1891.03.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 68

Τῆς 20 Μαρτίου 1891.

(Τετάρτη).

Ὥρα 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ μετά τινας διορθώσεις ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πέτρος Δημητρίου Περιβολάρης, κάτοικος Χαλκίδος, δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν ἐξαιτεῖται τὴν χορήγησιν αὐτῷ χρηματικοῦ βοηθήματος, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι εἶναι ἀγωνιστὴς τοῦ 1821. Τὸ ἐν Πειραιεῖ «Ἑλληνικὸν Μηχανουργεῖον Βασιλειάδης» ἐξαιτεῖται τὴν παραχώρησιν αὐτῷ γηπέδου ἐν τῇ παραλίᾳ Πειραιῶς πρὸς ἵδρυσιν ναυπηγείου.

§2Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βασιλειάδης εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον αἴτησιν συγχρόνως μετὰ τῶν κκ. Μὰκ–Δουὰλ καὶ Βάρβουρ, καὶ ἐζήτει νὰ παραχωρηθῇ εἰς αὐτὸν γήπεδον. Ὅταν διωρίσθη ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ἐστάλη, ἵνα ἐξετάσῃ καὶ ἀνεύρῃ τὴν καταλληλότητα τοῦ χώρου καὶ τὴν ἐπάρκειαν αὐτοῦ, καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, ὁ κ. Βασιλειάδης δὲν παρέστη πλέον ζητῶν τίποτε, δὲν ἀνεφέρθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν ἐδήλωσεν, ἐὰν ἀναλαμβάνῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἱδρύσῃ ἐργοστάσιον ναυπηγείου καὶ νεωλκείου, οὐδὲ νὰ προσδιορίσῃ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν θέλει ἀρχίσει τὰς ἐργασίας, καὶ διὰ τοῦτο δὲν περιελήφθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἑπομένως ἡ παράλειψις ἀποδοτέα τῷ κ. Βασιλειάδῃ.

§3ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ κατάστημα τοῦ Βασιλειάδου εἶναι τὸ πρῶτον καὶ ἀρχαιότερον μηχανουργεῖον τῆς Ἑλλάδος, ὁμολογουμένως δὲ συνέτρεξε μεγάλως εἰς τὴν ἐγκαθίδρυσιν καὶ ἐγκατάστασιν ὅλων τῶν ἐν Ἑλλάδι βιομηχανικῶν καταστημάτων διὰ τῆς χορηγήσεως ἐν ἀρχῇ τεμαχίων ἀτμομηχανῶν, ἔπειτα δὲ καὶ ἀτμομηχανῶν. Εἶναι τὸ πρῶτον κατάστημα, τὸ ὁποῖον κατεσκεύασεν ἀτμομηχανὰς καὶ μετέσχεν ὅλων τῶν ἐκθέσεων. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἐκ παντὸς τρόπου πρέπει νὰ δοθῇ συνδρομὴ εἰς αὐτὸ, ὥστε νὰ δυνηθῇ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς μεγάλας ἑκάστοτε παρουσιαζομένας ἀνάγκας. Διὰ τῆς παραχωρήσεως καὶ εἰς τὸ εἰρημένον κατάστημα γηπέδου πρὸς ἵδρυσιν ναυπηγείου ἡ ναυτιλία ἡμῶν θέλει ἔχει μικρόν τινα συναγωνισμόν· διότι, ἐὰν δώσωμεν τὸ μονοπώλιον εἰς τὸ κατάστημα τῶν Μὰκ– Δουὰλ καὶ Βάρβουρ, θὰ ζημιῶνται οἱ ἔχοντες ἀνάγκην τῶν ἔργων ναυπηγείου καὶ νεωλκείου. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ἐν τῇ διὰ τὴν ἵδρυσιν ναυπηγείου ὑπὸ τῶν κ. κ. Μὰκ–Δουὰλ καὶ Βάρβουρ ὑποβληθείσῃ μετὰ τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου ἐκθέσει δὲν εὗρον παρὰ ἓν τοπογραφικὸν διάγραμμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὁρίζεται ἔκτασίς τις ἀριστερόθεν τῆς ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Πέραμα ἁμαξιτοῦ, παρὰ τὴν θέσιν «Κερατσίνι», οὐδὲν δ’ ἄλλο σχετικὸν πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀναλαμβάνει. Ἐν τῇ ἐκθέσει φαίνεται, ὅτι πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ ναυπηγεῖον ἱκανῆς ἀξίας μετὰ τῶν παρομαρτούντων πρὸς τὴν ναυπήγησιν πλοίων καὶ ἀτμοπλοίων, ἀλλ’ αἱ τοιαῦται ὑποχρεώσεις τοῦ καταστήματος πρέπει νὰ ὁρισθῶσι κατὰ τὸ ἐφικτὸν ἐπακριβῶς. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω, σχετικῶς μὲ τὴν ἀναφορὰν τοῦ Μηχανουργείου Βασιλειάδου καὶ μὲ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, νὰ ὁρισθῶσιν αἱ ὑποχρεώσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο κατάστημα θέλουσιν ἀναλάβει νὰ ἱδρύσωσιν ἐργοστάσιον ναυπηγίας, τίνος εἴδους, ποίας ἀξίας κτλ. Διότι; ἐὰν τὰ ἐργοστάσια αὐτὰ δὲν ἐκτελέσωσι τὰς ὑποχρεώσεις τῶν ἐντὸς τοῦ ὁρισθησομένου χρονικοῦ διαστήματος, ἐκπίπτουσι τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα θέλουσι τοῖς παραχωρηθῆ, καὶ τὰ γήπεδα δύνανται νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς ἄλλους.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ἀναφορὰν νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ καταθέσω εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς, ὥστε νὰ ληφθῇ ἐν ἀνάγκῃ ὑπ’ ὄψιν.

§5ΣΧΙΝΑΣ. Ἐννοῶ νὰ ὑποβληθῶσιν ἅπαντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ ἴδωμεν ὑπὸ ποίας ὑποχρεώσεις καὶ τὸ ἓν κατάστημα καὶ τὸ ἄλλο ζητοῦσι τὴν παραχώρησιν γηπέδου πρὸς ἵδρυσιν ναυπηγείου, δηλ. τίνος εἴδους ἐργοστάσιον θ’ ἀνεγείρωσι, ποίας ἀξίας καὶ τὰ ἑξῆς· διότι ἄλλως φρονῶ, ὅτι θὰ νομοθετήσωμεν ἐπὶ ἀορίστων πραγμάτων.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς, τί ἐπιθυμεῖ; νὰ τὴν στείλω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἢ νὰ τὴν καταθέσω εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου;

§7ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§9ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ παραχωρήσωμεν προνόμιον διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου εἰς τὸ ἐργοστάσιον Μὰκ–Δουὰλ καὶ Βάρβουρ πρὸς ἵδρυσιν ναυπηγείου κλπ., νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελε πράξει καὶ δικαιοσύνης ἔργον καὶ ὠφελείας πρόξενον εἰς τὸν τόπον, ἐὰν συγχρόνως εὐηρεστεῖτο νὰ συνυποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως ὁμοίων δικαιωμάτων καὶ εἰς τὸ κατάστημα Βασιλειάδου, τοῦ ὁποίου ἡ ἱστορία εἶναι γνωστή, διότι ὑπῆρξεν ἓν τῶν ἀρχαιοτέρων καταστημάτων, τῶν εἰσαγαγόντων τὴν βιομηχανίαν τοῦ σιδήρου εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ τοῦ ὁποίου αἱ ἐκδουλεύσεις δὲν πρέπει νὰ παροραθῶσιν. Ἐὰν λοιπὸν πρόκηται νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος μόνον νομοσχεδίου, πρέπει νὰ σκεφθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς παραχωρήσεως ὁμοίου γηπέδου καὶ εἰς τὸ κατάστημα Βασιλειάδου. Αὕτη, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἡ καλλιτέρα ἐνέργεια, ἡ ὁποία δύναται νὰ γείνῃ ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐνωμοτάρχης τῆς ἐφίππου χωροφυλακῆς Ἰω. Δουράκης ἐξαιτεῖται νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ ὁ ἀνήκων αὐτῷ βαθμὸς, διότι παρανόμως ἐτέθη εἰς ἀποστρατείαν.

§11ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρεκλήθην ἐπιμόνως ἐκ τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἐκρύθμου καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ἔπλασεν ἰδίως εἰς τὸν δῆμον Θεσπιῶν, ἀλλὰ καὶ καθ’ ὅλην τὴν ὕπαιθρον χώραν τῶν Θηβῶν καὶ μέχρι Κορινθίας, ἡ περὶ τοὺς δύο δολοφόνους Δημάρχων, τοῦ Δημάρχου Λεβαδείας καὶ τοῦ τελευταῖον δολοφονηθέντος Δημάρχου Θεσπιῶν, σχηματισθεῖσα ὁμὰς κακοποιῶν ἀνθρώπων, ἡ ὁποία δὲν ἔμεινε μόνη ἐν τῷ δήμῳ Θεσπιῶν καὶ τῇ Θηβαϊκῇ χώρᾳ, ἀλλὰ παρηκολουθήθη καὶ ὑπὸ δευτέρας ὁμάδος, ἐπίσης πολυαρίθμου, ὑπὸ ἀρχηγὸν υἱὸν ληστοῦ, φονευθέντος ἐν Δήλεσι πρὸ εἰκοσαετίας. Εἰς τούτους συνετάχθησαν περὶ τοὺς 25 κακοποιοὶ, προερχόμενοι εἴτε ἐκ φυγοδίκων τῆς πέριξ χώρας, εἴτε καὶ ἐκ δραπετῶν τῶν φυλακῶν. Εἶναι τοιαύτη ἡ κατάστασις ἐν τῷ δήμῳ Θεσπιῶν καὶ τῇ πέριξ ἀγροτικῇ χώρᾳ, ὥστε οἱ κάτοικοι—πρᾶγμα ἀπὸ εἰκοσαετίας ἄγνωστον εἰς αὐτοὺς—κλείονται τὴν νύκτα κατ’ οἶκον οἱ δὲ ἰατροὶ τῶν χωρίων, καλούμενοι, ἀρνοῦνται νὰ μεταβῶσι καὶ ἐπισκεφθῶσι τοὺς ἀσθενεῖς· τοσοῦτος εἶναι ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον διατρέχουσι! Τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐκ Θηβῶν, ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἐκπληρώσω ἐνταῦθα, καὶ ἐφιστῶ σπουδαίως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§12ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁμολογουμένως παράπονον εἶχε διαβιβασθῆ ἐκ τοῦ δήμου Θεσπιῶν τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν διὰ τὸν ἄδικον καὶ ὄντως ἀποτρόπαιον θάνατον τοῦ ἀτυχοῦς δημάρχου Θεσπιῶν Λουκᾶ Στενοῦ. Περὶ αὐτοῦ ἔσχον ἀφορμὴν νὰ λαλήσω ἐν τῇ Βουλῇ ὅτε ἐγένετο συζήτησις ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀνυποτάκτους, διότι ἀρχικῶς κυρία αἰτία τοῦ θανάτου τοῦ ἀτυχοῦς Δημάρχου ὑπῆρξεν ἡ διάταξις αὕτη· ὁ Δήμαρχος, ἐκτελῶν τὸ καθῆκόν του, ἐπεδίωξε τὴν σύλληψιν ἀνυποτάκτου τινὸς, ὅστις ἐνόμισεν, ὅτι ἐκδικεῖται, ἐὰν φονεύσῃ τὸν Δήμαρχον. Συγχρόνως ὅμως ἔλαβον καὶ παρ’ ἄλλων πληροφορίας, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ παρεξετράπη εἰς δεινὰς καταδιώξεις κατὰ τῶν ὑποτιθεμένων ἐνόχων. Θερμῶς συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως αὐστηρότατα ἐπιδιώξῃ τὴν σύλληψιν τοῦ ἐνόχου τοῦ φόνου τοῦ Δημάρχου Θεσπιῶν καὶ πάντων ἐν γένει τῶν κακοποιῶν καὶ τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν καὶ τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας. Ἡ κατάστασις ὅμως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας δὲν εἶναι τοιαύτη, οἵαν περιέγραψεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Βεβαίως ὑπάρχουσι φυγόδικοι καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Θηβῶν καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λεβαδείας, βεβαιῶ ὅμως, ὅτι ἡ δημοσία ἀσφάλεια δὲν εἶναι χείρων τῆς ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἐλπίζω ὅτι αὐστηρὰ καταδίωξις θέλει ταχέως ἐπαναγάγει τὴν τάξιν.

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ κατάστασις, οἵαν τὴν περιέγραψα, μοὶ ἐξετέθη ὑπὸ πολλῶν ἐκ τῶν τὰ πρῶτα φερόντων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Θηβῶν· εἶναι δὲ τοσοῦτον πεπεισμένοι οἱ ἐκεῖ κατοικοῦντες, ὅτι δὲν εἶναι ἀσφαλεῖς, ὥστε ἡ οἰκογένεια τοῦ δολοφονηθέντος Δημάρχου Θεσπιῶν εἶναι ἠναγκασμένη νὰ κρύπτηται, καὶ ἄλλα μὲν τῶν μελῶν αὐτῆς κατέφυγον ἐνταῦθα, διὰ νὰ ἦναι ἀσφαλέστερα, ἀλλὰ δὲ, εὑρισκόμενα ἐκεῖ, ὑπέστησαν τοιαύτας ἐπιθέσεις παρ’ αὐτοῦ τοῦ δολοφόνου τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς οἰκογενείας καὶ τῶν συγγενῶν αὐτοῦ, ὥστε παρ’ ὀλίγον καὶ διὰ πετρελαίου νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς καταστροφὴν, ἠναγκάσθησαν δὲ νὰ ὑποβάλωσι μακρὰν καὶ ἐμπεριστατωμένην μήνυσιν περὶ τούτων πάντων εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐνταῦθα Πλημμελειοδικῶν, ζητοῦντες, ὅπως ἐν τοιαύτῃ καταστάσει πραγμάτων ληφθῇ οὐχὶ ἡ συνήθης πρόνοια, ἡ ὑπισχνουμένη καὶ μὴ φέρουσα εἰς πέρας τὴν καταδίωξιν τῶν κακοποιῶν. Ἔχουσι τὸ παράπονον, ὅτι, ἐνῷ ἐδόθη ὤθησίς τις τὸ κατ’ ἀρχὰς εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν κακοποιῶν, οἱ προϊστάμενοι τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, οἵτινες ἔδειξαν αὐστηρότητά τινα, παραχρῆμα τηλεγραφικῶς μετεκλήθησαν.

§14ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Βεβαίως δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, οὐδὲ ἤθελον συμφωνήσει ἐπ’ αὐτοῦ μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, ἐὰν δὲν μὲ διέφερεν ἡ ἐν Θήβαις κατάστασις. Πράγματι, Κύριοι, ὅ,τι ὁ κ. Δραγούμης εἶπεν ἐνώπιόν σας ἔχεται ἀληθείας. Πάντες οἱ κακοποιοί, τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ καταδιώξῃ, ὑπεστηρίχθησαν παρὰ τοῦ ἑτέρου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅστις ὑπὸ τὴν τήβεννον τοῦ ὑπουργικοῦ Βουλευτοῦ ἀνέλαβε τὴν ὑποστήριξιν τῶν κακοποιῶν αὐτῶν ὄντων. Πρὸ μηνός, Κύριοι, κακοποιοί τινες ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ φύλακός μου, ἤθελον δὲ ἀποκτείνει αὐτὸν, ἐὰν δὲν τὸν συνέτρεχον ἄλλοι πολῖται. Συνεπείᾳ ἀναφορᾶς κατοίκων φίλων μου πρὸς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διέταξε τὴν ἀπηνῆ καταδίωξιν τῶν κακοποιῶν, συστῆσαν καὶ σταθμὸν εἰς τὸ χωρίον Χάλια. Μόλις ὅμως μετέβη ὁ ἀποσπασματάρχης καὶ ἤρχισε νὰ καταδιώκῃ αὐστηρῶς τοὺς ἐνταλματίας καὶ λοιποὺς φυγοδίκους, ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος μετέβη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ὄχι μόνον κατώρθωσε νὰ μετατεθῇ ὁ ἀποσπασματάρχης καὶ νὰ διαταχθῶσι κατ’ αὐτοῦ καὶ ἀνακρίσεις πρὸς ἐκφόβισιν, ἀλλ’ ἔστειλε καὶ ἀποσπασματάρχην ἄλλον, ἐκ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, φίλον του, συνεννοηθεὶς πρὸς τοῦτο μετὰ τοῦ συνταγματάρχου Χαλκίδος. Δὲν ἤθελον κάμει λόγον, καίτοι πρόκειται περὶ τῆς περιουσίας μου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἄλλος ἔφερε τὸ ζήτημα, ἐφιστῶ καὶ ἐγὼ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ παρακαλῶ, ἵνα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διατάξῃ, ὅπως εἰς τὸ μέλλον μὴ βλάπτηται ἡ δημοσία τάξις ὑπό τινων Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι δῆθεν φαίνονται φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῆς διαγωγῆς των δὲ συντελοῦσιν εἰς τὴν ἀταξίαν καὶ παραλυσίαν, ὑποστηρίζοντες τοὺς ἐνταλματίας.

§15ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διπλοῦν ἐγεννήθη τὸ ζήτημα. Τὸ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ συμπολίτου μου κ. Δραγούμη συστηθὲν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν εἶναι ἄξιον ὁμολογουμένως ἐξετάσεως· ὅπως δὲ διαβεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον περὶ τῶν λαβόντων χώραν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν καὶ τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας, τὸν πληροφορῶ, ὅτι ἡ οἰκογένεια τοῦ Λουκᾶ Στενοῦ, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐγὼ τρέφω ἰδιαιτέραν συμπάθειαν, διότι, ἂν καὶ δὲν ἀνήκει εἰς τὸ κόμμα ἡμῶν, ὁμολογουμένως προσωπικῶς μοὶ παρέσχον πᾶσαν ὑποστήριξιν καὶ ἡ χήρα καὶ τὰ τέκνα τοῦ δολοφονηθέντος καὶ οἱ συγγενεῖς αὐτῶν, ἡ οἰκογένεια αὕτη, λέγω, προσέφυγεν ἐν Θήβαις πρὸς τοὺς συναδέλφους μου κατὰ τὰς ἐκλογὰς Κατσίναν καὶ Κουκούλεζαν, καὶ ἀμφότεροι ἔσπευσαν καὶ συνέστησαν εἰς τὰς ἀρχὰς τὰς στρατιωτικὰς νὰ λάβωσι μέτρα πρὸς καταδίωξιν τῶν ἐνόχων, πᾶν δὲ ὅ,τι ἠδύνατο νὰ γείνῃ νομίμως ἐγένετο, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ συστήσῃ αὐστηρότερον, ὅπως ληφθῶσι δραστηριώτερα μέτρα πρὸς σύλληψιν τοῦ ἐνόχου, ὅστις, ὡς μανθάνω ἐξ ἐπιστολῶν, ἤδη ἀπειλεῖ ὁμωνύμους τῷ φονευθέντι Δημάρχῳ συγγενεῖς, στενῶς συνδεομένους μετ’ ἐμοῦ διὰ πολιτικῆς φιλίας. Ἐνδιαφερόμεθα καὶ ἡμεῖς, καὶ πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις, περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, δὲν πιστεύω δὲ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ δίδῃ πίστιν εἴς τινας διαδόσεις, ὅτι δῆθεν ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ ἀπῆλθεν ἐκεῖθεν, διότι ἐμεσολάβησέ τις ὑπὲρ τῶν ἐνόχων· ἐὰν ὑπῆρξε μεσολάβησις, ὑπῆρξε μεσολάβησις πρὸς σύλληψιν, ἔστω καὶ διὰ αὐστηροτάτων μέσων, τοῦ φονέως τοῦ ἀτυχοῦς Δημάρχου Θεσπιῶν, ὅστις ἐγένετο θῦμα τοῦ καθήκοντός του. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν συνδρομὴν μέλους τινὸς τῆς πλειονοψηφίας, ἣν ἔκρινε συμφέρον αὐτῷ νὰ παράσχῃ εἰς ἐπικύρωσιν τῶν λόγων τοῦ κ. Δραγούμη, οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς τὸ τρυφερὸν ζήτημά του, νομίζω δὲ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κάμω λόγον, δὲν πρέπει δὲ νὰ κάμω λόγον χάριν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, καὶ διότι ὁ χρόνος τῆς Βουλῆς εἶναι πολύτιμος, καὶ δὲν δύναμαι νὰ κατατρίβω αὐτὸν εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ὅλως ἄσχετα, τό γε νῦν ἔχον, πρὸς τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἓν δύναμαι νὰ εἴπω μόνον, ὅτι εἰς ζήτημα καθαρῶς δικαστικῆς φύσεως, ἐὰν ἐδόθη συνδρομὴ ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν καὶ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀτυχῶς δὲν ὑπῆρξεν αὕτη ὑπὲρ τῶν πτωχῶν καὶ ἀδυνάτων χωρικῶν τοῦ χωρίου Χάλια, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ πλουσίου ἀντιδίκου αὐτῶν, τοῦ σήμερον ὡς Βουλευτοῦ ἐνταῦθα καθημένου.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴς, σπεύδω νὰ γνωστοποιήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὴν 13 Μαρτίου ἔμαθον, ὅτι πολίτης ἐκ Θηβῶν ἀπηύθυνε τηλεγράφημα πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐνταῦθα Πλημμελειοδικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου παρίστα, ὅτι ὁ πατὴρ καὶ ὁ ἀδελφός του ψυχοῤῥαγοῦσιν ὑπὸ τὰ βασανιστήρια ὑπενωμοτάρχου τινὸς ἐν Θεσπιαῖς, καὶ ὅτι ἡ Ὑπομοιραρχία ἀδυνατεῖ νὰ περιστείλῃ τὰ ἄτοπα ταῦτα. Τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἔλαβον τηλεγράφημα, σταλέν μοι ὑπό τινος, καταγγέλλοντος ὡσαύτως βασάνους, διαπραχθείσας ἐπὶ τῶν συλληφθέντων ὡς ὑπόπτων εἰς τὴν δολοφονίαν τοῦ Δημάρχου Θεσπιῶν, διαπραχθείσας ὑπὸ τοῦ ἰδίου ὑπενωμοτάρχου. Κατὰ καθῆκον ἔσπευσα νὰ προβῶ εἰς ἐξετάσεις, καὶ διέταξα αὐθημερὸν τὴν Ὑπομοιραρχίαν Θηβῶν, ἀνακοινώσας αὐτῇ τὰ τηλεγραφήματα, περὶ ὧν εἶπον, καὶ προσκαλέσας αὐτὴν νὰ ἐξετάσῃ, καὶ, ἂν τὰ καταγγελλόμενα ἔχωνται ἀληθείας, νὰ διώξῃ ἀμέσως ἐκ τοῦ τόπου ἐκείνου τὸν ὑπαξιωματικὸν τῆς χωροφυλακῆς, ν’ ἀντικαταστήσῃ δ’ αὐτὸν δι’ ἄλλου, καὶ νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῶν αὐτουργῶν τοῦ ἐγκλήματος διὰ νομίμων μέσων. Ἡ Ὑπομοιραρχία ὅμως μοὶ ἀναφέρει τὰ ἑξῆς, καὶ ὑπομοίραρχος φαίνεται ὑπογεγραμμένος ὁ Ζαβορίτης (ἀναγινώσκει): «Οἱ Γεώργιος Παλιγκίνης, Βασ. Ξύδης καὶ Κωνστ. Κοπανᾶς τὴν 17 πρὸς τὴν 18 τρέχοντος μηνὸς ἐτραυμάτισαν ἐπικινδύνως τὸν ἐνωμοτάρχην Ἀντύπαν, τὴν δὲ 18 ὁ περιοδεύων ἀνακριτὴς Μεϊντανόπουλος, ἐπελήφθη τῶν ἀνακρίσεων, ἐκδώσας ἔνταλμα συλλήψεως κατ’ αὐτῶν... καὶ συνελήφθησαν αὐθημερὸν οἱ δύο πρῶτοι, καὶ παρεδόθησαν εἰς τὸν ἀνακριτήν, ὅστις παρεκάλεσεν ἡμᾶς νὰ ἐξασφαλίσωμεν αὐτούς· διετάξαμεν δὲ καὶ ἐτέθησαν ἐν τῇ φυλακῇ μας, ἐνεργοῦντος καὶ τοῦ ἀνακριτοῦ ἀνακρίσεις ἐν τῷ γραφείῳ μας, μετὰ δὲ τὴν περαίωσιν τῶν ἀνακρίσεων ὁ ἀνακριτὴς παρεκάλεσεν ἡμᾶς ν’ ἀποστείλωμεν τούτους πρὸς τὸν αὐτόθι κ. Εἰσαγγελέα.» Ἑπομένως πάντα τὰ καταγγελθέντα ἦσαν ἀβάσιμα, ἐπινοηθέντα, ἵνα πείσωσιν ἡμᾶς ν’ ἀπομακρύνωμεν ἐκεῖθεν τὸν εἰρημένον ἀξιωματικόν. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς διαταχθείσης καὶ ἐνεργουμένης ἀνακαλύψεως καὶ συλλήψεως τῶν αὐτουργῶν τοῦ ὄντως στυγεροῦ ἐγκλήματος τῆς δολοφονίας, τῆς διαπραχθείσης ἐν Θεσπιαῖς. Ἀλλὰ περὶ ἄλλων ἀνωμαλιῶν, ὑπαρχουσῶν δῆθεν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Θηβῶν, βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδὲν γινώσκω· οὐδεμία ἀρχή, οὐδὲ στρατιωτικὴ οὐδὲ πολιτική, μοὶ ἀνήγγειλεν, ὅτι εἰς τοσοῦτον ἔφθασεν ἐκρύθμου καταστάσεως ἡ δημοσία ἀσφάλεια ἐν Θήβαις, ὥστε οἱ ἄνθρωποι μένουσι κεκλεισμένοι, καὶ οἱ ἰατροὶ δὲν δύνανται νὰ ἐξέλθωσιν, ἵνα μεταβῶσι καὶ ἐπισκεφθῶσι τοὺς νοσοῦντας· ἐὰν δὲ αὐτό, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀφηγήθη εἰς τὴν Βουλήν, ἦναι ἀκριβές, ὅτι δῆθεν οἱ συγγενεῖς τοῦ δολοφονηθέντος Δημάρχου ἀφίκοντο ἐνταῦθα, ἀποφεύγοντες νὰ μένωσιν ἐν Θεσπιαῖς, αὐτὸ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀπόδειξις καταστάσεως τοσοῦτον ἀνωμάλου καὶ τοσοῦτον ἐκρύθμου, ὥστε νὰ παρακωλύηται καὶ αὐτὴ ἡ φιλάνθρωπος συνδρομή, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιστήμη ὀφείλει νὰ προσδίδῃ εἰς τοὺς νοσοῦντας.

§17ΣΧΙΝΑΣ. Δυνάμει τῶν ἰσχυόντων κανονισμῶν, τὸ σῶμα τοῦ Μηχανικοῦ εἶναι ἀπηλλαγμένον τῆς ὑπηρεσίας τῆς φρουρᾶς. Δυστυχῶς ὅμως, ἐναντίον τῆς ῥητῆς ταύτης διατάξεως τῶν κανονισμῶν, τὸ σῶμα τοῦ Μηχανικοῦ διατάσσεται νὰ ἐκτελῇ ἀλλοῖα τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ καθήκοντα. Βεβαίως κατὰ τοὺς κανονισμούς, ὁπόταν ἡ ὑπηρεσία τῆς φρουρᾶς ἦναι ἐπίπονος, ἅπαντα τὰ σώματα καὶ τὸ Μηχανικὸν μετέχουσι τῆς φρουρᾶς, ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ στρατιῶται τοῦ Μηχανικοῦ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐκγυμνασθῶσιν οὐ μόνον εἰς τὰ καθήκοντα τοῦ πεζοῦ στρατιώτου, οὐ μόνον εἰς ἄλλα καθήκοντα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ καθήκοντα τοῦ σκαπανέως, καὶ ταῦτα ἀπαιτοῦσι καὶ χρόνον καὶ ἰδίαν ἐκπαίδευσιν, διὰ τοῦτο ὁ κανονισμὸς προέβλεψε καὶ ἀφῆκε τὸ σῶμα τοῦτο ἐλεύθερον τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην τὸ σῶμα τοῦ Μηχανικοῦ ἐκτελεῖ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, διότι ἐργάζονται οἱ στρατιῶται ἀπὸ πρωΐας μέχρι νυκτὸς ἐν τῷ Πολυγώνῳ, ἐκτελοῦντες διάφορα ὀχυρωματικὰ ἔργα ἀμύνης καὶ ἐπιθέσεως· ἡ παρουσία δ’ ἁπάντων, καὶ ἰδίως τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν, εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων εἶναι λίαν ἀναγκαία καὶ λίαν ἐπίκαιρος. Ἐν τούτοις τὸ Φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν, ἐνῷ ἀναλογεῖ εἰς τὸ σῶμα τοῦ Μηχανικοῦ φρουρὰ ἐξ ὀγδοήκοντα ἀνδρῶν καθ’ ἑκάστην, μὴ ἀρκούμενον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν, τὴν ὁποίαν παρὰ τοὺς κανονισμοὺς ἐπιβάλλει εἰς αὐτό, ὑποχρεοῖ τὸ σῶμα νὰ ἐγκαταλείπῃ τὰς σπουδαιοτάτας τῶν ἀσχολιῶν αὐτοῦ καὶ νὰ μετέχῃ ἀκόμη καὶ εἰς κηδείας. Χθὲς π. χ. ἐτελεῖτο κηδεία ἀποθανόντος ἐνωμοτάρχου, φέροντος παράσημον, καὶ στρατιῶται τοῦ Μηχανικοῦ ἀπετέλουν τὴν ἐπικήδειον πομπήν. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ σώματος τοῦ Μηχανικοῦ, καθόσον ἀπασχολοῦσι τοὺς ἄνδρας αὐτοῦ εἰς ἄλλα καθήκοντα, ἐπελεύσεται δὲ ἡμέρα, καθ’ ἣν θέλομεν ἔχει ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς αὐτοῦ, καὶ τὸ σῶμα τοῦτο δικαίως δὲν θὰ δύναται νὰ ἐκτελέσῃ ὅ,τι θὰ ἀπαιτῶμεν παρ’ αὐτοῦ· ἐκτὸς δὲ τούτου, μετ’ ὀλίγον πρόκειται νὰ τελεσθῶσι μεγάλα γυμνάσια, καὶ ἡ φρουρὰ τῶν Ἀθηνῶν θέλει ἐλαττωθῆ, διότι τὰ σώματα τοῦ πεζικοῦ θέλουσι μακρυνθῆ τῶν Ἀθηνῶν. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω ἰδιαιτέρως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος κανονισμοῦ, ὅπως πάντες οἱ ἄνδρες, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸ σῶμα τοῦ Μηχανικοῦ, κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην μένωσιν ἐλεύθεροι πάσης ὑπηρεσίας, καὶ ἀσχοληθῶσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸν προορισμὸν τοῦ σώματος τούτου.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον.

§19ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καταθέτω πληροφορίας τινὰς, τὰς ὁποίας συνάδελφοι δι’ ἐπερωτήσεων κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ἐζήτησαν. Ἠρωτήθην κατὰ τὴν 16 Μαρτίου ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Λαρίσσης, διατὶ ὁ πρὸ πολλῶν μηνῶν ἱδρυθεὶς τηλεγραφικὸς σταθμὸς Ἀργαλαστῆς δὲν λειτουργεῖ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία, δὲν ἐγκατεστάθη ἔτι ἡ λειτουργία τοῦ σταθμοῦ ἕνεκα ἐλλείψεως τηλεγραφητοῦ, διότι τὸ προσωπικὸν τῶν τηλεγραφητῶν εἶναι ὀλιγώτερον τοῦ ἀριθμοῦ τῶν τηλεγραφείων. Εὐθὺς δ’ ὡς εὑρεθῇ τηλεγραφητὴς, βεβαίως θέλει ἀρχίσει ἡ λειτουργία τοῦ σταθμοῦ. Ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου τῆς Λιμηρᾶς ἐζήτησε νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, πόσοι εἶναι οἱ ἐν τοῖς διαφόροις ὅπλοις καὶ ὑπηρεσίαις τοῦ στρατοῦ πλεονάζοντες ἀνθυπολοχαγοὶ, δεύτερον πόσοι εἶναι οἱ ἐν τοῖς σχολείοις τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐκπαιδευόμενοι νῦν μαθηταὶ καθ’ ὅπλον καὶ κατὰ τάξιν. Ἐν τῇ σημειώσει, ἣν καταθέτω, ὑπάρχουσιν ἐκτεθειμέναι αἱ πληροφορίαι αὗται. Ὁ αὐτὸς Βουλευτὴς ἐζήτησε νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, πότε συνετάχθη ὁ πίναξ, ἐν ᾧ εἶναι ἐγγεγραμμένοι διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἐν τῷ σώματι τοῦ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ οἱ ὑπαξιωματικοί, οὓς ἐξαιρεῖ τῶν διατάξεων αὐτοῦ τὸ περὶ προβιβασμοῦ τῶν ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ νομοσχέδιον. Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην δίδοται ἡ πληροφορία, ὅτι πίναξ κεκυρωμένος ὑπαξιωματικῶν ὑποψηφίων διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἐν τῷ σώματι τοῦ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ δὲν ὑπάρχει. Τὰ περὶ τοῦ τρόπου τῆς συντάξεως τοῦ πίνακος τούτου, περὶ τοῦ χρόνου, περὶ τῆς ἰσχύος αὐτοῦ, διέπονται ἀπὸ τὸ Διάταγμα τῆς 5 Μαΐου 1883 περὶ προβιβασμοῦ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ τοῦ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ. Αἱ διατάξεις αὗται εἶναι ἐντελῶς ἄσχετοι πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ περὶ τῶν προβιβαστέων ἐν τῷ ὑλικῷ πυροβολικῷ ἀνθυπασπιστῶν. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας κατέθηκα, λύουσι καὶ τὰς ἄλλας ἀπορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς προέβαλε.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατατεθὲν σημείωμα περὶ τοῦ πίνακος τῶν ὑποψηφίων ἀνθυπασπιστῶν κλπ. θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 328).

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Μετὰ τοῦ συναδέλφου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 8,900 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς χρήσεως 1890.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 329). Ὁ βουλευτὴς Κεφαλληνίας κ. Ἰω. Βρυώνης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν.

§23ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ προκαλέσαντα τὴν παῦσιν τοῦ φύλακος τοῦ φάρου Βαρδιάνων Νικολάου Γερμενῆ, ὡς καὶ τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἀνωτάτης ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς περὶ τῆς ἱκανότητος αὐτοῦ.»

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ ποινικῆς καταδιώξεως κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν Χαριλάου Τρικούπη, Στεφάνου Δραγούμη, Δημητρίου Βουλπιώτου, Γεωργίου Θεοτόκη καὶ Νικολάου Τσαμαδοῦ.

