1891.03.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 71.

Τῆς 23 Μαρτίου 1891.

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιτροπὴ φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου μοὶ ἐνεχείρισεν ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀγγέλλει, ὅτι οἱ φοιτηταὶ πανηγυρίζουσι τῇ προσεχεῖ Δευτέρᾳ, 25 Μαρτίου, τὴν ἑβδομηκοστὴν ἐπέτειον τῆς ἐνάρξεως τοῦ ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας ἱεροῦ ἀγῶνος, παρακαλοῦσι δὲ τοὺς κκ. Βουλευτὰς νὰ τιμήσωσι διὰ τῆς παρουσίας των τὴν κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην γενησομένην τελετὴν ἐν τῇ μεγάλῃ αἰθούσῃ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου. Ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Ἀθήναις πλημμελειοδικῶν διαβιβάζει εἰς τὴν Βουλὴν μήνυσιν τοῦ Παναγιώτου Περλέγκου κατὰ τοῦ Χαριλάου Τρικούπη, πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ Ἐπαμεινώνδα Πετιμεζᾶ, πρώην τμηματάρχου τοῦ τμήματος τῆς Δικαιοσύνης ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν.

§2ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀξίζει τὸν κόπον. Ὁ Ἀλέξιος Παπαλεξόπουλος ὑποβάλλει ἔκθεσιν, δι’ ἧς ζητεῖ τὴν κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως.

§4ΣΧΙΝΑΣ. Εἴμεθα, κύριοι συνάδελφοι, εἰς τὴν τελευταίαν ἡμέραν τῶν συνεδριάσεων. Ἑπομένως ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, εἶναι ἡ κατάστασις τῶν δημοτικῶν σχολείων. Δυστυχῶς ἡ χώρα, ἥτις ἐπὶ τουρκοκρατίας εἶχε τὰ ἄριστα τῶν σχολείων, καὶ εἰς ἣν τὰ γράμματα ἐλατρεύοντο, τὸ Πήλιον, εὑρίσκεται νῦν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, εἰς κακὴν κατάστασιν. Τὸ Πήλιον ἔδωκε μεγάλους διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ Ἑλληνικοῦ βασιλείου ἐδίδαξαν πολλοὺς καὶ διέχυσαν παντοῦ τὰ φῶτα. Ἐν τούτοις σήμερον τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τοῦ Πηλίου διατελοῦσι πρὸ πολλοῦ κεκλεισμένα. Κατὰ τὴν 16 τρέχοντος μηνὸς Μαρτίου ἐψηφίσθη νόμος, δι’ οὗ μετεῤῥυθμίσθη ὁ νόμος τοῦ 1888 περὶ ταμείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δυνάμει τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νέου νόμου οἱ σχετικοὶ δῆμοι, ἀναλόγως τῶν ἀνεγνωρισμένων σχολείων, εἶναι ὑπόχρεοι νὰ καταβάλλωσιν ἀνάλογον ποσὸν ἐκ τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, κυμαινόμενον μεταξὺ τοῦ 15 καὶ 50%. Οἱ κύριοι Νομάρχαι δικαίως θέλουσι καταλογίσει εἰς βάρος τῶν δήμων τὴν δαπάνην ταύτην. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως: Ὅταν τὰ σχολεῖα τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας ἡμῶν ἦναι κεκλεισμένα, στερούμενα διδασκάλων, οἱ δῆμοι ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσι; Φέρω δὲ παράδειγμα τὸ ἑξῆς. Εἰς τὸν δῆμον τῆς ἐπαρχίας μας, τὸν ὡραιότερον καὶ ἕνα τῶν μεγαλειτέρων, ὁ ὁποῖος ἔχει 5 δημοτικὰ σχολεῖα, (ἐννοῶ τὸν δῆμον Ζαγορᾶς) διατελοῦσι κλειστὰ τὰ 2 πρὸ πολλοῦ. Δὲν κακίζω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, οὐδ’ ἀποδίδω αὐτῷ κακὰς προθέσεις· ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἔχει τὴν διάθεσιν, ὅπως ἐπαναφέρῃ τὰ σχολεῖα εἰς τὴν λειτουργίαν αὐτῶν, ἀλλ’ ὑπάρχει ἔλλειψις δημοδιδασκάλων. Ἐρωτῶ ὅμως, εἶναι δίκαιον εἰς ἄλλα μὲν μέρη νὰ ἀναλογῇ εἷς διδάσκαλος εἰς 40 ἕως 50 μαθητάς, ἀλλαχοῦ δὲ 100 καὶ 150 μαθηταὶ νὰ περιφέρωνται εἰς τὰς ῥύμας τῶν πόλεων καὶ τῶν χωρίων, νὰ συνεισφέρωσι δὲ δῆμοι, στερούμενοι σχολείων, ὑπὲρ ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι διπλᾶ καὶ τριπλᾶ; Εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, Κύριοι, 11 ὅλα δημοτικὰ σχολεῖα εἶναι κεκλεισμένα· μεγαλείτερον τούτου ἀδίκημα δὲν δύναται νὰ γείνῃ εἰς τοὺς νέους βλαστοὺς τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν ἐπὶ τουρκοκρατίας ἤθελον κλείσει δημοτικὰ σχολεῖα, ἤθελεν ἐγερθῆ ἡ μεγαλειτέρα τῶν ἐπαναστάσεων. Ἑπομένως θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ συμπληρώσῃ τὰ σχολεῖα ταῦτα, συνδυάζων ἢ παραλαμβάνων διδασκάλους ἐκ τῶν ἄλλων μερῶν, κατ’ ἀναλογίαν. Πρὸς τοῦτο δὲ καταθέτω καὶ ἐπερώτησιν σχετικήν, ἐφ’ ἧς περιμένω ἀπάντησιν, ὡς καὶ πίνακα τῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Βώλου, ἐλλείψει διδασκάλων, κεκλεισμένων σχολείων καὶ παρθεναγωγείων.

§5ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ ὀλίγου ἠκούσαμεν, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Πλημμελειοδικῶν διηύθυνεν ἔγγραφον πρὸς τὴν Βουλήν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπέστειλεν ἐνταῦθα μήνυσιν ἑνὸς Περλέγκου κατὰ τῶν κ.κ. Χαριλάου Τρικούπη καὶ Ἐπαμεινώνδα Πετιμεζᾶ.

§7ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ ἔγγραφον δὲν δύναται νὰ παρέλθῃ ἐν σιγῇ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ μήνυσις εἶναι εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ οἱ θέλοντες ἐκ τῶν κκ. Βουλευτῶν δύνανται νὰ λάβωσι γνῶσιν.

§9ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νὰ τὸ ἀναγνώσῃ ὁ κ. Γραμματεύς.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγνώσατέ το σεῖς, διότι ὁ κ. γραμματεὺς δὲν δύναται.

§11ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκει)...

§12ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Τί ζητεῖ τέλος πάντων;

§13ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καταγγέλλει τὸν Χαρίλαον Τρικούπην.

§14ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί ζητεῖ ὁ Εἰσαγγελεύς;

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Εἰσαγγελεύς, λαβὼν τὴν μήνυσιν, ἐθεώρησε καθῆκόν του νὰ τὴν στείλῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Γεωργόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§16ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν αὐτῆς ἐπὶ μεγάλου ζητήματος, ἀφορῶντος εἰς μυριάδας ψυχῶν, καὶ νὰ θελήσῃ νὰ θέσῃ τέρμα εἰς ἀνώμαλον κοινωνικὴν κατάστασιν, ἥτις, ἐναντία πρὸς τὰς ἀρχὰς τοῦ πολιτισμοῦ, εἶναι συνάμα ξένη πρὸς τὰς συνηθείας καὶ τὴν ὑπερηφάνειαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις οὐδέποτε ἐθεώρησεν ἀνεκτὴν τὴν δουλείαν. Θέλω νὰ εἴπω περὶ τῆς σχέσεως τῆς ὑφισταμένης μεταξὺ ἀγροδοτῶν καὶ ἀγροληπτῶν ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπάρχει παρὰ τοῖς γεωργοῖς ἰδιοκτησία, ἤτοι περὶ τοῦ λεγομένου ἀγροτικοῦ ζητήματος. Μὴ νομίσητε, ὅτι, θέλων νὰ ἀρνηθῶ τὰ δικαιώματα τῆς ἰδιοκτησίας, λαμβάνω τὸν λόγον. Ἐσεβάσθην καὶ σέβομαι τὴν ἰδιοκτησίαν, ἣν θεωρῶ ὡς ἱερὸν δικαίωμα τοῦ ἀτόμου, καὶ ὑπὲρ ἧς συνηγόρησα πάντοτε. Ἐὰν σήμερον ὁμιλῶ ὑπὲρ τῶν γεωργῶν, πράττω τοῦτο ἐξ εἰλικρινοῦς ὁρμώμενος πόθου, ὅπως συντελέσω, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς τύχης αὐτῶν, τοὺς ὁποίους ἐγνώρισα ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν καὶ καθ’ ὅλας αὐτῶν τὰς σχέσεις, καὶ ἵνα δυνηθῶ νὰ ἀποπλύνω ἀπὸ τοῦ ἔθνους μου τὸ στίγμα τοῦτο, — ἄς μοι ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, — τῆς λανθανούσης δουλείας, ἥτις ἐγένετο πολλάκις ἀφορμὴ τοσούτων ἀσχημιῶν, τινὰς τῶν ὁποίων ἠκούσατε κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω, τί συμβαίνει ἀκριβῶς ἐν ταῖς χώραις τοῦ παλαιοῦ Βασιλείου, ὅπου ὑπάρχουσι τσιφλίκια. Ζῶν ὅμως ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἀντιπρόσωπος ἐλθὼν τοῦ λαοῦ ἐκείνου, δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι 200,000 περίπου ψυχῶν πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς δοῦλοι ἀκόμη, διότι ἡ ὑπάρχουσα σχέσις μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν εἶναι σχέσις οὐχὶ πλέον ἀγροληψίας, ἀλλὰ τελείας ἐξαρτήσεως, ὑπὸ τὴν μορφὴν, ἣν ἔδωκαν εἰς αὐτὴν ἑκάστοτε τὰ ἐκεῖ δικαστήρια, καὶ καθ’ ἣν ὁ γαιοκτήμων εἶναι ἐλεύθερος εἰς πᾶσαν στιγμὴν ν’ ἀποβάλλῃ τὸν καλλιεργητὴν ἐκ τοῦ κτήματος, ἐν ᾧ οὗτος ἐγεννήθη, καὶ ὅπερ ἐσυνείθισε νὰ θεωρῇ ὡς ἰδίαν πατρίδα. Ἡ Θεσσαλία, ἥτις ἠδύνατο νὰ μετασχηματισθῇ εἰς μέγαν κῆπον, διότι καὶ γῆν εὐφορωτάτην ἔχει καὶ ὕδατα ἄφθονα, νὰ κατασταθῇ δὲ ὁ σιτοβολὼν τῆς ὅλης Ἑλλάδος, καταντᾷ σήμερον ἄγονος σχεδὸν, διὰ πολλοὺς μὲν λόγους, ἀλλὰ πρωτίστως, διότι οἱ γεωργοὶ δὲν ἔχουσιν ἰδιοκτησίαν. Ὁ γεωργὸς τῆς Θεσσαλίας, οὐδεμίαν ἔχων ἀκίνητον κτῆσιν, οὐδένα δεσμὸν, ὅστις νὰ συνδέῃ αὐτὸν πρὸς τὴν γῆν, ἣν καλλιεργεῖ, ὑποκείμενος εἰς τὰς διαθέσεις τοῦ κυρίου τοῦ κτήματος καὶ διηνεκῶς παρ’ αὐτοῦ ἐξαρτώμενος, ἀποβάλλει πολὺ τῆς ἰδίας ἀτομικότητος, καὶ βαθμηδὸν, αὐξανομένων τῶν βιωτικῶν αὐτοῦ ἀναγκῶν, καθίσταται πράγματι δοῦλος τοῦ ἰδιοκτήτου. Ὡς τοιοῦτος, δὲν ἔχει πλέον τὴν ἐνεργητικότητα τοῦ ἐλευθέρου πολίτου, καὶ ἑπομένως οὔτε δύναται, οὔτε θέλει νὰ καλλιεργῇ τὴν γῆν, ὡς ἤθελε καλλιεργήσει αὐτὴν, ἐὰν αὐτὸς ἦτο ὁ κύριος. Καὶ πρὸς τί νὰ πράξῃ τοῦτο, πρὸς τί νὰ καταναλώσῃ τὰς ἰδίας αὐτοῦ δυνάμεις πρὸς βελτίωσιν ξένου κτήματος, οὗτινος ὁ κύριος αὔριον δύναται νὰ τὸν ἀποβάλῃ; Εἶναι ζήτημα, ὅπερ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου ἔπρεπε νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ Κυβερνήσεις τῆς Ἑλλάδος, διότι ἀφορᾷ οὐχὶ εἰς ἄτομα μόνον καὶ μικρὰ συμφέροντα, ἀλλὰ εἰς μυριάδας ὑπάρξεων, αἵτινες ἐν τούτοις συνεισφέρουσι καὶ αὐταὶ πρὸς συντήρησιν τοῦ Κράτους, καὶ αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὸν θετικώτερον παράγοντα τῆς ἀναπτύξεως τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ ἱστορήσω τὴν τύχην τοῦ λαοῦ τούτου, ὅστις ὑπὸ τὸ κράτος ἀγρίου δεσποτισμοῦ ἀπέβαλε μικρὸν κατὰ μικρὸν τὴν ἰδιοκτησίαν αὑτοῦ καὶ ὑπεχρεώθη νὰ δουλεύῃ ξένους κυρίους. Εἶναι καὶ τοῦτο μία σελὶς ἐκ τῶν θλιβερωτέρων τῆς ἱστορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ὅπερ ἐπέπρωτο νὰ διέλθῃ διὰ τοσούτων δοκιμασιῶν, ἵνα ἀναγεννηθῇ ἐκ τῆς τέφρας καὶ τῶν ἐρειπίων μετὰ μακρὰν σειρὰν αἰώνων ἐν τῷ στενῷ τούτῳ χώρῳ τοῦ ἐλευθέρου Βασιλείου. Σήμερον ἐν τούτοις, κατὰ τὰ ἐκεῖ κρατοῦντα, ἅτινα ἐκύρωσεν ἡ συνθήκη τοῦ 1881, ὁ γεωργὸς, ὑποχρεούμενος νὰ καλλιεργῇ τὰς ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου ἑκάστοτε παραχωρουμένας γαίας, ἀποδίδει εἰς τὸν κύριον τὸ ἓν τρίτον ἐκ τοῦ ἀκαθαρίστου εἰσοδήματος. Τὸ τρίτον τοῦτο ἐπὶ τουρκοκρατίας περιωρίζετο κυρίως εἰς τὸν σῖτον, τὸν ἀραβόσιτον καὶ τὴν κριθὴν, σήμερον ὅμως ὑπάρχουσιν ἰδιοκτῆται, οἵτινες ζητοῦσι καὶ λαμβάνουσι τρίτον καὶ ἐκ τῆς ῥόβης, τρίτον καὶ ἐκ τῶν κρομμύων, τρίτον καὶ ἐκ τῶν ἀχύρων ἀκόμη, γνωρίζω δέ τινας, οἵτινες ἐζήτησαν καὶ ἔλαβον τρίτον καὶ ἐκ τῶν ὠῶν τῶν κατοικιδίων πτηνῶν τῶν χωρικῶν! Καὶ ὅλα μὲν ταῦτα δυνατὸν νὰ ἦναι ἀνεκτὰ, ὅταν ἡ γῆ παράγῃ ἐπαρκῶς· ὅταν ὅμως ὑπάρξῃ ἀφορία, τότε, Κύριοι, πρέπει νὰ οἰκτείρητε τὴν ἀθλιότητα τοῦ γεωργοῦ, ὅστις, οὐδεμιᾶς παρ’ οὐδενὸς τυγχάνων προστασίας, ῥίπτεται εἰς τοὺς ὄνυχας τοῦ τοκογλύφου, ὅστις συμπληροῖ εὐχερῶς τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς. Ὑπῆρξαν συγγραφεῖς, κύριοι, Βουλευταὶ, καὶ ἀρχαῖοι καὶ νεώτεροι, οἵτινες λίαν εὐμενῶς ἢ μᾶλλον μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ἔγραψαν ὑπὲρ τοῦ συστήματος τῆς ἀγροληψίας, φαίνεται, ὅμως, ὅτι γράφοντες εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐν τῇ ἰδίᾳ των πατρίδι κρατοῦντα. Τῷ ὄντι, ἐν Ἰταλίᾳ, πρὸ πάντων δὲ ἐν Τοσκάνῃ, τὸ σύστημα τῆς δι’ ἀγροληπτῶν καλλιεργείας εἶναι εὐεργετικὸν διὰ τοὺς χωρικοὺς, διότι ἐκεῖ ὁ γεωργὸς οὔτε φόρον πληρόνει, οὔτε σπόρον καταβάλλει, ἀπολαμβάνει δὲ τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου εἰσοδήματος. Ἀλλ’ οὔτε ἀποβάλλεταί ποτε τοῦ κτήματος, γνωρίζει δὲ, ὅτι αὐτὸς καὶ τὰ τέκνα αὑτοῦ θὰ καλλιεργῶσι πάντοτε τοὺς ἰδίους ἀγροὺς, οὓς θεωρεῖ σχεδὸν ὡς ἐδικούς του. Διὰ τοῦτο οἱ λόφοι τῆς Τοσκάνης εἶναι κατάφυτοι ὑπὸ ἐλαιώνων καὶ ἀμπελώνων, ἡ δὲ παραγωγὴ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ εἶναι σχεδὸν πάντοτε πλουσία. Παρ’ ἡμῖν ὅμως δὲν ὑπάρχουσιν αἱ αὐταὶ τῆς καλλιεργείας συνθῆκαι· παρ’ ἡμῖν ὁ γεωργὸς εἶναι εἰς θέσιν χείρονα τῆς τοῦ δουλοπαροίκου, διότι οἱ δουλοπάροικοι πιθανὸν νὰ ὑφίστανται καὶ αὐτοὶ πικρίας, ἀλλὰ δὲν ἀποβάλλονται τοῦ κτήματος. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε ὅμως: καὶ πῶς ἀποβάλλει τοῦτον ὁ ἰδιοκτήτης τῆς Θεσσαλίας; Τίνος δ’ εἴδους εἶναι ἡ σχέσις αὕτη ἡ μεταξὺ ἀγροδοτῶν καὶ ἀγροληπτῶν ὑπάρχουσα; Δὲν εἶναι ἑταιρία; Βεβαίως, ναί. Καὶ κατὰ τὸν ῥωμαϊκὸν νόμον, καὶ κατὰ τὸν τουρκικὸν, ὅστις ἐκανόνισε λεπτομερέστερον τὴν σχέσιν ταύτην, ἡ ἀγροληψία θεωρεῖται εἶδος ἑταιρίας μεταξὺ ἀγροδότου καὶ ἀγρολήπτου, τοῦ μὲν παρέχοντος τοὺς πρὸς καλλιέργειαν ἀγροὺς, τοῦ δὲ ὑποχρεουμένου νὰ καλλιεργῇ αὐτοὺς, ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς διανομῆς καθ’ οἱονδήποτε τρόπον τοῦ παραγομένου εἰσοδήματος. Ἀτυχῶς ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ἀγροληψίαν ἐθεώρησαν ὡς μίσθωσιν, παρερμηνεύσαντες τὰς σχετικὰς διατάξεις τοῦ νόμου, τοιουτοτρόπως δὲ κατέστησαν τὸν γεωργὸν ὑπόδουλον εἰς τὸν γαιοκτήμονα. Ἀλλὰ συμβαίνει καὶ ἄλλο ἀκόμη. Ὁ ἰδιοκτήτης ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ παράσχῃ δωρεὰν οἰκίαν εἰς τὸν γεωργὸν καὶ σταῦλον διὰ τὰ κτήνη αὐτοῦ. Τὴν ὑποχρέωσιν ὅμως ταύτην ἐλησμόνησαν ἢ παρημέλησαν ἐν πολλοῖς οἱ ἰδιοκτῆται, πολλαχοῦ δὲ ἠρνήθησαν, ὅταν αἱ οἰκίαι κατέῤῥευσαν, ν’ ἀνασκευάσωσιν αὐτάς. Τὸ αἴσθημα ἐν τούτοις τῆς αὐτοσυντηρήσεως ὑπεχρέωσε τοὺς χωρικοὺς νὰ κατασκευάσωσιν ἐξ ἰδίων οἰκίας, ἕνεκα δὲ τοῦ τότε ἀνωμάλου τῆς ἐποχῆς καὶ ἰδίως τῶν ληστρικῶν συμμοριῶν, αἵτινες κατεπλημμύρουν τὴν Θεσσαλίαν, πολλαὶ οἰκίαι εἰσὶ λιθόκτιστοι καὶ ἱκανῆς ἀξίας. Σήμερον λοιπὸν, κατὰ τὴν μορφὴν, ὡς εἶπον, ἣν ἔδωκαν εἰς τὴν ἀγροληπτικὴν σχέσιν τὰ ἑλληνικὰ δικαστήρια, ἔρχεται ὁ ἰδιοκτήτης καὶ λέγει εἰς τὸν γεωργόν: «δὲν σὲ θέλω πλέον εἰς τὸ κτῆμα, πρέπει νὰ φύγῃς»· καὶ ὁ πτωχὸς γεωργὸς φεύγει ἐκ τοῦ κτήματος, ἔνθα ἐγεννήθη καὶ ἔζησεν, ἄστεγος καὶ πεινῶν, μακρὰν τῶν οἰκείων καὶ φίλων αὐτοῦ, τὸ δὲ χεῖρον, μὴ ἀποζημιούμενος διὰ τὸ ὑλικὸν τοὐλάχιστον, ὅπερ ἐδαπάνησεν εἰς κατασκευὴν τῆς οἰκίας αὐτοῦ! Τί δὲ περισσότερον ἔπραξεν ἤδη ὁ στρατολογικὸς νόμος; Ὁ πρεσβύτερος υἱὸς μιᾶς οἰκογενείας καλεῖται ὡς κληρωτὸς, οἱ ἄλλοι δὲ ἀδελφοί εἰσι μικρᾶς ἡλικίας, μὴ δυνάμενοι νὰ ἐργασθῶσι τὸ ἄροτρον. Ὁ ἰδιοκτήτης ὅμως, ὅστις ἀδιαφορεῖ πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ ἀτόμου ὡς πολίτου, λέγει εἰς τὸν γέροντα γεωργόν: «δὲν μοὶ ἀναγκαιοῖς πλέον εἰς τὸ κτῆμα, ἀφοῦ, ὡς ἐκ τῆς ἡλικίας σου, ἀδυνατεῖς νὰ καλλιεργῇς»· καὶ ἐνῷ ὁ πτωχὸς οὗτος προσφέρει τὸ τέκνον αὐτοῦ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος, τρέχει ἀφ’ ἑτέρου τὸς κίνδυνον ν’ ἀποθάνῃ ἐκ τοῦ ψύχους καὶ τῆς πείνης. Δὲν ἠξεύρω, κύριοι Βουλευταὶ, τὸν λόγον, ἀναμφιβόλως ὅμως αἱ ἑλληνικαὶ ἀρχαὶ ἀπὸ τῆς καταλήψεως τῆς Θεσσαλίας ἠδίκησαν πολὺ τὸν γεωργικὸν πληθυσμὸν, ἐπιδείξασαι ἄμετρον πάντοτε ζῆλον ὑπὲρ τῶν γαιοκτημόνων, καὶ ἰδίᾳ τῶν Ὀθωμανῶν, ἐκλαβοῦσαι δὲ οἱονδήποτε αὐτοῦ παράπονον, πᾶσαν διαμαρτυρίαν τῶν γεωργῶν, ὡς προμελετημένην ὕβριν τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, ἣν παντὶ τρόπῳ ἔπρεπε νὰ καταπνίξωσιν. Ἐντεῦθεν τὰ δίκαια τῶν χωρικῶν, ὅπου τοιαῦτα ὑπῆρχον, ἐκ προκαταλήψεως πάντοτε σχεδὸν ἐθεωρήθησαν ὡς ἀνυπόστατα, καὶ ἐνῷ ἡ δικαστικὴ ἐξουσία ἐπελάβετο πολλαχοῦ τῶν διαφορῶν μεταξὺ γαιοκτημόνων καὶ ἀγροληπτῶν, στηριζόντων τὰς ἀξιώσεις αὐτῶν ἐπὶ διαφόρων τίτλων, ὡς λ. χ. ἐν Κριτζινίῳ, Παλαμᾷ καὶ ἀλλαχοῦ, αἱ διοικητικαὶ ἀρχαὶ ἐπενέβησαν σκανδαλωδῶς ὑπὲρ τῶν πρώτων, ἡ δὲ τοιαύτη ἐπέμβασις εἰς τὴν σφαῖραν καὶ τὰ δικαιώματα ξένης ἀρχῆς προὐκάλεσε πολλάκις αἱματηρὰς σκηνὰς, καὶ κατέστρεψεν οἰκογενείας.

