1891.03.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 66

Τῆς 18 Μαρτίου 1891.

(Δευτέρα).

Ὥρα 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται καὶ μετά τινα διόρθωσιν ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι Βουλευταὶ τοῦ νομοῦ Λαρίσσης ὑπέβαλον πρότασιν νόμου περὶ συμπληρώσεως καὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ περὶ δασῶν νόμου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 318). Ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Δραγούμης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Κατὰ τὸν νόμον περὶ ἀποχωρούντων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, οὗτοι λαμβάνουσι πλήρη τὸν μισθὸν αὑτῶν. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου ἐ. ἔ. τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀρνεῖται τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐνταλμάτων, ὡς στερούμενον πιστώσεως, ἣν ἐξήλειψεν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ. «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ πληροφορήσῃ, ἂν ἐλήφθη πρόνοια, ὅπως περιληφθῇ ἡ ἀναγκαία πίστωσις, ἵνα μὴ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἄτοπον τοῦτο καὶ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος.» Εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἀπεστάλη ἐκ Σύρου τηλεγράφημα τῶν Δημάρχων Ἑρμουπόλεως καὶ Σύρου, ἐκφραζόντων ἐν ὀνόματι τοῦ λαοῦ τῆς νήσου Σύρου καὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἑρμουπόλεως τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῶν ἐπὶ τῇ ἐπιψηφίσει τοῦ περὶ Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας νομοσχεδίου. Ἡ Χρυσαυγὴ χήρα Γεωργίου Κάγκα, πρώην βουλευτοῦ, ἐξαιτεῖται, ὅπως πληρωθῇ αὐτῇ ἡ καθυστερουμένη βουλευτικὴ ἀποζημίωσις τοῦ συζύγου της διὰ τὴν ἔκτακτον σύνοδον τῆς Ϛʹ Περιόδου.

§2ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην ἔλαβον ἐγώ, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη εἰς τὴν χήραν τοῦ πρώην συναδέλφου ἡμῶν μακαρίτου Κάγκα, διότι ἡ αἴτησις αὐτῆς εἶναι δικαία.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Λαρίσσης κ. Δάλλας ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχετικὰ τῆς καταβληθείσης ἀποζημιώσεως ἐπὶ τῶν καταληφθέντων ὑπὸ τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ Ἁγυιᾶς–Λαρίσσης κτημάτων, εὐαρεστηθῇ δὲ νὰ ἐξακριβώσῃ συνάμα, κατὰ πόσον ἡ γενομένη ἀποζημίωσις ὑπῆρξε δικαία καὶ σύμφωνος πρὸς τὴν ἀξίαν τῶν καταληφθέντων κτημάτων, διότι ἱκανὰ περὶ τούτου ἔγραψεν ὁ τύπος, καὶ πλεῖσται ἐγείρονται ὑπόνοιαι περὶ ἀποζημιώσεως εἰς τὸ δεκαπλοῦν τῆς ἀξίας. «Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ περὶ ἀποζημιώσεως τῶν μὴ ἀποζημιωθέντων ἔτι, καίτοι τὰ κτήματα αὐτῶν κατελήφθησαν ἀπὸ δεκαετίας. «Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὴν δημοπρασίαν τῆς ὑπολοίπου ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ ἀπὸ Ἁγυιᾶς μέχρι παραλίας Ἁγυιᾶς. «Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ μεριμνήσῃ περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ προσήκοντος νομοσχεδίου περὶ διευθετήσεως τοῦ χειμάῤῥου Τσάγεζι, κατὰ τὰ πρὸ πολλοῦ ὑποβληθέντα ψηφίσματα τοῦ λιμενικοῦ καὶ δημοτικοῦ συμβουλίου, διότι ἐπίκειται κίνδυνος νὰ παρασυρθῇ ὑπὸ τοῦ χειμάῤῥου ἡ πρωτεύουσα τοῦ δήμου ἀπὸ τὰς βροχὰς τοῦ ἐπιόντος φθινοπώρου.» Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας κ. Γεωργαντᾶς ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐκθέσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τί προτίθεται νὰ πράξῃ ἐπὶ ἀδικήματος, ἐπενεχθέντος ἐκ παραδρομῆς εἰς τὸν μηχανικὸν Ἀντωνιάδην, ὅστις πρὸ πολλοῦ καὶ πολλάκις παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργείου ᾐτήσατο νὰ δικασθῇ. Νὰ ὑποβάλῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τοῦ εἰρημένου μηχανικοῦ, ἤ, ἂν ἐκ τούτων πείθηται, ὅτι ὄντως ἐγένετο ἀδίκημα, ἂς ἀποδώσῃ αὐτῷ τὸ δίκαιον.»

§4ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μετ’ ἀπορίας, κύριε Πρόεδρε, ἀνέγνων σήμερον εἴς τινα ἐφημερίδα, ὅτι ἐγὼ χθὲς ἠμφισβήτησα τὴν ἀπαρτίαν. Τοῦτο, ὡς πάντες οἱ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν παρευρεθέντες γινώσκουσι, δὲν εἶναι ἀληθές. Εἷς τῶν ἀντιπολιτευομένων εἶπεν ἐν ἀρχῇ, ὅτι δὲν εἶναι παρόντες ὅλοι οἱ Βουλευταὶ, ἐγὼ δὲ εἶπον, ὅτι εἴμεθα 82, ἀλλ’ εἶναι διεσκορπισμένοι οἱ Βουλευταὶ εἰς τὰ δωμάτια. Ἀπορῶ δὲ, πῶς οἱ δημοσιογράφοι θέτουσιν εἰς τὸ στόμα τῶν Βουλευτῶν ὕβρεις καὶ βλασφημίας, τὰς ὁποίας οὗτοι δὲν ἐκφέρουν. Ἐκτὸς τούτου, ἔχω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἑξῆς. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἀπὸ δύο ἐτῶν λειτουργεῖ ὁ σιδηρόδρομος Πατρῶν–Πύργου. Παρὰ τῆς πρώην Κυβερνήσεως ἐνηργήθησαν αἱ ἐκτιμήσεις τῶν ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου καταληφθέντων κτημάτων, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σταθμοῦ Ἀμαλιάδος μέχρι Πύργου οἱ κάτοικοι δὲν ἀπεζημιώθησαν διὰ τὰ καταληφθέντα κτήματά των. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ἀπεστάλη ἐπιτροπὴ κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς, καθ’ ἣν ἐξελέγη βουλευτὴς ὁ κ. Κοντογούρης,—διότι πάντοτε ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἐνεθυμεῖτο τοιαῦτα ζητήματα,—ἀλλὰ μέχρι τοῦδε οἱ ἰδιοκτῆται δὲν ἀπεζημιώθησαν. Κατέφυγον εἰς τὸ οἰκεῖον τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐζήτησα πληροφορίας ἐδῶ καὶ ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον νὰ μάθω τι καὶ ποῦ εὑρίσκονται τὰ ἔγγραφα. Δὲν γνωρίζω, ποῖος ἦτο τότε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἅπαντα τὰ μέλη τοῦ παρελθόντος Ὑπουργείου διῆλθον διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐξετάσῃ περὶ τούτου καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν.

§5ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ εἶχον πληροφορηθῆ, ὅτι ἡ ὑπόθεσις εὑρίσκετο εἰς χεῖρας τοῦ τότε νομομηχανικοῦ Πατρῶν.

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐξετάσω τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ ἂν ἀληθῶς τὰ ἔγγραφα ἀπωλέσθησαν, βεβαίως πρέπει τοῦτο νὰ προσελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Διοικήσεως. Πρῶτον νὰ μάθωμεν, πῶς ἀπωλέσθησαν, καὶ ἐρευνήσωμεν μὴ τυχὸν ὑπάρχῃ ἀξιόποινος πρᾶξις, καὶ ἀκολούθως θὰ ἴδωμεν κατὰ ποῖον τρόπον θέλουσιν ἀναπληρωθῆ.

§7ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ μεριμνήσητε ταχέως, διότι οἱ δυστυχεῖς κάτοικοι, ἐνῷ βλέπουσιν, ὅτι ἀπεζημιώθησαν οἱ συμπολῖται αὐτῶν, ὧν τὰ κτήματα κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου Πύργου–Ὀλυμπίων, αὐτοὶ δὲν ἔλαβον εἰσέτι ἀποζημίωσιν.

§8ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἑκατὸν πεντήκοντα κάτοικοι τοῦ δήμου Μέσης τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσι τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ ἀπονομῆς βασιλικῆς χάριτος εἰς τὸν κατὰ τὸ 1886 καταδικασθέντα ἐπὶ ἀναιρέσει εἰς δεκαετῆ εἱρκτὴν Δικαῖον Π. Καστῆρον, ὅστις κατεδικάσθη ἐντελῶς ἀδίκως, διότι κατὰ τὴν διάπραξιν τοῦ ἐγκλήματος, δι’ ὃ κατεδικάσθη, αὐτὸς δὲν ἦτο ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ. Τοῦτο δὲ δυστυχῶς συμβαίνει οὐχὶ σπανίως, διότι, ὡς ἐκ τῶν ἠθῶν καὶ ἐθίμων τῶν Λακώνων, καταγγέλλονται πολλάκις ἄνθρωποι ἐντελῶς ἀθῶοι, μὴ εὑρισκόμενοι ποσῶς εἰς τὴν Μάνην. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν αἴτησιν ταύτην.

§9ΣΧΙΝΑΣ. Ἐκ διαφόρων περιστάσεων ἐδόθη μοι ἀφορμὴ νὰ γνωρίσω, ὅτι εἰς πολλοὺς τῶν δημοδιδασκάλων καθυστεροῦνται μισθοὶ οὐχὶ μόνον τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἀλλὰ καὶ προηγουμένων ἐτῶν, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1889· ἐκτὸς δὲ τούτων καθυστεροῦνται καὶ πλεῖστα ἐνοίκια δημοτικῶν σχολείων. Πολλαὶ ὑπεβλήθησαν μέχρι τοῦδε αἰτήσεις πιστώσεων, ἀλλὰ μεταξὺ τούτων οὐδεμίαν εἶδον διὰ πληρωμὴν μισθῶν δημοδιδασκάλων καὶ ἐνοικίων. Ἕκαστος ἡμῶν γνωρίζει, ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι οὐδένα ἄλλον πόρον ἔχουσι, καὶ ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ἀφίνωμεν αὐτοὺς ἕρμαιον τῆς πλεονεξίας τῶν παντοπωλῶν καὶ ἄλλων, παρεχόντων αὐτοῖς τὰ χρειώδη. Ὅθεν θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ δώσῃ τὰς σχετικὰς περὶ τούτου πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ γνωρίσῃ συνάμα, ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τῶν καθυστερουμένων, ὑποβάλῃ δὲ καὶ τὴν αἴτησιν τῆς σχετικῆς πιστώσεως. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν τὸ 1ον ἄρθρον τῆς ἀπὸ 3 Ἰανουαρίου 1888 συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων ἐφαρμόζηται· διότι, καθ’ ἃς ἔχω θετικὰς πληροφορίας, κατὰ τὸ 1890 δὲν ἐγένετο ἡ παράδοσις τῶν ἁλάτων, ὡς ῥητῶς ὁρίζει τὸ ἄνω ἄρθρον, ἀλλὰ μένουσιν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου, παρὰ τὸν νόμον, καὶ ὡς ἐκ τούτου πολλὰ λέγονται καὶ πλεῖσται διαδόσεις κυκλοφοροῦσιν. Ἀφοῦ ῥητὴ διάταξις νόμου ὁρίζει τὴν ἐποχὴν τῆς παραδόσεως, φρονῶ, ὅτι καθῆκον εἶχεν ἡ Κυβέρνησις νὰ καλέσῃ τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, ἵνα παραλάβῃ τὰ ἅλατα καὶ τὰ ἀποθηκεύσῃ. Πρὸ καιροῦ ἀπηύθυνα ὁμοίαν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, μοὶ ἐδόθη δὲ ἀπάντησις, ὅτι διετάχθη ἡ παράδοσις· δυστυχῶς ὅμως εἴμεθα εἰς τὸν Μάρτιον, καὶ πρόκειται μετ’ ὀλίγον νὰ γείνῃ ἔναρξις τῆς νέας καλλιεργείας, τὰ δὲ τῆς παλαιᾶς ἐσοδείας ἅλατα δὲν παρέλαβεν ἡ ἑταιρία· ἐκ δὲ τῆς μὴ παραδόσεως τῶν ἁλάτων μεγάλα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου παραβλάπτονται. Εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων παρεχωρήθη τὸ δικαίωμα, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 6, νὰ πωλῇ ἅλατα οὐ μόνον εἰς τὰς εἰδικὰς ἁλαταποθήκας, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ εἰς τὰς γενικάς· ὡς φαίνεται δὲ ἐκ τοῦ πίνακος, ὁ ὁποῖος εἶναι συνημμένος εἰς τὸ τέλος τῆς συμβάσεως, γενικὰς ἁλαταποθήκας θεωρεῖ τὰς κεντρικάς, ἤτοι τὰς εὑρισκομένας παρὰ τὰς ἁλικάς. Τὸ 4ον ὅμως τῆς συμβάσεως ἄρθρον ὑποχρεοῖ τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων νὰ διακρίνῃ τὴν ποσότητα τοῦ ἅλατος, ἡ ὁποία πωλεῖται εἰς τὰς εἰδικὰς ἁλαταποθήκας, ἀπὸ τὴν πωλουμένην εἰς τὰς γενικάς. Ἡ διάκρισις αὕτη εἶναι ἀναγκαία δι’ ἡμᾶς, διότι πολλὰ ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης θέλομεν συναγάγει. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4ου ἐπιβάλλει ῥητῶς εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ ἔχῃ ἴδιον βιβλίον περὶ τούτου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ τέλος ἑκάστου μηνὸς νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Αἱ πληροφορίαι αὗται θέλουσι μᾶς χρησιμεύσει κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Θὰ παρακαλέσω ἔτι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ θέλῃ ὑποβάλει σχετικόν τινα νόμον ἢ σύμβασιν περὶ σμύριδος. Ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, ἡ ὁποία ἔχει τὴν διαχείρισιν τῆς σμύριδος, ὀφείλει νὰ ἔχῃ ἐνήμερον τὸ Ὑπουργεῖον εἰς πάσας τὰς σχετικὰς πληροφορίας, ἀλλ’ ἡ ἑταιρία αὕτη ἀπέσχεν ἀνέκαθεν νὰ δώσῃ σχετικὰς πληροφορίας, καίπερ ζητηθείσας παρὰ τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔφερε τοιαύτας, διότι δὲν τῷ παρεσχέθησαν. Ἑπομένως θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ καλέσῃ τὴν ἑταιρίαν, ὅπως συμμορφωθῇ πρὸς τὸ ἐπιβαλλόμενον αὐτῇ καθῆκον καὶ πρὸς τὰς ἐπιβαλλομένας αὐτῇ ὑποχρεώσεις.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πλάτων Μ. Βλάϊκος δι’ ἀναφορᾶς του ἐκθέτει, ὅτι κατήρτισε χρησιμώτατον βιβλίον, ὑπὸ τὸν τίτλον «Τηλεγραφικὴ βραχυλογία», καὶ παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν βοήθημα δισχιλίων δραχμῶν πρὸς ἐκτύπωσιν. Διάφοροι κάτοικοι τοῦ δήμου Κρωπίας τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς δι’ ἀναφορᾶς των ἐκθέτουσιν, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε συστήσει Εἰρηνοδικεῖον, τὸ ὁποῖον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις κατήργησε, δι’ ἔλλειψιν πιστώσεως, καὶ παρακαλοῦσι νὰ ἀνασυσταθῇ, νὰ ὁρισθῇ δὲ ἕδρα αὐτοῦ τὸ χωρίον Κορωπί.

§11ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θερμῶς συνιστῶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, παρακαλῶν νὰ λάβῃ τὴν μέριμναν, ἡ ὁποία προσήκει, διότι ὁ δῆμος Κρωπίας εἶναι ὁ μεγαλείτερος τῶν χωρικῶν δήμων τῆς Ἀττικῆς, κατοικεῖται ὑπὸ πλέον τῶν 15,000 κατοίκων, καὶ δὲν δύνανται οἱ κάτοικοι νὰ ἔρχωνται εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ἀθηνῶν, ὅπως δικάζωσι τὰς ὑποθέσεις των, διότι ἐνταῦθα τὰ Εἰρηνοδικεῖα ἔχουσι πολλὰς ὑποθέσεις. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων καὶ φέρῃ τὴν σχετικὴν πίστωσιν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διὰ τὴν ἀνασύστασιν τοῦ Εἰρηνοδικείου Κρωπίας.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ βουλευταὶ κ.κ. Α. Ζυγομαλᾶς καὶ Π. Σάκκης ὑποβάλλουσι τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατατάξεως ὡς ὑπολογιστῶν ὑπηρετησάντων ὡς τοιούτων ὑπὲρ τὴν τριετίαν. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 319).

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύο ἐργοστασιάρχαι ἐν Πειραιεῖ, ἀποτελοῦντες, ὡς ἐπληροφορήθην, ἑταιρίαν, οἱ κύριοι Τζὼν Μὰκ–Δουὰλ καὶ Βάρβουρ, ὑπέβαλον αἴτησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐζήτησαν νὰ ἐπιτραπῇ αὐτοῖς νὰ ἱδρύσωσι ναυπηγεῖον καὶ νεωλκεῖον ἐκτὸς τοῦ λιμένος Πειραιῶς. Ἐπὶ τῇ αἰτήσει ταύτῃ ἡ Διοίκησις προέβη εἰς ἔρευναν τοῦ χώρου, καὶ εὗρεν, ὅτι χῶρος τοιοῦτος ὑπάρχει κατάλληλος ἐκτὸς τοῦ λιμένος Πειραιῶς εἰς τὴν θέσιν Κερατσίνι. Ἐγένετο καταμέτρησις τοῦ χώρου, καὶ συνετάχθη διάγραμμα περὶ τούτου. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐξητάσθη ὡρίμως, ἀλλ’ ὑπελείπετο νὰ ἐξετασθῇ καὶ ὑπὸ ἑτέραν ἔποψιν. Ἐπειδὴ ἡ θέσις Κερατσίνι παράκειται εἰς τὸν Ναύσταθμον, καὶ ἐπειδὴ εἶναι παρακειμένη ὡσαύτως εἰς τὴν παραλίαν τοῦ λιμένος Πειραιῶς, ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ, μήπως ἡ ἵδρυσις τοῦ τοιούτου ἐργοστασίου μειόνῃ τὰ τῆς ἀμύνης εἴτε τοῦ Ναυστάθμου, εἴτε τῶν παραλίων τῆς Ἀττικῆς. Διὰ τοῦτο προέβημεν καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν περὶ τούτου. Προεβάλομεν δὲ τέσσαρα θέματα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν συνεστήσαμεν ἐξ ἀξιωματικῶν τῶν τριῶν ὅπλων τοῦ στρατοῦ, τοῦ πυροβολικοῦ, τοῦ μηχανικοῦ καὶ τοῦ πεζικοῦ, καὶ προσέτι ἐξ ἀξιωματικῶν τοῦ βασιλικοῦ ναυτικοῦ. Ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ μοὶ ὑπέβαλε, βεβαιοῖ, ὅτι οὐδόλως ἐπηρεάζονται τὰ τῆς ἀμύνης οὔτε τοῦ Ναυστάθμου, οὔτε τῶν παραλίων τῆς Ἀττικῆς, ἐκ τῆς ἱδρύσεως τοιούτου ἐργοστασίου. Ἐπειδὴ ἡ ἵδρυσις νεωλκείου καὶ ναυπηγείου τόσον μεγάλου, ὅσον οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἑταιρίαν σκοποῦσι νὰ ἐγείρωσι, θέλει ἐνισχύσει τὴν ἀτμήρη ναυτιλίαν, διότι οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ κατασκευάσωσιν ἀτμόπλοια ἀναγκάζονται νὰ ἀπέρχωνται εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, καὶ ὑποβάλλονται εἰς μεγαλειτέρας δαπάνας, ἡ δὲ κατασκευὴ αὐτῶν ἐν τῷ Κράτει θέλει ἐνισχύσει ὡσαύτως τὴν βιομηχανίαν, καὶ θέλει παράσχει ἐργασίαν εἰς ἀνθρώπους τῆς ἐργατικῆς τάξεως, διὰ τοῦτο ἐνόμισα, ὅτι ἠδυνάμην νὰ εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, καὶ νὰ ζητήσω νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς κυρίους τούτους τὴν ἵδρυσιν νεωλκείου καὶ ναυπηγείου ἐπὶ τῆς εἰρημένης θέσεως. Καταθέτω τὰς αἰτιολογικὰς ἐκθέσεις μετὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐξήτασε τὰ περὶ τούτου, καὶ τὸ διάγραμμα.

§14ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Νὰ τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ μετὰ τοῦ νομοσχεδίου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 320).

§16ΜΑΡΛΑΣ. Ὁμολογουμένως ἡ ἵδρυσις νεωλκείου καὶ ναυπηγείου ἐν Πειραιεῖ εἶναι σημαντικὸν γεγονὸς διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ναυτιλίαν, διότι ἐκτὸς τούτου εἰς τὴν γείτονα πόλιν θ’ ἀναπτυχθῇ μεγάλη ἐργασία διὰ πολλούς. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον τὸ νομοσχέδιον καὶ ψηφισθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, διότι θὰ ἦναι λυπηρὸν νὰ μὴ προφθάσῃ νὰ ψηφισθῇ εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον.

§17ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, πρέπει προηγουμένως νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§18ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔχω ἀντίθετον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου γνώμην πρὸς τὸν προλαλήσαντα κ. Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος, καὶ θὰ ἀγορεύσω διὰ μακρῶν. Δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν τὸ πρᾶγμα, ὅσον τὸ φαντάζεται ὁ προλαλήσας.

§19ΜΑΡΛΑΣ. Δὲν ἠξεύρω, τί ἐννοεῖ ὁ κ. Μπούμπουλης. Μήπως πρόκηται νὰ καταβάλωσι τὰ κεφάλαια Ἕλληνες; Θὰ τὰ καταβάλωσιν Ἄγγλοι ὑπήκοοι.

§20ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν ὡς πρὸς τὸ ἔργον, ἀλλὰ μόνον ὡς πρὸς τὴν θέσιν, καὶ εἶναι ζήτημα τοῦτο ὑψίστης σημασίας.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον αὐτῆς ἀντικείμενον εἶναι ἡ αʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προβιβασμοῦ ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ καὶ ἀνθυπασπιστῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ κλπ.

§22ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου θὰ λάβω τὸν λόγον εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν, διὰ νὰ ἐκθέσω τὰς ἐπ’ αὐτοῦ ἰδέας μου, ἀλλὰ πρὸς τοῦτο ἔχω ἀνάγκην πληροφοριῶν τινων, περὶ τῶν ὁποίων καταθέτω ἐγγράφως δύο ἐπερωτήσεις, τὰς ἀκολούθους (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν: αʹ) Πότε συνετάχθη ὁ πίναξ, ἐν ᾧ εἶναι ἐγγεγραμμένοι διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἐν τῷ σώματι τοῦ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ οἱ ὑπαξιωματικοί, οὓς ἐξαιρεῖ τῶν διατάξεων αὐτοῦ τὸ περὶ προβιβασμοῦ ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ κλπ. νομοσχέδιον. βʹ) Μέχρι τίνος χρόνου ἰσχύει ὁ πίναξ οὗτος. γʹ) Τίνι τρόπῳ ἀκυροῦται. δʹ) Πόσους περιέχει ἀναγεγραμμένους ὑπαξιωματικούς, καὶ εʹ) Τίνι τρόπῳ συντάσσεται καὶ καταρτίζεται ὁ πίναξ οὗτος ἑκάστοτε. «Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν: αʹ) Πόσοι εἰσὶν οἱ ἐν τοῖς διαφόροις ὅπλοις καὶ ὑπηρεσίαις τοῦ στρατοῦ πλεονάζοντες ἀνθυπολοχαγοί, καὶ βʹ) Πόσοι εἰσὶν οἱ ἐν τῇ Σχολῇ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐκπαιδευόμενοι νῦν μαθηταὶ καθ’ ὅπλον καὶ κατὰ τάξιν.» Ἐλπίζω, ὅτι ἡ περισυλλογὴ τῶν πληροφοριῶν τούτων δὲν θὰ παρουσιάσῃ κἀμμίαν δυσκολίαν, καὶ ὅτι κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου θὰ προσκομισθῶσι.

§23ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§24ΣΕΧΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ χρόνος δεκαοκταετοῦς ὑπηρεσίας συμπεπληρωμένης περιορίζει πολὺ τὸ στάδιον τῆς ἐκλογῆς, καὶ πρέπει νὰ περιορισθῇ ὁ χρόνος οὗτος εἰς 12 τὸ πολὺ ἔτη, διότι, ἂν σήμερον ἐκλέξωμεν ὑπαξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι δεκαοκταετῆ ἐν ὅλῳ ὑπηρεσίαν, θὰ ἔχωσιν οὗτοι ἡλικίαν 40 ἐτῶν, ἑπομένως θὰ φέρωμεν ὡς ἀνθυπασπιστὰς ὑπαξιωματικοὺς γεγηρακότας. Ἐπίσης καὶ ὁ κατόπιν ὅρος τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ὑπαξιωματικὸς ὀκταετῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου καὶ τοῦ ἐπιλοχίου, νομίζω ὅτι καὶ οὗτος πρέπει νὰ μεταβληθῇ εἰς ὀκταετῆ ὑπηρεσίαν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπαξιωματικοῦ.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ διατυπώσητε ἐγγράφως τὴν τροπολογίαν σας, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἐν καιρῷ.

§26ΜΑΚΡΗΣ. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀφορᾷ καὶ τοὺς ἀνθυπασπιστάς, ἀλλὰ πρὸ πάντων τοὺς ὑπαξιωματικούς, τὰ νεῦρα αὐτὰ τοῦ στρατοῦ. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον οἱ ἄνθρωποι οὗτοι νὰ παραγκωνισθῶσι· διότι βλέπω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι ἀπαιτεῖται δεκαοκταετὴς ὑπηρεσία, ἐνῷ προσερχόμενοι εἰς τὸν στρατὸν διανύουσι τὸ 22ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, καὶ ὅσοι μὲν ἐξ αὐτῶν ἔχουσιν ἱκανότητα, μετὰ παρέλευσιν τεσσάρων μηνῶν γίνονται δεκανεῖς, μετ’ ὀλίγον χρόνον γίνονται λοχίαι, καὶ μετὰ παρέλευσιν πάλιν δύο ἐτῶν οἱ ὄντες ἱκανοὶ δίδουσιν ἐξετάσεις καὶ εἰσέρχονται εἰς τὸ σχολεῖον τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὅσοι ὅμως δὲν εἶναι ἱκανοὶ, ἵνα ὑποστῶσιν ἐξετάσεις διὰ τὴν Σχολὴν τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἢ ἀποτύχωσιν, αὐτοὶ μένουσιν. Ἐὰν τώρα ζητήσητε παρ’ αὐτῶν δεκαοκταετῆ ὑπηρεσίαν, τότε θὰ εὕρητε τῷ ὄντι, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀνθρώπους διανύοντας τὸ 40ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προσαγάγῃ μίαν κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν, πόσοι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ στρατῷ ὑπαξιωματικοί, συμπληρώσαντες ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ 18 ἔτη· διότι νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι ἐλάχιστος ὁ ἀριθμὸς, ἐὰν δὲ ὑπάρχωσί τινες, δὲν θὰ ἦναι ἐκ τῶν ἱκανῶν, θὰ ἦναι γεγηρακότες. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι καὶ ὁ χρόνος ὁ ἀπαιτούμενος τῆς ὑπηρεσίας εἶναι πολὺς, ἀλλὰ καὶ ἐν γένει δὲν ἐλάβομεν καιρὸν νὰ μελετήσωμεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μόλις χθὲς ὑπεβλήθη, καὶ τὸ ὁποῖον συνδυάζεται μὲ ἄλλους νόμους, τοὺς ὁποίους δὲν ἠδυνήθημεν νὰ μελετήσωμεν· ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἠδυνήθην, καὶ νομίζω, ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις καὶ νὰ συστηθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ πρὸς μελέτην αὐτοῦ.