§25ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον πρὸ ἢ ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διότι δὲν προτίθεμαι νὰ συζητήσω ἐπὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν εἴκοσι συνάδελφοι προέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀπεδόθη ἡ προσωνυμία κατηγορίας κατὰ τῶν μελῶν τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου. Προτίθεμαι δὲ μόνον νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας, ἐκπληρῶν καθῆκον, ἰδιαιτέρως ἐπιβαλλόμενόν μοι. Ἀνεξαρτήτως τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς περὶ τῆς ἐπιτάξεως ἢ προτάξεως τῆς προτάσεως ταύτης, ἀνεξαρτήτως τῆς γνώμης, ἣν εἶχεν, ἔχει, ἢ ἤθελεν ἔχει ἡ πλειονοψηφία ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς προτάσεως ταύτης, εἰς ἐμὲ, ἀφ’ ἧς ὑπεβλήθη ἡ πρότασις αὕτη, ἐνεδεικνύετο ἢ μᾶλλον ἐπεβάλλετο τὸ καθῆκον νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ πρώτου μέρους τῆς προτάσεως ταύτης, ἢ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὰ δάνεια τοῦ Κράτους ἡμῶν, εἰς τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος. Τὸ καθῆκον τοῦτο πρωτίστως ἐπεβάλλετο εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ συντάκτης τῆς προτάσεως, περὶ ἧς πρόκειται, ὡς ἀφετηρίαν καὶ βάσιν ἔλαβε κατάστασιν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, τῇ αἰτήσει, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατάστασιν δεκασέλιδον, ἥτις δὲν φέρει μὲν ὑπογραφήν τινα, ἀλλά, κατατεθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, περιβάλλεται δι’ ὅλου τοῦ κύρους τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων. Ἀναγινώσκων ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ ὁ συντάκτης τῆς περὶ ἧς πρόκειται προτάσεως, ὅτι ἐκ παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν εἰσεπράχθησαν 365 ἑκατομμύρια ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου, πραγματικὰ δὲ 267 ἑκατομμύρια, παρατηρεῖ συνάμα ἐν τῇ αὐτῇ καταστάσει, ὅτι διετέθησαν εἰς ἐξόφλησιν προγενεστέρων δανείων, εἰς κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν καὶ εἰς σιδηροδρόμους 211,000,000. Ὥστε μένει ὑπόλοιπον 56,000,000 ἐκ μόνων τῶν παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων, διότι δὲν συνυπολογίζονται τὰ προσωρινά, ἅτινα ἀνέρχονται εἰς 12,000000. Ταῦτα προτάσσων, προσθέτει ἀμέσως: «Ἐρωτᾶται ἤδη, ποῦ καὶ πῶς διετέθησαν τὰ 56 ταῦτα ἑκατομμύρια;» Καταφεύγει προχείρως εἰς ὑποσημείωμα τῆς αὐτῆς καταστάσεως, ἐν δεκάτῃ σελίδι, ὑποσημείωμα βεβαίως τῇ ἐπινεύσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ καταχωρηθέν. Κατὰ τὸ σημείωμα τοῦτο, «τὰ 56 ταῦτα ἑκατομμύρια διετέθησαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας, μὴ συνυπολογιζομένων μάλιστα καὶ τῶν κατὰ τὴν τετραετίαν ταύτην συνομολογηθέντων προσωρινῶν δανείων.» Ὁ συντάκτης τῆς περὶ ἧς πρόκειται προτάσεως ὑπολαμβάνει, ὅτι αἱ ἄλλαι αὗται ἀνάγκαι, τῶν ὁποίων μνείαν ἐποιήσατο ἡ κατάστασις αὕτη, οὐδὲν ἄλλο εἰσὶν ἢ τὰ ἐλλείμματα τῆς τελευταίας τετραετίας, ἤτοι τῶν ἐτῶν 1887, 1888, 1889 καὶ 1890, πρὸς κάλυψιν δὲ τούτων ἐδαπανήθησαν τὰ εἰρημένα 56,000,000. Οὐ μόνον δὲ ταῦτα ἐδαπανήθησαν εἰς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν τεσσάρων τούτων ἐτῶν, — κατὰ τὴν πρότασιν τῶν εἴκοσι συναδέλφων, συμπληρούντων τὸ σημείωμα τῆς καταστάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, — ἀλλὰ καὶ ἕτερα 12 ἑκατομμύρια, ἅτινα εἰσεπράχθησαν ἐκ προσωρινῶν δανείων, πρὸς τὸν αὐτὸν τοῦτον σκοπὸν διετέθησαν. Ἐπειδὴ ὅμως, ἐπιλέγει ὁ συντάκτης τῆς προτάσεως, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀμφισβητεῖ, ὅτι τὰ τέσσαρα ταῦτα ἔτη ἀνέδειξαν 68,000,000 ἐλλείμματα, παραδέχεται δ’ αὕτη μόνον τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 4 ἑκατομμυρίων ἢ 4 καὶ ἡμίσεως ὡς ἔλλειμμα τῶν χρήσεων 1888 καὶ 1889, προκύπτει καὶ πάλιν ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ ἐρώτημα: «τί ἔγειναν τὰ 56 ἑκατομμύρια;» Μετὰ τὰ δύο ταῦτα ἐρωτήματα συμπεραίνει ὁ συντάκτης τῆς προτάσεως οὕτω: «Ὁ κ. Τρικούπης, παριστῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τοῦ ἔσω καὶ ἔξω κόσμου πράγματα ψευδῆ, ὡς ἀληθῆ, κατώρθωνε νὰ συνομολογῇ ἀλλεπάλληλα εἰς βάρος τοῦ ἔθνους δάνεια, ὅπως δι’ αὐτῶν κατὰ μέγα μέρος ἐπαρκῇ οὐχὶ εἰς ἐκτάκτους καὶ πραγματικὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, ἀλλ’ εἰς ἐξυπηρέτησιν σκοπῶν, οὐδὲν κοινὸν πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἐχόντων.» Ὡς βλέπετε, τὸ ἄρθρον 1 τῆς περὶ ἧς πρόκειται προτάσεως συνιστᾷ ἐπερώτησιν, καθ’ ὅλους τοὺς τύπους τῶν καὶ παρ’ ἄλλοις καὶ παρ’ ἡμῖν καθιερωμένων κοινοβουλευτικῶν ἐπερωτήσεων. Ὑπάρχει τις ὁ δυνάμενος εὐλόγως νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι δὲν ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς τοιαύτης ἐπερωτήσεως; Δὲν ἀπηυθύνετο μὲν κατηγορηματικῶς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἡ ἐπερώτησις αὕτη, ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὸν ἡμέτερον Κανονισμὸν δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀπευθύνηται ἐπερώτησις πρὸς Βουλευτήν, λογικῶς καὶ τυπικῶς ἐξεταζομένη ἡ ἐν τῇ προκειμένῃ προτάσει ἐπερώτησις, δὲν ἀπηυθύνετο ἢ εἰς τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Δύναται ἄρα ν’ ἀξιώσῃ τις, ὅτι μετὰ τοιαύτην ἐπερώτησιν δὲν ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ παράσχῃ τὰς ἀναγκαίας πρὸς τὴν Βουλὴν ἐξηγήσεις; Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ λόγος οὗτος, ὅστις ἐπέβαλλεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης. Καθ’ ἣν ἔχω πεποίθησιν, ἣν βεβαίως θέλετε ἔχει καὶ ὑμεῖς πάντες, ὅταν συμπληρώσω τὴν ἀγόρευσίν μου, οἱ εἴκοσι συνάδελφοι βεβαίως ἐπλανήθησαν. Ἀλλ’ εἰς τὴν πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν περιέστησαν οἱ ἀξιότιμοι εἴκοσι συνάδελφοι, οἱ ὑπογράψαντες τὴν περὶ ἧς πρόκειται πρότασιν, ἀφορμὴν ἔδωκε τὸ ἐσφαλμένον καὶ ἐλλιπὲς, ἵνα μή τι ἕτερον εἴπω, τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Οὐδέποτε δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτε ἐσημείου ἐν τῇ καταστάσει, περὶ ἧς πρόκειται, ὅτι τὰ 56 ταῦτα ἑκατομμύρια, ἐκ παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων προερχόμενα, καὶ ἕτερα 12 ἑκατομμύρια, ἐκ προσωρινῶν δανείων προερχόμενα, ἐδαπανήθησαν εἰς πλήρωσιν ἄλλων ἀναγκῶν, ἐνόει, ὅτι ἄλλαι ἀνάγκαι εἰσὶ ταυτόσημοι πρὸς τὰ ἐλλείμματα τῶν τελευταίων τεσσάρων ἐτῶν. Πιστεύω, ὅτι δὲν ἐνόει τοῦτο, διότι, ὅτε καὶ ἐντεῦθεν ἐπὶ τῆς γενικῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ συζητήσεως ἠγόρευσε, καὶ ὅτε εἰσῆγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, δὲν ἰσχυρίσθη, ὅτι τὰ ἔτη ταῦτα τοσοῦτον κατέλιπον ἔλλειμμα· ἄρα ἄλλο τι ἐνόει, ὅτε ἐν τῇ καταστάσει ἐσημείου, ὅτι τὰ 56,000,000 ἢ τὰ 68 ἑκαμμύρια ἐδαπανήθησαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ἑκὼν ἢ ἄκων ὑπῆρξεν ὁ παραίτιος τῆς πλάνης εἴκοσι μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου! Ἀφοῦ δὲ ἐγίνωσκε τοῦτο, ἐπετρέπετο αὐτῷ νὰ σιγήσῃ; Δὲν ἦτο ὑποχρεωμένος μετὰ σπουδῆς νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐπανορθώσῃ τὰ ἀσύγγνωστα σφάλματα, εἰς ἃ εἶχεν ὑποπέσει, καταρτίζων τὴν εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθεῖσαν κατάστασιν; Ἄν δὲ λόγος ἕτερος κομματικὸς δὲν ὑπῆρχεν, ἴσως οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν εἴκοσι συνάδελφοι, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰς ἐπανορθώσεις καὶ ἐξηγήσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἤθελον ἀποτραπῆ ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς τοιαύτης προτάσεως. Ἀλλὰ καὶ ἕτερον ὑπεχρέου τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐξηγήσεις πλήρεις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐτάχθη ὑπὸ τῆς Πολιτείας ὡς φρουρὸς τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως. Οἴκοθεν δὲ ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ, ὁποίαν ἔχει σημασίαν καὶ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας ἡμῶν ἡ ἐμπέδωσις καὶ προαγωγὴ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως. Ἐρωτῶ δέ: Ὑπάρχει τις ὁ φρονῶν, ὅτι ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις δὲν ἐξασθενεῖται, δὲν κλονίζεται, ὅταν εἴκοσι μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ἐν προτάσει, σκοπούσῃ τὴν κατηγορίαν μελῶν τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου, ἰσχυρίζωνται, ὅτι 68 ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν πρὸς ἐξυπηρέτησιν σκοπῶν, μηδὲν κοινὸν πρὸς τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα ἐχόντων; Καὶ ἄλλοτε παρετήρησα, οὐδεὶς δὲ δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ πίστις τῶν Κρατῶν, μηδόλως διαφέρουσα τῆς πίστεως τῶν τραπεζιτῶν ἢ ἐμπόρων, εἶναι ὅ,τι εὐαισθητότερον καὶ εὐπαθέστερον. Ἐπετρέπετο λοιπὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ν’ ἀφήσῃ ἀνυπεράσπιστον τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν, οὕτω προσβαλλομένην καὶ ὑπονομευομένην! Ἀλλὰ καὶ ἕτερος ἀκόμη λόγος τὴν αὐτὴν ἐπέβαλλεν ὑποχρέωσιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Οἱ ἀξιότιμοι εἴκοσι συνάδελφοι ἰσχυρίζονται ἐν τῇ προτάσει αὐτῶν—ἀνέπτυξε δὲ ἐντεῦθεν τὸ θέμα τοῦτο ἐκτενῶς ὁ εἰσηγητὴς τῆς προτάσεως ταύτης, ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἥλιδος Βουλευτὴς,—ὅτι τὸ προϊὸν δανείων, συνωμολογημένων δυνάμει νόμων, ὁρισάντων τοὺς σκοποὺς, πρὸς οὓς ἔδει νὰ διατεθῇ, διετέθη ὑπὸ τῶν μελῶν τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου πρὸς ἄλλους σκοπούς. Ἀλλ’ ἄν ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν οὐδ’ ἡ προσωρινὴ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων χρησιμοποίησις εἰς ἄλλας ἀνάγκας, καὶ ἰδίᾳ εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων, εἰς τὴν αὐτὴν εἶναι κατηγορίαν καὶ ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν· διότι δὲν εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, ν’ ἀποκρύπτηται οὐδὲν τῶν παρ’ ἡμῶν γιγνομένων. Τὸ ἀπέκρυψεν ἀληθῶς ἡ περὶ ἧς πρόκειται πρότασις, διότι οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν ταύτην ἤθελον βεβαίως νὰ καλύψωσιν ἢ νὰ περιποιηθῶσι τὸν νῦν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐννοεῖται, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου, τοῦ συνομολογηθέντος διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, συμμορφουμένη πρὸς ἣν εἶχεν ἀρχὴν, ἐχρησιμοποίησε πρὸς ὥραν μέρος τοῦ δανείου τούτου πρὸς ἄλλας ἀνάγκας, καὶ ἰδίᾳ πρὸς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων τῶν εἰς χρυσὸν ἡμετέρων δανείων, προτιθεμένη ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, εἴτε διὰ τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δημοσίων εἰσπράξεων, τῶν προωρισμένων εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλύτρων τούτων, εἴτε καὶ διὰ μέσου ἄλλου, οἷον εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προχθὲς ἀκόμη, τῇ προτάσει τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ, τουτέστι δι’ ἑτέρου δανείου, ἐπιβαλλομένου πρὸς κάλυψιν δαπανῶν ὄντως ἐκτάκτων, ἃς ἐπέτρεψαν νόμοι ψηφισθέντες, δι’ ἃς ὅμως δὲν προεβλέφθησαν εἰδικοὶ ἔκτακτοι πόροι. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εὗρεν ἐκ τοῦ δανείου ἐκείνου ὑπόλοιπον δραχμῶν 7,694,637 εἰς χρυσὸν, κατατεθειμένων παρὰ τῷ τραπεζίτῃ Hambro, ὅστις εἶχεν ἀναλάβει τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου τούτου, ἐχρησιμοποίησε δὲ ἅπαν τὸ ποσὸν τοῦτο διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκοχρεωλύτρων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1890. Ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς διέθηκε πρὸς τούτοις διὰ συμβάσεως μετὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης καὶ τὸ ἓν τρίτον τοῦ ἑτέρου ἡμίσεως τοῦ προκειμένου δανείου, εἰσπράξας 15,000,000 περίπου εἰς χρυσὸν, διέθηκε δὲ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς πληρωμὴν ἐντόκων γραμματίων, τῶν ὁποίων τὸ προϊόν ἐχρησίμευσεν εἰς τὴν ἀπόσβεσιν τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν: δὲν εἶχε καθῆκον νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διατὶ προέβη εἰς ὃ προέβη μέτρον, νὰ χρησιμοποιήσῃ τουτέστι τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου πρὸς σκοποὺς ἄλλους παρὰ τοὺς ἐν τῷ σχετικῷ νόμῳ ὁριζομένους; Ἂν μετέδιδεν εἰλικρινῶς εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα διέθηκε τὸ προϊὸν τοῦ σιδηροδρομικοῦ δανείου εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων καὶ εἰς ἐξόφλησιν ἐντόκων γραμματίων, ἤθελεν οὕτως ἐξηγήσει τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις μετῆλθε τὴν αὐτὴν μέθοδον ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπροτίμησε νὰ τηρήσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου σιγήν. Ἴσως ἐνόμισεν, ὅτι δὲν εἶχε καθῆκον νὰ προασπίσῃ τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν, σαλευομένην καὶ ὑπονομευομένην ὑπὸ ἐπισήμου προτάσεως 20 Βουλευτῶν! Ἴσως ὑπέλαβεν, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη οὐδεμίαν εἶχε σπουδαιότητα καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ δώσῃ οὗτος σημασίαν εἰς αὐτὴν, δίδων ἐξηγήσεις ἐπὶ τῶν διατυπουμένων ἐν τῇ προτάσει ταύτῃ ἐρωτημάτων καὶ ἀποριῶν! Δικαίωμα νὰ ἐλέγξω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐπὶ τῇ ὁποίᾳ ἐτήρησεν ἐκφραστικῇ σιγῇ, δὲν ἔχω. Δικαιοῦνται νὰ αἰτιῶνται αὐτοῦ οἱ εἴκοσι συνάδελφοι, οἱ τὴν πρότασιν ἢ μᾶλλον τὴν ἐπερώτησιν ὑπογράψαντες. Ἡ δυσεξήγητος δὲ σιωπὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ κατὰ τοῦτο μόνον σχετίζεται πρὸς ἐμὲ, ὅτι ἡ ἰδέα, ὅτι οὗτος ἤθελε σπεύσει νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τῆς περὶ ἧς πρόκειται προτάσεως, ἐκώλυεν ἐμὲ νὰ σπεύσω πρὸς τὴν παροχὴν τῶν ἐξηγήσεων ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἦτο ὑπόχρεως νὰ παράσχῃ αὐτός. Ἀρχόμενος τοῦ λόγου εἶπον, ὅτι ἐνεδεικνύετο εἰς ἐμὲ τὸ καθῆκον νὰ παράσχω ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τῆς περὶ ἧς πρόκειται προτάσεως· ἐνεδεικνύετο, διότι, ὅτε εἰσῆγε τὴν πρότασιν ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος, ἐκράτει ἀνὰ χεῖρας πολλὰ φύλλα ἐφημερίδος, ἐν Ἀθήναις ἐκδιδομένης, ἐν τοῖς ὁποίοις ἦτο κατακεχωρημένη ἡ ἀγόρευσις ἐμοῦ καὶ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἔλεγε δ’ ἐντεῦθεν, πρὸς τὴν Βουλὴν ἀπευθυνόμενος, ὅτι προσέσχεν ἄνευ προκαταλήψεως εἰς τὴν ἀγόρευσιν ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀνέγνω μετ’ ἐπιστασίας ἀμφοτέρας ἡμῶν τὰς ἀγορεύσεις, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ πεισθῇ, ὅτι αἱ χορηγηθεῖσαι διὰ τῶν ἀγορεύσεων τούτων πληροφορίαι ὑπῆρξαν ἐπαρκεῖς, ὅπως ἀπαλλάξωσιν αὐτὸν ἐκ τοῦ βάρους, ὅπερ ἐπίεζε τὴν ἑαυτοῦ συνείδησιν, καὶ ἐκ τῆς συγκινούσης ἔτι αὐτὸν πεποιθήσεως, ὅτι 56 ἑκατομμύρια διετέθησαν πρὸς σκοποὺς, οὐδὲν τὸ κοινὸν ἔχοντας πρὸς τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα! Οὐδὲν ἔχω δικαίωμα ν’ ἀπευθύνω παράπονον πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὡς μὴ δόντα πλήρη ἐμπιστοσύνην πρὸς ὅσα εἶπον, ὡς μὴ ἀναγνόντα ἴσως τοὺς ἀριθμούς, οὓς ἐντεῦθεν παρέθηκα ὑμῖν, καὶ ὡς μὴ ἀναγνωρίζοντα ἴσως, ὅτι ἡ γλῶσσα τῶν ἀριθμῶν εἶναι ἀλάνθαστος, ὡς πρὸς τοὺς γινώσκοντας τὴν γλῶσσαν ταύτην καὶ ὡς πρὸς τοὺς εἰλικρινῶς ἐπιθυμοῦντας νὰ τὴν ἐννοήσωσιν. Ἐπειδὴ συμβαίνει νὰ ἀνήκω εἰς ἄλλην πολιτικὴν μερίδα, παρὰ ἐκείνην, εἰς ἣν ἀνήκει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἴσως διὰ τοῦτο ἐδυσπίστει πρὸς ἐμέ. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ δυσπιστῇ πρὸς ἕτερον συνάδελφον, ὅστις ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ μακρῶν ἠγόρευσε, καὶ ὅστις κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν λεπτομερῆ τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος. Ὁ ἀξιότιμος οὗτος συνάδελφος, καθ’ ὅλην τὴν παρελθοῦσαν δεκαετηρίδα, κατετάσσετο μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν ταῖς τάξεσι τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἀμειλίκτως ἐπολέμησε τὴν πολιτείαν καὶ μάλιστα τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως· ὁ περὶ οὗ ποιοῦμαι μνείαν συνάδελφος εἶναι εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἐγκρατέστατος, δικαίως δὲ δύναται νὰ ὀνομασθῇ ὁ πρύτανις τῶν παρ’ ἡμῖν οἰκονομολόγων· ἐγὼ μάλιστα ἰδιαιτέρως σέβομαι καὶ τιμῶ αὐτὸν, διότι εἰς αὐτὸν ὀφείλω τὰ πρῶτα νάματα τῶν γνώσεών μου ἐν τῇ οἰκονομικῇ ὑπηρεσίᾳ. Πρὸς τὸν πίνακα λοιπὸν, τὸν ὁποῖον κατέθηκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος, δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ δυσπιστῇ ὁ Βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, διότι εἶναι συντεταγμένος μετὰ πολλῆς τῆς ἀκριβείας, καὶ διότι οὐδὲν ἀφίνει τὸ κενὸν καὶ ὡς πρὸς τοὺς μὴ εὐχερῶς χειριζομένους τοὺς ἀριθμούς. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος κατέθηκε κατάστασιν, ἥτις, τυπωθεῖσα μετὰ τῆς ὑπογραφῆς αὐτοῦ, διενεμήθη εἰς πάντας ἡμᾶς. Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, τὸ ἔλλειμμα, τὸ ἐπιβαρύνον τὰς χρήσεις τῶν ἐτῶν 1882, 1883, 1884, 1887, 1888, 1889, καὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1890, ἀνέρχεται εἰς 47 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἂν προσέξητε εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀναγράφει ἡ κατάστασις αὕτη, θέλετε πεισθῆ, ὅτι οὗτοι οὐδόλως σχεδὸν διαφέρουσι τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους παρέθηκα, ὅτε ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἠγόρευσα, διὰ νὰ ἀποδείξω ὅτι πάντα, ὅσα ἐλέχθησαν, εἴτε ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἴτε ὑπὸ ἄλλων ῥητόρων τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως, περὶ μεγάλων ἐλλειμμάτων τῆς τελευταίας τετραετίας, δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Ἐκ τῶν δεδημοσιευμένων ἀπολογισμῶν τῶν παρελθόντων ἐτῶν, καὶ ἐξ ὅσων ἐν τῇ ἀγορεύσει μου κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶπον ὑμῖν, εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι αἱ χρήσεις τῶν τριῶν ἐτῶν 1882, 1883 καὶ 1884 ἀνέδειξαν ἐλλείμματα τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἐκ δραχμῶν 44,978,835, μέχρι δὲ τῶν 47 ἑκατομμυρίων, ἅτινα κατὰ τὸν κ. Σωτηρόπουλον ἀποτελοῦσι τὰ ἐλλείμματα καὶ τῶν ἐτῶν τούτων καὶ τῶν ἐτῶν 1887, 1888, 1889 καὶ 1890, δὲν ὑπολείπεται εἰμὴ ποσὸν 2 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ἐν τῇ καταστάσει τοῦ κ. Σωτηροπούλου ἀναγραφομένους, ἐκπροσωπεῖ τὸ ἔλλειμμα τῶν ἐτῶν 1887, 1888, 1889 καὶ 1890. Ἀλλ’ ὅτε περὶ τούτου μνεία ἐγένετο ἐντεῦθεν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος, ὅτι τὰ περὶ τῶν ἐκτάκτων ἐλλειμμάτων ἐν ἰδιαιτέρᾳ στήλῃ ἐσημείωσε· καὶ πράγματι εἰς δύο κεφάλαια τῆς καταστάσεως ταύτης ἀναγράφονται ἀριθμοὶ, οἵτινες δύνανται νὰ λογισθῶσιν ὡς περιλαμβανόμενοι εἰς τὰ ἔκτακτα ἐλλείμματα τῶν χρήσεων 1882, 1883, 1884, ἤτοι εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν διὰ σιδηροδρόμους δαπανῶν καὶ εἰς τὸ τῶν πλοίων· διότι, πλὴν τῶν θωρηκτῶν, εἰς τὰ πλοῖα ἀνέγραψε ποσὸν 5 ἑκατομμυρίων, ὡς προερχόμενον ἀπὸ κατασκευὴν πλοίων μικρῶν, καὶ ἐπειδὴ τοιαῦτα μικρὰ πλοῖα καὶ μελέται πρὸς κατασκευὴν πλοίων ἐγένοντο εἰς τὴν τριετίαν ἐκείνην, βεβαίως περιλαμβάνονται εἰς τὸ ἔκτακτον ἔλλειμμα τῶν χρήσεων ἐκείνων. Ἐπίσης ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ ὡς δαπανηθὲν διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, ποσὸν μέχρι 5,000,000 δύναται νὰ καταλογισθῇ εἰς χρέωσιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι, διὰ νὰ γνωσθῇ τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα τῶν χρήσεων τούτων, εἶναι ἀνάγκη νὰ γινώσκωμεν, ὁπόσον ὑπῆρξε τὸ ὑπόλοιπον τῆς 31 Δεκεμβρίου 1881 καὶ ὁπόσον τὸ ὑπόλοιπον τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1890, ὅτε ἀπεχώρησε τῆς ἀρχῆς ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Καὶ τὰ δύο ταῦτα ὑπόλοιπα ἐκ τῶν δημοσιευθεισῶν καταστάσεων εἶναι γνωστά· καὶ τὸ μὲν ὑπόλοιπον τῆς 31 Δεκεμβρίου 1881 ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 11,648,845, τὸ δὲ ὑπόλοιπον τῆς 20 Ὀκτωβρίου 1890 ἀνέρχεται εἰς δρ. 19,319,763, ἤτοι διαφορὰ ἐπὶ πλέον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐκ δραχμῶν 7,670,918. Πλὴν δὲ τούτου, ὅτε ἀπεχώρησεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὑπῆρχον καταθέσεις εἰς τὰς Τραπέζας ἐξ ἐννέα περίπου ἑκατομμυρίων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἐπειδὴ ὅμως, πρὸς πλήρη ἐξακρίβωσιν τοῦ ἐλλείμματος τῶν διαχειρίσεων τούτων, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος παρετήρησε καὶ ἕτερόν τι, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γινώσκωμεν καὶ τὴν διαφορὰν τῶν κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν ἀπὸ παρακαταθήκας καὶ ἀπὸ διαφόρους χρηματικοὺς λογαριασμοὺς, ἀρκεῖ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐκ τῶν χρηματικῶν λογαριασμῶν, τῶν σχετιζομένων πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, ὑπάρχει ἔλλειμμα εἰς χρέωσιν τοῦ δημοσίου ταμείου ἐκ δραχμῶν 6,624,000, ἀφ’ οὗ ἀφῃρέθησαν αἱ τακτικαὶ τοῦ εἰδικοῦ τούτου ταμείου εἰσπράξεις καὶ τὸ προϊὸν τοῦ χάριν τοῦ αὐτοῦ ταμείου συνομολογηθέντος δανείου ἐκ παλαιῶν δραχμῶν 20,000,000. Ὑπάρχει δὲ συνάμα ὑπόλοιπον, ἐπιβαρῦνον τοὺς δήμους, ἐκ μισθῶν δημοδιδασκάλων πρότερον, ἐν συνεχείᾳ δὲ ἐκ πληρωμῶν πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐκ 4 ἢ 5 ἑκατομμυρίων. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ λόγος ἤγαγεν ἤδη ἡμᾶς εἰς τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν κατέθηκεν ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστός μοι φίλος κ. Σωτηρόπουλος, ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι μίαν παρατήρησιν, πρὸς πρόληψιν πάσης παρεξηγήσεως, ἀφορώσης τὰ ἐλλείμματα τῆς τελευταίας τετραετίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας παρετήρησεν, ὅτι πρέπει νὰ καταλογισθῇ ὡς ἔλλειμμα καὶ ἡ διαφορὰ ἡ συναλλαγματική, ἐπὶ ποσοῦ 191,739,000, ἅτινα εἰσεπράχθησαν ἐκ τῶν δανείων εἰς χρυσόν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐλησμόνησεν, ὅτι ἐκ τῶν 191 ἑκατομμυρίων τὰ ἡμίση, ἂν μὴ πλέον, ἐλήφθησαν, ἐν ἰσοτιμίᾳ τοῦ φράγκου πρὸς τὴν δραχμήν, ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ, διότι 16,884,000 ἐλήφθησαν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν καὶ τὰς ἄλλας Τραπέζας εἰς χρυσὸν, ὅτε κατὰ τὸ 1885 ἐπεβλήθη ἐκ νέου παρ’ ἡμῖν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ διετέθησαν πάντα εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπιστρατείας, χωρὶς οὐδεμία νὰ πραγματοποιηθῇ συναλλαγματικὴ διαφορά· πλὴν δὲ τούτων, 75,000,000, εἰς χρυσὸν ἐπίσης εἰσπραχθέντα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 καὶ τῶν ἐπὶ ἐνεχύρῳ ὁμολογιῶν αὐτοῦ προκαταβολῶν, οὐδεμίαν προσέδωκαν ὑπερτίμησιν συναλλαγματικὴν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, διότι ταῦτα ἐδόθησαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Προχείρως βλέπει τις ἐκ τούτων, ὅτι ποσὸν ἴσον πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Σωτηροπούλου μνημονευθέντος οὐδεμίαν ἔδωκεν, οὐδ’ ἠδύνατο νὰ προσδώσῃ συναλλαγματικὴν διαφοράν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου, πρόκειται μόνον περὶ τοῦ γεγονότος, ὅτι ὁ πίναξ, τὸν ὁποῖον κατέθηκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος, καταλήγει εἰς τὰ αὐτὰ ἀριθμητικὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξα καὶ ἐγὼ, ἐντεῦθεν ἐξετάζων τὰ τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, τουτέστιν εἰς τὸ ἀναμφισβήτητον συμπέρασμα, ὅτι αἱ χρήσεις τῆς τελευταίας τετραετίας δὲν κατέλιπον ἢ ἐλλείμματα τεσσάρων ἢ τεσσάρων καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίων. Δικαιοῦμαι ἄρα νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφον τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἠθέλησε ν’ ἀναγνώσῃ ἐπισταμένως καὶ νὰ παράσχῃ ἐμπιστοσύνην πρὸς τοὺς ἐμοὺς λόγους καὶ λογαριασμοὺς, ὤφειλε τοὐλάχιστον νὰ ἀναγνώσῃ μετὰ προσοχῆς τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Σωτηροπούλου κατατεθεῖσαν εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν, καὶ νὰ σεβασθῇ τ’ ἀριθμητικὰ συμπεράσματα αὐτῆς. Ἀλλ’ ἀφοῦ οὐδὲ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, οὐδὲ τοὺς ἐμοὺς ἀριθμοὺς ἔκρινεν ἀξίους μελέτης καὶ προσοχῆς, ὤφειλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ μὴ λησμονήσῃ, ὅτι κατατάσσεται μεταξὺ τῶν περὶ τὰ δικανικὰ ἀσχολουμένων, καὶ ὅτι ἀναμφισβήτητον εἶναι τὸ δικονομικὸν ἀξίωμα, καθ’ ὃ «ὅταν ὁ ἕτερος τῶν διαδίκων δὲν ἀρνῆται ἢ δὲν ἀμφισβητῇ τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ ἀντιδίκου του, θεωρεῖται ὡς ὁμολογῶν αὐτούς». Τὸ δικονομικὸν τοῦτο ἀξίωμα πληρεστάτην ἔχει ἐφαρμογὴν ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ ἀγῶνι, ὅστις τελευταίως διεξήχθη μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐμοῦ, καὶ ὅστις ὡς θέμα εἶχε τὰ ἐλλείμματα τῆς τελευταίας τετραετίας. Ἐγὼ ἐντεῦθεν παρέθηκα ἀριθμοὺς ὑπὸ τέσσαρας ἢ πέντε μεθόδους, ὅπως ἀποδείξω, ὅτι τὰ λεγόμενα περὶ μεγάλων ἐλλειμμάτων τῆς τελευταίας τετραετίας δύνανται εὐλόγως νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς αὐτόχρημα μυθοπλαστία, διότι ἡ μὲν χρῆσις τοῦ 1887 κατέλιπε μικρὸν περίσσευμα, αἱ δὲ χρήσεις τῶν ἐτῶν 1888 καὶ 1889 ἔκλεισαν μὲ ἔλλειμμα ἀνερχόμενον εἰς 4,000,000. Ἐρωτῶ δὲ πάντας ὑμᾶς: ἀνῄρεσε ταῦτα ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν; Τίς ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι μέχρι σήμερον οὐδ’ εἶπεν, οὐδ’ ἔγραψέ τι ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸς ἀνασκευὴν ἢ τροποποίησιν τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους ἐντεῦθεν παρέθηκα, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐτυπώθησαν καὶ εἰς ἐφημερίδας καὶ εἰς φυλλάδιον; Δὲν ἔπρεπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀφοῦ οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι δὲν ἀνῃρέθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἐνθυμηθῇ τὸ εἰρημένον δικονομικὸν ἀξίωμα, καὶ νὰ παραδεχθῇ τοὺς ἐμοὺς ἰσχυρισμοὺς ὡς ὁμολογουμένους ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἤτοι τοὺς ὑπ’ ἐμοῦ παρατεθέντας ἀριθμοὺς ὡς ἀκριβεῖς; Πλὴν ὅμως τῆς προηγουμένης καὶ ἑτέραν παρατήρησιν δικαιοῦμαι νὰ ἀπευθύνω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφον καὶ τοὺς ὑπογράψαντας τὴν περὶ ἧς πρόκειται πρότασιν εἴκοσι συναδέλφους. Δὲν πρόκειται νὰ συζητηθῇ, ἂν ἦναι ἢ μὴ εἰδικοὶ εἰς τὰ λογιστικὰ, ἢ ἂν χειρίζωνται ἢ μὴ εὐχερῶς τοὺς ἀριθμούς. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἐχρειάζετο τοιαύτη τις εἰδικότης ἢ δεξιότης, ὅπως ὁδηγηθῶσιν οἱ συνάδελφοι εἰς ὀρθὸν συμπέρασμα, προκειμένου νὰ διατυπώσωσι κατηγορητήριον κατὰ τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν. Διατὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι μόνον τὴν τελευταίαν σελίδα τῆς κατατεθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καταστάσεως ἔλαβον ὑπ’ ὄψει, καὶ δὲν ἐνόησαν, ὅτι δὲν ἔπρεπε μόνον ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν τῆς τελευταίας σελίδος στηριζόμενοι νὰ διατυπώσωσι πρότασιν κατηγορητηρίου; Ἀφοῦ εἰς τόσῳ σοβαρὰν καὶ σπουδαίαν πρότασιν ἀπεφάσισαν νὰ προέλθωσι, δὲν ὤφειλον νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν κόπον νὰ ἀναγνώσωσιν ἢ καὶ ἁπλῶς νὰ διέλθωσι καὶ τὰς προηγουμένας ἐννέα σελίδας τῆς αὐτῆς καταστάσεως καὶ προχείρως ν’ ἀνακαλύψωσιν, ὅτι οἱ ἀναγραφόμενοι εἰς τὰς ἐννέα σελίδας ἀριθμοὶ οὐδόλως ὁδηγοῦσιν εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς δεκάτης σελίδος, ἥτις ὡς ἐκ τούτου φαίνεται ὅλως ἄσχετος καὶ ξένη πρὸς τὰς πρὸ αὐτῆς σελίδας! Εἰσερχόμενος εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς περὶ ἧς πρόκειται καταστάσεως, ὀφείλω πρωτίστως νὰ παρατηρήσω, ὅτι καὶ τὸ ἐν τῇ τελευταίᾳ σελίδι σημείωμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συναδέλφου, ὅτι εἰς τὰ 56,000,000 δὲν περιλαμβάνονται 12,000,000 καὶ πλέον, προερχόμενα ἀπὸ προσωρινὰ δάνεια, εἰσὶν ἀνακριβῆ. Ἀρκοῦμαι νὰ παραπέμψω πάντα τὸν δυνάμενον ν’ ἀναγινώσκῃ εἰς αὐτὴν ταύτην τὴν κατάστασιν· διότι ἐκ τῆς μελέτης αὐτῆς ἐναργῶς ἀποδεικνύεται, ὅτι πάντα ταῦτα τὰ προσωρινὰ δάνεια, τὰ κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην συνομολογηθέντα κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν, πάντα ταῦτα ἐξωφλήθησαν ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων, ἅτινα ἐν τῇ τελευταίᾳ σελίδι τῆς αὐτῆς καταστάσεως ἀναγράφονται· ὅτι δὲ ἐξωφλήθησαν, ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τούτου, ὅτι οὐδὲν τῶν προσωρινῶν τούτων δανείων ἀναγράφεται ἐν τῷ ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ τοῦ 1891. Ἐὰν δὲ πρόκηται περὶ προσωρινῶν δανείων ἄλλων, παρὰ τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ, ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, νὰ τὰ μνημονεύσῃ, ἵνα δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς νὰ μεταδώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐν γνώσει αὐτῶν τὰς ἡμετέρας μελέτας. Κατὰ τὴν 10ην σελίδα τῆς περὶ ἧς πρόκειται καταστάσεως, καταλέγεται μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τοῦ εἰσπραχθέντος ἐκ χρεωλυτικῶν καὶ παγίων δανείων εἰς χρυσὸν καὶ ἓν δάνειον, συνομολογηθὲν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ εἰσπραχθὲν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐξ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου δρ. 15,000,000. Ἐπὶ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου καταλογίζεται κατὰ τὴν αὐτὴν κατάστασιν ὑπερτίμησις χρυσοῦ κατὰ 25%, ἐνῷ πρόκειται, ὡς εἶπον, περὶ δανείου συνωμολογημένου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Τὸ ἀναφέρω ἁπλῶς, ἵνα ἐνδείξω, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη στερεῖται πάσης ἀκριβείας λογιστικῆς. Ἔπρεπε δὲ, νομίζω, κατάστασις ὑποβαλλομένη ὑπὸ Ὑπουργοῦ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐμφαίνουσα τὰ εἰσπραχθέντα ποσὰ ἐκ δανείων κατὰ τὰ τελευταῖα τέσσαρα ἔτη καὶ τὰ δαπανηθέντα ἐκ τούτων, νὰ ἦναι ἀκριβὴ; ἐν πάσαις αὐτῆς ταῖς λεπτομερείαις. Ἀλλ’ ἡ ἀνακρίβεια αὕτη εἶναι ἡ ἐλαχίστη. Ἴσως δικαιοῦνταί τινες τῶν κυρίων συναδέλφων νὰ μοὶ ἀπευθύνωσι τὸ ἐρώτημα, διατὶ, ὅτε διὰ μακρῶν ἐντεῦθεν ἠγόρευσα περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ δημόσιον χρέος, οὐδεμίαν ἐποιησάμην μνείαν τῆς καταστάσεως ταύτης; Τὴν ἐπὶ τῆς καταστάσεως ταύτης μελέτην, τὴν σήμερον ὑπ’ ἐμοῦ μεταδιδομένην εἰς τὴν Βουλὴν, εἶχον ἔκτοτε ἑτοίμην· ἀλλ’ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κυκλάδων, διακόψας με ἀγορεύοντα τότε, παρετήρησεν, ὅτι διὰ τῶν πολλῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους ἐντεῦθεν παρετιθέμην, ἐπελάγωσα τὴν Βουλὴν. Ἐπὶ τῇ παρατηρήσει δὲ ταύτῃ ὑπέλαβον, ὅτι ἦσαν ἐπαρκεῖς οἱ διὰ τῶν τεσσάρων μεθόδων, τὰς ὁποίας μετῆλθον, παρατιθέντες ἀριθμοὶ, ὅπως ἀποδείξωσι τὸ ἀνυπόστατον τῶν περὶ μεγάλων ἐλλειμμάτων ἰσχυρισμῶν τῶν ἀντιφρονούντων. Οὐδέποτε δὲ ἐφανταζόμην, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη ἤθελε χρησιμεύσει ὡς ἀφετηρία καὶ ὡς βάσις προτάσεως κατηγορητηρίου κατὰ τῶν μελῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ ὅμως παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν τοιαύτην ἔλαβε τύχην καὶ τιμὴν ἡ ἀνακριβὴς αὕτη κατάστασις, εἶμαι ἠναγκασμένος σήμερον νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν μελέτην, ἣν ἐποιησάμην ἔκτοτε ἐπὶ τῆς καταστάσεως ταύτης. Ὅτε, ἀγορεύων ἐντεῦθεν, ἐπραγματεύθην τὸ θέμα τῶν δανείων τοῦ ἡμετέρου Κράτους, καὶ ἐν γένει τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος, ὑπέλαβον, ὅτι δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς πολιτευτήν, γινώσκοντα τὰ δημόσια λογιστικά, νὰ ἀποσπάσῃ ὡρισμένην χρονικὴν περίοδον, καὶ ἐπ’ αὐτῆς καὶ μόνης νὰ στηρίξῃ τοὺς ὑπολογισμούς του, νὰ στηρίξῃ τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀνακοινουμένας μελέτας του, ὅπως αὕτη μορφώσῃ βάσιμον γνώμην, ἐὰν ὑφίστανται ἢ μὴ ἐλλείμματα κατὰ τὰς τελευταίας χρήσεις· ἀλλ’ ἐπειδὴ σήμερον αὐτὴ ἡ κατάστασις ἀποτελεῖ τὴν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ἡ πρότασις τοῦ κατηγορητηρίου, εἶμαι ὑπόχρεως καὶ αὐτὴν τὴν μέθοδον νὰ μετέλθω, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι τὰ λεληθότως ἐνδεικνύμενα ὑπὸ τῆς καταστάσεως ταύτης ἐλλείμματα εἶναι πλέον ἢ μυθοπλαστία. Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων εἰσεπράχθησαν 90,990,000· ἀλλ’ ὁ συντάκτης τῆς καταστάσεως ταύτης γινώσκει βεβαίως, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τούτου ὑπάρχει ὑπόλοιπον παρὰ τῇ Comptoir d’ escompte ἐκ φρ. 452,072, τὸ ὁποῖον παρέμεινεν ἔκτοτε παρ’ αὐτῇ, λόγῳ ἀμφισβητήσεων περὶ τοῦ καταλογισμοῦ τοῦ χαρτοσήμου τοῦ ἀγγλικοῦ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Διατὶ δὲν ἀφῄρεσε τὸ ποσὸν τοῦτο ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 135,000,000; Ἐκ τοῦ δανείου τούτου ἔδει νὰ εἰσπραχθῶσιν 90,990,000, ἀφαιρουμένων δὲ 452,072, ὑπελείφθησαν 90,587,928, ἀλλ’ ἡ κατάστασις ἀναγράφει 90,990,000. Ἐν τῇ αὐτῇ καταστάσει ἀναγράφεται, ὅτι ἐκ τῶν δύο δανείων, τῶν λιρῶν 1,200,000 καὶ τῶν λιρῶν 5,000,000, εἰσεπράχθη ποσὸν 112,488,750, ἐνῷ πράγματι εἰσεπράχθη ποσὸν φράγκων 111,706,327. Πόθεν δὲ ἡ διαφορὰ αὕτη τῶν φράγκων 782,423; Διότι ὁ συντάκτης τῆς καταστάσεως ταύτης ἐνόμισεν, ὅτι, ἐπειδὴ τὰ δάνεια ταῦτα συνωμολογήθησαν εἰς ἀγγλικὰς λίρας, εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἀναγράψῃ διαφορὰν μεταξὺ λίρας καὶ φράγκου ἐξ 25%, καὶ οὕτως ἀνέγραψεν ἐπὶ πλέον 782,423. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ συντάκτης τῆς καταστάσεως, ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν προσωρινῶν δανείων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐξωφλήθησαν ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων τούτων, καθ’ ὃν εἶχον προορισμὸν ἐκ τῶν οἰκείων νόμων, ἦσαν συνωμολογημένα εἰς λίρας, καὶ ἑπομένως οὐδεμία προέκυψεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου διαφορά. Εἶπον οὐδεμία, ἀλλ’ ἵνα ἀκριβολογήσω, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι προέκυψε διαφορά τις, τὴν ὁποίαν αὐτὴ αὕτη ἡ κατάστασις, ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων παραλαμβάνουσα, ἀναγράφει· προέκυψε διαφορὰ μόνον 331 χιλιάδων καὶ 327 φράγκων ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ εἰσπραχθέντος ἐκ τοῦ δανείου τῶν 5 ἑκατομμυρίων λιρῶν. Τοῦτο ἔδει νὰ ἦναι 90,937,500, μὲ τὴν προσθήκην ὅμως τῶν 331,327 ἀνέρχεται εἰς 91,268,827· εἰς ταύτην δὲ τὴν διαφορὰν ὤφειλε νὰ περιορισθῇ, καὶ ὄχι νὰ προσθέσῃ τὴν ὅλην διαφορὰν μεταξὺ λίρας καὶ φράγκου, διαφορὰν μὴ εἰσπραχθεῖσαν. Ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἰσεπράχθη ποσὸν 40,050,000, ἀλλ’ ἀπέμεινε διαθέσιμον ποσὸν παρὰ τῷ τραπεζίτῃ Hambro ἐκ φράγκων 7,694,637, τὸ ὁποῖον διέθηκεν ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων τῶν ἡμετέρων δανείων κατὰ τὸ τέλος τοῦ λήξαντος ἔτους 1890. Ἐν τούτοις ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀναγράφει ὡς εἰσπραχθὲν ἐκ τοῦ δανείου τὸ ποσὸν τῶν φράγκων 53,479,500. Ὀφείλω ὅμως χάριν ἀκριβείας νὰ σημειώσω, ὅτι ἐν τοῖς ἐξωφλημένοις δανείοις ἀνεγράφη τὸ δάνειον τῆς ἀνεξαρτησίας, καὶ παρελείφθη ν’ ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν γενομένων κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν τὸ δάνειον, τὸ εἰς χρυσὸν συνομολογηθὲν δι’ ἐντόκων γραμματίων, ἐκ φράγκων 15,000,000. Ἀλλὰ καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα ὑπάρχει διαφορὰ παραλειφθεῖσα ἐκ φράγκων 6,124,137. Δὲν εἶναι, ὡς βλέπετε, μικραὶ διαφοραὶ, ἵνα τὰς παρίδω. Καὶ ἕτεραι διαφοραὶ σπουδαιόταται ἐπίσης παρατηροῦνται ἐν τῇ καταστάσει, ἢ μᾶλλον μεταξὺ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει ἡ δεκάτη σελὶς, καὶ τῶν ἐν ταῖς λεπτομερείαις ἐγγραφῶν, ὡς πρὸς τὰ ἐξοφληθέντα δάνεια. Ἡ κατάστασις, περὶ ἧς πρόκειται, ἐν τῇ τελευταίᾳ αὐτῆς σελίδι ἀναγράφει, ὡς πληρωθὲν πρὸς ἐξόφλησιν τῶν προκαταβολῶν τῶν γενομένων ἐπὶ ἐνεχυριάσει μετοχῶν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, ποσὸν 24,010,952· ἀλλ’ ἐν τῇ αὐτῇ ταύτῃ καταστάσει, ἐν τῇ σελίδι 2, ἀναγράφεται ὡς πληρωθὲν πρὸς ἐξόφλησιν τῶν τοιούτων προκαταβολῶν ποσὸν 29,291,495. Ὑπάρχει ἄρα διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο τούτων ποσοτήτων ἐκ φρ. 5,210,543. Διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν εἰς χρυσὸν ἐντόκων γραμματίων ἡ κατάστασις ἀναγράφει ὡς πληρωθὲν ποσὸν 21,500,000· κατὰ τὴν αὐτὴν ὅμως κατάστασιν, ἐν σελίδι 2, ἐπληρώθη ποσὸν 22,308,911, ἤτοι ἀνεγράφη ἐπὶ ἔλαττον 805,911. Εἶναι ἀνάγκη ὅμως ἐνταῦθα νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν μίαν ἐξήγησιν. Ὁ συντάκτης τῆς καταστάσεως ταύτης ὑπέλαβεν, ὅτι δὲν ὤφειλε ν’ ἀναγράψῃ τὸ τυχὸν πληρωθὲν διὰ τόκους τῶν ἀποσβεννυμένων ὁμολογιῶν ἢ τῶν ἐξοφλουμένων προσωρινῶν δανείων· ἀλλὰ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι οἱ νόμοι, διὰ τῶν ὁποίων συνωμολογήθησαν τὰ δάνεια, περὶ ὧν πρόκειται, ῥητῶς ὁρίζουσιν, ὅτι τὸ προϊόν τῶν δανείων τούτων θέλει χρησιμεύσει εἰς πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων ἐκ προκαταβολῶν κλπ. ἐκ κεφαλαίου καὶ τόκων. Ἀλλὰ, καὶ ἂν δὲν τὸ ἀνέγραφον οἱ νόμοι οὗτοι, πάλιν ἦτο ἐννοούμενον, ὅτι, προκειμένου νὰ ἐξοφληθῇ ἓν δάνειον ὑφιστάμενον, θέλει περιληφθῇ εἰς τὴν ἐξόφλησιν καὶ τὸ ποσὸν τὸ ὀφειλόμενον τυχὸν ἐκ τόκων ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν, διότι μεταξὺ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν λαμβάνονται τὰ χρήματα τοῦ νέου δανείου, καὶ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐξοφλεῖται δι’ αὐτῶν τὸ προηγούμενον δάνειον, μεσολαβεῖ ἀναγκαίως χρόνος τις, καθ’ ὃν πληρόνεται τόκος καὶ διὰ τὸ παλαιὸν καὶ διὰ τὸ νέον δάνειον. Ἐπειδὴ δὲ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων δὲν δύναται νὰ ἐπιβαρυνθῇ μὲ διπλοῦν τόκον, ὁ τόκος τοῦ παλαιοῦ δανείου διὰ τὸ μεσολαβοῦν μικρὸν χρονικὸν διάστημα καταλογίζεται μετὰ τοῦ ἀποσβεννυμένου κεφαλαίου δανείου. Ἐκ τούτου δὲ ὑπάρχει μία διαφορὰ δραχ. 805,911 εἰς τὸ περὶ οὗ πρόκειται ποσόν. Διαφορὰ ἐπίσης ὑπάρχει καὶ εἰς τὸ ποσὸν, τὸ εἰσπραχθὲν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ἐκ δραχ. 136,943. Διαφορὰ ἐπίσης ὑπάρχει εἰς τὸ ποσὸν τὸ πληρωθὲν διὰ τὸ δάνειον τῆς ἀνεξαρτησίας, ἐκ φρ. 6,458. Διαφορὰ ἐπίσης ὑπάρχει εἰς τὸ ποσὸν τὸ πληρωθὲν διὰ τὴν ναυπήγησιν τῶν τριῶν θωρηκτῶν, διότι ἡ σελὶς 10 τῆς καταστάσεως ἀναφέρει μόνον ποσὸν 26,000,000, ἐνῷ ἐν ταῖς λεπτομερείαις ἀναγράφεται καὶ τὸ πληρωθὲν λόγῳ ἐξόδων ναυπηγήσεως ἐκ φρ. 233,008, εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι περὶ τούτου εἰδικὴ πίστωσις ἐψηφίσθη ἔκτακτος, ἐπιβαρύνουσα τὸν διὰ τὰ θωρηκτὰ ἔκτακτον πόρον. Ἐπίσης εἰς τὰ ἐξοφληθέντα δάνεια τῶν 25, 4 καὶ 6 ἑκατομμυρίων ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον ἐκ δραχμῶν 132,541. Ὡσαύτως εἰς τὸ ἐξοφληθὲν μέρος τῶν δανείων τῶν 10 καὶ 26 ἑκατομμυρίων, ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον ἐκ δραχμῶν 110,685. Ὡσαύτως διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον ἐκ δραχ. 402,146 ὑπάρχει καὶ εἰς τὸ ἐξοφληθὲν δάνειον τῆς ὁδοποιΐας, δι’ ὃ ἐπληρώθησαν δρ. 15,983,319, ἐνῷ ἡ κατάστασις ἀναγράφει 15,581,173. Διαφορὰ ὅμως σπουδαιοτάτη ὑπάρχει εἰς τὰ πληρωθέντα πρὸς ἐξόφλησιν δανείων καὶ δι’ ἔξοδα σιδηροδρόμων, ἀναγραφομένων αὐθαιρέτως ἐν σελίδι 10 τῆς καταστάσεως. Ἀφοῦ ἀριθμεῖ τὰ δάνεια, τὰ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐξοφληθέντα, εὑρίσκει, ὅτι ταῦτα ἀνέρχονται εἰς 50,635,595· ὑπέλαβε δὲ ὁ συντάκτης τῆς καταστάσεως, ὅτι ἐδικαιοῦτο, ὅτι ἴσως ὤφειλε ν’ ἀναγάγῃ ταῦτα ἐπὶ τιμῇ τοῦ φράγκου εἰς χρυσὸν, ἤτοι ἐπὶ ἐκπτώσει 25%, καὶ οὕτω νὰ ἐκπέσῃ 10,127,119. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶνε κεχωρισμένον, συνεζητήθη ἀπειράκις καὶ ἐν τῇ παρελθούσῃ βουλευτικῇ περιόδῳ ἐγένετο θέμα συζητήσεως, καὶ τελευταῖον. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ὡμολόγησεν ἐπισήμως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι, ὅταν συνομολογῆται δάνειον ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, χρησιμοποιῆται δὲ μέρος τοῦ δανείου τούτου εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων, δὲν πρέπει ν’ ἀναγράφωνται, καὶ δὲν ἀναγράφει, ὑπερτιμήσεις χρυσοῦ· κατὰ τὸ σύστημα δὲ τοῦτο ἐγένοντο αἱ ἐγγραφαὶ εἰς τὰ δημόσια βιβλία. Τὸ σύστημα τοῦτο τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἶναι κατ’ ἐμὲ ὀρθόν. Ἀλλὰ καὶ ὀρθὸν ἂν δὲν ἦναι, δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς κατηγορίαν, διότι εἶναι πρᾶξις λογιστικὴ, ἤτοι διοικητικὴ, ἐγκριθεῖσα ἤδη ἐπανειλημμένως ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν ἐπετρέπετο δὲ οὔτε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ποιῆται ἀνατροπὴν τῶν ἤδη καὶ λογιστικῶς καὶ πρακτικῶς τετελεσμένων, καὶ νὰ ὑπολαμβάνῃ, ὅτι δι’ ὑπολογισμῶν αὐθαιρέτων δύναται νὰ δημιουργῇ ἐλλείμματα εἰς χρήσεις, ὧν ἤδη συνετάχθησαν κατὰ τὸ κρατοῦν παρ’ ἡμῖν λογιστικὸν σύστημα οἱ ὁριστικοὶ ἀπολογισμοί. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καλούμενος νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τῶν δανείων, ὤφειλε μόνον τὸ προϊὸν τῶν βιβλίων τῶν δημοσίων νὰ προσκομίσῃ, ἀναγράφων αὐτὸ εἰς ἐπίσημον κατάστασιν, οὐδὲν δὲ εἶχε δικαίωμα νὰ διατυπώσῃ ἐν τοιαύτῃ καταστάσει, — ἥτις ὑποτίθεται ὡς ἐκπροσωποῦσα τὰς ἐν τοῖς δημοσίοις βιβλίοις ἐγγραφὰς,— τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς ἀντιπολιτευόμενος Βουλευτὴς εἶχεν ἄλλοτε ἰδέας. Ἄλλως τε τὰς ἰδέας ταύτας ἐν τῇ γενικῇ οἰκονομικῇ πολιτικῇ παρῄτησεν, ἀκολουθῶν τὰς τοῦ προκατόχου του· ἀλλ’ ἂν εἰς αὐτὰς ἐμμένῃ, δύναται δι’ ἀγορεύσεώς του νὰ τὰς μεταδίδῃ εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν δύναται ὅμως καὶ αὐτὸς νὰ μεταβάλῃ τὸ ἐξαγόμενον τῶν ἐν τοῖς δημοσίοις βιβλίοις ἐγγραφῶν. Τὰ σφάλματα καὶ μόνα τὰ σφάλματα τῆς καταστάσεως, περὶ ἧς πρόκειται, ἐλαττοῦσι τὰ 56 ἑκατομμύρια κατὰ 24,523,980. Ἀλλ’ ὅ,τι τὰ σφάλματα τῆς καταστάσεως ἀφίνουσιν ὑπόλοιπον, συμπληροῦσιν αὐτὸ αἱ παραλείψεις αὐτῆς· διὰ τῶν παραλείψεων δὲ συμπληροῦται τὸ ποσὸν τῶν 56 ἑκατομμυρίων, ἑπομένως δὲ καὶ μικρὸν περίσσευμα. Ἡ κατάστασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ ἐσφαλμένως ἀνέδειξεν ἐλλείποντα 24,523,986, παρέλειψεν ἄνευ λόγου νὰ ἀναγράψῃ τὰς κατὰ τὸ τετραετὲς τοῦτο χρονικὸν διάστημα γενομένας πληρωμὰς δι’ ἔξοδα προφανῶς ἔκτακτα, ἅτινα δὲν ἠδύναντο νὰ πληρωθῶσι, κατὰ τὰ παραδεδεγμένα, ἀπὸ τὰ τακτικὰ ἔσοδα, παρέλειψε δὲ συνάμα νὰ ἀναγράψῃ τὰς παρὰ ταῖς Τραπέζαις καταθέσεις, αἵτινες ὑπῆρχον καθ’ ἣν ἡμέραν ἀπεχώρησε τῆς ἀρχῆς τὸ προηγούμενον Ὑπουργεῖον, τὰς γενομένας πληρωμὰς ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1886, τὸ πληρωθὲν ἐξ ἐσόδων τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1887, καὶ τὰ ἐλλείμματα τῶν ἐτῶν 1888 καὶ 1889. Ἰδοὺ δὲ ὡρισμένως αἱ παραλειφθεῖσαι πληρωμαί.