§17ΠΕΡΡΟΣ. Τοὺς ἠμπόδισαν νὰ προσφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια;

§18ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπελήφθησαν τὰ δικαστήρια τῶν ἰδιωτικῶν διαφορῶν, καὶ ὅμως αἱ διοικητικαὶ ἀρχαὶ ἐπενέβησαν, ἀποπειραθεῖσαι νὰ λύσωσιν αὐταὶ τὰς διαφορὰς ταύτας, πρὸ πάντων τὰς ἀναγομένας εἰς τὰ ζητήματα τῆς κατοχῆς. Ἀλλ’ ἐν γένει, κύριοι Βουλευταὶ, τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῆς Θεσσαλίας, ὅπως ἀτελῶς ἐσκιαγράφησα ταύτην, δὲν ἁρμόζει νὰ ἀνεχθῇ ἐπὶ πλέον ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία. Ὅταν ἄλλα Κράτη, ἧττον ἡμῶν φιλελεύθερα, ἔλυσαν πρὸ πολλοῦ τὸ παρ’ αὐτοῖς ἀγροτικὸν ζήτημα, ὑπὸ οἱανδήποτε μορφὴν ὑπῆρχε τοῦτο, ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Ἑλλάδα νὰ μιμηθῇ τοὐλάχιστον αὐτά. Ἐπαινῶ τὴν πρόνοιαν τῆς Κυβερνήσεως περὶ συστάσεως Τραπέζης Γεωργικῆς, καὶ εὔχομαι, ἵνα στεφθῶσι δι’ ἐπιτυχίας αἱ προσπάθειαι αὐτῆς. Ἀναμφιβόλως ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα ἔσται σωτηρία τοῖς γεωργοῖς, διότι θὰ σώσῃ αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ὀνύχων τῆς τοκογλυφίας, ἥτις σήμερον θεωρεῖται ἡ μεγαλειτέρα τῆς γεωργίας πληγή. Ἀλλὰ διὰ τὴν Θεσσαλίαν ἡ Γεωργικὴ Τράπεζα πολὺ ὀλίγον θὰ ὠφελήσῃ, διότι ἐκεῖ οἱ γεωργοὶ δὲν ἔχουσι ἰδιοκτησίας ἀκόμη, ἑπομένως δὲν θὰ δύνανται νὰ δανεισθῶσιν ἐπὶ ὑποθήκῃ ἀκινήτων. Ἀλλαχοῦ λοιπὸν κεῖται ἡ λύσις. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δὲν τολμῶ νὰ φέρω ἀπὸ τοῦδε πρότασιν, διότι πρόκειται περὶ ζητήματος σοβαρωτάτου, καὶ διότι ἐπιθυμῶ ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν, ἀφοῦ πρότερον μελετήσῃ τὸ ζήτημα ὑφ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἐπόψεις. Ἐὰν ὅμως μοὶ ἦναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκφράσω τὴν ἀτομικήν μου γνώμην, νομίζω οὐχὶ ἀδύνατον τὴν πραγματοποίησιν τῆς εὐχῆς, ἥτις καὶ ἄλλοτε ἐξηνέχθη, νὰ ἐξαγοράσῃ τουτέστιν ἡ Κυβέρνησις τὰ κτήματα αὐτὰ, συνομολογοῦσα εἰδικὸν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον δάνειον, καὶ νὰ μεταβιβάσῃ κατόπιν ταῦτα εἰς τοὺς χωρικοὺς, ὑποχρεουμένους νὰ πληρώσωσι τὸ ἀντίτιμον κατὰ δόσεις καὶ ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας.

§19ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει νόμος.

§20ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§21ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο θεωρηθῇ δύσκολον, εἰς τὰς παρούσας μάλιστα οἰκονομικὰς δυσχερείας, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως κατὰ τὸ διάστημα, τὸ παρεμπῖπτον μέχρι τῆς νέας συνόδου, προνοήσῃ διὰ καταλλήλου νομοθετήματος, ἵνα ἐξασφαλίσῃ τοὐλάχιστον τὴν κυριότητα τῶν οἰκιῶν εἰς τοὺς χωρικοὺς τῆς Θεσσαλίας. Εἶναι αὕτη ἡ πρωτίστη εὐχὴ, κύριοι Βουλευταὶ, ἥτις φέρεται μετὰ συγκινήσεως πάντοτε εἰς τὰ στόματα 200,000 ψυχῶν, καὶ ἥτις ἀποτελεῖ, δύναμαι εἰπεῖν, τὸ μεῖζον μέρος τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν παρὰ τῶν ἐκλογέων ἡμῶν, ἡμεῖς τοὐλάχιστον, οἱ ἐκ τοῦ νομοῦ Τρικκάλων Βουλευταί. Πρὸ τούτου δὲ παρακαλῶ τοὺς κκ. Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως ἀπευθύνωσι τάχιστα καὶ ἀπὸ κοινοῦ ἐγκύκλιον πρὸς τοὺς νομάρχας, εἰσαγγελεῖς καὶ προέδρους τῶν δικαστηρίων, ἀφοῦ προηγουμένως, ἐὰν νομίσωσιν ἀναγκαῖον, ζητήσωσι τὴν γνώμην τῶν κυρίων νομικῶν συμβούλων, διὰ τῆς ὁποίας ἐγκυκλίου νὰ ἐξηγῶσι τὸ εἶδος τῆς σχέσεως μεταξὺ καλλιεργητῶν καὶ ἰδιοκτητῶν, νὰ ἐφιστῶσι δὲ αὐστηροτάτην τὴν προσοχὴν τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, ὅπως οὐδόλως ἀναμιγνύωνται εἰς τὰς μεταξὺ τῶν γαιοκτημόνων καὶ γεωργῶν ἰδιωτικὰς διαφορὰς, ὅταν τῶν διαφορῶν τούτων ἐπελάβοντο τὰ δικαστήρια. Βεβαίως ἡ ἐγκύκλιος αὕτη κατ’ οὐδὲν δύναται νὰ ἐπιδράσῃ εἰς τὰς ἀποφάσεις τῶν δικαστηρίων. Εἶναι ὅμως μία φωνὴ παρηγορίας πρὸς τοὺς ἀτυχεῖς ἀγρότας, οἵτινες σήμερον τρέμουσι πρὸ πάσης τοῦ ἰδιοκτήτου ἀπειλῆς, συνάμα δὲ ἀσφαλὴς ὁδηγὸς τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν διὰ τὴν συμπεριφορὰν αὐτῶν ἐν τῷ μέλλοντι.

§22ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπραγματεύθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶναι ζήτημα ὁμολογουμένως μεγάλου ἐνδιαφέροντος, εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων κοινωνικῶν ζητημάτων, ἢ μᾶλλον τὸ σπουδαιότερον κοινωνικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον σήμερον ὑφίσταται, κληρονομία τῶν τυράννων ἡμῶν. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια σοβαρὰ περὶ τῆς λύσεως αὐτοῦ. Ὅσα ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶναι ὄντως λυπηρά. Οὐδὲ αἱ διοικητικαὶ καὶ στρατιωτικαὶ ἀρχαὶ δικαιοῦνται νὰ ἐπεμβαίνωσιν εἰς δικαστικὰς διαφορὰς, οὐδ’ οἱ εἰρηνοδίκαι εἰς λῆψιν προσωρινῶν μέτρων, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἀμφισβητήσεων ἐμπραγμάτων δικαίων, περὶ ὧν ἀναρμόδιά εἰσι τὰ Εἰρηνοδικεῖα. Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως οὐδεμία παρεκτροπὴ διοικητικῆς ἢ στρατιωτικῆς ἀρχῆς θέλει σημειωθῆ ἐν τῷ Κράτει ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Νομίζω δὲ, ὅτι καιρὸς εἶναι νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως ἐπιτροπὴ τις προπαρασκευάσῃ νομοθέτημα κατάλληλον πρὸς λύσιν πλήρη καὶ φιλάνθρωπον τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος, ἢ ἄλλως πως νὰ ἐξευρεθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μία λύσις διὰ τὸ μέγα τοῦτο κοινωνικὸν ζήτημα. Ὅσον ὁ χρόνος παρέρχεται, τόσον μεγαλείτεραι δυσχέρειαι ἐγείρονται.

§23ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀπό τινων ἡμερῶν λυπηρὰ μηνύματα ἔρχονται ἐκ Γαλλίας περὶ τοῦ ζητήματος τῆς σταφίδος. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, καθ’ ἣν ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν, ἐμερίμνησε περὶ τοῦ ζωτικωτάτου τούτου ζητήματος, δὲν ἔχω δὲ ἀμφιβολίαν, ὅτι καὶ εἰς τὸ μέλλον θέλει καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως ἀποσοβήσῃ τὸν κίνδυνον, ὁ ὁποῖος ἀπειλεῖ τὸ προϊὸν τοῦτο· ἐθεώρησα ὅμως καθῆκον, ἐπειδὴ ἀντιπροσωπεύω τὸν νομὸν τὸν μᾶλλον σταφιδοφόρον, νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐντείνῃ τὰς ἐνεργείας της καὶ προσέξῃ, μήπως συμβῇ εἰς τὸ προϊὸν αὐτὸ δυστύχημά τι. Γράφουσιν ἐκ Γαλλίας, ὅτι οἱ προστατευτικοὶ ἐνεργοῦσιν, ἵνα πρὸ πάντων ἐπὶ τῆς σταφίδος αὐξηθῇ ὁ δασμὸς, καὶ πρόκειται νὰ ἀναβιβασθῇ οὗτος μέχρι 30 φράγκων κατὰ χιλιόγραμμον. Ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς, βεβαίως ἀπειλεῖ μέγας κίνδυνος τὸ προϊὸν τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα καθῆκον νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ, ἵνα ἀποσοβηθῇ ὁ κίνδυνος οὗτος.