§27Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ σκοπός, ὅστις ὑπηγόρευσε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἦτο ἡ προστασία τῶν ὑπαξιωματικῶν, διότι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐδήλωσεν ὁ κ. συνταγματάρχης, ὅτι ἔχει περὶ τῆς χρησιμότητος τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐν τῷ στρατῷ, τὴν γνώμην ταύτην ἔχομεν πάντες, τὴν προστασίαν δὲ τῶν ὑπαξιωματικῶν καθῆκον εἴχομεν νὰ συνδυάσωμεν μετὰ τοῦ συμφέροντος τοῦ στρατοῦ. Ὅ,τι εἶναι εὐκταῖον, εἶναι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ μὴ δημιουργηθῇ ἀφορμή, ὅπως ἐπέλθῃ ἀδικία τις εἴς τινας, ἀλλὰ καὶ ὡσαύτως νὰ μὴ δημιουργηθῇ ἀφορμή, ἵνα ζημιωθῶσι κατά τι τὰ τῆς συγκροτήσεως τοῦ στρατοῦ· διὰ τοῦτο ἡ εὐρεῖα τοῦ νομοσχεδίου συζήτησις μοὶ φαίνεται χρησιμωτάτη καὶ ἀναγκαία· ἑπομένως εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἐνδώσωμεν εἰς εὐρυτάτην συζήτησιν, νὰ παράσχωμεν δὲ πᾶσαν εὐκολίαν εἰς τὰ μέλη τῆς Βουλῆς, ἵνα σχηματίσωσιν ἰδίαν γνώμην καὶ προβάλωσιν αὐτήν. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσολογγίου, τοῦ ὁποίου ἡ γνώμη ἔχει ὁμολογουμένως κῦρος, διότι ἀνήκει εἰς τὴν στρατὸν καὶ ἀνῆλθεν εἰς τὰς ἀνωτάτας βαθμίδας αὐτοῦ ἐντίμως, ἐὰν, λέγω, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσολογγίου νομίζῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα μελετηθῶσι καλλίτερον αἱ διατάξεις αὐτοῦ, οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν· διότι σκοπὸς ἡμῶν εἶναι νὰ ἀνεύρωμεν τὸ ἀναγκαῖον καὶ λυσιτελές. Ἐὰν δ’ ὑπάρχωσι μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα ἐπιθυμοῦσι νὰ προβάλωσι γνώμας, εὐχαρίστως θέλομεν ἀκούσει αὐτὰς, καὶ ἂν μάλιστα διατυπώσωσιν αὐτὰς ἐν τροπολογίαις, θέλομεν συζητήσει ἐπ’ αὐτῶν, καὶ, ἐὰν πεισθῶμεν, ὅτι τὰ ὑπ’ αὐτῶν προτεινόμενα εἶναι ὀρθὰ, ἔστωσαν βέβαιοι, ὅτι θέλομεν ἀποδεχθῆ προθύμως τὰς γνώμας αὐτῶν. Ὑπὸ τοιούτων ἰδεῶν ἐμφορούμεθα ἐπὶ ὅλων τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἰσάγομεν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς συζήτησιν. Βεβαίως ἐννοῶ, ὅτι ὑπάρχουσι μέτρα κυβερνητικὰ, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἦναι δεκτικὰ ἀλλοιώσεων ἢ μεταβολῶν, καὶ ὅτι ἡ συζήτησις καὶ βάσανος αὐτῶν μετέχει πολιτικῆς τινος ἐννοίας, ὡς ἰδίως εἰσὶ τὰ μέτρα, ἄνευ τῶν ὁποίων καθίσταται ἀδύνατον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λειτουργήσῃ· ἀλλὰ νομοσχέδια τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα σκοποῦσι τὴν πληρεστέραν καὶ βελτίονα ὀργάνωσιν τοῦ στρατοῦ, εἶναι νομοσχέδια, διὰ τὰ ὁποῖα πάντες ἐνδιαφερόμεθα ἐξ ἴσου, καὶ ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι, ὑπὸ τοιούτου ἐμφορούμενοι φρονήματος, θέλομεν παράσχει πᾶσαν εὐκολίαν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τὴν συζήτησιν καὶ βάσανον τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν λοιπὸν ὁ κ. συνταγματάρχης ἐπιθυμῇ νὰ ἀναβληθῇ ἡ πρώτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου, εἶμαι πρόθυμος νὰ τὸ δεχθῶ.

§28ΣΕΧΟΣ. Ἐπειδὴ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον θεωρῶ λίαν ἐνδιαφέρον εἰς τὸν στρατὸν, παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν αὔριον, ἵνα μελετηθῇ καλλίτερον παρ’ ὅλων καὶ δώσωμεν ἐγγράφως τὰς τροπολογίας μας.

§29ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ ὅμως τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅσοι σκοποῦσι νὰ προβάλωσιν ἐν τροπολογίαις ἰδίας γνώμας, νὰ διατυπώσωσιν αὐτὰς ἐγκαίρως, ὅπως μελετήσωμεν αὐτάς.

§30ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πρέπει νὰ συζητηθῇ ὑπὸ τῶν ἁρμοδιωτέρων· διότι, ἐὰν ἕκαστος προβάλῃ τὴν γνώμην του εἰς τὴν Βουλὴν, τοῦτο θέλει παρακωλύσει τὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς, καὶ ὁ χρόνος δὲν μᾶς ἀναμένει. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῇ μία ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν ἁρμοδιωτέρων, ἡ ὁποία νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἰδιαιτέρως καὶ προσαγάγῃ τὰς γνώμας της εἰς τὴν Βουλήν, διότι τοῦτο θὰ διευκολύνῃ πολὺ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§31ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς βάσανος τοῦ νομοσχεδίου συντελῇ εἰς τὴν διαφώτισιν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα τοῦ νομοσχεδίου ἡ μελέτη προβάλλει, καὶ θέλῃ χρησιμεύσει εἰς τὴν συμπλήρωσιν καὶ βελτίωσιν αὐτοῦ, οὐδόλως ἀντιλέγω· ἓν μόνον ἐπιθυμῶ, νὰ μὴ ἀναβληθῶσι τὰ περὶ τούτου εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας.

§32ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος, ἵνα συστηθῇ ἐπιτροπή.

§33ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἀπ’ ἐναντίας, δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου ἐπιταχύνομεν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§34ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ ἐργασθῇ τὴν πρωΐαν, καὶ μετὰ μεσημβρίαν νὰ μᾶς φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της.

§35ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι ἀναγκαιοτάτη ἡ σύστασις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἡ ταχίστη αὐτῆς ἐνέργεια, διότι ὁμολογουμένως ἡ πρόθεσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ εἰσαγάγῃ εὐεργετικὸν νομοσχέδιον ὑπὲρ τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὧν ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην ὁ στρατός· ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ἀτυχῶς διατάξεις τινὲς αὐτοῦ παραβλάπτουσι κεκτημένα ἤδη δικαιώματα, συγχρόνως δὲ παραβλάπτουσι καὶ ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπηρετήσαντας, καὶ αὐτοὺς ἔτι τοὺς ἐπὶ ἀνδραγαθίᾳ προβιβασθέντας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, ἂν ἐπιτροπὴ ἐξ ἁρμοδίων συνέλθῃ καὶ ὑποβάλῃ μίαν ἔκθεσιν, θὰ προληφθῶσιν αἱ μακραὶ συζητήσεις.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν δὲ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν προσαγάγῃ αὔριον τὴν ἔκθεσίν της, νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἄνευ αὐτῆς εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§37ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλὴ νὰ συστηθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπὴ, ἵνα ἐξετάσῃ τὸ νομοσχέδιον, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ προσαγάγῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐντὸς τῆς αὔριον;

§39ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τοῦ ΑΨϚʹ νόμου περὶ διοικήσεως καὶ διαχειρίσεως τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Ἠπείρῳ βακουφίων κτλ.)

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συμφώνως μὲ τὴν προηγουμένην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, κατήρτισα τὴν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ προβιβασμοῦ ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ καὶ ἀνθυπασπιστῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ κλπ.» ἐκ τῶν ἑξῆς κ. κ. βουλευτῶν: Σέχου, Μακρῆ, Τσαμαδοῦ, Σχινᾶ, Τερτίπη, Γεωργαντᾶ, Πετιμεζᾶ, Κόρπα, Μαύρου, Ἴσκου, Ψύλλα, Ζυγομαλᾶ καὶ Πετροπουλάκη. Παρακαλοῦνται δὲ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης νὰ συνέλθωσιν αὔριον τὴν 10ην ὥραν π. μ. ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, ὅπως προβῶσιν εἰς τὰς ἐργασίας των.

§42Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἀμέσως ἑπόμενον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδιον εἶναι νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν τυγχάνει σήμερον ἐν Ἀθήναις, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν αὔριον.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συναινεῖ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου;

§44ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατατάξεως ὡς ὑπολογιστῶν ὑπηρετησάντων ὡς τοιούτων ὑπὲρ τριετίαν. Ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὴν γʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείων καὶ προκαταβολῶν, γενομένων πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων καὶ ἐξόφλησιν προσωρινῶν δανείων. Ὁ κ. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§46ΣΧΙΝΑΣ. Αἱ ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος καὶ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου γενόμεναι συζητήσεις κατὰ τὴν αʹ καὶ βʹ αὐτοῦ ἀνάγνωσιν διαχωρίζονται εἰς δύο κυρίως ἀντικείμενα· τὸ πρῶτον περὶ τοῦ τόκου, μὲ τὸν ὁποῖον μέλλουν νὰ συναφθῶσι τὰ νέα δάνεια, καὶ τὸ δεύτερον περὶ τοῦ πίνακος τῆς διαθέσεως τῶν δανείων. Ἑκάτερον τῶν ζητημάτων τούτων θέλω κεχωρισμένως ἐξετάσει. Ἐν πρώτοις θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ μὴ συμφωνήσω μετ’ αὐτοῦ ὡς πρὸς τὸν τόκον τῶν συναφθέντων δανείων ἀπὸ τοῦ ἔτους 1886 μέχρι τοῦ 1890, ὅστις δὲν ὡρίσθη εἰς 4%, ἀλλ’ εἰς ποσὸν πολὺ μεγαλείτερον. Δὲν εἶμαι οἰκονομολόγος, οὐδὲ δύναμαι νὰ ἰσχυρισθῶ, ὅτι εἶμαι κάτοχος, ὅσον ἄλλοι ἐκ τῶν συναδέλφων, τῶν οἰκονομολογικῶν, ἀλλ’ ὡς ἁπλοῦς λογιστικὸς δύναμαι κἀγὼ νὰ ῥίψω μικρόν τι βλέμμα ἐπὶ τῶν ἀπὸ τοῦ 1886 συναφθέντων δανείων, καὶ νὰ συναγάγω συμπεράσματά τινα, τὰ ὁποῖα τίθημι ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν. Ἐν πρώτοις ὅλα τὰ συναφθέντα δάνεια ἀπὸ τοῦ ἔτους 1886 μέχρι τοῦ 1890 συνωμολογήθησαν μὲ τόκον μικρὸν ἀπέχοντα τοῦ τόκου 6%, τοῦ ὁριζομένου διὰ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Καὶ ἄρχομαι. Τὸ μὲν δάνειον τῶν 25 ἑκατομμυρίων συνήφθη πρὸς 8 τοῖς ἑκατὸν, τὸ δὲ τῶν 10,200,000 πρὸς 6 τοῖς ἑκατόν. Τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων συνεφωνήθη μὲν πρὸς 4%, καὶ διετυμπανίσθη μάλιστα, ἐπραγματοποιήθη ὅμως πρὸς 67%, τὸ ὁποῖον ἀναβιβάζει τὸν ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου τόκον εἰς 5,90%, ἤτοι μικρὸν ἀπέχοντα τοῦ 6. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, τὸ ἄνω δάνειον συνήφθη ἐπὶ ἐκχωρήσει τῶν μονοπωλίων, εἰς τὰ ὁποῖα προσετέθη καὶ ἡ πώλησις τοῦ ἅλατος. Διὰ τῆς ἐκχωρήσεως τῶν προσόδων τῶν μονοπωλίων καὶ τῆς πωλήσεως τοῦ ἅλατος προσετέθη εἰς τὴν ἑταιρίαν ἡ ὑποχρέωσις νὰ συστήσῃ 34 μόνον ἀποθήκας, αὕτη δὲ, ἀπέναντι ἐλαχίστων δαπανῶν, εἰσπράττει ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ ἅλατος ἐτησίως 700 χιλιάδας δραχμῶν. Ἐκ προηγουμένης ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καταδείκνυται, ὅτι μέγα μέρος τῶν ἁλάτων πωλεῖ ἡ ἑταιρία εἰς τὰς γενικὰς ἀποθήκας, ἄνευ οὐδενὸς ἐξόδου, καὶ εἰσπράττει δι’ ἑαυτὴν παρὰ τοῦ λαοῦ 5 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, προστίθημι δ’ ὅτι καὶ ἐκ τῶν πωλουμένων ἐκ τῶν ἀποθηκῶν ἁλάτων ἀποκομίζει μέγα κέρδος, ἤτοι κατὰ μέσον ὅρον τοὐλάχιστον 2½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Εἰς τὸν ἐτήσιον λοιπὸν τόκον τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ὅστις ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου ἀντιστοιχεῖ πρὸς 5,90%, ἡ ἐκχώρησις αὕτη ἐπιπροσθέτει οὐ σμικρὸν ποσόν· ἑπομένως ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ καὶ αὖθις ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ μὴ συμφωνήσω οὐδ’ εἰς αὐτὸ μετ’ αὐτοῦ. Μεταβαίνω εἰς ἄλλο δάνειον, τὸ τῶν 15 ἑκατομμυρίων. Καὶ αὐτὸ συνεφωνήθη μὲν μὲ τόκον 4%, ἀλλὰ ἐκ τῶν 15 ἑκατομμυρίων εἰσῆλθον εἰς τὸ ταμεῖον μόνον 9,900,000, ἤτοι καὶ αὐτὸ συνεφωνήθη μὲ τόκον βαρύτερον τοῦ προηγουμένου, ἤτοι πρὸς 6%. Τὸ δάνειον τῶν 10 ἑκατομμυρίων συνεφωνήθη πρὸς 6%. Τὸ δάνειον τῶν 125 ἑκατομμυρίων συνεφωνήθη μὲν πρὸς 4%, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπραγματοποιήθη εἰς τὰ 72 καὶ 75/00, ὁ τόκος ἀναβιβάζεται εἰς 5,50%. Τὸ τελευταῖον δὲ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης συνεφωνήθη καὶ αὐτὸ πρὸς 5% μὲν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπραγματοποιήθη εἰς τὰ 89, ὁ τόκος ἀναβιβάζεται εἰς 5,60%. Ἐκ τῆς ἐπιτροχάδην ἐξετάσεως ὅλων τῶν συναφθέντων δανείων ἀπὸ τοῦ 1886 μέχρι τοῦ 1890 καταδείκνυται, ὅτι ὁ τόκος αὐτῶν κυμαίνεται ἄνω τῶν 5½%, καὶ δὲν εἶναι ἀληθές, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι συνεφωνήθησαν ὑπὸ τιμὰς καὶ συνθήκας κατωτέρας τοῦ ὅρου τούτου, ἀφοῦ μάλιστα δι’ αὐτῶν ἐξωφλήθησαν προηγούμενα δάνεια εἰς τὴν ὀνοματικὴν αὐτῶν τιμήν. Μεταβαίνω, μὴ θέλων νὰ μακρηγορῶ, εἰς τὸν δικαιολογητικὸν πίνακα τῶν ψηφισθέντων ἐν τῇ παρελθούσῃ περιόδῳ τῆς Βουλῆς δανείων. Διὰ προγενεστέρων νόμων ἐπετράπη τῇ Κυβερνήσει ἡ συνομολόγησις δανείων πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων τινῶν, ἑπομένως ἡ νῦν Βουλὴ δὲν δύναται ἢ νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως τὰ δάνεια ταῦτα συναφθῶσιν, εἴτε εἰς ἕν, εἴτε κατὰ μέρος. Ἀλλὰ καθῆκον ἔχομεν νὰ ῥίψωμεν ἓν βλέμμα εἰς τὰ διάφορα ποσὰ, τὰ ἀναφερόμενα ἐν τῷ συναπτομένῳ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πίνακι. Ζητοῦνται 400 χιλιάδες δραχμῶν διὰ τὸ ἐξάμβλωμα, ἐπαναλέγω, τοῦ Στρατοδικείου. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐπληρώθη, ἀλλὰ δὲν εὐηρεστήθη νὰ καταδείξῃ ἡμῖν καὶ πόθεν ἐπληρώθη. Δὲν ἐπληρώθη δὲ, διότι ἐν μὲν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν ἀναφέρεται ποσὸν πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἔργου τούτου, ἂν δὲ ἐπληρώθη ἐκ τῶν συναφθέντων δανείων, καὶ τῶν δι’ αὐτῶν γενομένων παρανόμως πληρωμῶν, οὐδὲν ἐπίσης καταφαίνεται ἐν τῷ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθέντι πίνακι. Ἑπομένως, καὶ ἂν ἐπληρώθησαν τὰ χρήματα, ἐπληρώθησαν ληφθέντα παρ’ ἄλλου ταμείου, ἀλλὰ εἰς τὸ ταμεῖον, ἐξ οὗ ἐλήφθησαν, δὲν εἰσήχθησαν, καὶ ἑπομένως τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο δικαιοῦται νὰ τὰ ζητῇ. Περιττὸν θεωρῶ νὰ εἴπω ὑμῖν, ὅτι δαπάνη 400 χιλιάδων δραχμῶν διὰ τοιοῦτον ἐξαμβλωματικὸν κτίριον, τὸ ὁποῖον ἀσχημίζει τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ ἦναι ἓν ἀνάθεμα, οὕτως εἰπεῖν, τῆς ἑλληνικῆς ἀρχιτεκτονικῆς εἰς τὴν πόλιν τοῦ Περικλέους, εἶναι ἁμάρτημα, νὰ πληρωθῇ, ἔτι δὲ μᾶλλον, διότι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι καὶ δαπάνη ὑπέρογκος. Μεταβαίνω εἰς τὸ δεύτερον. Τὸ δεύτερον εἶναι ἡ δαπάνη ἡ αἰτουμένη δι’ ἀνέγερσιν ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου. Εἶμαι στρατιώτης, καὶ σέβομαι τὴν Βασιλείαν, ἀλλ’ ἡ κατάστασις αὕτη δέν με κωλύει τὸ παράπαν, ὡς ὀφείλω, νὰ ἀγαπῶ καὶ νὰ λέγω τὴν ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀκούουν οἱ κυβερνῶντες καὶ πᾶς Ἕλλην. Δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέπωμεν νὰ λέγωνται μυρία εἰς τὰ ἀγυιὰς καὶ τὰς ῥύμας, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ σιγῶσιν οἱ πάντες· ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρέπει νὰ λέγηται ἡ ἀλήθεια, καὶ ἡ ἀλήθεια αὕτη νὰ μεταφέρηται ἠχηρὰ καὶ βροντώδης εἰς τὰ ὦτα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διέπουν τὰ τῆς Πολιτείας. Δὲν γνωρίζω, Κύριοι, ἂν ἦναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἔθνος κατάχρεον, βεβαρημένον καὶ κύπτον ὑπὸ τὰ χρέη, ἂν εἰς ἔθνος, ὑπὸ τοιαύτας εὑρισκόμενον περιστάσεις, καὶ στερούμενον δημοσίων κτιρίων, στρατώνων καὶ νοσοκομείων, ἐπιτρέπηται νὰ σκέπτηται περὶ ἀνεγέρσεως ἀνακτόρου Διαδόχου καὶ τῶν παρομαρτούντων αὐτῷ. Εἰς τὸν Διάδοχον πρὸ μικροῦ ἐδόθη ἐτησία ἐπιχορήγησις, εἰς τὸν Διάδοχον παρεχώρησαν τὴν Μανωλάδα, μετὰ δὲ τὰς ἀνωτέρω παραχωρήσεις ἐπέβαλεν ἡ προτέρα Κυβέρνησις καὶ δαπάνην 500 ὅλων χιλιάδων δραχμῶν πρὸς ἀνέγερσιν ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου. Πρὸ τούτου ὅμως ὤφειλε νὰ ῥίψῃ τὸ βλέμμα αὑτῆς εἰς τὸν πληθυσμὸν τοῦ ἔθνους καὶ τὰς πολυπληθεῖς ἀνάγκας καὶ τὰ χρέη αὐτοῦ, τὰ σχολεῖα, τὴν συγκοινωνίαν, τὰ πάντα, καὶ ἔπειτα νὰ προβῇ. Ἂν δὲ τὸ ἀληθὲς τοῦ ἔθνους κάτοπτρον, ἡ πραγματικὴ κατάστασις, παρουσιάζετο ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ Διαδόχου, οὐχὶ δὲ ἀνακριβῆ ἰσοζύγια, εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδέποτε ἤθελον ἐπιτρέψει τὴν ἀνέγερσιν αὐτοῦ. Ηὐτύχησα νὰ διέλθω, μετὰ πολυετῆ ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν, διάφορα μέρη τῆς Εὐρώπης, καὶ οὐδαμοῦ, Κύριοι, εὗρον ἀνάκτορον Διαδόχου. Ἡ Ρουμανία, Κύριοι, ἡ ὁποία οἰκεῖται ὑπὸ ὑπερδιπλασίου πληθυσμοῦ τοῦ ἰδικοῦ μας, δὲν ἔχει ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου, αὐτὸ δὲ τὸ ἀνάκτορον τοῦ Βασιλέως τῆς Ρουμανίας εἶναι τὸ τέταρτον τοῦ ἰδικοῦ μας καὶ πτωχὸν οἴκημα. Ἐν αὐτῇ τῇ Βιέννῃ τὸ ἀνάκτορον τοῦ Αὐτοκράτορος τῆς Αὐστρίας δὲν εἶναι πολυτελέστερον τοῦ ἰδικοῦ μας, τόλμημα δ’ εἶναι νὰ συγκριθῶμεν μὲ τὴν μεγάλην Αὐστριακὴν Αὐτοκρατορίαν, ἥτις ὅμως οὐδέποτε ἐσκέφθη νὰ ἀνεγείρῃ ἀνάκτορον τοῦ οἰκτρῶς τερματίσαντος τὸν βίον του Διαδόχου τοῦ θρόνου. Ἐν Ἰταλίᾳ αὐτὸ τὸ ἀνάκτορον δὲν εἶναι ἐφάμιλλον τοῦ ἰδικοῦ μας ἀνακτόρου, τῷ δὲ Διαδόχῳ αὐτῆς δὲν ἐσκέφθησαν εἰσέτι νὰ ἀνεγείρωσιν ἴδιον· καὶ ἐν τοσούτῳ ἐκρίθη ἀναγκαῖον διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους, ὡς λίαν γνωστοὺς, παρασιωπῶ, νὰ κτισθῇ ἐν Ἀθήναις ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου! Ἀλλὰ δὲν θὰ σταματήσω ἐδῶ, καθόσον ἐν σμικρῷ ἀνήκω κἀγὼ εἰς τὸν ἀρχιτεκτονικὸν κύκλον, ὡς τοιοῦτος δὲ, πανταχοῦ βλέπω καὶ ἐξετάζω τὰ ὡραῖα τῆς ἀρχαιότητος μνημεῖα, τὰ ὁποῖα κοσμοῦσι τὰς πόλεις τῆς Ἑλλάδος. Κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὅλα τὰ δημόσια κτίρια κατελάμβανον τὰς ὡραιοτέρας τῶν θέσεων. Δυστυχῶς τὰ νεώτερα δημόσια κτίρια προωρίσθησαν νὰ καταλάβωσι τὰ χαμηλότερα, τὰ ποταπώτερα, τὰ βρωμερώτερα μέρη. Τὴν αὐτὴν δὲ τύχην, μεθ’ ὅλα τὰ τοσάκις λεχθέντα, ἔλαβε καὶ τὸ ἀναφερόμενον ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου. Ὅτε, ἐπὶ τῆς βασιλείας Ὄθωνος, ἐπρόκειτο νὰ ἀνεγερθῇ τὸ νῦν ἀνάκτορον τοῦ Βασιλέως, εἶχεν ἐκλεχθῆ θέσις τις παρὰ τὸν ναὸν τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου, ἀλλ’ ὅτε ἦλθεν ὁ φιλελληνικώτατος πατὴρ τοῦ Ὄθωνος, ὁ ἀείμνηστος Λουδοβῖκος, «στῆτε! τοῖς εἶπε, μὴ προχωρήσητε· πρέπει νὰ ἐκλέξητε θέσιν καταλληλοτέραν». Μετὰ πολλὰς δὲ μελέτας, ἐξελέγη ἡ νῦν ὡραιοτάτη θέσις τῶν ἀνακτόρων, ἥτις εἶναι καταφανὴς οὐ μόνον εἰς τὸν καταπλέοντα εἰς Πειραιᾶ, ἀλλὰ καὶ τῷ ἀπὸ τῆς Στερεᾶς ἐρχομένῳ. Ἀλλὰ τὸ ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου τὸ ἔῤῥιψαν ἐντὸς τῶν δυσωδῶν ἐκείνων ἑλῶν τοῦ Ἰλισσοῦ καὶ εἰς τὸ χαμηλότερον τῆς πόλεως μέρος. Εἶχον ἀκούσει πρὸ ἐτῶν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς, πρὸς ἀνέγερσιν ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου, ἀπέκτησεν ὡραῖον οἰκόπεδον ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς λεωφόρου Πατησίων. Πάντες ἐπίστευσαν, ὅτι, ἀνεγειρομένου τοῦ ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου ἐν τῇ ὡραίᾳ ἐκείνῃ θέσει, καὶ παρὰ τῷ στρατῶνι τοῦ ἱππικοῦ καὶ τῷ νῦν ἀνεγειρομένῳ σχολείῳ τῶν Εὐελπίδων, ἤθελε διακοσμηθῆ τὸ ὡραιότατον ἐκεῖνο τῆς πόλεως μέρος· ἀλλ’ ἀτυχῶς κατὰ τὴν ἀποφράδα ἡμέραν τῆς 5 Δεκεμβρίου τοῦ 1889 τὸ οἰκόπεδον αὐτὸ ἐπωλήθη ἀντὶ 320,000 νομίζω δραχμῶν εἰς Βουλευτὴν, ἀπουσιάζοντα σήμερον τῆς Βουλῆς. Ἐθεωρήθη δὲ χάριν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ ἀναγκαῖον νὰ ταφῇ τὸ ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου εἰς ἐκεῖνα τὰ ἕλη, καταστρεφομένου πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον μέρους τοῦ κατὰ τὴν ΒΑ. γωνίαν ὡραίου βασιλικοῦ κήπου, πρὸς ἀνέγερσιν τῶν μεταφερθησομένων πλυντηρίων τῆς αὐλῆς, κατακοπτομένων τῶν δένδρων αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα αἱ σκιαὶ τῶν πρώην Βασιλέων ἐπότισαν καὶ ποτίζουσι διὰ τῶν δακρύων αὐτῶν. Παρατρέχων τὴν ζητουμένην δαπάνην δι’ ἀνέγερσιν Ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου, μεταβαίνω εἰς ἄλλην δαπάνην, τὴν πρὸς ἀνέγερσιν καταστημάτων εἰς τὰ λουτρὰ Μεθάνων καὶ Ὑπάτης. Ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων, Κύριοι, τὰ ἐν Ἑλλάδι λουτρὰ μεγάλως ἐτιμῶντο. Πάντες δὲ γνωρίζομεν, πόσον πλῆθος τὰ ἐν Εὐρώπῃ λουτρὰ συγκεντροῦσι, καὶ ὁποῖαι εὐχαριστήσεις, διασκεδάσεις, ἀναπαύσεις καὶ καλὰ παρέχονται εἰς τοὺς ἐπισκεπτομένους αὐτά. Ὁμολογουμένως τὰ λουτρὰ τῶν Μεθάνων καὶ τῆς Ὑπάτης εἶναι ἐκ τῶν σπανίων, καὶ ἰδίᾳ τὰ δεύτερα δι’ ἐξανθηματικὰς ἀσθενείας καὶ ἄλλας. Ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀνεγέρσεως καταστημάτων εἶναι λίαν ἀξιέπαινος, ἀλλ’ ἡ ὁδὸς, τὴν ὁποίαν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις πρὸς τοῦτο ἠκολούθησε, καὶ τὴν ὁποίαν καὶ ἡ νῦν ἀκολουθεῖ, δυστυχῶς εἶναι σφαλερὰ, ἐπικίνδυνος καὶ ἐπιζήμιος εἰς τὸ Κράτος. Διὰ τὰ λουτρὰ ταῦτα ζητεῖται πίστωσις 450,000 δραχμῶν, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν, τίνα ἔργα ἐξετελέσθησαν καὶ τίνα ἐκτελεσθήσονται, καθόσον αἱ ὑπ’ ἐμοῦ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι, συμφώνως τῷ 99 ἄρθρῳ τοῦ ΣΙΒʹ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, περὶ τῶν ἐκτελεσθέντων ἔργων καὶ τῶν ἐν ἐκτελέσει, δὲν κατετέθησαν. Ἐγὼ παρακαλῶ τοὺς ὑπὸ τῶν αὐτῶν αἰσθημάτων ἐμφορουμένους κ. κ. συναδέλφους νὰ μὲ ἀκολουθήσωσι, μὴ παύοντες νὰ ζητῶσι τὴν καταβολὴν τῶν ἀναγκαίων πληροφοριῶν, ἐὰν ἐπιθυμῶσιν, ὡς πρέπει, νὰ λειτουργῶσιν οἱ νόμοι καὶ νὰ μὴ μένωσι νεκροί. Ὡραιόταται τῇ ἀληθείᾳ διατάξεις ὑπάρχουν εἰς ὅλους τοὺς νόμους, ἀλλ’ ὅλαι αὗται αἱ διατάξεις, ὡς ἀπέδειξα πρὸ ὀλίγου εἰς τὸ περὶ ἁλάτων, καταπατοῦνται. Πρὸς τοῦτο δὲ φέρω ἓν ἔτι παράδειγμα: Ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, δυνάμει ἰδιαιτέρας συμβάσεως, ἀνέλαβε τὴν πώλησιν 20 χιλιάδων στατήρων σμύριδος εἰς Εὐρώπην, ἔχει δὲ διὰ τοῦ ἄρθρου 8 τῆς συμβάσεως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δίδῃ κατὰ μῆνα λογαριασμὸν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῶν πεπραγμένων. Διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι μέχρι τῆς 19 Δεκεμβρίου 1890, μολονότι καὶ ὑφ’ ἡμῶν ἐζητήθησαν πληροφορίαι, οὐδεμία πληροφορία ἐδόθη, οὐδὲ κατετέθη. Ἐρωτῶ ἤδη τήν τε παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν, καθὼς καὶ τὴν ἐνεστῶσαν, διατὶ δὲν ἐζήτησαν τὰς πληροφορίας ταύτας; διατὶ δὲν ὑπεχρέωσαν τὴν ἑταιρίαν νὰ δώσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας κατὰ μῆνα ὑποχρεοῦται νὰ δίδῃ; Ὅταν κοιμῶνται οἱ νόμοι, τὰ πάντα θὰ κοιμηθῶσι, θὰ κοιμηθῶμεν δὲ καὶ ἡμεῖς. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Ἐκτελοῦμεν ἐργασίας ἐπὶ τῶν λουτρῶν, καὶ δυστυχῶς ἠκολουθήσαμεν καὶ θέλομεν ἀκολουθήσει ἀλλοίαν ὁδὸν τῆς συμφερούσης καὶ καταλλήλου. Ἐξηγοῦμαι: Ἐπὶ κεφαλαίου 450,000 δραχμῶν, ἐὰν λογίσωμεν ἐπιτόκιον 5%, ἔχομεν ἐτήσιον τόκον 22,500 δραχ. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ἐσόμεθα καὶ ὑπόχρεοι νὰ συντηρῶμεν τὰ καταστήματα ταῦτα, καὶ νὰ φέρωμεν πάσας τὰς εὐθύνας, οὐ μόνον τῆς συντηρήσεως, ἀλλὰ καὶ τῆς καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἐπιστασίας. Ποίαν δὲ θέλομεν ἔχει εἴσπραξιν; Δὲν ἐννοῶ τὸ ἀπὸ τῶν ὑδάτων ἐνοίκιον, ἀλλὰ τὸ ἀπὸ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν καταστημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀνεγείρωμεν, διότι ἐκ τῶν ὑδάτων εἰσπράττομεν ὅ,τι εἰσπράττομεν. Ἀλλ’ ἀντὶ τῶν τοιούτων δαπανῶν καὶ ὑποχρεώσεων, δὲν ἦτο καλλίτερον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκχωρήσῃ εἰς ἑταιρίαν τινὰ, ἢ καὶ πολλὰς, ἐπὶ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα, τὰ λουτρὰ, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ἐνοικιαστοῦ νὰ ἀνεγείρῃ, ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν αὐτῆς καὶ καθ’ ὡρισμένα ἐκ τῶν προτέρων σχέδια, τὰ διάφορα οἰκοδομήματα; Ἄλλοτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνήγειρε μέρος τῶν λουτρῶν τῆς Κύθνου, ἔπειτα δὲ, ἐπὶ τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου, τὰ λουτρὰ ἐξεχωρήθησαν ἐπὶ εἰκοσαετίαν, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατασκευασθῶσιν ἐν αὐτοῖς ὡρισμένα ἔργα. Ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους φρονῶ, ὅτι καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δύναται καὶ νῦν ἔτι νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν καὶ μὴ ἀναλάβῃ ἐπιχειρήσεις ἐπικινδύνους. Τί δὲ ἐξετέλεσαν εἰς Μέθανα οἱ σοφοὶ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς; Ἐπιληφθέντες ἔργων τοιούτων (πρὸς φενακισμὸν) εἰς τὰ λουτρὰ τῶν Μεθάνων, ἐξετέλεσαν θεμελιώσεις τινάς. Ἅπασαι δὲ αἱ παρ’ αὐτῶν γενόμεναι θεμελιώσεις εὑρίσκονται ἐν ἀποσυνθέσει, ἤτοι αἱ 60 χιλιάδες δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐδαπανήθησαν διὰ τὰ λουτρὰ τῶν Μεθάνων, ἐῤῥίφθησαν κυριολεκτικῶς εἰς τὴν θάλασσαν, διότι οἱ κύριοι αὐτοὶ, μὴ ὄντες ὑδραυλικοὶ, ἐπελήφθησαν ὑδραυλικῶν ἔργων ἄνευ μελετῶν ἢ πειραμάτων, καὶ περιῆλθον ἐν λιμένι εἰς πλῆρες ναυάγιον. Ἂν δὲ νῦν τολμήσωμεν ἐπ’ αὐτῶν τῶν θεμελιώσεων νὰ οἰκοδομήσωμεν, θέλομεν ὑποστῆ ζημίας ἀνυπολογίστους. Διὰ τοὺς λόγους τούτους καὶ τοὺς ἀνωτέρω παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, τὰ ἔργα ταῦτα νὰ τὰ πραγματοποιήσῃ δι’ ἐργολάβων, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀναδεχθῶσι τὴν ἀνέγερσιν τῶν καταστημάτων ὡς καὶ τῶν λοιπῶν σχετικῶν ἔργων. Τί δὲ νὰ εἴπω περὶ τοῦ περιλαλήτου σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων; Μᾶς ἐξηπάτων, λέγοντες καὶ διατυμπανίζοντες, ὅτι ἓν μόνον ἑκατομμύριον θέλομεν δαπανήσει· σήμερον δὲ ὑπολογίζεται, ὅτι ἡ δαπάνη θέλει ὑπερβῆ καὶ τὰ 2½ ἑκατομμύρια. Πολὺ καλὰ θέλει πράξει ἡ Κυβέρνησις νὰ ζητήσῃ 3 ἑκατομμύρια, διότι τὴν βεβαιῶ, ὅτι οὔτε τὰ τρία ἑκατομμύρια θέλουσιν ἐπαρκέσει. Θὰ τὰ ψηφίσωμεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ὑμεῖς, κύριοι Ὑπουργοὶ, λάβετε ἅπαντα ἐξ ἀπογραφῆς. Μεταβαίνω εἰς ἕτερα δύο ἔργα σιδηροδρόμων, ὧν τὴν ὑποδομὴν ὀφείλει νὰ ἐκτελέσῃ τὸ Δημόσιον, κατὰ τὰς γενομένας συμβάσεις. Τὰ ἔργα ταῦτα εἶναι οἱ σιδηρόδρομοι Ὀλυμπίων–Καρυταίνης καὶ Ξηροκάμπης–Γυθείου. Ὁ μὲν εἶναι ἀναπτύξεως 60 χιλιομέτρων, ὁ δὲ 35, ἤτοι ἐν ὅλῳ σχεδὸν 100 χιλιομέτρων. Ἐν τοσούτῳ διὰ τὰ 100 ταῦτα χιλιόμετρα ζητεῖται πίστωσις 4½ ὅλων ἑκατομμυρίων, ἤτοι 45 χιλιάδων δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, ἐκτὸς τῶν 6 χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας, δυνάμει τῶν συμβάσεων, ὀφείλουσιν αἱ ἀναλαβοῦσαι τὴν ἐκμετάλλευσιν αὐτῶν ἑταιρίαι νὰ καταβάλωσι πρὸς τὸ Δημόσιον. Εἶχον ζητήσει εἰς προηγουμένην συνεδρίασιν νὰ κατατεθῶσι τὰ σχετικὰ τῶν ὑπολογισμῶν τούτων, ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ οἰκεῖα τμήματα δὲν εὐαρεστοῦνται νὰ παράσχωσι τὰς ζητουμένας πληροφορίας. Λυποῦμαι δὲ, Κύριοι, διότι ἕτεροι συνάδελφοι, ἔχοντες ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν νὰ ὑποστηρίξωσι τὰς αἰτήσεις μου ταύτας, δὲν τὰς ἐπεζήτησαν διὰ τῆς ὁδοῦ, δι’ ἧς καὶ ἐγὼ τὰς ἐπιζητῶ· ἂν δὲ τοῦτο ἔπραττον, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἠναγκάζετο τὸ τμῆμα νὰ ὑποχωρήσῃ καὶ παράσχῃ τὰς πληροφορίας, ἂν τὰς ἔχῃ καὶ δύναται. Ἐπὶ τῶν αἰτουμένων ἑτέρων πιστώσεων οὐδὲν ἔχω νὰ εἴπω, εἰμὴ μόνον ἐπὶ τῆς πρώτης, ἤτοι τῆς τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Καλαβρύτων εἰς Τρίπολιν. Καίτοι διακαῶς ἐπιθυμῶ τὴν καθ’ ὅλας τὰς διευθύνσεις συνένωσιν ὅλων τῶν μερῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ διὰ σιδηροδρόμων καὶ διὰ παντὸς μέσου, μ’ ὅλα ταῦτα ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, τοῦ ὁποίου ἡ ὁλικὴ ἀνάπτυξις εἶναι 90 χιλιομέτρων. Ἀντὶ τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ζητοῦνται καὶ δι’ ὧν ἐπιζητοῦσι νὰ μᾶς ἐξαπατήσουν, θέλομεν δαπανήσει διὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τούτων πλέον τῶν 9 ἢ 10 ἑκατομμυρίων, καὶ θέλομεν ὑποχρεωθῆ νὰ τὰ πληρόνωμεν χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀντάλλαγμα διὰ τὴν συγκοινωνίαν ταύτην, ἀντάλλαγμα οὐδὲν, διότι ἔχομεν νὰ ἐκτελέσωμεν ἄλλας συγκοινωνίας, πολὺ σπουδαιοτέρας, πολὺ περισσότερον ὑπαγορευομένας ὑπὸ τῆς ἀνάγκης, ἐνῷ ἐνταῦθα προβαίνομεν εἰς συγκοινωνίαν, τὴν ὁποίαν οὐδ’ αὐτοὶ οἱ κάτοικοι τῶν Καλαβρύτων ἐπιζητοῦσιν. Ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος φρονῶ ὅτι θέλει ὑποστηρίξει τὴν ἰδέαν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ἀλλὰ θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μοὶ εἴπῃ, τίνα ἐμπορικὰ συμφέροντα συνδέουν τὰ Καλάβρυτα μὲ τὴν Τρίπολιν, ἀφοῦ τὰ Καλάβρυτα συνδέονται μετὰ τῆς πόλεως τοῦ Αἰγίου δι’ ἰδιαιτέρου σιδηροδρόμου, καθὼς καὶ πρὸς τὰς Πάτρας δι’ αὐτοῦ καὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Πελοποννήσου, μεθ’ ὧν ἔτι συνδέονται καὶ δι’ ἁμαξιτοῦ, διερχομένης διὰ τοῦ δήμου Φαρῶν; Ἔχουσι λοιπὸν διπλῆν συγκοινωνίαν, ἐπὶ πλέον δὲ καὶ πρὸς τὴν Τρίπολιν μεταβαίνουσι, κατερχόμενοι διὰ τοῦ σιδηροδρόμου εἰς Διακοφτὸν, καὶ διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Π.Α.Π. μεταβαίνοντες ἐκεῖσε. Εἶναι δὲ τόλμημα, εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα, νὰ ἐπιχειρήσωμεν τὴν κατασκευὴν τοιούτου σιδηροδρόμου, ἀπαιτήσοντος δεκάδα ἑκατομμυρίων, καὶ ἐπιμένω ἐπαναλαμβάνων, διὰ νὰ γραφῇ, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ καλέσω τοὺς ὑπολόγους νὰ ἀναμνησθῶσι τῶν λόγων μου, καὶ νὰ δώσωσι λόγον τῶν ὑπερόγκων δαπανῶν, εἰς τὰς ὁποίας θέλει ὑποβληθῇ τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον θέλει πληρόνει καὶ τοὺς τόκους τῶν 10 ἑκατομμυρίων. Παρατρέχων τὰ περὶ αἰτουμένων πιστώσεων διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τοῦ Παμίσου καὶ τοῦ Νέδοντος, μεταβαίνω εἰς τὰ πολυθρύλλητα καὶ διατυμπανισθέντα ὑδραυλικὰ ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἡ ἐκτέλεσις ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ ἤχησεν εὐφροσύνως λίαν, διατυμπανισθεῖσα, εἰς τὰ ὦτα πάντων καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν. Ἅπαντες δ’ ἤλπιζον, ὅτι διὰ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς Θεσσαλίας θὰ ἐπεζητεῖτο ἡ ἄρδευσις τῶν ἀγόνων πεδιάδων, ἢ ἡ προφύλαξις πολλῶν ἐκτάσεων ἀπὸ τῶν πλημμυρῶν, καὶ κυρίως τοῦ Πηνειοῦ ποταμοῦ. Ἔντιμος συνάδελφος ἐκ Τρικκάλων ἐδήλωσε τοὺς ἐπικειμένους αὐτοῦ φόβους περὶ ἐκχειλίσεως τοῦ Πηνειοῦ ποταμοῦ κατὰ τὴν Καλαμπάκαν. Ἐγὼ δὲ προστίθημι, ὅτι ὁ Πηνειὸς, ἐκχειλίσας ἐπ’ ἐσχάτων κατὰ τὴν ἀπὸ τῶν Τεμπῶν ἔξοδόν του, κατὰ τὴν θέσιν Καράβι, διέκοψε καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν συγκοινωνίαν, καὶ ἄν, ὃ μὴ γένοιτο, εἴχομεν τὴν περίστασιν τοῦ Καραλῆ–Δερβὲν ἢ τῶν μεθοριακῶν, δὲν θὰ εἴχομεν οὐδεμίαν συγκοινωνίαν πρὸς τοὺς ἐν τῇ ὁροθετικῇ γραμμῇ διὰ τῆς ἁμαξιτοῦ ταύτης, ἀλλὰ μόνον δι’ ἀτραποῦ. Σκεπτόμεθα λοιπὸν περὶ ἐκτελέσεως ἔργων, χωρὶς νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὰς κατακλυζομένας ὑπὸ τῶν ποταμῶν ἐκτάσεις! Διετυμπανίσθησαν τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας, ἐδαπανήθησαν ἑκατοστύες χιλιάδων δραχμῶν, λόγῳ μελέτης, καὶ τί ἦλθεν εἰς φῶς; Ἐξάμβλωμα καθ’ ὁλοκληρίαν, ἐξάμβλωμα, τὸ ὁποῖον ἂν ὑπεβάλλετο εἰς τὴν κρίσιν ἀληθοῦς ὑδραυλικοῦ ἤθελε μειδιάσει οὗτος καὶ ἤθελε μᾶς οἰκτείρει. Τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1890 ἐδίδοντο εἰς ἐργολαβίαν ἔργα ὑδραυλικά. Ποῖα δὲ εἶναι τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα; Τὰ δοθέντα ὑδραυλικὰ ἔργα περιωρίσθησαν εἰς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν τῆς Βούλας, τοῦ Κλοκοτοῦ ὡς καὶ τοῦ τῆς Κολοκυθιᾶς, ἔτι δὲ καὶ εἰς φράγματα ἐπὶ τῶν ποταμῶν Γεωργαντάδων, Τρικκαλινοῦ, καὶ εἰς ἐκβαθύνσεις, προσχωσθησομένας βεβαίως τάχιστα, τῶν ποταμῶν Μπουμπουλίνας, Καλέντζι Μέγα καὶ Μπλιούρη, ὡς καὶ εἴς τινα ἄλλα ἀνάξια λόγου. Ἀλλ’ οἱ μελετήσαντες καὶ ἐρευνήσαντες αὐτὰ τὰ ἔργα ἠρώτησαν εἴς τίνας ἀνήκουσι τὰ ἄνω ἕλη; ἔμαθον ὅτι εἶναι ἰδιόκτητα, καὶ ὅτι χάριν ἰδιοκτητῶν πλουσίων, πλουσιωτάτων, θ’ ἀναγκασθῇ νὰ πληρόνῃ ἅπας ὁ Θεσσαλικὸς λαὸς αἰωνίως τόκους καὶ χρεώλυτρα τοῦ συναφθησομένου δανείου; Ὁ λαὸς τῆς Θεσσαλίας δὲν ἔχει ἀνάγκην πεδιάδων· αἱ πεδιάδες τῆς Θεσσαλίας δὲν καλλιεργοῦνται ὡς ἔδει, αὗται ἔχουσιν ἀνάγκην χειρῶν, λιπάσματος καὶ ὕδατος· δότε ὕδωρ, καὶ θέλετε ἰδεῖ τὸ γόνιμον τῆς Θεσσαλίας. Ποῦ δὲ νομίζετε, ὅτι τὰ ἔργα ταῦτα γίνονται; Περιορίζονται μόνον εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων, καὶ ἐνῷ τὰ ἔργα ἐκτελοῦνται ἀποκλειστικῶς ἐκεῖ, θὰ ὑποχρεωθῇ ὁ χωρικὸς τοῦ νομοῦ Λαρίσσης, ὡς καὶ ὁ ἐπὶ τῶν ὀρέων τῆς Πίνδου, τῶν Καμβουνίων τῆς Ὄσσης, καὶ τοῦ Πηλίου κατοικῶν, νὰ καταβάλῃ φόρους, διότι ὁ ἐπιβαλλόμενος φόρος εἶναι ἐπὶ τοῦ σίτου, ἀλεύρου, κριθῆς, ἀραβοσίτου, ἐπὶ τῶν ὀσπρίων, τοῦ καπνοῦ, τοῦ χόρτου (ὅρα νόμ. ΑΧϞΓʹ). Ἐκτὸς δὲ τούτων, ἐπιβάλλεται καὶ φόρος ἐπὶ τῶν ζώων, τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν λειβαδίων. Τί ὑποχρέωσιν ἔχει ὁ ἔχων τὸ λειβάδιον καὶ οὐδὲν ἀποληψόμενος ἐκ τῶν ἐκτελεσθησομένων αὐτῶν ἔργων νὰ πληρόνῃ φόρους, δὲν τὸ ἐννοῶ καθόλου. Τί ἀνάγκην ἔχει ὁ καθήμενος ἐπὶ τοῦ Πηλίου καὶ τῆς Ὄσσης; Διατὶ θέλετε νὰ τὸν ὑποβάλητε εἰς δαπάνην ὑπέρογκον, καὶ νὰ ἀγοράζῃ ἀκριβώτατα τὸν σῖτον, τὴν κριθὴν καὶ τὰ ὄσπρια, ἅτινα οὐδόλως καλλιεργεῖ; ... Ἀλλὰ αὐτά, τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦνται, εἶναι ἔργα; Εἶναι ἔργα παρόμοια καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ τὰ ἔργα τῆς διευθετήσεως τῶν χειμάῤῥων Ἀναύρου καὶ Κραυσίνδωνος τοῦ Βώλου, τὰ ὁποῖα μία καταιβασιὰ ὄχι μόνον θὰ τὰ φέρῃ εἰς τὴν θάλασσαν, ἀλλὰ καὶ θέλουσι γείνει πρόξενα μεγίστων ζημιῶν εἰς τὴν πόλιν τοῦ Βώλου. Ὁμοία ἐργασία θὰ ἐκτελεσθῇ καὶ ἐνταῦθα, διότι λαμβάνουσιν ὡς ἀφετηρίαν πρὸς διευθέτησιν τῶν χειμαῤῥωδῶν ποταμῶν τὸ σημεῖον τῆς καθόδου αὐτῶν εἰς τὴν πεδιάδα. Οὐδέποτε τοιουτοτρόπως διευθετοῦνται χείμαῤῥοι· ἡ πραγματικὴ διευθέτησις ἄρχεται ἀπὸ τῶν πηγῶν, καὶ βαθμηδὸν κατέρχεται, ὁπόταν δὲ ὁ ποταμὸς φθάσῃ εἰς τὴν πεδιάδα, ὑποβοηθεῖται, ἵνα μόνος του κάμῃ τὴν κοίτην του, ἐξαναγκαζόμενος πρὸς τοῦτο διά τινων τεχνικῶν ἔργων. Ἀλλὰ τὰ ὑπὸ ἐκτέλεσιν ἔργα, γνωρίζετε, Κύριοι, τί εἶναι; Τὰ τρία τέταρτα τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ ποταμῶν, ἐπιῤῥήτων τοῦ Πηνειοῦ, εἶναι χείμαῤῥοι, εἶναι ξηροὶ, κατάξηροι, καὶ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ γείνωσι, θὰ γείνωσι μόνον διὰ νὰ προφυλάττωσι τὰ κτήματα τοῦ Α καὶ τοῦ Β ἀπὸ τῆς πολυομβρίας, οἱ δὲ ἀτυχεῖς χωρικοὶ οὐδὲν θ’ ἀπολαύσωσιν. Ὑπάρχει δὲ ἄρθρον τι εἰς τὴν σύμβασιν, ἐν τῷ ὁποίῳ λέγεται, ὅτι αἱ ἀποξηρανθησόμεναι γαῖαι (διὰ τῶν σοφῶν μεθόδων, τὰς ὁποίας γνωρίζουσιν οἱ κύριοι αὐτοὶ,) θὰ πωληθῶσι πρὸς δραχμὰς 20 κατὰ στρέμμα, ἐνῷ οἱ σοφοὶ αὐτοὶ, ὑπολογίζοντες τὴν ἀπαιτηθησομένην δαπάνην, ἀναλογοῦσι καὶ ἀπαιτοῦσι δαπάνην πρὸς ἀποξήρανσιν ἑκάστου στρέμματος 45 δραχμὰς, ἤτοι ἐπὶ 10,000 στρεμμάτων ὑπολογίζουσι 455,000 δραχμῶν.