ἀντὶ τῶν 55,709,440, ὅσα παρουσιάζει ἡ κατάστασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὡς δῆθεν δαπανηθέντα εἰς ἄλλας ἀνάγκας, αἵτινες, κατὰ τοὺς 20 συναδέλφους, σημαίνουσιν ἐλλείμματα. Πάντοτε, Κύριοι, ἐνόμισα, ὅτι ἦτο ἀνάγκη, οἱ λογαριασμοί, οἱ ἀφορῶντες εἰς τὸ δημόσιον ἡμῶν χρῆμα, νὰ καθαρισθῶσιν ἅπαξ διὰ παντὸς, νὰ διασκεδασθῶσι δὲ ὁριστικῶς οἱ ἑκάστοτε προκύπτοντες ἐνδοιασμοὶ περὶ ἐλλειμμάτων τῆς παρελθούσης τετραετίας. Ὡς ἐκ τούτου ἠσχολήθην ἐν τῇ ἀγορεύσει μου κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891 νὰ παραθέσω πάντας τοὺς ἀριθμοὺς, νὰ μετέλθω πάσας τὰς ἐφικτὰς μεθόδους, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι ὅσα ἐλέγοντο ὑπὸ τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὅσα τελευταίως ἐλέχθησαν περὶ ἐλλειμμάτων μεγάλων δὲν εἶναι ἢ καθαρὰ κοινοτοπία. Ἀλλὰ καὶ σήμερον, ἐπειδὴ καὶ πάλιν εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, δὲν περιωρίσθην εἰς τὴν σύνταξιν μιᾶς μόνης καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξα ἤδη πρὸς ὑμᾶς· συνέταξα καὶ ἑτέραν κατάστασιν, κατὰ τὴν μέθοδον, ἣν ἠκολούθησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῇ 10ῃ σελίδι τῆς ὑπ’ αὐτοῦ κατατεθείσης καταστάσεως, καὶ ἐν τῇ ὁποίᾳ παρατίθενται πᾶσαι αἱ εἰσπράξεις ἐξ ἐκτάκτων πόρων, τουτέστιν αἱ ἐκ τῶν δανείων, χρεωλυτικῶν τε καὶ παγίων, τῶν συνομολογηθέντων κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν, ἐκ τοῦ ἐπ’ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἐκ τῶν κερματικῶν γραμματίων, ἅτινα ἐλήφθησαν πρὸς ἀνταλλαγὴν παλαιῶν ἐφθαρμένων, συγχρόνως δὲ καὶ αἱ γενόμεναι πληρωμαί. Ἐκ τῆς καταστάσεως δὲ ταύτης προκύπτει, ὅτι εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ διάστημα τῶν τεσσάρων ἐτῶν 274,955,248, ἐπληρώθησαν δὲ 275,676,157. Ἀλλ’ οὔτε εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν ἠρκέσθην· συνέταξα καὶ τρίτην κατάστασιν, οὐχὶ ἐπὶ τῇ μεθόδῳ τῆς δεκάτης σελίδος τῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καταστάσεως, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 9 σελίδων τῆς αὐτῆς καταστάσεως, δηλαδὴ συνυπολογιζομένων καὶ τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τῶν προσωρινῶν δανείων. Εἰς τὴν σύνταξιν τῆς καταστάσεως ταύτης προῆλθον, χαριζόμενος εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος ὑπέλαβεν, ὅτι δώδεκα καὶ πλέον ἑκατομμύρια εἶχον φυγαδευθῆ ἐκ τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν εἶχε καταθέσει ὁ κ. Ὑπουργός. Ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης προκύπτει, ὅτι ἐκ χρεωλυτικῶν καὶ ἐκ παγίων δανείων καὶ ἐκ προσωρινῶν δανείων εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας 312,822,321, διετέθησαν δὲ 313,299,411.

§26ΛΕΒΙΔΗΣ. Αἱ καταστάσεις αὗται πρέπει νὰ τυπωθῶσι.

§27ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως. Προὐτιθέμην νὰ καταλήξω, ὑποβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παράκλησιν ταύτην. Νομίζω δὲ, ὅτι ὄχι μόνον πρέπει νὰ τυπωθῶσιν οἱ κατατεθέντες πίνακες, ἀλλὰ πρέπει νὰ παρακληθῇ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τοὺς μελετήσῃ, καὶ νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ἔχῃ, ἀντίῤῥησίν τινα κατὰ τῶν ἀριθμῶν τούτων· διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ περιέπεσα καὶ εἰς λάθος τι λογιστικόν. Ἀλάθητος, βεβαίως δὲν ἰσχυρίσθην ποτὲ, ὅτι εἶμαι· οὐδεὶς δὲ ἐκ τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὰ λογιστικὰ τοιοῦτόν τινα δικαιοῦται νὰ προβάλῃ ἰσχυρισμόν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀπέδειξα, ὅτι ἐλλείμματα, ὁποῖα τουλάχιστον ὑπολαμβάνει ὁ συντάκτης τῆς περὶ ἧς πρόκειται προτάσεως, δὲν ὑφίσταντο, ὥστε νὰ χρησιμοποιηθῶσι τὰ 56,000,000 πρὸς κάλυψιν αὐτῶν· ἐνῷ ἀπέδειξα, ὅτι τὰ 56,000,000 ταῦτα διετέθησαν εἰς πληρωμὴν ἐκτάκτων ἐξόδων, νενομοποιημένων καὶ ἀνεγνωρισμένων ἐξόδων, εἶμαι ὑποχρεωμένος καὶ ἕτερον θέμα νὰ ἐξετάσω καὶ συζητήσω μεθ’ ὑμῶν, τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον μετὰ πολλῆς δεξιότητος καὶ ἐν τῇ προτάσει, περὶ ἧς πρόκειται, διετύπωσε, καὶ ἐν τῇ ἀναπτύξει αὐτῆς ἐντεῦθεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος ἐπραγματεύθη, δηλ. ἂν τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ τῶν παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων χρήματα, διετέθησαν πρὸς οὓς σκοποὺς προώρισαν ταῦτα οἱ νόμοι, δυνάμει τῶν ὁποίων συνωμολογήθησαν τὰ δάνεια. Ἡ περὶ ἧς πρόκειται πρότασις κυρίως ἀναφέρεται εἰς τὸν νόμον ΑΨʹ τῆς 2 Φεβρουαρίου 1889. Κατὰ τὸν συντάκτην τῆς προτάσεως ταύτης, ὁ νόμος οὗτος παρεβιάσθη, διότι τὰ δάνεια, ἅτινα συνωμολογήθησαν δυνάμει τοῦ νόμου τούτου, εἶχον εἰδικὸν προορισμὸν, προορισμὸν μὴ ἐκπληρωθέντα κατὰ τὴν διάθεσιν τοῦ προϊόντος τῶν δανείων. Ἰδοὺ πῶς ἔχει ἡ πρότασις, περὶ ἧς πρόκειται. «Πλὴν τῶν ἄλλων νόμων, οἱ ὁποῖοι ὁρίζουσι τοὺς ἐκτάκτους σκοποὺς, πρὸς οὓς συνωμολογήθησαν τὰ διάφορα ταῦτα δάνεια, ἔχομεν καὶ τὸν ΑΨʹ τῆς 2 Φεβρουαρίου 1889, ὅστις ἀναγράφει, ὅτι «τὸ προϊὸν τῶν παγίων δανείων προορίζεται ἀποκλειστικῶς εἰς ἀπόσβεσιν προγενεστέρων δανείων, εἰς ἐξαγορὰν ὁμολογιῶν τῶν δανείων τούτων, καὶ εἰς τροπὴν συνωμολογημένων χρεωλυτικῶν δανείων εἰς πάγια.» Ἐν τούτοις, ἐναντίον τῶν ῥητῶν καὶ σαφῶν τούτων τοῦ νόμου διατάξεων, ἡ πρώην Κυβέρνησις ἐδαπάνησεν, ὡς εἴρηται, δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων δραχμῶν, προερχομένων ἐκ δανείων, πρὸς σκοποὺς, οὓς δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς.» Ὡς παρατηρεῖτε, ἡ πρότασις, εἰς ἣν ἀπεδόθη ἡ προσωνυμία τοῦ κατηγορητηρίου, καταγγέλλει ὡς παραβιασθέντα τὸν νόμον ΑΨʹ. Δυνάμει, Κύριοι, τοῦ νόμου, περὶ οὗ πρόκειται, δύο συνωμολογήθησαν δάνεια, τὸ δάνειον τῶν 1,200,000 λιρῶν καὶ τὸ δάνειον τῶν 5,000,000 λιρῶν. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ περιλάβωμεν καὶ ἕτερον δάνειον, τὸ δάνειον τῶν 135,000,000, διότι καὶ ἐν τῷ νόμῳ, δυνάμει τοῦ ὁποίου τὸ δάνειον τοῦτο συνωμολογήθη, ἀνεγράφησαν οἱ σκοποὶ, πρὸς οὓς ἔδει νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τούτου. Κατὰ τοὺς νόμους λοιπὸν ΑΥΟΔʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 καὶ ΑΨʹ τῆς 2 Φεβρουαρίου 1889, τὸ προϊὸν τῶν τριῶν δανείων, τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν καὶ τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, ἀνῆλθεν εἰς τὸ ποσὸν 202,244,254. Πρὸς τίνας σκοποὺς ὥρισαν τὰ δάνεια ταῦτα οἱ νόμοι, ὧν μνείαν ἐποιησάμην; Πρῶτον, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ὑπὸ τοῦ νόμου ΑΥΙΑʹ ἀπὸ 18 Μαρτίου 1887 ἐπιτραπέντος δανείου ἐκ δραχ. 30,000,000 πρὸς ναυπήγησιν πλοίων ἢ ἀγορὰν τοιούτων· καὶ δεύτερον, εἰς ἀπόσβεσιν προγενεστέρων δανείων καὶ εἰς τροπὴν συνωμολογημένων χρεωλυτικῶν δανείων μετ’ ἐλαττώσεως τοῦ ὅρου τοῦ χρεωλυσίου ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τῶν συμπεφωνημένων ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου. Ἐκ τοῦ προϊόντος λοιπὸν τῶν δανείων τούτων τί ἐγένετο; Διετέθησαν:

Ἐξωφλήθησαν δὲ τὰ ἑπόμενα προγενέστερα δάνεια:

Ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν τριῶν τούτων δανείων διετέθη πρὸς οὓς σκοποὺς οἱ σχετικοὶ νόμοι προώρισαν. Δὲν εὑρίσκω ἑπομένως τὸ παράπαν παραβιασθέντας τοὺς δύο νόμους, δυνάμει τῶν ὁποίων τὰ δάνεια ταῦτα συνωμολογήθησαν. Ἀλλὰ πλὴν τῶν δανείων τούτων, δι’ εἰδικῶν νόμων, ἢ μᾶλλον δυνάμει τοῦ νόμου ΑΨʹ καὶ τοῦ νόμου ΑΨΠΑʹ τῆς 4 Δεκεμβρίου 1889 καὶ τοῦ βασιλικοῦ διατάγματος τῆς 5 Δεκεμβρίου 1889, ἐγένετο δάνειον προσωρινὸν δι’ ἐντόκων γραμματίων ἐκ φράγκων 15,000,000, προωρισμένον εἰς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας. Ὁλόκληρον τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τούτου διετέθη εἰς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας, ἑπομένως καὶ ὁ προορισμὸς, πρὸς ὃν ὡρίσθη τὸ δάνειον τοῦτο, ἐξεπληρώθη πληρέστατα. Ὑπολείπεται ἓν δάνειον: τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἡ πρότασις, περὶ ἧς πρόκειται, τῶν 20 συναδέλφων, περὶ τοῦ δανείου τούτου οὐδεμίαν ποιεῖται μνείαν. Δὲν θὰ ἐξετάσω τὸν λόγον, οὗ ἕνεκα ὁ συντάκτης τῆς προτάσεως ταύτης παρεῖδε τὰ τοῦ δανείου τούτου.....

§28ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰδικῶς περὶ οὐδενὸς δανείου ἐγένετο λόγος, ὥστε δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις δι’ αὐτό.

§29ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνέγνωσα ἤδη τὸ σχετικὸν μέρος τῆς προτάσεώς σας, ἀναγινώσκω δὲ καὶ αὖθις τὴν σχετικὴν αὐτῆς περικοπὴν, ὅπως πεισθῆτε, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅ,τι νῦν λέγετε, τουτέστιν, ὅτι εἰδικῶς περὶ οὐδενὸς δανείου ἐγένετο λόγος: «Πλὴν τῶν ἄλλων νόμων, οἱ ὁποῖοι ὁρίζουσι τοὺς ἐκτάκτους σκοποὺς, πρὸς οὓς συνωμολογήθησαν τὰ διάφορα δάνεια, ἔχομεν τὸν ΑΨʹ τῆς 2 Φεβρουαρίου 1889, ὅστις ἀναγράφει, ὅτι τὸ προϊὸν τῶν παγίων δανείων προορίζεται εἰς ἀπόσβεσιν προγενεστέρων δανείων....Ἐν τούτοις, ἐναντίον τῶν ῥητῶν καὶ σαφῶν τούτων τοῦ νόμου διατάξεων, ἡ πρώην Κυβέρνησις ἐδαπάνησε κλπ.» Καίτοι λοιπὸν ἡ πρότασις τῶν 20 συναδέλφων δὲν ποιεῖται μνείαν, οὐχ ἧττον ἐγὼ πρόκειται καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ δανείου νὰ λαλήσω· διότι νομίζω, ὅτι οὐδὲν πρέπει ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ νὰ παραλειφθῇ. Πρέπει τὸ Κοινοβούλιον, πρέπει τὸ κοινὸν, πρέπει ὁ ἔσω καὶ ἔξω Ἑλληνισμὸς νὰ μάθῃ ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης, ἂν ὄντως 56,000,000 διετέθησαν ἢ μὴ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως πρὸς σκοποὺς οὐδὲν κοινὸν ἔχοντας πρὸς τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα. Καὶ πρέπει ἡ συζήτησις, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸ θέμα τοῦτο πρὸ πάντων, νὰ ἦναι ὅσον ἔνεστιν ἐκτενὴς καὶ λεπτομερὴς, διότι δὲν πρέπει ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης νὰ προέλθῃ ἡ πλήρης καὶ διαυγὴς ἡ ἀλήθεια. Ἐκ τοῦ δανείου λοιπὸν τοῦ συνομολογηθέντος δυνάμει τοῦ ΑΨΜΕʹ τῆς 7 Ἀπριλίου 1889 νόμου, ὅστις ἐπέτρεψε τὴν συνομολόγησιν δανείου ἐκ φράγκων 80,000,000 διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἐπραγματοποιήθη ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως τὸ ἥμισυ τοῦ δανείου τούτου. Εἶναι ἀναγκαῖον ἴσως νὰ γινώσκῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι, ὅτε προεκλήθη ἵνα ψηφίσῃ τὸν νόμον περὶ τοῦ δανείου τούτου, ἤτοι κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1889, ὑπῆρχεν ὑπ’ ὄψει καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς μελέτη, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ σιδηρόδρομος, περὶ οὗ πρόκειται, ἐπρόκειτο νὰ ὑποβάλῃ τὸ Κράτος εἰς δαπάνην ἀσυγκρίτως μείζονα ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβληθῇ ὡς ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς γενομένης δημοπρασίας μετὰ ἓν ἔτος, ἀφ’ ἧς ἐψηφίσθη ὁ νόμος ἐκεῖνος. Ὁ νόμος, περὶ οὗ πρόκειται, ἐψηφίσθη, ὡς εἶπον, τὸν Μάρτιον τοῦ 1889, ἡ δὲ δημοπρασία, ἢ μᾶλλον τὸ Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐνέκρινε τὴν σύμβασιν περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ἐξεδόθη τὴν 31 Μαΐου 1890, δηλ. μετὰ ἓν ἔτος καὶ πλέον. Ὡς ἐκ τούτου ὁ νόμος τῆς 7 Ἀπριλίου 1889 ἀνέγραψε ποσὸν ἀπαιτούμενον διὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον ἀνώτερον τοῦ πράγματι κατὰ τὴν δημοπρασίαν ἀπαιτουμένου. Τὸ δάνειον τοῦτο ἐξεδόθη, ἐκαλύφθη δὲ τὸ ἥμισυ, καὶ εἰσεπράχθη ἐξ αὐτοῦ ποσὸν 40,050,000, ἀπέμεινε δὲ διαθέσιμον ποσὸν 7,694,637, ἤτοι ἐλήφθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ποσὸν 32,355,363. Ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου ὁριστικῶς μὲν πρὸς τὸν ἐργολάβον τοῦ σιδηροδρόμου ἐπληρώθη ποσὸν 1,832,587, τὸ ὑπόλοιπον δὲ ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὰς ἑπομένας πληρωμάς. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφέρω πάσας τὰς πληρωμὰς, καίτοι ἐν τῷ ἐλέγχῳ τῆς καταστάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τινὰ ἐκ τῶν ποσῶν τούτων ἐμνημονεύθησαν, διότι ἐνταῦθα γίνεται ἡ διαίρεσις τῶν δανείων πρὸς τὸν σκοπὸν, ἵνα ἀποδειχθῇ, ἂν ὄντως παρεβιάσθη ὁ νόμος αὐτὸς ἐν τῷ χρονικῷ διαστήματι, καθ’ ὃ διεχειρίζετο τὰ κοινὰ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Λοιπὸν πλὴν τοῦ ποσοῦ τῶν φράγκων... 1,832,587 διετέθησαν ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου:

Ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐγένοντο καὶ δάνεια ἄνευ εἰδικοῦ προορισμοῦ· τουτέστι διὰ τῶν νόμων, οἵτινες ἐπέτρεψαν τὴν συνομολόγησιν τῶν δανείων τούτων, δὲν ἐπεβλήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν οὐδεμία ῥητὴ ὑποχρέωσις νὰ τὰ χρησιμοποιήσῃ πρὸς ὡρισμένους σκοποὺς· τὰ δάνεια δὲ ταῦτά εἰσι: τὸ δάνειον τὸ συνομολογηθὲν μετὰ τῆς Τραπέζης ἐκ δραχμῶν 15,000,000, ἐκ τῶν ὁποίων εἰσεπράχθησαν 9,990,000· τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐν τῷ διαστήματι τῆς τετραετίας, καὶ τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 9,844,470· καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐλήφθη εἰς κερματικὰ γραμμάτια, λόγῳ ἀνταλλαγῆς ἐφθαρμένων τοιούτων, καὶ τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 5,521,161. Ὥστε ἐκ τῶν τριῶν τούτων πόρων εἰσεπράχθη ποσὸν 25,355,611. Τὸ δὲ ποσὸν τοῦτο διετέθη εἰς πληρωμὴν τοῦ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως τοῦ 1886 κατὰ τὸ 1887 ἐκ δραχμῶν 16,492,418, καὶ τῶν ἐλλειμμάτων τῶν ἐτῶν 1888 καὶ 1889 ἐκ δραχμῶν 4,000,000, καὶ εἰς πληρωμὴν πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας πέραν τοῦ ποσοῦ τοῦ δανείου καὶ τῶν εἰσπράξεων τοῦ αὐτοῦ ταμείου ἐκ δραχμῶν 6,000,081. Διετέθησαν ἄρα 26,492,499, καὶ ἔχομεν μικρὸν περίσσευμα. Ἡ γενομένη οὕτως ὡς ἀνωτέρω διαίρεσις τῶν ἐκ δανείων εἰσπράξεων καὶ τῶν εἰς ἔκτακτα ἔξοδα πληρωμῶν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀπολύτως ἀκριβὴς ὑπὸ χρονολογικὴν σειρὰν, τὸ μὲν, διότι ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων διετέθη ἓν μέρος, κατὰ τὴν πρώτην αὐτῶν εἴσπραξιν, εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων τῶν εἰς χρυσὸν δανείων, διατεθέντος τοῦ διὰ τὰ τοκοχρεώλυτρα ταῦτα προωρισμένου ποσοῦ τραπεζικῶν γραμματίων ἐκ δημοσίων εἰσπράξεων εἰς τροπὴν ἐσωτερικῶν δανείων, τὸ δὲ, διότι ἐκ τοῦ ἐπ’ ἀνοικτῷ λ)σμῷ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐλήφθησαν τὰ ἀπαιτούμενα ποσὰ διὰ τὰς ἐκτάκτους ἐκείνας δαπάνας, αἵτινες ἐπετράπησαν δυνάμει νόμων, μὴ προβλεψάντων τοὺς πρὸς τὰς δαπάνας ταύτας ἀναγκαίους εἰδικοὺς πόρους. Ἡ ἐν τῷ πίνακι τούτῳ διαίρεσις ἐγένετο, ἵνα ἀποδειχθῇ πρῶτον ὡς πρὸς τὰ τρία πρῶτα δάνεια, ὅτι ἐξετελέσθη πλήρης ὁ σκοπὸς, οὗ ἕνεκα ταῦτα συνωμολογήθησαν, καὶ δεύτερον, ὅσον ἀφορᾷ τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Λαρίσσης, ὅτι ἡ προσωρινὴ πρὸς ἄλλας τοῦ Κράτους κατεπειγούσας χρείας καὶ ἰδίως πρὸς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων χρησιμοποίησις τοῦ ἐκ δραχμῶν 32,000,000 προϊόντος αὐτοῦ κατ’ οὐδὲν ἠδύνατο νὰ κωλύσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ σκοποῦ, πρὸς ὃν προωρίσθη τὸ δάνειον, οὐ μόνον ὡς ἐκ τῆς ἐπιβεβλημένης ἀνάγκης πρὸς συνομολόγησιν δανείου διὰ τὰ ἀνωτέρω ἀναγραφόμενα ἔκτακτα ἔξοδα, — τοῦθ’ ὅπερ ἔπραξεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ τελευταίως ψηφισθέντος νόμου, — ἀλλὰ καὶ ὡς ἐκ τῆς ὁποίας εἶχεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις πεποιθήσεως, ὅτι ἤθελε πραγματοποιήσει τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τούτου καὶ εἰσπράξει ἐξ αὐτοῦ εἰς χρυσὸν 40,000,000, ἅτινα ἐκρίνοντο ἐπαρκῆ διὰ τὴν τοῦ ἔργου ἀποπεράτωσιν μετὰ τοῦ πληρωθέντος ἤδη εἰς τὸν ἐργολάβον ποσοῦ φράγκων 1,832,587, καὶ μετὰ τοῦ ἀπομείναντος διαθεσίμου παρὰ τῷ τραπεζίτῃ Hambro ποσοῦ φρ. 7,694,637. Πανθομολογούμενον ἐν τούτοις εἶναι, πρέπει δὲ καὶ ἐντεῦθεν νὰ λεχθῇ, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπ’ οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἐδικαιοῦτο νὰ ὑποπτευθῇ, ὅτι ἠδύναντο νὰ εὑρεθῶσιν ἐν Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ εἴκοσι Βουλευταὶ, οἵτινες ἠδύναντο νὰ ὑπολάβωσιν, ὅτι ἦτο εἰς αὐτοὺς ἐπιτετραμμένον νὰ ἀναγράψωσιν ὡς πρᾶξιν, παρέχουσαν ἀφορμὴν εἰς κατηγορητήριον καθ’ Ὑπουργοῦ, τὴν προσωρινὴν διάθεσιν τοῦ προϊόντος τοῦ τοιούτου δανείου πρὸς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων, ἢ πρὸς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, μέχρις οὗ ἐν τέλει ἐκτελεσθῇ ὁ σκοπὸς, πρὸς ὃν προωρίσθη τὸ δάνειον τοῦτο. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ἐπεδείξατο τὴν προνοητικότητα, ἣν ἐπεδείξατο ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἥτις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον προχθὲς ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ, προσέθηκε διάταξιν, ἡ ὁποία εἶναι πρωτοφανὴς εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ἡμῶν νόμους. Ἐν τῇ τρίτῃ συζητήσει τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείων, ἤτοι προχθὲς, τῇ προτάσει τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, προσετέθη διάταξις ῥητὴ, ὑπὸ ἄρθρον 8, ἔχουσα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαθέτῃ προσωρινῶς ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων ποσὰ πρὸς πλήρωσιν καὶ ἄλλων ἀνυπερβλήτων καὶ ἀνεγνωρισμένων ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου. Τὰ οὕτω διατιθέμενα ποσὰ ἀποδίδονται εἰς τὰ κεφάλαια τῶν δανείων ἐκ τῶν ἄλλων τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐσόδων τοῦ δημοσίου ταμείου.» Εἶπον, ὅτι δὲν ἐπεδείξατο τοιαύτην πρόνοιαν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἵνα σημειώσω, ὅτι οὔτε ἡ σημερινὴ ἤθελεν ἐπιδείξει τοιαύτην, ἐὰν δὲν συνέπιπτε νὰ ὑποβληθῇ τοιαύτη πρότασις κατηγορητηρίου, ὅλως ἀπροσδόκητος καὶ ὅλως ἀβάσιμος. Καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις καὶ πᾶσα Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ φαντασθῇ ποτε, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ λάβῃ τοιαύτην πρόνοιαν. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης, τὴν ὁποίαν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἐψήφισε, καὶ καθ’ ἧς δὲν ἠδυνάμεθα ἡμεῖς τελεσφόρως ν’ ἀντιταχθῶμεν, ὡς ἀποτελοῦντες τὴν μειονοψηφίαν, ἐδόθη εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὸ δικαίωμα, ὅπως τὸ προϊόν τῶν δανείων, ἅτινα θὰ συνομολογήσῃ δυνάμει τοῦ ψηφισθέντος προχθὲς νόμου, χρησιμοποιήσῃ καὶ εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων καὶ εἰς πάσας τὰς ἄλλας τοῦ δημοσίου ταμείου ἀνάγκας, νὰ τὸ ἀναπληρώσῃ δὲ οὐχὶ ἐκ τῶν τακτικῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐκτάκτων πόρων, ἤτοι ἐκ τοῦ προϊόντος νέων δανείων· ὥστε μετὰ παρέλευσιν ἔτους, εἰς τὴν ἑπομένην ἴσως σύνοδον, ἐνδεχόμενον νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ψηφίσωμεν νέον νόμον περὶ δανείου, τοῦ ὁποίου ὁ προορισμὸς ἴσως θὰ ἦναι ἡ πλήρωσις τοῦ κενοῦ, τὸ ὁποῖον ἐσχηματίσθη ὡς ἐκ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ προϊόντος τῶν προχθὲς ψηφισθέντων δανείων εἰς ἄλλας τοῦ Δημοσίου ἀνάγκας. Τοιαύτην βεβαίως πρόνοιαν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε· καὶ δὲν ἔλαβε τοιαύτην πρόνοιαν, διότι ἀνεχώρει ἀπὸ χρηστοῦ συνειδότος, ἀνεχώρει ἀπὸ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι, καὶ ἂν ἐν ἀρχῇ χρησιμοποιήσῃ μέρος τοῦ προϊόντος τῶν δανείων τούτων πρὸς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων ἢ πρὸς ἄλλας τοῦ Δημοσίου ἀνάγκας, ἐπὶ τέλει ὁ σκοπὸς, εἰς ὃν ἀφεώρα ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου τούτου, ἤθελεν ἐκπληρωθῇ, ὡς ἐγένετο καὶ εἰς τὰ δάνεια τὰ τρία, περὶ ὧν ἐποιησάμην προηγουμένως μνείαν. Βεβαίως, Κύριοι, ἐξεπληρώθη πλήρης ὁ σκοπὸς, πρὸς ὃν εἰδικῶς προωρίσθησαν τὰ τρία πρῶτα δάνεια, περὶ ὧν ἐποιησάμην μνείαν προηγουμένως, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων εἰσεπράχθησαν 202,244,254. Ἀλλ’ ἐν ἀρχῇ ἡ Κυβέρνησις ἐχρησιμοποίησε μέρος τοῦ προϊόντος τῶν δανείων τούτων εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων, ἴσως δὲ καὶ εἰς ἄλλας τινὰς ἀνάγκας, πληρονομένας εἰς χρυσὸν, αἱ ὁποῖαι ἐτακτοποιήθησαν βραδύτερον διὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐδέησε δὲ νὰ μεσολαβήσῃ χρονικόν τι διάστημα, ἵνα ἐπέλθῃ τὸ βεβαιωμένον νῦν ἀποτέλεσμα, ἤτοι νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἀκριβῶς οἱ σκοποὶ, πρὸς οὓς συνωμολογήθησαν τὰ δάνεια ταῦτα. Τοιοῦτό τι ἤθελε συμβῆ καὶ εἰς τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, σκεπτομένη, ὡς σκέπτονται πάντες οἱ διαχειριζόμενοι εὐσυνειδήτως τὰ οἰκονομικὰ ἑνὸς Κράτους, βεβαίως δὲν εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις πρὸς πρότασιν κατηγορητηρίου ἡ τοιαύτη προσωρινὴ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου διάθεσις, ἥτις ἐξυπηρέτει καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα, ἐξοικονομοῦσα τὸν ἄλλως βαρύναντα αὐτὸ τόκον. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπλανᾶτο, νομίζουσα, ὅτι τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν δανείων ἡμῶν, τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν κανονίζει εἷς νόμος θεμελιώδης, ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ἐνόμιζε, πλανωμένη, φαίνεται, ὅτι, ἂν συνεμορφοῦτο πρὸς τὸν νόμον αὐτὸν, δὲν εἶχε νὰ φοβηθῇ ὅ,τι σήμερον βλέπομεν, δηλ. πρότασιν κατηγορητηρίου. Κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, κατὰ τὸ ἄρθρον 10 αὐτοῦ, οἱ Ὑπουργοὶ εἰς μίαν καὶ μόνην περίστασιν εἶναι ὑπεύθυνοι, ἂν ἐδαπάνησαν ἄνευ πιστώσεως ἢ πέραν τῶν κεχορηγημένων πιστώσεων. Ἀλλ’ ἡ πρότασις, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, δὲν ποιεῖται κἂν μνείαν περὶ τούτου, ἂν δηλ. αἱ δαπάναι, εἰς ἃς διετέθησαν τὰ τῶν δανείων τούτων, ἐγένοντο ἄνευ πιστώσεως ἢ καθ’ ὑπέρβασιν τῶν κεχορηγημένων πιστώσεων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ὁ ψηφισθεὶς κατὰ τὸ 1852, ἔχει τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 160, τὴν ὁποίαν ἠρανίσθη ἐκ τοῦ γαλλικοῦ, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀποφαίνηται περὶ τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, ὅταν ἐξελέγχῃ τὸν ἀπολογισμόν. Ἰδοὺ αὐτολεξεὶ τὸ ἄρθρον 160 (ἀναγινώσκει): «Ὅταν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπορρίψῃ πληρωμὴν παρὰ τοὺς κανόνας γενομένην, ἐὰν τὸ ἔνταλμα ἦναι ἐκδεδομένον ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, παραπέμπεται ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ εἰδοποιεῖται ὁ Βασιλεύς.» Ἀλλ’ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εὗρεν, ὅτι δὲν ἦτο ἐπαρκὴς ἡ περιφρούρησις τῶν δημοσίων συμφερόντων, ἂν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐκαλεῖτο ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῶν παραβάσεων τούτων τῶν Ὑπουργῶν, ὅταν πρόκηται νὰ ἐξελέγξῃ τὸν ἀπολογισμόν. Ἐν τῇ διακρινούσῃ δὲ αὐτὴν εὐλαβείᾳ περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν, εὗρεν ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλλῃ τὰς ἰδίας πράξεις ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου οὕτως ἐγκαίρως, ὥστε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ν’ ἀποφαίνηται ἐπ’ αὐτῶν πρὶν ἢ γένηται πληρωμή. Καὶ διὰ τοῦτο, τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἐψηφίσθη ὁ νόμος ΑΥΟΖʹ τῆς 28 Μαΐου 1887, κατὰ τὸν ὁποῖον (ἀναγινώσκει): «τὰ πρὸς πληρωμὴν δημοσίων ἐξόδων ἐκδιδόμενα χρηματικὰ ἐντάλματα καθίστανται πληρωτέα, ἀφοῦ μετὰ προηγουμένην ἐξέλεγξιν θεωρηθῶσιν ὑπὸ τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, πρὸς βεβαίωσιν, ὅτι ὑπάρχει νομίμως κεχορηγημένη ἀνάλογος πίστωσις, καὶ ὅτι κατὰ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἐντελλομένης δαπάνης ἐτηρήθησαν οἱ ὅροι τῶν ἄρθρων 26–42 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ καὶ παντὸς ἄλλου σχετικοῦ νόμου καὶ διατάγματος. Ἐν ἐλλείψει πιστώσεως, ἢ ἐν περιπτώσει παραβάσεως σχετικῆς τινος διατάξεως, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀρνεῖται τὴν θεώρησιν τοῦ ἐντάλματος, καὶ σημειοῖ ἐπ’ αὐτοῦ τὸν λόγον συντόμως. Ἄν ὅμως ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ζητήσῃ ἐγγράφως ὑπ’ εὐθύνην του τὴν θεώρησίν του, αὕτη ἐκτελεῖται, ὑποβάλλεται δὲ εἰς τὴν Βουλὴν λεπτομερὴς σημείωσις τῶν τοιούτων ἐνταλμάτων μὲ αἰτιολογίαν τῆς ἀρνήσεως.» Νομίζω, ὅτι οὐδεὶς τῶν συναδέλφων δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι τοιαύτη τις ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου σημείωσις πρὸς τὴν Βουλὴν, οὐδεὶς δὲ ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἠρνήθη τὴν θεώρησιν ἐνταλμάτων διὰ πληρωμὰς, αἵτινες ἐνετάλησαν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὡς γενομένας παρὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, παρὰ τὰς διατάξεις ἑτέρων σχετικῶν νόμων. Πᾶσαι αἱ γενόμεναι ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως πληρωμαὶ ἐγένοντο, ἀφοῦ προηγουμένως τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς πληρωμὰς ταύτας ἐντάλματα ἐθεωρήθησαν ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀφοῦ προηγουμένως ἐξητάσθησαν ἐν ὅλαις των ταῖς λεπτομερίαις καὶ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα καὶ τ’ ἀφορῶντα εἰς τὰς πιστώσεις τὰς κεχορηγημένας διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἢ δι’ εἰδικῶν νόμων. Ἀλλὰ οἱ ἀξιότιμοι εἴκοσι συνάδελφοι, οἵτινες ὑπέγραψαν τὴν περὶ ἧς πρόκειται πρότασιν, δικαιοῦνται νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι ἐπλανήθησαν ἐκ τοῦ ἐσφαλμένου καὶ τοῦ ἐλλιποῦς τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπλανήθησαν δὲ, καὶ διότι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔσπευσεν, ὅτε ὑπέβαλον τὴν περὶ ἧς πρόκειται πρότασιν, — ἥτις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ θέμα τοῦτο, δὲν εἶναι, εἰμὴ πράγματι καὶ τύπῳ ἐπερώτησις, — δὲν ἔσπευσε νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀπαιτουμένας ἐξηγήσεις. Ἀλλὰ ἐρωτῶ καὶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους καὶ τὴν Βουλὴν, ἂν ὁ ἔχων ἀμφιβολίας, ὁ ἔχων ἀπορίαν ἐπί τινος πράξεως ἢ ἐπί τινος παραλείψεως οἱουδήποτε Ὑπουργοῦ, δικαιοῦται νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν κατηγορίας, ὅπως ἐξηγηθῶσιν ἢ ἀρθῶσιν αἱ ἀμφιβολίαι καὶ ἀπορίαι του! Καθ’ ἣν ἔχει διατύπωσιν τὸ ἄρθρον 1 τῆς προκειμένης προτάσεως, δύναταί τις νὰ ἀνεύρῃ ὁμοιότητά τινα πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἀνακαλυπτόμενα κατὰ τὰς ἐξελέγξεις τῶν λογαριασμῶν λογιστικὰ προσκόμματα. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καλεῖ διὰ προδικαστικῆς ἀποφάσεως τὸν ὑπάλληλον νὰ ὑποβάλῃ τὰ ἐλλείποντα δικαιολογητικὰ ἢ παραστατικὰ ἔγγραφα. Ἐν τοιαύτῃ περιστώσει, ὁ Βουλευτὴς, ἀσκῶν τὸ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος παρεχόμενον αὐτῷ δικαίωμα ἐλέγχου, προβάλλει ἐπερώτησιν, καὶ δι’ αὐτῆς προκαλεῖ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀναγκαίας ἐξηγήσεις, καὶ ἐν ἀνάγκῃ νὰ προσκομίσῃ εἰς αὐτὴν τὰ ἀναγκαῖα ἔγγραφα. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ, ἂν ἀληθῶς οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν τοῦ κατηγορητηρίου εἴκοσι συνάδελφοι κατείχοντο ὑπὸ ἀμφιβολίας τινὸς ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν ἢ διαχείρισιν τῶν 56 ἢ τῶν 68 ἑκατομμυρίων, δὲν ἐδικαιοῦντο, κατ’ ἐμὲ, νὰ προέλθωσιν ἀβασανίστως εἰς πρότασιν κατηγορητηρίου. Ἴσως ἠδύναντο νὰ προτείνωσι τὴν σύστασιν ἐπιτροπῆς ὑπὸ Βουλευτῶν πρὸς ἐξέτασιν τῶν τοῦ θέματος τούτου. Καὶ πρὸ τούτου ὅμως ὤφειλον νὰ προκαλέσωσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως δώσῃ λεπτομερεῖς πληροφορίας, ἐξηγμένας ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, καὶ νὰ προσκομίσῃ ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως οἱ δυνάμενοι τῶν Βουλευτῶν ἀσχοληθῶσιν εἰς ἐκκαθάρισιν αὐτοῦ τούτου τοῦ κατὰ τὴν πρότασιν προβλήματος, ἂν τὰ 56 ἢ 68 ἑκατομμύρια ἐχρησιμοποιήθησαν πρὸς κάλυψιν ἐλλειμμάτων, ἂν τὰ 56 ἢ 68 ἑκατομμύρια ταῦτα διετέθησαν πρὸς σκοποὺς, μηδὲν τὸ κοινὸν ἔχοντας πρὸς τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα, ἐν οὐδεμιᾷ ὅμως περιπτώσει ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ διατυπωθῇ ἡ ἀπορία αὐτῶν ἐν προτάσει, οἵα ἡ ἀναγραφεῖσα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἤτοι ἐν προτάσει κατηγορίας κατὰ τῶν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν διαχειρισθέντων τὰ δημόσια ἡμῶν πράγματα. Εἶπον ἐν ἀρχῇ, προκληθεὶς ὑπὸ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἀπαραίτητον, ἤθελεν εἶσθαι χρήσιμον πρὸ πάντων ἐν σχέσει πρὸς τὰ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, νὰ διατάξῃ ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῶσιν οἱ τέσσαρες οὗτοι πίνακες, τοὺς ὁποίους θέλω καταθέσει εἰς τὸ Προεδρεῖον (καταθέτει αὐτούς).