§24ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰσέτι δὲν συνεζητήθη ἐν Γαλλίᾳ τὸ περὶ ἀνανεώσεως ἢ μὴ τῶν συνθηκῶν ζήτημα. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐπαναλαμβάνει τὰς ἐργασίας της ἡ Γαλλικὴ Βουλὴ, καὶ ἐκ τῶν πρώτων θὰ συζητήσῃ τὰ περὶ τῶν συνθηκῶν καὶ τοῦ νέου δασμολογίου. Ὡς γνωρίζετε, τὸ δασμολόγιον, ὅπερ παρεσκευάσθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν τελωνείων, συνίσταται εἰς διττὸν δασμολόγιον, δασμολόγιον ἀνωτάτου ὅρου καὶ δασμολόγιον κατωτάτου ὅρου. Τὰ ἀναγραφόμενα τέλη ἐν τῷ δασμολογίῳ κατωτάτου ὅρου θὰ ἐφαρμοσθῶσιν ὑπὲρ τῶν Κρατῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ ποιήσωνται ἐλαττώσεις δασμολογικὰς εἰς τὰ προϊόντα τὰ γαλλικά· τὸ δὲ ἄλλο, τὸ τοῦ ἀνωτάτου ὅρου δασμολόγιον, θὰ ἐφαρμοσθῇ κατ’ ἐκείνων τῶν Κρατῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιβάλωσι κατὰ τῶν προϊόντων τῆς Γαλλίας τέλη ὑπερβολικά. Ποία δασμολογικὴ πολιτικὴ θὰ κατισχύσῃ ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ, εἶναι ἄγνωστον. Ἐξ αὐτῆς ἐξήρτηται κατὰ μέγα μέρος ἡ τύχη τῆς ἡμετέρας σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ. Ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μετέρχεται καὶ θέλει μετέλθει πάντα τὰ μέσα, ὅπως, ἐν ᾗ περιπτώσει κατισχύσῃ τὸ διττὸν δασμολόγιον εἰς τὰς ἐμπορικὰς σχέσεις τῆς Γαλλίας μετὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν, ἀναγραφῇ ἐν τῷ δασμολογίῳ τοῦ κατωτάτου ὅρου ὅσον τὸ δυνατὸν μικρότερος δασμὸς ἐπὶ τῆς σταφίδος τῆς Κορινθιακῆς.

§25ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν εἶχον, κύριε Πρόεδρε. Διὰ τοῦτο, ἀφ’ ἧς ἠρξάμην τοῦ λόγου, εἶπον ὅτι εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ φροντίσῃ. Ἠθέλησα ὅμως νὰ δείξω, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος, ὅπως ἡ Κυβέρνησις προέλθῃ εἰς πᾶσαν παραχώρησιν, προκειμένου νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ πολυτιμότερον ἡμῶν προϊόν.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Κυκλάδων κ. Μπούμπουλης εἶχε ζητήσει τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετικὰ πρὸς τὸ νομοσχέδιον «περὶ χορηγήσεως ἀδείας εἰς τοὺς ἐν Πειραιεῖ ἐργοστασιάρχας Τζὼν Μὰκ–Δούαλ καὶ Βάρβουρ πρὸς ἵδρυσιν νεωλκείου καὶ ναυπηγείου κατὰ τὴν θέσιν Τσερατσίνι» κλπ. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§27ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν γινώσκω, κύριοι Βουλευταὶ, ἐπὶ πόσας ἔτι ἡμέρας θὰ γένηται δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Βουλὴ τὰς ἐργασίας της κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν σύνοδον· ὑποθέτω ὅμως πάντοτε, ὅτι εἴμεθα περὶ τὰς τελευταίας αὐτῆς συνεδριάσεις· ὡς ἐκ τούτου εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑπομνήσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐγὼ καὶ οἱ ἔντιμοι συνάδελφοί μου ἐκ τοῦ αὐτοῦ νομοῦ περὶ μεγάλου καὶ σοβαροῦ ἐπίσης ζητήματος, ἀφορῶντος τὸν νομὸν, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ἀλλ’ ἴσως καὶ ὁλόκληρον τὴν Πελοπόννησον. Αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον, προκειμένου ὁσονούπω νὰ χωρισθῶμεν ἐπὶ ἱκανοὺς μῆνας, νὰ ὑψώσω φωνὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ μὴ ἀρκεσθῶ λαλῶν μόνον εἰς τὸ οὖς τῶν κυρίων Ὑπουργῶν περὶ ζητήματος κοινωνικοῦ, ἀφορῶντος συμφέροντα μεγάλα καὶ σοβαρὰ τοῦ νομοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Ἔχω δὲ καθῆκον νὰ πράξω τοῦτο, διότι συνδέεται πρὸς τὸ ἐκλογικὸν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ὑπεγράψαμεν μετὰ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου, καὶ πρὸς τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν ἐδώκαμεν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ἡμῶν. Ἐννοῶ τὸ ζήτημα, τὸ ἀφορῶν τὴν ἀποξήρανσιν τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν, προκειμένου περὶ λιμνηδίων καὶ τελμάτων, ἐλήφθη πρόνοια καὶ ἀνεγράφη καὶ πίστωσις πρὸς ἀποξήρανσιν αὐτῶν· ἀλλὰ περὶ τῶν μεγάλων αὐτῶν φυσικῶν δεξαμενῶν, αἵτινες καλύπτουσιν ὁλοκλήρους πεδιάδας, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐτρέφοντο ἄλλοτε ἑκατοστύες χιλιάδων ἀνθρώπων, οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οἱ τὴν Ἀργολίδα καὶ Κορινθίαν περιηγούμενοι ξένοι βεβαίως θὰ διατελῶσιν ἐν ἀπορίᾳ, πῶς λαὸς πεπολιτισμένος, πρὸ ἑξηκονταετίας ἀπελευθερωθεὶς, ἀνέχεται ἀκόμη, μετὰ τοσαύτας προόδους τῆς ὑδραυλικῆς καὶ τῆς μηχανικῆς, νὰ καλύπτωνται ὁλόκληροι σιτοφόροι πεδιάδες ἀπὸ ὕδατα, τῶν ὁποίων στεροῦνται αὐχμηρόταται καὶ εὐφορώταται ἄλλοτε πεδιάδες, ὁποῖαι εἶναι ἡ Ἀργολικὴ καὶ ἡ Κορινθιακή. Λαὸς πτωχότατος ἄλλως, τοῦ ὁποίου ἡ κυριωτέρα παραγωγὴ καὶ αἱ μόναι τοῦ κοινωνικοῦ πλούτου πηγαὶ εἶναι καὶ θὰ ἦναι ἐπὶ ἑκατοστύας ἔτι ἐτῶν ἡ κτηνοτροφία καὶ ἡ γεωργία,—διότι περὶ βιομηχανίας σπουδαίας οὐδεὶς δύναται νὰ γείνῃ λόγος ἐπὶ μακρὰ ἔτη, διὰ πολλοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἔλαβον τὴν τιμὴν ἄλλοτε νὰ ἀναπτύξω,—εἶναι ἄπορον, λέγω, πῶς ἀνέχεται νὰ καλύπτωνται τόσαι γαῖαι εὔφοροι ὑπὸ ὑδάτων, ὑδάτων ὀλεθρίων κατὰ τὸ θέρος εἰς τὴν ὑγείαν τῶν περιοίκων, ὀλεθριωτέρων δὲ, διότι ἀποστεροῦσιν αὐτοὺς τοῦ φυσικοῦ ἐδάφους τῆς μητρὸς γῆς, ἀπὸ τοῦ ὁποίου θὰ ἐτρέφοντο. Ἀλλ’ ἡ ζημία ἡ κοινωνικὴ εἶναι διπλῆ, καὶ εἶναι διπλῆ, διότι τὰ ὕδατα ταῦτα, ἐνῷ ἀποστεροῦσι τῶν γαιῶν τοὺς κατοίκους, παύουσι νὰ ἦναι εὐεργετικὰ καὶ εἰς τὰς πεδιάδας, αἱ ὁποῖαι εἶναι αὐχμηρόταται, καὶ οἱ καλλιεργηταὶ τῶν ὁποίων εἶναι πτωχότατοι. Τίς ἀγνοεῖ τὸ ξηρότατον ἔδαφος τοῦ Ἀργολικοῦ πεδίου; Τίς λησμονεῖ τὸ ξηρότατον ἔδαφος τοῦ Κορινθιακοῦ πεδίου; Ἑκάτερον αὐτῶν δύναται νὰ θρέψῃ χιλιάδας λαοῦ, νῦν δὲ μένουσιν ἀργά! Καὶ τὰ σιτοφόρα πεδία τῆς Στυμφαλίας καὶ τοῦ Φενεοῦ μένουσιν ἐπίσης ἀργὰ, δι’ ἔλλειψιν προνοίας τοῦ νὰ ἀνοιχθῇ μία πηγὴ, ἵνα ἐκρεύσωσι τὰ ὕδατα εἰς τὰς πεδιάδας καὶ ἐλευθερωθῶσιν αἱ γαῖαι ἀπὸ τοῦ κατακλυσμοῦ καὶ ἡ κοινωνία ἀπὸ τῶν νοσημάτων. Βεβαίως δι’ ἕνα λαὸν, οἷος ὁ Ἑλληνικὸς, ὁ ὁποῖος τελεῖ ἐξωτερικὰ τέλη διὰ σιτηρὰ πλέον τῶν 25,000,000 δρ. κατ’ ἔτος εἰς χρυσὸν, διὰ λαὸν, λέγω, ὁ ὁποῖος μόνον ἀπὸ τῆς γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας ἐλπίζει τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν πρόοδον αὐτοῦ τὴν κοινωνικὴν, τοιαῦτα ζητήματα δὲν ἔπρεπε νὰ μένωσιν ἀκόμη ἄλυτα. Παρήλθε βεβαίως μία μακρὰ περίοδος χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἑταιρία τις εἶχεν ἀναλάβει τὴν ἀποξήρανσιν τῶν λιμνῶν τούτων, ἀλλ’ ἐκηρύχθη ἔκπτωτος. Μετὰ τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἑταιρίας ἐκείνης δὲν ἐπιτρέπεται πλέον εἰς Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, σπουδαίως καὶ σοβαρῶς σκεπτομένην, νὰ μὴ μεριμνήσῃ περὶ τῆς προαγωγῆς τῶν γεωργικῶν συμφερόντων, ἀφίνουσα τὸ ζήτημα τοῦτο ἄλυτον. Ἐνόμισα λοιπὸν καθῆκον, ἐπειδὴ πρόκειται ν’ ἀποχωρισθῶμεν ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ πολλοὺς μῆνας....

§28ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν θ’ ἀποχωρισθῶμεν ποτέ.

§29ΠΕΤΡΙΔΗΣ. ... καὶ ἀπὸ τῆς Βουλῆς.... ἐνόμισα καθῆκον νὰ ἀφήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου θερμὴν παράκλησιν καὶ θερμὴν σύστασιν, ἵνα κατὰ τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ μείνῃ ἡ Κυβέρνησις μόνη καὶ ἄνευ τῆς ἡμετέρας συνδρομῆς, μελετήσῃ καὶ ἐξεύρῃ τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ ἦναι δυνατὸν ν’ ἀποξηρανθῶσιν αἱ λίμναι Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ. Ὀφείλω ὅμως, καταλήγων τὸν λόγον, νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὁμολογουμένως ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ μερικώτερον ζήτημα, τὸ ἀφορῶν τὴν ἄρδευσιν τοῦ πεδίου τοῦ Ἀργολικοῦ, ἔλαβε σύντονα μέτρα, καὶ ἤδη, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁμιλῶ, ἡ ἐπιτροπή, ἡ ἐντεταλμένη νὰ μεταβῇ καὶ ἐξετάσῃ ἐπιτοπίως, εὑρίσκεται ἐπὶ τόπου, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι προσεχῶς θέλει φέρει τὰ πορίσματα τῶν μελετῶν αὐτῆς, καὶ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον θὰ ἔχῃ ἕτοιμον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ λυθῇ ἓν ἐλάχιστον μέρος τοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω πρὸς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ πρὸ πάντων ὑπενθυμίζω εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὰ ζητήματα αὐτὰ δὲν ἀφορῶσι μόνον τὴν Κορινθίαν, ἀλλ’ ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διότι 4 ἢ 5, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, σιτοφόρα πεδία τῆς Πελοποννήσου θέλουσι καταστῆ πλουσιώτατα, ἂν ἐξευρεθῇ τρόπος —καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ ἐξευρεθῇ — νὰ ἀποξηρανθῶσιν αἱ φυσικαὶ αὗται δεξαμεναὶ καὶ διαχυθῶσι τὰ ὕδατα αὐτῶν εἰς τὰς αὐχμηρὰς πεδιάδας τῆς Κορινθίας καὶ Ἀργολίδος.

§30ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἀναφερόμενος κἀγὼ εἰς τὰς ἰδιαιτέρας παραστάσεις, ἃς ἐποιησάμεθα πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζωτικωτάτου διὰ τὸν νομόν ἡμῶν ζητήματος, ἐφ’ οὗ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔφερε τὸν λόγον, καὶ εὐχαριστῶν τὴν Κυβέρνησιν δι’ ἃς ἐπὶ τοῦ μερικωτέρου ζητήματος, τῆς ἀρδεύσεως τοῦ Βοχαϊκοῦ πεδίου ἐκ τῶν κατερχομένων εἰς τὸν Ἀσωπὸν ποταμὸν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, διέταξε προκαταρκτικὰς ἐργασίας, ἑνόνω καὶ ἐνταῦθα τὰς παρακλήσεις μου πρὸς τὰς τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅπως ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ μὴ παραλείψῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς γενικωτέρας τοῦ ζητήματος ἀπόψεως, τῆς ἀποξηράνσεως δηλαδὴ ἀμφοτέρων τῶν λιμνῶν Φενεοῦ καὶ Στυμφαλίας, δ’ ὧν μόνων δύναται νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ ἄρδευσις τοῦ Βοχαϊκοῦ πεδίου, καταστῇ δὲ δυνατὴ καὶ ἡ ἱκανοποίησις τῶν ἀναγκῶν τοῦ Ἀργολικοῦ. Διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας θέλει ποτὲ γείνῃ χρεία, ὅπως ἱκανοποιηθῶσι καὶ ἀνάγκαι τῆς πρωτευούσης τοῦ Κράτους, μόνα δὲ τότε τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν πλήρωσιν ἁπασῶν τῶν ἀναγκῶν τούτων, καὶ τῶν ἀναγκῶν τῶν μέχρις Ἀττικῆς τόπων, ἰδίᾳ δὲ τῆς πόλεως Κορίνθου, οἵτινες τόποι κατὰ προτίμησιν δικαιοῦνται νὰ μετάσχωσι τῶν ἐκ τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ μεταφερθησομένων ὑδάτων ἀγαθῶν. Διὰ τῆς ἀποξηράνσεως πρὸς τούτοις τῶν λιμνῶν τούτων, καὶ ἰδίᾳ τῆς τοῦ Φενεοῦ, θέλουσιν ἀποκαλυφθῇ γαῖαι μεγάλης ἐκτάσεως, θέλει δ’ ἐξασφαλισθῆ ὁλόκληρον τὸ Φενεατικὸν πεδίον ἀπὸ μελλούσας πλημμύρας, τὸ ὁποῖον μόνον δύναται νὰ διαθρέψῃ ὅλους τοὺς πέριξ δήμους, διὰ τὸ παροιμιῶδες τῆς εὐφορίας αὐτοῦ. Περαίνων ὅθεν, εὐελπίζομαι ὅτι ἡ νῦν Κυβέρνησις, ἐμφορουμένη ὑπὸ προοδευτικῶν ἀρχῶν, θέλει πράξει πᾶν τὸ ἐφ’ ἑαυτῇ ἐπὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος τὸν τόπον ἡμῶν ζωτικοῦ τούτου ζητήματος.