§47ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Θὰ παρακωλυθῶσιν αἱ πλήμμυραι.

§48ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν μοὶ κάμνει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, μοὶ ὑπενθυμίζει, ὅτι, ὁπόταν ὁ ποταμὸς Πηνειὸς ὑπερεκχειλίσῃ ἢ εὑρίσκηται ἐν καταφορᾷ, οὐδὲν θέλει παρακωλύσει αὐτὸν νὰ σχηματίσῃ ἕλη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο θέλει χρησιμεύσει εἰς ἐκτέλεσιν τῶν σιδηροδρόμων καὶ εἰς πληρωμὴν τῶν καθυστερουμένων ποσῶν διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἤτοι πρὸς πληρωμὴν ἢ κάλυψιν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐδαπανήθησαν, παρὰ τὸν νόμον, δι’ ἀλλοίας χρήσεις. Ἤδη θέλομεν ἐξετάσει τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, κατὰ πόσον θέλει τὸ κατορθώσει. Ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσσης, Κύριοι, ἀπαιτεῖ δαπάνην ἐν ὅλῳ 53,750,000 δραχμῶν, ὑποχρεούμεθα δὲ μέχρι τῆς μετὰ πενταετίαν περατώσεως αὐτοῦ νὰ πληρώσωμεν καὶ τοὺς τόκους, ἀνερχομένους ἐν ὅλῳ εἰς δραχμὰς 22,500,000, ἤτοι ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσσης μέχρι πέρατος αὐτοῦ θέλει ἀπαιτήσει δαπάνην δραχμῶν 78,250,000. Τί δ’ ἔχομεν ἐκ τῶν δανείων αὐτῶν; Ἔχομεν 7,694,637 δρ. ὑπόλοιπον τοῦ πρώτου τῶν 1,800,000 λιρῶν, καὶ 40,500,000 ἐκ τοῦ δευτέρου ἡμίσεως, ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι καὶ τοῦτο πραγματοποιηθήσεται ὑπὸ τὰς αὐτὰς τιμὰς καὶ συνθήκας τοῦ πρώτου, ἤτοι τὸ ὅλον 48 ἑκατομμύρια ὡς ἔγγιστα· ἑπομένως διὰ τὴν ἐντελῆ ἀποπεράτωσιν ἀπαιτοῦνται ἔτι 30 τοὐλάχιστον ἑκατομμύρια, ἂν ἐγκαίρως περατωθῇ. Τί δὲ ζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων; 18 ἑκατομμύρια. Ἑπομένως, ἐὰν φροντίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ καλύψῃ καὶ ὅλας τὰς γενομένας δαπάνας ἐκ τοῦ δανείου περὶ σιδηροδρόμων, ὀφείλει νὰ προσθέσῃ καὶ 30 ἑκατομμύρια ἀκόμη, καὶ τότε θὰ διευκολυνθῇ ἡ πραγματοποίησις ἑνὸς δανείου μεγάλου ὑπὸ ἐπωφελεστέρους ἴσως ὅρους, καὶ θὰ δυνηθῇ τὰ μικρὰ ἐκεῖνα ἔργα νὰ ἐκτελέσῃ κατὰ τὸ συμφέρον τῶν τόπων, δι’ οὓς ἐψηφίσθησαν. Περαίνων τὸν λόγον, Κύριοι, κηρύσσομαι αʹ) ἐναντίον τῆς ζητουμένης πιστώσεως διὰ τὴν ἀνέγερσιν ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου, καὶ δηλῶ, ὅτι καταψηφίζω ταύτην, διότι, ἐκτὸς τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἐν ἀρχῇ ἐξέθεσα, δὲν θέλω νὰ κακιζώμεθα αὔριον παρὰ τῶν ἐπισκεπτομένων τὰς Ἀθήνας ξένων, ὅτι ἐξελέξαμεν τὸ βρωμερώτερον, τὸ νοσωδέστερον μέρος τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, διὰ νὰ ἐγείρωμεν ἐπ’ αὐτοῦ τὸ ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου. βʹ) Ἐπίσης κηρύσσομαι ἐναντίον τῆς αἰτουμένης πιστώσεως διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ, ὄχι μόνον διότι ταῦτα εἶναι ἄγονα, ἀλλὰ καὶ διότι τὸ αἰτούμενον ποσὸν τῶν 15 ἑκατομμυρίων ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν θέλει χρησιμεύσει, ἀφοῦ μάλιστα καὶ μείωσις ἐπὶ τῶν πλείστων ἔργων ἐπῆλθε κατὰ 30%. Ἡ αἰτουμένη πίστωσις, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς σπουδαῖον ποσὸν, δύναται νὰ παράσχῃ εἰς τὸν λαὸν ἐκεῖνον τῆς Θεσσαλίας ἕτερον μέγα καλόν. Ἂς διαθέσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν πίστωσιν ταύτην εἰς ἐκτέλεσιν ἄλλου ἔργου, λίαν εὐεργετικοῦ διὰ τὸν τόπον, καὶ ἂς ἦναι βεβαία, ὅτι διὰ τοιαύτης πράξεως τὸ ὄνομά της θέλει ἀναγραφῆ ἐπὶ τῶν βράχων ὅλων τῶν μερῶν τῆς Θεσσαλίας χρυσοῖς γράμμασιν· ἂς ἐγκαταλείψῃ τὰ λεγόμενα ὑδραυλικὰ ἔργα, καὶ ἂς χρησιμοποιήσῃ τὰ χρήματα εἰς σύστασιν Γεωργικῆς Τραπέζης ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους καὶ ὑποχρεώσεις τῶν κατοίκων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐψηφίσθη τὸ δάνειον αὐτὸ διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα. Ἡ Θεσσαλία, διὰ τῆς συστάσεως τοιαύτης Τραπέζης, θέλει κατορθώσει ν’ ἀνακύψῃ, καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι μετ’ ὀλίγα ἔτη θέλει τροφοδοτεῖ κατὰ τὸ πλεῖστον τὴν Ἑλλάδα, παρέχουσα ἐτησίως εἰς αὐτὴν πλέον τῶν 2 ἑκατομμυρίων κοιλῶν σίτου. Εἰς ἣν δ’ εὑρισκόμεθα κατάστασιν, ἓν τῶν μεγαλειτέρων οἰκονομολογικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ λάβῃ οἱαδήποτε Κυβέρνησις, φρονῶ ὅτι εἶναι τὸ μέτρον ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκ παντὸς τρόπου θὰ προσπαθήσῃ νὰ παρεμποδίσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν τὴν εἰσαγωγὴν ξένων προϊόντων ἐν Ἑλλάδι, καὶ τὰ ὁποῖα ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ παράγῃ· τοιαῦτα δ’ εἶναι ἰδίως οἱ δημητριακοὶ καρποί.

§49ΔΑΓΡΕΣ. Ἔχω ἐντολὴν, κύριοι Βουλευταὶ, ἐκ τῶν συμπολιτῶν μου νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις, ἐνδοῦσα εἰς τὰς εὐχὰς αὐτῶν καὶ ἰδιαιτέρας ἡμῶν παραστάσεις, προὐνόησε διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου νὰ λάβῃ ἄδειαν καὶ δανεισθῇ ἀνάλογον ποσὸν χρημάτων δι’ ἐκτέλεσιν ἔργων ὑδραυλικῶν ἐν Μεσσηνίᾳ, τὰ ὁποῖα διὰ νόμου ἀπεφασίσθησαν. Ἡ ἔκφρασις τῆς εὐγνωμοσύνης τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Καλαμῶν εἶναι δεδικαιολογημένη, διότι ὑποφέρουσι πολλὰς καταστροφὰς κατὰ πάντα χειμῶνα. Ὁ Νέδων κατὰ τὸν παρελθόντα χειμῶνα πλημμυρήσας ἐπέφερεν ἱκανὰς καταστροφὰς ἐπὶ οἰκιῶν, ἐπὶ ὁδῶν, ἐπὶ καταστημάτων. Ὁ δὲ Πάμισος κατέκλυσε σχεδὸν ὁλόκληρον τὴν Μεσσηνίαν, καὶ ἐπέφερεν οὐκ ὀλίγας καταστροφὰς εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ ὑλικὴ ζημία μόνον, ὅσον εἶναι ἡ εἰς τὴν ὑγείαν προξενουμένη. Τὰ ἕλη τὰ σχηματιζόμενα ἐκεῖ ἐχρησίμευσαν καὶ χρησιμεύουσιν ὡς πηγὴ πυρετῶν, ἐξ ὧν μαστίζεται ὁ ἄλλως τε ὡραῖος τόπος ἐκεῖνος. Οἱ κάτοικοι θὰ θεωρήσωσιν ἀληθῆ εὐεργεσίαν, καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ἦναι εὐεργέτις τοῦ τόπου, ἂν ἐργασίαι τινὲς τοὐλάχιστον ἀρχίσωσιν ἀπὸ τοῦδε, ὅπως προληφθῶσιν ἐνδεχόμεναι καταστροφαὶ, τὰς ὁποίας δύναται νὰ φέρῃ ὁ ἐρχόμενος χειμών. Πρὸς τοῦτο δὲ οἱ συμπολῖταί μου ἔπεμψαν ἐπίτηδες ἀπεσταλμένον ἄνθρωπον ἐκ Θουρίας, τὸν Γεώργιον Σ. Οἰκονομόπουλον, σημαίνοντα ἐν τῷ τόπῳ, μετ’ ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν ἐπαρουσίασα μετ’ αὐτοῦ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος ἔλαβε τὴν καλωσύνην νὰ προσκαλέσῃ τὸν ἐπιτετραμμένον τὰ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐκ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Κελλενὲκ, ἵνα ὑποβάλῃ περὶ τοῦ ζητήματος ἔκθεσιν. Μετέβην εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Κελλενὲκ, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ ἐπιδείξῃ ὅλας τὰς μελέτας, αἱ ὁποῖαι καὶ καλαὶ καὶ σπουδαῖαι εἶναι, καὶ μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐντὸς δύο μηνῶν θέλει ὑποβάλει τὸ ὅλον τῆς μελέτης εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλὰ, Κύριοι, πρὶν γένηται ἔναρξις τῆς ἐργασίας ἀφ’ ὅλων τῶν μερῶν, καθῆκόν μου θεωρῶ νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπιληφθῇ ἀπὸ τοῦδε τῆς ἐργασίας ἐπὶ δύο σημείων, ὡς οἱ κάτοικοι ἐν τῇ ἀναφορᾷ των ζητοῦσιν. Οἱ κάτοικοι τῆς Θουρίας καταστρέφονται, ἐὰν μὴ καθαρισθῇ εἷς χάνδαξ, λεγόμενος Λυγδοὺς, τὸν ὁποῖον ἄλλοτε ἐκαθάριζεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἀπεξηραίνοντο αἱ κατακλυζόμεναι ἐκτάσεις, καὶ δεύτερον ἂν μὴ κατασκευάσῃ ἓν πρόχωμα ἐπὶ τῆς θέσεως Γύρας τοῦ ποταμοῦ Παμίσου, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξέρχεται μέγιστον ποσὸν ὕδατος κατὰ τὸ θέρος ἐν πολυομβρίαις καὶ κατακλύζει ὅλην τὴν πεδιάδα, καὶ ὄχι μόνον αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν αὐτῇ ἁλώνια, ἐφ’ ὧν ἁπλόνουσιν οἱ κάτοικοι τοὺς σταφιδοκαρπούς των, οὓς παρασύρουν τὰ ὕδατα. Ἐκ τούτου ἐννοεῖται, ὁποῖαι ζημίαι καὶ καταστροφαὶ προσγίγνονται εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὅστις πληρόνει ἁδρότατα τοὺς φόρους καὶ τὰς αἰωνίας δόσεις τῶν φυτειῶν, περὶ ὧν ἐλάλησα ἄλλοτε. Ὁ κ. Κελλενὲκ μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἀμφότερα τὰ σημεῖα ταῦτα εἶναι ἀναπόσπαστα ἀπὸ τὴν ὅλην ἐργασίαν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, ὥστε ἡ περὶ τούτων δαπάνη θέλει ἀφεύκτως καταβληθῆ καὶ εἶναι ἀναγκαία εἰς τὴν ὅλην ἐργασίαν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ πολὺ τὴν προσοχήν της, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἵνα στείλωσιν οἱ κάτοικοι τῆς Θουρίας ἄνθρωπον ἐπίτηδες μετ’ ἀναφορᾶς, βεβαίως αἰσθάνονται μεγάλως τὴν ἀνάγκην τῶν ἔργων τούτων, δηλαδὴ τῆς καθαρίσεως, τοῦ χάνδακος Λυγδοὺς καὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ προχώματος Γύρας, διὰ τὰ ὁποῖα, πλὴν τοῦ ἀντιπροσώπου, ὃν ἔστειλαν, δὲν παύουσι καθ’ ἑκάστην δι’ ἐπιστολῶν νὰ μὲ παρακαλῶσι περὶ τούτου. Καθ’ ἃ δὲ μὲ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θὰ διατάξῃ τὰ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν δύο εἰρημένων σημείων ἐγκαίρως.