§30ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βέβαια, βέβαια.

§31ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δὲ, κατ’ ἐμὲ, ἐπάναγκες νὰ παρακληθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μελετήσῃ τοὺς πίνακας τούτους, καὶ νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅσας τυχὸν ἔχει ἐπ’ αὐτῶν πληροφορίας ἢ ἀντιῤῥήσεις. Τότε δὲ καὶ μόνον ἔσεται δυνατὸν νὰ μορφώσητε, ἂν θέλητε εἰλικρινῶς νὰ ἀσχοληθῆτε εἰς τὴν μελέτην τοῦ θέματος τούτου, πεποίθησιν, ἂν ὑπάρχῃ λόγος πρὸς ὑποβολὴν τῆς προτάσεως, περὶ ἧς πρόκειται. Ὅσα εἶπον ὑμῖν, Κύριοι, νομίζω ἐπαρκῆ εἰς ἀπάντησιν τῶν ἐρωτημάτων, εἰς ἃ κυρίως ἀναλύεται τὸ ἄρθρον 1ον τῆς περὶ ἧς πρόκειται προτάσεως. Ὅσα εἶπον νομίζω ἐπαρκῆ πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891 προέβαλον, ὅτι εἶναι μῦθοι τὰ διαδιδόμενα ἢ λεγόμενα, ὅτι ἡ τελευταία τετραετία κατέλιπεν ἐλλείμματα 40, 50 ἢ 60 ἑκατομμυρίων, καὶ ὅτι εἶναι ἐπιβεβλημμένον εἰς τὸ Κοινοβούλιον νὰ στηρίζηται ἐπὶ ἐδάφους ἀσφαλοῦς, τοιοῦτον δ’ ἔδαφος ἀσφαλὲς δὲν παρέχουσιν, εἰμὴ μόνον τὰ δημόσια βιβλία, καὶ οὐχὶ αἱ αὐθαίρετοι ὑποθέσεις εἴτε τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἴτε ἄλλων Βουλευτῶν. Ἐπὶ τῶν ἄλλων ἄρθρων τῆς περὶ ἧς πρόκειται προτάσεως, νομίζω, ὅτι εἶναι πιθανὸν ἕτεροι συνάδελφοι νὰ δώσωσιν ἐξηγήσεις, εἰ καὶ εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὰ θέματα, τὰ ἐν τῇ περὶ ἧς πρόκειται προτάσει ἀναγραφόμενα, συνεζητήθησαν ἐν τῇ παρελθούσῃ βουλευτικῇ περιόδῳ καὶ ἐν τῇ παρούσῃ κατὰ τρόπον, μὴ ἐπιτρέποντα τὴν ἐπ’ αὐτῶν ἐπανάληψιν τῆς συζητήσεως. Αἱ γενόμεναι δὲ συζητήσεις ἀπέδειξαν, ὅτι, ἂν ὄντως πᾶσαι αἱ ἐπίμεμπτοι πράξεις, πᾶσαι αἱ παραλείψεις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἦναι αἱ ἀναγραφόμεναι εἰς τὴν περὶ ἧς πρόκειται πρότασιν τῶν εἴκοσι συναδέλφων, αὐτὴ καὶ μόνη ἡ πρότασις ἀποδεικνύει, ὅτι οἱ προκάτοχοι Ὑπουργοὶ ἐξετέλεσαν εὐόρκως καὶ εὐσυνειδήτως τὸ ἑαυτῶν καθῆκον. Καταλήγω δὲ ἐνταῦθα τὸν λόγον μετὰ τῆς ἀκραδάντου πεποιθήσεως, ὅτι ἐξ ὅσων εἶπον ὑμῖν καὶ ἐξ ὅσων ἀριθμῶν περιλαμβάνουσιν οἱ κατατιθέμενοι σήμερον ὑπ’ ἐμοῦ τέσσαρες πίνακες, ἡ μὲν κατατεθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατάστασις μετεβλήθη εἰς ῥάκος, καὶ οὐδεμίαν δικαιοῦται νὰ ἔχῃ ἀξίωσιν δημοσίου ἐγγράφου, ἡ δὲ πρότασις τῶν εἴκοσι συναδέλφων, καὶ ὡς πρὸς τὸ πρῶτον αὐτῆς ἄρθρον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ δάνεια, ἀπεδείχθη πάντῃ ἀβάσιμος, ὑπαγορευθεῖσα ὑπὸ μόνης τῆς ἐπιθυμίας τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν, ὅπως, ἄνευ λόγου, κατηγορήσωσι τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῶσιν αἱ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ὑποβληθεῖσαι καταστάσεις;

§33ΖΑΡΙΜΠΑΣ. Δὲν χρειάζονται.

§34ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῶσι.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 330).

§36ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶπεν ὁ ἄρτι τοῦ βήματος καταβὰς διαπρεπὴς ἡμῶν συνάδελφος, ἀρχόμενος τοῦ λόγου του, ὅτι δὲν ἐσκόπει νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται ἐν τῷ ἐγγράφῳ, ὅπερ φέρει τὴν προσωνυμίαν τῆς προτάσεως πρὸς κατηγορίαν τῶν πρώην Ὑπουργῶν, ἀλλ’ ἐσκόπει ἁπλῶς νὰ δώσῃ πληροφορίας τινὰς, τὰς ὁποίας εἶχε καθῆκον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς νὰ δώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ τὸ καθῆκον τοῦτο παρέλειψεν ἐκεῖνος. Καὶ ἀληθῶς ἠκούσαμεν τοῦ διαπρεποῦς συναδέλφου, ἐπὶ ὥραν κρατήσαντος τὸ βῆμα, μετὰ τῆς χαρακτηριζούσης αὐτὸν σαφηνείας νὰ δίδῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοιαύτας πληροφορίας, μετὰ τὰς ὁποίας, δὲν γνωρίζω, τίς ἐξ ὅλων ἡμῶν δύναται πλέον νὰ ἀτενίσῃ πρὸς τὸ περιεχόμενον τοῦ ἐγγράφου, περὶ οὗ πρόκειται, χωρὶς νὰ κινήσῃ μετὰ μειδιάματος τὴν κεφαλήν. Βεβαίως καὶ ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ συζητήσω περὶ τούτου· τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐξεπλήρωσεν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ἀντὶ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, πληροφορήσας τὴν Βουλὴν περὶ τῆς τύχης τῶν 56 ἑκατομμυρίων, τοῦτο τὸ καθῆκον θέλω ἐκπληρώσει καὶ ἐγὼ, δίδων πρὸς τὴν Βουλὴν, τῇ ἐντολῇ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου, πληροφορίας, ἃς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν παρέλειψε νὰ φέρῃ πρὸς αὐτήν. Πρόκειται περὶ τοῦ ἐν τῷ μνησθέντι ἐγγράφῳ περιεχομένου κεφαλαίου κατηγορίας, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν μειοδοσίαν τοῦ χόρτου. Κατὰ τὴν ἐξέλιξιν τῆς ἱστορίας ταύτης, ὁ εἰσηγητὴς τῆς πρὸς κατηγορίαν προτάσεως ἰσχυρίζεται, ὅτι σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου παρεβλάβησαν, βεβαιοῖ δὲ ἀνυποκρίτως, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ τῶν γεγονότων, ὡς ἐν τῇ προτάσει ἐκτίθενται ταῦτα, καὶ ὡς ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ παρ’ αὐτοῦ τούτου ἐξετέθησαν, εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἡ πρότασις αὕτη ἐξετυπώθη, διενεμήθη δὲ εἰς τοὺς κκ. Βουλευτὰς καὶ κατεχωρήθη εἰς τὰς διαφόρους ἐφημερίδας. Δὲν ὑπῆρξεν, ὑποθέτω, Ἕλλην, κατοικῶν ἐν Ἑλλάδι ἢ ἐκτὸς αὐτῆς, ὅστις νὰ μὴ ἔλαβε ταύτης γνῶσιν· ἂν δὲ πάντες οἱ ὁπωσδήποτε μὴ σχετιζόμενοι πρὸς τὴν δημιουργίαν τοῦ περικλήτου τούτου ἐγγράφου καὶ τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ ἐν τῇ Βουλῇ, ἐλάβομεν γνῶσιν τοῦ περιεχομένου αὐτοῦ μετὰ τὴν τύπωσιν καὶ δημοσίευσιν αὐτοῦ, βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ πάντα τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, οἱ συμπράξαντες κατὰ τὴν δημιουργίαν τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως, ἐγνώριζον καὶ τὸ περιεχόμενον αὐτῆς καὶ τὰ ἐκ τῆς ὑποβολῆς ταύτης προκύψοντα ὀδυνηρὰ διά τινα ἐκ τῶν μελῶν αὐτῆς ἀποτελέσματα, ἐκτυλισσομένων πρὸ τῶν ὀμμάτων τοῦ κόσμου ὅλων τῶν λεπτομερειῶν ἐπὶ τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν προμήθειαν τοῦ χόρτου θέματος. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐγνώριζον, ὡς προϊόντος τοῦ λόγου μου θέλω καταδείξει, στηριζόμενος ἐπὶ αὐτῶν τῶν ὁμολογιῶν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν τῆς προμηθείας τοῦ χόρτου ἐν πάσαις αὐτῆς ταῖς λεπτομερείαις, δύναμαι νὰ ἐρωτήσω αὐτοὺς, διατὶ ἀφῆκαν τοὺς φίλους αὐτῶν ν’ ἀποπλανηθῶσιν ἐπὶ τοσοῦτον, καὶ δὲν ἔλεγον πρὸς αὐτοὺς, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο νὰ θέσωσι τὴν ὑπογραφήν των: «στῆτε! διότι δὲν θέλομεν νὰ παραστήσητε, ὑπογράφοντες τοιοῦτον ἔγγραφον, πρόσωπον συκοφάντου! Ἡμεῖς γνωρίζομεν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως τὰ περὶ τούτου· ἡμεῖς ἐξ ἰδίου δικαιώματος ὑπεβάλομεν εἰς ἔλεγχον τὰς ληψοδοσίας τοῦ προμηθευτοῦ, καὶ γνωρίζομεν, ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ὄχι μόνον δὲν ἐβλάβησαν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπροστατεύθησαν». Ἂν τοῦτο ἐλέγετε, κύριοι Ὑπουργοί, δὲν θὰ παριστάμεθα σήμερον πρὸ θεάματος, πρὸ τοῦ ὁποίου, ὁμολογῶ μετὰ λύπης, ὅτι θὰ ὁδηγήσω τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ ἐκθέσω ἐγὼ τὰ περὶ τούτου, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσω πρὸς αὐτὴν ἀναφορὰν ἀξιοτίμου συμπολίτου ἡμῶν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ ἐκτίθενται τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἵνα δυνηθῇ καὶ σχηματίσῃ γνώμην, ὁποίαν προσωνυμίαν πρέπει νὰ δώσῃ τις πρὸς τοιοῦτον ἔγγραφον, ὅπερ ὑπὸ τύπον προτάσεως πρὸς κατηγορίαν φέρεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ὁ συμπολίτης ἡμῶν εἶναι ὁ δικηγόρος κ. Εὐστάθιος Χοϊδᾶς, ὁ καὶ δημοτικὸς σύμβουλος· οὗτος, ὡς ἐκ τῆς θέσεως αὑτοῦ, ὢν δικηγόρος τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἔχοντος μερίδα ἐν τῇ ἐπιχειρήσει ταύτῃ 30%, ὡς θέλετε ἀκούσει κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἀναφορᾶς, ἐκθέτει τὰ κατ’ αὐτὴν μετὰ τοιαύτης λεπτομερείας, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπομείνῃ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι πάνθ’ ὅσα ἐλέχθησαν, πάνθ’ ὅσα ἐγράφησαν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἐλέχθησαν καὶ ἐγράφησαν πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν νὰ συκοφαντήσωσι. «Προκειμένου ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως (γράφει ὁ συμπολίτης ἡμῶν) καὶ συζητήσεως τῶν ἐν τῷ ὑποβληθέντι κατηγορητηρίῳ κατὰ τῆς πρώην Κυβερνήσεως ἀναφερομένων πράξεων, ἐθεώρησα καθῆκόν μου, ἵνα ἀναφέρω πρὸς τὴν Βουλὴν ὅσα μοὶ συνέβη νὰ γνωρίσω σχετικὰ πρὸς μίαν τῶν κατηγοριῶν, ἤτοι τὴν τοῦ χόρτου, ἣν βεβαίως καλῇ τῇ πίστει ὑπέβαλον οἱ κατήγοροι, καὶ ἣν μετ’ ἀπορίας μου εἶδον μὴ ἀποκρουσθεῖσαν εὐθὺς ἀμέσως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Λ. Δεληγεώργη, ὅστις, μετασχὼν τῆς προμηθείας τοῦ χόρτου τούτου, ὡς συνεταῖρος τοῦ κ. Λ. Καμπᾶ, καὶ γνωρίζων καλῶς τὰ περὶ χόρτου, (ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ συνημμένου ὧδε δικογράφου ἀγωγῆς τοῦ κ. Λ. Δεληγεώργη) ὤφειλεν, ὡς νομίζω, νὰ ἀναιρέσῃ πάντα τὰ λεχθέντα περὶ καταχρήσεων εἰς τὴν ἐν λόγῳ ὑπόθεσιν, ἀμυνόμενος οὐχὶ τόσον ὑπὲρ τῶν ἀδίκως κατηγορουμένων προσώπων, ὅσον ὑπὲρ τῆς ἰδίας αὑτοῦ ὑπολήψεως, διότι, ὢν συνεταῖρος τοῦ κ. Λ. Καμπᾶ εἰς τὴν προμήθειαν τοῦ ἐν λόγῳ χόρτου, ἀναγκαίως ὑπολαμβάνεται καὶ ὡς διανεμηθεὶς τὴν ὠφέλειαν, ἣν οἱ κκ. Βουλευταὶ, οἱ συντάξαντες τὸ κατηγορητήριον, ἀποδίδουσιν εἰς τὸν κ. Α. Καμπᾶν. «Ἡ ἱστορία τοῦ χόρτου τούτου ἔχει ὡς ἑξῆς....» Πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις αὕτη λέξιν πρὸς λέξιν, ἵνα ἴδῃ ἡ Βουλή, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, πόσον ἀνυπόστατον εἶναι τὸ ἐν τῇ προτάσει τῆς κατηγορίας ἀναφερόμενον, ὅτι ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης προσεπορίσθησαν σπουδαῖον κέρδος ὁ κ. Καμπᾶς καὶ ὁ συνεταῖρος αὐτοῦ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Δημοσίου· διότι ἐκεῖνο, ὅπερ δὲν εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ ὁμολογήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, πρέπει ἡμεῖς ἀντ’ αὐτοῦ, δειλιῶντος, νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, λέγοντες, ὅτι οὐδὲν ὠφελήθη, ἀλλὰ ἐζημιώθη ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, εἰς ἣν καλῶς ἢ κακῶς πρὸς κερδοσκοπίαν ἀνεμίχθη.

§37ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην.

§38ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι ἐλεύθερος βεβαίως ἕκαστος νὰ μετέρχηται οἱονδήποτε θέλῃ ἐπάγγελμα, εἶναι ἐλεύθερος νὰ κερδοσκοπῇ ἐπὶ πάσης ἐπιχειρήσεως· πρὸς τοῦτο δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐξετάσῃ ἢ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ συνείδησιν, καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ πρᾶγμα εἶναι θεμιτὸν, δὲν ἔχει νὰ ἐξετάσῃ ἢ ἂν συμβιβάζηται τὸ ἐπάγγελμα πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν αὑτοῦ· ἡμεῖς περὶ τούτου ἐντελῶς ἀδιαφοροῦμεν. Ἀλλ’ ὅταν ἅπαξ διατελῇ ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων, ὅταν ἀπεφάσισεν ὁπωσδήποτε νὰ μετάσχῃ τοιαύτης ἐπιχειρήσεως, ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν, νομίζω, μόλις ἠκούετο, ὅτι τοιαύτη ἐπρόκειτο κατηγορία νὰ διατυπωθῇ, νὰ διαφωτίσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔθεσαν τὴν ὑπογραφήν των κάτωθεν τῆς προτάσεως ταύτης, περὶ τῆς ἀληθείας τῶν πραγμάτων (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἱστορία τοῦ χόρτου τούτου ἔχει ὡς ἑξῆς. «Κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἔτους 1887 ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε νὰ θρέψῃ κτήνη τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς διὰ χόρτου, ἀντὶ τοῦ ἕως τότε διδομένου ἀχύρου· ἐξέθετο λοιπὸν εἰς δημοπρασίαν μειοδοτικὴν τὴν ἐπὶ δύο ἔτη προμήθειαν τοῦ ἀναγκαιοῦντος χόρτου, καθ’ ἣν ἀνεδείχθη ἐργολάβος ὁ κ. Α. Καμπᾶς, ἐν συνεταιρισμῷ μετὰ τοῦ κ. Λ. Δεληγεώργη, συμμετασχόντος εἰς τὴν ἐν λόγῳ ἐργολαβίαν κατὰ 30% τῆς ὅλης ἐπιχειρήσεως. Ἐπειδὴ ὅμως ἕνεκα τῆς ἀλλαγῆς ταύτης τῆς τροφῆς τῶν κτηνῶν ἐζημιοῦντο οἱ ἐργολάβοι τοῦ ἀχύρου Μανιατόπουλος, Κολοσούκας καὶ λοιποί, κατέφυγον οὗτοι εἰς τὸν τύπον, αἰτιώμενοι τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν προσγινομένην δῆθεν ζημίαν εἰς τὸ Δημόσιον, κατώρθωσαν δὲ νὰ πείσωσι καί τινας Βουλευτὰς, ἐν ἀγνοίᾳ διατελοῦντας τῶν πραγμάτων, ἐν οἷς καὶ τὸν κ. Παπαγιαννακόπουλον, ὅτι τῷ ὄντι ἐζημιώθη σπουδαίως τὸ Δημόσιον, ὠφελήθη δὲ ὁ Α. Καμπᾶς καὶ οἱ συνεταῖροί του δραχμὰς 350,000. Ἐντεῦθεν ἐγεννήθη ἡ κατηγορία περὶ χόρτου, ἥτις εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμος καὶ σαθρά, διότι ἡ γενομένη δημοπρασία καὶ κατὰ τύπους καὶ κατ’ οὐσίαν εἶναι νόμιμος, ἀπέβη δὲ εἰς ζημίαν τοῦ ἐργολάβου καὶ οὐχὶ εἰς ὠφέλειαν, ὡς τὸ κατηγορητήριον ἀναφέρει. «Καὶ κατὰ τύπους μὲν ἡ δημοπρασία εἶναι νόμιμος, διότι οὐδεμία τοῦ νόμου διάταξις παρεβιάσθη, προκηρυχθείσης τῆς δημοπρασίας ἐγκαίρως, προσκληθέντων δὲ τῶν θελόντων νὰ συναγωνισθῶσι, καὶ ἐγκριθείσης ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Α. Καμπᾶ διὰ τῆς ἀπὸ 30 Ἀπριλίου 1887 διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὴν τιμὴν τῶν λεπτῶν 18 καὶ ¼ κατ’ ὀκᾶν χόρτου ἀρίστης ποιότητος, παραδιδομένου ἐν Ἀθήναις, ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῶν στρατώνων, συμφώνως πρὸς τοὺς αὐστηροτάτους ὅρους τοῦ συμβολαίου, ὑπὲρ τῶν ὁποίων κατετέθη χρηματικὴ ἐγγύησις ὑπὸ τῶν κκ. Α. Καμπᾶ καὶ Λ. Δεληγεώργη. «Σημειωτέον ὅτι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς δημοπρασίας παρίσταντο κατ’ αὐτὴν καὶ οἱ ἐργολάβοι Κολοσούκας καὶ λοιποί, ἀλλὰ δὲν συνηγωνίσθησαν, ἐγνώριζον δέ, ὡς φαίνεται, κάλλιστα, τί τοῦτο στοιχίζει, καὶ ὅτι ἡ ἐπιχείρησις δὲν ἦτο ἐπωφελής. «Κατ’ οὐσίαν δὲ εἶναι ἀνυπόστατος ἡ κατηγορία αὕτη, διότι οὐ μόνον δὲν ὠφελήθησαν οἱ κκ. Λ. Καμπᾶς καὶ Λ. Δεληγεώργης δραχ. 350,000 ἐκ τῆς ἐν λόγῳ προμηθείας, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐζημιώθησαν, καὶ ὁ μὲν Λ. Δεληγεώργης πιθανόν, ὡς ἔχων εἰς τὴν διάθεσίν του τὸ χόρτον τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ κτημάτων τοῦ κ. Ζωγράφου, νὰ μὴ ὑπέστη σπουδαίαν ζημίαν, εἰμὴ καθόσον ἠγόρασε τοιοῦτον παρὰ τρίτων κατόχων, ἀλλ’ ὁ κ. Α. Καμπᾶς, ἠναγκασμένος ν’ ἀγοράζῃ χόρτον ἀπὸ διαφόρους ἰδιοκτήτας καὶ εἰς διάφορα μέρη τῆς Θεσσαλίας, προσέτι δὲ νὰ προμηθευθῇ πολλὰς ἱπποκινήτους πιεστικὰς μηχανὰς καὶ ἄλλα ἐργαλεῖα, ὑπέστη ζημίαν δραχ. 50,000 περίπου, ὡς ἀποδεικνύει ὁ ἑξῆς λογαριασμός:

«Ἐκ τοῦ λογαριασμοῦ τούτου ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν λεπτῶν 18 καὶ ¼ κατ’ ὀκᾶν χόρτου ἐν Ἀθήναις δὲν εἶναι ὑπερβολική, ἀλλὰ μᾶλλον ἐπωφελὴς διὰ τοὺς ἀγοραστὰς καὶ τὸ Δημόσιον. Τὸ ἀκριβὲς δὲ τοῦ λογαριασμοῦ τούτου καὶ τῶν ἰσχυρισμῶν ἀποδεικνύουσι προσέτι καὶ τὰ ἑξῆς· «1) Ὅτι οὐδεὶς ἄλλος ἐνεφανίσθη ἐργολάβος, ἵνα συναγωνισθῇ, ἐκτὸς τοῦ Α. Καμπᾶ, στηριζομένου ἐπὶ τῆς συνδρομῆς τοῦ κ. Δεληγεώργη, διαθέτοντος, ὡς εἴρηται, μέγα ποσὸν χόρτου ἐκ τῶν κτημάτων τοῦ Χρ. Ζωγράφου, καὶ δυναμένου ἐπὶ πολὺν καιρὸν, ἄνευ στενοχωρίας τοῦ ἐργολάβου καὶ πιέσεως ὑπὸ ἄλλων κατόχων, νὰ προμηθεύῃ τὸ Δημόσιον μέχρι συμπληρώσεως τῆς ὅλης προμηθείας. «2) Ὅτι ἐὰν ἡ τιμὴ τῶν λεπτῶν 18 καὶ ¼ ἦτο ἐπωφελής, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπόσχωσι τῆς δημοπρασίας οἱ συνήθεις ἐργολάβοι τοιούτων ἐπιχειρήσεων. «3) Ὅτι, γενομένης νέας δημοπρασίας κατὰ τὸ 1890 ἔτος προμηθείας χόρτου, οὐδεὶς ἠδυνήθη νὰ μειοδοτήσῃ, καίτοι ἡ τιμὴ τοῦ χόρτου ἔμεινεν εἰς τὰ 19½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἐκτὸς τῶν κ. Ν. Μπαλακάκη καὶ Κ. Γκινάκα, ἐχόντων τὴν συνδρομὴν τῶν κκ. Χρ. Ζωγράφου καὶ Λ. Δεληγεώργη, παρ’ ὧν προηγόρασαν τὸ χόρτον ἀντὶ λεπτῶν 11, παραδοτέον ἐν Βώλῳ. «4) Ἐὰν ἡ τιμὴ τῶν λεπτῶν 18 καὶ ¼ προσεπόρισεν ὠφέλειαν δραχ. 350,000, μείζονα ὠφέλειαν βεβαίως ἔπρεπε ν’ ἀποφέρῃ ἡ τιμὴ τῶν λεπτῶν 19 καὶ ½· καὶ ἐν τούτοις οὔτε ὁ Α. Καμπᾶς, οὔτε οἱ ὑποβολεῖς τῆς κατηγορίας Μανιατόπουλος καὶ λοιποὶ ἐξ ἐπαγγέλματος ἐργολάβοι ἐτόλμησαν νὰ μειοδοτήσωσιν, ἀλλ’ οὔτε καὶ ὁ κ. Χ. Ζωγράφος καὶ Λ. Δεληγεώργης, κάτοχοι μεγάλης ποσότητος χόρτου, οἵτινες προετίμησαν μᾶλλον νὰ πωλήσωσι τοῦτο εἰς τοὺς νῦν ἐργολάβους κ. Μπαλακάκην καὶ Γκινάκαν πρὸς λεπτὰ 11 κατ’ ὀκᾶν ἐν Βώλῳ, παρὰ νὰ τὸ μεταφέρωσιν εἰς Ἀθήνας, δαπανῶντες βεβαίως εἰσέτι λεπτὰ 9 κατ’ ὀκᾶν τοὐλάχιστον, κατὰ τὸν ἀνωτέρω λογαριασμόν.» Ἂς σταματήσωμεν ἐδῶ πρὸς στιγμήν, ἵνα ἐρωτήσωμεν, κατὰ τίνα τρόπον δύνανται ν’ ἀμφισβητηθῶσιν ὑπὸ τῶν εἰσαγαγόντων τὴν κατηγορίαν ἰσχυρισμοὶ, ἐκ τῶν πραγμάτων ἐξαγόμενοι καὶ μεταδιδόμενοι ἡμῖν παρὰ προσώπου, κάλλιον παντὸς ἄλλου δυναμένου νὰ γνωρίζῃ τὰ κατὰ τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην. Βραδύτερον δὲ θέλει προκληθῇ αὐτὴ ἡ ὁμολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τούτων πάντων· διότι, ἂν ὑπάρξῃ τις, θέλων ν’ ἀμφισβητήσῃ τι ἐξ ὅλων τούτων, οὗτος βεβαίως δὲν θὰ ἦναι ὁ μετασχὼν εἰς τὴν ἐργολαβίαν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν· ὅταν ἔλθῃ ἡ ὑπόθεσις πρὸς συζήτησιν κατ’ οὐσίαν, τότε θὰ προσκληθῇ νὰ ἀπαντήσῃ συγκεκριμένως ἐπὶ πάντων, ὅσα περιλαμβάνονται ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ, διότι κατὰ τὸν λογαριασμὸν, τὸν ἐν τῇ ἐκθέσει ἀναφερόμενον, ὅστις εἶναι ἐξηγμένος ἐκ τῶν βιβλίων τῆς ἑταιρίας, ὧν γνῶσιν πάντες οἱ συνεταῖροι ἐλάμβανον, καὶ ἑπομένως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς τοιοῦτος, κατὰ τὸν λογαριασμὸν, λέγω, τοῦτον, ἡ ζημία εἶναι πολὺ ἀνωτέρα ἐκείνης, ἣν ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ ὡς ἐπελθοῦσαν, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὸν ὑποβληθέντα ἄλλοτε λογαριασμὸν ὑπὸ τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως....

§39ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Δέν μοι λέγετε, πόση ἦτο ἡ πρώτη ἀξία τοῦ χόρτου, κύριε Μπουφίδη;

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὴ διακόπτετε.

§41ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. ... ἐνῷ εἰς τὸν λογαριασμὸν, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 20 Νοεμβρίου τοῦ 1887 ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.... (θόρυβος ἐν τῇ αἰθούσῃ καὶ διαμαρτυρίαι).

§42ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἀναγνώσῃ καὶ θὰ τυπωθῶσιν ὅλα· ἡσυχάσατε (θόρυβος).

§43ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. ... ἐνῷ, κατὰ τὸν λογαριασμὸν, τὸν ὁποῖον ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 20 Νοεμβρίου 1887, ἡ ὅλη δαπάνη διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ χόρτου ἀπὸ τοῦ τόπου, ἔνθα φύεται, μέχρι τῶν στρατώνων δὲν φθάνει τὰ 16 λεπτά ....

§44ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Πόσα, σᾶς ἐρωτῶ, τιμᾶται;

§45ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κύριος συνάδελφος ἐκ Λαρίσσης μὲ ἐρωτᾷ, διακόπτων με, ποία εἶναι ἡ ἀξία τῆς ἀγορᾶς τοῦ χόρτου· ἀλλ’ ἀντὶ νὰ ἐρωτᾷ ἐμὲ, δὲν εἶχεν ἢ νὰ στρέψῃ τὸ βλέμμα του πρὸς τὰ ἐμπρὸς καὶ νὰ ἐρωτήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἤθελε δὲ μάθει, ὅτι ἡ ἀξία τῆς ἀγορᾶς τοῦ χόρτου κυμαίνεται μεταξὺ τῶν 7 καὶ 11 λεπτῶν, αὐτοὶ δὲ οἱ τελευταῖοι ἐργολάβοι, οἱ ἤδη ἔχοντες ἀναλάβει τὴν προμήθειαν τοῦ χόρτου, ἀγοράζουσι παρ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τὸ χόρτον ἀντὶ 11 λεπτῶν.

§46ΣΧΙΝΑΣ. Ἐν ἀνομβρίᾳ.

§47ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Εἰς Βῶλον.

§48ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μάλιστα, εἰς Βῶλον, ἀντὶ 11 λεπτῶν.

§49Ν. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Μπουφίδη, συγχίζετε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν μὲ τὸν πενθερόν του, καὶ πρέπει νὰ διευκρινήσητε τὸ προσωπικὸν αὐτὸ, διὰ νὰ μὴ προκαλῶνται διαμαρτυρίαι.

§50ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἐδήλωσα ἀπ’ ἀρχῆς τὴν περὶ τούτου γνώμην μου. Ἐγὼ δὲν νομίζω, ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ πωλήσῃ τὰ προϊόντα του, ἢ δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ οἱανδήποτε θελήσῃ κερδοσκοπικὴν ἐπιχείρησιν· τοῦτο τὸ ἐδήλωσα ἀπ’ ἀρχῆς. Ἡ ἐπιχείρησις τῆς προμηθείας καὶ μεταπωλήσεως χόρτου δὲν εἶναι πρᾶξις ἀπαγορευμένη ὑπὸ τοῦ νόμου ἢ τῆς ἠθικῆς. Τὸ πρᾶγμα εἶναι καθαρῶς ζήτημα ἀξιοπρεπείας.

§51ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὁ κ. Χοϊδᾶς περιέπεσεν εἰς ἀνακρίβειαν, διότι ἔπρεπε νὰ εἴπῃ τὴν ἀλήθειαν, εἰς ποῖον ἀνῆκε τὸ χόρτον, καὶ οὐχὶ εἰς τὸν κ. Δεληγεώργην.

§52ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Μαυρομαρᾶ ἐγὼ θὰ κάμω νὰ ἀπαντήσῃ βραδύτερον αὐτὸς ὁ κ. Μαυρομαρᾶς, ἵνα ἴδῃ, ὅτι τὸ χόρτον, περὶ τοῦ ὁποίου τότε ἐπρόκειτο, ἦτο καὶ χόρτον ἀνῆκον εἰς τὸν Χρηστάκην Ζωγράφον, ἀλλ’ οἱ συνεταῖροι Καμπᾶς καὶ Δεληγεώργης ἐπρομηθεύοντο χόρτον καὶ παρὰ τρίτων, ἵνα συμπληρώσωσι τὰ ποσὰ, ἅτινα ἀπῄτει ἡ ἐπιχείρησις (θόρυβος).

§53ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Φιλάρετον, βουλευτὴν Ἀττικῆς, νὰ βεβαιώσῃ, ἐὰν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, ᾖναι ἀληθῆ (θόρυβος). Αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, εἶναι συκοφαντία!

§54ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡσυχάσατε, καὶ θ’ ἀκούσητε, τίνες εἰσὶν οἱ συκοφάνται (θόρυβος).

§55ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔρχεσθε νὰ ἐπισκοτίσητε τὴν ἀλήθειαν (θόρυβος).

§56ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι διὰ τῶν ὕβρεων καὶ τῶν φωνῶν θὰ σκοτίσητε τὴν ἀλήθειαν, πλανᾶσθε. Ἔχετε καθῆκον ἐκ τοῦ κανονισμοῦ, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὲ προστατεύσητε, νὰ μὴ μὲ διακόπτωσιν οὕτως ἀκόσμως. Ἔχω ἐνταῦθα ἀγωγὴν τοῦ κ. Δεληγεώργη... (διακοπαὶ καὶ θόρυβος).

§57ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νὰ τὴν ἀναγνώσητε.

§58Α. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, συμφώνως πρὸς τὸν Κανονισμὸν, ἔχετε ὑποχρέωσιν νὰ ἀπαγορεύσητε εἰς τὸν ῥήτορα, ὅπως ἀναμιγνύῃ ἐνταῦθα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν σχέσιν πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἄλλοτε ἀνεμίχθη εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ χόρτου,—μολονότι δὲν εἶναι ἀποδεδειγμένον,—ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ πενθεροῦ του, ὁποίαν σχέσιν ἔχει τοῦτο πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον; Ὁ κ. Μπουφίδης τὴν στιγμὴν ταύτην δὲν ὑπερασπίζεται ὑπόθεσιν ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ συζητήσεως ἐπὶ τῇ βάσει θεμάτων, τὰ ὁποῖα 20 συνάδελφοι ἔθεσαν ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς.

§59ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλήσω, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ μὲ προστατεύσῃ. Ἐὰν προσέβαλόν τινα, ὁ κ. Πρόεδρος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὲ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν τάξιν. Ἐφ’ ὅσον στηρίζομαι ἐπὶ ἐγγράφων ἐπισήμων, ἐφ’ ὅσον στηρίζομαι ἐπ’ αὐτῶν τῶν δικαστικῶν ὁμολογιῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὲ διακόπτῃ. Μὴ λοιπὸν φωνάζετε πάντες ὁμοῦ, διότι γνωρίζετε καὶ ἐξ ἄλλων περιστάσεων, ὅτι ματαίως ἐλπίζετε νὰ μὲ καταβάλητε διὰ θορύβου. «Τίνα, ἐρωτῶσι, σχέσιν ἔχουσι τὰ λεγόμενα πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα;» Ἔχουσιν ἄμεσον σχέσιν, καὶ στενοτάτην μάλιστα, διότι ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων, ἅτινα ἐπικαλοῦμαι, δύο τινὰ προκύπτουσι· πρῶτον, ὅτι ἐκ τοῦ χόρτου, ὅπερ οἱ συνεταῖροι προεμηθεύοντο ἔκ τε τῶν κτημάτων τοῦ πενθεροῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ἐξ ἄλλων ἰδιοκτητῶν, ἐπώλουν ἐνταῦθα καὶ πρὸς ἰδιώτας καταναλωτὰς εἰς τιμὴν μείζονα τῆς τιμῆς, ἀνθ’ ἧς ἐλάμβανε τοῦτο τὸ Δημόσιον, καὶ δεύτερον, ὅτι, καίπερ πωλοῦντες πρὸς ἄλλους καταναλωτὰς εἰς ἀνωτέραν τιμὴν, μ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀποφύγωσι τὴν ζημίαν. Καὶ τοῦτο κυρίως εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ἀμέσως σχετιζόμενον πρὸς τὴν πρότασιν τῆς κατηγορίας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων τὸ οὐσιωδέστατον γεγονὸς, ὅτι τὰ τοῦ τρόπου τῆς ἐνεργείας τῆς μειοδοτικῆς δημοπρασίας, ὃν θεωροῦσιν ὡς ἄξιον ἰδιαιτέρας προσοχῆς οἱ ὑπογράψαντες τὴν πρότασιν, πρὸ παντὸς ἄλλου ἐγνώριζεν αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἔχω ἐδῶ τὴν ἀγωγὴν, ἣν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἤγειρε κατὰ τῶν ἀντιπροσωπευόντων αὐτὸν Κωνσταντίνου Γκινάκα καὶ Νικολάου Μπαλακάκη, ὑπογεγραμμένην ὑπὸ τοῦ κ. Μαυρομαρᾶ, ἐκ τῆς ὁποίας προκύπτει, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, ὅτι παρεχωρήθησαν εἰς ἰδιώτας 157,629 ὀκάδες χόρτου πρὸς λεπτὰ 18½ μέχρι λεπτῶν 20 κατ’ ὀκᾶν, διότι τὸ ὅλον τίμημα, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ἡ ἀγωγή, ἀναλογεῖ καθ’ ὑπολογισμὸν πρὸς λεπτὰ 10 καὶ 40/00 ἢ καὶ 18 καὶ 50/00 κατ’ ὀκᾶν, ὑποτιθεμένου, ὅτι εἰς τὴν αὐτὴν τιμὴν ἐπωλήθη πρὸς πάντας τοὺς ἀγοραστὰς, ἀλλὰ, καθ’ ἃ διαβεβαιοῖ ἐκεῖνος, ὅστις ἐνήργησε τὴν πώλησιν, ἐπωλήθη πρὸς ἄλλους μὲν ἀντὶ 18 καὶ 30/00, πρὸς ἄλλους δὲ ἀντὶ 20 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν. Καὶ εὑρίσκετε τοῦτο ἀνάξιον τῆς προσοχῆς σας, ὡς μὴ ἔχον οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα; Καὶ περὶ τίνος ἄλλου πρόκειται ἐνταῦθα νὰ ἐξετάσωμεν, εἰμὴ ἐὰν ἡ παροχὴ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης ἐγένετο πρὸς ὄφελος ἐκείνων, οἵτινες ἀνέλαβον ταύτην; Διότι, ἂν περὶ τούτου δὲν πρόκηται, δὲν γνωρίζω περὶ τίνος τὸν θόρυβον ποιεῖτε. Ἂς ἀκούσωμεν λοιπὸν, τί λέγει ὁ κ. Λεωνίδας Δεληγεώργης εἰς τὴν ἀγωγήν του ταύτην (ἀναγινώσκει): «Ἐνεργῶν κατὰ παραγγελίαν τοῦ ἐν Παρισίοις Χρηστάκη Ζωγράφου, παρήγγειλα εἰς ἀμφοτέρους τοὺς ἐναγομένους κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1877 νὰ συνεννοηθῶσι μετὰ τῶν ἀδελφῶν Ἀγγέλου καὶ Ἀνδρέου Καμπᾶ, οἵτινες εἶχον δηλώσει πρὸς ἐμέ, ὅτι θὰ ἐμειοδότουν ἐν τῇ ἐπικειμένῃ τότε δημοπρασίᾳ τῆς χορηγήσεως ἐπὶ διετίαν χόρτου διὰ τροφὴν τῶν ζώων τοῦ στρατοῦ τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, καὶ ὅτι ἐπεθύμουν, ὅπως μετάσχω καὶ ἐγὼ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, καὶ νὰ συμφωνήσωσιν οἱ ἐναγόμενοι οὗτοι μετὰ τῶν ἰδίων ἀδελφῶν Καμπᾶ ἐπ’ ὀνόματι μὲν αὐτῶν, ἀλλὰ διὰ λογαριασμόν μου, περὶ χορηγήσεως τοῦ χόρτου, τοῦ παραγομένου ἐκ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ κτημάτων τοῦ Χ. Ζωγράφου. Τὴν παραγγελίαν μου ταύτην ἀποδεχθέντες καὶ ἐκτελοῦντες οἱ ἐναγόμενοι, συνῆψαν μετὰ τοῦ ἀναδειχθέντος τότε, δυνάμει τῆς ἀπὸ 30 Ἀπριλίου 1887 ἐγκριτικῆς διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐργολάβου Ἀνδρέου Καμπᾶ συμφωνίαν, ὅπως μετάσχωσι τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης κατὰ τριάκοντα ἑκατοστὰ ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ εἰς τιμὴν δέκα ἑπτὰ λεπτῶν καὶ ἑνὸς τετάρτου κατ’ ὀκᾶν. Ταῦτα δὲ πάντα ἐνήργησαν διὰ λογαριασμόν μου. Συνεπείᾳ τῆς συμφωνίας ταύτης, ἥν, ὡς εἴρηται, ἀμφότεροι οἱ ἐναγόμενοι ὁμοῦ συνῆψαν, ἐπ’ ὀνόματι μὲν αὐτῶν κατὰ παραγγελίαν μου, ἀλλὰ διὰ λογαριασμόν μου, ἐγὼ ἐχορήγησα εἰς Ἀθήνας καὶ Πειραιᾶ ἐκ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ κτημάτων τοῦ Χ. Ζωγράφου καὶ ἄλλων ἰδιοκτητῶν ἀπὸ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1887 μέχρι τέλους Ἀπριλίου 1889 οὐχὶ μόνον τὸ πρὸς τὸ Δημόσιον ἀναλογοῦν ποσὸν τῶν 30 ἑκατοστῶν χόρτου, ἀλλὰ καὶ τὸ πρὸς ἄλλους καταναλωτὰς πωληθὲν παρὰ τῶν ἰδίων ἐναγομένων, τὴν χορήγησιν δὲ ταύτην τοῦ χόρτου ἐνήργουν ἐγὼ διὰ τῶν ἄλλων ἐντολοδόχων μου κκ. Γκινάκα καὶ Ν. Μπαλακάκη, οὓς ἐπεφόρτισα πρὸς τοῦτο, προκαταβάλλων πάσας τὰς ἀναγκαίας δαπάνας....» (θόρυβος καὶ διακοπαί). Μὴ θορυβῆτε! περιμένετε νὰ ἀκούσητε. Διατὶ ταράττεσθε ματαίως; Ἐγὼ, ὅσον καὶ ἂν θορυβῆσθε, θ’ ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ συνεπείᾳ τῶν ἀνωτέρω συμφωνιῶν παρέδωκαν πρὸς τὸ Δημόσιον ἀπὸ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1887 μέχρι τέλους Ἀπριλίου ἐν συνόλῳ ὀκάδας 1,153,128, καὶ ἔλαβον τὴν ἀξίαν αὐτοῦ δραχ. 210,445.75, βʹ) ἐπώλησαν πρὸς διαφόρους κατὰ τὴν αὐτὴν ὡς ἄνω ἐποχὴν χόρτον ὀκάδας 157,689.99, καὶ εἰσέπραξαν δραχ. 28,778.32 κτλ. «Ἐπειδὴ κτλ.....(θόρυβος καὶ διακοπαί). Βλέπετε ὅτι προκύπτει ἐκ τῆς δικαστικῆς ὁμολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι οὐ μόνον εἰς τὸ Δημόσιον ἐχορηγεῖτο χόρτον ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, τῆς ἀναλαβούσης ἀρχῆθεν τὴν χορήγησιν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἑτέρους καταναλωτάς. Ὁρίζει δὲ ἀμέσως κατωτέρω, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦ χόρτου, τὸ ὁποῖον ἠγοράζετο παρὰ διαφόρων, μετεπωλεῖτο πρὸς ἄλλους ἐνταῦθα, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο, ἀνερχόμενον εἰς 157,689 ὀκάδας, ἀντιπροσωπεύει τιμὴν ἀναλογοῦσαν πρὸς λεπτὰ 18 καὶ ½ καὶ 19 καὶ 30/00 κατ’ ὀκᾶν.

§60ΠΕΡΡΟΣ. Οἱ ἐναγόμενοι τί ἀπαντῶσι;

§61ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ἐνταῦθα δικηγορικῶς.