§31ΧΟΪΔΑΣ. Καὶ ἐγὼ τινὰ περὶ σταφίδος, κύριε Πρόεδρε, ἀλλ’ ἔχω παράκλησιν διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ σταφιδόκαρπος, Κύριοι, τῆς Ἠλείας πληρόνει φόρον ἐξαγωγῆς δραχμὰς 13 κατὰ χιλιάδα ἀπέναντι 15, τὰς ὁποίας πληρόνει ὁ σταφιδόκαρπος Πατρῶν. Μέγα μέρος τοῦ ποσοῦ τοῦ σταφιδοκάρπου, τοῦ παραγομένου ἐν Ἠλείᾳ, ἐξάγεται διὰ Πατρῶν, ὅπου καὶ φορολογεῖται· καὶ μέχρι τοῦδε μὲν ὑπεβάλλετο εἰς τὴν φορολογίαν δραχμῶν 13, τελευταίως ὅμως ὑπεχρεώθησαν οἱ ἐμπορευόμενοι ἐν Πάτραις νὰ πληρόνωσι καὶ διὰ τὸν σταφιδόκαρπον τῆς Ἠλείας δραχμὰς 15. Τὸ μέτρον τοῦτο, ἐντελῶς αὐθαίρετον καὶ μὴ στηριζόμενον οὔτε εἰς τὸν νόμον οὔτε εἰς τὸ δίκαιον, ἐγέννησε δίκαια παράπονα, βλάπτει δὲ οὐσιωδῶς τὸ ἐμπόριον τῶν Πατρῶν, καὶ αἰσθάνομαι, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ, ὅπως, βεβαιουμένου ἁρμοδίως τοῦ τόπου τῆς προελεύσεως τοῦ σταφιδοκάρπου, ὑποβάλληται οὗτος εἰς τὴν φορολογίαν, ἥτις εἶναι κεκανονισμένη διὰ τὸν τόπον τοῦτον, καὶ οὐχὶ εἰς τὴν φορολογίαν, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς τὸν σταφιδόκαρπον τοῦ τόπου τῆς ἐξαγωγῆς. Φόβος καταχρήσεων δὲν ὑπάρχει, διότι καὶ εἰς τὴν διὰ θαλάσσης μεταφορὰν, καὶ εἰς τὴν διὰ ξηρᾶς, ἤδη μάλιστα γινομένην διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ἡ ἐξέλεγξις εἶναι προχειροτάτη καὶ εὔκολος. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν θέλει σπεύσει νὰ ἄρῃ διαταγὴν ἄδικον καὶ βλάπτουσαν καιρίως τὰ συμφέροντα τοῦ ἐμπορίου τῆς πόλεως τῶν Πατρῶν.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ζήτημα μοὶ ἦτο γνωστόν· καὶ πράγματι, ἂν εὑρεθῇ κατάλληλος τρόπος, ἐξασφαλίζων τὸ Δημόσιον περὶ τῆς εἰλικρινοῦς ἐξαγωγῆς σταφίδος τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας διὰ Πατρῶν, ἄνευ κινδύνου καταχρήσεων, θὰ ληφθῶσι τὰ δέοντα μέτρα πρὸς πραγματοποίησιν τούτου. Ἔλαβον τὰ ἀναγκαῖα μέτρα πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος, ἀπέστειλα δὲ καὶ ἐπίτηδες ἀνώτερον ὑπάλληλον εἰς Πάτρας καὶ εἰς Πύργον, ὅπως μελετήσῃ λεπτομερέστερον τὸ ζήτημα. Ἐλπίζω ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἦναι μεμελετημένον, εἰς τρόπον ὥστε νὰ εὐκολυνθῇ ἡ μεταφορὰ σταφίδος ἐκ Πύργου εἰς Πάτρας, καὶ ἡ ἐξαγωγὴ αὐτοῦ ὡς προϊόντος τοῦ Πύργου καὶ ἐπὶ πληρωμῇ τοῦ μικροτέρου δασμοῦ, ἄνευ κινδύνου βλάβης τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου.

§33ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§34ΡΟΒΕΡΤΟΣ ΡΩΜΑΣ. Χθὲς, Κύριοι, ἐξέθεσα ἐνώπιον ὑμῶν ἐν ὀλίγοις τὴν ἀμηχανίαν, εἰς ἣν περιῆλθεν ὁ δῆμος Ζακυνθίων, ἕνεκα ἐλλείψεως πόρων συντηρήσεως. Κρίνω περιττὸν νὰ ἀναπτύξω τὸ θέμα τοῦτο, ἐπειδὴ συνεζητήθη διὰ μακρῶν ἐν παρελθούσαις συνεδριάσεσι· φρονῶ ὅμως, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον κατὰ πρώτην φορὰν παρουσιάζεται ἐνώπιον αὐτῆς, διότι αὐτὴ πρὸ πάντων εἶναι ἡ κυρία ἐντολὴ τῆς Βουλῆς, δὲν πρέπει δὲ ν’ ἀφήσῃ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ Ζακύνθου νὰ περιέλθῃ εἰς χρεωκοπίαν. Ἐκτὸς δὲ τῆς συνταράξεως τῆς δημοσίας τάξεως, ἡ ὁποία ἀπειλεῖται, δύνανται ν’ ἀναπτυχθῶσι καὶ ἀσθένειαι φοβεραὶ, ἕνεκα τῆς συσσωρεύσεως τῶν ἀκαθαρσιῶν ἐν ταῖς ὁδοῖς. Ἑπομένως θεωρῶ ἐπάναγκες, ἡ Βουλὴ νὰ ἐγκρίνῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πρότασις νόμου. Περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου Ζακυνθίων. «Ἄρθρον μόνον. Μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ διὰ τὸ ἔτος 1891 προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ δήμου Ζακυνθίων θέλει ἰσχύει καὶ διὰ τὸ ἔτος τοῦτο ὁ διὰ τὸ προηγούμενον ἔτος 1890 ἐγκεκριμένος προϋπολογισμὸς τοῦ αὐτοῦ δήμου· ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τούτου θέλει ἐνεργεῖσθαι ἡ εἴσπραξις τῶν ἐσόδων καὶ ἡ πληρωμὴ τῶν ἐξόδων.» Θεωρῶ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, καὶ παρακαλῶ νὰ προταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ συζητηθῇ σήμερον.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Φαρμακόπουλος, Δάλλας καὶ Παπαδόπουλος ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων περὶ Ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 336). Ὑπάρχει αἴτησις νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον τὸ ὑποβληθὲν πρὸ ὀλίγου ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ Ζακύνθου κ. Ρ. Ρώμα νομοσχέδιον.

§36ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐρωτήσει τὴν Βουλήν, ἐὰν παραδέχηται νὰ ψηφισθῇ σήμερον εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι πρὸ παντὸς ἡ Βουλὴ ὀφείλει, κατὰ τὰ εἰθισμένα, νὰ προβῇ εἰς τὴν κλήρωσιν τῆς Μεγάλης Πρεσβείας, ἡ ὁποία μετὰ τοῦ Προεδρείου θέλει παρασταθῆ τὴν προσεχῆ Δευτέραν κατὰ τὴν δοξολογίαν ἐπὶ τῇ ἐθνικῇ ἑορτῇ. (Γενομένης τῆς κληρώσεως, ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Παπαγιαννακοπούλου καὶ τῶν βουλευτῶν κ.κ. Φορέστη καὶ Κοπανίτσα, ἐκληρώθησαν μέλη τῆς Μεγάλης Πρεσβείας τῆς Βουλῆς οἱ βουλευταὶ κκ. Διονύσιος Στεφάνου, Στέφ. Κοπανίτσας, Κ. Παπαμιχαλόπουλος, Κ. Σαλταφέρος, Ἄγγελος Γεωργαντᾶς, Ἀλ. Πετσάλης, Γ. Μαυρομιχάλης, Εὐάγγελος Τσαρλαμπᾶς, Σπυρ. Νοταρᾶς καὶ Ν. Γεωργιάδης).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ πρὸ ὀλίγου ἀπεφάνθη νὰ συζητηθῇ κατὰ προτίμησιν ἡ πρότασις νόμου τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Ζακύνθου.

§39ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§40ΣΑΚΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν καὶ τὴν Βουλήν, νὰ δεχθῶσιν, ἵνα συζητηθῇ κατὰ προτίμησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΑΦΕʹ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τῶν πληρωμάτων τοῦ στόλου, ἐπειδὴ ἀφορᾷ ἀδικουμένους ὑπαξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις δεικνύει μέριμναν ὑπὲρ τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, δίκαιον εἶναι ἡ μέριμνα αὕτη νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ.

§41ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προέτεινεν ὁ ἐκ Ζακύνθου κ. Βουλευτής, λυποῦμαι, διότι δὲν μοὶ εἶναι συγκεχωρημένον νὰ γνωμοδοτήσω καὶ ὑποστηρίξω αὐτό. Βεβαιῶ, ὅτι, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἐν Ζακύνθῳ λαμβάνει χώραν τι, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω, ἐὰν διεδραματίσθη ἐν ἄλλῳ τινὶ δήμῳ κατὰ τὴν μακρὰν σειρὰν τῶν ἐτῶν, καθ’ ἣν ἐφαρμόζεται ὁ περὶ δήμων νόμος. Οἱ ἐκλελεγμένοι δημοτικοὶ σύμβουλοι κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ μετ’ αὐτοὺς οἱ συμπληρωτικοί, ἔχουσι μίαν γνώμην: ν’ ἀντιταχθῶσι κατὰ τοῦ Δημάρχου, καὶ ἐγκαταλιμπάνοντες τὰ καθήκοντα αὐτῶν, νὰ παραλύσωσι τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν, ἵνα οἱ πολῖται τοῦ δήμου Ζακυνθίων, στερούμενοι τῶν ἀγαθῶν τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, ὀργισθῶσιν, ἀγανακτήσωσι κατὰ τῆς καθεστηκυίας τάξεως, καὶ ἑπομένως ἴσως ἐπηρεασθῶσι κατὰ τὰς μελλούσας δημοτικὰς ἐκλογάς. Οὐδένα ἔχω λόγον, ἵνα μὴ κατακρίνω τὴν πρᾶξιν ταύτην τῶν δημοτικῶν συμβούλων. Ὁ λόγος μάλιστα, τὸν ὁποῖον προβάλλουσιν, ὅτι δῆθεν προσεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ Γραμματέως τῆς Δημαρχίας, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο δὲν στέργουσι πλέον νὰ συνεδριάζωσιν ἐν τῷ δημαρχιακῷ καταστήματι τοῦ δήμου, ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ἐντελῶς ἀνάξιος, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐν τῇ Βουλῇ ἄλλοτε, ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν τινὲς ἐκ Ζακύνθου Βουλευταὶ μοὶ ὑπέβαλον· διότι, ἐὰν ὑπῆρξε προσβολὴ τοῦ Γραμματέως πρὸς μέλη τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἡ ὑπόθεσις κατηγγέλθη εἰς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα, ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη ἐπελήφθη αὐτῆς, καὶ ὤφειλον νὰ ἔχωσι πεποίθησιν εἰς τὴν δικαιοσύνην τῆς πατρίδος των, ὅτι θέλει σπεύσει νὰ ἀνορθώσῃ πᾶν ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον τυχὸν διεπράχθη ὑπὸ τοῦ Γραμματέως τῆς Δημαρχίας. Ἀλλ’ οἱονδήποτε καὶ ἂν διεπράχθη ἀδίκημα ὑπὸ τοῦ Γραμματέως τῆς Δημαρχίας, ποῖον ἀδίκημα διεπράχθη ὑπὸ τοῦ δήμου Ζακυνθίων, καὶ ζητοῦσι διὰ παραπτώματα, τὰ ὁποῖα εἷς ὑπάλληλος τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς διέπραξε, νὰ τιμωρήσωσιν ὁλόκληρον τὸν δῆμον Ζακυνθίων;—διότι δὲν συνέρχονται, ἵνα, ὡς μέλη τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀποτελέσωσιν ἀπαρτίαν καὶ γνωμοδοτήσωσι νὰ ἐγκριθῇ ἡ ἐπέκτασις τοῦ δημοτικοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ τῶν ἄλλων ἐμπορευμάτων, τῶν εἰσαγομένων εἰς τὸν δῆμον Ζακυνθίων, ὅπως δυνηθῇ ὁ δῆμος οὗτος, ἐπικουρουμένου τοῦ φόρου ὑπὸ τοῦ Βασιλέως διὰ διατάγματος, νὰ εἰσπράξῃ τὰ ἀναγκαῖα ἔσοδα, καὶ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας του. Τοιουτοτρόπως σήμερον ὁ δῆμος στερεῖται τῶν μέσων τῆς συντηρήσεως αὑτοῦ, ἡ δημοσία τάξις τίθεται ἐν ἀμφιβολίᾳ, διότι οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες δὲν θέλουσι δυνηθῆ νὰ λαμβάνωσι μισθὸν, καὶ ἡ καθαριότης τῆς πόλεως δὲν θὰ ἐκτελῆται, καὶ ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν ἄδειαν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν. Ἀλλ’ ὡς ἔχει τὸ σύστημα τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, δὲν ἐπιτρέπει εἰς ἡμᾶς νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον συμβουλεύει ὁ κ. Βουλευτής· διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προβάλλει, ζητεῖ, ἵνα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔλθῃ ἀρωγὸς καὶ ψηφίσῃ νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιβάλῃ τὸν ἔκτακτον αὐτὸν δημοτικὸν δασμόν. Ἡ ἐπιβολὴ τοῦ δασμοῦ τούτου ἀπόκειται ἰδίως εἰς τὴν αὐτοβουλίαν τοῦ δήμου, εἰς τὴν ἰδίαν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐνασκεῖ ὁ δῆμος ἐπὶ τῶν συμφερόντων αὑτοῦ· ἑπομένως ἡ νομοθεσία ἐπέτρεψεν, ἵνα ἐπιβάλληται ὁ ἔκτακτος δημοτικὸς δασμὸς ἐπὶ τῶν ὠνίων, τῶν εἰσαγομένων εἰς τὸν δῆμον, καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐμπορευμάτων, τῶν εἰσαγομένων εἰς αὐτὸν, ὅταν ὁ δῆμος ζητῇ τοῦτο, διότι αὐτὸς γνωρίζει, ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην τοῦ φόρου τούτου ἢ ὄχι. Ὡς ἔχουσιν ὅμως τὰ πράγματα ἐν Ζακύνθῳ, δημοτικὴ ἀρχὴ δὲν ὑπάρχει, διότι οἱ ἀντιπροσωπεύοντες αὐτὴν δὲν θέλουσι νὰ ἐργασθῶσιν. Ἐλλείψει λοιπὸν τῆς αἰτήσεως τοῦ δήμου, ἐὰν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία προβῇ νὰ διαπράξῃ αὐτὴ ὅ,τι ὁ δῆμος δὲν ἔπραξεν, ἐπιλαμβάνεται ἔργων ἀλλοτρίων. Προτιμῶ ἄλλο τι σύστημα, καὶ ἴσως τοῦτο ἤθελον στέρξει νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὡς μὴ παραβλάπτον τὴν αὐτοδιοίκησιν τῶν δήμων, καὶ δυνάμενον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ· νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ εἰδικὴν πρόνοιαν. Ποία εἶναι ἡ πρόσοδος, τὴν ὁποίαν ὁ δῆμος ἤθελε πορισθῇ ἐκ τοῦ δημοτικοῦ δασμοῦ, ἐὰν οὗτος ἐπεβάλλετο; Ἤθελε πορισθῆ ἴσως 5, 6, 8, 10 χιλιάδας δραχμῶν ἀπὸ σήμερον μέχρι τοῦ μηνὸς Ἰουλίου, ὅτε θέλουσιν ἐνεργηθῆ αἱ νέαι δημοτικαὶ ἐκλογαί. Νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ προκαταβάλῃ εἰς τὸν δῆμον Ζακυνθίων 5, 6, 8, 10 χιλιάδας δραχμῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ δοθῶσιν ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ ταμείου εἰς τὸ Δημόσιον ἐντὸς τοῦ πρώτου ἑξαμήνου τοῦ ἐρχομένου ἔτους, ὅτε θέλει λειτουργήσει ἡ δημοτικὴ διοίκησις ἐν πᾶσι. Τοιουτοτρόπως σεβόμεθα τὴν δημοτικὴν αὐτοδιοίκησιν, καὶ δὲν ἀναιροῦμεν αὐτήν, καὶ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δὲν προβαίνει νὰ ἀναμιχθῇ εἰς ἔργα ἀλλότρια.

§42Ρ. ΡΩΜΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ 10 χιλιάδων δραχμῶν μόνον, διότι μέχρι τοῦδε, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου μέχρι τῆς σήμερον, ἐζημιώθη ὁ δῆμος 30 χιλιάδας δραχμάς· λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ 10 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ποσοῦ μεγάλου, οὔτε ἐπιτρέπεται νὰ συνάψῃ δάνειον ὁ δῆμος, διότι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν, καθόσον δὲν εἰσπράττει τίποτε. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἐξέθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δηλαδὴ οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι προσεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ Γραμματέως τῆς Δημαρχίας, οἱ Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι ἐξέθηκαν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, εἶπον ἀνακριβείας, ἀπορῶ δὲ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπανέλαβεν αὐτάς. Ὁ πραγματικὸς λόγος εἶναι, ὅτι οἱ ἀντίθετοι ἠθέλησαν νὰ φέρουν τὴν παραλυσίαν εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχήν. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ λάβῃ ἓν νομοθετικὸν μέτρον, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ ἔλλειψις εἰς τὸν δημοτικὸν νόμον, πρέπει ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ τὴν διορθώσῃ.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἐὰν παραδέχηται τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§44Ρ. ΡΩΜΑΣ. Ἡ Βουλὴ ἐνέκρινε τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ συνήνεσε νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις ἀμέσως, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐπεψηφίσθη, ἑπομένως θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἐὰν παραδέχηται τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§46ΣΑΚΚΗΣ. Ἐζήτησα νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ πληρωμάτων τοῦ στόλου.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖτε νὰ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις. Πρέπει ἡ πρότασίς σας νὰ ὑποστηριχθῇ καὶ παρ’ ἄλλων. Ὑπάρχει ἕτερός τις, ὑποστηρίζων τὴν πρότασιν τοῦ κ. Σάκκη; (Οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ ἐκλογῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς.