§50ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ προστίθεμαι εἰς τὰς παραστάσεις τοῦ κ. συναδέλφου, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ, ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ περάτωσις τῶν ἔργων τοῦ Παμίσου, καθόσον μάλιστα καὶ τὸ Δημόσιον προσδοκᾷ κέρδη πολλὰ καὶ οἱ κάτοικοι θέλουσιν ἀπολαύσει πρὸς καλλιέργειαν γαίας μεγάλας. Χρήματα ὑπάρχουσι πολλὰ, ὥστε φρονῶ, ὅτι οὐδεμία θέλει ὑπάρξει δυσχέρεια, ἵνα περατωθῶσι τὰ ἔργα ταῦτα ἐγκαίρως.

§51ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος ἐκ Λαρίσσης κατέκρινε σχεδὸν ὅλα τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, πρὸ πάντων δὲ κατέκρινε τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων.

§52ΣΧΙΝΑΣ. Κατέκρινα τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν Καλαβρύτων–Τριπόλεως, διότι ἡ γραμμὴ αὕτη θὰ στοιχίσῃ εἰς τὸ Δημόσιον κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 9–10 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐνῷ οἱ κάτοικοι τῶν Καλαβρύτων, ἐὰν ἤθελον νὰ μεταβῶσιν εἰς Τρίπολιν, ἠδύναντο, κατερχόμενοι εἰς Διακοπτὸν, νὰ μεταβαίνωσι διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν. Ταύτην τὴν γραμμὴν, Καλαβρύτων–Τριπόλεως, κατέκρινα, οὐχὶ δὲ τὴν γραμμὴν Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων.

§53ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἡ γραμμὴ Καλαβρύτων–Διακοπτοῦ σύγκειται ἐν ὅλῳ ἐκ 17 μόνον χιλιομέτρων, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀχθῇ εὐθεῖα γραμμὴ μεταξὺ τῶν δύο σημείων, ὅσον δηλαδὴ ἀπέχει ἡ Κηφισσία ἀπὸ τὰς Ἀθήνας· διὰ τῶν ἑλιγμῶν δὲ, οἱ ὁποῖοι γίνονται χάριν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, καταντᾷ νὰ φθάσῃ αὕτη εἰς 23 χιλιόμετρα. Διὰ νὰ μεταβῇ δέ τις ἀπὸ Καλαβρύτων εἰς Πάτρας δι’ ἄλλης ὁδοῦ, θὰ ἦναι ἀδύνατον εἰς τὸ μέλλον, καθόσον ἡ κατασκευασθεῖσα μεταξὺ Καλαβρύτων καὶ Πατρῶν ἁμαξιτὴ ὁδὸς εἶναι σχεδὸν ἄχρηστος διὰ τὰ Καλάβρυτα, διότι, διὰ νὰ μεταβῇ τις δι’ αὐτῆς, πρέπει νὰ πληρώσῃ τοὐλάχιστον 50 δραχμὰς εἰς ἅμαξαν. Τοιαύτη ἁμαξιτὴ ὁδὸς βεβαίως δὲν παρέχει μεγάλην χρησιμότητα εἰς τὴν κοινωνίαν.

§54ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀπὸ Πατρῶν εἰς Καλάβρυτα ὁδὸς ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἄχρηστος, ἀλλὰ τοὐναντίον εἶναι χρησιμωτάτη, διότι δὲν χρησιμεύει μόνον εἰς τὴν συγκοινωνίαν τῶν κατοίκων Καλαβρύτων μετὰ τῶν Πατρῶν, ἀλλὰ χρησιμεύει καὶ εἰς ἅπαντας τοὺς παρ’ αὐτὴν οἰκοῦντας, καὶ εἰς τοὺς Γορτυνίους, οἱ ὁποῖοι μὲ τὰ ὑποζύγιά των συγκοινωνοῦσι δι’ αὐτῆς.

§55ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Τὰ ὑποζύγια τῶν Γορτυνίων δὲν εἶχον ἀνάγκην ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, διὰ νὰ διέρχωνται, διότι τὰ ὑποζύγια δὲν ἀκολουθοῦσι τὴν ἁμαξιτὴν ὁδὸν μὲ τόσους ἑλιγμούς. Διὰ τὴν κατασκευὴν δὲ τῆς ἁμαξιτῆς ταύτης ὁδοῦ, ἡ ὁποία ἔχει μῆκος 80 χιλιομέτρων, θὰ ἐδαπανήθησαν τοὐλάχιστον δύο ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἐνῷ διὰ τὴν κατασκευαζομένην σιδηροδρομικὴν γραμμὴν ἀπὸ Καλαβρύτων μέχρι Διακοπτοῦ θὰ δαπανηθῶσι μὲν ὡσαύτως 2–3 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ὁποία θὰ ἦναι ἡ χρησιμότης αὐτῆς; Οἱ ἐπιβάται διὰ 2 μόνον δραχμῶν θὰ κατέρχωνται εἰς τὴν παραλίαν, καὶ ἐκεῖθεν δι’ ἑτέρων 2–3 δραχμῶν, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχ. 6, θὰ μεταβαίνωσιν εἰς Πάτρας καὶ εἰς χρονικὸν διάστημα 2 ὡρῶν, ἐνῷ διὰ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπαιτοῦνται διὰ τὸ ταξείδιον τοῦτο 15–16 ὧραι, ἤτοι δύο ὅλαι ἡμέραι.

§56ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ. Διὰ τοῦ ὀδοντωτοῦ σιδηροδρόμου πολὺ ὀλίγοι θὰ μεταβαίνωσι, διότι θὰ πληρόνῃ ἕκαστος ἐπιβάτης 1 δραχμὴν καὶ 60 λεπτὰ, καὶ προσέτι 1 ἢ 2 δραχμὰς διὰ τὴν προβατίναν του.

§57ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Καὶ ὅμως σήμερον ὅλοι οἱ ἄνθρωποι, οἱ μεταβαίνοντες ἀπὸ Αἰγείρας καὶ Ἀκράτας εἰς Αἴγιον καὶ Πάτρας διὰ τὰς ἐργασίας των, ποιοῦσι χρῆσιν τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ δὲν κωλύονται ἀπὸ τὴν μίαν ἢ τὰς δύο δραχμὰς, τὰς ὁποίας θὰ πληρώσωσι διὰ τὰ ζῷά των, ὁσάκις φέρωσι μεθ’ ἑαυτῶν τοιαῦτα.

§58ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ. Ἄλλος εἶναι ὁ σιδηρόδρομος τῶν Πατρῶν, καὶ δὲν συγκρίνεται ἡ κίνησις αὐτοῦ ἡ ἐμπορικὴ καὶ τῶν ἐπιβατῶν, τῶν ἐχόντων ἀνάγκην νὰ ταξειδεύωσι, πρὸς τὴν γραμμὴν Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων, ἀπὸ τὴν ὁποίαν οὔτε ὄρνεα δὲν διέρχονται, ὄχι ἄνθρωποι.

§59ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εὐεργετικωτέρα ταύτης γραμμὴ μέχρι σήμερον ἐν Ἑλλάδι δὲν κατεσκευάσθη. Εἶναι δὲ χρήσιμος, διότι τὰ Καλάβρυτα ἔχουσι πληθυσμὸν, ὁ ὁποῖος καλλιεργεῖ ὅλην τὴν παραλίαν, ἀπὸ Αἰγιαλείας μέχρι Πύργου, καὶ ἔχουσιν ἀνάγκην διὰ τοῦτο νὰ ἔχωσι καὶ δευτέραν κατοικίαν εἰς τὰ κτήματά των· ἡ δὲ καλλιέργεια τῆς σταφίδος ἀπαιτεῖ νὰ μεταβαίνωσι πολλάκις τοῦ ἔτους εἰς τὰ κτήματά των, καὶ νὰ παραμένωσιν ἐκεῖ προσωρινῶς. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν δαπάνην τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, εἶχε γείνῃ λάθος, διότι γραμμὴ 0,75 τοῦ μέτρου πλάτους συνήθως ἐπὶ ὁμαλοῦ ἐδάφους δὲν ἀπαιτεῖ δαπάνην μείζονα τῶν 30,000 κατὰ χιλιόμετρον· ἀλλὰ μεταξὺ Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων ὑπῆρχε μεγίστη δυσχέρεια, ἕνεκα τοῦ ἐδάφους. Ἀρκεῖ νὰ ἀκούσητε, ὅτι τὸ πλεῖστον αὐτῆς τῆς γραμμῆς εἶναι μεγίστη χαράδρα μήκους 8–10 χιλιομέτρων, ἡ ὁποία παρουσιάζει πολὺ μεγάλας δυσκολίας. Χρόνον τινὰ πρὶν ἡ Κυβέρνησις ἐπιχειρήσῃ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης, εἶχον μεταβῆ ἐκεῖ μεθ’ ἱκανωτάτου μηχανικοῦ, ὁ ὁποῖος παρετήρησε τὰς δυσκολίας, καὶ ἀπεφάνθη, ὅτι ἦτο ἀναγκαιοτάτη καὶ κατορθωτὴ ἡ γραμμὴ, ἀλλ’ ὅτι ἀπῃτεῖτο πολὺ μεγάλη δαπάνη. Ἀλλ’ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, ἐνεργήσασα ἐσπευσμένως, ὑπέπεσεν εἰς αὐτὸ τὸ λάθος. Περιέπεσαν δ’ εἰς αὐτὸ τὸ λάθος, διότι δὲν εἶχον παρατηρήσει, φαίνεται, ἀπ’ ἀρχῆς καλῶς τὴν τοποθεσίαν· γνωρίζετε δ’ ὅτι ἐσπευσμένως ἀπεφασίσθη ἡ ἐπιχείρησις αὕτη, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν κατακρίνω τοὺς ἀποφασίσαντας, διότι τὸ ἔργον θεωρῶ ἀληθῶς ἀναγκαιότατον.

§60ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης δὲν ἐμέμφθη τὴν πρώην Κυβέρνησιν, διότι ἀπεφάσισε νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον, ἀλλὰ διότι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐφενάκιζε τὸν κόσμον, εἴτε ἐξ ἀγνοίας, εἴτε ἐκ προνοίας, καὶ ἐνῷ προϋπελόγιζον δαπάνην 800 χιλιάδων δραχμῶν, κατόπιν εἶπον, ὅτι ἀπαιτοῦνται δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια.

§61ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀναλαμβάνω τὴν ὑπεράσπισιν αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν συμμερίζομαι καὶ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατακρίνουσιν ἀείποτε τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν, καὶ μάλιστα ἀπόντων τῶν κατακρινομένων ἐντεῦθεν.

§62ΣΧΙΝΑΣ. Διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἐν ἐπιγνώσει ἐξηπάτησαν τὸν κόσμον, νομίζοντες ὅτι ὁμοιάζομεν πρὸς Βανδάλους, — διότι οὕτω φαντάζονται τοὺς Ἕλληνας, καὶ διὰ τοῦτο διαπράττουσιν ὅσα διαπράττουσι, — θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι, παρὰ τὸ συμβόλαιον, μόνον αἱ σιδηραῖ δοκοὶ, αἱ ἅμαξαι καὶ αἱ ἀτμομηχαναὶ ὑπολογίζονται εἰς 900 χιλιάδας δραχμῶν.

§63ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἐντελῶς ἀθῶοι, — διότι καὶ ἐγὼ παρηκολούθησα πολλάκις τὰ ἔργα αὐτῶν, — μετὰ σπουδῆς δὲ ἀπεφάσισαν τὰ περὶ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ὡς γνωρίζουσι πολλοὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, καὶ κατόπιν ἔσπευσαν νὰ διορθώσωσι τὸ λάθος των. Λέγω λοιπὸν, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ ὑφιστάμεθα τὰς μεγάλας θυσίας τῆς κατασκευῆς τοῦ δαπανηροτέρου τούτου μέρους ἀπὸ Διακοπτοῦ εἰς Καλάβρυτα, τὰ περαιτέρω εἶναι ὁμαλὰ, ἀπὸ Καλαβρύτων μέχρι Τριπόλεως, καὶ θὰ ἦτο παράλειψις, ἐὰν δὲν ἐξετείνετο ἡ γραμμὴ μέχρι Τριπόλεως. Μέχρις οὗ δὲ φθάσῃ εἰς τὴν Τρίπολιν, θὰ διέλθῃ διὰ τοῦ ἄκρου τοῦ δήμου Λαπαθῶν, διὰ τῆς Καλλιφωνίας, ὁπόθεν θὰ διευκολύνηται καὶ ἡ συγκοινωνία τῆς σταφίδος, μετὰ ταῦτα δὲ θέλει διέλθει ἀνὰ μέσον τῶν δήμων, ἔνθεν μὲν Κλειτορίας καὶ Λευκασίου, ἔνθεν δὲ Ἀροανείας καὶ Παΐων, κατόπιν δὲ διὰ τῶν βορειοανατολικῶν δήμων τῆς Γορτυνίας καὶ τῶν βορειοδυτικῶν τῆς Μαντινείας θέλει καταλήξει εἰς Τρίπολιν. Πάντα τὰ μέρη ταῦτα κατοικοῦνται ὑπὸ λαοῦ ὑπὲρ τὰς ἑκατὸν χιλιάδας, ὁ ὁποῖος ἀσχολεῖται εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς σταφίδος καὶ ἔχει ἀνάγκην νὰ κατέρχηται εἰς τὰς Πάτρας, τὴν Ἠλείαν καὶ τὴν Αἰγιάλειαν. Ποία δὲ εἶναι ἡ δαπάνη; 30 ἕως 35 χιλιάδων δραχ. δι’ ἕκαστον χιλιόμετρον. Θὰ ἦτο δὲ παράλειψις, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν προεχώρει περαιτέρω, εἰς κατασκευὴν 50–60 χιλιομέτρων, μέχρι Λαγκαδίων ἢ καὶ Τριπόλεως. Ἡ χρῆσις τῶν σιδηροδρόμων τῶν 75 ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου εἶναι ὠφελιμωτάτη δι’ ἐκεῖνα τὰ μέρη, καὶ πρέπει νὰ γείνῃ χρῆσις αὐτοῦ τοῦ συστήματος διὰ πολλὰς γραμμὰς ἐν Ἑλλάδι, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ ἐξυπηρετῶνται ἄριστα τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Διὰ 30–40 ἑκατομμυρίων δραχμῶν δύναται νὰ συμπληρωθῇ ὅλη ἡ συγκοινωνία τῆς Ἑλλάδος ἐκ 1000 χιλιομέτρων. Ἀφοῦ δι’ ἁμαξιτὰς ὁδοὺς ἐδαπανήθησαν 30 ἑκατομμύρια ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τῶν ὁποίων ὁδῶν ἡ χρησιμότης εἶναι ἀναξία λόγου, βεβαίως διὰ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου τῶν 75 ἑκατοστῶν θὰ ἐξυπηρετηθῶσι καλλίτερον τὰ συμφέροντα τῆς χώρας· εἶναι ἀνάγκη δὲ νὰ κατασκευασθῶσι καὶ πολλαὶ ἄλλαι τοιαῦται γραμμαὶ κατ’ ἀναλογίαν ἐν Πελοποννήσῳ καὶ ἐν Στερεᾷ Ἑλλάδι, ἄγουσαι πρὸς τὰς κεντρικὰς ἀρτηρίας· π. χ. ἡ γραμμὴ ἀπὸ τοῦ Φενεοῦ εἰς τὸν Κορινθιακὸν κόλπον διὰ τοῦ Κράθιδος καὶ τῆς Φελλόης, καταλήγουσα εἰς Ἀκράταν, καὶ ἀπὸ τῆς Στυμφαλίας ἐπίσης πρὸς τὸ Κιάτον, εἰσὶν ἀναγκαιόταται, ἑτέρα δὲ γραμμὴ ἀπὸ τῶν δυτικῶν δήμων τῶν Καλαβρύτων καὶ τῶν ὀρεινῶν τῆς Ἠλείας καὶ τῶν Πατρῶν, καταλήγουσα εἰς Πάτρας, εἶναι ὡσαύτως ἀναγκαία· Θὰ ἦναι δὲ ἄδικον ἀντὶ τούτων νὰ κατασκευάζωμεν ἁμαξιτὰς ὁδοὺς, αἱ ὁποῖαι περιπίπτουσιν εἰς ἀχρηστίαν.

§64ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ δαπανηθῶσι 10 ἔτι ἑκατομμύρια διὰ τὴν μικρὰν ἐκείνην ἔκτασιν. Τὸν ἐρωτῶ, ὡς οἰκονομολόγον, νὰ μοὶ εἴπῃ: τὸν τόκον τῶν 10,000,000 ποῖος θὰ τὸν πληρόνῃ; Ἐὰν θέλῃ νὰ τὸν πληρώσῃ ἡ ἐπαρχία Καλαβρύτων καὶ οἱ δῆμοι, ἂς τὸ κάμουν· ἂν ὅμως ἐπιθυμῇ νὰ τὸν πληρώσωσιν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι οὐδόλως θέλουσιν ὠφεληθῆ, θὰ ἦτο ἄδικος ἡ πρότασις. Ἐγὼ ἐννοῶ νὰ προτιμηθῶσιν ἐκεῖναι αἱ γραμμαὶ, αἱ ὁποῖαι συνδέουσι πυκνοτέρους πληθυσμοὺς, καὶ αἱ ὁποῖαι θὰ συντελέσωσι καὶ εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀνάγκας, καὶ τότε εἶμαι σύμφωνος. Δὲν θέλω τίποτε ἰδιαίτερον προσωπικὸν, ἀλλὰ αἱ δαπάναι νὰ γίνωνται μεμελετημέναι.

§65ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Οἱ Καλαβρυτινοὶ καλλιεργοῦσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον σταφίδα ἀπὸ Κορίνθου μέχρι Πύργου, πληρόνουσι δὲ πολὺ περισσότερα παρὰ πᾶσαν ἄλλην ἐπαρχίαν τοῦ Κράτους.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται).

§67ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ πρώτου μέρους, ἡ ἀφορῶσα τὸ Στρατοδικεῖον, πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ, διότι πράγματι διὰ προηγουμένου νόμου χορηγεῖται ἡ ἀναγκαία πίστωσις διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ κτιρίου τούτου· ἑπομένως αἱ παράγραφοι ἀντὶ 11 θὰ γείνωσι 10. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μὲ τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ὑπὸ στοιχ. αʹ ἐδαφίου, τὰ δὲ ὑπὸ τὰ στοιχεῖα βʹ ἕως ιαʹ ἐδάφια τάσσονται ὑπὸ τὰ στοιχεῖα αʹ – ιʹ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 τοῦ νομοσχεδίου).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον (ἀναγινώσκεται).

§69ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἵνα μὴ ὑπάρξῃ παρανόησίς τις εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, πρέπει νὰ ὁρισθῇ, ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα συνομολογοῦνται εἰς χρυσόν. Εἶναι δέ τινα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ὁρίζει, ὅτι πρέπει νὰ γείνωσιν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀλλ’ ὡς γνωρίζετε, πολλὰ τῶν ἔργων, χάριν τῶν ὁποίων ἐψηφίσθησαν τὰ δάνεια, ὑπερέβησαν τὰ ποσὰ, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδόθη ἡ ἄδεια, καὶ ἔχομεν παράδειγμα τὰ ἔργα τοῦ Ἐθνικοῦ Μουσείου, τὰ ὁποῖα ὑπερέβησαν τὰ προϋπολογισθέντα. Δὲν εἶναι δὲ καθόλου παράδοξον καὶ τὰ λοιπὰ ἔργα νὰ ὑπερβῶσι τὰ προϋπολογισθέντα, καὶ εὔχομαι νὰ μὴ ὑπερβῶσιν εἰς τοιαύτην ἀναλογίαν, εἰς οἵαν ἔφθασαν τὰ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ– Καλαβρύτων. Παρακαλῶ λοιπὸν, μετὰ τὴν ἐν τῇ δευτέρᾳ γραμμῇ τοῦ ἄρθρου 4 λέξιν «συνομολογοῦνται» νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «εἰς χρυσόν».

§70ΔΑΓΡΕΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, ἐὰν ἡ ἐγγύησις τῶν εἰσοδημάτων τῶν ἰδιαιτέρων ταμείων διὰ τὸ γενικὸν δάνειον θὰ ἰσχύῃ μέχρις ἐξοφλήσεως τοῦ δι’ ἕκαστον τῶν ἰδιαιτέρων ταμείων χρέους.

§71ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι· αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει τὸ ἄρθρον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν προταθείσης προσθήκης τῶν λέξεων «εἰς χρυσόν»).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον (ἀναγινώσκεται).

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐνταῦθα νὰ μετατραπῶσι τὰ στοιχεῖα τῶν παραγράφων κατὰ τὸ ἄρθρον 1ον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, διορθωθέντων τῶν ἐν τῇ τρίτῃ καὶ τετάρτῃ γραμμῇ στοιχείων «ζʹ, ηʹ, θʹ, ιʹ καὶ ιαʹ» εἰς «ζʹ, ηʹ, θʹ καὶ ιʹ». Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 6 καὶ 7).

§74ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὸ νομοσχέδιον παρακαλῶ νὰ προστεθῇ καὶ ἄρθρον 8ον, ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διαθέτῃ προσωρινῶς ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων ποσὰ πρὸς πλήρωσιν καὶ ἄλλων ἀνυπερβλήτων καὶ ἀνεγνωρισμένων ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου. Τὰ οὕτω διατιθέμενα ποσὰ ἀποδίδονται εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν δανείων ἐκ τῶν ἄλλων τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐσόδων τοῦ δημοσίου ταμείου.» (Γίνεται δεκτὴ ἡ προσθήκη αὕτη τοῦ ἄρθρου 8, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§75ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἔχει ἀναδρομικὴν ἰσχὺν ἡ διάταξις αὕτη; (ἱλαρότης).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως ἀδείας εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν πρὸς συνομολόγησιν δανείου.

§77ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐξεδήλωσα ἀπορίαν περὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι ἤθελον λάβει ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον ἔθηκα. Ἀλλ’ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς εἶπε λέξεις τινὰς, ἀπαντῶν ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν εἶχον ἐγείρει, καὶ δὲν ἀπήντησεν ἐπὶ τῆς ἀπορίας, ἣν ἐδήλωσα, καὶ τὴν ὁποίαν ἐξακολουθῶ νὰ ἔχω. Ἠρώτησα, τίνα σκοπὸν ἔχει ὁ νόμος οὗτος· ἔχει σκοπὸν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν νὰ δανεισθῇ; καὶ διὰ τίνα λόγον ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία προσέφυγεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ζητεῖ νὰ τῇ παραχωρηθῇ ἡ ἄδεια; Ἔλαβεν ἀπάντησιν ἡ Ἑταιρία παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἀδείας ταύτης, διότι τὸ καταστατικὸν ἐπιτρέπει αὐτῇ νὰ δανεισθῇ; Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην καὶ τὴν ἀπορίαν, ἂν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ὁ νόμος, ὅστις δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν νὰ δανεισθῇ πέραν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, οὐδεμίαν ἔλαβον ἀπάντησιν, καὶ ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπὸ οὐδεμιᾶς ἐξηγήσεως, οὔτε προφορικῆς οὔτε ἐγγράφου, συνωδεύθη, νομίζω ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ ἔχει συμφέρον καὶ ἡμεῖς ἔχομεν δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ἐπιμείνωμεν, ἐρωτῶντες τὴν Κυβέρνησιν, ποῖος ὁ λόγος, δι’ ὃν προσάγεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ διὰ τίνας λόγους συνετάχθη, παροραθέντων ἐκείνων, ὅσα εἶπον, ὅτι ἐνδείκνυονται ἐκ τῆς ὑπάρξεως τοῦ νόμου τοῦ 1859, τοῦ ἀπαιτοῦντος τὴν συγκατάθεσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅπως ἡ Ἑταιρία προβῇ εἰς δάνειον. Προλαμβάνω δὲ, ἵνα μὴ ἐπαναλάβω πάλιν τὸν λόγον, νὰ ἐξηγήσω, ὅτι εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην περιλαμβάνεται καὶ ἑτέρα, ἂν ἐντὸς τοῦ ποσοῦ τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπιτρέπεται τῇ Ἀτμοπλοϊκῇ Ἑταιρίᾳ νὰ δανεισθῇ, περιλαμβάνηται καὶ τὸ ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἄνευ ἀδείας τῆς Τραπέζης δύναται νὰ δανεισθῇ, ἢ δὲν περιλαμβάνηται, ὅτε, ἂν δὲν περιλαμβάνηται, δίδοντες τὴν ἄδειαν δανείου τριῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἀληθῶς παρέχομεν εὐκολίαν δανείου τεσσάρων ἑκατομμυρίων.

§78Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶχεν ἀναφέρει εἰς τὴν Βουλὴν νόμον ὑπάρχοντα, ἐκδοθέντα κατὰ τὸ 1859, καὶ ἀνέγνω τὸ κείμενον τοῦ νόμου τούτου. Τὸ κείμενον τοῦ νόμου τούτου ἀναγινώσκω καὶ ἐγὼ, διὰ νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλὴ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς προέβαλε. Κατὰ τὸν νόμον τῆς 29 Μαΐου 1859, ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐγκρίσει τῆς Κυβερνήσεως, νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν Σύρου πίστωσιν μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν. (Ἀναγινώσκει τὸν νόμον): «Ἐγκρίσει τῆς Κυβερνήσεως, δύναται ἡ Τράπεζα νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας πίστωσιν δι’ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν, καὶ ἄνευ τῶν παρὰ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 22 Ἰουνίου 1843 νόμου ὡρισμένων ἐξασφαλιστικῶν μέσων ὑποθήκης, ἢ ἐνεχύρου, ἢ ἐγγυήσεως, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ ὅρῳ τοῦ νὰ μὴ δύναται τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῆς εἰρημένης ἑταιρίας, ἐνόσῳ ὑπάρχει εἰς αὐτὴν δάνειον τῆς Τραπέζης, νὰ δανεισθῇ πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Τραπέζης, καὶ νὰ ἔχῃ διαρκῶς ἠσφαλισμένα τὰ ἀτμόπλοιά της τοὐλάχιστον διὰ τὸ χορηγηθησόμενον ποσόν.» Ἀπὸ τοῦ 1859 μέχρι σήμερον ἐμεσολάβησαν ἔτη 32· δὲν γνωρίζω εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται οἱ λογαριασμοὶ τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ἂν κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν 32 ἐτῶν ἐξωφλήθη τὸ δάνειον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἢ ἂν ὑφίσταται, καὶ ἑπομένως ἂν ἡ ἑταιρία ὀφείλῃ αὐτό. Ἀλλ’ ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ δάνειον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου ὑφίσταται, εἴτε ἐν ὅλῳ εἴτε ἐν μέρει, βεβαίως ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν, δὲν σκοπεῖ νὰ μειώσῃ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Τράπεζα ἕνεκα τοῦ ὑφισταμένου δανείου τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Ἂν εἶχε τοιαύτην ἔννοιαν ὁ νόμος, ἤθελε μειώσει τὴν θέσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ἤθελε καταργήσει δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει. Ἀλλὰ τοιαύτην ἔννοιαν δὲν ἔχει ὁ νόμος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1891. (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ κεφάλαιον Αʹ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων «Ἄμεσοι φόροι». Ὡσαύτως τὸ κεφάλαιον Βʹ «Φόροι καταναλώσεως». Ἐκ δὲ τοῦ κεφαλαίου Γʹ «Τέλη καὶ δικαιώματα» τὸ ἄρθρον 1: «Τέλη χαρτοσήμου 9,962,000»).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. «Τέλη προξενικὰ 540,000».