§62ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νομίμως ἐγένετο ἡ δημοπρασία;

§63ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κ. Πετσάλης εἶναι ὁ μόνος ἀγνοῶν τὸ περιεχόμενον τῆς προτάσεως πρὸς κατηγορίαν, καίπερ ὑπογράψας αὐτήν. Ἐπανέρχομαι ἤδη εἰς τὴν ἀναφορὰν τοῦ κ. Χοϊδᾶ, ἵνα ἐκ ταύτης συμπληρώσω τὰς πληροφορίας ἐπὶ τῇ βάσει ἀνεπιδέκτου ἀμφισβητήσεως γεγονότων, περὶ ὧν δύνανται νὰ μαρτυρήσωσιν αὐτοὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ (ἀναγινώσκει): «Οἱ νῦν ἐργολάβοι ἐζημιώθησαν σπουδαίως, καίτοι εἶχον τιμὴν 19½ λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν· τοσοῦτον δὲ ἦσαν δυσμενεῖς οἱ ὅροι τοῦ μετὰ τοῦ Δημοσίου συμβολαίου των, ὥστε ἠναγκάσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν Θ. Δηλιγιάννης νὰ μετριάσῃ τούτους ὑπὲρ τῶν καταστρεφομένων ἐργολάβων διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 70206 τῆς 1ης Δεκεμβρίου 1890 ἐγγράφου του. «Ἰδιῶται ἠγόρασαν ἐν Ἀθήναις παρὰ τοῦ κ. Λ. Δεληγεώργη χόρτον οὐχὶ πρώτης ποιότητος πρὸς λεπτὰ 18 καὶ 19 κατ’ ὀκᾶν, ὡς ἀποδεικνύει ἡ αὐτὴ ὡς ἀνωτέρω μνημονευομένη ἀγωγὴ ἀπὸ 1 Φεβρουαρίου 1890 τοῦ κ. Λ. Δεληγεώργη κατὰ Ν. Μπαλακάκη καὶ Κ. Γκινάκα. «Ἐκ τῶν ἀνωτέρω ἀποδεικνύεται, ὅτι καὶ οἱ κ.κ. Χ. Ζωγράφος καὶ Λ. Δεληγεώργης, πωλήσαντες τὸ χόρτον αὑτῶν πρὸς 11 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ἐν Βόλῳ παραδοτέον εἰς τοὺς νῦν ἐργολάβους, ἐζημιώθησαν. «Ὅτι οἱ νῦν ἐργολάβοι προετίμησαν νὰ παραδώσωσιν εἰς τὰ ἐνταῦθα σώματα σανὸν, στοιχίζοντα λεπτὰ 26 καὶ 27 κατ’ ὀκᾶν, ἀντὶ χόρτου, τὸ ὁποῖον ἠγόραζον ἐν Βόλῳ πρὸς λεπτὰ 18 καὶ 19 κατ’ ὀκᾶν, ἦτο δὲ ἀχρείας ποιότητος. «Πάντα ταῦτα δύνανται νὰ ἐπιβεβαιώσωσιν, οἱ κ. κ. Γκινάκας, Ν. Μπαλακάκης, Νικόλ. Φιλάρετος, βουλευτής, Χρ. Ζωγράφος καὶ Λ. Δεληγεώργης κτλ.» (Θόρυβος καὶ διακοπαί).

§64ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὴ ἐπιτρέπετε νὰ ἀναγινώσκῃ.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, ἀπαγορεύονται, κύριε Βουλευτὰ, οἱ γραπτοὶ λόγοι.

§66ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μὲ γνωρίζετε πολὺ καλὰ, κύριε Πρόεδρε, ὥστε νὰ μὴ ποιῆτε πρὸς ἐμὲ τοιαύτην παρατήρησιν. Δὲν συνειθίζω ποτὲ νὰ ἀπαγγέλλω γραπτοὺς λόγους. Ἀναγινώσκω ἔγγραφα ἐπίσημα.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι πλήρης πραγματεία περὶ τῆς ὑποθέσεως.

§68ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ βεβαίως τοιαύτης ἔχομεν ἀνάγκην. Ἀνέγνωσα ἤδη τὴν ἔκθεσιν, ἀπευθυνομένην πρὸς τὴν Βουλήν, ὡς καὶ τὴν ἀγωγήν. Ὁ ἀναφερόμενος εἶναι πολίτης Ἕλλην, καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνῃ ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλήν, ἀναφέρεται δὲ δι’ ἐμοῦ, ὡς Βουλευτοῦ. (Θόρυβος καὶ διακοπαί). Θὰ τὴν καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ θὰ ζητήσω τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ὅπως τυπωθῇ (θόρυβος). Ἐπὶ τούτου θὰ στηρίξητε τὴν ψῆφόν σας, ἐὰν πρόκηται νὰ δώσητε τὴν ψῆφον ὑμῶν κατὰ συνείδησιν! (θόρυβος). Διατὶ ταράττεσθε; Ταρασσόμενοι, δεικνύετε τί αἰσθάνεσθε. Ὅταν ὑπεγράφετε κατηγορητήριον, δὲν ἀνεμιμνήσκεσθε, ὅτι τοιαῦται ἤθελον εἶναι αἱ συνέπειαι τῆς πράξεώς σας;

§69ΣΧΙΝΑΣ. Ἐγὼ διαβεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ Χοϊδᾶς εἶναι συνεταῖρος.

§70ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πιθανὸν νὰ εἶναι συνεταῖρος. Ἐγὼ δὲν τὸ γνωρίζω· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δύναται νὰ σᾶς πληροφορήσῃ, καὶ συγχρόνως νὰ βεβαιώσῃ, ἂν ὁ κ. Χοϊδᾶς λέγῃ τὴν ἀλήθειαν ἢ ὄχι. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, ὅτε τὸ πρῶτον ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἦλθεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 20 Νοεμβρίου 1887, ὅτε εἷς τῶν Βουλευτῶν, τοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου ἀγορεύοντος, ἀνεφώνησεν, ὅτι εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην μετέχει καὶ ὁ κ. Λεωνίδας Δεληγεώργης, τότε κατεξανέστη ὁ βουλευτὴς κ. Ἀναγνωστόπουλος, κραυγάζων, ὅτι τοῦτο εἶναι ψευδέστατον, ὁ δὲ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπαντῶν πρὸς τὸν κ. Φραγκίδην, εἰπόντα, ὅτι ἀληθῶς μετέχει εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ὁ κ. Δεληγεώργης, εἶπεν ὅτι οὐδεμίαν ἔχει γνῶσιν ὁ κ. Δεληγεώργης. Δὲν γνωρίζω, διατὶ ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον νὰ διαψεύσουν οὕτω πανηγυρικῶς καὶ μετ’ ἀγανακτήσεως οἱ κύριοι οὗτοι τὴν ἀλήθειαν. Ἴσως εἶχον λόγους νὰ θεωρῶσιν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀγνοῇ τοῦτο τὸ κοινόν· περὶ τούτου ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω· ἀναγινώσκω μόνον τὸ μέρος τοῦτο τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, ἵνα πιστοποιήσω τοὺς λόγους μου. Ἐν σελίδι 171 ἀναγινώσκω: «ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐρωτήσατε τὸν κ. Δεληγεώργην, πόσον στοιχίζει τὸ χόρτον. «ΦΡΑΓΚΙΔΗΣ. Εἶναι μέτοχος ὁ κ. Δεληγεώργης. «ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ψευδέστατον! «ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχει οὔτε γνῶσιν ὁ κ. Δεληγεώργης· τὸ διαψεύδω. Ἐνδεχόμενον ὁ κ. Δεληγεώργης νὰ ἔχῃ ἐν Θεσσαλίᾳ μεγάλα κτήματα, ἀλλὰ συμμετοχὴν δὲν ἔχει.» Καὶ ταῦτα μὲν ἐλέγοντο τότε, ὅτε ἡμεῖς διετελοῦμεν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ πράγματος. Σήμερον ὅμως τί δυστυχῶς πιστοῦται; Ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτῆς τῆς ὁμολογίας τοῦ ἰδίου, ὅτι οὐ μόνον εἶχε γνῶσιν, ἀλλ’ ὅτι καὶ πρὶν ἢ ἐνεργηθῇ ἡ μειοδοτικὴ δημοπρασία εἶχε συνεταιρισθῆ μετ’ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ μειοδοτήσωσι. Τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, δὲν τὸ ἀναφέρω, ἵνα τὸν μεμφθῶ. Ἐδήλωσα πρότερον, τίνα περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἔχω γνώμην· τὸ λέγω, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι, ἀφοῦ ὑπάρχουσιν ἄνδρες ἐπίσημον θέσιν κατέχοντες ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ (δεικνύει τὴν συμπολίτευσιν), διατελοῦντες ἐν γνώσει τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ὡς ἐκ τῆς συμμετοχῆς αὐτῶν ἐν τῇ ἐπιχειρήσει, εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν καὶ πρὸς ἑαυτοὺς καὶ πρὸς τοὺς φίλους αὐτῶν καὶ τὴν Βουλήν, νὰ διαφωτίσωσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καλῇ τῇ πίστει ἀνέλαβον ἀγῶνα, εἰς ὃν δὲν ἔπρεπεν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε νὰ τοὺς ἐξωθήσωσι. Νομίζω λοιπὸν, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι, πρὶν ἢ ἡ Βουλὴ ἐπιληφθῇ τῆς κατ’ οὐσίαν συζητήσεως τῆς προτάσεως, δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν τῶν ἐγγράφων τούτων, τὰ ὁποῖα καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύονται, ὅσα προηγουμένως ὑπέβαλον ὑμῖν. Ἂν τοῦτο δὲν πράξῃ ἡ Βουλή, ἀρνεῖται τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς, ἔχω δὲ ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιώσω παρ’ ἑνὸς ἑκάστου ἐξ ὑμῶν, ὅπως, προκειμένου περὶ τοιαύτης προτάσεως, πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς οὐσίας αὐτῆς, ἐξετάσῃ πάντα τὰ στοιχεῖα, ἐξ ὧν δύναται νὰ μορφώσῃ γνώμην πρὸς τὴν εὐσυνείδητον ψῆφον ἐπ’ αὐτῆς. Ὅταν ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις τῶν Ἑλλήνων ἐψήφιζε τὸ ἄρθρον 80 τοῦ Συντάγματος, βεβαίως δὲν ἐσκέπτετο, ὅτι ἠδύνατο νὰ γείνῃ χρῆσις αὐτοῦ ἄνευ προηγουμένης ἐρεύνης τῶν πραγμάτων· ὅταν δὲ ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων τοῦ 1877 ἐψήφιζε τὸν νόμον περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, δὲν ἐφαντάζετο ποτέ, ὅτι διὰ τοιούτων προτάσεων ἔμελλε νὰ γελοιοποιηθῇ οὗτος.

§71ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλήν, ἣν ἀνέγνωσεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, εἶναι ὁ κ. Χοϊδᾶς, δικηγόρος τοῦ κ. Καμπᾶ. Ἐκ τούτου ἐξάγεται, διὰ ποῖον λόγον εἰς αὐτὸν ἀνέθεσαν, ὅπως εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακοινώσῃ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο ὡς δικηγόρος τῆς ὑποθέσεως νὰ καλύψῃ μὲ τὴν ἐπίδειξιν πιθανότητος, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι παρὰ διαστροφὴ τῶν πραγμάτων, τῆς ὁποίας οὐδεὶς ἤθελε νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην. Ἐγὼ ἀληθῶς εὑρέθην ἠναγκασμένος νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ χόρτου, ἀλλ’ ἀνεμίχθην οὐχὶ δι’ ἴδιον λογαριασμόν, ὡς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὁ προλαλήσας, ἀλλὰ διὰ λογαριασμὸν καὶ κατ’ ἐντολὴν ἄλλου. Κατὰ τὸ 1887, ὅτε καὶ ἰδιώτευον, διότι δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεχθῶ βουλευτής, παρεκλήθην παρὰ τοῦ κ. Χρηστάκη Ζωγράφου, ὅπως φροντίσω ἐν Ἀθήναις περὶ διαθέσεως τοῦ χόρτου, τοῦ παραγομένου ἐκ τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ κτημάτων αὐτοῦ. Διὰ φίλων μου ἀπετάθην τότε πρὸς διάφορα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶχον μάθει, ὅτι κατηνάλισκον χόρτον, τοιοῦτοι δὲ ἦσαν κυρίως οἱ ἔχοντες ἀγελάδας ἐνταῦθα. Διὰ χόρτου ἐτρέφοντο καὶ οἱ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγόμενοι βόες πρὸς σφαγήν, ἰδίως οἱ ἐκ Ρουμανίας καὶ Ρωσσίας. Διάφοροι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἰδιοκτῆται κτημάτων ἐν Θεσσαλίᾳ εἰσῆγον εἰς Ἀθήνας χόρτον, ὡς ὁ κ. Μαυρογορδάτος, ἡ κυρία Κασσαβέτη καὶ ἄλλοι. Τὸ χόρτον τοῦτο ἐν Πειραιεῖ ἐπωλεῖτο τότε πρὸς 13 λεπτά, παραδοτέον ἐν Πειραιεῖ. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἀπεφάσισε τὸ Δημόσιον νὰ ἐκθέσῃ εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν τὴν προμήθειαν χόρτου διὰ τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἠρωτήθην δὲ παρὰ τοῦ κ. Ἀγγέλλου Καμπᾶ, ἂν ἤμην διατεθειμένος, ὡς ἀντιπροσωπεύων τὸν κ. Ζωγράφον, νὰ χορηγήσω χόρτον, καὶ μέχρι τίνος ποσοῦ, καὶ εἰς τίνα τιμήν. Ἀπεκρίθην, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐκ Θεσσαλίας, ἐκ τῶν κτημάτων τοῦ κ. Ζωγράφου εἶχον, ὅτι ἠδυνάμην νὰ διαθέσω τοιοῦτον μέχρι ποσοῦ 1,000,000 ὀκάδων, παραδοτέου ἐν Πειραιεῖ ἐπὶ τιμῇ λεπτῶν 13 κατ’ ὀκᾶν. Μετά τινας ἡμέρας ἔμαθον, ὅτι ἐξετέθη εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν τὸ χόρτον τῶν κτηνῶν τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ὁ κ. Ἄγγελος Καμπᾶς, πρὸς τὸν ὁποῖον εἶχον ἀνακοινώσει ταῦτα, δὲν ἀπετάθη πρὸ ἐμὲ, ζητῶν, ὅπως ὁριστικώτερον κανονίσωμεν τὰ τῆς χορηγήσεως τοῦ χόρτου τοῦ ἐκ τῶν κτημάτων τοῦ κ. Ζωγράφου. Προσῆλθον τότε πρὸς ἐμὲ οἱ κύριοι Γκινάκας καὶ Μπαλακάκης, οἵτινες μὲ παρεκάλεσαν, ὅπως ἐπιτρέψω αὐτοῖς, ἵνα διαπραγματευθῶσι πρὸς τὸν κ. Καμπᾶν τὰ περὶ τῆς διαθέσεως τοῦ χόρτου τούτου διὰ τὴν χορήγησιν, ἥτις εἰς δημοπρασίαν εἶχεν ἐκτεθῆ διὰ τὰ ζῶα τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ἐγὼ ἔδωκα εἰς αὐτοὺς τὴν ἄδειαν, ἀλλ’ ἄδειαν προφορικήν, αὐτοὶ δέ, συνεννοηθέντες καὶ συμφωνήσαντες μετὰ τοῦ κ. Καμπᾶ, συνέταξαν ἐπ’ ὀνόματι αὐτῶν συμβόλαιον, κατὰ τὸ ὁποῖον μετεῖχον κατὰ 30% εἰς τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαιοῦν ἐπὶ δύο ἔτη εἰς τὰ κτήνη τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, καὶ εἰς τιμὴν κατὰ 1 λεπτὸν μικροτέραν ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε συμφωνηθῆ ἐν τῇ μειοδοτικῇ δημοπρασίᾳ ἡ χορήγησις τοῦ χόρτου. Ἀνέφερα τὴν λεπτομέρειαν αὐτὴν, ὅτι δηλαδὴ δὲν συνῆψα μετὰ τῶν κυρίων Γκινάκα καὶ Μπαλακάκη ἔγγραφον, διότι ἐξ αὐτῆς τῆς παραλείψεως ἐγεννήθη μετὰ τὸ τέλος τῆς ἐργολαβίας ἡ δίκη μεταξὺ ἐμοῦ καὶ αὐτῶν, εἰς τὴν ὁποίαν δικηγόρος τῶν ἀντιδίκων ἦτο ὁ αὐτὸς δικηγόρος, ὅστις σήμερον καταγγέλλει ὅσα πρὸ μικροῦ ἀνέγνωσεν ὑμῖν ὁ προλαλήσας. Ἡ δίκη αὕτη ἐγεννήθη ἐκ τῆς ἑξῆς αἰτίας. Ἐγὼ εἶχον ἐντολὴν, ὅπως φροντίσω περὶ διαθέσεως χόρτου τοῦ κ. Ζωγράφου ὑπὲρ τῶν κτηνῶν τοῦ Δημοσίου ἐν Ἀθήναις, καὶ ἐνόουν ὅτι τὸ ποσὸν, ὅπερ ἤθελε συμφωνηθῆ νὰ χορηγηθῇ τῷ Δημοσίῳ, ἦτο ἀποκλειστικῶς διὰ λογαριασμὸν τοῦ κ. Ζωγράφου, πᾶν δὲ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν παρενέβαλλον, ἐνόουν ὅτι τὸ μεταχειρίζομαι ὡς ἐπίτροπος τοῦ κ. Ζωγράφου, καὶ ὅτι τὸ μεταχειρίζομαι ὡς ἁπλοῦν ἐντολοδόχον μου, οὐχὶ δὲ ὡς συνεταῖρον ἐμοῦ ἢ τοῦ κ. Ζωγράφου. Οἱ κύριοι ὅμως Γκινάκας καὶ Μπαλακάκης ὑπεστήριξαν περὶ τὰ τέλη τῆς δημοπρασίας αὐτῆς, τῆς διετοῦς, ὅτι ἦσαν ἐν τῇ ἐπιχειρήσει συνεταῖροι, καὶ οὐχὶ ἁπλοῖ ἐντολοδόχοι ἐμοῦ, ἐγὼ δὲ, ὅστις οὔτε ἐντολὴν εἶχον, ὅπως προσλάβω συνεταίρους τοῦ κ. Ζωγράφου ἐν τῇ ἐπιχειρήσει αὐτῇ, οὔτε ἐνόουν, ὅτι ὡς συνεταίρους προσελάμβανον αὐτοὺς, ἀλλ’ ὅτι ἀνέθετον ἁπλῶς νὰ εὕρωσι τὸν μέλλοντα χορηγητὴν τοῦ χόρτου τοῦ Δημοσίου καὶ ἐπιμεληθῶσι τὰ τῆς χορηγήσεως τοῦ ἀναλογοῦντος χόρτου τῶν 30 ἐπὶ τοῖς 100, ἠρνήθην νὰ ἀναγνωρίσω συνεταιρικὰ αὐτῶν δικαιώματα, καὶ ἐκ τούτου ἡ δίκη, τῆς ὁποίας τὴν ἀγωγὴν πρὸ μικροῦ ἀνέγνωσεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Μετὰ ταῦτα οἱ κύριοι Γκινάκας καὶ Μπαλακάκης ἐγκατέλειπον τὴν ἀξίωσιν, ὅπως συμμετάσχωσιν ὡς συνέταιροι τῆς ἐπιχειρήσεως, καὶ ἠξίωσαν, ὅπως λάβωσι 2 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τοῦ χόρτου, τοῦ χορηγηθέντος παρὰ τοῦ κ. Ζωγράφου εἰς τὸ Δημόσιον. Ἡ διαφορὰ ἐπὶ τέλους συνεβιβάσθη ἀντὶ ἑνὸς λεπτοῦ καὶ ἡμίσεως περίπου. Ἀφοῦ δὲν εἶχον κανονίσει ἐγγράφως τὴν θέσιν των, αὐτοὶ δ’ ἐνήργουν ἐν ἰδίῳ αὐτῶν ὀνόματι, διότι τὸ συμβόλαιον εἶναι συντεταγμένον μεταξὺ Καμπᾶ καὶ προσωπικῶς τῶν Γκινάκα καὶ Μπαλακάκη, χωρὶς ἐγὼ νὰ ἀναφέρωμαι ποσῶς, ἐπρότεινα ἐν τῇ ἀγωγῇ, θέλων νὰ ἀποκρούσω τὴν ἀξίωσιν αὐτῶν, ὅπως θεωρηθῶσι συνέταιροι, ἢ ὅπως λάβωσιν ὡρισμένον κέρδος, καὶ ὄχι ἀμοιβὴν, ἣν κατὰ δίκαιον λόγον ἤθελε προσδιορίσει δικαστὴς ἢ διαιτητὴς, ἐν τῇ ἀγωγῇ ἐπρότεινα, ὅτι οἱ ἐναγόμενοι δὲν ἦσαν οἱ πράγματι συμβαλλόμενοι πρὸς ἴδιον αὐτῶν λογαριασμὸν μετὰ τοῦ ἐργολάβου, ἀλλ’ ὅτι ἦσαν ἐπίτροποί μου, καὶ ὅτι ἐγὼ ἤμην ὁ συνέταιρος, ἀλλὰ συνέταιρος ὄχι προσωπικῶς, ἀλλ’ ὡς ἐπίτροπος τοῦ κ. Ζωγράφου, διότι ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ οὐδὲν ἀπολύτως εἶχον ἴδιον συμφέρον ὑλικὸν, ἀλλ’ ἐνήργουν κατὰ συγγενικὸν καθῆκον καὶ κατὰ παραγγελίαν. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ μετὰ τοῦ ἐργολάβου συμβόλαιον ἦτο ἐπ’ ὀνόματι τῶν κ.κ. Μπαλακάκη καὶ Γκινάκα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀρνηθῶ τὴν ἐργασίαν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν, τὰς ὁποίας προσέφεραν, ἂν καὶ αὗται κατεβλήθησαν ἄνευ οὐδεμιᾶς αὐτῶν χρηματικῆς δαπάνης, διότι πᾶσαι αἱ δαπάναι κατεβάλλοντο ὑπὸ τοῦ κ. Ζωγράφου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁπωσδήποτε εἰργάσθησαν, παραλαμβάνοντες εἰς Πειραιᾶ, ἀποθηκεύοντες, ἐπιμελούμενοι τὸ χόρτον καὶ φροντίζοντες περὶ τῆς ἀσφαλείας καὶ τῆς διανομῆς αὐτοῦ εἰς τοὺς διαφόρους στρατῶνας, εἶχον δικαίωμα εἰς δικαίαν τινὰ ἀμοιβὴν, τὴν ὁποίαν αὐτοὶ μὲν ὥριζον εἰς 2 λεπτὰ κατ’ ἀρχὰς, ἔπειτα ὅμως ἐδέχθησαν νὰ περιορισθῇ εἰς μικρότερον ποσὸν, συνεβιβάσθη ἡ ὑπόθεσις, καὶ κατηργήθη ἡ δίκη. Οὕτως ἐλύθη συμβιβαστικῶς ἡ διαφορὰ, ἡ γεννηθεῖσα ἐκ παραλείψεώς μου μεταξὺ αὐτῶν καὶ ἐμοῦ, ἀξιοῦντος, βεβαίως διὰ τὰ συμφέροντα τῆς ὑποθέσεως, ὅτι οὐχὶ αὐτοὶ, ἀλλ’ ἐγὼ ἤμην συνέταιρος, ἐννοεῖται κατὰ παραγγελίαν καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ κ. Ζωγράφου. Ἐν τῷ συμβολαίῳ ὅμως οὐδόλως μνημονεύομαι, οὔτε μετέσχον τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης ἢ διὰ τῶν κκ. Γκινάκα καὶ Μπαλακάκη, οἵτινες ἐνήργουν κατ’ ἐντολήν μου διὰ λογαριασμὸν τοῦ κ. Ζωγράφου. Ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, τὸ χόρτον ἐπωλεῖτο κατὰ τὸ 1887 ἐν Πειραιεῖ πρὸς 13 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν. Ἂν ὁ ἐργολάβος ἐζήτει τότε ἀπὸ τὸν κ. Ζωγράφον, ὅπως ἐν Πειραιεῖ παραδοθῇ τὸ ποσὸν χόρτου, ὅπερ διέθετε πρὸς 13 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ἐγὼ βεβαίως, ὡς ἐπίτροπος τοῦ κ. Ζωγράφου, ἤθελον δεχθῆ τοῦτο, ἐθεώρουν δὲ τότε τὴν τιμὴν τῶν 13 λεπτῶν ὡς λίαν συμφέρουσαν καὶ ἀφίνουσαν κέρδος σπουδαῖον, ὅπερ ὑπελόγιζον, κατὰ τὰς ἐκ Θεσσαλίας πληροφορίας, πρὸς 4 καὶ 5 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Ὅτε μετά τινα καιρὸν ἐγένετο ἡ δημοπρασία χόρτου διὰ τὸ Δημόσιον, καὶ εἶδον, ὅτι κατεκυρώθη πρὸς 18 λεπτὰ καὶ ¼, ἐθεώρησα τὴν τιμὴν αὐτὴν πραγματικῶς ἐπικερδεστάτην διὰ τὸν ἐργολάβον. Συνεφωνήθη ὅμως, ὅπως τὰ τριάκοντα ἑκατοστὰ τῆς προμηθείας τοῦ χόρτου παραδίδωνται παρὰ τῶν κκ. Γκινάκα καὶ Μπαλακάκη εἰς τοὺς διαφόρους στρατῶνας ἐν Ἀθήναις πρὸς 17¼ κατ’ ὀκᾶν· ὁ ἐργολάβος ἑπομένως ὠφελήθη ἐκ τῆς συμφωνίας αὐτῆς, ἥτις συνίστατο εἰς τὰ 30% τοῦ χορηγητέου χόρτου ἐπὶ 2 ἔτη, ὠφελήθη, λέγω, ἓν λεπτὸν κατ’ ὀκᾶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἠθέλησεν ἐκ τῆς ὑποθέσεως ταύτης νὰ συναγάγῃ ὁμολογίαν ἐκ μέρους μου, ὅτι ἐν τῇ ἐργολαβίᾳ αὐτῇ τοῦ χόρτου δὲν προέκυψε κέρδος, καὶ δεύτερον, ὅτι ἐν τῇ ἀγωγῇ ὁμολογεῖται, ὅτι ἐπωλήθη παρ’ ἡμῶν χόρτον καὶ πρὸς ἄλλους εἰς τιμὴν λεπ. 18 καὶ ¼ ἢ καὶ ἀνωτέραν. Νομίζω, ὅτι χόρτον ἐν Ἀθήναις εἶναι δυνατὸν νὰ πωληθῇ καὶ πωλεῖται κατά τινα ἔτη, ἢ κατὰ ἐποχάς τινας τοῦ ἔτους, εἰς τιμὴν 18 λεπτῶν, ἴσως δὲ καὶ ἄνω τῶν 18. Τοῦτο ἐξήρτηται ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν τῶν κτηνῶν, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἑκάστοτε ἐν τῇ φρουρᾷ τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἢ ἐκ τῆς εὐτυχοῦς ἢ μὴ παραγωγῆς τοῦ σανοῦ ἐν τῇ Ἀττικῇ. Ἐν τῇ Ἀττικῇ, ὡς γνωστὸν, παράγεται σανὸς, ὁ σανὸς δὲ κρίνεται καταλληλοτάτη τροφὴ τῶν ζώων· ὅταν ὅμως συμβῇ, ὡς συχνότατα συμβαίνει, νὰ μὴ ἦναι βροχερὸς ὁ Μάρτιος, καὶ δὲν παραχθῇ ποσῶς ἢ παραχθῇ ὀλίγος σανὸς ἐν τῇ Ἀττικῇ ἢ χόρτον ἐν Θεσσαλίᾳ, ὑπερτιμῶνται οἱ σανοὶ τῶν πέριξ μερῶν, ἢ τὸ χόρτον τῆς Θεσσαλίας. Δύναται ἐπίσης νὰ συμβῇ, καὶ συνήθως συμβαίνει τοῦτο κατὰ τὰ τέλη τοῦ γεωργικοῦ ἔτους, δηλαδὴ κατὰ τὸν Δεκέμβριον, Ἰανουάριον, Φεβρουάριον καὶ Μάρτιον, ὅτε ἐλαττοῦται τὸ πρὸς κατανάλωσιν ποσὸν χόρτου ἢ σανοῦ, δύναται, λέγω, νὰ συμβῇ, ὥστε ἡ τιμὴ τοῦ χόρτου νὰ ὑψωθῇ. Πραγματικῶς δὲ συνέβη εἰς ἐποχὰς, καθ’ ἃς ἢ ἐδῶ ὁ σανὸς δὲν ἐπέτυχεν, ἢ ἐν Θεσσαλίᾳ τὸ χόρτον δὲν ἐγένετο ἄφθονον, νὰ πωληθῇ τὸ χόρτον εἰς μεγάλην τιμήν· διότι, ἐνῷ αὐξάνουσι κατ’ ἔτος περισσότερον αἱ ἀνάγκαι τῆς καταναλώσεως, δὲν αὐξάνει εἰς ἀνάλογον βαθμὸν καὶ ἡ παραγωγὴ τοῦ σανοῦ ἢ ἡ παραγωγὴ τοῦ χόρτου. Ἐν Ἀθήναις π.χ. ὁ σανὸς ἢ μένει στάσιμος, ἢ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον περιορίζεται, διότι πολλαὶ γαῖαι καταλαμβάνονται ἀπὸ ἄλλας φυτείας. Ὡς πρὸς τὸ ἄλλο ζήτημα, τοῦ κέρδους, δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι πραγματικῶς ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης τοῦ χόρτου διὰ τὸν κ. Ζωγράφον δὲν ἐπῆλθε κέρδος, καθότι τὸ μὲν πρῶτον ἔτος ζημίαν εἶχε, τὸ δὲ δεύτερον ἔτος μικρὸν κέρδος καὶ δυσανάλογον πρὸς τὴν ἐπιχείρησιν. Πόθεν τοῦτο προῆλθεν; Εἶναι ἆρά γε ἡ τιμὴ τῶν 18 καὶ ¼ λεπ. τοῦ χόρτου κατ’ ὀκᾶν μικρά; Νομίζω ὄχι. Τοῦτο πρέπει μᾶλλον νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὸ ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης ἐν τῇ ἐπιχειρήσει ταύτῃ τοῦ χόρτου δὲν ἦτο ἰδιοκτήτης κατοικῶν ἐπὶ τόπου, ἐπιβλέπων τὴν ἐπιχείρησιν, μετερχόμενος τὴν δυνατὴν οἰκονομίαν, ὅπως πᾶσα αὕτη ἡ πολύπλοκος ἐργασία τῆς παρασκευῆς καὶ μεταφορᾶς τοῦ χόρτου γίνηται εὐθηνή. Κατοικῶν μακρὰν τῶν κτημάτων του καὶ ἐμπιστευόμενος ἐξ ἀνάγκης εἰς πολλοὺς ἐπιχείρησιν, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ μεγάλην προσοχὴν εἰς τὰς δαπάνας, δὲν ἠδύνατο δι’ αὐτῶν νὰ ἐπιτύχῃ τὴν οἰκονομίαν ἐν τῇ ἐπιχειρήσει. Ὁμολογουμένως ἡ ἐπιχείρησις ἦτο δυσχερεστάτη, διότι ἀπῄτησε προκαταβολὰς μεγάλας, διότι οὐδὲν ὑπῆρχεν ἕτοιμον διὰ τὴν ἐπιχείρησιν ἐν τοῖς κτήμασιν, ἀπῄτησε δύο ἀτμομηχανὰς, ἀπῄτησε δύο μηχανὰς πιεστικὰς, ἀπῄτησε θεριστικὰς μηχανὰς, ὑπέκειτο δ’ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τοιαύτην φθοράν, ὥστε, ἐνῷ ἡ ἐκτίμησις ἐγίνετο περὶ τόσου ποσοῦ, δὲν ἀπέδιδεν ἐπὶ τέλους οὔτε τὸ ἥμισυ. Αἱ ἀλλεπάλληλοι φορτώσεις καὶ ἐκφορτώσεις τοῦ χόρτου πρὸς μεταφορὰν, ὁ καύσων ὁ ὑπερβολικὸς, ὅστις ἐν Ἑλλάδι ξηραίνει καὶ μεταβάλλει μέγα μέρος αὐτοῦ εἰς κόνιν, ἔφερεν ἰδίως μεγάλην ζημίαν. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, καὶ διότι δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀνάλογος ἐπιμέλεια, ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπως ἐν τῇ ἐπιχειρήσει αὐτῇ μὴ ὠφεληθῇ ὁ ἰδιοκτήτης, τὸ μὲν πρῶτον ἔτος ποσῶς, τὸ δὲ δεύτερον ἔτος ποσὸν μικρὸν καὶ ἀνάξιον λόγου. Κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη δὲν ὑπῆρξε δυνατὸν ἡ τιμὴ τοῦ χόρτου νὰ ὁρισθῇ εὐθηνοτέρα, διότι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 1890 ἐν Θεσσαλίᾳ ἐπεκράτησε τοιαύτη ξηρασία καὶ τοιαύτη ἔλλειψις χόρτου, ὥστε ἐπὶ τοῦ ἀγροῦ ἠγοράσθη χόρτον χλωρὸν πρὸς 4 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι εἰς τὴν τιμὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε δοθῆ ἡ χορήγησις τοῦ χόρτου εἰς τὸ Δημόσιον τότε, θὰ ἦτο δυνατὸν εἰς ἰδιοκτήτην, ἐπιβλέποντα τὴν ἐργασίαν, ν’ ἀφήσῃ κέρδος. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ἀπέναντι τῆς παραστάσεως, τῆς ὅλως παραμεμορφωμένης, τοῦ προλαλήσαντος, ἂν ἐγὼ ὑπῆρξα ἀπ’ εὐθείας εἴτε δι’ ἴδιον λογαριασμὸν συναίτερος τῆς ἐργολαβίας τοῦ χόρτου τοῦ Δημοσίου, τὸ ἔπραξα. Ἀλλ’ ἐῤῥέθη ὑπ’ αὐτοῦ, ὅτι ὤφειλον νὰ καταστήσω γνωστὸν καὶ εἰς τὴν ἄλλην Κυβέρνησιν καὶ εἰς τοὺς ὑπογράψαντας τὸ κατηγορητήριον, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις δὲν ὑπῆρξεν ἐπικερδὴς εἰς τὸν ἐργολάβον, καὶ ὅτι, μὴ πράξας τοῦτο, παρέλιπον καθῆκον. Καθῆκον τοιοῦτον οὐδόλως παρέλιπον, διότι οὔτε ἐγὼ, οὔτε ἄλλο μέλος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόησε νὰ συμβουλεύσῃ ἢ ν’ ἀποτρέψῃ τοῦ καθήκοντός των τοὺς Βουλευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν, ἐν τῇ ἐνασκήσει τοῦ καθήκοντος, ὅπερ ἐκ τοῦ πολιτεύματος εἶχον, ὅτι ὤφειλον νὰ διατυπώσωσιν οἱανδήποτε κατηγορίαν ἐναντίον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Τὸ ἔργον αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς, βεβαίως θὰ ἐξασκήσῃ, ἐν τῇ περιόδῳ ὅμως τῆς παρασκευῆς κατηγορίας δὲν ἐπιβάλλεται καθῆκον εἰς μέλος τι τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν γνωρίζῃ τι ἰδιαιτέρως, νὰ τὸ καταστήσῃ γνωστὸν, καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ διαθέσῃ οὕτως ἢ ἄλλως τὰς γνώμας οἱουδήποτε Βουλευτοῦ, εἴτε ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ ὑπογράψουν πρότασιν κατηγορίας, εἴτε ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ δώσουν γνώμην ἐπ’ αὐτῆς. Ὅταν βραδύτερον κληθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκφράσῃ γνώμην, βεβαίως θὰ ἐκφράσῃ αὐτήν· ἐγὼ ὅμως δὲν ἐνόμισα, ὅτι ἤμην ὑποχρεωμένος, ἐπειδὴ εἶδον ἀναγεγραμμένον ἐν κατηγορητηρίῳ καὶ κεφάλαιον κατηγορίας περὶ χόρτου, ἢ νὰ διαμαρτυρηθῶ, ἢ νὰ προσπαθήσω νὰ μεταβάλω τὴν γνώμην τῶν περιλαβόντων εἰς τὴν πρότασιν καὶ τὸ χόρτον. Ἀλλ’ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ τῆς κατηγορίας περὶ χόρτου περιλαμβάνονται καὶ μομφαὶ, περὶ ὧν ἐγὼ οὐδόλως εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ἔχω γνώμην, διότι οὐδόλως ἀνεμίχθην, καὶ οὐδὲν γνωρίζω. Ἐγὼ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ὅτι ἐν τῇ χορηγήσει τοῦ χόρτου πρὸς τὸ Δημόσιον μετέσχε δι’ ἐμοῦ καὶ εἷς τῶν ἰδιοκτητῶν τῆς Θεσσαλίας διὰ ποσὸν 30 ἑκατοστῶν τοῦ ὅλου ποσοῦ πρὸς τιμὴν λεπ. 17 καὶ ¼ κατ’ ὀκᾶν. Ἐξ αὐτῆς τῆς ἐπιχειρήσεως, ἐκλήθην νὰ δηλώσω, καὶ ἐδήλωσα, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης ὠφελήθη ἐλάχιστα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτὸ, ὅπερ πρέπει ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν· ἑπομένως ὁ προλαλήσας ἔπρεπε καὶ περὶ ἄλλων ἐπίσης νὰ λαλήσῃ, ὄχι δὲ νὰ ἀρκεσθῇ, ὅπως ἀναγνώσῃ ἔκθεσιν τοῦ δικηγόρου τῶν ἐνδιαφερομένων, ἐν ᾗ καταγγέλλομαι, ὅτι δῆθεν ὑπῆρξα συνέταιρος ἐν αὐτῇ τῇ ἐπιχειρήσει, καὶ ὅτι ἡ ἐπιχείρησις δὲν ἐδόθη δῆθεν ὑπὸ ὅρους ἐπικερδεῖς εἰς τὸν ἐργολάβον, ὡς καταγγέλλεται, διότι δὲν ὠφελήθη ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ χορηγήσας μέρος τοῦ χόρτου τῆς ἐπιχειρήσεως. Εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς ἐργολαβίας τοῦ χόρτου ἀναφέρονται πολλὰ, εἰς τὰ ὁποῖα ἐγὼ οὐδόλως ἔλαβον μέρος. Ἂν κακῶς ἐγένοντο ταῦτα, ἂν ἦναι ἀληθῆ, δὲν καλύπτονται βεβαίως, διότι ἐγὼ ἔλαβον ἐντολὴν παρά τινος τῶν ἰδιοκτητῶν νὰ χορηγήσω, καὶ ἐχορήγησα ποσόν τι χόρτου. Ταῦτα πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν ἀνεξαρτήτως. Ἡ σύμπραξίς μου εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ἁπλοῦ ἐπιτρόπου, καὶ ἡ σύμπτωσις τοῦ νὰ ἦμαι σήμερον Ὑπουργὸς ἐν τῇ Κυβερνήσει, καθ’ ἣν ἐποχὴν φέρεται κατηγορία, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκοῦσα δικαιολογία, ἐὰν ὑπάρχῃ τι τὸ μεμπτόν. Πρέπει νὰ γείνῃ ἡ δικαιολόγησις δι’ ἄλλου τρόπου, ὄχι δὲ διὰ σκανδαλώδους παραμορφώσεως πασιγνώστων γεγονότων. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐγὼ κτήματα παράγοντα χόρτον δὲν ἔχω, οὔτε ἐπεθύμησα ποτὲ νὰ μετέλθω βιομηχανίαν ἐργολαβίας χόρτου ἢ ἄλλην. Ἐὰν συνέπεσε νὰ ἀναμιχθῶ, ἀνεμίχθην, διότι ἐκλήθην ἐξ ἄλλων ὑποχρεώσεων, ὅπως ἀναμιχθῶ. Κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν μάλιστα οὔτε ἐπολιτευόμην, καὶ εἶχον πᾶσαν ἄνεσιν· οὐδὲν παρεβίαζον καθῆκον, φροντίζων περὶ συμφερόντων ἄλλου· ἑπομένως ἡ ἀνάμιξις ἐμοῦ εἰς ὑπόθεσιν διὰ λογαριασμὸν τρίτου, καὶ οὐχὶ δι’ ἴδιον ἐμοῦ, νομίζω, ὅτι οὐδὲν εἶχε τὸ ἄτοπον, καὶ ὑποθέτω, ὅτι ἡ Βουλὴ οὐδόλως θέλει ἐπηρεασθῆ (βεβαίως, βεβαίως) εἰς τὴν γνώμην αὐτῆς ἐξ αὐτῆς τῆς διεστραμμένης παραστάσεως τῆς ὑποθέσεως. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§72ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀπορῶ τῇ ἀληθείᾳ, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν εὗρεν, ὅτι ἐμέμφθην αὐτοῦ διὰ τὴν ἐν τῇ ἐπιχειρήσει ταύτῃ ἀνάμιξίν του, καὶ ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ σπεύσῃ ν’ ἀπολογηθῇ. Ἐγὼ μάλιστα ῥητῶς ἐδήλωσα, ὁμιλῶν πρότερον, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα εἶχον νὰ μεμφθῶ αὐτοῦ διὰ τοῦτο· ἄλλως δὲ οὐδαμῶς ἐνδιαφέρει ἡμᾶς ἐνταῦθα, ἂν καλῶς ἔπραξεν ἢ κακῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, μετασχὼν τῆς ἐπιχειρήσεως. Τοῦτο ἐνδιαφέρει ἡμᾶς κατὰ τοσοῦτον, εἶπον, καθόσον, μετασχὼν τῆς ἐπιχειρήσεως ἐξ ἀρχῆς, εἴτε δι’ ἴδιον λογαριασμὸν, εἴτε διὰ λογαριασμὸν ἄλλου, μετασχὼν ὅμως ὁπωσδήποτε ἐξ ἀρχῆς εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην, καὶ γνωρίζων τὰ κατ’ αὐτὴν, δὲν ἔσπευσε νὰ διαμαρτυρηθῇ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐβεβαίουν, ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης ἐπιχειρήσεως, παρασχεθείσης δῆθεν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως πρὸς ὠφέλειαν προσώπων, ὠφελήθησαν τὰ πρόσωπα ταῦτα· διότι, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τῆς προτάσεως, ἡ ὁποία τίθεται ὑπὸ συζήτησιν, τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο προέβη εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς μειοδοτικῆς δημοπρασίας μετ’ ἐκφραστικῆς σπουδῆς, τὰ περιστατικὰ δὲ ταῦτα δὲν ὀφείλονται βεβαίως εἰς τυχαίαν σύμπτωσιν, ἀλλ’ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι χάριν ὡρισμένων προσώπων ἐθυσιάσθησαν σπουδαιότατα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου.

§73ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζομεν, ἐὰν ὠφελήθη ὁ ἄλλος ἢ ὄχι.

§74ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς λέγω. Ἀφοῦ τὰ πρόσωπα, χάριν τῶν ὁποίων ἐθυσιάσθησαν σπουδαιότατα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἐγνώριζεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἦσαν πρόσωπα συγκεντρωθέντα περὶ αὐτὸν, ὤφειλε νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι οὐδὲν συμφέρον τοῦ Δημοσίου ἐθυσιάσθη, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπροστατεύθησαν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, μὴ ὠφεληθέντων τῶν ἀναλαβόντων τὴν ἐπιχείρησιν τοῦ χόρτου. Αὐτὸς δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν μακρὰν αὐτοῦ, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἀπολογίαν, (διότι ἐθεώρησεν, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἀπευθυνομένης κατ’ αὐτοῦ κατηγορίας, ἐνῷ περὶ τοιούτου τινὸς δὲν ἐπρόκειτο ἤδη, καὶ νομίζων, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀπολογηθῇ, ὑπεστήριξεν, ὅτι δὲν εἶχε μέρος προσωπικῶς εἰς τὴν ἐπιχείρησιν,) αὐτὸς ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ χόρτου, καίτοι 18 λεπτὰ καὶ ¼ οὖσα, δὲν ἀφῆκεν ὠφέλειαν εἰς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν ἐπιχείρησιν, δὲν ἀφῆκε δὲ ὠφέλειαν οὐδὲ εἰς αὐτὸν τὸν ἰδιοκτήτην.