§48ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΗΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Χθὲς, ὅτε ἐπρότεινα τὴν σύστασιν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐφρόνουν, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι δυνατὸν νὰ παρατείνῃ τὰς συνεδριάσεις μέχρι τοῦ πέρατος τῆς παρούσης Συνόδου· ἐπειδὴ δὲ, ὡς γνωστὸν, ἡ παροῦσα Σύνοδος λήγει μετὰ ἕνα περίπου μῆνα, προτείνω καὶ πάλιν, ὅπως, ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, προβῶμεν εἰς τὴν σύστασιν τῆς εἰρημένης ἐπιτροπῆς.

§49ΧΡ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν τοῦτο, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπιτροπῆς λήγουσιν ἅμα τῇ λήξει τῆς Συνόδου, ἢ διαλύσει τῆς Βουλῆς, ἐπειδὴ δὲ ἡ Σύνοδος αὕτη θὰ λήξῃ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ ἡ ἐπιτροπή, καὶ ἑπομένως παρακαλῶ νὰ μὴ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον.

§50ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἴσως διότι δὲν ἐνεθυμούμην καλῶς τὰ ἀναφερόμενα εἰς τοὺς τύπους τῆς διαδικασίας, ἡ ὁποία ἀπῃτεῖτο, πρὸς στιγμὴν ἐδίστασα· γενομένης ὅμως προτάσεως περὶ κατηγορητηρίου κατὰ ὑπευθύνων Ὑπουργῶν, ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ θέσω τὴν ὑπογραφήν μου, καὶ νὰ προτρέψω καὶ ἄλλους εἰς τὸ νὰ παρουσιασθῇ ἓν τοιοῦτον κατηγορητήριον· καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ πράξω ἄλλως, ἀφοῦ ἐσχηματίσθη ἐν ἐμοὶ ἡ πεποίθησις, ὅτι νόμοι παρεβιάσθησαν, δικαστικαὶ ἀποφάσεις ἐποδοπατήθησαν καὶ δημοσία περιουσία κατεσπαταλᾶτο, ὡς νὰ ἦτο περιουσία τῶν Ὑπουργῶν. Βεβαίως ὤφειλον προηγουμένως νὰ μελετήσω τὸν νόμον περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλ’ ἐγὼ ἐσύγχυσα τοῦτον μὲ παλαιὰς περιστάσεις, ἐν αἷς εὑρέθην ὡς μέλος τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν ἐποχὴν τῶν σιμωνιακῶν. Ὑπέθετον, ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο μέγα· οὐδεμία ἄλλη δύναμις, οὐδὲ αὐτὸ τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς ἠδύνατο νὰ παρακωλύσῃ τὰς ἐνεργείας αὐτῆς, ἅπαξ συσταθείσης· ὅταν ὅμως ἀνέγνωσα τὸ ἄρθρον 14 τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, καὶ εἶδον, ὅτι ὄχι μόνον ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ ὑφίσταται, ἐφ’ ὅσον καὶ ἡ σύνοδος τῆς Βουλῆς, καθ’ ἣν ἐξελέγη, ἀλλὰ πρέπει νὰ προσδιορισθῇ καὶ προθεσμία, ἐντὸς τῆς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμα τῶν ἐργασιῶν της, ἐβεβαιώθην, ὅτι οὐχὶ ἐγκαίρως παρουσιάσθη τὸ κατηγορητήριον. Ἐντεῦθεν συνήγαγον, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ τοιαύτη σπουδαία ἐργασία ἐκ μέρους τοῦ σώματος, καὶ νὰ μὴ γείνῃ ψηφοφορία διὰ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, διότι, τίς εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ δεχθῇ νὰ γείνῃ μέλος τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ὅταν ᾖναι γνωστὸν, ὅτι μετὰ δύο ἡμέρας ἄλλη συνεδρίασις δὲν θὰ γείνῃ, καὶ θὰ κηρυχθῇ ἡ λῆξις τῆς συνόδου ταύτης; Ἡ ἐργασία ἄρα, τὴν ὁποίαν θὰ ἐκτελέσῃ ἡ συστηθησομένη ἐπιτροπὴ, εἶναι ὡς νὰ μὴ ἐγένετο, διότι θὰ μείνῃ ἄνευ ἀποτελέσματος. Κύριοι συνάδελφοι, οὐδέποτε συνείθισα νὰ κρύπτω τοὺς στοχασμούς μου καὶ τὰ φρονήματά μου. Ἐὰν ἕνεκα τῆς πρωτοβουλίας καὶ τοῦ ἐνεργοῦ μέρους, ὅπερ ἐκ πεποιθήσεως ἔλαβον ἐν τῷ ζητήματι τοῦ κατηγορητηρίου, προὐκάλεσα τὴν μῆνιν τῶν ἀντιπολιτευομένων, ἀδιαφορῶ, περιφρονῶν τὰς κατ’ ἐμοῦ συκοφαντίας. Ἕκαστος ἄνθρωπος, πολλῷ μᾶλλον τὸ μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ἔχει τὴν ἱστορίαν του, συνείθισα δὲ, καὶ νομίζω πάντοτε ὡς περγαμηνὴν μεγάλην, νὰ ἔχω τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὰ ἐθνικὰ ζητήματα· οὔτε ἐγωϊστὴς εἶμαι, οὔτε τὸ λέγω ζητῶν τὴν ἐπιδοκιμασίαν οὐδενὸς, οὔτε ζητῶ πιστοποίησιν ποιότητος ἢ ἐπισημότητος ἢ ἀξίας παρά τινος. Βεβαιωθῆτε ὅμως, ὅτι πολὺ λυποῦμαι, διότι δὲν δύναται νὰ σχηματισθῇ ἡ ἐπιτροπὴ, ἵνα προετοιμάσῃ τὸ βούλευμα· ἐπροτίμων νὰ ἠδύνατο ἡ ἐπιτροπὴ νὰ σχηματισθῇ, ὅπως ἑτοιμάσῃ τὴν ἐργασίαν της, παρουσιάσῃ δὲ ταύτην εὐθὺς ἀμέσως εἰς τὴν ἐρχομένην σύνοδον, καὶ οὕτω δυνηθῶσιν οἱ πρώην Ὑπουργοὶ νὰ δώσωσι λόγον τῶν πράξεών των, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι, ὡς σύμβουλοι τοῦ Στέμματος, ὡς ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, περιεφρόνησαν ἀποφάσεις δικαστηρίων, ποδοπατήσαντες ταύτας· διότι, Κύριοι, ἐὰν δὲν φανῆτε αὐστηροὶ, ἐὰν παραβλέψητε σήμερον τὸ καθῆκόν σας, ἀναμνησθῆτε, ὅτι δὲν θέλει ῥιζοβολήσει τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, ἡ δὲ ἀτιμωρησία θέλει καταστήσει τοὺς Ὑπουργοὺς θρασυτέρους. Καὶ τί ἄλλο ἔπραξαν οἱ Ἀθηναῖοι, ὅταν κατεδίκασαν τοὺς δέκα στρατηγοὺς, ἢ ὅτι κατέστησαν τοὺς νόμους σεβαστούς; Ἐτιμωρήθησαν οἱ στρατηγοὶ ἐκεῖνοι, διότι ἐλησμόνησαν τὰ καθήκοντά των. Τί ἄλλο ἔκαμον οἱ Γάλλοι σήμερον, καταδικάσαντες τὸν Βουλανζὲ, ὁ ὁποῖος ἦτο μία ἐγγύησις ὑπὲρ τῆς Γαλλίας διὰ τὴν ἀντεκδίκησιν; Ὅταν, Κύριοι, οἱ Ὑπουργοὶ μεταχειρίζωνται τὴν ἐξουσίαν ὡς ἴδιον κτῆμα, μὲ ποίαν ἐγγύησιν ὑμεῖς θέλετε αὔριον παρουσιασθῆ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς σας; Ποίαν ἐγγύησιν θὰ ἔχητε, ὅτι θὰ ἐκλεχθῆτε, καὶ ὅτι ἡ πρὸς σᾶς ἐκτίμησις τῶν ἐκλογέων σας δὲν θέλει μεταβληθῆ ἐκ τῶν κυβερνητικῶν ἐπεμβάσεων, τῶν ἀτασθαλιῶν καὶ παρανομιῶν τῆς ἐξουσίας; Τοιαῦτα παραδείγματα, μοὶ φαίνεται, δὲν ἔχομεν ὀλίγα. Κατὰ τὰς προπαρελθούσας ἐκλογὰς τῆς 4 Ἰανουαρίου, 45 κατήγγειλα ἐγὼ, καὶ οἱ 45 κατεδικάσθησαν, καὶ κατὰ τῶν 45 τὸ Πλημμελειοδικεῖον Χαλκίδος ἐξέδωκεν ἀποφάσεις, καὶ ἐν τούτοις ἡ ἐκλογὴ ἐπεκυρώθη καὶ οἱ καλπονοθευταὶ ἐνομιμοποιήθησαν ὡς νόμιμοι ἀντιπρόσωποι! Καὶ ὄχι μόνον ἐπεκυρώθη ἡ ἐκλογὴ, ἀλλὰ καὶ οἱ στρατιωτικοὶ ἥρωες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μὲ ἀπέκλεισαν, προεβιβάσθησαν παρὰ τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, πρὸς ἀμοιβήν! Νομίζετε, ὅτι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἔπαθον ἐγὼ, δὲν θὰ τὰ πάθητε σεῖς, ἂν δὲν θέσητε φραγμὸν εἰς τὴν τοιαύτην διαγωγὴν τῶν Ὑπουργῶν; Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, Κύριοι, ἂν τὸ νομίζητε ὀρθὸν, ἐὰν ἔχητε καὶ καθῆκον καὶ συμφέρον νὰ ἀναβάλητε τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς μέχρι τῆς ἐρχομένης συνόδου, ὅτε θὰ ὑπάρχῃ καὶ καιρὸς ἀρκετὸς, καὶ ὅτε θὰ μορφώσητε μετὰ πλειοτέρας συνειδήσεως τὴν γνώμην σας, πράξατε τοῦτο· ἀλλὰ μὴ διστάσητε τότε διὰ τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἀνεύρητε τὴν ἀλήθειαν, καθιστῶντες τὸ γράμμα τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου πραγματικὸν καὶ οὐχὶ παρῳδίαν. Ἡ Ἀγγλικὴ ἱστορία μᾶς διδάσκει, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ δὲν ἤθελε ῥιζοβολήσει τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, ἂν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν δὲν ἐτιμωροῦντο πολλοὶ Ἄγγλοι Ὑπουργοί. Δυνατὸν οἱ πρώην Ὑπουργοὶ νὰ ὦσιν ἀθῶοι, δυνατὸν αἱ ἀποδιδόμεναι αὐτοῖς κατηγορίαι νὰ μὴ ὦσιν ἀκριβεῖς, ἢ νὰ μὴ προσβάλλωσι προσωπικῶς τοὺς Ὑπουργοὺς, ἀλλὰ τοῦτο μόνη ἡ ἐπιτροπὴ θέλει τὸ ἀνεύρει καὶ τὸ ἐπισημοποιήσει. Διὰ τοῦτο δέχομαι μὲν νὰ συστηθῇ ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον, ἀλλὰ νὰ λάβῃ σάρκα ἡ ἰδέα αὕτη, καὶ ὄχι διὰ περιστροφῶν νὰ τὴν ἐγκαταλείψωμεν.

§51ΣΑΚΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἐναπομένει ἀρκετὸς χρόνος, καθ’ ὃν ἡ ἐκλεχθησομένη ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος, καὶ νὰ προβῇ εἰς ἐργασίας τοιαύτας, ὥστε, ἂν μὴ θεωρηθῇ περατωθεῖσα ἐντελῶς ἡ ἐργασία της, νὰ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν νέαν ἀνακριτικὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία θέλει ἐκλεχθῆ, ἂν ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν προφθάσῃ νὰ περατώσῃ τὸ ἔργον της, ὡς ὁδηγὸς εἰς τὸ νὰ περατώσῃ τὸ ἔργον της ταχύτατα. Νομίζω ὅτι δὲν συμφέρει νὰ παραμελῶμεν ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσι τὸν τόπον, καὶ παρανομίαι, τὰς ὁποίας ἐξετέλεσαν οἱ προκάτοχοι Ὑπουργοὶ, νὰ μένωσιν ἄγνωστοι ἐπὶ πολὺν καιρόν. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ παρηνόμησαν, παρεβίασαν τὸ Σύνταγμα καὶ κατεπάτησαν τοὺς νόμους· καὶ μὲ τοιοῦτον πρόγραμμα κατῆλθον εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τάχιστα τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς.