§81ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο παρακαλῶ νὰ προστεθῶσιν 20,000 δραχμαὶ, τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν προσθέτει συνεπείᾳ τοῦ ψηφισθέντος σχετικοῦ νομοσχεδίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, εἶτα δὲ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ κεφαλαίου Γʹ, ἀνερχομένου οὕτω εἰς δρ. 15,661,500. Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ κεφάλαια Δʹ καὶ Εʹ καὶ ἐκ τοῦ κεφαλαίου Ϛʹ «Ἐκποίησις δημοσίων κτημάτων, ἀκινήτων καὶ κινητῶν» τὰ ἄρθρα 1–12).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13. «Ἀντίτιμον ἐκποιουμένου ἀχρήστου δημοσίου ὑλικοῦ 250,000».

§83ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 13 νὰ διαγραφῇ ἐντεῦθεν, διότι θὰ ἀναγραφῇ κατωτέρω. Ὥστε τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου Ϛʹ νὰ γείνῃ δραχ. 3,650,482. (Διαγράφεται τὸ ἄρθρον 13 καὶ ψηφίζεται τὸ κεφάλαιον Ϛʹ συμφώνως τῇ προτάσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον Ζʹ «Ἀπολήψεις ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ»).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Ηʹ. «Διάφορα ἔσοδα τῆς τρεχούσης καὶ τῶν παρελθουσῶν χρήσεων». Ἄρθρον 1....

§85ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ἄρθρον 1 σύγκειται, ὡς φαίνεται ἐν ταῖς λεπτομερείαις, ἐκ δύο ἐδαφίων: αʹ) «Τυχηρὰ ἔσοδα ἀπρόβλεπτα 150,000», καὶ βʹ) «Ὑπερτίμησις μεταλλικοῦ καὶ συναλλάγματος 120,000». Τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου μένει ὡς ἔχει. Τὸ βʹ ἐδάφιον, «Ὑπερτίμησις μεταλλικοῦ καὶ συναλλάγματος», νὰ διαγραφῇ ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου, ὅπως ἀναγραφῇ κατωτέρω εἰς ἕτερον κεφάλαιον. Ἑπομένως τὸ ἄρθρον 1 τοῦ Ηʹ κεφαλαίου «διάφορα τυχηρὰ καὶ ἀπρόβλεπτα» περιορίζεται εἰς 150,000, τὸ ὅλον δὲ τοῦ κεφαλαίου Ηʹ εἰς δρ. 3,310,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλ. Ηʹ μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια Θʹ, Ιʹ, ΙΑʹ καὶ ΙΒʹ).

§86ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κύριε Πρόεδρε, νὰ προστεθῇ κεφάλαιον ΙΓʹ, ὑπὸ τὸν τίτλον «ἔκτακτα ἔσοδα», εἰς τὸ ὁποῖον θὰ μεταφερθῶσι τὰ δύο διαγραφέντα ἄρθρα, τὸ 13 τοῦ Ϛʹ κεφαλαίου «ἀντίτιμον ἐκποιουμένου ἀχρήστου δημοσίου ὑλικοῦ», τὸ ὁποῖον θὰ γείνῃ ἄρθρον 1ον τοῦ ΙΓʹ κεφαλαίου, ὑπὸ τὸν τίτλον «Τίμημα ἐκτιμωμένου ὑλικοῦ δρ. 250,000», καὶ τὸ βʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 κεφαλ. Ηʹ, τὸ ὁποῖον θὰ γείνῃ ἄρθρον 2ον τοῦ κεφαλαίου ΙΓʹ, ὑπὸ τὸν τίτλον «Ὑπερτίμησις καὶ νομισματικὴ διαφορὰ μεταλλικοῦ καὶ συναλλάγματος, προερχομένη ἐξ ἐκτάκτων πόρων, 120,000». Τὸ σύνολον δὲ τοῦ κεφαλαίου ΙΓʹ ἀνέρχεται οὕτω εἰς δρ. 370,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ προστεθὲν κεφάλαιον ΙΓʹ, συμφώνως τῇ προτάσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς καὶ τὸ ὅλον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1891, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 95,541,462).

§87Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ὁ νόμος περὶ ἐσόδων εἶναι τὸ ἄθροισμα τῶν ἐσόδων, νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι μετὰ τὰ ἔσοδα νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον «Περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1891», κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, καὶ συμφώνως πρὸς τὰς ὡς ἄνω γενομένας μεταβολάς).

§89ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐπιθυμοῦν νὰ γένηται διακοπή, καὶ εἶτα νὰ ἐπανέλθωσι, διὰ νὰ συζητήσωμεν, δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν.

§90ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ ἡμίσειαν περίπου ὥραν).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ὑπουργεῖον Οἰκονομικῶν. Μέρος Αʹ. Ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους. Κεφάλαιον 1. «Χρέος δημόσιον». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1. «Δάνεια πάγια καὶ χρεωλυτικὰ (τόκοι) 22,530,266»). Ἄρθρον 2. «Χρέη κυμαίνοντα (τόκοι) 2,090,000».

§92ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὰ «Χρέη κυμαίνοντα» νὰ προστεθῶσι 300,000 δραχμῶν, διότι ὑπάρχουσι χρέη κυμαίνοντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι τοῦτο.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν προστίθηται ποσόν, πρέπει νὰ ἀναγράφηται καὶ τὸ ἐδάφιον, ἐν τῷ ὁποίῳ προστίθεται.

§94ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μάλιστα. Τὸ ποσὸν τοῦτο προστίθεται εἰς τὸ ἐδάφ. εʹ, κεφάλ. 1 ἄρθρ. 2 τῶν λεπτομερειῶν «τόκος ἐντόκων γραμματίων καὶ προσωρινῶν δανείων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ἀναβιβασθέντος τοῦ ποσοῦ εἰς δρ. 2,390,000. Μεθ’ ὅ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 1, ἀνερχόμενον οὕτω εἰς δρ. 36,288,587. Ὡσαύτως γίνονται δεκτά, ὡς ἔχουσι, τὰ κεφάλαια 2 «Χορηγήματα», 3 «Συντάξεις» καὶ 4 «Βασιλικὴ χορηγία»).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 5ον. Νομοθετικὸν σῶμα. Ἄρθρον 1. «Ἀποζημιώσεις Βουλευτῶν καὶ ἔξοδα Γραφείου Βουλῆς 401,658». Ὑπάρχει ἀνάγκη ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς, διότι ἐξηντλήθη ἡ γραφικὴ ὕλη καὶ ἡ καύσιμος ὕλη.

§96ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ὅσα δὲν ἐπεψήφισεν ἡ Βουλὴ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν αὐτῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 5 ὡς ἔχει. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν ἐκ τοῦ μέρους Βʹ «Γενικὴ ὑπηρεσία» τὸ κεφάλαιον 6: «Προεδρεία Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου»).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 7ον. «Κεντρικὴ ὑπηρεσία Ὑπουργείου». (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2).

§98ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐν τῷ ἄρθρῳ 3, «Προσωπικὸν Γενικοῦ Λογιστηρίου», παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι, συμφώνως μὲ τὸν ψηφισθέντα νόμον, δραχμαὶ 4,440. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ἀναβιβασθέντος τοῦ ποσοῦ εἰς δραχμὰς 53,640. Μεθ’ ὅ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 7, ἀνερχόμενον οὕτω εἰς δραχμὰς 322,850. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 8 «Νομικὸν Συμβούλιον 78,480»).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 9ον. Οἰκονομικοὶ ἐπιθεωρηταί. Ἄρθρον 1. «Προσωπικὸν οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν 78,720».

§100ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ ἐνταῦθα ὑπάρχει προσθήκη, δυνάμει τοῦ τελευταίου νόμου, δραχμῶν 4,800. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ἀναβιβασθέντος τοῦ ποσοῦ εἰς δραχμὰς 83,520. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 «ἔξοδα ἐπιθεωρήσεων» καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 9, ἀνερχόμενον οὕτω εἰς δρ.103,520. Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 10 «Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον» καὶ 11 «Ταμεῖα»).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 12. Τυπογραφεῖον. Ἄρθρον 1. «Προσωπικὸν Τυπογραφείου καὶ Λιθογραφείου 106,540».

§102ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ ἐνταῦθα, συμφώνως τῷ ψηφισθέντι νόμῳ, ὑπάρχει προσθήκη δραχμῶν 600. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ἀναβιβασθέντος τοῦ ποσοῦ εἰς δραχμὰς 107,140. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, «ἔξοδα ὑπηρεσίας», καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 12, ἀνερχόμενον οὕτω εἰς δραχμὰς 122,140).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 13. «Ἔξοδα παρελθουσῶν χρήσεων». Δὲν ὑπάρχουσι. Μέρος Γʹ. Ἔξοδα διοικήσεως, ἐπιστασίας καὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων. Κεφάλαιον 14. «Ἄμεσοι φόροι». (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου ἐκ δραχμῶν 1,318,608)

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 15. Τελωνεῖα. Ἄρθρον 1....

§105ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Συμφώνως τῷ ψηφισθέντι νόμῳ «περὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων» ὑπάρχει προσθήκη ἐν μὲν τῷ 1 ἄρθρῳ «Προσωπικὸν» δραχμῶν 8,160, ἐν δὲ τῷ 2 «ἔξοδα ὑπηρεσίας τελωνείων» δραχμῶν 384. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 μετὰ τῶν ἀνωτέρω προσθηκῶν).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3. «Ἔξοδα γραφείου στατιστικῆς 11,250».

§107ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν κεφαλαίου ΙΕʹ «Ἔξοδα γραφείου Στατιστικῆς» ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, διατὶ τὸ κονδύλιον, τὸ προωρισμένον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς στατιστικῆς, φαίνεται ἀνελπίστως, τοὐλάχιστον δι’ ἐμὲ, ἠλαττωμένον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον; Αἱ ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας παρέχει ἡ στατιστικὴ εἰς πᾶν Κράτος ἐν γένει, εἰς πάντα κλάδον τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, εἶναι τόσον γνωσταὶ, τόσον μεγάλης καὶ τόσον ἀνεκτιμήτου ἀξίας, ὥστε δὲν θεωρῶ κἂν ἀναγκαῖον νὰ ποιήσωμαι περὶ αὐτῶν λόγον. Εὐτυχῶς ἡ στατιστική, ἱδρυθεῖσα παρ’ ἡμῖν μετὰ προηγουμένας ἀποπείρας, ἐντελῶς ἀποτυχούσας, εἰ καὶ πολὺ ἀποῤῥοφησάσας ἐκ τοῦ Δημοσίου χρῆμα, ὁτὲ μὲν 50, ἄλλοτε δὲ 80 χιλιάδας δραχμὰς, τέλος ἐσχάτως ηὐδοκίμησε, καὶ ηὐδοκίμησεν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὁ ὁποῖος ὀφείλει ὁμολογουμένως νὰ ἐφελκύσῃ τὴν κοινὴν ἐκτίμησιν καὶ προσοχήν, χάρις ἀληθῶς εἰς τὸν νῦν διευθύνοντα αὐτήν. Καὶ ἐν τούτοις, ἀντὶ αὐξήσεως τοῦ γλισχροτάτου ποσοῦ τῶν δραχμῶν 15,100, ὅσαι ἀνεγράφοντο πέρυσιν, ἐφέτος βλέπω προτεινομένην ἐλάττωσιν κατὰ 3,850 δραχμάς. Τὸ γραφεῖον τῆς Στατιστικῆς ἀπαιτεῖ μόνον διὰ τὸν χάρτην ἰδιαιτέραν δαπάνην, διότι τὸ προσωπικὸν τοῦ γραφείου αὐτῆς, τὸ ἐν τοῖς τελωνειακοῖς γραφείοις ἐργαζόμενον πρὸς συλλογὴν τῶν στοιχείων, οὐδεμίαν δαπάνην ἐπιβάλλει, καθόσον τοῦτο ἀποτελεῖ μέρος τῆς κυρίας δυνάμεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς καὶ οἱ βοηθοὶ, οἱ ἐργαζόμενοι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Ἀντὶ δὲ νὰ προστεθῇ κονδύλιόν τι πρὸς αὔξησιν τοῦ προσωπικοῦ, πρὸς ἐπέκτασιν τῆς ἐργασίας τῆς στατιστικῆς καὶ εἰς ἄλλους κλάδους, πλὴν τῶν δύο, εἰς τοὺς ὁποίους ἤδη ἀσχολεῖται, δηλαδὴ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ναυτιλιακῆς κινήσεως, βλέπομεν νῦν, ὅτι καὶ τὸ κονδύλιον τοῦτο περικόπτεται. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ στατιστικὴ ἐργασία θὰ περιορισθῇ διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῆς δαπάνης, ἐπὶ βλάβῃ τῶν δημοσίων συμφερόντων. Τὴν εὔλογον ταύτην ἀπορίαν ὑποβάλλων πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, παρακαλῶ νὰ ἔχω παρ’ αὐτοῦ μίαν ἐξήγησιν.

§108ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Βεβαίως ἡ ἐπέκτασις τῆς στατιστικῆς εἶναι εὐχῆς ἔργον, —καὶ εἰς τοῦτο δὲν διαφωνοῦμεν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, — διὰ τῆς ἐλαττώσεως ὅμως, ἥτις ἐγένετο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν ἐπῆλθεν ἐλάττωσις εἰς τὰς ἐργασίας τὰς μέχρι σήμερον ἐκτελουμένας, ἀλλὰ μεταβίβασις στατιστικῶν ἐργασιῶν ἀπὸ ἑνὸς εἰς ἄλλο τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου. Οὐδεμία πρόθεσις ἐλαττώσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς στατιστικῆς ὑπάρχει· εὐχόμεθα δὲ, ὅπως τὰ μέσα τοῦ Κράτους ἐπιτρέψωσι νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτὰς ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ὡς ἔχει, ὡς καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 15, ἀνερχόμενον μετὰ τῶν ἀνωτέρω προσθηκῶν εἰς δρ. 1,272,674).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 16. «Καπνός»....

§110ΣΧΙΝΑΣ. Ὅτε παρουσιάσθη συμπληρωτικὴ πίστωσις δι’ ἔξοδα κοπῆς καπνοῦ, κατὰ τὴν τότε συζήτησιν, καίτοι ἠρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τῶν δαπανῶν, δὲν εὐηρεστήθη νὰ μοὶ δώσῃ ἀπάντησιν. Κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τῆς πιστώσεως ἀνέφερεν, ὅτι τὰ ἔξοδα τοῦ καπνοῦ ἀνέρχονται εἰς 4,000,000. Ἐρωτῶ σήμερον, θὰ περιορισθῶσιν εἰς αὐτὰς τὰς πιστώσεις, ἢ θ’ ἀρχίσῃ τὸ παλαιὸν σύστημα, νὰ ζητῶσι πιστώσεις ἐπὶ πιστώσεων; Καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, σκέπτεται νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημα;

§111ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ νομοσχέδιον περὶ καπνοῦ εἶναι ἐκκρεμές· ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ ἐκφέρω κἀμμίαν γνώμην σήμερον. Ἐν τούτοις, ἂν ἐξακολουθήσωσιν αἱ δαπάναι ὡς πέρυσι, δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ λάβωμεν ἀνάγκην καὶ ἄλλης πιστώσεως. Δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ἐκ τῶν προτέρων, τί θ’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ καπνοῦ.

§112ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἰσχύοντος περὶ καπνοῦ ἔχει δικαίωμα τὸ Ὑπουργεῖον νὰ προβῇ καὶ εἰς ἐνοικιάσεις τῶν διαφόρων καπνοκοπτηρίων. Ἐκ τούτου θέλει προκύψει οἰκονομία πολλῶν χιλιάδων δραχμῶν. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου θὰ προτείνω ἑτέραν ἰδέαν, ὅτι καλλίτερον εἶναι ν’ ἀφήσωμεν τὴν δαπάνην εἰς τοὺς ἰδίους καπνοπώλας· νὰ ἔχωσιν ἰδίους κόπτας, ἰδίους συσκευαστάς, ὑπαγομένους εἰς ὅλας τὰς διατάξεις, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάγονται οἱ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου διοριζόμενοι· διότι πολλάκις παρετηρήθη, καὶ τηλεγραφικῶς ἀπηυθύνθησαν πρὸς ἡμᾶς παράπονα, ὅτι οἱ ἐργάται δὲν προφθάνουσι, καὶ οἱ καπνοπῶλαι ζημιοῦνται. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 16 ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ κεφάλαια 17 «Οἰνοπνεύματα καὶ ζῦθος», 18 «Σφραγιστήριον», 19 «Χαρτόσημον», 20 «Σιγαρόχαρτον», 21 «Παιγνιόχαρτα», 22 «Πυρεῖα», καὶ 23 «Πετρέλαιον».

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 24. «Ἅλας»...

§114ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπὶ ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἔσχεν οὗτος τὴν καλωσύνην νὰ ὑποβάλῃ πληροφορίας τινάς. Ἡ ἐπερώτησίς μου δὲ συνωψίζετο, ἂν ἐξετελέσθησαν ἔργα ἐν τῇ ἁλικῇ Ἀναβύσσου, καὶ ποῖα. Τὸ Δημόσιον ἐπηύξησε τὴν ἁλικὴν κατὰ 200 στρέμματα, καὶ ἐξετέλεσεν ἐπὶ τῆς ἄνω ἐκτάσεως διαφόρους ἐργασίας, ἀνέῳξε τάφρους διαφόρων διαστάσεων, ἐσχημάτισεν ἁλατοπηγεῖα, ὡς καί τινα σχετικὰ τῆς πήξεως ἔργα, δαπανῆσαν πλέον τῶν 40,000 δραχμῶν. Πρὸς διευκόλυνσιν δὲ τῆς ἐργασίας ἠγέρθη ἐκεῖ κατάστημα, καὶ ὑπ’ αὐτὸ ἐτέθη ἀτμομηχανὴ πρὸς ἄντλησιν καὶ μετοχέτευσιν θαλασσίου ὕδατος. Ἐκ τῆς ὑποβληθείσης ὅμως ἐκθέσεως καταφαίνεται, ὅτι ἅπασαι αἱ ἄνω ἐργασίαι ἐξετελέσθησαν ἐπὶ ἰδιωτικῶν ἐκτάσεων, ὑπὸ δὲ τῶν ἰδιοκτητῶν ἐκινήθη ἀγωγή, ἥτις ἐξεδικάσθη, καὶ ἐξεδόθη ἀπόφασις, δι’ ἧς ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἔργα εἶναι εἰς χεῖρας τοῦ ἰδιοκτήτου· καὶ οὐ μόνον τὰ ἐκτελεσθέντα ἔργα, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀτμομηχανὴ καὶ τὸ κατάστημα. Ἐδαπανήθησαν ἐκεῖ 55,000 δραχμῶν, καὶ τὰ πάντα ἐγκατελείφθησαν, ἡ δὲ παραγωγὴ τοῦ ἅλατος μεγάλως ἐμειώθη. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, διότι πρόκειται περὶ ζημίας μεγάλης τοῦ Δημοσίου ὡς ἐκ τῆς μειώσεως τῆς παραγωγῆς.

§115ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἔχομεν πίστωσιν πρὸς βελτίωσιν ἁλικῶν περὶ τὰς 50,000. Ἐὰν δ’ ὑπάρξῃ καὶ ἄλλη ἀνάγκη, ὁ νόμος μᾶς δίδει τὴν ἄδειαν νὰ λάβωμεν ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις.

§116ΣΧΙΝΑΣ. Τὰ ὕδατα κατέκλυσαν τὴν ἀνατολικὴν ὄχθην τῆς ἁλικῆς. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι τὰ ἔργα ταῦτα πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν ἀκριβῶς, ὡς καὶ ἐὰν αἱ γαῖαι ἀνήκωσιν εἰς τὸ Δημόσιον ἢ εἰς ἰδιώτας. Δὲν πρόκειται περὶ πιστώσεως ἀφορώσης τὴν καλλιέργειαν τῶν ἁλικῶν, ἀλλὰ περὶ πιστώσεως ἀφορώσης τὴν πρόσκτησιν ἐκτάσεων γαιῶν, αἵτινες κατελήφθησαν αὐθαιρέτως, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων τὸ Δημόσιον ἐδαπάνησε περὶ τὰς 100 χιλιάδας δραχμῶν, ἵνα ἐκτελέσῃ ἔργα κατάλληλα διὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς ἁλικῆς Ἀναβύσσου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 24 ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 25. «Ἔξοδα καταδιώξεως τῶν παραβατῶν τῶν νόμων περὶ μονοπωλίων καὶ καπνοῦ 3,000.»

§118ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ προστεθῶσιν ἕτεραι 2,000, τὸ ὅλον 5,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 25 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης. Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ κεφάλαια καὶ τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1891, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 59,730,581).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπουργεῖον Ἐξωτερικῶν. (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ κεφάλαιον Αʹ «Κεντρικὴ ὑπηρεσία»).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Βʹ. «Διπλωματικὴ ὑπηρεσία». Ἄρθρον 1. «Μισθοὶ προσωπικοῦ τῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει, Λονδίνῳ, Παρισίοις κλπ. Πρεσβειῶν, 553,916».

§121ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι δραχμαὶ 3,000 «διὰ δύο θέσεις ἀκολούθων παρὰ Πρεσβείαις ἐπὶ 10 μῆνας, πρὸς δρ. 300». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, αὐξηθέντος οὕτω τοῦ ποσοῦ εἰς δρ. 556,916. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 622,656).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Γʹ. «Προξενικὴ ὑπηρεσία». (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 μὲ τὰς συμφώνως τῷ ψηφισθέντι νόμῳ «περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ νόμου περὶ προξενικῶν ἀρχῶν» αὐξήσεις, δραχμῶν 20,280 ἐν ἄρθρῳ 1 «Μισθοὶ προξενικῶν ὑπαλλήλων», καὶ δραχμῶν 72 ἐν ἄρθρῳ 2 «Γραφικὰ ἔξοδα», ἀναβιβασθέντος οὕτω τοῦ ποσοῦ τοῦ μὲν ἄρθρου 1 εἰς δρ. 590,280, τοῦ δὲ ἄρθρου 2 εἰς δρ. 30,396. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 «Ἐνοίκιον προξενικῶν γραφείων 70,000»).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον. «Ἔξοδα ἐπιθεωρήσεως προξενικῶν ἀρχῶν 10,000.»

§124ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ θέσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ εἶναι ἐντελῶς περιττή.

§125ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ θέσις αὕτη· ἐξ ἐναντίας εἶναι ἀναγκαιοτάτη. Ἀφοῦ ὑπάρχουσιν ἐπιθεωρηταὶ δι’ ὑπηρεσίας ἐσωτερικὰς, πολὺ περισσότερον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιθεωρῶνται αἱ ὑπηρεσίαι ἡμῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Οἱ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ μάλιστα ὑπάλληλοι ἐπιθεωροῦνται πολὺ περισσότερον, διότι ἐκτὸς τῆς εἰδικῆς ἐπιθεωρήσεως ὑπάρχει καὶ ἡ ἐποπτεία τῶν προϊσταμένων ἀρχῶν καὶ τῶν Ὑπουργῶν, ὑφ’ οὓς ὑπάγονται. Προκειμένου ὅμως περὶ προξενικῶν ἀρχῶν, εὑρισκομένων μακρὰν τοῦ κέντρου τῆς ὑπηρεσίας καὶ μακρὰν τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς, ἡ ἐπιθεώρησις εἶναι ἀναγκαιοτέρα, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἐπιθεωρητής, ὅστις τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν προξενικῶν ἀρχῶν νὰ ἔχῃ ἔργον, καὶ ὅστις, εἴτε τακτικῶς εἴτε αἴφνης καὶ χωρὶς προειδοποιήσεως, νὰ μεταβαίνῃ ἐπὶ τόπου καὶ ἐξετάζῃ τὴν ἀλήθειαν παραπόνων ἢ καταγγελιῶν, ἢ κατὰ πόσον ἐκτελοῦνται αὐστηρῶς οἱ νόμοι καὶ αἱ διαταγαὶ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀφοῦ μάλιστα ἅπαξ εἰσήχθη παρ’ ἡμῖν ἡ ἐπιθεώρησις τῶν Προξενείων, ἐμορφώθη εἷς ὑπάλληλος διὰ μακρᾶς πείρας ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν προξενικῶν νόμων καὶ δι’ ἐπανειλημμένων ἐπισκέψεων ἐν πάσαις σχεδὸν ταῖς ἕδραις προξενικῆς ἀρχῆς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Νομίζω δὲ, ὅτι θὰ ἦτο ἐναντίον τοῦ συμφέροντος τῆς ὑπηρεσίας, τοιοῦτον ὑπάλληλον νὰ καταστήσωμεν σήμερον ἄχρηστον, ὑπάλληλον, ὅστις, ἕνεκα τῆς εἰδικότητος αὐτοῦ καὶ τῆς γνώσεως τῶν προσώπων καὶ τῶν πραγμάτων, κατέστη πολύτιμος σύμβουλος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Θεωρῶ λοιπὸν τὸν ὑπάλληλον τοῦτον χρησιμώτατον, ἀλλὰ συγχρόνως θεωρῶ αὐτὸν ἀνεξάρτητον παντὸς ἐπηρεασμοῦ προσωπικοῦ, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀπάλειψιν τῆς πιστώσεως.

§126ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐναντίος τῶν προσωπικῶν ῥουσφετίων, οὐδ’ ἐνδιαφέρομαι, ἂν ὑπάρχωσί τινες, φροντίζοντες περὶ τοῦ προσώπου, ὅπερ καὶ ὑποστηρίζουσιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προσπαθῶ καὶ εἰλικρινῶς θέλω, εἶναι, νὰ ἀντιληφθῇ τὸ σῶμα, ὅτι πᾶς μισθὸς, πληρονόμενος ἀδίκως ἢ ἀτελεσφόρως, πρέπει νὰ λείψῃ, ἕνεκα τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ εὑρισκόμεθα· ἐὰν ἀδίκως πληρόνηται ὁ ἐπιθεωρητὴς, δέον νὰ λείψῃ. Ὡς ἐγὼ εἰκάζω, τὸ πρόσωπον αὐτὸ μέχρι τοῦδε δὲν ἀπέφερε τοὺς καρποὺς, οὓς ἀνεμένομεν. Ἐπιθυμῶ, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς, οὐχὶ διὰ κενῶν φράσεων, ἀλλὰ διὰ πραγματικῶν λόγων, μᾶς ἀποδείξῃ, ὁποῖα καλὰ ἔφερεν ὁ ὑπάλληλος αὐτὸς, ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς πείρας του.

§127ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπειδὴ προεκαλέσατε συζήτησιν οὐχὶ περὶ τοῦ θεσμοῦ, ἀλλὰ προσωπικήν, παρατηρῶ, ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο αἱ παρατηρήσεις εἶναι ἄδικοι. Πρὸς τοῦτο ἀναφέρω τὸ ἑξῆς, ἐκτὸς πολλῶν ἄλλων. Ὁ νῦν ἐπιθεωρητὴς κατώρθωσε πρό τινος νὰ διασώσῃ καὶ ἐξασφαλίσῃ περιουσίαν ἑνὸς περίπου ἑκατομμυρίου δραχμῶν ἐν Τύνιδι. Ἐν Τύνιδι ὑπῆρχε περιουσία κοινοτική, ἐντελῶς ἐγκαταλελειμμένη, περὶ τῆς ὁποίας οἱ διάφοροι πρόξενοι καὶ προξενικοὶ πράκτορες μηδαμῶς ἢ μάτην εἶχον μεριμνήσει ἕως τότε. Ὁ ἐπιθεωρητὴς κατώρθωσε νὰ ἐξασφαλίσῃ αὐτὴν καὶ ἀποδώσῃ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον διὰ πράξεων καὶ συμβολαίων, μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Ἑλληνικῆς κοινότητος Τύνιδος συνομολογηθεισῶν. Ἀπὸ τῆς ἐπυχῆς αὐτῆς εἴμεθα κάτοχοι τῆς περιουσίας ταύτης, ἣν διαχειρίζονται οἱ πρόξενοι καὶ προξενικοὶ ἡμῶν πράκτορες. Πλὴν τούτου, εἰς πολλὰς ἄλλας κοινότητας, καὶ ἰδίως ἐν Ρουμανίᾳ, κατώρθωσεν, ὅπως περιουσίαι ἐθνικαὶ ἡ ἰδιωτικαὶ ἐξασφαλισθῶσιν ὑπὲρ τῶν δικαιούχων· δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω, ὅτι δυσκόλως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν θέλει εὕρει ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἐμπειρότερον σύμβουλον, καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ γενικὰ συμφέροντα τῆς ὑπηρεσίας, καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτίμησιν τῶν προσώπων. Δὲν εἶναι σφάλμα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἂν πολλάκις ἡ ὑπηρεσία δὲν ἐκτελῇ ὅσα ὁ ἐπιθεωρητὴς συμβουλεύει. Παρακαλῶ διὰ τοῦτο νὰ μείνωσι τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι, διότι θεωρῶ ἄδικον πᾶσαν κατὰ τοῦτο τῶν πιστώσεων μείωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, εἶτα δὲ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου Γʹ, ἀνερχόμενον μετὰ τῶν ἀνωτέρω προσθηκῶν εἰς δρ. 740,176).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Δʹ. Δαπάναι ἐξωτερικαί. Ἄρθρον 1. «Δαπάναι συντηρήσεως Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Ἐκκλησιῶν δραχ. 9,870.»