§75ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἰς τὸν ἰδιοκτήτην· περὶ τῶν ἄλλων δὲν ἠξεύρω.

§76ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Οὔτε εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ὅστις ὅμως ἦτο συνεταῖρος καὶ ὅστις εἶχεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸ πλεονέκτημα, ὅτι ἦτο ἰδιοκτήτης τοῦ χόρτου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐν Πειραιεῖ τὸ χόρτον τότε ἐτιμᾶτο πρὸς 13 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ Πειραιῶς, ἵνα μεταφερθῇ πρὸς τοὺς στρατῶνας ἐν Ἀθήναις, μὲ πόσας, νομίζετε, δαπάνας ἐπιβαρύνεται;

§77ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὲ ἑνὸς λεπτοῦ κατ’ ὀκᾶν.

§78ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀκούσατε, παρακαλῶ, τὰς δαπάνας· εὐτυχῶς ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ εἶναι ἄνθρωποι, δυνάμενοι νὰ κρίνωσι περὶ τῆς ἀκριβείας τούτων, ἐξόχως δὲ δύναται νὰ βεβαιώσῃ περὶ τούτου αὐτὸς ὁ ἴδιος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν (ἀναγινώσκει):

πέντε λεπτὰ καὶ 55 ἑκατοστὰ τοῦ λεπτοῦ.» Ἐὰν εἰς ταῦτα προστεθῇ ἡ τιμὴ, τὴν ὁποίαν ὥρισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τῶν 13 λεπτῶν, ἔχομεν 18 λεπ. καὶ 55/00 τοῦ λεπτοῦ, αὐτὴ δὲ εἶναι, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἡ τιμή, εἰς τὴν ὁποίαν ἠδύνατο νὰ φθάσῃ μέχρι τῶν στρατώνων τῶν Ἀθηνῶν τὸ χόρτον ὑπὸ τοῦ ἐργολάβου.

§79ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν τὸ εἶπον ἐγὼ αὐτό.

§80ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἴπετε, ὅτι μέχρι Πειραιῶς εἶχε 13 λεπτά.

§81ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰ πέντε ὅμως λεπτὰ, τὰ ὁποῖα θέλετε ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ μέχρις Ἀθηνῶν, δὲν τὰ εἶπον.

§82ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν τὰ εἴπετε, ἀλλὰ καὶ δὲν δύνασθε νὰ διαψεύσητε ὅ,τι λέγω περὶ τοῦ λογαριασμοῦ, ὅστις ἀποτελεῖ τὰ ἔξοδα ἀποστολῆς ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι τῶν στρατώνων ἐν Ἀθήναις· ταῦτα ὑμεῖς τὰ γνωρίζετε βεβαίως, ἀφοῦ μετεφέρετε τόσον χόρτον. Ἀλλὰ τοῦτο ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῶν μετέπειτα συμβάντων. Κατὰ τὴν νέαν μειοδοτικὴν δημοπρασίαν οἱ νέοι χορηγηταὶ ἀνέλαβον τὴν χορήγησιν τοῦ χόρτου ἀντὶ 19½ λεπτῶν, καὶ ὅμως οὗτοι ζημιοῦνται περισσότερον ἀκόμη, παρ’ ὅσον ἐζημιώθησαν ἐκεῖνοι, διότι οὗτοι ἀγοράζουσιν εἰς μεγαλειτέρας τιμὰς, δι’ οὓς ἀνέπτυξεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν λόγους, τὸ χόρτον εἰς τὸν τόπον τῆς παραγωγῆς. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἀποδεικνύουσι τοῦτο, ὅτι τὸ κεφάλαιον αὐτὸ, τὸ περιλαμβανόμενον εἰς τὴν πρὸς κατηγορίαν πρότασιν, τὸ κεφάλαιον αὐτὸ εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατον. Διατί; Ὄχι δι’ ὅσα ἐξέθεσα σήμερον μόνον, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅσα ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς δύο ἐπανειλημμένας συνόδους τῆς παρελθούσης περιόδου, προκληθεὶς νὰ δώσῃ περὶ τούτου ἐξηγήσεις, ἐξέθεσε. Κατέθηκε τότε ἐπισήμους πίνακας, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπεδεικνύετο, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προῆλθεν ὠφέλειά τις εἰς τοὺς ἐργολάβους ἐκ τοιαύτης μειοδοτικῆς δημοπρασίας.

§83ΛΕΒΙΔΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν; Τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἐπραγματεύθην καὶ ἐγὼ μετ’ ἄλλων συναδέλφων ἔν τινι τῶν παρελθουσῶν συνόδων τῆς ληξάσης περιόδου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ παρῆλθε χρόνος ἱκανὸς, ἐμεσολάβησαν δὲ πολλὰ γεγονότα, δὲν ἠξεύρω πῶς, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὰ πράγματα. Ἐπιθυμῶ διὰ τοῦτον τὸν λόγον νὰ ἐρωτήσω ὑμᾶς τὸ ἑξῆς: ὁ νόμος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν ἐφαρμόζεται κατ’ ἐκείνων μόνον, οἵτινες ἔβλαψαν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἢ ἐφαρμόζεται καὶ κατ’ ἐκείνων, οἵτινες, χωρὶς νὰ βλάψωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, παρέβησαν διατάξεις τῶν νόμων; Νομίζω, ὅτι ὁ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμος διὰ τοῦ ἄρθρου πρώτου λύει τὸ ζήτημα, διότι λέγει ἐν § 3: «ἢ γʹ) ἐξέδωκεν ἢ ἐξετέλεσεν ἀπόφασιν ἢ διαταγὴν, δι’ ἧς παραβιάζεται διάταξις τοῦ Συντάγματος ἢ τῶν νόμων, ἢ τῶν ἐντολῇ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐκδεδομένων Β. Διαταγμάτων, ἢ διέταξε τὴν ἐκτέλεσιν τοιαύτης ἀποφάσεως ἢ διαταγῆς.» Τὸ δὲ ἄρθρον 2 ὁμιλεῖ περὶ βλάβης συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ ἐρωτήσω, πῶς δικαιολογεῖτε τὰ καὶ τότε λεχθέντα καὶ νῦν, ὡς παρατηρῶ, ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ ἀναφερόμενα, ὅτι, ἂν καὶ πρὸ τῆς ἐγκρίσεως τῆς δημοπρασίας προσεφέρθη τίμημα μικρότερον τοῦ προσφερομένου ὑπὸ τοῦ κ. Καμπᾶ,....

§84ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§85ΛΕΒΙΔΗΣ. ... ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατεκύρωσε τὸ χόρτον ἐπ’ ὀνόματι τοῦ κ. Καμπᾶ;

§86ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε, εἶναι ἀνακριβές.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀποδεικνύεται ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων, ὅτι εἶναι ἀνακριβές.

§88ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ἐδέχθη τὴν προσφορὰν, ἐνῷ ὑπῆρχεν ἐκκρεμὴς ἡ δημοπρασία.

§89ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὅταν προσήχθη ἡ ἀναφορὰ, εἶχε δοθῆ ἡ ἔγκρισις. Ἡ ἀναφορὰ ἐδόθη ἑπτὰ ὅλας ἡμέρας μετὰ τὴν ἔγκρισιν, ὡς ἀποδεικνύουσι τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα· ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν εἶχεν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν, καὶ ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς δημόσιος λειτουργὸς, ἔδει νὰ τηρήσῃ.... Δὲν ἀνῆλθον ἐδῶ, ἵνα ὑπερασπίσω τινά, οὐδ’ ἔχει τῆς ἐμῆς ὑπερασπίσεως ἀνάγκην ἐκεῖνος. Ἤδη πρόκειται νὰ δώσω πληροφορίας, εἶπον δὲ κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, ὅτι εἰς τοῦτο καὶ μόνον ἀφορᾷ ἡ ἐπὶ τὸ βῆμα ἄνοδός μου, οὐδὲ ὑπάρχει ἀνάγκη τις, ἵνα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀπολογηθῇ, ἀλλ’ οὐδ’ ἐγὼ ἀντ’ αὐτῆς. Ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ κληθῆτε νὰ δώσητε τὴν ψῆφον ὑμῶν ἐπὶ τῆς προτάσεως, εἶσθε κύριοι νὰ πράξητε ὅ,τι ἂν θέλητε, ἀλλὰ μὴ περιμένετε ποτὲ ν’ ἀκούσητε ὑμεῖς ἐνταῦθα ἀπολογίαν παρ’ ἐκείνων, οἵτινες, ἐκπληρώσαντες μετὰ τῆς προσηκούσης εὐλαβείας τὰ καθήκοντα αὐτῶν ὡς κυβερνητῶν τῆς χώρας, δὲν ὀφείλουσι νὰ ἀπολογηθῶσι πρὶν ἢ ἐπιληφθῇ τοῦ θέματος ἡ δικαστικὴ ἐξουσία, ἥτις ἐτέθη ὡς ἐγγύησις μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν. Λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ ἀπολογίας, ἀλλ’ ἀπαντῶν εἰς τὸν συνάδελφον κ. Λεβίδην λέγω, ὅτι, ἐὰν πρόκειτο νὰ συζητήσω ἐπὶ τῆς οὐσίας τῆς προτάσεως, ἤθελον ἐξετάσει τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου μοὶ ἀπηύθυνε τὴν ἐρώτησιν, ἤθελον δὲ ἀποδείξει εἰς αὐτὸν, ὅτι καὶ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν παρενόησε, καὶ τὰ πραγματικὰ γεγονότα, τὰ ἀναφερόμενα ἐν τῇ προτάσει, δὲν ἠθέλησεν ἐπισταμένως νὰ μελετήσῃ.

§90ΛΕΒΙΔΗΣ. Δι’ αὐτὸ σᾶς ἠρώτησα, νὰ μὲ φωτίσητε.

§91ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν ἐμελέτα ἐπισταμένως τὰ πράγματα, ἤθελεν ἴδει, ὅτι μετὰ τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατέθηκε τότε ἡ Κυβέρνησις, ἀπαντῶσα εἰς τὰς γενομένας ἐπερωτήσεις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τις σπουδαίως, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔδωκε τὴν ἔγκρισιν εἰς τὸν τελευταῖον μειοδότην μετὰ τὴν πρὸς αὐτὸν κοινοποίησιν μικροτέρας προσφορᾶς. Ἐξήγησε δὲ τότε ἐν τῇ Βουλῇ, πῶς ἔχουσι τὰ τῶν μειοδοτικῶν δημοπρασιῶν παρὰ τοῖς Ὑπουργείοις· εἶπε τότε, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι παρίστανται παραπονούμενοι, οὐδὲν ἄλλο πράτουσιν ἢ προσπαθοῦσι κατὰ κανόνα νὰ ἐπιτύχωσιν, ἀπειλοῦντες τοὺς μειοδοτοῦντας, παροχήν τινα ἐπωφελῆ παρ’ αὐτῶν, ἀποσυρόμενοι τοῦ ἀγῶνος, εἰς ὃν σπουδαίως δὲν σκοποῦσι νὰ προσέλθωσιν· ἂν δὲ τοῦτο δὲν κατορθώσωσι, καιροφυλακτοῦσιν ἀκριβῶς τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ παραδώσῃ καὶ παραδίδει τὴν ἔγκρισιν, ἵνα προσφέρωσι μικρότερον ποσὸν, διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ προσφορά των, διδομένη παρὰ τὸν νόμον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ δεκτή. Ταῦτα πάντα δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ τὰ ἐκθέσῃ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ νὰ τὰ μάθητε· ὅσοι ἔχετε πεῖράν τινα τῶν τοῦ κόσμου, γνωρίζετε διὰ πόσων καὶ ποίων διαβολικῶν τεχνασμάτων οἱ ἐπαγγελλόμενοι τὰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις προσπαθοῦσι νὰ ἐξαπατήσωσιν οὐ μόνον ἐκεῖνον, μετὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ συμβληθῶσι μειοδοτοῦντες, εἴτε Δημόσιον οὗτος εἶναι, εἴτε ἰδιώτης, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ συναγωνισθῶσι, καὶ πειρῶνται διὰ μυρίων μέσων νὰ ματαιώσωσι τὰς δημοπρασίας καὶ ἀπομακρύνωσιν ἐκεῖθεν τοὺς δυναμένους νὰ μειοδοτήσωσιν, ἵνα ἐντεῦθεν ὠφεληθῶσιν· ἂν δὲ τοῦτο δὲν κατορθώσωσιν, ἔρχονται ἀμέσως μετὰ τὴν ἔγκρισιν καὶ παρίστανται ὡς ἀδικηθέντες, αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι μετῆλθον πάντα τὰ μέσα, ὅπως ἀδικήσωσιν. Αὕτη εἶναι ἡ ἱστορία τῆς προσφορᾶς, περὶ ἧς ἐποιήσατε λόγον, καὶ ἂν ἀνατρέξητε εἰς τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, θέλετε ἴδει, ὅτι ταῦτα κυροῦσι τοὺς λόγους μου. Ἐπανερχόμενος δὲ εἰς ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπήντησε πρὸ ὀλίγου, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ εἴπω πρὸς αὐτὸν, ὅτι, ἀντὶ νὰ παραπονεθῇ κατ’ ἐμοῦ, ὡς μεμφομένου αὐτὸν ἐπὶ τῇ ἀναμίξει αὐτοῦ ἐν τῇ ἐπιχειρήσει ταύτῃ, ὤφειλε νὰ ὁμολογήσῃ σαφῶς καὶ ἄνευ περιστροφῶν ἐκεῖνο, περὶ οὗ προεκλήθη ἐξ ἀρχῆς, τουτέστιν ἂν ἡ ἐπιχείρησις, περὶ ἧς πρόκειται, ἐγένετο χάριν ὡρισμένων προσώπων, θυσιασθέντων σπουδαιοτάτων συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἢ ἂν τὰ πρόσωπα, τὰ ἀναμιχθέντα ὁπωσδήποτε εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην, ἐζημιώθησαν.

§92ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὅλως ἄσχετον τοῦτο.

§93ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ εἶπε μέν τινα περὶ τούτου, ἀλλὰ προσεπάθησεν ἐκ παντὸς τρόπου νὰ καλύψῃ τὰ πράγματα, διὰ νὰ μείνῃ κενὸν καὶ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, καθόσον ὁ ἀγὼν αὐτοῦ περιεστράφη κυρίως εἰς τοῦτο, πῶς νὰ ἐξέλθῃ τῆς ὀδυνηρᾶς θέσεως, εἰς ἣν περιήχθη ἐκ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἐπιπολαιότητος καὶ τῆς καθ’ ἡμῶν ἐμπαθείας τῶν πολιτικῶν αὐτοῦ φίλων.

§94ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πρὸ ὀλίγου, ὅτε εἷς τῶν ἀγορευσάντων ὑπέβαλε τοὺς πίνακας, προτάσει τινὸς συναδέλφου, ἐδέχθη νομίζω ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῶσι...

§95ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διόλου.

§96ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν ἠπατήθην· ἀλλὰ καὶ ἂν ἠπατήθην, προβάλλω τὴν πρότασιν νὰ τυπωθῶσι καὶ ἔλθωσιν εἰς συζήτησιν. Νομίζω δὲ, ὅτι ἄνευ σπουδαίας βλάβης τοῦ θέματος δυνάμεθα νὰ διακόψωμεν τὴν συνεδρίασιν· πιστεύω, δὲ, ὅτι τὴν πρότασίν μου θέλει δεχθῆ ἡ Κυβέρνησις. Μάλιστα ἐγεννήθη ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχει σπουδαιότητα· ἐῤῥέθη, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης εὗρεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν 7,500,000 δραχμὰς, τῶν ὁποίων ἐποιήσατο χρῆσιν, καὶ περὶ τούτου ἔπρεπε νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις.

§97Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Δὲν ἤκουσα ἀκριβῶς τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ προλαλήσας. Μοὶ ἐφάνη ὅτι ἐπρότεινε νὰ γείνῃ διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως. Βεβαίως, ἂν πρόκηται ἡ συζήτησις νὰ ἐξακολουθήσῃ, διότι καὶ ἄλλοι μέλλουσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον ῥήτορες, οὐδαμῶς ἀντιλέγω νὰ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι οἱ κύριοι συνάδελφοι θέλουσιν ἐπανέλθει μετὰ ἓν τέταρτον, ἵνα ἐπαναληφθῇ ἡ συνεδρίασις.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλή...

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς οὐδένα ἔχομεν λόγον, ὅπως διακόψωμεν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε λοιπόν.

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς οὐδένα ἔχομεν λόγον, ἵνα ἐπιθυμῶμεν τὴν διακοπὴν ἢ τὴν ἀναβολὴν τῆς συνεδριάσεως. Ἡμεῖς τοὐναντίον, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε, καὶ ὡς μὴ ὤφελεν, ἐκινήθη ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ σταδίου, ἐν ᾧ εἴμεθα, ὡς ἐκ τῆς θέσεως ἡμῶν τῆς νομίμου, οἱ ἡττημένοι, ἵνα μεταβῶμεν εἰς τὸ στάδιον, ἐν ᾧ θὰ διατελῶμεν ἐν ἰσότητι πρὸς ὑμᾶς, εἰς τὸ στάδιον τὸ δικαστικόν. Οὐδὲ ἀναγνωρίζομεν εἰς ὑμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ διεξάγητε τὰ τῆς ὑποθέσεως διὰ τρόπου σκοποῦντος, ὅπως παρακωλύσῃ ὁπωσδήποτε τὴν ταχίστην, τὴν ἄνευ ἀναβολῆς παράστασιν ἡμῶν ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης· διότι, ἐν ὅσῳ διατελεῖ ἡ ὑπόθεσις ἐνώπιον ὑμῶν, βεβαίως οὐδὲν δύναταί τις ν’ ἀπεκδέχηται ἐν τῇ διεξαγωγῇ αὐτῆς ἄλλο ἢ τὴν κομματικὴν ἐνέργειαν, ἣν μετέρχεσθε καὶ ἥτις εἶναι τὸ χαρακτηριστικὸν τῶν κοινοβουλευτικῶν σωμάτων. Τὰ Κοινοβούλια εἶναι σώματα πολιτικὰ, αἱ ἐνέργειαι καὶ αἱ ἀποφάσεις αὐτῶν εἶναι πολιτικαὶ, ἐν ταῖς πολιτικαῖς δὲ ταύταις ἀποφάσεσιν, ἐν τῇ πολιτικῇ ταύτῃ λειτουργίᾳ τῆς Βουλῆς, ἡμεῖς εἴμεθα οἱ μειοψηφοῦντες· ἠξεύρομεν ἄρα, ὅτι αἱ ἀποφάσεις ἐν τῷ σταδίῳ, ὅπερ νῦν διανύει ἡ ὑπόθεσις, θὰ ἦναι καθ’ ἡμῶν, καὶ ὅτι ἐκ τοῦ νόμου ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, ἵνα ἀνεχθῶμεν αὐτάς. Ἀλλ’ ὁ νόμος, ὅστις ἐν τῇ καταδιώξει περὶ εὐθύνης ὑπέταξε τὰς μειονοψηφίας εἰς τὴν ἀπόφασιν τῶν πλειονοψηφιῶν τῶν κομματικῶν, ἤτοι τῶν πολιτικῶν,—διότι ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι ὁ ὀργανισμὸς εἶναι τὸ κόμμα,—ὁ αὐτὸς νόμος ἔδωκεν ἐγγυήσεις εἰς τὴν Πολιτείαν καὶ εἰς τοὺς καταδιωκομένους, αἵτινες εἶναι ὁ μόνος, ἀλλὰ τελεσφόρος περιορισμὸς τοῦ πολιτικοῦ σώματος, διατάξας, ὅπως εὐθὺς μετὰ τὴν κατηγορίαν, κανονιζομένην ἐν τῷ πνεύματι τῶν πολιτικῶς ἐπικρατούντων, ἐπιληφθῇ τοῦ θέματος ἀρχὴ ἄλλη, ἀνωτέρα καὶ τῶν κατηγορούντων καὶ τῶν κατηγορουμένων, ἥτις, ἀποφαινομένη περὶ τούτων, κρίνει καὶ περὶ τῆς ἐνεργείας ἐκείνων. Ἔχετε ἤδη τὸ δικαίωμα νὰ κατηγορήσητε, οὐδὲ λέγομέν τι περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διεξάγετε τὰ τῆς κατηγορίας, μὴ θέλοντες ν’ ἀκούητε τὰ ἐν τῇ ἐκτυλίξει αὐτῆς δυσάρεστα εἰς ὑμᾶς, καὶ προσπαθοῦντες, ὡς ἐπράξατε πρὸ ὀλίγου, ἀγορεύοντος τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, νὰ καταπνίξητε ἐν βοαῖς τὴν φωνὴν τῶν ἀντιλεγόντων. Ὑμεῖς διέπετε τὴν ἐνέργειαν ἐν τῷ σταδίῳ, ἐν ᾧ διατελοῦμεν, πράττετε ἄρα ὅ,τι αἱ διαθέσεις καὶ τὰ ὑποτιθέμενα ὑμῶν πολιτικὰ συμφέροντα σᾶς ὑπαγορεύουσιν, ἀλλ’ ὀφείλετε νὰ ὑποτάσσησθε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν νόμον. Ἀφοῦ ἀπεφασίσατε νὰ κινήσητε τοιοῦτον ζήτημα, ὀφείλετε νὰ ἐνεργήσητε διὰ τρόπου ἐξασφαλίζοντος ὑπὲρ τῆς Πολιτείας πρὸ πάντων, ὑπὲρ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου ὡσαύτως, τὴν ἐγγύησιν τῆς δικαστικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος, καὶ πείθοντος πάντα, ὅτι αἱ ἐνέργειαι ὑμῶν κανονίζονται ἐν τῇ συνειδήσει τῶν κινδύνων, οὓς καὶ ὑμεῖς διατρέχετε, ἂν ἡ κατηγορία, εἰς ἣν θὰ προέλθητε, ᾖναι ἀνυπόστατος. Τὸ τυπικῶς νόμιμον τῆς ψήφου ὑμῶν παρ’ οὐδενὸς δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ, ἀλλ’ οὐσιαστικῶς θέλει ἐξελεγχθῆ αὕτη παρ’ ἐκείνων, οὓς ἔταξεν ἡ Πολιτεία, ἵνα δικάζωσι τὴν κομματικὴν ψῆφον ἐπὶ τοιούτων θεμάτων· δίδοντες τὴν ψῆφον ὑμῶν, πρέπει νὰ γινώσκητε, ὅτι δὲν δίδετε ψῆφον ἀνεξέλεγκτον, καὶ ὅτι αἱ ἐπινοήσεις πρὸς διεκφυγὴν τοῦ ἐλέγχου δὲν εἶναι ἀνεκταί. Ἠκούσθη τὰς ἡμέρας ταύτας, ὅτι πρόκειται ἐν τῇ διεξαγωγῇ τῶν τοῦ κατηγορητηρίου περὶ ἐνεργειῶν κατ’ ἐπίφασιν, ὅτι οὐδεὶς σκέπτεται περὶ δίκης, μόνον δὲ σκοπούμενον εἶναι ἡ κατηγορία. Πρόδηλον εἶναι, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χθὲς ἔλεγεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συνεδριάσῃ πλέον τῶν ὀκτὼ ἔτι ἡμερῶν. Ἀλλ’ ἂν ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συνεδριάσῃ πέραν τῶν ὀκτὼ ἡμερῶν, ποῦ εὕρηται ἡ δικαστικὴ ἐγγύησις ὑπὲρ τῆς Πολιτείας καὶ ὑπὲρ τῶν κατηγορουμένων; Ἀφοῦ θὰ προέλθητε εἰς τὴν κατηγορίαν,—καὶ πρέπει νὰ προέλθητε εἰς αὐτὴν, ἀφοῦ φρονεῖτε, ὅτι συντελεῖ αὕτη εἰς τὰ πολιτικὰ ὑμῶν συμφέροντα,—ὀφείλετε νὰ προνοήσητε, ὅπως ἀπολήξῃ ὅπου τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ· διότι ἄλλως διατρέχετε τὸν κίνδυνον νὰ ῥηθῇ, ὅτι πᾶν ὅ,τι πράττετε, ὑπαγορεύεται ἐκ πολιτικοῦ ὑπολογισμοῦ, ὑπαγορεύεται ἐκ δειλίας, ὅτι δὲν τολμᾶτε ν’ ἀντιμετωπίσητε τὴν δικαιοσύνην, ἣν δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἀντιμετωπίσητε, διότι τὴν δικαιοσύνην τὸ Σύνταγμα ἔταξε πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος, ὅπερ ἀνακινεῖτε ἐν γνώσει ὅτι ὑπάρχει κώλυμα, προστατεῦον ὑμᾶς ἀπὸ τῆς λύσεως, ἧς τ’ ἀποτελέσματα ἡ τοιαύτη ὑμῶν ἐνέργεια ἀποδεικνύει, ὅτι κατανοεῖτε. Δὲν λέγω ταῦτα, ἵνα ἀναβάλητε τὴν ἐνέργειαν ὑμῶν· τοὐναντίον λέγω ταῦτα, ἵνα τὴν ἐπισπεύσητε, διότι ἐπιθυμῶ ἐγὼ νὰ προσέλθωμεν ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης τὸ ταχύτερον, καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτῶ παρὰ τῶν διευθυνόντων τὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως ταῦτα διέπωνται κατὰ τρόπον μὴ καταργοῦντα τὰς ἐγγυήσεις, ἃς τὸ Σύνταγμα παρέχει μὲν εἰς ἡμᾶς, ἀπαιτεῖ δὲ μάλιστα ὑπὲρ τῆς Πολιτείας ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ θεσμοῦ τῆς εὐθύνης. Ὁ θεσμὸς τῆς εὐθύνης εἶναι ὁ ἱερώτερος πάντων, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παίζῃ ἐν τοῖς ἁπτομένοις τοιούτου θεσμοῦ· παίζει δὲ ἡ Βουλή, προβαίνουσα εἰς ἀπόφασιν περὶ συστάσεως προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα εὐθὺς κατόπιν ἐπέλθῃ ἡ λῆξις τῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς, ἥτις θέλει καταστήσει τὴν σύστασιν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ματαίαν· διότι πάντες γινώσκομεν, τί ἀναγράφει ὁ νόμος περὶ εὐθύνης, πάντες γινώσκομεν, ὅτι, ἐπερχομένης τῆς λήξεως τῆς Συνόδου, ἡ προανακριτικὴ ἐπιτροπὴ παύει εὐθὺς, νέα δὲ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ θέλει ἐκλεχθῆ ὑπὸ τῆς νέας Συνόδου, γινώσκουσι δὲ τοῦτο ἰδίως οἱ διευθύνοντες τὰ τῆς κατηγορίας· δὲν λέγω οἱ ὑπογράψαντες τὸ κατηγορητήριον, δὲν συζητῶ πρὸς αὐτοὺς, οἱ διευθύνοντες ὅμως τὰ τῆς ὑποθέσεως, ἐκεῖνοι γινώσκουσι τὴν ἔννοιαν τῆς ὥρας, καθ’ ἣν προβάλλεται ἡ πρότασις· προβάλλεται δὲ ἡ πρότασις ἐν χρονικῷ σταθμῷ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, μὴ ἐπιτρέποντι, ὅπως ἡ κατηγορία ἐξέλθῃ ἀπὸ τοῦ πολιτικοῦ σταδίου, ἤτοι ἀπὸ τῶν χειρῶν αὐτῶν καὶ εἰσέλθῃ εἰς στάδιον ἄλλο, ἐξ οὗ ἀποκλείεται πᾶσα πολιτικὴ ἐπίδρασις. Τί ἠμπόδιζε τοὺς διευθύνοντας τὰ τῆς κατηγορίας, ἵνα φέρωσι ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν ταχύτερον; Εἶχον ἀνάγκην πληροφοριῶν δῆθεν· ἀλλ’ εἴδομεν τὰς πληροφορίας, φρονῶ δὲ, ὅτι καὶ μετὰ τὴν προσκόμισιν αὐτῶν οὐδεὶς ὑπάρχει μεταξὺ ἡμῶν ὁ πεισθείς, ὅτι ἐπὶ κατηγοριῶν οὕτως ἀνυποστάτων καὶ αὐτόχρημα γελοίων ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσιν αἱ πληροφορίαι εἰς ἄλλο ἢ εἰς πληρεστέραν διακωμῴδησιν τῆς διεξαγομένης ἐνεργείας. Πᾶσαι αἱ προσκομισθεῖσαι πληροφορίαι τί ἄλλο ἀπέδειξαν, εἰμὴ ὅτι τ’ ἀνακινηθέντα ἢ οὐδὲν παρουσίαζον τὸ ἔκρυθμον, ἢ ἀνήγοντο εἰς ὑπηρεσιακὰς ἀσημάντους ἀνωμαλίας, ἀνέκαθεν ὑφισταμένας, καὶ ἐφ’ ὧν ἂν ἡ Βουλὴ ἤθελε τῳόντι ἐξ ἀγαθοῦ τοῦ συνειδότος νὰ ἐπεκτείνῃ τὸν ἔλεγχον αὐτῆς, ὤφειλε πάντως νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ ἐλέγχῳ τὸν νῦν Πρωθυπουργόν; Ἐπὶ πάσαις ταῖς καταγγελλομέναις δῆθεν παραβάσεσιν εὐθύνεται καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἢ συνάδελφος αὐτοῦ, ἐν δὲ τῷ κατηγορητηρίῳ καταγγέλλονται καὶ οἱ συνάδελφοι ἐπὶ ταῖς εὐθύναις τῶν συναδέλφων. Τίνα πρᾶξιν καταγγέλλει τὸ ἔγγραφον, τὸ ἀποκαλούμενον κατηγορητήριον, ἧς ὁμοία ἢ ἐπαγομένη εὐθύνην μεγαλειτέραν δὲν ἐτελέσθη ἢ δὲν τελεῖται ὑπὸ συναδέλφου τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ὑπ’ αὐτοῦ τούτου; Περὶ τῶν πλείστων ὑπεβλήθησαν ἔγγραφα, περὶ ὧν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω, ἀποδείξας τὸ κανονικὸν πασῶν τῶν καταγγελλομένων ἐνεργειῶν. Ὡμίλησα περὶ τῶν ἀρβυλῶν, καὶ ἔκτοτε προσεκομίσθησαν, ζητηθεῖσαι παρ’ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, τοῦ κ. Λυμπεροπούλου, συμπληρωματικαὶ πληροφορίαι περὶ τῶν καττυμάτων, ἤτοι χονδρῶν δερμάτων, παρεσκευασμένων πρὸς ἐπισκευὴν τῶν ἀρβυλῶν, ἀναγινώσκω δ’ ἐν τῷ ἐγγράφῳ, τῷ περὶ παραπομπῆς τῶν πρώην Ὑπουργῶν, ὅτι «τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἠγόρασε κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1886 ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ ἀπό τινα Τσαγκάρην 10,000 ζευγῶν καττυμάτων». Ποῖος παρήγγειλε τὴν ἀγορὰν ταύτην; Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν Ἀντώνιος Μαυρομιχάλης, ἐπὶ ταῖς πράξεσι τοῦ ὁποίου συνευθύνεται ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Διατὶ οἱ ἀξιότιμοι 20 προτείνουσι τὴν παραπομπὴν τῶν πρώην Ὑπουργῶν ἐπὶ τῇ ἄνευ δημοπρασίας προμηθείᾳ ταύτῃ παρὰ τοῦ ἀρβυλοποιοῦ Τσαγκάρη, καὶ δὲν ζητοῦσι τὴν παραπομπὴν τοῦ ἐκδόντος τὴν περὶ ταύτης διαταγήν; Ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐξέδωκα τὴν περὶ τῆς πληρωμῆς ἐντολὴν, ἀλλ’ ἡ παραγγελία περὶ τῆς προμηθείας ἐγένετο ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ Ἀντωνίου Μαυρομιχάλη, ἀφοῦ δὲ, κατὰ τὸ σύστημα τὸ διέπον τὰ τοῦ ἐγγράφου τούτου, συνευθύνεται ἐπὶ ταῖς πράξεσι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργεῖον, συνευθύνεται ἄρα ἐπὶ τῇ παραγγελίᾳ καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ νῦν, ὅστις ἦτο Πρόεδρος καὶ τῆς τότε Κυβερνήσεως, δὲν ἠξεύρω δὲ, μὴ τυχὸν ἦτο καὶ αὐτὸς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτε ἐξεδίδοντο διαταγαί τινες ἐκ τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν προμήθειαν τοῦ ἀρβυλοποιοῦ Τσαγκάρη. Πρᾶξις ἐκ τῶν ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ, περὶ ἧς δὲν ἐγένετο μέχρι τοῦδε λόγος, εἶναι καὶ ἡ μίσθωσις δύο οἰκιῶν ἐν τῷ αὐτῷ περιβόλῳ ἐν Ἄρτῃ διὰ γραφεῖα καὶ στρατῶνας τῆς χωροφυλακῆς’ παριστῶσι δὲ οἱ προτείνοντες τὴν κατηγορίαν, ὅτι κατὰ τὸν νόμον τοὺς στρατῶνας τῆς χωροφυλακῆς μισθοῦσιν οἱ δῆμοι, ἑπομένως ὅτι κατηγορητέον εἶναι τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον ὡς ἐκ τῆς εὐθύνης τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῇ μισθώσει τῶν κτιρίων τούτων εἰς λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ μήπως εἶναι ἄγνωστον, ὅτι τοῦ δημοτικοῦ νόμου ἡ διάταξις, καθ’ ἣν τὰ τῶν στρατώνων τῆς χωροφυλακῆς ἐπιβαρύνουσι τοὺς δήμους, ἡρμηνεύθη ἀνέκαθεν ὅπως ἔπρεπε νὰ ἑρμηνευθῇ, τουτέστιν ὅτι βαρύνει τοὺς δήμους κατὰ τοσοῦτον ἡ μίσθωσις τῶν στρατώνων, ἐφ’ ὅσον εἶναι προωρισμένη ἡ σταθμεύουσα χωροφυλακὴ εἰς τὴν ἀσφάλειαν τῆς περιφερείας τοῦ δήμου, ἐφ’ ὅσον ὅμως εἶναι αὕτη προωρισμένη εἰς σκοποὺς γενικωτέρους, ὡς συμβαίνει τὸ πλεῖστον ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν, μετέχουσιν οἱ δῆμοι μετὰ τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν μίσθωσιν; Οὕτω καὶ ἐνταῦθα, ἐν Ἀθήναις, μετέχει ὁ δῆμος κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς τὸ μίσθωμα τοῦ στρατῶνος, τὸ δ’ ἕτερον ἥμισυ καταβάλλεται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Πανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος ταῦτα οὕτω γίνονται, ἐν δὲ ταῖς νέαις ἐπαρχίαις τὸ Δημόσιον ἀνέκαθεν πληρόνει ὁλόκληρον τὸ μίσθωμα τῶν στρατώνων τῆς χωροφυλακῆς, ὅπου δὲν σταθμεύει αὕτη ἐν δημοσίοις καταστήμασι. Πληροφορίαι ἐζητήθησαν περὶ μιᾶς μόνης μισθώσεως, ἀλλὰ καὶ ἄνευ τῆς πληροφορίας ἠδύνατο νὰ διατυπωθῇ ἡ κατηγορία, ἀφοῦ πρόκειται περὶ πανθομολογήτου καὶ κανονικῆς ἐνεργείας· ἔδει ὅμως πάντως νὰ περιλάβῃ ἡ κατηγορία καὶ τὸν νῦν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ αὐτὸ σύστημα ἐνεργοῦντα. Ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἀρβυλῶν, περὶ ὧν ὡμίλησα ἐν προηγουμέναις συνεδριάσεσιν, ἀπεδείχθη ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, ἧς προτείνεται ἡ κατηγορία, ὁμοία καθ’ ὅλα πρὸς τὴν ἐνέργειαν ἁπασῶν τῶν πρὸ αὐτῆς, καὶ τοῦτο οὐ μόνον πρὸ τῆς ἰσχύος τῶν νόμων περὶ στρατιωτικῶν ἐπιμελητηρίων, ἀλλὰ καὶ μετ’ αὐτήν· ἑπομένως, ἂν αἱ πληροφορίαι εἶχον ζητηθῆ, ἵνα στηριχθῇ ἐπ’ αὐτῶν ὁ ἔλεγχος τῶν πράξεων, τῶν μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου περὶ ἐπιμελητηρίων κανονισασῶν τὰ τῶν ἀρβυλῶν διὰ τρόπου, ὅστις κατά τινας δὲν συμβιβάζεται πρὸς τὰ τοῦ δημοσίου λογιστικοῦ, ἐπὶ ταῖς πράξεσι ταύταις, μαρτυρουμέναις ἐκ τῶν προσκομισθεισῶν πληροφοριῶν, ἔπρεπε νὰ καταγγελθῶσι καὶ οἱ προκάτοχοι ἡμῶν, ἀλλὰ δὲν καταγγέλλονται οἱ προκάτοχοι ἡμῶν, καταγγελλόμεθα δὲ μόνον ἡμεῖς· προκειμένου ἄρα περὶ ἐνεργείας προσωπικῆς καὶ αὐθαιρέτου, πρὸς τί αἱ περὶ τῶν πραγμάτων πληροφορίαι; Ἐκ τῶν προσκομισθεισῶν πληροφοριῶν περὶ τοῦ τμήματος τῶν ἐκποιουμένων κτηνῶν τοῦ στρατοῦ προκύπτει, ὅτι κατετίθετο τοῦτο εἰς τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον καὶ παρ’ ἡμῶν καὶ παρὰ τῶν προκατόχων ἡμῶν πάντων, καὶ δὴ παρὰ τοῦ συναδέλφου τοῦ νῦν κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Μαυρομιχάλη. Διατὶ ὁ κ. Μαυρομιχάλης, διατὶ ὁ συνάδελφος αὐτοῦ κ. Δηλιγιάννης δὲν περιλαμβάνονται καὶ οὗτοι ἐν τῇ προτάσει τῶν κκ. εἴκοσι Βουλευτῶν; Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῶν πληροφοριῶν ἐγένετο καὶ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, διευκρινήσασα τὸ κανονικὸν τῆς ἐνεργείας ἡμῶν· καὶ ὅμως ἐπάγεται ἡ ἔκθεσις, ὅτι καὶ ζημία εἰς τὸ Δημόσιον ἐπεγένετο, διότι τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον ἠθέλησε νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς παρ’ αὐτῷ παρακαταθήκης τοῦ χρήματος, ἵνα ἰδιοποιηθῇ 83,000 δραχμάς· ἀλλὰ τὰς 83,000 δραχμὰς, εἰς ὧν τὴν ἀπόδοσιν οὐδεμία ἀπηντήθη δυσχέρεια, τίς παρακατέθεσεν, ἡμεῖς ἢ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κ. Ἀντώνιος Μαυρομιχάλης; Ἐνῷ δὲ παρακατέθεσεν αὐτὰς ὁ Ὑπουργὸς κ. Ἀντώνιος Μαυρομιχάλης, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, δὲν μνημονεύεται οὗτος ἐν τῇ προτάσει περὶ κατηγορίας. Πρὸς τί ἄρα ἐζητήθησαν τὰ ἔγγραφα ἢ πρὸς δικαιολόγησιν τῆς ἐπιβραδύνσεως τῆς περὶ κατηγορίας προτάσεως, ὅπως, γινομένη τὰς παραμονὰς τῆς λήξεως τῆς Συνόδου, προκαλέσῃ ἐνέργειαν περιοριζομένην ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ μὴ παρασχεθῇ εὐκαιρία εἰς ἐνέργειαν τῆς δικαιοσύνης, μεθ’ ἧς τὴν ἀπόφασιν θὰ ἴδωμεν, τίς ἔσται ἡ στάσις ὑμῶν; Καὶ περὶ τοῦ χόρτου ἐζητήθησαν καὶ προσεκομίσθησαν τὰ καὶ πέρυσι καὶ προπέρυσι προσκομισθέντα ἔγγραφα. Παριστῶσιν οἱ εἴκοσιν, ὅτι εἰς τὰ τοῦ χόρτου ἐπῆλθε ζημία τοῦ Δημοσίου 350,000 δραχμῶν· ἠκούσατε δὲ πρὸ ὀλίγου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁμολογοῦντος, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης, οὗτινος ὡς ἐντολοδόχος ἐπεμελήθη τὰ συμφέροντα ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ, ἐζημιώθη, καταλογιζομένης εἰς αὐτὸν ἐν τῷ συνεταιρισμῷ τῆς τιμῆς τοῦ χόρτου κατὰ ἓν λεπτὸν ἐπὶ ἔλαττον τῆς τιμῆς τῆς κατακυρώσεως· ἀλλ’ ἡ ἐπὶ ἔλαττον αὕτη τιμὴ ὡρίζετο ὡς ἀντίστοιχος τῆς τιμῆς τῆς κατακυρώσεως, διότι τὰ τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου καὶ τοῦ χαρτοσήμου δὲν ἐπεβάρυνον τὸν ἐπὶ τῷ τρίτῳ συμμέτοχον. Ὥστε ἐπὶ τῇ τιμῇ τῇ αὐτῇ τῶν ἄλλων...

§102ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπεβάρυνον καὶ αὐτόν.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ σημείωμα ἀνακοινωθέν μοι, τὰ τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου καὶ τὰ τοῦ χαρτοσήμου τοῦ συμβολαίου πρὸς τὸ Δημόσιον, ἐπεβάρυνον μόνους τοὺς ἀρχικοὺς ἐργολάβους.

§104ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν σᾶς ἔδωκαν ἀκριβεῖς πληροφορίας.

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐπιμένω... Ἐπὶ τῇ τιμῇ ἄρα, ὡς ἐπανορθοῖ τὰ κατ’ αὐτὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἤτοι λεπτῶν 17 καὶ ¼, ἀντὶ τῶν 18 καὶ ¼, ὑπέστη ζημίαν ὁ ἐπὶ τῷ τρίτῳ ἐνεχόμενος εἰς τὰ τῆς ἐργολαβίας παραγωγὸς χόρτου, βεβαίως ἄρα οὐδαμῶς ὠφελήθη ὁ ἀγοράζων τὸ χόρτον ἐπὶ τιμῇ κατὰ ἓν λεπτὸν ἀνωτέρᾳ ἀρχικὸς ἐργολάβος. Τὰ προσκομισθέντα ἔγγραφα κυροῦσι πάνθ’ ὅσα ἐῤῥήθησαν κατὰ τὰς δύο προηγουμένας συνόδους, διαψεύδοντα αὐθεντικῶς καὶ πάνθ’ ὅσα εἷς ἐκ τῶν εἴκοσιν, ὁ προκαλῶν τὸ ζήτημα κατὰ τὰς συνόδους ἐκείνας, ἔλεγε τότε καὶ ἐπαναλαμβάνει ἤδη ἀνυπόστατα ἐπινοήματα.

§106ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς τὸ λέγετε αὐτό;

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ λέγω καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, οὐχὶ ἀπαντῶν πρὸς ὑμᾶς, — εἶπον ὅτι πρὸς τοὺς τῆς πλειονοψηφίας οὐδεμίαν θέλω δώσει ἐξήγησιν, — ἐξηγήσεις θὰ ἔδιδον εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν, ἐὰν μὴ ἦτο βέβαιον, ὅτι οἱ διευθύνοντες τὰ τῆς πλειονοψηφίας, ὑπὲρ τῆς ἰδίας σωτηρίας μεριμνῶντες, δὲν τολμῶσι νὰ μὲ παραπέμψωσιν ἐνώπιον αὐτῆς, τολμῶσι μόνον νὰ κατηγορῶσιν ἐντὸς τῆς περιφερείας, ἐφ’ ἣν ἐπεκτείνεται ἡ κομματικὴ αὐτῶν ἐπικράτησις.