§52Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ συζητούμενον θέμα δὲν εἶναι θέμα πολιτικὸν, ἀλλὰ καθαρῶς νομικὸν, διότι πρόκειται περὶ ἐννοίας τοῦ νόμου· ἐπειδὴ δὲ συζητεῖται, ἂν πρέπῃ νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν σύστασιν τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν γενομένην πρότασιν περὶ τῶν πρώην Ὑπουργῶν, καθῆκον εἶχον νὰ ἐκφέρω ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος τὴν ἐμὴν γνώμην. Πράττω δὲ τοῦτο μετὰ προθυμίας, διότι φαίνεται μὲν, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου δὲν εἶναι καταφανὴς, καὶ προκύπτει εὐλόγως ἀμφισβήτησις περὶ αὐτῆς, ἀλλὰ ἡ ἑτέρα τῶν γνωμῶν τῶν προταθεισῶν μοὶ φαίνεται, ὅτι, ἐφαρμοζομένη, παρέχει συγχρόνως καὶ πάσας τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης ἀπαιτεῖ. Ἂν ἀναγνώσῃ τις τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου, θέλει σχηματίσει γνώμην, ὅτι οὐδεὶς λόγος καὶ οὐδεμία σκέψις δύναται ν’ ἀναστείλῃ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς ἐκλογῆς τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς, εὐθὺς ὡς ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ μὴ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλὰ νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἂν ἐγκύψῃ εἰς τὴν μελέτην τῶν ἑπομένων διατάξεων, ὧν αἱ πλεῖσταί εἰσι δικονομικαὶ, θέλει πεισθῆ, ὅτι ὁ νομοθέτης ἄλλον εἶχε σκοπὸν, ὅτι ἐνόει αἱ ἐργασίαι τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς νὰ γίγνωνται παρούσης τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο, κατὰ μίαν ἑπομένην διάταξιν τοῦ νόμου, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προσδιορίσῃ προθεσμίαν εἰς τὴν προανακριτικὴν ἐπιτροπὴν, ἵνα ὑποβάλῃ ἐντὸς τῆς προθεσμίας τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς. Κατὰ ἑτέραν δὲ διάταξιν, ἂν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν περατώσῃ ἐντὸς τῆς προθεσμίας τὴν ἐργασίαν της, ἂν δὲν ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐντὸς τῆς ταχθείσης προθεσμίας, ἡ Βουλὴ σκέπτεται καὶ ἀποφασίζει, ἂν πρέπῃ νὰ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ προβῇ μόνη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς κατηγορίας καὶ ἄνευ τῆς ἐκθέσεως τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ἄν δὲν ἦτο ἀναγκαία ἡ παρουσία τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐργασιῶν τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς, πῶς ἡ Βουλὴ θέλει ἐπιτηρεῖ, ἂν παρῆλθεν ἡ προθεσμία, καὶ ἂν ἡ προανακριτικὴ ἐπιτροπὴ δὲν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς ἐμπροθέσμως; Πῶς θέλει δύνασθαι εἴτε νὰ παρατείνῃ τὴν προθεσμίαν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐφαίνετο, ὅτι ἡ ταχθεῖσα προθεσμία εἶναι ἀνεπαρκὴς, εἴτε καὶ νὰ προβῇ μόνη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας τῆς κατηγορίας; Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 22 τοῦ περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμου δὲν ὑποβοηθεῖ, ἀλλὰ μὲ ἐνισχύει εἰς τὴν ἑρμηνείαν ταύτην. Τὸ ἄρθρον 22 διατάσσει, ὅτι, ἂν ἤθελε διαλυθῆ ἡ Βουλὴ, ἢ ἐὰν ἤθελε λήξει ἡ σύνοδος τῆς Βουλῆς, ἀναγκαίως πρέπει νὰ ἀντικατασταθῇ ἡ προανακριτικὴ ἐπιτροπὴ διὰ νέας τοιαύτης, ἂν ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ συσταθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς πρὸ τῆς διαλύσεως αὐτῆς, δὲν εἶχεν ὑποβάλει τὴν ἔκθεσίν της εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἢ πρὸ τῆς λήξεως τῆς συνόδου. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ δὲν θέλει ὁδηγηθῆ ἀπὸ τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν εἶχε παρασκευάσει ἡ προανακριτικὴ ἐπιτροπὴ, ἀφίνεται δ’ εἰς τὴν νέαν ἐπιτροπὴν νὰ κρίνῃ, ἂν πρέπῃ νὰ ὁδηγηθῇ ἀπὸ τὴν ἐργασίαν ἐκείνης τῆς ἐπιτροπῆς, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ προβῇ αὐτὴ εἰς τὴν ἐνέργειαν νέων προανακρίσεων. Εἶπον, ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὕτη συντελεῖ εἰς τὴν διατήρησιν τῶν ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας βεβαίως ἤθελε νὰ παράσχῃ ὁ νόμος εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον εὑρεθῆ εἰς τὴν περίπτωσιν ταύτην. Εἰσὶ δὲ σπουδαῖαι αἱ ἐγγυήσεις αὗται ὅταν αἱ προανακρίσεις γίγνωνται καθ’ ὃν χρόνον ἡ Βουλὴ εἶναι παροῦσα. Ἡ προανακριτικὴ ἐπιτροπὴ ἐκλέγεται κατὰ τὸν νόμον ὑπὸ τῆς Βουλῆς’ ἂν δὲ τηρηθῶσιν αἱ γενικαὶ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, κατὰ τὰς ὁποίας πρέπει πάντοτε ἡ μειοψηφία νὰ ἀντιπροσωπεύηται ἐν ταῖς ἐκλεγομέναις ἐπιτροπαῖς, καὶ ἂν τὸ τρίτον τῶν μελῶν τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς ἐκλεχθῇ ἐκ τῶν μελῶν τῆς ἐν τῇ Βουλῇ μειοψηφίας, — καὶ περὶ τούτου ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν οὐδὲν ῥητῶς διατάσσει, — τότε ὑπάρχει ἐγγύησίς τις, ὅτι τὰ ἐκ τῆς μειοψηφίας ἐκλεχθησόμενα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἀποτελεῖ τὸ τρίτον τῶν μελῶν αὐτῆς, ὅτι θέλουσιν ἐπιτηρεῖ τὰς προανακριτικὰς ἐργασίας. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἤθελεν ἐφαρμοσθῆ κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς τὸ σύστημα τοῦτο τοῦ Κανονισμοῦ, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐκλέξει ἄνευ τοῦ εἰρημένου περιορισμοῦ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, πιθανὸν εἶναι ἡ προανακριτικὴ ἐπιτροπὴ ν’ ἀποτελεσθῇ ἐκ μόνων τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας, ἐνδέχεται δὲ ταῦτα, ὁδηγούμενα ὑπὸ πολιτικῶν ἐντυπώσεων ἢ ὑπὸ πολιτικῶν συμφερόντων, νὰ ὑπερβῶσι τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα διαγράφουσιν οἱ κανόνες, οἱ ὁποῖοι ἐξασφαλίζουσι τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Γνωρίζετε, ὅτι, ἐάν τις ἤθελεν ὑπερβῆ τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα διαγράφονται πρὸς ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, αὐτὸς δὲν συντελεῖ εἰς ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἀλλὰ εἰς διάπραξιν ἐκδικήσεως, διότι ἐκεῖ, ὅπου καταλήγει τὸ ὅριον τῆς δικαιοσύνης, ἄρχεται ἡ ἐκδίκησις, ὁ δὲ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν ἠθέλησε νὰ προλάβῃ πᾶσαν περίπτωσιν, ἥτις ἤθελε χαρακτηρίσει τὴν ἐνέργειαν τῆς Πολιτείας ὡς ἐνέργειαν ἐκδικήσεως. Μοὶ φαίνεται λοιπὸν, ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ νόμου ἦτο, ἡ προανάκρισις, ἡ ἐπιτρεπομένη ἐπὶ παραβάσεων Ὑπουργῶν, αὕτη νὰ γίγνηται παρούσης τῆς Βουλῆς, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐπιτηρῇ, εἴτε πόῤῥωθεν, εἴτε δι’ ἐπερωτήσεων, καὶ ἐξελέγχῃ τὴν πορείαν τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ περιστέλλῃ ταύτην ἐντὸς τοῦ προσήκοντος, ὁδηγουμένη εἴτε ἐκ τῶν πληροφοριῶν τῆς μειοψηφίας, εἴτε ἐξ ἄλλων λόγων. Τοιαύτη ἑρμηνεία τοῦ νόμου εἶναι βεβαίως ἐγγύησις τῆς ἀκριβοῦς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων τῶν μελῶν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ ἐνισχύομαι περισσότερον εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἡ μελέτη τῶν διατάξεων τοῦ νόμου μοὶ ὑπηγόρευσεν, ἤτοι, ὅτι δὲν προσήκει νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀφοῦ γνωρίζομεν, ὅτι μετὰ δύο ἡμέρας θέλουσι καταπαύσει αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν γνώμην ἐκείνων τῶν συναδέλφων, οἵτινες ἐγνωμοδότησαν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐκλογὴ τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ζητεῖ τὸν λόγον.... Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐκλογῆς τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀδείας πρὸς ἐκτέλεσιν ἐπιστημονικῶν μελετῶν περὶ τῆς ἐν Μήλῳ, Κιμώλῳ καὶ Πολυαίγῳ ἀργυρούχου βαρυτίνης. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ᾼΧΚΓ’ νόμου περὶ πρεσβειῶν).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προβιβασμοῦ ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ καὶ ἀνθυπασπιστῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ κλπ.

§55Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τινὲς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, οἵτινες ἐξελέχθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου ὡς μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα ἐπεξεργασθῶσι τὸ νῦν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, μοὶ παρέστησαν, ὅτι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας χθὲς προέβαλον, ἀντιλέγων εἰς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἔπεισαν αὐτούς· ἐμοὶ ἐφάνη δὲ μάλιστα, ὅτι κρίνουσιν, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχουσιν, ἀντὶ νὰ ἐκπληρῶσι τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον προετιθέμεθα, ὅτε συνετάξαμεν τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰσηγάγομεν αὐτὸ εἰς τὴν Βουλὴν, τὸν σκοπὸν τῆς προστασίας τῆς τάξεως τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἀδικοῦσιν αὐτούς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐγὼ ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβεῖς αἱ γνῶμαι τῆς ἐπιτροπῆς αὗται, ἐξακολουθῶ νὰ νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ οἱ λοχίαι καὶ οἱ ἐπιλοχίαι προέρχονται ἐκ κληρωτῶν, ἀναγκαίως κατετάχθησαν ἐν τῷ στρατῷ ἄγοντες τὸ 21 ἔτος, ὅτι, ἂν ἤθελεν ἀπαιτηθῆ δεκαπενταετὴς ὑπηρεσία, αὐτοὶ κατὰ τὸ 36 ἔτος τῆς ἡλικίας των θέλουσιν ἔχει δικαίωμα νὰ προαχθῶσιν εἰς ἀνθυπασπιστὰς, ἐπειδὴ δὲ μέχρι τοῦ 52 ἔτους, ὅτε τίθενται εἰς ἀποστρατείαν, μεσολαβοῦσι δέκα ἕξ ἔτη, ὅτι ὑπελείπετο δεκαεξαετὲς διάστημα χρόνου, ὅπως δυνηθῶσι νὰ γένωνται οἱ ἀνθυπασπισταὶ καὶ ἀνθυπολοχαγοὶ καὶ ὑπολοχαγοί. Ἀλλὰ αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου, ἐγὼ δὲ εἶμαι ἄνθρωπος καὶ ἐνδέχεται νὰ σφάλλω· τοσούτῳ μᾶλλον δὲν ἐμμένω εἰς τὴν γνώμην μου, ὅσον ἐκ τῶν κυρίων, οἵτινες μοὶ ἐποιήσαντο τὰς παρατηρήσεις ταύτας, οἱ πλεῖστοι εἶναι ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ, οἱ ὁποῖοι ὑποτίθεται, ὅτι βεβαίως ἔχουσι καὶ πληρεστέρας καὶ ἀκριβεστέρας γνώσεις ἢ ὅσας ἐγὼ, ὁ ὁποῖος δὲν ἀνήκω εἰς τὸν στρατόν. Διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ ἀποδεχθῶ τὴν γνώμην, ὅτι ἴσως εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητηθῇ ἀκόμη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νὰ βασανισθῇ περισσότερον, διὰ νὰ εὑρεθῇ τέλος πάντων ἡ λύσις· ἑπομένως προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ἐγκρίνῃ, νὰ ἀναβάλωμεν τὸ νομοσχέδιον καὶ τὸ ψηφίσωμεν τὸν ἐρχόμενον Ὀκτώβριον, ἀφοῦ ἐν τῷ μεταξὺ μελετήσωμεν αὐτὸ περισσότερον καὶ ἐμβριθέστερον, καὶ σχηματίσωμεν ἀσφαλεστέραν γνώμην περὶ αὐτοῦ.

§56ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου ἀναβάλλεται διὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως ἀδείας εἰς τοὺς ἐν Πειραιεῖ ἐργοστασιάρχας Τζὼν Μὰκ– Δούαλ καὶ Γουλιέλμον Βάρβουρ πρὸς ἵδρυσιν νεωλκείου καὶ ναυπηγείου κατὰ τὴν θέσιν Τσερατσίνι.

§58ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον, μοὶ φαίνεται.

§59ΝΟΤΑΡΑΣ. Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν θὰ ὁμιλήσῃ.

§60ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς τὸ ἠξεύρετε;

§61ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἔλαβε γνῶσιν, ὅτι κατετέθησαν τὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ δὲν θέλει νὰ ὁμιλήσῃ.

§62ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον νομίζω, εἶναι, ὅτι πρέπει, πρὶν ἢ ψηφίσωμεν ὁριστικῶς τὸ νομοσχέδιον, ν’ ἀκούσωμεν τὰς ἀντιῤῥήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπούμπουλης εἶναι παρὼν, ἀλλὰ δὲν θέλει νὰ ὁμιλήσῃ.

§64ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν θέλει παντάπασιν; ἢ δὲν θέλει σήμερον;

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Μπούμπουλη, θὰ λάβητε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου;

§66ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ (ὄπισθεν τοῦ Προεδρείου). Ὄχι.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀρνεῖται. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται).

§69ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ 3ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τούτου συνδέεται μετὰ τοῦ 1ου, διὰ τοῦ ὁποίου ῥητῶς ὁρίζεται, ὅτι θέλουσιν ἐκτελεσθῆ ἔργα ναυπηγείου καὶ τὰ σχετικὰ, ἀλλὰ οὐδὲν μνημονεύεται οὔτε περὶ τῶν ἐκτελεσθησομένων ἔργων, οὔτε περὶ τῆς ἀξίας, τὸ δὲ Δημόσιον ἐπιφυλάσσει εἰς ἑαυτὸ τὸ δικαίωμα ἀνακτήσεως τῶν γηπέδων ἢ τῶν ἐκτάσεων ἐκείνων, ἂν ὁ κ. Τζὼν ἢ ὁποιοσδήποτε ἄλλος ἐργοστασιάρχης, (διότι ἐδήλωσα, ὅτι ὁ κ. Τζὼν τυγχάνει φίλος μου), δὲν ἐξετέλεσε τὰς ὑποχρεώσεις του. Ἀλλ’ ἐὰν πρὸς στιγμήν, ἕνεκα ἐμποδίων τινῶν, ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς του, ὁ κ. Τζὼν δὲν δυνηθῇ νὰ κάμῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἐν ὅλῃ του τῇ καλωσύνῃ καὶ φιλεργίᾳ προτίθεται νὰ ἐκτελέσῃ, ἤτοι νὰ πήξῃ νεωλκεῖον ἀτμοπλοίων κἄπως ὑποφερτόν, ἐσχάραν δηλαδή, νεωλκεῖον καὶ ναυπηγεῖον ἀναλόγως τοῦ σκοποῦ καὶ τῶν διαθέσεών του, καὶ περιορισθῇ νὰ κάμῃ μόνον μικράν τινα ἀναβάθραν, τί γενήσεται; Ἀναλογισθῶμεν, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Τζὼν εἶναι ἄνθρωπος, καὶ δὲν νομοθετοῦμεν οὔτε διὰ τὸν κ. Τζὼν, οὔτε δι’ ἄλλον τινὰ, ἀλλὰ νομοθετοῦμεν γενικῶς. Ὁπόταν ὁμιλῶ, οὐδέποτε ὁμιλῶ διὰ τὰ πρόσωπα· ἐδήλωσα, ὅτι συνδέομαι μετὰ τοῦ κ. Τζὼν καὶ ὑπερασπίζω αὐτὸν, ἐννοῶ ὅμως νὰ προασπίσω πρωτίστως τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, καὶ δι’ αὐτὸ λέγω ταῦτα. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτὸς τῶν ἄνω, νὰ μελετήσῃ ὀλίγον καὶ τὸν παραχωρούμενον χῶρον, ὥστε ἐν τῇ ἐκτάσει ἐκείνῃ, ἡ ὁποία εἶναι ὡρισμένη, διότι ἀλλαχοῦ τῆς παραλίας τοῦ Πειραιῶς δὲν ὑπάρχει ἄλλη ἔκτασις κατάλληλος πρὸς ἵδρυσιν ναυπηγείου κλπ., νὰ μείνῃ καὶ ἀνάλογος χῶρος, ἐν ᾧ, εἰ δυνατὸν, καὶ ἄλλος τις ἐργοστασιάρχης, ἢ τοῦ Πειραιῶς, ἢ καί τις ἄλλος, ἀλλαχόθεν ἐρχόμενος, νὰ δυνηθῇ μὲ τὰς αὐτὰς, εἰ δυνατὸν, εὐκολίας νὰ ἱδρύσῃ τὸ ἐργοστάσιόν του ἐκεῖ. Συνάμα θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὁρίσῃ ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα θέλει ἐκτελέσει ὁ κ. Τζὼν, συμβουλευόμενος τοὺς καταλλήλους· ἐσχάραν; νεωλκεῖον; καὶ ποίας ὡς ἔγγιστα ἀξίας; Πρὸς τούτοις νὰ ὁρισθῇ τὸ εἶδος τοῦ ἐργοστασίου ἢ μηχανουργείου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἦναι κατάλληλον διὰ τὰς διαφόρους ἐργασίας, ὡς laminoir, προωρισμένον διὰ τὴν κύρτωσιν τῶν φύλλων σιδήρου, ἕτερον διὰ τὴν προσήλωσιν τῶν φύλλων τῶν λεβήτων κλπ. Δὲν εἶναι δύσκολον νὰ σαφηνισθῇ τοῦτο ἐν μικρᾷ τινι παραγράφῳ, ὥστε νὰ ἦναι πάντοτε καὶ ἡ Βουλὴ ἐν γνώσει, νομοθετοῦσα, καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ δυνηθῇ ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ ἐκτελέσῃ τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενα. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω ὡς ἔγγιστα, τίνα ἀπαιτοῦνται διὰ ναυπηγεῖον, δὲν θέλω ὅμως ἀπαιτήσει νὰ ὑποχρεωθῇ ὁ ἐργοστασιάρχης, ὅπως ἅπαντα ἐκτελέσῃ ἐν τελειότητι, καὶ ἐν μεγεθύνσει· τοὐναντίον ζητῶ νὰ τῷ δοθῇ χρόνος, ἤτοι ἀντὶ τοῦ ὡρισμένου τῶν δύο ἐτῶν νὰ τῷ δοθῇ τριετὴς ἢ τετραετὴς προθεσμία, διότι αἱ παρουσιασθησόμεναι ἐργασίαι εἰς τὸ ναυπηγεῖον θέλουσι τὸν ἀναγκάσει βεβαίως νὰ ἐπαυξήσῃ τὰ μηχανουργεῖά του κλπ.

§70ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Θὰ προκληθῇ βασιλικὸν διάταγμα.

§71ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ βασιλικὸν διάταγμα, κύριε συνάδελφε, μένει σήμερον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ αὔριον, ὃ μὴ γένοιτο, μὴ ὑπάρχοντος τοῦ κ. Προέδρου ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἔρχεται ἄλλος, καὶ τὸ μεταβάλλει. Τὰ διατάγματα μεταβάλλονται, οἱ νόμοι δὲν μεταβάλλονται τόσον εὐκόλως, καὶ ὅταν νομοθετῶμεν, δὲν νομοθετοῦμεν οὔτε διὰ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, οὔτε διὰ τὴν μέλλουσαν· νομοθετοῦμεν ἀνεξαρτήτως προσώπων.

§72ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εὐκολώτατα καὶ οἱ νόμοι μεταβάλλονται.