§129ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ κεφαλαίου Δʹ, «Δαπάναι συντηρήσεως Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Ἐκκλησιῶν», ἤθελον συστήσει στενότατα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς συντηρήσεως ἱερέως ἔν τινι Ἑλληνικῇ κοινότητι, ἥτις μέχρι τοῦδε δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τῶν Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων· ἐννοῶ τὴν ἐν Βαδέσσῃ τῆς μεσημβρινῆς Ἰταλίας Ἑλληνικὴν κοινότητα, τὴν ὁποίαν ἵδρυσε πρὸ 100 ἐτῶν ἀποικία ἐξ Ἠπειρωτῶν, κοινότητα, ἥτις, μεθ’ ὅλας τὰς προσβολὰς καὶ καταδρομὰς παρὰ τῶν ἐχόντων συμφέρον ν’ ἀποσβέσωσιν ἢ ν’ ἀποῤῥοφήσωσιν αὐτήν, ἠδυνήθη νὰ ἀντίσχῃ καὶ νὰ διατηρήσῃ καὶ τὴν ἐθνικότητα καὶ τὸ δόγμα τὸ ὀρθόδοξον, ὑπὸ τὸ ὁποῖον εἶχον γεννηθῆ οἱ προπάτορες αὐτῆς, οἱ ἐκεῖσε μεταναστεύσαντες. Δι’ ὑπομνήματος, τὸ ὁποῖον ἐτυπώθη καὶ ἐκυκλοφόρησεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐζήτησαν τὸν κοινὸν ἔρανον πρὸς ἀνέγερσιν ναοῦ καὶ συντήρησιν ἱερέως· ἐσχάτως μάλιστα, ὡς μοὶ ἀνεκοίνωσεν ἰδιαιτέρα τις πληροφορία, ἀνηνέχθησαν οἱ ὀρθόδοξοι Ἕλληνες τῆς Βαδέσσης καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν δι’ ἐπιτροπῆς αὐτῶν, ἐξ ἀξιοτίμων καὶ σεβαστῶν προσώπων ἀποτελουμένης, ἥτις ἐζήτησε παρ’ αὐτοῦ τὴν δαπάνην 2,000 δραχμῶν πρὸς συντήρησιν ἱερέως ὀρθοδόξου. Ἐνῷ λοιπὸν ἔχομεν καὶ συντηροῦμεν ἱερεῖς, κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς τὴν ἐν Μονάχῳ Ἑλληνικὴν ἐκκλησίαν, εἰς τὴν ἐν Λειψίᾳ καὶ ἐν Μελίτῃ καὶ ἐν Μεσσήνῃ, νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἐβαρύνετο πολὺ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1891 διὰ τῆς προσθήκης δαπάνης 2,000 δραχμῶν εἴτε καὶ 1500, πρὸς συντήρησιν ἱερέως ἐν κοινότητι, τοσοῦτον ἀξιεπαίνως διατηρησάσῃ καὶ τὴν ἐθνικότητα αὐτῆς καὶ τὸ δόγμα τὸ θρησκευτικόν.

§130ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ἐὰν δέχηται ἡ Βουλὴ, νὰ προστεθῶσι 2,000 δραχμαί.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν προσθήκην ταύτην;

§132ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν αὔξησιν τοῦ ἐν ἄρθρῳ 1 κεφαλ. Δʹ ποσοῦ τῶν δρ. 9,870 εἰς δραχμὰς 11,870. (Εἶτα γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου Δʹ, ἀνερχόμενον οὕτω εἰς δραχμὰς 741,870. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον Ϛʹ «Ἔκτακτοι ἀποστολαὶ δρ. 10,000», ὡς καὶ τὸ σύνολον τῶν ἐξόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς χρήσεως 1891, ἀνερχόμενον εἰς δρ. 2,247,042).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Κεφάλαιον 1. Προσωπικόν. Ἄρθρον 1. «Ὑπουργείου 46,320». (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 1). Ἄρθρον 2. «Ἀρείου Πάγου 108,480».

§135ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Χθὲς ἐψηφίσαμεν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μετ’ ὀλίγον θὰ καταστῇ νόμος τοῦ Κράτους, ἐπιφέρει δ’ αὔξησιν, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 46,200 δι’ ὅλον τὸ ἔτος, ἑπομένως τὸ ὅλον τοῦ ἄρθρου ἀντὶ 108,480 γίνεται 154,680.

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, εἰς ὃ ποσὸν προετάθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Εἶτα γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. «Εἰσαγγελέων καὶ Ἀντεισαγγελέων Ἐφετῶν 44,400».

§138ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι ἀνάγκη νὰ προστεθῇ ἐνταῦθα δαπάνη 400 δραχμῶν δι’ ἕνα Ἀντεισαγγελέα, τοῦ ὁποίου ἡ θέσις κατηργήθη, ἀλλ’ ὁ ὁποῖος δὲν ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ τοῦτο, καθόσον ὁ νόμος ἐδημοσιεύθη βραδέως. Οὕτω τὸ ἄρθρον 4 τοῦ κεφαλαίου 1 ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 44,800. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6, ὡς ἔχουσι).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7. «Εἰσαγγελέων καὶ Ἀντεισαγγελέων Πρωτοδικῶν 148,800».

§140ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐνταῦθα, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον προσετέθη πίστωσις εἰς τὴν διὰ τοὺς Εἰσαγγελεῖς καὶ Ἀντεισαγγελεῖς τῶν Ἐφετῶν δαπάνην, εἶναι ἀνάγκη νὰ προστεθῇ ποσὸν δραχμῶν 1800, διότι κατηργήθη μὲν ἡ θέσις Εἰσαγγελέων, δὲν ἀπελύθησαν ὅμως ἐγκαίρως. Τὸ ὅλον ποσὸν θὰ ἀνέλθῃ οὕτω εἰς δραχμὰς 150,600. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8. «Γραμματέων, ὑπογραμματέων καὶ γραφέων τῶν Πρωτοδικείων 254,400».

§142ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου νὰ προστεθῇ πίστωσις δραχ. 3,290 διὰ μισθὸν τριῶν ἔτι ὑπογραμματέων τοῦ Πρωτοδικείου Ἀθηνῶν, νὰ ἀναγραφῶσι δὲ ἐν τῷ οἰκείῳ πίνακι 31 ὑπογραμματεῖς, ἀντὶ 28.

§143ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διατί;

§144ΖΑΙΜΗΣ. Τόσοι ὑπῆρχον καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1890, ἀπεκόπησαν δὲ, διότι ἐνομίζομεν, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τοσούτου προσωπικοῦ, κατόπιν ὅμως ἐπληροφορήθημεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ προβῇ ἡ ὑπηρεσία ἄνευ τοῦ προσωπικοῦ τούτου· σημειώσατε δὲ, ὅτι οἱ τρεῖς γραφεῖς ἦσαν ἀπεσπασμένοι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἀφοῦ δὲ κατηργήθησαν αἱ θέσεις των, ἀπελύθησαν, καὶ ἡ ὑπηρεσία ἐν τῷ Ὑπουργείῳ κατέστη δυσχερής. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8 μὲ τὴν ἀνωτέρω προσθήκην, ἀνερχομένου οὕτω τοῦ ποσοῦ εἰς δρ. 257,690).

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9. «Εἰρηνοδικείων 615,720».

§146ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἰδιαιτέρως συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν σύστασιν Εἰρηνοδικείου ἐν τῷ δήμῳ Βουφράδος τῆς ἐπαρχίας Πυλίας. Περὶ τούτου ὑπάρχει ἡ νόμιμος γνωμοδότησις τοῦ ἁρμοδίου Πρωτοδικείου, ἐπανειλημμέναι δὲ εὐχαὶ καὶ τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καὶ εἶναι ἀναγκαιοτάτη ἡ σύστασις αὐτοῦ, διότι οἱ κάτοικοι τοῦ μέρους ἐκείνου ζημιοῦνται πολὺ, μεταβαίνοντες εἰς Πύλον. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν ἀνάγκην ταύτην τῆς συστάσεως Εἰρηνοδικείου ἐν τῷ εἰρημένῳ δήμῳ.

§147ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶδον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τὴν πρότασιν τοῦ Δικαστηρίου Καλαμῶν, διὰ τῆς ὁποίας προτείνεται ἡ σύστασις Εἰρηνοδικείου Βουφράδος. Θὰ ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν, καὶ θὰ προσπαθήσω νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Βουλευτήν.

§148ΔΑΛΛΑΣ. Πρὸ μικροῦ ἔλαβον ἐπιστολὴν ἐκ Λαρίσσης, ἐξ ἧς ἐπληροφορήθην, ὅτι τὸ ἁρμόδιον Συμβούλιον εἶχε προτείνει τὸν προβιβασμὸν τοῦ Εἰρηνοδικείου Ἀγυιᾶς εἰς Εἰρηνοδικεῖον αʹ τάξεως. Ἀγνοῶ, ἂν ἡ σχετικὴ γνωμοδότησις περιῆλθεν εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίῤῥησιν νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ἀναγραφὴν προσθήκης 720 δραχμῶν, τῆς δαπάνης ταύτης ἀπαιτουμένης διὰ τὸν προβιβασμὸν τοῦ Εἰρηνοδικείου τούτου, ἵνα κατορθωθῇ νὰ λειτουργήσῃ τὸ Εἰρηνοδικεῖον’ διότι φρονῶ ὅτι, ἐὰν δὲν ἀναγραφῇ τοιαύτη δαπάνη, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ τὸ Εἰρηνοδικεῖον ἀμέσως.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Δάλλα ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Προτείνω νὰ αὐξηθῇ τὸ ἄρθρον 9 «Εἰρηνοδικείων» κατὰ δραχμὰς 720, ὅπως τὸ Εἰρηνοδικεῖον Ἀγυιᾶς γείνῃ Εἰρηνοδικεῖον αʹ τάξεως». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9 ὡς ἔχει).

§150ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§151ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἐγίνετο λόγος περὶ συστάσεως νέων Πρωτοδικείων, ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ ἐξ Εὐρυτανίας κ. Βουλευτὴς ἔκρινε καλὸν νὰ ἐπικαλεσθῇ ὑπὲρ τῆς ἰδιαιτέρας του ἐπαρχίας τὴν μέριμναν καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἐθεώρησα καὶ ἐγὼ ἐπίκαιρον νὰ φέρω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Ἐμνήσθη ὁ κ. Βουλευτὴς τοῦ πατρὸς τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, περὶ τοῦ ὁποίου εἶπεν, ὅτι ἐξέφρασε ποτὲ τὴν γνώμην, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη νὰ συστηθῇ Πρωτοδικεῖον, τοιαύτη κατὰ προτίμησιν εἶναι ἡ ἀνάγκη τοῦ νὰ συστηθῇ τοιοῦτον εἰς Εὐρυτανίαν καὶ κατόπιν εἰς τὰ Καλάβρυτα. Ἐγὼ ἔχω ἐναντίας πληροφορίας. Ὁ μακαρίτης πατὴρ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης εἶχεν ἐκφράσει τὴν γνώμην, ὅτι κατὰ πρῶτον λόγον ἔπρεπε νὰ συστηθῇ Πρωτοδικεῖον εἰς Καλάβρυτα καὶ κατόπιν εἰς Εὐρυτανίαν. Ἐπειδὴ δὲ, κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι πρόχειρα τὰ πρακτικὰ τῆς σχετικῆς συνόδου καὶ περιόδου τῆς Βουλῆς, πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, προσφεύγω εἰς τὸ ἑξῆς ἀπολέμητον τεκμήριον. Ἐπὶ 4 ὅλα ἔτη ἐχρημάτισεν Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὁ συμπολίτης τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας κ. Βουλευτοῦ, ὁ κ. Βουλπιώτης, ὑπῆρξε δὲ πανίσχυρος ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ἀπετέλει μέρος. Ἐὰν λοιπὸν, ὡς λέγει σήμερον ὁ ἐξ Εὐρυτανίας κ. Βουλευτής, ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ ἀναπόδραστος ἀνάγκη τῆς συστάσεως Πρωτοδικείου εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ τὴν παραβλέψῃ ὁ πρώην ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργός; Τὸ ἀσφαλὲς λοιπὸν συμπέρασμα εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι τόσον μεγάλη ἀνάγκη νὰ συστηθῇ Πρωτοδικεῖον εἰς τὴν Εὐρυτανίαν, ἐνῷ ἐξεναντίας μεγάλη παρίσταται ἀνάγκη, ἵνα συστηθῇ τοιοῦτον εἰς Καλάβρυτα, τὴν ἰδιαιτέραν ἐπαρχίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διότι τὰ χωρία αὐτῆς, ὅσα κεῖνται πλησιέστερον εἰς τὰς Πάτρας, ἔνθα ἑδρεύει τὸ Πρωτοδικεῖον, ἀπέχουσιν 7 καὶ 8 ὥρας, τὰ δὲ ἀπώτερα, ἅπερ εἶναι τὰ πλεῖστα, ἀπέχουν 18 ὥρας, τὸν χειμῶνα δὲ, διὰ νὰ μεταβοῦν οἱ ἄνθρωποι ἐξ αὐτῶν εἰς Πάτρας, ὄχι μόνον ὑφίστανται δεινὴν δοκιμασίαν, ἀλλὰ καὶ ἐκθέτουν εἰς προφανῆ κίνδυνον τὴν ζωήν των.

§152ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐπικρατεῖ πλάνη τις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ νὰ ὑποθέτωμεν δηλ. ὅτι, ἐὰν γείνωσι νέα Πρωτοδικεῖα, θ’ αὐξήσωσιν αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους κατὰ πολύ. Τοῦτο δὲν νομίζω ὅτι εἶναι ἀληθὲς, διότι οἱ ἴδιοι δικασταὶ, οἱ ὁποῖοι δικάζουσι τὰς ὑποθέσεις τῶν Καλαβρύτων καὶ τῆς Εὐρυτανίας ἐν Πάτραις καὶ ἐν Μεσολογγίῳ, τὰ αὐτὰ πρόσωπα ἤθελον μετατεθῆ, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὰ Καλάβρυτα καὶ τὸ Καρπενήσιον, καὶ ἤθελον δικάζει τὰς ὑποθέσεις τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ παρεδέχθη μόνον διὰ τὰ Καλάβρυτα καὶ τὴν Εὐρυτανίαν τὴν σύστασιν Πρωτοδικείων.

§153ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καίτοι γινώσκω, ὅτι ὁ περὶ συστάσεως Πρωτοδικείων λόγος κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην οὐδεμίαν ἔχει πρακτικὴν ἔννοιαν, ἐπειδὴ ὅμως ἠγέρθη ἅπαξ φωνὴ περὶ ἱκανοποιήσεως δικαιωμάτων ἐπαρχιῶν ὁμολογουμένως ἀδικουμένων ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως Πρωτοδικείου, ἔχω καὶ ἐγὼ καθῆκον νὰ ὑψώσω τὴν ἐμὴν φωνὴν ὑπὲρ τῆς ἐπαρχίας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Ἡ Κορινθία ἀποτελεῖται ἐκ λαοῦ 60 χιλιάδων, ἐκτείνεται δὲ ἀπὸ τῶν Θηβῶν μέχρι τῆς Μαντινείας, ἡ μεγαλειτέρα δὲ ἀπόστασις ἀπὸ τῆς ἕδρας τῶν δικαστηρίων εἶναι 18 ὡρῶν, ἄνευ συγκοινωνίας, διὰ μέσου ὀρέων, ὑπὸ χιόνων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον κεκαλυμμένων· ἐὰν δὲ ἤθελον ἐπικαλεσθῆ τὸ μέτρον τοῦτο τῆς ἀποστάσεως, τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ ἐξ Εὐρυτανίας ἀξιοτίμου συναδέλφου, θὰ ἔλεγον, ὅτι ἐκ Φενεοῦ εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσῃ τις εἰς Ναύπλιον οὔτε μετὰ ἕνα μῆνα, ὅταν τὰ ὄρη τῆς Κυλλήνης ᾖναι κεκαλυμμένα ὑπὸ τῶν χιόνων. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον μεγαλειτέρας μερίμνης, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁλόκληροι λαοὶ ἀδικοῦνται ἀπέναντι ἄλλων, οἱ ὁποῖοι παρουσιάζονται ὡς τέκνα προνομιοῦχα, ἡμεῖς δὲ θεωρούμεθα τέκνα μητρυιᾶς. Διατὶ νὰ ἔχῃ Πρωτοδικεῖον ἡ Καρδίτσα, ἡ Ἄρτα, ἡ Λευκὰς, καὶ νὰ στερῆται ἡ Κορινθία καὶ ἡ Εὐρυτανία, αἵτινες καὶ λόγῳ πληθυσμοῦ καὶ λόγῳ ἐκτάσεως δικαιοῦνται νὰ ἔχωσι Πρωτοδικεῖον; Δυοῖν θάτερον· ἢ πρέπει πάντα τὰ Πρωτοδικεῖα τῶν ἐπαρχιῶν νὰ καταργηθῶσι, καὶ νὰ μείνωσι μόνον τὰ τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν, ἢ πρέπει νὰ δικαιωθῶσιν αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι, αἵτινες ὁμολογουμένως ἔχουσι πλείστους ὅσους λόγους πρὸς τοῦτο, τοιαύτη δὲ πρὸ πάντων εἶναι ἡ Κορινθία. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὰς ἀξιώσεις τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ἐπαρχιῶν τούτων, καὶ κατὰ τὴν ἐρχομένην σύνοδον, ἢ πρέπει νὰ προτείνῃ τὴν κατάργησιν τῶν ἐν μικραῖς περιφερείαις λειτουργούντων νῦν Πρωτοδικείων, ἢ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἀδικεῖ ἡμᾶς.

§154ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ δώσω ψῆφον πρὸς σύστασιν Πρωτοδικείου, εὐσυνειδήτως ἤθελον δώσει αὐτὴν πρὸς σύστασιν Πρωτοδικείου ἐν Εὐρυτανίᾳ.

§155ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ γίνεται πλέον λόγος περὶ τούτου. Ἡ μόνη ἐπαρχία, περὶ τῆς ὁποίας δύναται νὰ γείνῃ λόγος περὶ τοιαύτης ἀνάγκης, ὁμολογουμένως εἶναι ἡ Εὐρυτανία.

§156ΣΧΙΝΑΣ. Ηὐτύχησα, Κύριοι, νὰ διέλθω τὴν Στερεὰν Ἑλλάδα καὶ ἐν χειμῶνι καὶ ἐν θέρει, δύναμαι δὲ νὰ διαβεβαιώσω ὑμᾶς, ὅτι, ἂν ἦναι μέρος, τὸ ὁποῖον νὰ ἀποκλείηται περισσότερον παντὸς ἄλλου κατὰ τὸν χειμῶνα ὑπὸ τῶν χιόνων, τῶν βροχῶν, τῶν ποταμῶν κλπ., εἶναι ἡ Εὐρυτανία. Ἀποκλείεται πανταχόθεν, ἀπομονοῦται καθ’ ὁλοκληρίαν, αἱ ἀποστάσεις δὲ εἶναι μέγισται. Διὰ τοῦτο, ἂν πρόκηται νὰ σκεφθῇ τις περὶ παροχῆς εὐκολιῶν εἰς τόπον, τοιοῦτος τόπος εἶναι κατ’ ἐμὲ ἡ Εὐρυτανία. Τὰ μέρη δὲ ταῦτα δὲν στεροῦνται μόνον συγκοινωνίας, ἀλλ’ ἐγκατελείφθησαν εἰς τὴν τύχην των ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, καὶ ὀρθῶς εἷς στρατηγὸς ὠνόμασε τὴν Εὐρυτανίαν «τὸ περιβόλι τοῦ Διαβόλου».

§157ΖΩΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οὐδεμιᾶς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους ὑπάρχουσι χωρία ἀπέχοντα τῆς ἕδρας τοῦ Πρωτοδικείου 44 ὥρας, ὡς τὰ τοῦ δήμου Δολόπων τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας, ἑπομένως οὐδεμία ἐπαρχία δύναται νὰ ἔχῃ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν σύστασιν Πρωτοδικείου, ὅπως ἀπαλλαχθῶσιν οἱ κάτοικοι τὸν χειμῶνα νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸ Μεσολόγγιον διὰ ποταμῶν καὶ χιόνων, ὁδοιποροῦντες ὀκτὼ ὅλας ἡμέρας· ὁ λόγος δὲ, ὃν ἔφερεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐξ Ἀχαϊοήλιδος κ. Παπαγιαννακόπουλος, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη συστάσεως Πρωτοδικείου ἐν Εὐρυτανίᾳ, διότι, ἂν τοιαύτη ὑπῆρχεν, ὁ ἐπὶ τετραετίαν διατελέσας Ὑπουργὸς, βουλευτὴς Εὐρυτανίας κ. Βουλπιώτης ἤθελε συστήσει τοιοῦτον, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὀρθὸς, διότι ὁ κ. Βουλπιώτης ἔχει ἀδελφὸν δικηγόρον ἐν Μεσολογγίῳ, καὶ ἑπομένως ἀπαιτοῦσι τὴν εἰς ἐκεῖνο τὸ Πρωτοδικεῖον ὑπαγωγὴν τῆς Εὐρυτανίας καὶ τὰ πολιτικὰ καὶ τὰ ὑλικὰ συμφέροντά του· οὐχὶ δὲ μίαν τετραετίαν, ἀλλὰ καὶ τέσσαρας τετραετίας ἐὰν διέμενεν Ὑπουργὸς, αὐτὸ τὸ ἔγκλημα δὲν θὰ διέπραττε, νὰ συστήσῃ Πρωτοδικεῖον ἐν Εὐρυτανίᾳ. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες, γνωρίζοντες καλῶς, ὅτι ἕνεκα τῆς σημερινῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους εἶναι ἀδύνατος ἡ σύστασις Πρωτοδικείου, ποιοῦσι πάταγον, βέβαιοι ὄντες, ὅτι δὲν θὰ γείνῃ ἡ σύστασις, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ παραβλαφθῶσι τὰ πολιτικά των συμφέροντα. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀδυνατῇ νὰ συστήσῃ Πρωτοδικεῖον ἐν Εὐρυτανίᾳ, παρακαλῶ αὐτὴν, ἀναλογιζομένην τὸ ἀδύνατον τοῦ νὰ ὑποφέρωσιν ἐπὶ πλέον τοὺς κόπους τῆς εἰς Μεσολόγγιον μεταβάσεως οἱ κάτοικοι ἐνίων δήμων τῆς ἐπαρχίας, νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ὑπαγωγὴν αὐτῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Λαμίας, ὅπου εὐκολώτερον δύνανται νὰ μεταβαίνωσιν, ὡς τῶν δήμων Καρπενησίων, Κτημενίων, Δολόπων καί τινος ἄλλου. Περὶ τούτου δὲ καὶ εὐχαὶ τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων ὑπάρχουσιν.

§158ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ὡμίλησαν, εἶναι ζήτημα σπουδαῖον καὶ σοβαρὸν, διότι ἀφορᾷ ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, τὴν ὁποίαν δυστυχῶς τὰ ἀπώτερα μέρη τοῦ Κράτους δυσκόλως βλέπουσι, καὶ ἀφ’ ἑτέρου δὲν βλέπω ποῦ ἔγκειται ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου· διότι, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰς ἡμεραργίας, ἐκ τῶν ὁποίων βεβαίως ζημιοῦται τὸ Δημόσιον, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν κατανάλωσιν τοῦ χαρτοσήμου, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅσα πληρόνει τὸ Δημόσιον εἰς μάρτυρας, θέλετε εὕρει, ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔχει νὰ ζημιωθῇ ποσῶς, ἐὰν συστήσῃ 4 ἢ 5 ἀκόμη Πρωτοδικεῖα ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἀνάγκη τοιούτων, καταργήσῃ δὲ ἄλλα, ὡς π. χ. τὸ τῆς Καρδίτσης, (καὶ παρακαλῶ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ ἀπὸ τοὺς κυρίους ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφους) τὸ ὁποῖον εἶναι περιττὸν, ἀφοῦ ἡ Καρδίτσα ἀπέχει τῶν Τρικκάλων, ὅπου ὑπάρχει Πρωτοδικεῖον, ἓν τέταρτον τῆς ὥρας σιδηροδρομικῶς, ἐνῷ εἰς ἄλλα μέρη ἡ ἕδρα τοῦ Πρωτοδικείου ἀπέχει 40 ὅλας ὥρας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι δικαιότατον νὰ γείνῃ οἰκονομία ἄλλοθεν, καὶ νὰ συστηθῶσι Πρωτοδικεῖα εἰς μέρη, ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη, διότι τοιουτοτρόπως θὰ εὐεργετηθῶσιν ὁλόκληροι ἐπαρχίαι, χωρὶς τὸ Δημόσιον νὰ ὑποστῇ οὐδεμίαν ζημίαν.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 1....

§160ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, διατὶ δὲν προκαλεῖτε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως Πρωτοδικείου ἐν Εὐρυτανίᾳ;

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἐλάβετε τὸν λόγον, ἵνα ὑποβάλητε τὴν αἴτησίν σας, τὸ ἄρθρον τὸ ἀναγόμενον εἰς τὴν αἴτησίν σας εἶχε ψηφισθῆ.

§162ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ εὑρίσκητε τρόπον ὑπεκφυγῆς....

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος θεωρεῖ τὴν αἴτησίν σας ἀπαράδεκτον. Ἂν ἔχητε ἐναντίαν γνώμην, θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ἄρθρον περὶ Πρωτοδικείων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 1, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 2,177,970. Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ ἐκ τοῦ κεφαλαίου 2 «Ὑλικοῦ» τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3).

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. «Πρωτοδικείων 205,888.80».

§165ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἰς τὸ ἄρθρον 4 νὰ προστεθῇ ποσὸν 2,500 δραχμῶν, οὕτως ὥστε τὸ ὅλον νὰ γείνῃ 208,468.80. Ἐκ τούτων 2160 θὰ διατεθῶσι δι’ ἐνοίκιον Εἰσαγγελίας Ἀθηνῶν, καὶ 420 δραχμαὶ δι’ αὔξησιν ἐνοικίου τῆς Εἰσαγγελίας Κεφαλληνίας. Καὶ μέχρι τοῦδε δὲν ὑπῆρχεν εἰδικὸν εἰσαγγελικὸν κατάστημα ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ καὶ ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς δι’ ἐγγράφου των πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἐβεβαίωσαν, ὅτι τὸ κατάστημα ἦτο εἰς ἄκρον στενόχωρον, καὶ ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐνεργηθῇ ἡ ὑπηρεσία, ἐκινδύνευον μάλιστα τὰ συμφέροντα τῶν ἰδιωτῶν, διότι αἱ δικογραφίαι ἦσαν ἀποτεθειμέναι εἰς τοὺς διαδρόμους. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἐνέκρινα τὴν ἐνοικίασιν εἰδικοῦ καταστήματος δι’ Εἰσαγγελίαν πρὸς 180 δραχμὰς κατὰ μῆνα, καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ νὰ ἐγγραφῇ ἡ πίστωσις τῶν 2160 δραχμῶν. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ἐνοίκιον τῆς Εἰσαγγελίας Κεφαλληνίας, ζητῶ τὴν αὔξησιν 420 δραχμῶν, διότι ὁ ἰδιοκτήτης δὲν εὐχαριστεῖται μὲ τὰς 720 κατ’ ἔτος· καὶ ἐπειδὴ πιθανὸν νὰ ζητήσωμεν ἄλλο κατάστημα, διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ψηφισθῇ ἡ προσθήκη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ἀνελθόντος οὕτω τοῦ ποσοῦ εἰς δρ. 208,468.80. Ἀκολούθως γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 2, ἀνερχόμενον μετὰ τῶν ἀνωτέρω προσθηκῶν εἰς δραχμὰς 379,482. Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια: 3ον «Φυλακαί», 4ον «Ἔξοδα ποινικῆς δικαιοσύνης», 5ον «Διάφορα ἔξοδα», 6ον «Ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων», 7ον «Ἔξοδα διαγεγραμμένων χρήσεων», καὶ 8ον «Δαπάναι πρὸς ἐκτέλεσιν στατιστικῶν ἐργασιῶν».

§166ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ὡς κεφάλαιον 9ον δαπάνη 20,000 δραχμῶν διὰ τὴν μελέτην καὶ τὴν σύνταξιν σχεδίου ἀστικοῦ κώδικος. Ἡ ἐπιψήφισις τοῦ ἀστικοῦ κώδικος εἶναι ἀνάγκη γενικῶς ὡμολογημένη. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ σύνταξις τοιούτου νομοσχεδίου δὲν δύναται νὰ γείνῃ καθ’ ὃν τρόπον γίνεται ἡ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, καὶ ἐπειδὴ εἶναι ἀνάγκη νὰ συστηθῇ εἰδικὴ ἐπιτροπή, ἡ δὲ λειτουργία τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἀπαιτεῖ δαπάνην, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐγκρίνῃ τὴν ἐγγραφὴν δρ. 20,000 πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ ἀστικοῦ κώδικος.

§167ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης προταθὲν Κεφάλαιον 9ον «Δαπάνη πρὸς σύνταξιν νομοσχεδίου ἀστικοῦ κώδικος δρ. 20,000». Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 5,111,676.40).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 1 «Κεντρικὴ ὑπηρεσία», καὶ ἐκ τοῦ κεφαλαίου 2 «Διοίκησις ἐπαρχιῶν» τὸ ἄρθρον 1 «Προσωπικὸν Νομαρχιῶν δρ. 242,880».)

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. «Ἔξοδα ὑπηρεσίας Νομαρχιῶν δρ. 55,640».

§170Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνταῦθα ὑπάρχει τυπογραφικὸν λάθος εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, σελ. 10 λεπτομερειῶν, «γραφικὰ, θέρμανσις καὶ φωτισμὸς Νομαρχείων»· σημειοῖ 15 Νομαρχεῖα, ἐνῷ εἶναι 16.

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ διορθωθῇ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, εἶτα δὲ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 2, ἀνερχόμενον εἰς δραχ. 768,550. Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια 3 «Δημοσία ἀσφάλεια» καὶ 4 «Ἐκτέλεσις ἐκλογικοῦ νόμου», καὶ ἐκ τοῦ κεφαλαίου 5 «Δημοσία ὑγεία» τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3).