§108ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ λησμονῇς, ὅτι εἶσαι κατηγορούμενος.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατηγορούμενος θὰ ἦμαι ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς· ἐνώπιον ὑμῶν εἶμαι Βουλευτὴς, καὶ ὡς Βουλευτὴς ἦλθον, ἵνα ἐλέγξω τὰ παρ’ ὑμῶν τελούμενα καὶ κατηγορήσω τοὺς διέποντας τὰ καθ’ ὑμᾶς.

§110ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ ἔγκρισις δὲν εἶχε κοινοποιηθῆ.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἔγκρισις τῆς δημοπρασίας τοῦ χόρτου εἶχε κοινοποιηθῆ, ὅτε ἐγένετο ἀνωτέρα προσφορά· πιστοποιεῖται δὲ τοῦτο ἐκ τῆς προσκομισθείσης ἐνυπογράφου βεβαιώσεως τοῦ πρὸς ὃν ἐγένετο ἡ κοινοποίησις ὑπ’ αὐτὸ τὸ ὑπουργικὸν ἔγγραφον τῆς ἐγκρίσεως. Κατὰ τὰς παρελθούσας συνόδους ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅστις ἀνεκίνει τὸ ζήτημα, δὲν ἠρνήθη, ὅτι τοῦτο εἶχεν οὕτω, διότι προσήγαγον τὸ ἔγγραφον....

§112ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲ τώρα τὸ ἠρνήθην.

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἠρνήθη ὁ κ. Λεβίδης.... Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν τὸ ἠρνήθη, ἀλλ’ ἠρώτα, διατὶ δὲν ἐγένετο ἡ ἐπίδοσις διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος. Ἀλλ’ οὐδέποτε κοινοποίησις ἐγένετο ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος, πάντοτε γίνεται ἡ κοινοποίησις κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον, ἐν γνώσει δ’ ἐζήτει ὁ κ. Βουλευτὴς τὰ μὴ γινόμενα, ἵνα δημιουργῇ αἰτίας. Ἀλλὰ διατὶ δὲν ἐρωτᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἄν ποτε αὕτη ἐποιήσατο κοινοποίησιν διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος; Πλὴν τῆς ἀποδείξεως, ὅτι ἡ κοινοποίησις ἐγένετο, ὑπῆρχον ἐν τοῖς ἐγγράφοις καὶ τ’ ἀποδεικνύοντα, ὅτι οἱ ὑποβαλόντες τὴν νέαν προσφορὰν δὲν κατέθηκαν τὴν ἐγγύησιν τῶν 30,000 δραχμῶν, ἥτις ἦτο κατὰ τὴν διακήρυξιν τῆς δημοπρασίας ὅρος ἀπαραίτητος τοῦ ἀποδεκτοῦ τῆς αἰτήσεως αὐτῶν.

§114ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη.

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχω τὰ ἔγγραφα ἐκεῖ, μαρτυροῦντα περὶ τῆς ἐν τῇ διακηρύξει ἀναγραφῆς τοῦ ὅρου.

§116ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ καταδέχησθε νὰ ἐνδιατρίβητε εἰς αὐτά.

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καταδέχομαι νὰ ἐνδιατρίβω εἰς ταῦτα, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι αἱ πληροφορίαι ἐζητοῦντο μόνον πρὸς παρέλκυσιν, ἵνα ἀναβληθῇ ἡ πρότασις περὶ τῆς κατηγορίας μέχρις ἐποχῆς, ὅτε ἠδύνατο νὰ ὑποβληθῇ ἐν τῇ βεβαιότητι, ὅτι ἡ λῆξις τῆς συνόδου, ἐπερχομένη, θὰ ἔσωζε τοὺς διευθύνοντας τὰ κατ’ αὐτὴν ἀπὸ τοῦ κινδύνου τῆς δικαστικῆς ἐτυμηγορίας. Ἐνῷ τὰ προσκομισθέντα ἔγγραφα μαρτυροῦσιν, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ὡμολόγει ἐν ἀγορεύσεσιν αὐτοῦ κατὰ τὰς παρελθούσας συνόδους, ὅτι προηγήθη τῆς δημοπρασίας, ἧς ἐκυρώθη τὸ ἀποτέλεσμα, ἄλλη, καθ’ ἣν οὐδεὶς ἐπαρουσιάσθη, ἤδη ἀναγράφεται ἐν τῇ προτάσει τῆς κατηγορίας, ὅτι δὲν ἐγένετο προηγουμένη δημοπρασία. Ἡ πρώτη δημοπρασία διήρκεσεν ἐπὶ τρεῖς συνεχεῖς ἡμέρας, καθ’ ἃς οὐδεμία ἐγένετο προσφορά. Μηδενὸς παρουσιασθέντος κατὰ τὰς τρεῖς ἡμέρας, τὸ Φρουραρχεῖον διέταξε τὴν ἐπανάληψιν τῆς δημοπρασίας· τὸ δὲ Ὑπουργεῖον, εἰδοποιηθὲν περὶ τούτου, ἀπῄτησεν εὐθὺς, ὅπως ἐνεργηθῇ ἡ ἐπαναληπτικὴ δημοπρασία δι’ ἐνσφραγίστων προσφορῶν, ἵνα οὕτω διαλυθῇ ἡ παρακωλύουσα τὰς προσφορὰς σύστασις. Τὸ μέτρον ἀπεδείχθη εὔστοχον, καὶ ἐκ τῆς δευτέρας δημοπρασίας ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπερ πάντες γινώσκομεν. Ἀναγινώσκομεν ἐν τῇ προτάσει περὶ κατηγορίας ἀναγραφόμενα καὶ ἄλλα, περὶ ὧν ἀπήντησεν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός· ἀναγινώσκομεν ἐνταῦθα ἀναγραφόμενα τὰ περὶ προκαταβολῶν πρὸς ἀξιωματικούς, ὡσανεὶ ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀνεπτύχθη σύστημα ὑπ’ αὐτῆς καταργηθέν. Ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως κατηργήθη, διηνεκῶς ὑφιστάμενον, τὸ σύστημα τῶν προκαταβολῶν, δεκάδες δὲ χιλιάδων δραχμῶν, προκαταβεβλημέναι εἰς ἀξιωματικούς, ὅτε ἀνέλαβον ἐγὼ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπεδόθησαν εἰς τὸ Δημόσιον διὰ κρατήσεων, αὐστηρῶς μὲν ἐφαρμοζομένων, ἀλλ’ ἐν μέτρῳ ἐπιεικείας κανονισθεισῶν. Ἐγένετο ὅμως καί τις προκαταβολὴ εἰς στρατηγὸν, καὶ ἐπὶ ταύτη προτείνεται κατηγορία, ἐνῷ ἐπὶ ταῖς προκαταβολαῖς ταῖς ἀποδοθείσαις ἐπὶ τῆς ὑπουργείας ἡμῶν κρίνονται μὴ ὑπέχοντες εὐθύνας οἱ προκάτοχοι ἡμῶν, οὐδὲ συνευθυνόμενος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὅμως ἡ πρὸς τὸν στρατηγὸν ἐκεῖνον προκαταβολὴ δισχιλίων δραχμῶν, δικαιολογηθεῖσα δι’ ἐπισήμου βεβαιώσεως περὶ ἐκτάκτου ἀνάγκης, ἣν οὐδεμία Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ παρίδῃ, ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου, νομίζω, ἤτοι ἐντὸς τριμήνου, ἀπεδόθη ὁλόκληρος. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἑτέρῳ ποσῷ 3,000 δραχμῶν, διατεθέντι ὑπὲρ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, οὐχὶ λόγῳ προκαταβολῆς, ἀλλὰ λόγῳ ἐξόδων δημοσίας ἀσφαλείας, καθ’ ὃν τρόπον κανονίζονται ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ τὰ τῶν ἐξόδων τοῦ κεφαλαίου τούτου τοῦ προϋπολογισμοῦ, καίτοι οὐδὲν ὑπάρχει τὸ ἔκρυθμον ἐν τούτῳ, προτείνεται ὅμως κατηγορία, βεβαίως διότι ἀπαρέσκει εἰς τοὺς διευθύνοντας τὰ τῆς κατηγορίας ἡ κυβερνητικὴ ἐνέργεια, πρὸς ἣν συνδέεται ἡ δαπάνη, ἀφοῦ ἡ ἀποστολὴ τοῦ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ εἰς Λάρισσαν σκοπὸν εἶχε τὴν ἐμπέδωσιν τῆς τάξεως, καὶ τὴν πρόληψιν ἀπειλουμένων ἀνωμαλιῶν, ἐφ’ αἷς οἱ διευθύνοντες τὰ τῆς κατηγορίας ὀφείλουσι λόγον. Καθ’ ἣν ἡμέραν, κατ’ ἀντιμωλίαν πρὸς τοὺς διευθύνοντας τὰ τῆς κατηγορίας, θὰ ἐξερευνηθῶσι τὰ τῆς καταστάσεως τῆς Θεσσαλίας, ἥτις προὐκάλεσε τὴν δαπάνην τῶν 3,000 δραχμῶν, δαπάνην κανονικώτατα γενομένην λόγῳ δημοσίας ἀσφαλείας, θὰ ἐξετάσωμεν, ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐνεργείας, ἐξ ὧν προεκλήθη ἡ κατάστασις αὕτη, ποίαν ἐκεῖνοι εἶχον γνώμην περὶ τοῦ ὀφειλομένου σεβασμοῦ πρὸς τὰ τῆς πειθαρχίας τοῦ στρατοῦ, καὶ περὶ τῶν ἐπιτρεπομένων σχέσεων τῆς πολιτικῆς πρὸς τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος. Τότε θὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰ ἐν Λαρίσσῃ παρασκευασθέντα, καὶ τὰ ἐν Λαρίσσῃ τελεσθέντα, τότε θὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰ τῆς Λαμίας, τὰ φέροντα τὸ ὄνομα ἑνὸς τῶν εἴκοσιν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν, τὴν ἀναγεγραμμένην πρώτην ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐν τῇ ἐξετάσει δὲ ταύτῃ θὰ παρουσιασθῇ πρώτη ἡ πρᾶξις τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀνακαλέσαντος εἰς τὸν στρατὸν 26 ὑπαξιωματικούς, ἀποβληθέντας ἐξ αὐτοῦ διὰ λόγους ἀντιπειθαρχικούς, καὶ θὰ τεθῇ τὸ ζήτημα, ἂν δύνηται ἐπὶ ταύτῃ νὰ διαφύγῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν κατηγορίαν, ἣν ὅμως δὲν περιέλαβον ἐν τῇ προτάσει οἱ ὑπογράψαντες, ὡς ἔχοντες ἴσως λόγους, ἵνα φοβῶνται, μὴ τοιαύτη πρότασι, περιλάβῃ καί τινα ἐξ αὐτῶν, καὶ ὡς ἀναγνωρίζοντες ἴσως πρὸς τοὺς ἐν Λαμίᾳ οὕτως ἐργασθέντας ὀφειλὴν κομματικῆς εὐγνωμοσύνης. Ἀλλ’ ὅπως καὶ ἂν ἔχωσι τὰ τῆς εὐγνωμοσύνης τῶν ἐπικρατησάντων ἐν τῇ πολιτικῇ, δὲν τοῖς ἐπιτρέπεται νὰ παραγνωρίζωσιν, εἰς ἀπότισιν τοιούτων ὀφειλῶν, τὰ συμφέροντα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ καὶ τὴν τιμὴν αὐτοῦ, δὲν συνᾴδει δὲ πρὸς τὴν τιμὴν καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἡ ἐπάνοδος εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ ἀτιμωρήτων, ὑπαξιωματικῶν παραβιασάντων τὸ καθῆκον αὐτῶν. Διὰ παραβιάσεως ῥητῶν διατάξεων νόμου ἠκυρώθη ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργείου περὶ ἀποβολῆς ἐκ τοῦ στρατοῦ τῶν 26 ἐκείνων ὑπαξιωματικῶν· ἀνακληθέντων δ’ αὐτῶν εἰς τὰς τάξεις, οὐδεμία κἂν ἐλήφθη πρόνοια, ἵνα κατόπιν νέας διαδικασίας ἐπιβληθῇ αὐτοῖς ἐπὶ παραβάσεσι πανθομολογουμέναις τιμωρία οἱαδήποτε. Βλέπομεν ἐν τῷ ἐγγράφῳ τῶν 20 προτεινομένην κατηγορίαν κατὰ τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, διότι ἐν προβιβασμοῖς, ἐκ παραδρομῆς ἀνομολογηθείσης, παρέλειψεν ἀξιωματικόν, ἔχοντα δικαίωμα ἵνα προβιβασθῇ πρὸ ἄλλου προβιβασθέντος, οὐδεμίαν δὲ γενομένην μνείαν τοῦ πλήθους τῶν δικαστικῶν ἀποφάσεων, τῶν ὑποχρεουσῶν τὸ Δημόσιον εἰς ἀποζημιώσεις ἕνεκα προβιβασμῶν γενομένων ὑπὸ προηγουμένων Ὑπουργῶν καὶ ὑπὸ συναδέλφων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, προβιβασμῶν χαρακτηριζομένων ὑπὸ τῶν δικαστηρίων ὡς παρανόμων. Εὐλόγως δὲν προνοοῦσι περὶ τούτων οἱ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν, διότι αὐτοὶ μόνην ἔχουσιν ἐνταῦθα τὴν πολιτικὴν ἐντολὴν, ὅπως προκαλέσωσι τὴν καταδίωξιν τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν· τοιαύτας ὅμως διακρίσεις δὲν θὰ ἐτόλμων οὐδὲ αὐτοὶ νὰ προτείνωσιν, οὐδὲ ἡ Βουλὴ νὰ ἀποδεχθῇ, ἂν ἡ κατηγορία προεβάλλετο, ὅπως περὶ αὐτῆς ἀποφανθῇ ἡ δικαιοσύνη κατὰ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ Συντάγματος. Εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξαναγκάσωμεν τοὺς διευθύνοντας τὰ τῆς κατηγορίας, ἔχομεν ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ καταγγείλωμεν τὴν ἀθέτησιν αὐτῆς ἐνώπιον ἐκείνων, εἰς οὓς ἡ Βουλὴ ὀφείλει λογοδοσίαν. Ἔχομεν καὶ καταγγελίαν κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ πληρωμῇ θαλασσίων ἀποδοχῶν εἰς δύο ἀξιωματικούς, ἀπεσπασμένους ὡς ἐπιτηρητὰς εἰς τὴν σχολὴν τῶν ναυτικῶν δοκίμων, οὐδεμίαν δὲ μνείαν τῶν ὑπὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν χορηγουμένων ἀποδοχῶν θαλάσσης εἰς ἀξιωματικοὺς ἐν αὐτῷ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, τουτέστιν εἰς ὑπηρεσίαν μὴ συμβιβαζομένην πρὸς τὴν τῶν θαλασσίων θέσεων, ἐξ ὧν ἀπεσπάσθησαν. Ἡ παρασιώπησις αὕτη οὐδὲν ἔχει τὸ θαυμαστὸν, διότι τὸ κατηγορητήριον εἶναι πρᾶξις πολιτικὴ, εἶναι συνέπεια τῆς κατανομῆς τῶν Βουλευτῶν εἰς 123 ἐντεῦθεν, καὶ ἐντεῦθεν εἰς πόσους; Ἦσαν ἄλλοτε 40, σήμερον δὲν ἠξεύρω πόσοι ἔμειναν· ἠξεύρω ὅμως, ὅτι ὑπὸ τὸ κατηγορητήριον τοῦτο ὑπάρχουσι πολλοὶ ὑπογεγραμμένοι, οἵτινες δὲν θὰ ἦσαν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, ἂν ἡμεῖς ἤμεθα 40. Ἀλλ’ ὁ κατὰ τοὺς θεσμοὺς ἡμῶν πολιτικὸς χαρακτὴρ τῆς κατηγορίας ἐν τῷ παρόντι σταδίῳ αὐτῆς καταφαίνεται ἰδίως ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ τῆς προτάσεως, τῷ ἀφορῶντι εἰς τὰ δάνεια καὶ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν κεφαλαίων αὐτῶν. Πρὸ ὀλίγου κατετέθησαν πίνακες, ἀποδεικνύοντες, ὅτι οἱ ὑποβληθέντες πρότερον ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐφ’ ὧν στηρίζεται τὸ πρῶτον κεφάλαιον τῆς προτάσεως, εἰσὶν ἀνακριβεῖς ἀπ’ ἀρχῆς ἕως τέλους, περιέχουσι σφάλματα, ἀνθαμιλλώμενα πρὸς τὰ τῆς διαβοήτου ἐκείνης ἀγορεύσεως, ἧς τηροῦμεν εὐφρόσυνην μνήμην, καὶ καθ’ ἣν χονδρικῶς τὰ ἑκατομμύρια διετίθεντο ἔνθεν καὶ ἔνθεν, κατὰ τὰ ἑκάστοτε ἀποδεικτέα. Καὶ ἐν τοῖς πίναξι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ βλέπομεν ἀναγραφὰς — εἰς χρέωσιν τῆς διαχειρίσεως τῶν προκατόχων 10 ἑκατομμυρίων ἐπὶ πλέον ἐν τούτῳ τῷ ἄρθρῳ, 7 ἑκατομμυρίων ἐπὶ πλέον ἐν ἄλλῳ ἄρθρῳ· ἔχομεν 22 ἑκατομμύρια, μὴ ἀναγραφόμενα εἰς πίστωσιν τῶν προκατόχων, ἐνῷ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχεν αὐτὰ πρόσφατα ἐν τῇ μνήμῃ, ἀφοῦ καὶ χθὲς ἔτι περιελάμβανε τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν ἐν νομοσχεδίῳ περὶ ἑνοποιήσεως δανείων. Τοιοῦτοι πίνακες παρουσιάσθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐπὶ τούτων ἐστηρίχθη ἡ πρότασις τῶν εἴκοσι Βουλευτῶν, ἔρχεται δὲ ὁ Βουλευτὴς, ὁ ἁρμοδιώτατος πάντων, ὁ ἀντιπροσωπεύων τὴν μειονοψηφίαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὑποβαλὼν ἐν καιρῷ πλήρεις καταστάσεις περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἔρχεται οὗτος σήμερον συσχετίζων τὰς καταστάσεις ἐκείνας πρὸς τὰς ὑποβληθείσας ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, συσχετίζων δὲ προσέτι πρὸς ταύτας καὶ ἑτέρας καταστάσεις, ὑποβληθείσας ὑπὸ ἑτέρου ἁρμοδιωτάτου προσώπου ἐν τῇ Βουλῇ, ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας. Ἐκ τῶν συσχετίσεων τούτων, ἀναπτυσσομένων ἐν τέσσαρσι πίναξιν, ἀποδεικνύεται, ὅτι οἱ πίνακες τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἦσαν ἀνάξιοι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι περιεῖχον ἀνακριβείας τοιαύτας, ὥστε, ἐάν τις τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου εἰσῆγεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἐργασίαν τοιαύτην, ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἀπέβαλλεν αὐτὸν ἐκ τῆς αἰθούσης· καὶ ὅμως, ἐνῷ ὑποβάλλονται πίνακες ὑπὸ τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὴν μειονοψηφίαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀνασκευάζοντες πάντα ταῦτα, καὶ καταδεικνύοντες ποῦ ἐδαπανήθησαν τὰ περισσεύματα ἐκ τῶν εἰσπραχθέντων ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅτι συμφώνως πρὸς τὸν νόμον ἐδαπανήθησαν, καὶ ἐπανορθοῦντες τὰς ἐσφαλμένας ἀναγραφάς, πρὸ ὀλίγου ἤκουσα τῆς πλειονοψηφίας, συζητούσης ἂν ἦτο ἀνάγκη νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τοὺς πίνακας τούτους, πρὶν ἢ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ κατηγορητηρίου. Ἐγὼ ἔσπευσα νὰ ἀναβῶ ἐπὶ τὸ βῆμα, διότι νομίζω, ὅτι ἡ διακωμῴδησις τοῦ ζητήματος τοῦ κατηγορητηρίου διήρκεσεν ἐπαρκῶς, ἡ δὲ παράτασις τῆς διακωμῳδήσεως ζητήματος τοιούτου κινδυνεύει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ πέραν τῶν πρωταγωνιστούντων ἐν αὐτῷ. Ματαιόσχολος ἡ συζήτησις περὶ τῆς ἀνάγκης θετικῶν βάσεων, ὁποίας παρουσιάζει ἡ ἐργασία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος πρὸς ἔλεγχον τῶν σφαλμάτων τῶν ὑπουργικῶν πινάκων, καίτοι ταῦτα ἀθροίζονται εἰς 56 ὅλα ἑκατομμύρια. Ἐπὶ τῶν 56 τούτων ἑκατομμυρίων στηρίζεται τὸ πρῶτον κεφάλαιον τῆς κατηγορίας· ἀλλ’ ἆρα διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς κατηγορίας, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τὰς κατατεθείσας καταστάσεις ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ; Βεβαίως δὲν ὑφίσταται τοιαύτη ἀνάγκη. Μήπως πρόκειται νὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῆς διαχειρίσεως, ἐφ’ ᾗ θὰ κατηγορήσῃ τοὺς προκατόχους Ὑπουργούς; Τοὺς Ὑπουργοὺς τούτους θὰ κατηγορήσῃ ἡ Βουλή, ἔχουσα ἀποχρῶντας πρὸς τοῦτο πολιτικοὺς λόγους· ἡ διαχείρισις ἄρα αὐτῶν εἶναι κακή, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ἀποδεικνύηται ἐκ τῶν καταστάσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δίδει πληροφορίας ὑπολειπομένας τοῦ ἀληθοῦς κατὰ δεκάδας ἑκατομμυρίων· καὶ τί πρὸς τοῦτο; ἆρα ἀγνοοῦσιν οἱ ζητοῦντες τὴν τύπωσιν τῆς ἀνασκευῆς τῶν πληροφοριῶν τούτων, ὡς δυναμένης νὰ διαφωτίσῃ ὑμᾶς περὶ τῆς κατηγορίας, ὅτι ὑμεῖς ἐπαρκῆ ἔχετε τὰ φῶτα, ἀφοῦ τὴν κατηγορίαν ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις, ὑμεῖς δὲ εἶσθε ὑποστηρικταὶ τῆς Κυβερνήσεως; ἆρα δὲν ἀρκοῦσι ταῦτα πρὸς τὴν μόρφωσιν ἀκραδάντου γνώμης, ὅτι τὰ σφάλματα τῶν πινάκων τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι αὐταπόδεικτοι λογιστικαὶ ἀλήθειαι; (ποδοκροτήματα ἔν τινι ἀκροατηρίῳ).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ κενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια.

§119ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι ὅλα.

§120ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, νὰ διατάξητε τὸν ἀξιωματικόν, ἵνα διατάξῃ τοὺς σκοπούς, νὰ μὴ ἐπιτρέπωσι νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰ θεωρεῖα ἀκροαταὶ μὲ ῥάβδους καὶ τὰ παρόμοια.

§121ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον ἐκ τῶν τριῶν θὰ κενωθῇ;

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτής, ὁ εἰσαγαγὼν τὸ κατηγορητήριον, θέλει νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐξακολούθησις τῆς καταστάσεως ταύτης· ἐγὼ συναινῶ, ὅπως καὶ τὸ ἀκροατήριον τοῦτο, ὅπερ προδήλως παρεσκευάσθη, ἵνα ἀτακτῇ, ἐξακολουθῇ παρέχον τὴν συνδρομήν του εἰς τοὺς κυρίους κατηγόρους (παρατεταμένος θόρυβος ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ). Τὰ ἄλλα ἀκροατήρια διάγουσιν ἐν τῷ ὀφειλομένῳ πρὸς τὴν Βουλὴν σεβασμῷ· ἐκείνων ἴσως τὴν κένωσιν ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτής· ἓν ἀκροατήριον εἶναι τὸ ἀσχημονοῦν, εἶναι δὲ ἀκροατήριον προδήλως παρασκευασθὲν, καὶ τὸ κατ’ ἐμὲ οὐδόλως ἀντιλέγω, ἵνα παρέχῃ τὴν συνδρομήν του εἰς τοὺς δεομένους αὐτῆς (θόρυβος).

§123ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ κενωθῇ τέλος πάντων, κύριε Πρόεδρε. (Κατὰ διαταγὴν τοῦ Προέδρου, κενοῦται τὸ ἀτακτῆσαν ἀκροατήριον).

§124ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔλεγον, ὅτι δίκαιον εἶχον οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ χαρακτηρίσαντες ὡς ἄτοπον πρότασιν Βουλευτοῦ πρὸ ὀλίγου γενομένην, ὅπως παρασχεθῇ ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος εἰς τύπωσιν τῶν ὑποβληθέντων σημειωμάτων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος· ἐκεῖνοι τῷ ὄντι διεγίνωσκον ὀρθότερον τοῦ κ. Βουλευτοῦ τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς διαφώτισιν τῆς παρούσης πλειονοψηφίας περὶ τοῦ ζητήματος· ἐγίνωσκον καλῶς, ὅτι ἡ πλειονοψηφία δὲν ἔχει ἀνάγκην τοιούτων πληροφοριῶν, ὅτι, ἂν ἀποδεικνύηται ἐνώπιον αὐτῆς, ὅτι πίνακες ἐπίσημοι, παρουσιασθέντες εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐφ’ ὧν στηρίζεται τὸ πρῶτον κεφάλαιον τῆς προτάσεως, περιέχουσι σφάλματα — καὶ μεταχειρίζομαι τὴν λέξιν τὴν ἐλαφροτέραν — 56 ἑκατομμυρίων, οὐδαμῶς αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ περὶ τούτου, τουναντίον αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην, ἵνα μὴ ἐξετάσῃ αὐτὰ, σπεύδουσα, ὅπως δοθῇ ἡ ψῆφος αὐτῆς, πρὶν ἢ ἴδωσι τὸ φῶς αἱ ἀνασκευάζουσαι τὰ ἐν τῇ προτάσει καταστάσεις, οὐχὶ διότι ἡ μελέτη αὐτῶν εἶναι κίνδυνος μὴ κλονήσῃ μίαν κἂν ψῆφον ἐκ τῶν 123, ἃς εἶδον ἀπαριθμουμένας ἐν αὐθεντικῇ ἐφημερίδι, ὡς ἀποτελούσας τὴν δύναμιν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι πάντη περιττὰ εἶναι τοιαῦτα ἔγγραφα πρὸς τὴν ψῆφον, πρὸ τῆς ὁποίας θέλομεν παρασταθῆ μετ’ ὀλίγον. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα θὰ ἦσαν ἀναγκαῖα, ἐὰν προέκειτο ἡ Βουλὴ νὰ δικάσῃ· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν πρόκειται νὰ δικάσῃ, ἡ Βουλὴ πρόκειται νὰ ἀσκήσῃ πολιτικὴν λειτουργίαν, πρόκειται νὰ παραπέμψῃ ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς τοὺς προκατόχους Ὑπουργούς, ὅπως δικασθῶσιν. Οἱ προκάτοχοι Ὑπουργοὶ, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε ἀνεκινήθη τὸ ζήτημα, ἀσμένως ἀπεκδέχονται, τὴν παράστασιν ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου, ἐνώπιον ἀρχῆς, ἥτις, ἀντιθέτως πρὸς τὰ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην, παρασκευαζομένη, ἵνα ἀποφανθῇ περὶ πραγμάτων, δὲν θ’ ἀδιαφορῇ περὶ τοῦ περιεχομένου τῶν ἐγγράφων, ὑφ’ ὧν ἐλέγχονται τὰ πράγματα, οὐδὲ θὰ θεωρῇ ἐπαρκῆ τὴν ἐξέτασιν τῆς κομματικῆς ὠφελείας, ἣν ἐκ τῆς ἀποφάσεως ἀπεκδέχονται οἱ καταρτίζοντες ταύτην. Ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα, ἐπιτρέψαν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατηγορίαν ὡς ἐνάσκησιν πολιτικῆς λειτουργίας, ἔθηκεν ὅρον εἰς τὴν κατηγορίαν, ὅπως αὕτη ἄγῃ εὐθὺ πρὸς τὴν δικαστικὴν ἀπόφασιν· τοῦ ὅρου δὲ τούτου, ἀθετουμένου, τὴν ἐκπλήρωσιν ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσωμεν, οὐχὶ παρὰ τῆς εὐσυνειδησίας ὑμῶν, ἀθετούντων αὐτὸν, ἀλλὰ δι’ ἐκκλήσεως πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἐν ὀνόματι τοῦ Συντάγματος, εἰς ὃ πάντες ὀφείλομεν ὑποταγήν. Οὐδὲν βεβαίως θέλετε ἀποδεχθῆ τῶν παρ’ ἐμοῦ λεγομένων· γινώσκων τοῦτο, λέγω ταῦτα, ἀλλὰ τὰ λέγω, ἵνα ᾖ βεβαιωμένον, ὅτι ἐῤῥήθησαν πρὸς ὑμᾶς. Τὸ Σύνταγμα ὑποχρεοῖ ὑμᾶς, κατηγοροῦντας, ν’ ἀνοίξητε εὐθὺς διὰ τῆς κατηγορίας, συμπληρουμένης, τὰς πύλας τοῦ δικαστηρίου ὅπως ἴσοι πρὸς ἴσους ἐνώπιον τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς δικασθῶμεν καὶ ἡμεῖς καὶ ὑμεῖς. Ἀπατᾶσθε οἱ εἴκοσι καὶ οἱ ὁδηγοῦντες ὑμᾶς, φρονοῦντες, ὅτι ἡμεῖς μόνον θέλομεν δικασθῆ ἐνώπιον τοῦ Εἰδικοῦ Δικαστηρίου· ἐνώπιον τοῦ Εἰδικοῦ Δικαστηρίου θέλομεν δικασθῆ πάντες. Ἐὰν τὸ δικαστήριον, ὡς εἶναι βέβαιον, ἀποφανθῇ, ὅτι οὐδὲν ὑπάρχει τὸ ἔκθεσμον ἐν ταῖς καταγγελομέναις πράξεσι, καὶ ὅτι αὗται ἐνηργήθησαν κατὰ τὰ διέποντα τὴν ὑπηρεσίαν ἐπὶ πάντων τῶν Ὑπουργῶν, θὰ προκληθῇ ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ ἔθνους ἡ ἐρώτησις, διατὶ ἐγένετο ἡ παραπομπὴ, καὶ διατὶ, ἂν ἐκ πλάνης περὶ τῆς ἐννοίας τῶν πραγμάτων ἐγένετο ἡ παραπομπὴ τούτων, δὲν ἐγένετο ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς καὶ ἡ παραπομπὴ ἐκείνων; Ἡ ἀπόφασις τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς ὑπὲρ τῶν κατηγορηθησομένων ἔσται καταδίκη τῶν νῦν διαχειριζομένων τὰ κοινά· διότι, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν λέγωσιν οὗτοι, ἡ κατηγορία παρ’ αὐτῶν ἐξυφάνθη, οὐδὲ δύναται τοιαύτη ἐνέργεια νὰ διευθύνηται παρ’ ἄλλων ἢ παρὰ μόνων αὐτῶν. Ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι διευθύνει τὰ τῆς Βουλῆς ἐπὶ σπουδαίων μόνη ἡ Κυβέρνησις· ἐπιτρέπει αὕτη ἐπὶ δευτερευούσης σημασίας ζητημάτων ἐλευθερίαν ἐνεργείας εἰς τοὺς τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλ’ ἐπὶ ζητημάτων σπουδαίων ἔχει τὸ καθῆκον ἡ Κυβέρνησις, ἵνα διευθύνῃ, καὶ εἶναι ὑπεύθυνος καὶ ἐφ’ οἷς ἐν τοῖς ζητήμασι τούτοις πράττει καὶ ἐφ’ οἷς παραλείπει. Ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν μέχρι τοῦδε παρέλιπε· μεθ’ ἃ δὲ περὶ αὐτοῦ εἰργάσθη, ἀπόφασις δικαστικὴ, κυροῦσα τὴν περὶ τοῦ κατηγορητηρίου ὁμόφωνον τῆς κοινωνίας γνώμην, ἔσται τραῦμα ἠθικὸν τῶν καταρτισάντων αὐτὸ, τοῦ τραύματος δὲ τούτου τὰς συνεπείας φοβούμενοι οὗτοι, ζητοῦσι διὰ τεχνασμάτων νὰ θέσωσι φραγμὸν εἰς τὴν μέχρι τῆς δικαιοσύνης πρόοδον τῆς κατηγορίας. Ἀπόφασις δικαστικὴ, ἀποδίδουσα εἰς τὴν κατηγορίαν τὸν προσήκοντα χαρακτηρισμὸν, ἔσται στιγματισμὸς τῶν καταγγειλάντων, αἱ δὲ συνέπειαι τοιούτου στιγματισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ψηφισάντων καταγγελίας ἐπὶ πράξεσιν, ὁποῖαι αἱ ἀναγραφόμεναι ἐνταῦθα, (δεικνύει τὸ κατηγορητήριον) ἔσται πάντως ἡ ἀνάγκη, ὅπως ἀποφανθῇ ἐκ νέου ὁ λαὸς καὶ περὶ ἐκείνης καὶ περὶ τούτων· φεύγουσαι δὲ ἡ πλειονοψηφία καὶ ἡ Κυβέρνησις τὸν οὐδὸν τῆς δικαιοσύνης, τοῦτο ἀποδεικνύονται φοβούμεναι, ἀλλὰ δὲν σώζονται. Εἴτε ἐκδοθῇ δικαστικὴ ἀπόφασις, χαρακτηρίζουσα κατ’ ἀξίαν τὴν κατηγορίαν, εἴτε ἀποφύγῃ ἡ Βουλὴ δι’ ἀντισυνταγματικῶν τεχνασμάτων τὴν ἔκδοσιν δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἐξέλιπε τὸ κῦρος Κυβερνήσεως καὶ πλειονοψηφίας, οὕτω πολιτευθεισῶν, καὶ ἀνάγκη θὰ παρασταθῇ, ἣν αὐταὶ ἴσως δὲν θὰ αἰσθανθῶσιν, ἀλλ’ ἧς τὸ ἀναπόδραστον πᾶς ἄλλος θ’ ἀναγνωρίσῃ, ἵνα ἐρωτηθῶσιν οἱ ἐκλογεῖς, ἂν πρὸς τοῦτο ἀπέστειλαν ἐνταῦθα τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῶν, ἵνα τὸ ἱερώτερον, τὸ τιμιώτερον τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ τοῦ ἐλέγχου τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, διαχειρισθῶσι πρὸς τὰ προσωπικὰ αὐτῶν τέλη. Διότι εἶναι μὲν ἡ τοῦ Κοινοβουλίου λειτουργία κομματικὴ, ἀλλ’ ὁ κομματικὸς ὀργανισμὸς ἀφορᾷ εἰς τέλη γενικὰ, ὧν ἡ ἐξυπηρέτησις παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἐν τῷ κόμματι ἐργασθέντας εὐπαῤῥησιάστως νὰ προσέρχωνται ἐνώπιον ἐκείνων, εἰς οὓς ὀφείλουσι νὰ παρέχωσι λόγον τῆς πολιτείας αὐτῶν, ἐν τῇ συνειδήσει τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ πρὸς τὴν Πολιτείαν καθήκοντος. Πάντα ὅμως τὰ γενόμενα ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι περὶ καθήκοντος οὐδεμία ἐγένετο σκέψις, ὅτι μόνη σκέψις ἐγένετο, ὅπως διὰ τοῦ κομματικοῦ χειρισμοῦ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης ἐπιτευχθῶσιν ὅσα δὲν ἐξησφαλίζοντο ἐπαρκῶς ἐκ τῆς ἄλλης ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας χειριζομένης ἐξουσίας, ἐπειδὴ δὲ φραγμὸν ἐγείρει κατὰ τοῦ χειρισμοῦ παρὰ τῆς πλειονοψηφίας τῶν τῆς εὐθύνης πρὸς σκοποὺς φατριαστικοὺς ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, ἡ τὴν κατηγορίαν μὲν ἐπιτρέψασα εἰς τὴν Βουλὴν, τὴν ἀπόφασιν ὅμως εἰς τὴν δικαιοσύνην, τὴν διάταξιν ταύτην ζητοῦσιν, οἱ διέποντες τὰ τῆς Βουλῆς νὰ καταστρατηγήσωσιν, ὅπως δυνηθῶσι νὰ προβῶσιν εἰς κατηγορίαν, ἥτις νὰ μὴ ἀπολήξῃ εἰς παραπομπὴν ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης, παραταθῇ δὲ ὡς ἐκ τούτου ἡ ἐκκρεμότης ἐπὶ ὀκτὼ ἢ δέκα ἢ δέκα μῆνας, καθ’ οὓς ἀπεκδέχονται οὕτω τῶν ἀγαθῶν τῆς ἐξουσίας τὴν νομὴν, ἧς τὴν ἔννοιαν ἀπεκάλυψεν ἡ κυβερνητικὴ ἐνέργεια τῶν τελευταίων πέντε μηνῶν. Ἡ ἐπιθυμία τῶν διευθυνόντων τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ὅπως δυνηθῶσι νὰ διανύσωσιν ἐν ἡσυχίᾳ τὸν χρόνον τὸν μεσολαβήσοντα, ἕως οὗ ἐπανέλθῃ πάλιν ἡ Βουλή, ἵνα ψηφίσῃ οὐχὶ πλέον τὴν χορήγησιν 2,000,000 εἰς φίλους ἐν τοῖς τοῦ Λαυρίου, οὐχὶ πλέον τὴν χορήγησιν 2,500,000 εἰς πιστωτὰς καὶ μετόχους ναυαγούσης ἑταιρίας ἐν Σύρῳ, ἡ ἐπιθυμία τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὴν μετὰ τῆς Βουλῆς συνεργασίαν καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ συνόδῳ ὑπὸ ὅρους, οἷοι οἱ ἐπιτρέψαντες ἐν τῇ πρώτῃ συνόδῳ τὴν ἀφειδῆ διανομὴν ὠφελημάτων, ὧν δὲν ποιοῦμαι τὴν ἀπαρίθμησιν, ὡς μετεχόντων καὶ προσωπικοῦ χαρακτῆρος, εἶναι εὐνόητος. Ἐλπίζουσιν ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ περὶ αὐτὴν νὰ λάβωσιν ἐν τῇ δευτέρᾳ συνόδῳ τῆς Βουλῆς καὶ ὅσα, ἀγνοῶ διατὶ, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ λάβωσι κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, τὴν ἀπεριόριστον ἄδειαν τῆς ἐπὶ πεντηκονταετίαν διαθέσεως τοῦ ἀργυρούχου βαρύτου, τὴν παραχώρησιν τῆς σμύριδος κατὰ τοὺς ἁρπακτικοὺς ὅρους τῆς ὑπογραφείσης παρὰ τῆς Κυβερνήσεως συμβάσεως, ἐλπίζουσι δὲ, ὅτι συντελεῖ εἰς τοὺς σκοποὺς αὐτῶν τούτους καὶ ἡ ἐκκρεμότης, ἣν μηχανῶνται, ἐν ταῖς εὐθύναις τῶν διεπόντων τὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Πλανῶνται ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς αὐτῶν, διότι ἡ κατηγορία, ἐνόσῳ εἶναι πολιτικὴ, οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, ἔχει δὲ μόνην τὴν ἔννοιαν καὶ τὴν διάρκειαν τῆς δράσεως τοῦ κόμματος, ἐξ οὗ ἀποῤῥέει· ἀλλ’ ἡ πλάνη τῆς Κυβερνήσεως περὶ τῶν συνεπειῶν τῆς ἀποπείρας αὐτῆς πρὸς καταστρατήγησιν συνταγματικοῦ θεσμοῦ οὐδόλως μειοῖ τὸ ἀθέμιτον τῶν τεκταινομένων. Ἡ παρασκευαζομένη ἀφαίρεσις ἀπὸ τοῦ θεσμοῦ τῆς εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν τῶν ἐγγυήσεων, ἃς ὁ θεμελιώδης ἡμῶν νόμος ἔθηκεν ὡς ὅρους ἀπαραβάτους τῆς λειτουργίας τῆς Βουλῆς ὡς κατηγόρου, ἐπιβάλλει καθήκοντα, ἅτινα δὲν δύνανται νὰ ὀλιγωρηθῶσιν. Ἡ διαῤῥύθμισις τῶν τῆς κατηγορίας διὰ τρόπου ἀποκλείοντος ἐν τῷ παρόντι τὴν συνταγματικὴν ἐνέργειαν τῆς δικαιοσύνης δὲν ἐγένετο τυχαίως, ἐγένετο αὕτη μεμελετημένως, πρὸ ἡμῶν δ’ ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν. Πότε εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν ἡ πρότασις αὕτη; Εἰσήχθη, ὅτε, κατὰ πάντα ὑπολογισμὸν, ἦτο ἀδύνατον ἐντὸς τῆς συνόδου ταύτης νὰ διεξαχθῇ τὸ ἔργον τῆς προανακριτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσις, καὶ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπ’ αὐτῆς, οἱ δ’ ὑποβαλόντες τὴν πρότασιν καὶ οἱ ὑπαγορεύσαντες τὴν ὑποβολὴν αὐτῆς ἐγίνωσκον, ὅτι, ἂν ἡ ἔκθεσις μὴ ὑποβληθῇ πρὸ τοῦ τέλους τῆς συνόδου, πάντα τὰ μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς προανακρίσεως γενόμενα ἦσαν ὡσανεὶ μὴ ἐγένοντο, καὶ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ νέα θὰ συνιστᾶτο ἐν τῇ ἄλλῃ συνόδῳ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τοῦτο ἐπεδίωκον οἱ ὑπαγορεύσαντες τὴν πρότασιν· ἐπεδίωκον, ὅπως προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν πολιτικὴν πρᾶξιν, μὴ ἐκτεθῶσι δὲ οἱ τῆς ἐπικρατούσης πολιτικῆς εἰς τοὺς κινδύνους τῆς δικαστικῆς ἀποφάσεως. Ὀῤῥωδεῖ τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ τῆς παραδόσεως τῆς ὑποθέσεως εἰς τὴν δικαιοσύνην, καὶ ἀναμετροῦν τὰς ἐπ’ αὐτὸ συνεπείας ἀποφάσεως ἀπροσωπολήπτου ἀρχῆς περὶ τῆς κατηγορίας, ζητεῖ διὰ παντὸς τρόπου, ὅπως διεξαχθῇ τὸ ζήτημα μόνον ἐνταῦθα, ὅπου καλύπτουσι τὰς ἀτασθαλίας τῶν Ὑπουργῶν οἱ 123. Ἀλλ’ ὄχι! δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ περιφραχθῆτε ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ. Ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ δύνασθε νὰ διεξαγάγητε τὰ εἰς τὴν Βουλὴν ἀνήκοντα ὅπως θέλετε, περιττὸν δὲ θεωροῦντες νὰ λαμβάνητε ὑπ’ ὄψει τὰ παρουσιαζόμενα ἔγγραφα, καὶ νὰ δίδητε προσοχὴν εἰς τὴν ἀπὸ τοῦ βήματος ἀνασκευὴν ἐπισήμων πληροφοριῶν, ἐφ’ ὧν στηρίζεται ἡ κατηγορία, δύνασθε ν’ ἀποφασίζητε, ἑπόμενοι τυφλῶς εἰς τὸ κομματικὸν σύνθημα, ἀλλὰ τοῦτο μόνον δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ὑμᾶς; δὲν ἐπιτρέπεται ἡ διαιώνισις τῆς ἐνεργείας ἐν τῷ σταδίῳ τοῦτο, ἐν ᾧ ἡμεῖς δὲν ἀκουόμεθα, ἐπιβάλλεται δ’ εἰς ὑμᾶς ἡ ταχίστη εἰσαγωγὴ τῆς κατηγορίας εἰς τὸ στάδιον, ἔνθα οἱ κατηγορούμενοι θ’ ἀκούωνται, ὅπως καὶ οἱ κατηγοροῦντες, ἔνθα κατηγορούμενοι θὰ ᾖναι καὶ οἱ κατηγοροῦντες, κινδυνεύοντες νὰ ἐξέλθωσιν αὐτοῦ, ἂν οὐχὶ εὐσυνειδήτως διεξήγαγον τὰ τῆς κατηγορίας, ἠθικοὶ καὶ πολιτικοὶ κατάδικοι. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς σύρωμεν ἐκτὸς τῶν χαρακωμάτων ὑμῶν, κρυπτομένους ὄπισθεν τῶν 123, ἵνα ἀποφανθῇ ἡ δικαιοσύνη, ἂν ἐκ συνειδήσεως καθήκοντος πρὸς τὴν Πολιτείαν ἢ ἐξ ἀθεμίτου προαιρέσεως προβαίνητε εἰς τὴν κατηγορίαν. Ἐνόσῳ κατηγορεῖτε, ἐγείροντες προχώματα κατὰ τῆς ἀποφάνσεως τῆς δικαιοσύνης περὶ τῆς κατηγορίας, καταδικάζετε αὐτοὶ ἑαυτοὺς, ὡς διαχειριζόμενοι τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἐπιτετραμμένην ὑμῖν λειτουργίαν, συνδυάζοντες τὴν πολιτικὴν δειλίαν πρὸς ὑπολογισμοὺς εὐτελοῦς πολιτικῆς κερδοσκοπίας δι’ ἀθεμίτου, ἀλλὰ καὶ ἀκινδύνου ἅμα, ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἐν τῷ θέματι τούτῳ συνταγματικῶν ὑμῶν δικαιωμάτων. Ἐὰν εἰλικρινῶς ἐπιθυμῆτε νὰ ἐργασθῆτε κατὰ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ Συντάγματος, προκαλοῦντες τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαιοσύνης ἐν τῷ θέματι, ὀφείλετε οὕτω νὰ διαῤῥυθμίσητε τὰ τῆς κατηγορίας, ὥστε, ἀποφασίζοντες περὶ τῆς προανακρίσεως, νὰ ἔχητε κατηρτισμένον πλῆρες τὸ διάγραμμα τῆς ἐνεργείας, καταλῆγον εἰς τὴν ἐν τῇ αὐτῇ συνόδῳ παραπομπὴν τῆς κατηγορίας εἰς τὴν ἀρχὴν, εἰς ἣν προώρισται, ἀργούσης εἰς τὸ μετέπειτα ἐν τούτῳ τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας, καὶ καθισταμένης ἐνεργοῦ τῆς μόνης ἐξουσίας, εἰς ἣν τὸ Σύνταγμα διαπιστεύεται τὴν ἀπόφασιν. Ἐὰν εἰλικρινῶς ἐπεθυμεῖτε ταῦτα, καὶ ἰδίως ἐὰν εἰλικρινῶς ἐπεθύμει ταῦτα ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἐβλέπομεν ταύτην ἐνεργοῦσαν κατὰ τὰ εἰρημένα. Ἔστω ὅτι καὶ σήμερον προβαίνετε, — ἀφοῦ περὶ οὐδενὸς ἐκ τῶν εἰς τὴν κατηγορίαν ἀναγομένων πρόκειται νὰ συζητήσητε καὶ νὰ μελετήσητε, — ἔστω ὅτι καὶ σήμερον προβαίνετε εἰς τὴν ἀπόφασιν περὶ συστάσεως τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Πόσον χρόνον ἀπαιτεῖ ἡ ἐνέργεια αὐτῆς; Εἶναι δυνατὸν αὕτη ἐντὸς τῶν 8 ἡμερῶν, ἐφ’ ἃς, ὡς εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ συνεδριάσῃ ἔτι ἡ Βουλὴ, νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς, ἔστω καὶ ἂν δὲν προτίθηται νὰ διεξαγάγῃ τὸ ἔργον αὐτῆς σπουδαιότερον τῶν μέχρι τοῦδε ἐν τῷ θέματι ἐνεργηθέντων; Ἀλλὰ καὶ 10 ἢ 12 ἡμέραι ἄν ὑπολείπωνται, πάλιν ἀνεπαρκὴς εἶναι ὁ χρόνος, κατόπιν δ’ ἐπέρχονται αἱ διακοπαὶ τοῦ Πάσχα, καὶ μετὰ τὰς διακοπὰς ἡ ἐκ τοῦ Συντάγματος λῆξις τῆς συνόδου, ἐπαγομένη καὶ τὸ πέρας τῆς ἐντολῆς τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Ὁποῖον δ’ ἔσται τότε τὸ διαπραχθὲν παρ’ ὑμῶν ἔργον; Διεπράξατε τὸ ἔργον τοῦ φατριασμοῦ, ἐφράξατε δὲ τὴν ἄγουσαν πρὸς τὴν δικαιοσύνην πρὸ τοῦ ἱερωτέρου τῶν συνταγματικῶν ζητημάτων, πρὸ τοῦ ἐλέγχου τῆς κυβερνητικῆς εὐθύνης. Δὲν διεπράξατε δὲ μόνον τοῦτο, διεκωμῳδήσατε τὴν κυβερνητικὴν εὐθύνην, ἀπεδείξατε, ὅτι πάντα, ὅσα ἀνέγραψε τὸ Σύνταγμα περὶ κυβερνητικῆς εὐθύνης, ἐν τῇ γνώμῃ τῶν κυβερνώντων καὶ τῶν περὶ τοῦ Κράτους βουλευομένων ἀνεγράφησαν οὐχὶ ἵνα ἐκτελῶνται παρὰ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἵνα καταστρατηγῶνται παρ’ αὐτῶν, πρὸς σκοποὺς πολιτικῆς ἰδιοωφελείας, πραγματικῆς ἢ φαντασιώδους. Ἐὰν εἰλικρινῶς ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη ν’ ἀπολήξῃ εἰς τὸ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος τεταγμένον τέρμα, ἐν ᾧ προσκτᾶται τὴν ἀνήκουσαν αὐτῇ σπουδαιότητα, ὀφείλει νὰ ἐξηγήσῃ πρὸς τὴν Βουλήν, πῶς, κατὰ τὴν γνώμην αὑτῆς, ἀποβαίνει ἐφικτὴ ἡ μεταβίβασις τῆς κατηγορίας εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχήν. Ὡς νῦν ἔχουσι τὰ πράγματα, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσιζε νὰ κηρύξῃ σήμερον τὴν λῆξιν τῆς τακτικῆς συνόδου καὶ αὔριον νὰ καλέσῃ τὴν Βουλὴν εἰς ἔκτακτον σύνοδον, θὰ εἶχε πρὸ αὐτῆς ἡ Βουλὴ τὸν χρόνον πάντα τὸν ἀναγκαῖον, ἵνα δυνηθῇ νὰ διεξαγάγῃ τὸ εἰς αὐτὴν ἀνῆκον τοῦ ἔργου, παραδώσῃ δὲ αὐτὸ εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχήν· ἀλλὰ σήμερον διεξάγει ἡ Βουλὴ τὰ τῆς κατηγορίας ἐν τῇ βεβαιότητι, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ παραδώσῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχήν, ἤτοι νὰ ἐπιτελέσῃ τὴν μόνην ἐκ τοῦ Συντάγματος ἐντολὴν αὑτῆς· διότι ἡ Βουλὴ κατηγορεῖ ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης, ὑμεῖς δὲ προκαλεῖτε τὴν Βουλὴν εἰς διαδικασίας περὶ κατηγορίας, ἥτις δὲν θέλει ἐξέλθει τῶν τοίχων τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ τοῦτο, ἵνα μετὰ μακροχρόνιον ἐκκρεμότητα ἐπαναληφθῇ ἐξ ὑπαρχῆς ἡ διαδικασία τῆς προανακρίσεως ἐν νέᾳ βουλευτικῇ συνόδῳ. Ὑπολογισμοὶ τοιοῦτοι καταστρέφουσι πρόῤῥιζα ἐν Ἑλλάδι πᾶσαν ἰδέαν ἐφαρμογῆς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἐὰν κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον θὰ διεξαχθῶσι τὰ περὶ τούτου, πρὸς τί ἡ κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην διαδικασία τῆς προανακρίσεως, ἣν δὲν διακόπτει, ἀλλὰ καταργεῖ ἡ λῆξις τῆς συνόδου; Ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα δὲν διεξάγονται ἐν δευτέρᾳ βουλευτικῇ συνόδῳ μετὰ πτῶσιν Κυβερνήσεως· ταῦτα, ἐὰν ὦσι σπουδαῖα, διεξάγονται ἐν τῇ πρώτῃ συνόδῳ εὐθὺς ἐν ἀρχῇ καὶ πρὸ παντὸς ἄλλου ζητήματος, ἰδίως δὲ ὅταν τ’ ἄλλα ζητήματα ἦναι ἐκ τῶν πληρωσάντων καὶ τῶν πληρούντων τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον. Ὅτε ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ τῆς Βουλῆς δὲν εἴδομεν πρότασιν, ὁποία ἡ παροῦσα, ἀναγεγραμμένην ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, τί ἔπρεπε νὰ ὑποθέσωμεν; τί ἄλλο, εἰμὴ ὅ,τι καθιστᾷ ἐναργὲς εἰς πάντα τὸν ἀναγινώσκοντα τὸ ἔγγραφον τοῦτο, ὅτι αἱ πράξεις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως δὲν παρέχουσιν ὕλην πρὸς κατηγορίαν ἐνώπιον ἀρχῆς ἀπροσωπολήπτου; Ὅταν περιβάλληται διὰ τοῦ τίτλου κατηγορητηρίου ἔγγραφον εἴκοσι Βουλευτῶν, πραγματευόμενον περὶ τῆς ἁμάξης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ περὶ ἐπαναλαμβανομένης αἰτιάσεως, ὅτι ὁ ἀπὸ τοῦ 1853 ἁμαξηλάτης τοῦ Ὑπουργείου ἦτο πρόσωπον εὐνοούμενον καὶ ἐμίσθου τὴν ἅμαξαν ἐν τῇ πλατείᾳ, ἀρνούμενος νὰ παραδώσῃ αὐτὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ ἀπεδείχθη, ὅτι αὕτη διετέλει καὶ διατελεῖ διαρκῶς εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· ὅταν ἡ πρότασις περὶ κατηγορίας πραγματεύηται περὶ καττυμάτων καὶ ἀρβυλῶν, προμηθευομένων ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν ἀρβυλοποιείων, καὶ περὶ προμηθείας χόρτου, κατακεκυρωμένης ἐν δημοπρασίᾳ, καὶ περὶ ἀρχαιότητος ἀξιωματικοῦ τοῦ ναυτικοῦ, κατὰ λάθος παροραθέντος ἐν τοῖς προβιβασμοῖς, καὶ περὶ ἄλλων φληναφημμάτων, διεξερευνωμένων ἐν τοῖς προθαλάμοις τῶν ὑπουργικῶν γραφείων ἐν ὥραις σχολῆς, ἀλανθάστως δύναταί τις ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι τέλεον ἐψεύσθησαν αἱ ἐπαγγελίαι, ἐφ’ αἷς ἐτύχετε τῆς ψήφου, ἥτις ἀπέστειλεν ὑμᾶς ἐνταῦθα. Ὅτε ἐλέγετε πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, ὑμῶν, ὅτι διεπράττοντο ὄργια ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποστείλωσιν ὑμᾶς εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἵνα ζητήσητε παρ’ αὐτῆς εὐθύνας, ταύτας τὰς εὐθύνας, τὰς ἐν τῷ ἐγγράφῳ τούτῳ, ἐλέγετε πρὸς τοὺς ἐκλέξαντας ὑμᾶς, ὅτι θὰ ζητήσητε; Ἐὰν περὶ τοιούτων εὐθυνῶν ἐποιεῖσθε λόγον, οἱ ἐκ τῶν ἐπαγγελιῶν ὑμῶν δελεασθέντες δὲν θ’ ἀπέστελλον ὑμᾶς ἐνταῦθα. Ἐδελεάσατε ὅμως πολλούς, πιστεύσαντας εἰς ὑμᾶς, παριστῶντας τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ὡς παραβιάζουσαν τὰ δικαιώματα τοῦ λαοῦ, καὶ ἀπεμπολοῦσαν τὰ ἱερώτερα τοῦ ἔθνους συμφέροντα καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους· περιήρχεσθε τὴν πρωτεύουσαν, ἔχοντες παρακαθημένους ἐν τῇ ἁμάξῃ τοὺς κρατοῦντας μελαίνας σημαίας εἰς ἔνδειξιν τοῦ ἐθνικοῦ πένθους ἐπὶ ταῖς προκαλουμέναις ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος καταστροφαῖς. Τί περὶ τῶν ζητημάτων ἐκείνων καταγγέλλετε νῦν κατὰ τῶν προκατόχων ὑμῶν; Οὐδὲν ὑμεῖς καταγγέλλετε, διότι ἐν αὐτοῖς ὑπογραμμὸν ἔχετε κατὰ τὰς ἐνεργείας ὑμῶν τὴν πολιτικὴν τῶν προκατόχων, ἣν ἐκεῖνοι μὲν διέγραψαν ἐκ πεποιθήσεως, ὅτι ὑπηγορεύετο ὑπὸ τοῦ ἐθνικοῦ συμφέροντος, ὑμεῖς δὲ ἀκολουθεῖτε ἐξ ἐνστίκτου αὐτοσυντηρησίας, καίτοι ἀποδεικνύεσθε μὴ ἔχοντες πάντοτε πλήρη τὴν ἀντίληψιν τῆς ἐννοίας αὐτῆς. Δὲν τολμᾶτε ν’ ἀνακινήσητε ἐν κατηγορητηρίῳ τὰ ζητήματα, ἐφ’ οἷς ἐπηγγέλλεσθε ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων, ὅτι ἠθέλετε κατακεραυνώσει τὴν τότε συμπολίτευσιν, παρασταθέντες δ’ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ ἐν ἀπεριορίστῳ δυνάμει, ἀντὶ τοῦ ἐπὶ τοῖς ζητήμασι τούτοις κατηγορητηρίου, προσέρχεσθε ἐξευτελίζοντες τὴν εὐγενῆ ἅμιλλαν τοῦ πολιτικοῦ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἀνταγωνισμοῦ, διὰ τεχνασμάτων ἀκατανομάστων, καὶ διακωμῳδοῦντες τὴν ὑπουργικὴν εὐθύνην διὰ προτάσεως, ἧς δὲν ἐπιχειρῶ τὴν συστηματικὴν ἀνασκευὴν ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὸν θεσμόν. Καθιερώσαν τὸ Σύνταγμα τὸν θεσμὸν τῆς εὐθύνης, βεβαίως δὲν ἐνόει τὴν κατηγορίαν κινουμένην ἐπὶ ζητήμασιν, οἷα τὰ ἐν τῇ προτάσει, ἢ δι’ ὧν κατήγγειλα πρὸς ἡμᾶς συνδυασμῶν, ἀφορώντων εἰς τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας ἀπὸ τοῦ ἐλέγχου. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσητε ὑμεῖς τὰ τῆς κατηγορίας, μόνος δὲ χαλινὸς κατὰ ἐνδεχομένης αὐθαιρεσίας, ἐκ τοῦ Συντάγματος τεθείς, εἶναι ἡ περὶ τῆς κατηγορίας ἀπόφασις τῆς Δικαιοσύνης· ἀλλὰ καὶ τὸν χαλινὸν τοῦτον ἀπεπτύσατε, ἐξασφαλισθέντες δὲ κατὰ τῶν κινδύνων, ὑφ’ ὧν ἀπειλεῖ ὑμᾶς ἡ περὶ τῆς κατηγορίας ἀπόφασις τοῦ εἰδικοῦ δικαστηρίου, ῥίπτετε ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς λήξεως τῆς συνόδου πρότασιν, ἣν χαρακτηρίζετε ὡς κατηγορητήριον, καὶ ἀναμένετε, ὅπως συζητήσωμεν περὶ αὐτοῦ πρὸς ὑμᾶς; Ὄχι! ἡμεῖς δὲν θὰ ἔλθωμεν νὰ συζητήσωμεν πρὸς ὑμᾶς, ἡμεῖς ἐπὶ τούτοις ἐρχόμεθα νὰ καταγγείλωμεν ὑμᾶς ἐνώπιον τοῦ ἔθνους. (Ὁ κ. Τρικούπης μετὰ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπέρχεται ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου. Ἀνέρχεται δ’ ἐπὶ τοῦ βήματος ὁ κ. Πρωθυπουργός.)