§73ΣΧΙΝΑΣ. Σήμερον ἴσως· ὅπως μάλιστα κατήντησαν σήμερον! Ἀλλὰ τέλος πάντων, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δίδων τὴν γνώμην μου ὑπὲρ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ προστατεύσωμεν τὰ συμφέροντα πρωτίστως τοῦ Δημοσίου, ἔπειτα δὲ καὶ τὴν βιομηχανίαν τοῦ τόπου μας ὅλαις δυνάμεσι καὶ πάσῃ θυσίᾳ· ἂν δὲ καὶ χρήματα πρόκηται νὰ καταβάλῃ ἡ Κυβέρνησις, προθύμως θὰ εἴπω νὰ καταβληθῶσι, πρὸς ἐνίσχυσιν ἐργασίας τοιαύτης, ὅπως ἄλλοτε εἰς τὸ κατάστημα Βασιλειάδου, μετὰ τὴν γενομένην πληρωμὴν τοῦ 1868, ἦλθεν ἀρωγὸς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἡ Κυβέρνησις Κουμουνδούρου, καὶ προσέφερεν εἰς τὸ αὐτὸ κατάστημα 200 χιλιάδας δραχμῶν ἀτόκως ἐπὶ 5 ἔτη. Εἶμαι ἔνθερμος ὑποστηρικτὴς τῆς βιομηχανίας μας, ἵνα μὴ τὸ χρῆμα ἡμῶν ἐξέρχηται εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἀλλ’ εἶμαι καὶ ἔνθερμος ὑποστηρικτὴς τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου. Δὲν εἶναι ἑπομένως δύσκολον, μοὶ φαίνεται, εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος πολὺ ἐπισταμένως ἐμελέτησε τὸ ζήτημα αὐτὸ, νὰ θέσῃ ὅρον ὑποχρεώσεων περὶ τῆς προθεσμίας τῶν ἐτῶν, ἵνα μὴ περιορίσωμεν τὸν ῥέκτην ἐργοστασιάρχην, ὅστις θέλει δαπανήσει ἓν ἢ δύο ἑκατομμύρια, νὰ τὰ δαπανήσῃ βίᾳ ἐντὸς δύο ἐτῶν, δηλ. ἐν χρονικῷ διαστήματι μὴ ἐπαρκοῦντι. Ἀρκοῦμαι εἰς ταῦτα, εὐελπιστῶν, ὅτι αἱ μικραί μου παρατηρήσεις θέλουσι ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν.

§74Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ μὲν τῆς ἐπαρκείας τοῦ χώρου, ὅπως εἴτε μετ’ ὀλίγον χρόνον, εἴτε ἐν ἀπωτέρῳ μέλλοντι οἰκοδομηθῶσιν, ὅσον εἶναι δυνατὸν, περισσότερα ἐργοστάσια, ναυπηγεῖα καὶ νεωλκεῖα, δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἐπαρκεῖς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν. Γνωρίζω μόνον, ὅτι ἡ γενομένη ὑπὸ ἐπιτροπῆς, πρὸς τοῦτο συσταθείσης, ἔρευνα, μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι δύο ναυπηγεῖα καὶ νεωλκεῖα, δύο ἐργοστάσια δύνανται νὰ προκόψωσι, διότι περὶ δύο μόνον ἐργοστασίων ἐνετειλάμην τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ· ἑπομένως δὲν γνωρίζω, ποία ἤθελεν εἶσθαι ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐνετελλόμην εἰς αὐτὴν νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἐπὶ τοῦ χώρου ἐκείνου χωρῶσι πλείονα τῶν δύο.

§75ΓΟΥΔΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§76ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§77ΓΟΥΔΗΣ. Καὶ τρία καὶ τέσσαρα· διαβεβαιῶ.

§78ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἔχω, ἔχουσιν οὕτω, καὶ τὸ διάγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐκόμισα εἰς τὴν Βουλήν, καὶ τὰ ἄλλα διαγράμματα, τὰ ὁποῖα ἔχω, τοῦτο βεβαιοῦσι, διότι περὶ τούτου ἐστάλη ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς πρώτης ἐπιθυμίας τοῦ κυρίου ἐκ Λαρίσσης Βουλευτοῦ. Τὴν δευτέραν ὅμως ἐπιθυμίαν τοῦ κ. ἐκ Λαρίσσης Βουλευτοῦ εἶμαι ἐν πλήρει ἀνικανότητι νὰ θεραπεύσω, διότι ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἠρεύνησα τὰς λεπτομερείας τῶν σχεδίων τοῦ ἐργοστασιάρχου, τοῦ βιομηχάνου, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ συστήσῃ τὸ νεωλκεῖον καὶ ναυπηγεῖον αὐτοῦ. Μὲ ἐβεβαίωσαν, αὐτὸς καὶ ἄλλοι, γνωρίζοντες τὰ περὶ αὐτὸν, ὅτι θέλουσι δαπανηθῆ 2,500,000 δρ. πρὸς ἵδρυσιν τῶν δύο ἐργοστασίων, ἀλλὰ προϋπολογισμὸς τῶν δαπανηθησομένων δέν μοι ὑπεβλήθη, ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ δώσω ἐπισήμως εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου πληροφορίαν. Δύναμαι ὅμως νὰ ἀπευθύνω μίαν παρατήρησιν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον αἱ ἀντιῤῥήσεις ἀφορμὴν ἔχουσι τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ὁ κ. ἐκ Κυκλάδων Βουλευτὴς παρέστησε, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἔπρεπε νὰ ἐρευνήσῃ καλῶς τὰς ἀντιῤῥήσεις ταύτας· ἀλλ’ ὅταν προτείνωνται ἄλλοι λόγοι, ὡς φέρ’ εἰπεῖν λόγοι προνοίας, μήπως ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον, παραχωροῦν γήπεδον, διότι ἴσως ἐκεῖνοι, πρὸς τοὺς ὁποίους παραχωρεῖ τὰ γήπεδα, δὲν σκοποῦσι σπουδαίως νὰ ἱδρύσωσι καταστήματα ναυπηγείων, ἀλλὰ σκοποῦσι νὰ καταλάβωσιν ἁπλῶς τὰ γήπεδα, ἀνησυχία τοιαύτη νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μᾶς κατέχῃ· διότι, ἂν ὁ βιομήχανος, ὁ αἰτῶν τὴν παραχώρησιν, δὲν ἱδρύσῃ ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας ναυπηγεῖον καὶ νεωλκεῖον, τὰ οἰκόπεδα θέλουσιν ἐπαναχθῆ εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ Δημοσίου. Ἐγὼ μάλιστα προτείνω καὶ ἄλλην τροπολογίαν, ὅτι, ἄν ποτε ἤθελον ἀρθῆ τὰ ἐργοστάσια, δι’ οἱονδήποτε λόγον, τὰ οἰκόπεδα ταῦτα νὰ ἐπανέρχωνται εἰς τὸ Δημόσιον.

§79ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὀρθότατον.

§80ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τώρα ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου βεβαίως εἶναί τι ἀμφίβολον, καὶ δὲν ἐπιθυμῶ ἡ Βουλὴ νὰ ἀπονείμῃ εἰς ἐμὲ μείζονα ἐμπιστοσύνην ἀπὸ ἐκείνην, τῆς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου. Βεβαίως θέλω φροντίσει, ἵνα αἱ ἐργασίαι, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῶσιν, ὦσι σπουδαῖαι, καὶ ἂν δὲν ἦναι σπουδαῖαι, βεβαίως θέλω ἀπευθύνει παραστάσεις, πιθανὸν δὲ, καὶ πρὶν ἢ δημοσιευθῇ ὁ νόμος, νὰ ζητήσω ἓν σχέδιον. Λέγω, εἶναι πιθανὸν, διότι δὲν θέλω νὰ δεσμεύσω τὸν διάδοχόν μου, ἂν καὶ ἐγὼ θέλω ζητήσει σχέδια. Ὁ μόνος δισταγμός, τὸν ὁποῖον ἔχω, εἶναι ὁ ἐμποιηθεὶς ἐκ τῶν λόγων τοῦ Βουλευτοῦ Κυκλάδων, λυποῦμαι δὲ διότι δὲν ἔστερξε νὰ ἀναπτύξῃ τὴν γνώμην του.

§81ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἀντιῤῥήσεις περὶ τῆς τοποθεσίας, ἣν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὁρίζει, σχετικῶς πρὸς τὴν ἄμυναν τῆς χώρας, ἀφίεμαι καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις βεβαίως θὰ μελετήσῃ σοβαρῶς τὰ ὑποδειχθησόμενα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἡμῶν κ. Μπούμπουλη. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κυκλάδων ἐκ τῆς εἰδικότητος αὐτοῦ δύναται νὰ ἔχῃ τὴν μᾶλλον πεφωτισμένην γνώμην ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου θέματος. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν δύο τινά· πρῶτον, νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξιν, καθ’ ἣν αἱ αὐταὶ παραχωρήσεις καὶ εὐκολίαι παρέχονται καὶ εἰς τὸν ἕτερον μέγαν βιομήχανον τοῦ Πειραιῶς τοῦ αὐτοῦ εἴδους κ. Βασιλειάδην, δικαιούμενον νὰ καταλάβῃ ἀνάλογον χῶρον ἐν τῷ λιμένι Κερατσινίου, συνεπείᾳ δηλώσεώς του ἐν ὡρισμένῳ χρόνῳ, καὶ δεύτερον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ μεγάλη ἀπόστασις τοῦ λιμένος Κερατσινίου θὰ δημιουργήσῃ δυσχερείας εἰς τοὺς πολυαρίθμους ἐργάτας, οἵτινες θὰ ἐργάζωνται ἐν τοῖς ἐργοστασίοις αὐτοῖς καὶ τοῖς ἄλλοις, ἅτινα εἰς τὸ μέλλον διὰ νέων νόμων θὰ ἐπιτραπῇ νὰ ἐγερθῶσιν ἐκεῖ πλησίον. Ἐὰν ὑπάρχῃ κατάλληλος χῶρος ἐντὸς τοῦ λιμένος Πειραιῶς, δέον νὰ προτιμηθῇ οὗτος, διότι οὕτω δὲν θὰ προηγηθῇ ἡ ἀνάγκη συνοικισμοῦ τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν εἰς Κερατσίνιον, πρὸς βλάβην μεγάλην τοῦ Πειραιῶς, ἣν εὐκόλως ἐννοεῖ πᾶς τις καὶ ζημίαν σπουδαίαν τῶν ἐργατῶν. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμείνῃ εἰς τὴν τοποθεσίαν τοῦ Κερατσινίου, παρακαλῶ νὰ ληφθῇ μέριμνα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως παραχωρηθῶσιν οἰκόπεδα ἐπαρκῆ καὶ ἀνεγερθῶσιν οἰκίαι εὐθηναὶ διὰ τοὺς ἐργάτας καὶ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν. Φοβοῦμαι ὅτι ὁ συνοικισμὸς οὗτος θὰ ἐπιφέρῃ ὑπερτίμησιν τῶν οἰκοπέδων τούτων, ὥστε νὰ μὴ δύνανται οἱ πτωχοὶ ἐργάται ν’ ἀποκτήσωσιν οἰκίας εὐθηνάς, οὐδὲ νὰ ἐνοικιάσωσι τοιαύτας ἀντὶ μικροῦ ἐνοικίου. Ἡ στοιχειώδης αὕτη μέριμνα ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀφοῦ διὰ νόμου, οὕτως εἰπεῖν, ὑποχρεοῖ αὐτοὺς νὰ ἐργάζωνται τόσον μακρὰν τῆς πόλεως, εἰς ἣν μέχρι τοῦδε κατῴκουν καὶ εἰργάζοντο.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3....

§83ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον, ὅτι προτίθεμαι νὰ προτείνω προσθήκην τινά. Προτείνω λοιπὸν εἰς τὸ ἄρθρον 3 νὰ προστεθῇ ὡς ἐδάφιον δεύτερον τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν κυριότητα ὡσαύτως τοῦ Δημοσίου ἐπανέρχονται τὰ ὑπ’ αὐτοῦ παραχωρηθέντα γήπεδα, ὅταν τὰ ἱδρυθησόμενα νεωλκεῖα καὶ ναυπηγεῖα ἀρθῶσιν ἐκεῖθεν καὶ παύσωσιν ὁριστικῶς λειτουργοῦντα.»

§84ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις μου, ὅπως κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν γένηται δυνατὸν νὰ περιληφθῇ διάταξις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καθ’ ἣν νὰ παρέχωνται τουλάχιστον εὐκολίαι ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου ὡς πρὸς τὰ οἰκόπεδα εἰς τοὺς μέλλοντας νὰ συνοικισθῶσιν ἐργάτας μετὰ τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν, δηλ. νὰ παρέχηται εἰς μικρὰν τιμὴν τὸ ἀπαιτούμενον οἰκόπεδον πρὸς ἀνέγερσιν οἰκίσκου.

§85ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοιαύτη μέριμνα ἤθελεν εἶσθαι τὰ μάλιστα πρόωρος· ἀλλὰ πλὴν τούτου, ὅταν ἡ ἐπιτροπή, ἡ ἀποσταλεῖσα ἐπὶ τόπου, διέγραψε τὸν χῶρον, ὅστις πρέπει νὰ παραχωρηθῇ, ἐγὼ ὑπολαμβάνω, ὅτι ὁ χῶρος οὗτος διεγράφη τοσοῦτος, ὄχι μόνον ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ κυρίως ἐργοστασίου τοῦ νεωλκείου καὶ τοῦ ναυπηγείου, ἀλλ’ ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν καὶ τῶν ἄλλων ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας συνεπάγονται τὰ καταστήματα ταῦτα· μεταξὺ δὲ τῶν ἀναγκῶν τούτων εἶναι καὶ ἡ ἀνάγκη τοῦ συνοικισμοῦ τῶν ἐργατῶν. Λοιπὸν ὑποθέτω, ὅτι θὰ περιέχηται ὁ χῶρος.

§86ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ ἦτο εὐτύχημα, ἂν ἐλαμβάνετο πρόνοια περὶ τούτου.

§87ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ πηγαίνουν ἐκεῖ διὰ σιδηροδρόμου.

§88ΓΟΥΔΗΣ. Καὶ βεβαίως θὰ πηγαίνουν διὰ σιδηροδρόμου. Θὰ γείνῃ ἕως ἐκεῖ σιδηρόδρομος, διότι δὲν ἠμπορεῖ ἄλλως νὰ ἐκφορτωθῇ ὑλικὸν εἰς Κερατσίνιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ προξενικῶν ἀρχῶν νόμων. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἀνεγνώσθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι....

§91ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅπως διατάξητε νὰ ἀνατυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον μὲ τὰς τροπολογίας, ἃς ἐπήνεγκεν ὁ κ. Ὑπουργός. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, διότι παρετήρησα, ὅτι ἐπιβάλλει φορολογίαν...

§92ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ καιρὸς ἱκανὸς μέχρις αὔριον, ὅπως ἀνατυπωθῇ. Αἱ τροπολογίαι, αἱ ὑποβληθεῖσαι, ἀφορῶσιν εἰς τὰ ἄρθρα 237 καὶ 240 τοῦ προηγουμένου νόμου.

§93ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ προξενικὸς νόμος ἔχει ἀνάγκην ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως. Μία δὲ τῶν διατάξεων, τῶν ἐχουσῶν ἀνάγκην μεταῤῥυθμίσεως, εἶναι καὶ ἡ ἐκβίασις τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων νὰ πληρόνωσι φόρον διαμονητηρίου. Νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τὸ προξενικὸν, ἀφοῦ ἐψηφίσθη εἰς δύο ἀναγνώσεις, πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴτε εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ἵνα κατασταθῇ τελειότερον.

§94ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν εἶναι καινοτομία, ἀλλὰ νομοσχέδιον, ἐπιφέρον τροποποιήσεις τινὰς, ἐν πολλοῖς σπουδαίας, τὰς ὁποίας ἐπέδειξεν ἀναγκαίας ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ὑπάρχοντος νόμου καὶ ἡ πεῖρα. Ὁ προξενικὸς ἡμῶν νόμος εἶναι εἷς ἐκ τῶν νεωτέρων ἡμῶν νόμων, οἵτινες ἐπὶ μακρότερον ἐβασανίσθησαν καὶ ἐμελετήθησαν ἐπὶ πολὺν χρόνον, ἐφαρμοσθεὶς παρ’ ὑπαλλήλων ἐπιστημόνων καὶ πεπειραμένων, δυνηθέντων νὰ βεβαιώσωσι τὰ κενὰ αὐτοῦ καὶ τὰς ἐλλείψεις κατὰ τὴν ἐφαρμογήν. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν συγκεντροῦνται καθ’ ἡμέραν πᾶσαι αἱ παρατηρήσεις, αἵτινες χρησιμεύουσιν ὡς ὕλη πρὸς συμπλήρωσιν καὶ διόρθωσιν τοῦ νόμου, καὶ ταύτας οἱ Ὑπουργοὶ καθῆκον ἔχουσι νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψιν καὶ μελετῶσιν. Αἱ τροποποιήσεις, οὕτω γενόμεναι, εἶναι αἱ ἀσφαλέστεραι, καὶ δι’ αὐτῶν βαθμηδὸν δύναται ὁ νόμος νὰ φθάσῃ εἰς τελειότητα. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰργάσθη ἐπιτροπὴ εἰδική, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψιν πᾶσαν σχετικὴν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς πείρας πληροφορίαν καὶ ἔκθεσιν, συγκεντρωθεῖσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ὥστε θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιέχον ὡρίμους τροποποιήσεις, ἐξηγμένας ἐκ τῆς καθημερινῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἀδικιολόγητον νὰ ἀναβάλωμεν τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν χάριν νέας ἐξετάσεως παρ’ ἄλλης ἐπιτροπῆς. Δύναται ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ φέρῃ, οἵας ἂν ἐγκρίνῃ ὀρθὰς παρατηρήσεις, αἵτινες ληφθήσονται ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τῆς Βουλῆς, δὲν πρέπει ὅμως, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὀρθοτέρων σκέψεων, νὰ ζητῇ τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐπιψηφίσεως σήμερον.