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. «Δημόσια λουτρὰ δρ. 3,600».

§173Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ περιελήφθη ἡ πίστωσις, ἥτις εἶχε περιληφθῆ καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 ἤτοι δρ. 3,600. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1890 τὰ λουτρὰ Κύθνου διετέλουν ἔτι ὑπὸ μίσθωσιν, καὶ ὁ μισθωτὴς εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρόνῃ τὴν ἰατρικὴν ὑπηρεσίαν διὰ τοὺς ἐκεῖ φοιτῶντας. Τὰ λουτρὰ ὅμως ἐφέτος τῆς Κύθνου δὲν διατελοῦσιν ὑπὸ μίσθωσιν, ἑπομένως θέλει διορισθῆ ἰατρός. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἰατροῦ θέλει διαρκέσει ἐπὶ πέντε μῆνας, πρὸς 150 δραχμὰς κατὰ μῆνα, πρέπει νὰ προστεθῶσι δραχμαὶ 750· ὥστε ἡ πίστωσις πρέπει νὰ ἀνέλθῃ εἰς δραχμὰς 4,350. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τῆς προσθήκης, ηὐξημένον εἰς δρ. 4,350).

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. «Νοσοκομεῖον μεταδοτικῶν νοσημάτων δραχ. 21,100».

§175ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅλοι οἱ βοηθοὶ τῶν νοσοκομείων ἔχουν μισθὸν 150 δραχμάς. Διατὶ νὰ γίνηται ἡ ἐξαίρεσις αὕτη ὅσον ἀφορᾷ τὸν βοηθὸν τοῦ νοσοκομείου τῶν μεταδοτικῶν νοσημάτων, ὁ ὁποῖος ἔχει σπουδαίαν ἀποστολήν;

§176ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῆς ἀντιμισθίας αὐτοῦ τοῦ βοηθοῦ ὑπῆρξε λάθος, καὶ προσδιωρίσθη οὗτος εἰς δραχμὰς 75 κατὰ λάθος. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ προτείνω αὔξησιν τῆς πιστώσεως, θέλω ὅμως ἐξετάσει, καὶ ἂν ἀνεύρω, ὅτι ὑπῆρξε λάθος, ὡς εἰκάζω, θέλω διορθώσει αὐτό. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἔχει, εἶτα δὲ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα 6–15 τοῦ κεφαλαίου 5).

§177ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπ.). Προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀναγράψῃ ἄρθρον 16ον. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλή, ὅτι εἶχον ἐκφράσει γνώμην, ἵνα ζητήσω πίστωσιν, ὅπως τὸ Ἰατροσυνέδριον ἀσχοληθῇ εἰς μελέτας πρὸς θεραπείαν τῶν λυσσοδήκτων. Παρεκάλεσα τὸ Ἰατροσυνέδριον καὶ ἠσχολήθη εἰς τὴν μελέτην ταύτην, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ συντάξῃ κανονισμὸν ἐργαστηρίου, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ θεραπεύωνται οἱ λυσσόδηκτοι κατὰ τὴν θεραπείαν τοῦ Παστέρ. Μοὶ ἐδήλωσεν ἐν τούτοις τὸ Ἰατροσυνέδριον, ὅτι ἦτο καλὸν νὰ περιελαμβάνετο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσις ποσοῦ, ἵνα τοῦτο χρησιμεύσῃ εἰς πειράματα. Διὰ τοῦτο προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ψηφίσῃ πίστωσιν 9,000 δραχμῶν, ἥτις θέλει ἐγγραφῆ ὑπὸ ἄρθρον 16, τὸ ὁποῖον θέλει φέρει τὴν ἑξῆς ἐπιγραφήν: «Ἄρθρον 16. Πειράματα πρὸς θεραπείαν τῶν λυσσοδήκτων κατὰ τοὺς τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Ἰατροσυνεδρίου ἐκδοθησομένους διὰ Β. Δ. κανονισμούς.» (Γίνεται δεκτὴ ἡ προσθήκη τοῦ ἄρθρου 16, ὡς προὐτάθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶτα δὲ καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 5, ἀνερχόμενον μετὰ τῶν ἀνωτέρω προσθηκῶν εἰς δρ. 220,810).

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 6. Δημοσία οἰκονομία. Ἄρθρον 1. «Προσωπικὸν Διευθύνσεως Πολυτεχνείου δραχ. 30,520».

§179ΣΕΧΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τούτου, ἵνα προσθέσωμεν εἰς τὴν καλλιτεχνίαν ἓν μάθημα Ἁγιογραφίας.

§180Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀναγραφὴν πιστώσεως, πρὶν ἢ μελετήσωμεν τὴν ὑπόθεσιν τῆς συστάσεως ἕδρας ἰδίας, ἥτις ἴσως δὲν περιλαμβάνεται ἐν τῷ κανονισμῷ τῆς Σχολῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. «Διδακτικὸν προσωπικὸν τοῦ σχολείου τῶν βιομηχάνων τεχνῶν δρ. 68,160».

§182ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ Πολυτεχνικὴ Σχολή, ὅπως διὰ τοῦ τελευταίου νόμου ἀναδιωργανώθη, ὑψώθη εἰς περιωπὴν σχολῆς ἀνωτάτης. Αἱ τοιούτου βαθμοῦ Σχολαὶ χρήζουσιν ἐκπαιδευτικοῦ προσωπικοῦ, ἔχοντος εὐρυτάτας γνώσεις εἰδικάς. Δὲν φρονῶ δὲ, ὅτι τὸ προσωπικὸν τὸ ὑπάρχον, τὸ ὁποῖον ἐστρατολογήθη ἀπὸ διαφόρους κλάδους ὑπηρεσιῶν, ὅτι εἶναι ἐπαρκὲς νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας τοιούτου σχολείου, ὁποῖον κατέστησεν ὁ τελευταῖον ψηφισθεὶς νόμος. Τὸ Πολυτεχνεῖον σήμερον κατέστη, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐπιστημονικῆς βαρύτητος, ἀντιμέτωπον πρὸς τὸ ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖ τὰς θεωρητικὰς ἐπιστημονικὰς γνώσεις. Ἡ πατρὶς ἡμῶν, ὡς ἐκ τῆς διαδόσεως τῶν κλασικῶν λεγομένων παραδόσεων, εἶναι προσδεδεμένη εἰς τὰς θεωρητικὰς ἐπιστημονικὰς γνώσεις, πρὸς μεγίστην ζημίαν τῶν κοινῶν συμφερόντων, καὶ ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας διαπλάσσονται αἱ κοινωνίαι σήμερον, τὰ ἐπαγγελματικὰ σχολεῖα, τὰ ἀνοίγοντα πρακτικὸν τοῖς νέοις στάδιον, κρίνονται τὰ χρησιμώτερα εἰς τὰς νεωτέρας κοινωνίας. Ἔχει δὲ ἐξαιρετικὸν λόγον ἡ Ἑλλὰς, ἕνεκα τούτου, νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως ἀποσπάσηται τὴν κοινωνικὴν συνείδησιν ἀπὸ τὰς καθαρῶς θεωρητικὰς γνώσεις εἰς τὰς πρακτικὰς, καὶ δώσῃ πρακτικώτερον στάδιον εἰς τὴν ἑλληνικὴν νεολαίαν. Τὸ σχολεῖον λοιπὸν τὸ Πολυτεχνικὸν, ὅπως τελευταίως ὠργανώθη, εἰς μεγίστην κοινωνικὴν ὠφέλειαν σκοπεῖ, ἀνάγκη ὅμως, ὅπως ἐπιτύχῃ τὸν σκοπὸν τοῦτον, νὰ πλουτισθῇ διὰ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, τοῦ ὁποίου στερεῖται. Πρὸς τοῦτο δὲ συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ν’ ἀποστείλῃ δύο ἢ τρεῖς ὑποτρόφους, ὅπως σπουδάσωσι τὰ εἰδικὰ μαθήματα εἰς τὸ ὕψος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει οἱ νέοι νὰ σπουδάζωσιν, ἵνα χρησιμεύωσι πρὸς τὴν διδασκαλίαν ἐκείνην, τῆς ὁποίας τὸ σχολεῖον ἔχει ἀνάγκην. Διότι, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν θελήσῃ νὰ μεριμνήσῃ περὶ μορφώσεως τοιούτων διδασκάλων, τότε ἡ δαπάνη, ἡ καταβαλλομένη ὑπὲρ τοῦ σχολείου τούτου, εἶναι ματαία, καὶ τὸ σχολεῖον τοῦτο δὲν θέλει ἐκπληρώσει τὸν μέγαν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἱδρύθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἔχει, καὶ εἶτα τὸ ἄρθρον 3).

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. «Προσωπικὸν σχολείου καλῶν τεχνῶν δρ. 18,360».

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς αὐτὴν τὴν πίστωσιν παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ποσὸν δραχμῶν 900, διότι ἀπηλείφθη ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ πίστωσις, ἡ προσδιωρισμένη δι’ ἀντιμισθίαν τοῦ διδασκάλου τῆς Καλλιγραφίας. Ἡ πίστωσις αὕτη δέον νὰ προστεθῇ, ἵνα δυνηθῇ ἡ ὑπηρεσία κατὰ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον νὰ διορίσῃ τοιοῦτον.

§185ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ἀνελθόντος οὕτω τοῦ ποσοῦ εἰς δρ. 19,260. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5, 6 καὶ 7).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8. «Συνδρομὴ εἰς συλλόγους δρ. 16,000».

§187ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἐξέφερε τὴν γνώμην ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ γείνῃ διάφορος διανομὴ, ἤτοι νὰ περιορισθῇ εἰς 3,000 μόνον τὸ ποσὸν τῶν 5,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον δίδεται εἰς τὸν σύλλογον «Παρνασσόν».

§188ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι διὰ τὸν σύλλογον «Παρνασσὸν», εἶναι διὰ τὰς ὑπ’ αὐτοῦ συντηρουμένας σχολὰς τῶν ἀπόρων παίδων.

§189ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι ὑπέρογκον, καὶ ἐπρότεινε νὰ περιορισθῇ τοῦτο εἰς 3,000, καὶ νὰ δοθῶσιν αἱ ὑπολειπόμεναι 2,000 εἰς τὸν φιλολογικὸν σύλλογον «Βύρωνα.»

§190ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει διὰ μὲν τὸν φιλολογικὸν σύλλογον «Παρνασσὸν» 2,000 δραχμῶν, διὰ δὲ τὸν «Ἐθνικὸν Δραματικὸν Σύλλογον» 5,000 δραχμῶν.

§191ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὸν φιλολογικὸν σύλλογον «Παρνασσὸν» ἡ γνώμη τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἤθελεν εἶσθαι ὀρθὴ, ἐὰν ἐπρόκειτο διὰ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφετο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὅπως δοθῇ συνδρομή τις διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ φιλολογικοῦ συλλόγου τούτου ἐν τῷ κύκλῳ τῶν κυρίων ἐργασιῶν αὐτοῦ· ἀλλ’ οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὴν διοίκησιν αὐτοῦ, προσελθόντες εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, μοὶ παρέστησαν, ὅτι ἡ λειτουργία τῶν σχολῶν τῶν ἀπόρων παίδων ἐπιβάλλει εἰς τὸν Σύλλογον μεγάλας ἀνάγκας, καὶ ἐζήτησαν νὰ μεσιτεύσω παρὰ τῇ νομοθετικῇ ἐξουσίᾳ, ὅπως παράσχῃ εἰς αὐτὸν συνδρομήν τινα καὶ προστασίαν ἀξίαν λόγου. Καὶ τῷ ὄντι αἱ οἰκονομικαὶ ἀνάγκαι τοῦ Συλλόγου εἰσὶν ἀληθεῖς, διότι ἡ ἐπέκτασις τῶν ἐργασιῶν αὐτοῦ τυγχάνει ὡμολογημένη, πείθουσι δὲ πάντας, ὡς ἔπεισαν καὶ ἐμὲ, ὅτι εὔλογον ἦτο νὰ παράσχῃ ἐπαρκῆ συνδρομὴν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Ὁμολογῶ, ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ δυσχέρειαι τοῦ δημοσίου ταμείου δέν μοι ἐπιτρέπουσι ν’ ἀνταποκριθῶ πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν μου ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο περιώρισα τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνέγραψα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, εἰς μόνον 5,000 δραχμάς.

§192ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, ἀσχέτως πρὸς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ προσθέσῃ 1000 δραχμὰς διὰ τὸν «Ἑλληνικὸν Μελοδραματικὸν θίασον», ὁ ὁποῖος καὶ ἐσχάτως ἔδωκε παράστασιν.

§193ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Συνδρομὴ εἰς τὸν «Μουσικὸν Σύλλογον», συνδρομὴ εἰς τὸν «Ἑλληνικὸν Δραματικὸν Σύλλογον», συνδρομὴ εἰς τὸν «Ἐθνικὸν Δραματικὸν Σύλλογον». Εἶναι τοσοῦτοι σύλλογοι, ὑπὸ διαφόρους μορφὰς καὶ ὀνόματα, ὥστε τὰ μέσα δὲν ἐπαρκοῦσι διὰ πάντας. Ἀνεγράφη συνδρομὴ 2,000 δραχμῶν διὰ τὸν «Μουσικὸν καὶ Δραματικὸν Σύλλογον», διότι ὁ Σύλλογος οὗτος ἐπειράθη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος νὰ εἰσαγάγῃ παραστάσεις ἀρχαίων δραμάτων, δι’ ἃς ὑπεβλήθη εἰς δαπάνας. Καὶ ἐγὼ παρέστην εἰς τὴν παράστασιν τοῦ «Φιλοκτήτου» ἐν τῷ νέῳ Θεάτρῳ, καὶ ἐθαύμασα τὴν ἐπιτυχίαν.

§194ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὐτὸς εἶναι ὁ «Ἐθνικὸς Δραματικὸς Σύλλογος».

§195ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, συζητήσασα ἐμβριθῶς καὶ πρεπόντως τὸ ζήτημα τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Ἑλληνικῆς σκηνῆς, οὐχὶ δὲ εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀνέγραψε τὴν εὐχὴν περὶ αὐξήσεως τῆς παρεχομένης εἰς τὸν «Ἐθνικὸν Δραματικὸν Σύλλογον» συνδρομῆς. Ὡς πάντες γνωρίζομεν, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη γίνεται ἔκτακτος προσπάθεια πρὸς βελτίωσιν καὶ προβιβασμὸν τῆς Ἑλληνικῆς σκηνῆς, ἀφοῦ ἀνεγνωρίσθη καὶ παρ’ ἡμῖν, ὅτι ἡ ἐθνικὴ σκηνὴ εἶναι τὸ καλλίτερον, τὸ ἀσφαλέστερον, τὸ καταληπτότερον σχολεῖον διὰ τὸν λαόν. Παρ’ ἡμῖν κατενοήθη τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, εὐτυχῶς δὲ ἐσχάτως ἔσχεν ἡ ἰδέα αὕτη ἐπίκουρον καὶ γεγονὸς, ὅπερ παρέχει χρηστὰς ἐλπίδας νέας ἐνισχύσεως τῆς ἐθνικῆς σκηνῆς· ἐννοῶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως νὰ διαθέσῃ ποσὸν χρημάτων, εὑρισκόμενον ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, πρὸς οἰκοδόμησιν Ἐθνικοῦ Θεάτρου. Ἐὰν ἀπὸ τοῦδε δοθῇ χρηματική τις συνδρομὴ εἰς τὸν «Ἐθνικὸν Δραματικὸν Σύλλογον», ὁ ὁποῖος ἐκπαιδεύει νέους εἰς τὴν ἀπὸ σκηνῆς παράστασιν ἐθνικῶν δραμάτων ἀρχαίων τε καὶ νεωτέρων, θὰ εὑρεθῶμεν πρὸ τῆς εὐχαρίστου θέσεως, ἵνα, ὅταν τὸ Θέατρον τὸ Ἐθνικὸν εὑρεθῇ περατωμένον, ὑπάρχῃ ἕτοιμον καὶ τὸ κατάλληλον προσωπικὸν, ὁ κατάλληλος θίασος, ἵνα ἄρξηται ἀμέσως τῶν ὠφελιμωτάτων ἐργασιῶν αὐτοῦ. Ἐλπίζω, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ μὴ συμμεριζόμενος τὴν γνώμην ταύτην, καὶ ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλει ἴδει ὄχι μετὰ πολλῆς δυσφορίας αὐτῆς ἐξογκούμενον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους κατὰ τὸ ἐλάχιστον τοῦτο ποσὸν τῶν 4,000, ἀφοῦ πρόκειται περὶ τοιούτου σκοποῦ. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1890 ἀνέγραψε συνδρομὴν δραχμῶν χιλίων. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει ν’ αὐξηθῇ ἐφέτος εἰς δραχμὰς 5,000. Ἐνταῦθα παρίσταται ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ κ. Ζωγράφος, ἕτερα δὲ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ καὶ πρόεδρος τοῦ «Ἐθνικοῦ Δραματικοῦ Συλλόγου» κ. Πετσάλης, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὁ κ. Πετρίδης. Ἐπικαλοῦμαι καὶ τούτων τὴν συνδρομὴν καὶ τὴν ἀντίληψιν, ἵνα ἐπιτευχθῇ τὸ ἐπιδιωκόμενον, ἡ αὔξησις τῆς χορηγίας, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς σκηνῆς.

§196ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε, Πρόεδρε, τὸ ζήτημα εἶναι λίαν σοβαρὸν, λυποῦμαι δὲ, ὅτι τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας δὲν ἐπιτρέπει νὰ εἴπωμεν ὀλίγας λέξεις περὶ αὐτοῦ περισσότερον· οὐχ ἧττον ἀποτίθημι τὴν ἐλπίδα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι θέλει ἐκτιμήσει ἐξ ἰδίας μελέτης τὴν ἀνάγκην ἀποκαταστάσεως ἐν Ἑλλάδι ἐθνικῆς σκηνῆς. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐθνικὸν μεγαλεῖον ἄνευ ἐθνικῆς σκηνῆς, ἡ ὁποία εἶναι σχολὴ τῶν μεγάλων. Ἂν αἱ σχολαὶ τῶν μικρῶν παίδων ἦναι σπουδαῖον ἀπόκτημα, πολὺ μεγαλείτερον ἀπόκτημα εἶναι αἱ σχολαὶ τῶν ἀνδρῶν, τοιοῦτον δ’ εἶναι τὸ θέατρον· μέγιστοι δὲ λόγοι συντρέχουσιν, ὅπως γείνῃ μία μικρὰ θυσία ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς σκηνῆς καὶ εὐαρεστηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ προσθέσῃ 4,000 δραχμῶν. Γενομένου δὲ λόγου περὶ τοιούτου σκοποῦ, ἔχω καθῆκον νὰ μνημονεύσω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, πρὸς ἔπαινον καὶ τιμὴν, τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ἀντωνιάδου καὶ τῶν ἄλλων μελῶν τοῦ «Ἐθνικοῦ Δραματικοῦ Συλλόγου», οἱ ὁποῖοι καὶ πόνων καὶ δαπάνης δὲν φείδονται πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ μεγάλου τούτου ἐθνικοῦ σκοποῦ.

§197ΣΧΙΝΑΣ. Ἔχω ζωηρὰς εἰσέτι τὰς ἐντυπώσεις τῆς παιδικῆς μου ἡλικίας, καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ Ἐθνικὸν θέατρον ἤνθει ἐν Ἀθήναις, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἤνθησεν, ὥστε τὸ Ἰταλικὸν θέατρον ἐσίγησε καὶ μάλιστα ἔχον πρωταγωνιστρίας ὑψιφώνους, αἱ ὁποῖαι ἐτιμήθησαν καὶ διεκρίθησαν ἐν Εὐρώπῃ. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὸ Ἑλληνικὸν θέατρον ἐσίγησε, καὶ ἐσίγησεν ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ, εἰς τὴν ὁποίαν ἤνθησε καὶ ἐδοξάσθη. Ὅτε ἐσχάτως περιῆλθον μέρη τινὰ τῆς Εὐρώπης, δύο τινὰ προὐκάλεσαν τὴν προσοχήν μου, ἐν μὲν Βελιγραδίῳ ἡ ὕπαρξις θεάτρου ἐθνικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔκτισε δι’ ἰδίων του ἐξόδων ὁ δολοφονηθεὶς ἡγεμὼν τῆς Σερβίας Μιχαὴλ, δαπανήσας 30,000 φλωρινίων, εἰς τὸ ὁποῖον παρίστανται δράματα ἐθνικὰ, ἀναμιμνήσκοντα εἰς τοὺς Σέρβους τὰς ὡραιοτέρας σελίδας τῆς ἱστορίας των, ὡς καὶ ἄλλα ἔργα λόγου ἄξια· ἐν δὲ Βουκουρεστίῳ, εἰς τὸ μόνον ὑπάρχον ἐκεῖ θέατρον, τρὶς τῆς ἑβδομάδος δίδονται παραστάσεις εἰς τὴν ῥωμουνικὴν διάλεκτον. Εἰς δὲ τὴν σύγχρονον Ἑλλάδα ἀνηγέρθη δημοτικὸν θέατρον, καὶ δὲν ἔσχομεν τὴν εὐτυχίαν ἢ δι’ ὀλίγας μόνον ἡμέρας ν’ ἀκούσωμεν ἐν αὐτῷ τὴν ἑλληνικὴν φωνήν. Εἶναι, νομίζω, ἐντροπὴ διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν νὰ μὴ ἔχῃ ἐν τῇ πρωτευούσῃ αὑτοῦ ἐθνικὸν θέατρον· ὀφείλομεν πάσῃ δυνάμει καὶ πάσῃ θυσίᾳ νὰ συντρέξωμεν τὴν Ἑλληνικὴν σκηνὴν, διότι δι’ αὐτῆς θέλομεν ἀνυψώσει τὰ ἤθη, θὰ διδάξωμεν τοὺς νεωτέρους τὰ κατορθώματα τῶν πατέρων ἡμῶν καὶ προγόνων, καὶ θὰ καταστήσωμεν αὐτοὺς ἄνδρας, δυναμένους νὰ μιμηθῶσι τὰ παραδείγματα τῶν ἡρώων ἐκείνων.

§198ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀφοῦ δίδετε βοήθημα εἰς τὴν «Ἑταιρίαν τῶν φίλων τοῦ λαοῦ», διότι παραδίδονται ἐκεῖ μαθήματα καὶ ἐκπαιδεύεται ὁ λαὸς, διατὶ δὲν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν «Ἐθνικὸν Δραματικὸν Σύλλογον», ὁ ὁποῖος ἔχει σχολεῖον, ἔχει μαθητὰς σπουδαστὰς, πολλάκις πτωχοὺς, οἱ ὁποῖοι, λαμβάνοντες ἐκ τοῦ ταμείου τοῦ Συλλόγου μικρὸν βοήθημα, κατορθοῦσι νὰ ἐξακολουθῶσι τὴν σπουδὴν τῆς ἐπιστήμης των;

§199ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ποῖοι εἶναι οἱ καρποί;

§200ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀκούσατε, κύριοι Βουλευταί. Οἱ σπουδασταὶ οὗτοι εἶναι ἠναγκασμένοι τρὶς τῆς ἑβδομάδος νὰ προσέρχωνται εἰς τὸ σχολεῖον τοῦ Συλλόγου, ἵνα μανθάνωσι τὴν ἀπαγγελίαν, διδασκόμενοι διάφορα δράματα. Οὕτω δὲ κατορθόνομεν διὰ τῶν σπουδαστῶν τούτων ἠθοποιῶν νὰ διδάσκωμεν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ἱστορίαν, ἣν ἀγνοεῖ ἐντελῶς ὁ λαὸς, ἢ ἄν τινες γνωρίζωσιν αὐτὴν, τὴν γνωρίζουσιν ἐκ παραδόσεως. Ὁποία ἡ ἀνάγκη, ἀρκετὰ σαφῶς σᾶς παρέστησεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος. Μετὰ τὰ ἀκαταμάχητα δ’ ἐπιχειρήματα τοῦ προλαλήσαντος κ. Πετρίδου, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Εὐταξίας ἢ δὲν ἦτο ἐδῶ, ἢ δὲν ἐπρόσεχε· διότι μὲ ἐρωτᾷ, ποῖοι οἱ καρποὶ τοῦ «Ἐθν. Δραματικοῦ Συλλόγου». Οἱ καρποὶ εἶναι, ὅτι, ἀφοῦ διδαχθῶσιν εἰς τοὺς μαθητὰς τὸ πρῶτον ἑξάμηνον δύο ἢ τέσσαρα δράματα, τὰ ὁποῖα ὁ Σύλλογος προσδιορίζει ἐκ τῶν ἀρχαίων συγγραφέων ἢ καὶ τῶν νεωτέρων, οἱ διδαχθέντες τὰ παριστῶσιν ἐνώπιον τοῦ κοινοῦ, καὶ ἐκ τούτου οὐ μόνον οἱ μαθηταὶ ὠφελοῦνται, ἀλλὰ καὶ ὁ λαὸς, ὡς πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βώλου. Ἄλλα Κράτη, κύριοι Βουλευταὶ, πολὺ μικρότερα ἡμῶν, δαπανῶσι μεγάλα ποσὰ διὰ τὸ ἐθνικὸν θέατρον καὶ διὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς γλώσσης των. Ὁ λαὸς μανθάνει τὴν γλῶσσάν του ἐν τῷ θεάτρῳ. Εἰς τὴν Γαλλίαν εἶναι τὸ Théatre Français, εἰς τὸ ὁποῖον δίδεται μέγα βοήθημα καὶ ἐκ τοῦ δήμου καὶ ἐκ τοῦ Δημοσίου, καὶ πᾶς ὁ μεταβαίνων εἰς Γαλλίαν ἐπισκέπτεται τὰς παραστάσεις αὐτοῦ, ὅπως ἀκούσῃ καὶ γνωρίσῃ τὴν καθαρεύουσαν γαλλικὴν γλῶσσαν, μετὰ δυσκολίας δὲ, ὡς ἐκ τῆς συῤῥοῆς, εὑρίσκει τις εἰσιτήριον, ἵνα ἀκούσῃ τὴν παρισινὴν γλῶσσαν. Ἐκ τοῦ θεάτρου δὲ μανθάνει ὁ λαὸς καὶ τὴν ἱστορίαν του, καὶ τῷ ἐντυποῦται αὕτη, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δεχθῇ, ὅπως ἀναγραφῇ τὸ διὰ τὸν «Ἐθνικὸν Δραματικὸν Σύλλογον» βοήθημα τῶν 5,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνέγραψε.

§201ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ ἡ συνδρομὴ εἰς τὴν Φιλαρμονικὴν Ἑταιρίαν Κερκύρας ἠλαττώθη, ἐνῷ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὁμοφώνως εἶχε συστήσει, ἵνα ἀναγραφῇ τὸ ποσόν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ ἀναγράψῃ ὁλόκληρον τὸ ποσόν, διότι πρόκειται περὶ τῆς παλαιοτέρας Φιλαρμονικῆς Ἑταιρίας τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία πολλὰς ὑπηρεσίας προσέφερε.

§202ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι καὶ ἐγὼ τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν «Ἑλληνικὸν Μελοδραματικὸν θίασον». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8 ὡς ἔχει, εἶτα δὲ τὸ ἄρθρον 9).

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10. «Ἐπιχορήγησις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν 287,150.»

§204ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἶχεν ἀναγράψει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δαπάνην 25,000 δρ. διὰ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν συγκοινωνίαν τῶν νήσων Σικίνου, Φολεγάνδρου, Κιμώλου καὶ Ἀνάφης, διότι αἱ νῆσοι αὗται εἶναι ἀποκεκλεισμέναι ἐπὶ 6 μῆνας τοῦ ἔτους, καὶ εἶναι πρέπον νὰ μεριμνήσῃ ἡ Κυβέρνησις περὶ αὐτῶν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναγράψῃ τὸ ποσὸν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, διότι δὲν εἴχομεν τὴν εὐτυχίαν νὰ συζητήσωμεν τὴν σύμβασιν τῆς μεγάλης ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν συμπεριλαμβάνωνται καὶ αἱ νῆσοι αὗται.

§205Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ ἔτος 1890 δὲν εὗρον πίστωσιν ἀνωτέραν τῆς ἀναγραφείσης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1891. Τὴν ἀνάγκην τῆς πυκνώσεως τῆς συγκοινωνίας τῆς θαλάσσης ἀναγνωρίζω, ὡς ἀναγνωρίζω ἐπίσης καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς συγκοινωνίας μετὰ τῶν νήσων, αἱ ὁποῖαι στεροῦνται ταύτης. Διὰ τοῦτο, ὅταν πραγματευθῶμεν τὰ περὶ συστάσεως ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἥτις μέλλει νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν καὶ τὴν ἐξωτερικὴν, θέλει ληφθῆ πρόνοια καὶ περὶ τῆς συγκοινωνίας τῶν νήσων αὐτῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἔχει, καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 6, ἀνερχόμενον μετὰ τῆς ἐν ἄρθρῳ 4 προσθήκης εἰς δραχμὰς 461,850).

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 7ον. «Ταχυδρομεῖα καὶ Τηλεγραφεῖα».

§207Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ δηλώσεως ἐζήτησα νὰ προστεθῶσι δραχμαὶ 5,000, ὡς ἐδάφιον εʹ τοῦ ἄρθρου 4, ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «ἔξοδα ὑπηρεσίας»· οὕτως ἀνέρχεται τὸ ὅλον ποσὸν τοῦ ἄρθρου εἰς δραχμὰς 216,000. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι 14,000 δρ. εἰς τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἐδάφιον δʹ, «σύστασις νέων τηλεγραφικῶν γραμμῶν».

§208ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Εἰς τοῦτο συμπεριλαμβάνονται καὶ τὰ τηλεγραφεῖα τῶν νήσων, περὶ ὧν ὡμίλησα; Διότι, ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἐκεῖ ἡ σύστασις νέων τηλεγραφείων, ἅπαξ μόνον ἐλειτούργησαν, ἤδη δὲ μένουσι κεκλεισμένα.