§125Α. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας ἠκούσαμεν τὸν Βουλευτὴν Μεσολογγίου ἀγορεύοντα· διατὶ δὲν κάθεται καὶ αὐτὸς μετὰ τῶν ὀπαδῶν του ν’ ἀκούσῃ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Αὐτὸ εἶναι μία περιφρόνησις πρὸς τοὺς Βουλευτάς! (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§126ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὴ εἶναι ἡ στιγμή, καθ’ ἣν πρέπει νὰ κάμητε ἐνάσκησιν τοῦ καθήκοντός σας, νὰ κενώσητε τὰ ἀκροατήρια.

§127ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ὄχι! (θόρυβος ἐν τῇ Βουλῇ).

§128Α. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ δὲν κάθηνται ν’ ἀκούσουν τὸν Πρωθυπουργόν; Τοὺς περιφρονεῖ ὅλος ὁ Ἑλληνικὸς λαός! (θόρυβος).

§129Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἀναγκάζομαι νὰ ἀναβῶ ἐπὶ τὸ βῆμα, ἐνῷ εἶχον ἀπόφασιν νὰ μὴ μετάσχω παντάπασι τῆς συζητήσεως. Καὶ ἡ ἀπόφασίς μου δὲν ἦτο ἀπόφασις αὐθαίρετος, ἦτο ἐκ συνειδήσεως τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον εἶχον, νὰ μὴ ἀναμίξω τὴν Κυβέρνησιν εἰς συζήτησιν, ἥτις εἶναι ἀλλοτρία αὐτῆς. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τοιούτων ζητημάτων ἦναι ὁ φύλαξ τοῦ νόμου καὶ ὁ τηρητὴς τῶν κανονισμῶν, πρέπει νὰ μείνῃ ἀλλοτρία τῆς συζητήσεως τῆς οὐσίας, ἤτοι τῶν αἰτιάσεων τῶν ἀποδιδομένων εἰς τοὺς πρῴην Ὑπουργοὺς, ἢ τῶν ἀντιῤῥήσεων, τὰς ὁποίας οὗτοι ἐγκαλούμενοι προβάλλουσι πρὸς δικαιολογίαν ἑαυτῶν. Καὶ μολονότι ἀναγκάζομαι νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως, δὲν θέλω παρεκκλίνει τοῦ καθήκοντος τούτου, τυγχάνω μάλιστα πεπεισμένος, ὅτι δὲν ἔχω οὔτε συμφέρον, ἵνα θίξω τὰ πραγματικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, τοῦ ὁποίου οἱ λόγοι ἓν καὶ μόνον ἐνεποίησαν εἰς ἐμὲ αἴσθημα, αἴσθημα λυπηρὸν, διότι ἡ στάσις, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, ἦτο ἀνάρμοστος εἰς πολιτικὸν ἄνδρα, κυβερνήσαντα ἑπτὰ ἔτη τὴν χώραν. Οἱ ἀνυψούμενοι ὑπὸ τῆς τιμῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ὑπὸ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Στέμματος εἰς τὸ ὕψιστον ἀξίωμα τῆς Πολιτείας καταπίπτουσιν, ὅταν, ζητουμένης ἢ προτεινομένης τῆς εὐθύνης παρ’ αὐτῶν, θορυβῶνται εἰς τὸν βαθμὸν, εἰς τὸν ὁποῖον παρέστη τεθορυβημένος ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου. Ὅταν τις διαχειρίζηται, καὶ καθ’ ὃν τρόπον διεχειρίσθη τὴν ἐξουσίαν τῆς πατρίδος ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὅταν μάλιστα διαχειρίζηται αὐτὴν ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, πρέπει νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος ν’ ἀντιμετωπίσῃ, ἂν οὐχὶ τὴν δικαιοσύνην, τοὐλάχιστον τὴν γνώμην τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κρίνουσιν, ὅτι ὀφείλουσι νὰ ζητήσωσι ποινικὰς εὐθύνας παρ’ αὐτῶν. Καὶ τί νὰ εἴπω πρὸς ἀνασκευὴν τῶν λόγων αὐτοῦ; Τί νὰ εἴπω πρὸς ἀνασκευὴν ἰσχυρισμῶν ἀδίκων, τοὺς ὁποίους ἤθελον ὀνομάσει ὡς μετέχοντας χαρακτῆρος συκοφαντικοῦ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διευθύνει τὰς ἐκδηλουμένας ἀξιώσεις τῆς ποινικῆς εὐθύνης; Καὶ ἐνῷ ταῦτα ἔλεγεν, ἐλησμόνει τοὺς ἰσχυρισμοὺς τούτους, καὶ στρέφων τὸν λόγον πρὸς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς τῆς πλειοψηφίας, ἐδήλου τὴν δίψαν, ἣν ἠσθάνετο, ἵνα ὑβρίσῃ αὐτούς. Ἔλεγε πρὸς αὐτοὺς, ὅτι ἔδωκαν ὑπόσχεσιν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς των νὰ ζητήσωσι ποινικὴν εὐθύνην, ἀλλὰ δὲν εἶπον πρὸς αὐτοὺς ἐπὶ ποίων ἀντικειμένων ἔμελλον νὰ ζητήσωσι τὴν ποινικὴν εὐθύνην. «Ἐὰν ἐλέγετε πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ὑμῶν, ἐξηκολούθει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὅτι ἠθέλετε ζητήσει ταύτην ἐπὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα νῦν προβάλλετε, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἤθελε σᾶς λακτίσει, οὐδέποτε δὲ ἤθελε σᾶς περιβάλει διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης αὑτοῦ». Καὶ ἀφοῦ ἀναγνωρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὅτι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ὑπάρχουσι μέλη αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα εἶπον πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, ὅτι, ἐὰν ἐκλεχθῶσι Βουλευταὶ, θέλουσι ζητήσει ποινικὴν εὐθύνην παρὰ τῶν πρῴην Ὑπουργῶν, ἐκπλήσσεται νῦν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, διότι ἐπροτάθη αἴτησις πρὸς σύστασιν ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἀποδίδει τοῦτο εἰς ὑπαγορεύσεις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐπιτίθεται καθ’ ἡμῶν, ἐξερευγόμενος ἐννοίας καὶ γνώμας, ἀναρμόστους καὶ εἰς αὐτὸν καὶ εἰς ἡμᾶς, εἰς τὰς ὁποίας βεβαίως δέν μοι ἐπιτρέπεται νὰ ἀπαντήσω. Καὶ μήπως ἐφείσθη ἡμῶν τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως; Καὶ μήπως ἐφείσθη τῶν συναδέλφων ἡμῶν, τῶν Βουλευτῶν τῆς πλειοψηφίας; Ὑπέλαβεν, ὅτι εἶχε δικαίωμα καὶ νὰ ἀπειλήσῃ καὶ νὰ ὑβρίσῃ τὴν Βουλὴν τῆς Ἑλλάδος, — διότι Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, — καὶ ἐκπλήσσεται, ἀφοῦ εἰς τοσοῦτον τόλμης προήχθη, ἐκπλήσσεται, πῶς εὑρίσκονται εἴκοσι Βουλευταὶ, ἵνα δηλώσωσιν ἐπιθυμίαν, ὅπως ἀπαιτηθῇ ποινικὴ εὐθύνη παρ’ αὐτοῦ! Ἀληθῶς ἡ πρότασις τῶν κυρίων Βουλευτῶν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς εἰσάγει καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Πολιτείαν εἰς τὴν ἀρχὴν σταδίου, τὸ ὁποῖον σπανίως ἀνοίγεται ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις. Ἡ ἱστορία ὄντως δὲν ἀναφέρει πολλὰ παραδείγματα, διότι οἱ Ὑπουργοὶ δὲν ὁμοιάζουσι τοὺς ἄλλους πολίτας. Ἐὰν πολίτης τις παραβῇ τὸν νόμον, ἡ εἰσαγγελικὴ ἀρχὴ, εἴτε αὐτεπαγγέλτως, εἴτε κατ’ ἔγκλησιν τοῦ παθόντος, σπεύδει νὰ καλέσῃ αὐτὸν ἐνώπιον τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, καὶ νὰ ζητήσῃ λόγον περὶ τῶν πράξεων, τὰς ὁποίας ἔπραξεν· ἀλλ’ ἡ εἰσαγγελικὴ ἀρχὴ εἶναι ἄοπλος καὶ ἀσθενὴς ἀπέναντι τῶν Ὑπουργῶν, καὶ ἂν οὗτοι παραβαίνωσι τοὺς νόμους. Ἡ προστασία αὕτη τῶν κυβερνώντων ἀποτελεῖ ὀρθότατον καὶ λυσιτελέστατον συνταγματικὸν προνόμιον, πάντες δὲ ἀνομολογοῦσιν, ὅτι, εἰ καὶ δὲν εἶναι ἀσύνηθες ὁ Ὑπουργὸς νὰ περιπέσῃ εἰς παράβασιν τῶν νόμων, δὲν κρίνεται ὅμως ἐπιζήμιον εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας, ἐὰν δὲν ἤθελε κατηγορηθῇ ἐπὶ ταῖς παραβάσεσι ταύταις, τὰς ὁποίας διέπραξε. Πάντες ἀνομολογοῦσιν, ὅτι ἡ πολιτειακὴ ζημία εἶναι μεγαλειτέρα, ἐὰν διὰ πᾶσαν παράβασιν νόμων οἱ Ὑπουργοὶ καταγγέλλωνται ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης, παρὰ ἐὰν μένωσιν ἀκαταδίωκτοι διὰ τὰς κοινὰς παραβάσεις, εἰς τὰς ὁποίας περιέπεσαν· τὸ δὲ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἀπενεμήθη διὰ τῶν Συνταγμάτων εἰς τὰς Βουλὰς, νὰ προβαίνωσιν εἰς ἐκδηλώσεις ἐπιθυμίας, ὅπως ζητηθῇ ποινικὴ εὐθύνη, τὸ δικαίωμα τοῦτο αἱ Βουλαὶ ἐνασκοῦσι σπανιώτατα, καὶ τότε μόνον ἐνασκοῦσιν αὐτὸ, ὅταν ἡ περὶ τὸ παραβαίνειν τοὺς νόμους τόλμη, ὅταν ἡ αὐθάδεια τῶν κατεχόντων τὴν ἐξουσίαν, ὅταν ἡ ἀσέβεια αὐτῶν πρὸς τοὺς θεσμοὺς τῆς Πολιτείας πείθῃ τὸ Κοινοβούλιον, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἐκεῖνοι δὲν εἶναι μόνον ἁπλοῖ παραβάται τῶν νόμων, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνοι ἐχθροὶ τοῦ πολιτειακοῦ συστήματος. Τότε τὸ Κοινοβούλιον ἄγει αὐτοὺς ἐνώπιον τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, ἵνα ἀφοπλίσῃ τοὺς ἐχθροὺς τούτους τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς Πολιτείας ἐπὶ τὸ μέλλον, καὶ καταστήσῃ αὐτοὺς ἀκινδύνους. Δὲν γνωρίζω, ποῖαι γνῶμαι ὑπηγόρευσαν εἰς τοὺς εἴκοσι συναδέλφους, τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, τοὺς προβαλόντας τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, δὲν γνωρίζω ποῖαι γνῶμαι ὑπηγόρευσαν εἰς αὐτοὺς τὴν ἀπόφασιν, ἵνα προβάλωσι τὴν πρότασιν ταύτην. Ἀλλ’ ἔλεγον ἄλλοτε, πρὸ δέκα ἀκριβῶς ἐτῶν, εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου, ὅτε ὡσαύτως ἠπείλει τὴν πλειοψηφίαν καὶ ὕβριζε τὰ μέλη αὐτῆς, κυβερνῶντος τοῦ Κουμουνδούρου, ὅστις πρὸ μικροῦ εἶχεν ἀνατρέψει τὸν Τρικούπην καὶ εἶχε καταλάβει τὴν ἐξουσίαν, ἔλεγον αὐτῷ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν φοβεῖται αὐτὸν, ὅτι, ἐὰν ἁρπάσῃ τὴν ἐξουσίαν, ἐνδέχεται νὰ ἐνασκήσῃ αὐτὴν δικτατορικῶς, ἀλλ’ ἐὰν μίαν ἡμέραν ἤθελε τοιαύτην περὶ αὐτοῦ σχηματίσει ὑπόνοιαν, συνεβούλευον αὐτὸν τότε νὰ συλλογισθῇ τὸ πρᾶγμα, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι καὶ μεγαλειτέρα καὶ ἰσχυροτέρα ἀπὸ αὐτὸν, ἔχει δὲ τὴν δύναμιν νὰ συντρίψῃ αὐτόν. Δὲν ἤκουσεν ὁ κ. Βουλευτὴς τὰς συμβουλὰς μου, φοβοῦμαι δὲ, μήπως τοιαύτη τις γνώμη περὶ τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ ἐν τῇ Κυβερνήσει ἠνάγκασε τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, τοὺς προβαλόντας τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, νὰ καταφύγωσιν εἰς τὴν συνταγματικὴν ταύτην ἐπικουρίαν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἐν τῷ θορύβῳ, εἰς τὸν ὁποῖον περιήχθη, ἐσύγχυσε τὰ διάφορα στάδια, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν λειτουργίαν ταύτην τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ὑπέλαβεν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν, ἐὰν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ παραπεμφθῇ ἐνώπιον τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης. Ἐκραύγαζεν ἐντεῦθεν, ὅτι ἀδικοῦμεν αὐτὸν, διότι ἀφίνομεν αὐτὸν ὑπὸ ἐκκρεμότητα δίκης, ἀγνοῶ ἐπὶ πόσους μῆνας, μετὰ τῆς ἐνόχου προαιρέσεως νὰ δυνηθῶμεν νὰ νεμηθῶμεν ἡμεῖς τὰ ἀγαθὰ τῆς ἐξουσίας, τὰ ὁποῖα νεμόμεθα ἐπὶ πέντε ἤδη μῆνας. Ἀπορῶ, διατὶ ἀνεμνήσθη τῶν ἀγαθῶν τῆς ἐξουσίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου. Κατὰ τοὺς πέντε μῆνας, κατὰ τοὺς ὁποίους νεμόμεθα τῶν ἀγαθῶν τούτων, ἡμεῖς γνωρίζομεν μετὰ πόσων πικριῶν ἀπολαμβάνομεν τὴν εὐχαρίστησιν ταύτην. Ἀλλ’ αἰτιᾶται ἡμῶν, ὡς ζηλοτυπῶν πρὸς ἡμᾶς, διότι ἐνεμήθημεν ἐπὶ πέντε μῆνας τὰ ἀγαθὰ τῆς ἀρχῆς, τὰ ὁποῖα οὗτος ἐνέμετο ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη, καὶ ἐνέμετο αὐτὰ ἄνευ τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἐναντίον αὐτῆς. Καὶ ποίαν ἔχομεν ἡμεῖς ἀνάγκην νὰ ἐπιθυμήσωμεν, ἵνα δῆθεν θέσωμεν ἐκτὸς μάχης τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου, ὅπως διανύσωμεν τὸν ἀπὸ τῆς σήμερον χρόνον μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῆς προσεχοῦς συνόδου τῆς Βουλῆς; Μήπως ἐφάνη κλονιζομένη ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, καὶ ἐσπεύσαμεν νὰ συγκρατήσωμεν αὐτὴν, ἐνισχύοντες τοὺς συναδέλφους, τοὺς προτείναντας τὴν σύστασιν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἢ ὠθοῦντες αὐτοὺς εἰς τὴν πρότασιν ταύτην; Ἡμεῖς διεξηγάγομεν τὰς μετὰ τοῦ Κοινοβουλίου σχέσεις μας ἐν ἀνωμολογημένῃ ὁμοφωνίᾳ, καὶ ἂν οἱ προκάτοχοι ἡμῶν, ἵνα δυνηθῶσι νὰ παρατείνωσι τὰς ἐργασίας τῆς συνόδου, ἠναγκάζοντο νὰ προσφεύγωσιν εἰς ἐκτάκτους συνόδους, ὁμολογῶ, ὅτι ὀφείλομεν εὐγνωμοσύνην εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις ἔστερξε νὰ συνεργάζηται μεθ’ ἡμῶν μέχρι τοῦδε, συνεχίζουσα τὴν Αʹ σύνοδον τῆς περιόδου ταύτης. Καὶ ποῖον δικαίωμα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου ἤθελε διατρέξει κίνδυνόν τινα; Μήπως τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐπρόκειτο νὰ παραπέμψωμεν αὐτὸν εἰς δίκην, καὶ ἠμελοῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς συγκρότησιν τοῦ Δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ δικάσῃ αὐτόν; Ἡμεῖς εἴμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ σταδίου· μόλις πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν μᾶς εἰσήγαγον οἱ συνάδελφοι Βουλευταὶ, οἱ τὴν πρότασιν τῆς συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς προβαλόντες, εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ σταδίου τούτου. Μήπως ἔπρεπεν οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ ἀναγνωρίσωσιν, ὅτι δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ προβάλωσι τὴν πρότασιν ταύτην, διότι ἐβαίνομεν εἰς τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου; Ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν προέβλεψε τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ λάβῃ χώραν κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς λήξεως τῆς Συνόδου, καὶ μίαν μόνον ἐζήτησεν ἐγγύησιν· διέταξε ῥητῶς, ὅτι, ἐὰν ὑπὸ τῆς Συνόδου ταύτης ἤθελε συστηθῆ ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ, δὲν περατώσῃ δ’ αὕτη τὰς ἐργασίας αὑτῆς, τότε δὲν πρέπει αὕτη νὰ ᾖναι ἐκείνη, ἥτις θέλει ὁριστικῶς διεξαγάγει τὴν ἀνάκρισιν, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐκλέξῃ ἄλλην ἀντ’ αὐτῆς, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀποδεχθῆ τὴν πρότασιν τῶν Βουλευτῶν, τῶν προβαλόντων τὴν σύστασιν τῆς ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς. Πῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἐσύγχυσε τὴν ἀπόφασιν ταύτην τῆς Βουλῆς μὲ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ θέλει κληθῆ νὰ ἐκφέρῃ, ἐὰν νῦν ἤθελε συστηθῆ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ, ἐὰν αὕτη ἤθελεν ἐνεργήσει καὶ περατώσει τὰς ἀνακριτικὰς αὐτῆς ἐργασίας, καὶ ἂν ἤθελε προβάλει κατηγορητήριον; Οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ προβαλόντες τὴν πρότασιν πρὸς σύστασιν ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐνήσκησαν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν ἀπένειμεν εἰς αὐτοὺς, καὶ ἀπένειμεν εἰς αὐτοὺς ἄνευ προσδιορισμοῦ χρόνου, ἄνευ περιορισμοῦ διαρκείας χρονικῆς. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ εἶχον δικαίωμα, εἰς τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ὁποίου οὐδὲν χρονικὸν ὅριον ἔθηκεν ὁ νόμος περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, πολλῷ δ’ ἧσσον δὲν ἔθηκε περιορισμὸν τοιοῦτον τὸ Σύνταγμα. Ἐὰν ὁ νόμος περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν ἤθελε θέσει ὅριον χρόνου, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν ἐπετρέπετο εἰς τοὺς Βουλευτὰς νὰ προβάλωσι τοιαύτην πρότασιν, βεβαίως εἴχομεν καθῆκον νὰ συστήσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν πρότασιν ταύτην· ἀλλ’ ὁ νόμος οὐδὲν τοιοῦτον ὅριον ἔθηκε, καὶ δὲν ἔθηκε, διότι οὐδὲν δικαίωμα οὐδενὸς ἀθετεῖται, οὐδεμία ζημία εἰς τινα ἐπέρχεται, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης. Θὰ ἐνόουν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου, καὶ τοὺς ἄλλους, οἵτινες ἔλαβον μετ’ αὐτοῦ τὸν λόγον, θὰ ἐνόουν αὐτοὺς, ἐὰν ἐζήτουν ν’ ἀποδείξωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους προβάλλουσιν οἱ τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς προβαλόντες, εἶναι λόγοι ἀνυπόστατοι ἢ ἀνακριβεῖς, ἢ ὅτι, ἂν οἱ λόγοι οὗτοι ἀποτελῶσι παραβάσεις νόμων, ὅτι αἱ παραβάσεις αὗται εἶναι τυχαῖαι, ὅτι διεπράχθησαν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ νόμου, ἢ κατὰ πλάνην τῶν διατάξεων αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐξεπλάγην, ὅταν εἶδον αὐτὸν νὰ στρέφῃ δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, ζητῶν ν’ ἀνακουφίσῃ τὰ κατακλύζοντα τὴν καρδίαν αὐτοῦ αἰσθήματα ἐν ταῖς ὕβρεσι καὶ ταῖς ἀπειλαῖς. Δὲν γνωρίζω ποίαν ἀνακούφισιν ἔλαβεν, ὑβρίσας καὶ ἀπειλήσας· ἐλπίζω ὅμως, ὅτι θέλει μάθει, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπειλοῦνται, ἐσυνείθισαν νὰ περιφρονῶσι τὰς ἀπειλὰς, ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι ὑβρίζονται, ἀνέχονται τοὺς ὑβρίζοντας, μόνον ὅταν περιέρχωνται εἰς τοιαύτην κατάστασιν, εἰς ἣν περιῆλθεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου (εὖγε! εὖγε!). Καὶ ἀγνοῶ τῇ ἀληθείᾳ, τίνας ἐσκόπει νὰ ἀπειλήσῃ· ἡμᾶς ἐσκόπει νὰ ἀπειλήσῃ ὡς παραβάτας τῶν νόμων; Καὶ ἂν δὲν ἔχῃ 20 ἑταίρους, προθύμους νὰ ὑπογράψωσι πρότασιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς καθ’ ἡμῶν, ἐγὼ παρακαλῶ φίλους μου νὰ ὑπογράψωσι μετὰ τῶν ἑταίρων αὐτοῦ, ἵνα καταθέσῃ τοιαύτην πρότασιν, ἀρκεῖ μόνον νὰ δυνηθῇ νὰ ἀρθρώσῃ παράβασιν νόμου, τὴν ὁποίαν ἐπράξαμεν. Ἀλλ’ ἂν ἡμεῖς δὲν πτοώμεθα ὑπὸ τῶν ἀπειλῶν αὐτοῦ, δὲν ἐνόησα ποίαν εὗρεν ἀνακούφισιν, ὑβρίζων ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ μεγάλης προθυμίας ἐψήφισε καὶ ἀπέστειλεν ἐνταῦθα ὡς ἀντιπροσώπους. Εἶχον ἀναγνώσει ἐφημερίδας τινὰς, τῶν ὁποίων ἄλλαι μὲν εἶναι τυφλὰ ὄργανα τοῦ πολιτικοῦ τούτου ἀνδρὸς, ἄλλαι δὲ περιῆλθον κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους ἐν συγχύσει φρενῶν, νὰ ὑβρίζωσι καὶ αὐτοὺς τοὺς ὑπογράψαντας τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀποκαλοῦσαι αὐτοὺς, τοὺς Βουλευτὰς, τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, τότε μὲν ἀσήμους, τότε δὲ ἀφανεῖς καὶ ἀμαθεῖς· ἀλλ’ ὑπέλαβον, ὅτι αἱ ὕβρεις αὗται ἐξυφαίνοντο ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐτρέφοντο μέχρι τῆς χθὲς ἀπὸ τὰ ψυχία τῆς τραπέζης τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, καὶ οἵτινες ἐκ πολλοῦ ζήλου ἠμιλλῶντο ν’ ἀποδείξωσιν εἰς αὐτὸν τὰς εὐγνωμοσύνας των (ῥαγδαῖα χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι ἐθλίβην, ὅταν ἤκουσα αὐτοῦ τούτου τοῦ ἀνδρὸς, ὁμιλοῦντος μετ’ ἀνευλαβείας περὶ τῶν εἴκοσι Βουλευτῶν, τῶν ὑπογραψάντων τὴν πρότασιν περὶ συστάσεως ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ λέγοντος, ὅτι περιμένει αὐτοὺς ἐνώπιον τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ὅτι τὴν ἡμέραν ἐκείνην θέλει εἶσθαι κατήγορος αὐτὸς, καὶ κατηγορούμενοι αὐτοί. Καὶ ἔλεγεν, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιτηρήσεως αὐτῶν, θέλουσιν ἐρωτήσει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἵνα ἀποφανθῇ καὶ ἐκεῖνος περὶ τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς ταύτης. Δὲν γνωρίζω τί θέλουσι πράξει οἱ Κύριοι, οἵτινες ἔχουσιν ἀληθῶς καθῆκον νὰ ἐπιτηρῶσιν ἀπὸ τοῦ ὕψους των τὴν εὔρυθμον καὶ κανονικὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, ἀλλ’ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν σημερινὴν πλειοψηφίαν, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ἤθελεν ἀποφασισθῆ, δὲν θέλουσιν ἐλεγχθῆ ὑπό τινος ὡς μὴ διερμηνεύοντες τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἄλλαι ἦσαν αἱ πλειοψηφίαι ἐκεῖναι, αἵτινες, ὅταν ἀπεδεικνύοντο οἱ κυβερνῶντες ὡς ἀναιροῦντες τὰς δικαστικὰς ἀποφάσεις καὶ βραβεύοντες ὑπαξιωματικοὺς, τοὺς ὁποίους ὤφειλον ν’ ἀπολύσωσιν ἀπὸ τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, αἱ πλειοψηφίαι αὗται ἐξεδήλουν τὴν εὐγνωμοσύνην των διὰ τὴν εὐλάβειαν, τὴν ὁποίαν οἱ Κυβερνῶντες ἐδείκνυον πρὸς τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν. Καὶ ἂν ἡ πλειοψηφία αὕτη διερμηνεύῃ τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν ἤθελεν ἀποφασισθῆ, θέλει δυνηθῆ νὰ παρασταθῇ ὑψαύχην πρὸ τῶν καλπῶν, καὶ μὲ ἀναπεπταμένον μέτωπον θέλει ζητήσει νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ λαοῦ αὖθις πρὸς αὐτούς. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ἡ πλειοψηφία αὕτη δὲν θέλει πάθει ὅ,τι ἔπαθον ἐκεῖναι αἱ πλειοψηφίαι, ἀλλ’ ὅτι θέλει ἐπανέλθει, καὶ θὰ ἐπανέλθῃ, κραταιὰ, ἵνα διδάξῃ πάντας, ὅτι πρέπει νὰ εὐλαβῶνται τοὺς θεσμοὺς τῆς Ἑλλάδος. Ἐσυνείθισε νὰ ἀπειλῇ ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, διότι ἐκρύπτετο ὀκτὼ ἔτη, τοτὲ μὲν ὑπὸ τὴν προστασίαν τῶν ξένων, τοτὲ δὲ, ἀγνοῶ ὑπὸ τὴν προστασίαν τίνος, ἀλλ’ ἤδη, ὅτε αἱ προστασίαι ὅλαι ὑπεχώρησαν πρὸ τῆς φωνῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἤλπιζον ὅτι θέλει διδαχθῆ, ἀντὶ νὰ ἀπειλῇ τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, ν’ ἀσχοληθῇ νὰ σωφρονίσῃ ἑαυτὸν, ἵνα παρασταθῇ εὐλαβὴς πρὸς τοὺς νόμους τῆς πατρίδος καὶ πρὸς τὸ πολίτευμα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. (Ζωηραὶ ἐπευφημίαι καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ....

§131ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 11 μ. μ.