§95ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ φέρω τὰς παρατηρήσεις μου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς γνώμας τὰς θεωρητικὰς περὶ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης βελτιώσεως τοῦ ἰσχύοντος νόμου, ἴσως εἴς τινας συμφωνήσω μὲ τὸν κύριον Ὑπουργὸν, διαφωνήσω δὲ ἐπὶ ἄλλων· ὡς πρὸς τὰ ἄρθρα ὅμως ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπέρχονται τροποποιήσεις, ἐπιβαρύνουσαι τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ Ἕλληνας, νομίζω, ὅτι τὸ τοιοῦτον ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ δεχθῇ, διότι ἀρκετὰ ἤδη εἰσὶν ἐπιβεβαρημένοι ἐκ τῆς ἐντοπίου φορολογίας, οὐκ ὀλίγοι δ’ εὑρίσκονται εἰς οὐχὶ ἀνθηρὰν κατάστασιν. Αὔριον, κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν, θέλω ὑποβάλει τὰς παρατηρήσεις μου.

§96ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ παριστῶμεν τοὺς ἐν Τουρκίᾳ Ἕλληνας, οὓς ἀφορᾷ τὸ ἄρθρον περὶ διαμονητηρίων, ὡς ἐπιβαρυνομένους καὶ ἐν στενοχωρίᾳ περισσότερον ἡμῶν εὑρισκομένους, καὶ ὡς μέλλοντας ἐκ τῆς μεταβολῆς τῶν ἄρθρων νὰ ἐπιβαρυνθῶσιν ἔτι μᾶλλον. Νομίζω ὅτι οἱ ἐν Τουρκίᾳ Ἕλληνες ἐκ τῶν φόρων δὲν ἐπιβαρύνονται ὑπερβαλλόντως, διότι τὸ Τουρκικὸν Κράτος εἶναι τὸ σχετικῶς ὀλιγώτερον φορολογοῦν τοὺς ἰδίους ὑπηκόους. Ἴσως θεσπισθῇ καὶ ἐκεῖ νόμος περὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ἴσως τότε καὶ οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι, οἱ ἐν Τουρκίᾳ, θὰ τελῶσι διπλοῦν φόρον, εἴς τε δηλονότι τὴν προξενικὴν ἀρχὴν καὶ εἰς τὴν τουρκικήν· ἀλλὰ τοιοῦτος νόμος δὲν ἐφηρμόσθη ἔτι, τοὐναντίον θεωρῶ ἄδικον νὰ μὴ δύναται ἀκόμη τὸ Κράτος ἡμῶν νὰ εἰσπράττῃ ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τῶν προξενικῶν τελῶν ὅλας τὰς προξενικὰς δαπάνας, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται ὁ ἑλληνικὸς λαός, ἐνῷ μόλις εἰς ἑπτακοσίας τεσσαράκοντα χιλιάδας δραχμῶν ἀνέρχονται αὗται. Τὰ προξενικὰ τέλη ἀνῆλθον μόνον εἰς τὸ ποσὸν 540,000 δραχμῶν. Διατὶ νὰ μὴ προσπαθήσωμεν, διανέμοντες δικαιότερον τὰς εἰσπράξεις τῶν τελῶν τοῦ διαμονητηρίου, καὶ αὐξάνοντες κατά τι αὐτάς, νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον δαπανᾷ τὸ Κράτος;

§97ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ τῆς φορολογίας ῥιζικῶς διαφωνῶ. Ἐγὼ δὲν φρονῶ, ὅτι οἱ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν Ἕλληνες εἶναι ὑπόχρεοι νὰ πληρόνωσι φόρον διὰ τὰ ἔξοδα τῶν προξενικῶν ἀρχῶν. Ἀλλ’ ἐπιφυλάσσομαι νὰ κάμω λόγον εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως· εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς τῆς ἐκτάκτου συνόδου τοῦ 1890. (Ἀναγινώσκεται ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ γίνεται δεκτὸς ὁ ἀπολογισμὸς ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται ἑτέρα ἔκθεσις τῆς αὐτῆς ἐπιτροπῆς, καὶ γίνονται δεκταὶ αἱ δι’ αὐτῆς προτεινόμεναι ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις διὰ τὴν τρέχουσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς, δραχμῶν μὲν 200 διὰ προμήθειαν καυσοξύλων, δραχμῶν δὲ 400 διὰ προμήθειαν χάρτου πρὸς ἐκτύπωσιν νομοσχεδίων).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπίσης ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Λογιστικοῦ προτείνει νὰ δοθῇ πίστωσις 600 δραχμῶν πρὸς ἀποζημίωσιν τοῦ ἐπιφορτισθέντος ὑπαλλήλου διὰ τὴν τήρησιν τῆς λογιστικῆς καὶ ταμιακῆς ὑπηρεσίας τῆς Βουλῆς.

§100ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἐὰν ἡ ὑπηρεσία τοῦ λογιστικοῦ εἶχεν ἀνάγκην ὑπαλλήλου, τότε δὲν ἔπρεπε νὰ καταργηθῇ ἡ θέσις τοῦ λογιστοῦ· ἀφοῦ δὲ κατηργήθη, τοῦτο σημαίνει, ὅτι δὲν εἶχεν ἀνάγκην τοιούτου ὑπαλλήλου.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πίστωσιν τῶν 600 δραχμῶν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Οὐδεὶς ἐγείρεται). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὡσαύτως ὑπάρχει πρότασις τῆς αὐτῆς ἐπιτροπῆς περὶ χορηγίας πιστώσεως 400 δραχμῶν διὰ καθυστερουμένας δύο μηνῶν μισθοδοσίας τοῦ πρώην ὑπαλλήλου τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς κ. Γ. Λεκατσᾶ.

§102ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἀναβληθῇ.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν ΑΡΟΗʹ καὶ ΑΨΚΖʹ νόμων περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–5).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐνταῦθα παρακαλῶ νὰ γείνῃ ἡ ἑξῆς τροποποίησις. Αἱ ἐν τέλει τῆς πρώτης παραγράφου λέξεις «ἐλαττοῦνται τῶν μὲν ἐργατῶν θαλάσσης εἰς 20 τοῖς ἑκατὸν, τῶν δὲ χηρῶν, τῶν ὀρφανῶν καὶ τῶν γονέων αὐτῶν εἰς δεκαπέντε τοῖς ἑκατόν.» ν’ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν λέξεων: «δυνάμει δὲ τοῦ ἐδαφίου δευτέρου τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 82 ἠλαττωμέναι ἤδη κατὰ 15% διατηροῦνται, μὴ ἐπιτρεπομένης εἰς τὸ μέλλον ἄλλης αὐτῶν ἐλαττώσεως.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα 7–10).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐπειδὴ, ὡς ἐκ τῆς τροπολογίας, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πλέον ἰσχὺν τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 82 τοῦ νόμου ΑΡΟΗʹ περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου, παρακαλῶ νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς προσθήκη.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ἄρθρον 12.

§109ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα· νὰ τεθῇ τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Καταργεῖται ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 82 τοῦ ΑΡΟΗʹ νόμου περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ κατὰ πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ προστεθὲν ἄρθρον 12. Εἶτα δὲ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου ΣΕʹ τῆς 17 Ἀπριλίου 1867.

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους εἶναι, νομίζω, ὁ προβαλὼν ταύτην τὴν πρότασιν νόμου. Παρακαλῶ αὐτὸν νὰ τὴν ἀναπτύξῃ.

§112Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ νόμος τοῦ 1867 τῆς 17 Ἀπριλίου καθώρισε τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ ὁ νόμος οὗτος, καθὼς καὶ τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα, περιέχουσιν ἀσαφείας καὶ ἀτελείας, μὴ ῥυθμιζομένης κανονικῶς τῆς εἰς ἕκαστον ἄτομον ἀνηκούσης μερίδος. Ἑπομένως ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως κατὰ κεφαλὴν ῥυθμισθῇ ἡ διανομὴ τοῦ μερίσματος εἰς τοὺς κληρονόμους τοῦ μετόχου ἀξιωματικοῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ μέχρι τοῦδε εἶχε λάβει ὑπ’ ὄψιν τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, καὶ ἔδιδε κατὰ κεφαλὴν τὸ μέρισμα· ἐσχάτως ὅμως ἐγεννήθη ζήτημα· χήρα ἐκ δευτέρου γάμου ἀξιωματικοῦ τινος εἶπεν: «ἐγὼ καὶ τὰ τέκνα μου δικαιούμεθα νὰ λάβωμεν μέρισμα, ὄχι δὲ καὶ τὰ τέκνα τῆς πρώτης συζύγου τοῦ ἀνδρός μου»· καὶ τοιαῦτα εἶναι πολλά. Ἐντεῦθεν προέκυψε τὸ ζήτημα καὶ ἡ ἀνάγκη νὰ προταθῇ ἡ τροποποίησις αὕτη τοῦ ἐδαφίου γʹ, ὥστε τὰ βοηθήματα καὶ τὸ μέρισμα τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου νὰ διανέμωνται κατὰ κεφαλὴν ἐν ἴσῃ μοίρᾳ.

§113ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ σκοπός σας εἶναι νὰ μετέχωσι τοῦ μερίσματος τὰ τέκνα καὶ τῶν δύο γάμων.

§114ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Μάλιστα.

§115ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ὡς εἶναι συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον, καταλήγει εἰς τὸ ἐναντίον, διότι λέγει: «διανέμονται μεταξὺ τῶν δικαιουμένων μελῶν τῆς ὀρφανικῆς οἰκογενείας»· εἶναι δύο οἰκογένειαι ὀρφανικαί.

§116ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὀρφανικαὶ οἰκογένειαι εἶναι τοῦ ἀποβιώσαντος ἀξιωματικοῦ καὶ ἐκ τοῦ πρώτου καὶ ἐκ τοῦ δευτέρου γάμου.

§117ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διασαφηνισθῇ.

§118ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ χήρα ἀξιωματικοῦ ἀποβιώσαντος ἐλάμβανε μέχρι τινὸς ἐξ ἴσου μερίδιον μερίσματος μὲ τὰ ὀρφανὰ τοῦ συζύγου της καὶ ἐκ τοῦ ἑνὸς γάμου καὶ ἐκ τοῦ ἑτέρου, κατόπιν ἐγεννήθη ἡ ἰδέα εἰς τὴν χήραν αὐτὴν νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου, καὶ νὰ εἴπῃ: «διὰ ποῖον λόγον δίδεις εἰς τὰ τέκνα τοῦ συζύγου μου ἐκ τοῦ πρώτου γάμου....» (διακοπαί).

§119ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ Δικαστήριον νομίζω, ὅτι δὲν θέλει εὑρεθῆ εἰς κἀμμίαν δυσκολίαν, διότι οἱ νόμοι, οἱ κανονίζοντες τὸ κληρονομικὸν δικαίωμα, εἰσὶν εὐκρινεῖς, κατὰ τοὺς νόμους δὲ τούτους θέλουσι μετέχει τοῦ μερίσματος τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου καὶ τὰ τέκνα τοῦ ἑνὸς γάμου καὶ τὰ τέκνα τοῦ ἄλλου, ἐφ’ ὅσον εἶναι γνήσια τέκνα.

§120ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡμεῖς ἑρμηνεύομεν τὸ ἄρθρον αὐτό.

§121ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ναὶ, ἀλλὰ λύομεν ζήτημα, ὑπαγόμενον εἰς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν διὰ νόμου.

§122ΜΑΡΛΑΣ. Φρονῶ, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ κληρονομικὸν δικαίωμα, δὲν ὑπάγεται εἰς τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου· τὰς τροποποιεῖ.

§123ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν. Ἐὰν ὁ ὑπὸ σύνταξιν ἀξιωματικὸς εἶχε δικαίωμα, — καὶ εἶχε δικαίωμα, ἀφοῦ ἀνεγνωρίσθη εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, καὶ ἑπομένως ἀπέκτησε καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ μετόχου καὶ τῶν μερισμάτων τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου, — ἐννοεῖται, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο μεταβαίνει εἰς τοὺς νομίμους κληρονόμους, τοιοῦτοι δὲ εἶναι τὰ τέκνα, τὰ ἐξ ἑνὸς ἢ ἐκ δύο ἢ καὶ ἐκ τριῶν γάμων προερχόμενα, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ δικαστήριον νὰ ἀποκλείσῃ τὰ τέκνα τοῦ ἑνὸς γάμου.

§124ΜΑΡΛΑΣ. Ἀλλὰ τὰ μερίζεται καὶ ἡ χήρα τὰ δικαιώματα αὐτά.

§125ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ λάβῃ καὶ ἡ χήρα.

§126ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ θέσωμεν τὰς βάσεις τοῦ κληρονομικοῦ δικαίου.

§127ΠΕΡΡΟΣ. Πῶς ἔχει ὁ νόμος, τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ἑρμηνεία;

§128ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Σήμερον δίδομεν μίαν σαφήνειαν εἰς τὸν νόμον. (Διάλογοι).

§129ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Μοὶ φαίνεται, Κύριοι, ὅτι δικαίως ζητεῖται ἡ ἑρμηνεία τοῦ νόμου αὐτοῦ, διότι ὁ νόμος περιέχει ἀσάφειαν. Κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν, δὲν εἶναι κληρονόμος ἡ χήρα, οὔτε τὰ ἄῤῥενα τέκνα ἔχουσι δικαίωμα ἐπὶ τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου, ὅταν μάλιστα ἦναι εἰς μίαν ὡρισμένην ἡλικίαν· ἑπομένως δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι δικαίωμα ἐπὶ τοῦ μερίσματος ἔχουσιν ὅλοι οἱ νόμιμοι κληρονόμοι.

§130ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ τὰ θήλεα, ὅταν ὑπανδρευθῶσι, δὲν ἔχουσιν.

§131ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι, ἵνα λυθῇ ἡ ἀσάφεια, πρέπει νὰ διατυπωθῇ ὁ νόμος ὡς ἑρμηνευτικὸς τοῦ κειμένου νόμου.

§132ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ φίλος μου κ. Γεωργαντᾶς, ὅταν προέβαλε τὴν πρότασιν ταύτην εἰς τὴν Βουλήν, ἐνεδείκνυεν ὅτι ἔχει μίαν ἐπιθυμίαν, ἡ πρότασις αὕτη, νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ δεύτερον νὰ κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. Ἐγὼ ζητῶ νὰ ὑποβοηθήσω αὐτὸν, ἵνα τὴν πρότασιν αὐτὴν καταστήσῃ, ὅσον εἶναι δυνατὸν, εὐκρινῆ, καὶ προσέτι ὅσον εἶναι δυνατὸν κυρώσιμον, ἵνα μή, καὶ ἂν ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, εὑρεθῶσι δυσκολίαι καὶ δὲν ἀποβαίνῃ δυνατὸν νὰ κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως.

§133ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς ψηφισθῇ σήμερον εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν, καὶ εἰς τὴν τρίτην γίνεται ἡ διασάφησις. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀνωτέρω πρότασις νόμου, ὡς ἔχει, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Εἶτα γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ᾼΡΟϚʹ περὶ μηχανικῶν νόμου· καὶ 2) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1891 ἐκ δραχμῶν 2,000. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὴ, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς βʹ συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν πρώτην, ἡ πρότασις νόμου περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ περὶ δασῶν νόμου).

§134Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ παρακαλέσητε, κύριε Πρόεδρε, τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ εὐαρεστηθῶσι νὰ ἔλθωσιν εἰς συνεδρίασιν αὔριον εἰς τὰ 10 π. μ., διότι τοιουτοτρόπως θέλομεν ἀποπερατώσει τὴν ὑπολειπομένην βραχεῖαν νομοθετικὴν ἐργασίαν, καὶ οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ἀναχωρήσωσι μετὰ μεσημβρίαν, θὰ εὐκολυνθῶσι ν’ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι Βουλευταὶ αὔριον τὴν 10 π. μ. νὰ παρευρεθῶσιν ἐνταῦθα πρὸς συνεδρίασιν.

§136ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 καὶ 30′ μ. μ.