§209ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ πίστωσις εἶναι ἀναγεγραμμένη περὶ αὐτῶν, ἐὰν δὲ δὲν ἐλειτούργησαν, τοῦτο προῆλθεν ἐξ ἐλλείψεως προσωπικοῦ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 7ον μετὰ τῆς ἀνωτέρω προσθήκης, ἀνερχόμενον οὕτω εἰς δραχμὰς 2,215,140).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 8ον. «Δημόσια ἔργα».

§211ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσάγων τὸν προϋπολογισμὸν, ἐδήλωσεν ὅτι εἰσάγει προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος Ὑπουργείου· ἀλλ’ εἰσάγων τοῦτον, νομίζω ὅτι οὐδόλως παρεδέχθη καὶ τὰς παρὰ τὸν νόμον μὴ ἀναγραφείσας δαπάνας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Δυστυχῶς ἐν τῇ γενομένῃ ἀντιγραφῇ παρελείφθη ἀναγραφὴ δαπάνης ἐπιβαλλομένης δυνάμει τῶν κειμένων νόμων. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του τὴν ἑσπέραν τῆς 16 ἱσταμένου, ἀνέφερεν αὐτολεξεὶ, ὅτι «ἔχομεν εἰδικὸν ταμεῖον, καὶ πρέπει νὰ τὸ σεβώμεθα», ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπανέλαβεν αὐτολεξεί: «σέβομαι τὴν αὐτοτέλειαν τῶν εἰδικῶν ταμείων». Ἐρωτῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, διατὶ εἰς τὰ δημόσια ἔργα δὲν ἀναγράφεται ἡ δαπάνη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, τῶν ἀλλοδαπῶν μηχανικῶν, ὡς τῶν ἐνοικίων τῶν νομομηχανικῶν καὶ λοιπῶν; Αἱ δαπάναι αὗται παρανόμως ἐπιβαρύνουσι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, τοῦ ὁποίου τὰ χρήματα κατὰ τὸν νόμον διατίθενται ἀποκλειστικῶς εἰς κατασκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ ἐθνικῶν ὁδῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπέσχε ν’ ἀναγράψῃ τὴν δαπάνην, ἵνα μὴ ἐξογκώσῃ τὸν προϋπολογισμόν· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν παράνομον. Διὰ τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία ὑπεγράφη παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἀνεγράφη ῥητῶς, ὅτι οἱ κύριοι τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς θέλουσιν ἀσχολεῖσθαι εἰς ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων· ἐπειδὴ δὲ τὰ δημόσια ἔργα κακῶς ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις ὅτι εἶναι ἔργα ὁδοποιΐας, δὲν ἔχει δικαίωμα, κατὰ τὸν περὶ ὁδοποιΐας νόμον, νὰ ἀναγράψῃ τὰς δι’ αὐτὰ δαπάνας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἦτο δὲ τέχνασμα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, νὰ μὴ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ὁδοποιΐας πρὸ τῆς λήξεως τοῦ ἔτους, ἐναντίον ῥητῆς διατάξεως, ὁριζούσης ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς συντάσεται τὸν Σεπτέμβριον. Εὐελπιστῶ, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δὲν θέλει συνεχίσει τὴν παρανομίαν ἐκείνης, ἀλλ’ ὅτι θέλει δεχθῆ νὰ ἀναγράψῃ τὴν δαπάνην ταύτην εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Ἐκτὸς τούτου, παρατηρῶ εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ κεφαλαίου, ὅτι μισθοδοτοῦνται 55 κλητῆρες διὰ τὰ δημόσια ἔργα, λαμβάνοντες 32,000 δραχμὰς, ἤτοι τὸ τρίτον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανε τῷ 1876 ὅλον τὸ σῶμα τοῦ μηχανικοῦ, ὁπότε ἐξετέλει τὰ δημόσια ἔργα. Εἶναι ἄδικον, Κύριοι, ὅταν στερώμεθα θεάτρου, συγκοινωνίας, ὅταν ἄλλα γραφεῖα ἦναι ἐλεεινὰ καὶ τρισάθλια, νὰ δίδωμεν 32,000 διὰ μισθοδοσίας κλητήρων, μηδὲν ποιούντων. Ἐγώ, Κύριοι, θὰ προτείνω ἐπὶ τούτου ἑτέραν πρότασιν, ἢ μᾶλλον θὰ ἀντιγράψω αὐτὴν ἐξ αὐτῆς τῆς Βουλγαρίας. Ἔσχον τὴν εὐτυχίαν νὰ ἐπισκεφθῶ ἐκεῖ διάφορα γραφεῖα, πολιτικὰ καὶ στρατιωτικά, πανταχοῦ δ’ εὗρον στρατιώτας συντηρουμένους μὲ μικρὰν δαπάνην, ἔχοντας ὁπλισμὸν, ἐνδυμασίαν, ἀποσκευὴν, καὶ ἑτοίμους εἰς πρώτην διαταγὴν νὰ βαδίσωσι. Λάβετε λοιπὸν τοὺς διανύοντας τὸ δεύτερον ἔτος στρατιώτας πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, καὶ θὰ ἔχητε ἑκατοντάδας ἀνδρῶν ἑτοίμους εἰς τὴν ὑπηρεσίαν σας. Πλὴν τούτου, εἰς ὅλα τὰ ἄρθρα ἀναγράφονται ἐπιστασίαι· ἔχομεν 317 ἐπιστάτας εἰς τὰ δημόσια ἔργα, ἀλλὰ τί ἐπιστάται εἶναι αὐτοί; Ἐζήτησα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποβάλῃ κατάστασιν τοποθετήσεως καὶ τῶν ἐν ἐκτελέσει ἔργων, ἀλλὰ δὲν τὴν ἔφερε. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι μοὶ ἐπεβάλλετο ἡ παρατήρησις αὕτη καὶ ἡ λεπτομερὴς συζήτησις ἔκ τε τῶν καθηκόντων μου καὶ τῆς ὑποχρεώσεώς μου.

§212Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολλὰς γνώμας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου εὗρον ὀρθὰς, διότι ὁμολογῶ, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης ἔχει ποικίλας γνώσεις, ἰδίως δὲ περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων, διότι ὑπῆρξεν ἀξιωματικὸς τοῦ μηχανικοῦ καὶ εἰργάσθη κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων.

§213ΣΧΙΝΑΣ. Οὐδέποτε εἰς δημόσια ἔργα.

§214ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. συνάδελφον νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκεν, ὅτι οἱ κλητῆρες εἶναι ἐπινόησις τῶν τελευταίων χρόνων, διότι καὶ πρὶν ἢ συστηθῇ τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, ὅτε οἱ στρατιωτικοὶ μηχανικοὶ ἐξετέλουν τὰ δημόσια ἔργα, ὑπῆρχον βοηθοὶ, οἱ ὁποῖοι συνώδευον ἕκαστον τῶν μηχανικῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐλάμβανον 30 δραχμὰς κατὰ μῆνα καὶ μετέφερον τὰ ἐργαλεῖα. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἦναι πάντες χρήσιμοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἀφῃρημένως ἐξετάζων τὸ πρᾶγμα, εὑρίσκω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖοι. Ὁ κ. συνάδελφος ἐπρότεινε γνώμην, ἐξ ἧς ἤθελε προκύψει μεγίστη οἰκονομία, ἀντὶ κλητήρων νὰ μεταχειρισθῶμεν στρατιώτας διὰ τοὺς πολιτικοὺς μηχανικούς. Τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν στρατιωτῶν ὑπηρεσίας ἐπικρατεῖ ἔν τισι περιστάσεσι· θέλομεν δὲ λάβει ὑπ’ ὄψει τὴν γνώμην ταύτην κατὰ τὰς κατόπιν μελέτας μας· ἀλλ’ ἐν ὅσῳ τοιοῦτον σύστημα δὲν εἶναι εἰσηγμένον παρ’ ἡμῖν, νὰ ἀποσπῶμεν ἀπὸ τὸν στρατὸν ἄνδρας καὶ νὰ τοὺς στέλλωμεν ὡς κλητῆρας, ἀρνούμενοι τὸν προορισμὸν αὐτῶν, ἠθέλομεν πράττει ἴσως ἀθέτησιν τοῦ δικαιώματος, δυνάμει τοῦ ὁποίου τὸ Κράτος ἀφαιρεῖ αὐτοὺς ἀπὸ τὰς οἰκογενείας των, διὰ νὰ τοὺς κατατάξῃ εἰς τὸν στρατὸν, ἵνα ἐκγυμνασθῶσιν εἰς τὰ ὅπλα· ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς ὑποβάλωμεν εἰς ἄλλας θυσίας πρὸς μόνον τὸν λόγον, ὅπως οἰκονομήσωμεν ὀλίγα χρήματα. Λυποῦμαι, διότι δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ τὴν γνώμην του ταύτην.

§215ΣΧΙΝΑΣ. Ἀνέμενον, ἀλλὰ δὲν ἔλαβον, παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀπάντησιν ἐπὶ τῆς μὴ ἐγγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς ὁδοποιΐας τῶν δαπανῶν τῶν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων διά τε τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν καὶ τοὺς πολιτικοὺς μηχανικοὺς, οἱ ὁποῖοι εἰς ἀλλότρια ἔργα ἀσχολοῦνται. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ὁδοποιΐας ἀναγράφεται δι’ ἐνοίκιον γραφείου τοῦ νομομηχανικοῦ Ἀθηνῶν ποσὸν 200 δραχμῶν κατὰ μῆνα, ἐνῷ διὰ διατάγματος ὡρίσθησαν μόνον 100. Ἀπαντῶν δ’ αὖθις, ἀναφέρω, ὅτι ἐν διατάγματι τοῦ 1885 ῥητῶς κανονίζονται τὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ καταλογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Προστίθημι δὲ, ὅτι εἰς ἀμφοτέρους τοὺς νόμους περὶ ὁδοποιΐας οὐδεμία διάταξις ὑπάρχει, ὁρίζουσα, ὅτι ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας θέλουν πληρόνεσθαι μισθοὶ μηχανικῶν κλπ. Οἱ μισθοὶ τῶν μηχανικῶν ἐπεβάρυνον πάντοτε καὶ ἐπιβαρύνουσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ δὲ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας προώρισται ἀποκλειστικῶς διὰ τὰς δαπάνας τῆς κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως ὁδῶν. Ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν τηρεῖται ἡ διάταξις αὕτη, φρονῶ ὅτι ἔχομεν καθῆκον ἡμεῖς νὰ προστατεύσωμεν τὸ ἱερὸν ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἂν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, ἀναγράψατέ την, ἀλλὰ προηγουμένως ψηφίσατε σχετικὴν νόμου διάταξιν, καὶ ἀποδώσατε τῷ ταμείῳ ὅ,τι τῷ ἀνήκει, ἤτοι τὰ καθυστερούμενα ἐκ ταμειακῶν εἰσπράξεων 18 μηνῶν, ὡς καὶ τὰ καθυστερούμενα ἐκ τελωνειακῶν εἰσπράξεων ἑτέρων 10 μηνῶν, ἤτοι περὶ τὰ 4 ἑκατομμύρια, περὶ τῶν ὁποίων ἴσως οὐδεὶς μέχρι τοῦδε ἐφρόντισεν, ὡς καὶ τὸ ποσὸν 5 ἄλλων ἑκατομμυρίων, ἀνηκόντων τῇ δημοτικῇ ὁδοποιΐᾳ καὶ 1½ ἑκατομμυρίου τῇ ἐπαρχιακῇ ὁδοποιΐᾳ. Ἐπ’ αὐτῶν ἀπαντήσεις ἐπιθυμῶ ν’ ἀκούσω ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, διότι θέλω νὰ γνωρίζω, ἐὰν ἡ γενομένη ἀναγραφὴ εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, παρὰ τοὺς κειμένους νόμους, θεωρῆται παρ’ αὐτῆς νόμιμος· καὶ ἂν μὲν θεωρῆται τοιαύτη, τότε ἂς ἐξακολουθήσῃ οὕτω, ἐὰν ὅμως θεωρῆται παράνομος, ὡς καὶ εἶναι, τότε πρέπει ἡ δαπάνη ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὸ προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§216Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύο τινὰ πρέπει νὰ ἐξετάσῃ τις· ἐὰν ἦναι νόμιμον νὰ πληρόνωνται ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας τὰ ἔξοδα τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ τῶν ἀλλοδαπῶν μηχανικῶν, εἴτε ταῦτα εἶναι ἡ ἀντιμισθία αὐτῶν, εἴτε εἶναι ἐνοίκια, εἴτε γραφικὰ ἔξοδα αὐτῶν· δεύτερον, ἐὰν ἦναι προσῆκον νὰ πληρώνωνται ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ὡς πρὸς τὴν δευτέραν ἐξέτασιν, ἀποφεύγω νὰ ἐκφέρω γνώμην· ἀλλ’ ἐρευνήσας διατὶ ἀνέθηκαν εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας τὰ τοιαῦτα ἔξοδα, προέβην εἰς τὴν εἰκασίαν, ὅτι τοῦτο ἔπραξαν, ἵνα τὰς μὲν δαπάνας τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὰ ὄργανα τοῦ Κράτους, τὰ τεταγμένα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διαφόρων ἔργων τοῦ Δημοσίου, δαπάνας νομίμους καὶ ὑπὸ νόμων ἐπιτρεπομένας, ἀναγράψωσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὅταν ὅμως ἔκριναν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητήσωσιν ἐπικουρίαν μηχανικῶν ἄλλων ἐξ ἀλλοδαπῆς, ἐπειδὴ ἡ ἐπικουρία αὕτη δὲν ἦτο μόνιμος καὶ διαρκὴς, ἀλλὰ παροδικὴ καὶ διαβατικὴ, ὑπέλαβον ὅτι ἔπρεπε νὰ τὴν θεωρήσωσιν ὡς συνδεομένην ἀκριβῶς μὲ τὰ ἔξοδα τῆς ὁδοποιΐας. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐκάλεσαν τὴν ἐπικουρίαν τῶν ἀλλοδαπῶν μηχανικῶν, ἦτο διότι ἐδανείσθησαν τότε 20 ἑκατομμύρια περίπου παλαιῶν δραχμῶν, ἵνα δαπανήσωσιν εἰς κατασκευὴν ὁδῶν, ἐνόμισαν δὲ τότε, ὅτι τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν δὲν ἦτο ἐπαρκὲς εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, καὶ ἐζήτησαν τὴν ἐπικουρίαν ἀλλοδαπῶν μηχανικῶν, κατελόγισαν δὲ εἰς βάρος τῶν εἰδικῶν τούτων ἐργασιῶν τὰ ἔξοδα τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀλλοδαπῶν μηχανικῶν, ὡς καὶ τώρα ἀκόμη καταλογίζονται ταῦτα εἰς βάρος τῶν εἰδικῶν τούτων ἐργασιῶν. Εἶπον ὅτι νομίζω, ὅτι ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου οἱ προκάτοχοί μου εἰσήγαγον τὸ σύστημα τοῦτο. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ πρώτου ζητήματος, ἐὰν νομίμως ἢ μὴ ἔπραξαν, νομίζω ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ἀσφαλῶς, ὅτι δὲν ἔπραξαν νομίμως· διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ ταμείου ὁδοποιΐας συντάσσεται κατ’ ἔτος προϋπολογισμός, καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται αἱ δαπάναι καὶ γίνεται ἡ κατανομὴ τῶν ἐξόδων τῶν ἐτησίων εἰς τὰς διαφόρους ἀνάγκας, μεταξὺ δὲ τῶν ἀναγκῶν, εἰς τὰς ὁποίας κατελόγισαν τὰ ἐτήσια ἔξοδα, εἰσὶ καὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς πληρωμῆς ἀντιμισθίας εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν καὶ τοὺς ἄλλους μηχανικούς, καὶ τῶν ἐνοικίων καὶ τῶν γραφικῶν ἐξόδων αὐτῶν. Τὸν προϋπολογισμὸν τοῦτον ἡ Κυβέρνησις εἰσάγει ἑκάστοτε εἰς τὴν Βουλήν, καὶ δημοσιεύεται οὗτος διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», οὐδέποτε δ’ ἐγένετο ἐπερώτησις ἢ ἐπίκρισις τῆς πράξεως ταύτης τῆς Κυβερνήσεως· αὐτὴ δὲ ἡ σιωπηρὰ ἀναγνώρισις τῶν γενομένων, νομίζω, ὅτι ἀποτελεῖ πρόληψιν περὶ τῆς νομιμότητος τῆς πράξεως αὐτῆς. Ἐγὼ οὕτως εὗρον τὰ πράγματα, καὶ οὕτως ἠκολούθησα αὐτά, διότι μάλιστα ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ εἶχεν ἀνανεώσει, πρὶν ἢ ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν ἡμεῖς, διὰ συμβάσεως τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῆς ἐπὶ διετίαν, εὕρομεν δὲ τὴν σύμβασιν ὑπογεγραμμένην, καὶ ἀνεγνωρίσαμεν αὐτήν, καὶ προεκαλέσαμεν τὴν κύρωσίν της. Ἐπειδὴ κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ ὑπηρεσία τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς δὲν ἦτο πολὺ μακρά, πᾶσα μελέτη πρὸς μεταβολὴν τῆς καθεστηκυίας τάξεως μοὶ φαίνεται μὴ προσήκουσα· ἀφήσαμεν λοιπὸν νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰ πράγματα ὡς εἶχον κανονισθῆ, διότι πᾶσα καινοτομία δὲν ἤθελεν ἀπολήξει εἰς ἀποτελέσματα ἄξια λόγου.

§217ΣΧΙΝΑΣ. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1867, ὑπεβάλλοντο τὰ σχετικὰ εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐψηφίζετο ἡ δαπάνη· ἀλλὰ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1887, ἀφότου δηλ. διετάχθη ἡ σύνταξις προϋπολογισμοῦ, ὁ προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος ὑποβάλλεται μόνον διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, κυροῦται καὶ πέμπεται εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκείνου ἐνεργηθῶσιν αἱ πληρωμαί.

§218ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δημοσιεύεται δὲ διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως».

§219ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος, ὅπως καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, πρέπει νὰ ἐρείδηται ἐπὶ τῶν νόμων, τῶν διεπόντων τὰ τῆς ὁδοποιΐας, δὲν δυνάμεθα δὲ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ὁδοποιΐας νὰ ἀναγράψωμεν δαπάνην μὴ ἐπιτρεπομένην· ἡ ἀναγραφὴ δὲ δαπάνης τοιαύτης, διὰ τὴν ὁποίαν εἰδικὸς νόμος δὲν ἐπέτρεψε τὴν ἀναγραφήν, εἶναι παράνομος, τοσούτῳ δὲ μᾶλλον, καθόσον ἡ δαπάνη αὕτη δὲν κυροῦται καὶ τῆς Βουλῆς. Αὐτά, Κύριοι, εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τῆς παρανόμου ταύτης ἀναγραφῆς, ἡ δὲ Βουλὴ ἂς πράξῃ ὅ,τι ἐγκρίνῃ. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–4, ὡς ἔχουσιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. «Οἰκοδομήματα δικαιοδοσίας Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν 100,000».

§221ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ παντὸς ἄλλου δημοσίου οἰκοδομήματος», καὶ ν’ αὐξηθῇ ἡ πίστωσις τοῦ ἄρθρου τούτου κατὰ 15,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, αὐξηθέντος οὕτω τοῦ ποσοῦ εἰς δρ. 115,000. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτά, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα 6–10).

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11. «Δαπάναι εἰς ἔργα καλλωπισμοῦ τῆς πρωτευούσης καὶ τῶν περιχώρων 100,000».

§223ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ, ὅπως τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 100,000 δραχμῶν διαιρεθῇ εἰς δύο, ἤτοι εἰς 70,000 καὶ εἰς 30,000, αἱ δὲ 30,000 νὰ χρησιμεύσουν εἰδικῶς διὰ τὸ ἄνοιγμα τῆς ὁδοῦ Περικλέους, καθ’ ἃ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ προέτεινεν. Εἶναι ἐντροπὴ διὰ τὴν πρωτεύουσαν νὰ ἔχῃ εἰς κεντρικώτατον μέρος ὁδὸν εἰς τοιαύτην εὑρισκομένην κατάστασιν.

§224ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κατὰ τὸ 1865, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ μακαρίτου Χατζηαναργύρου, ἐχαράχθη ἡ ὁδὸς Περικλέους....

§225ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὁδὸς αὕτη δὲν φθάνει τὴν ὁδὸν Νίκης καὶ ἐκβάλλει εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος;

§226ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Μάλιστα, καὶ κατέρχεται ἤδη μέχρι τοῦ ναοῦ τῆς ἁγίας Εἰρήνης.... Κατ’ ἀρχὰς ἡ ὁδὸς αὕτη ἐνεκρίθη νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τὴν πλατεῖαν τοῦ Συντάγματος, ὡς δευτερεύουσα ὁδὸς, παράλληλος τῆς ὁδοῦ Ἑρμοῦ, ὡρίσθη δὲ τὸ πλάτος αὐτῆς εἰς 8 μέτρα, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς τὴν παλαιὰν ὁδὸν, ἥτις εἶχε γείνῃ ἐπὶ τῇ βάσει, μοὶ φαίνεται, τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, (ἦτο δὲ τότε ἡ παλαιὰ ὁδὸς 6 μέτρων πλάτους) ἦσαν πολλαὶ καὶ μεγάλαι οἰκοδομαὶ, ἠγέρθησαν παράπονα παρ’ ὅλων τῶν παροδίων, καὶ κατὰ τὸ 1870 ὁ μακαρίτης Ζαΐμης, ὁ ὁποῖος ἔδιδε πολλὴν προσοχὴν εἰς τὰ κοινωνικὰ ζητήματα, καὶ ἰδίως ὅταν ἐπρόκειτο νὰ βλαβῶσιν ἰδιοκτησίαι, παρήγγειλεν εἰς τὸν κ. Σέχον, ὡς μηχανικὸν τῆς πόλεως, νὰ ἐξετάσῃ τὸ πρᾶγμα, καὶ ὁ κ. Σέχος εἰργάσθη πολὺ ἐπιμελῶς, ὁ δὲ μακαρίτης Ζαΐμης προὐκάλεσε νέον βασιλικὸν διάταγμα καὶ μετέβαλε τὸ εὖρος τῆς ὁδοῦ ἀπὸ 8 μέτρων εἰς 6, διὰ νὰ μὴ καταστραφῶσιν αἱ οἰκοδομαί· ἀλλὰ κατὰ τὸ 1882 διὰ νέου διατάγματος ἐκανονίσθη τὸ εὖρος τῆς ὁδοῦ εἰς 8 μέτρα, ἀπὸ τοῦ ναοῦ τῆς ἁγίας Εἰρήνης μέχρι τοῦ ναοῦ Εὐαγγελιστρίας, συνέβη δὲ καὶ ἓν ἄλλο ἄτοπον· ἡ ὁδὸς δὲν ἐστάθη πλέον εἰς τὴν εὐθυγραμμίαν, τὴν ὁποίαν εἶχε χαράξει ὁ κ. Σέχος, ἀλλ’ εἰς τὸ μέρος αὐτὸ μετετωπίσθη βορειότερον καὶ ἦλθεν ἡ ὁδὸς μὲ κλίσιν βορειοδυτικῶς. Πέρυσιν ἠθέλησαν νὰ ἐφαρμόσουν τὸ σχέδιον αὐτὸ, καὶ διέταξαν νὰ ἀνοιχθῇ ἡ ὁδός· ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐμφιλοχωρεῖ μεγάλη οἰκοδομὴ, ἡ ὁποία δυστυχῶς εἶναι ἰδική μου ἤνοιξαν μέγα μέρος τῆς ἰδιοκτησίας μου, κατέστρεψαν τὰς μάνδρας μου, εἶχον προσέτι ἓν μικρὸν περιβόλι καὶ μοὶ τὸ κατέστρεψαν, καὶ τὸ σπῆτί μου τώρα εἶναι ἐπὶ τῶν ἀνέμων. Ἀφοῦ λοιπὸν ἀπεφασίσθη νὰ ἀνοιχθῇ ἡ ὁδὸς, ἐγὼ δὲν ἀντιλέγω, οὔτε εἶμαι ἐναντίος τοῦ καλλωπισμοῦ τῆς πόλεως, ἀλλὰ τέλος πάντων πρέπει ὁριστικῶς νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως, διότι μήτε ἀποζημιόνομαι, μήτε οἰκίαν ἔχω, τὸ μέρος δ’ ἐκεῖνο μετεβλήθη εἰς κοπρῶνα· διῆλθε μάλιστα μίαν ἡμέραν ἐκεῖθεν ἡ Α. Μεγαλειότης, καὶ ἠπόρησε διὰ τὴν κατάστασιν αὐτήν. Ἐὰν πρόκηται λοιπὸν νὰ καλλωπισθῇ ἡ πόλις, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ χάριν τῆς δημοσίου ὑγείας, διότι κινδυνεύομεν, ἕνεκεν τῶν ἀκαθαρσιῶν, νὰ πάθωμεν ὅλοι ἐκεῖ κατὰ τὸ θέρος. Παρεκάλεσα λοιπὸν διὰ τοῦτο τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐκ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ τῆς πιστώσεως τῶν 100,000 δραχμῶν, τῶν προωρισμένων πρὸς καλλωπισμὸν τῆς πόλεως, νὰ εἰδικεύσῃ ἓν ποσὸν, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκτελέσῃ τὴν μεταβολὴν αὐτήν.

§227ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ κρίνετε ἀναγκαῖον νὰ εἰδικευθῇ τὸ ποσόν;

§228ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Διότι, ἐπειδὴ ἀπόκειται εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ κανονίσῃ ποῦ θὰ δαπανήσῃ διὰ τὸν καλλωπισμὸν τῆς πόλεως, πιθανὸν νὰ δαπανήσῃ εἰς ἄλλα μέρη, καὶ νὰ μείνῃ ἡ ὁδὸς Περικλέους εἰς ἣν σήμερον εὑρίσκεται κατάστασιν.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις περὶ ἐξειδικεύσεως τοῦ ἐν ἄρθρῳ 11 ποσοῦ τῶν 100,000, ὅπως αἱ 30,000 διατεθῶσι διὰ τὴν ὁδὸν Περικλέους. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11 ὡς ἔχει. Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 12–14). (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Παπαγιαννακόπουλος).

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15. «Ἀποξήρανσις ἑλῶν καὶ διευθέτησις ποταμῶν καὶ χειμάῤῥων 15,000».

§231Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος διετάχθη ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ καὶ μετέβη εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μαντινείας καὶ ἐμελέτησε τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ἐκεῖ λιμνῶν· εἴς τινα δὲ τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ποῦ εὑρίσκονται αἱ μελέται αὗται, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ἐβεβαίωσεν, ὅτι εὑρίσκονται ἐν τῷ περαιοῦσθαι. Εἰς τὸν δῆμον Τεγέας ὑπάρχει λίμνη τις, ὀνομαζομένη Τάκα, ἐκ 16 χιλιάδων στρεμμάτων, καὶ ὅλοι οἱ μηχανικοὶ ἐβεβαίωσαν, ὅτι διὰ δαπάνης 50,000 δραχμῶν δύναται ν’ ἀποξηρανθῇ ἡ λίμνη αὕτη, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ἐβεβαίωσεν, ὅτι αἱ μελέται ἐπὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν αὐτῶν εἶναι ἐν τῷ περαιοῦσθαι. Τί σημαίνει ὅμως τοῦτο, ἀφοῦ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν ὑπάρχει πίστωσις; Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ συμπεριληφθῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 100,000 δραχμῶν πίστωσις, καὶ ἐὰν χρησιμεύσωσιν εἰς τὸ διάστημα τοῦ χρόνου τούτου, τότε νὰ δαπανηθῶσιν.

§232ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, καὶ ὁ προλαλήσας συνάδελφός μου καὶ ἐγὼ καθ’ ὅλας σχεδὸν τὰς προηγουμένας συνόδους τῆς Βουλῆς εἴχομεν ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς τότε Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης τοῦ νὰ ληφθῶσι, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν κατοίκων, μέτρα πρὸς ἀποξήρανσιν διαφόρων λιμνῶν, αἱ ὁποῖαι κεῖνται εἰς τὸ ὀροπέδιον τῆς Μαντινείας, σχηματίζονται δὲ ἐξ ὑδάτων ὀμβρίων, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἐξέῤῥεον δι’ ὑπογείων ὀχετῶν, ὁ ὁποῖοι τώρα ἀπεκλείσθησαν καὶ δέονται ἐκκαθαρίσεώς τινος. Ἡ πρώην Κυβέρνησις ἀείποτε ἀνεγνώρισε τὴν ἀπόλυτον αὐτὴν ἀνάγκην, ὑπέσχετο δὲ, ὅτι θὰ μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν διὰ μηχανικῶν, ἵνα φθάσῃ εἰς ὁριστικὴν ἀπόφασιν. Πράγματι εἰς τὴν τελευταίαν σύνοδον προσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν μελέτην, γενομένην ὑπὸ τῶν Γάλλων μηχανικῶν, περὶ ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Τάκας καὶ ἑτέρας λίμνης, εὑρισκομένης ἐν τῷ δήμῳ Μαντινείας, αἱ ὁποῖαι φαίνεται, ὅτι συνδέονται πρὸς ἀλλήλας. Παρεκάλεσα τότε τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀναγράψῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσιν, ἵνα προβῇ εἰς τὴν ἀποξήρανσιν ἅμα αἱ μελέται ἀποπερατωθῶσιν. Ἀλλ’ ὁ τότε Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι πρὶν ἢ αἱ μελέται περατωθῶσιν ὁριστικῶς, δὲν δύναται νὰ λάβῃ ὁριστικόν τι μέτρον. Ἔκτοτε παρῆλθε πλέον τοῦ ἔτους, ὑποθέτω δὲ, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶναι ἐντελῶς μεμελετημένη· ἀλλὰ καὶ ἂν ἀκόμη ἐλλείπωσι μελέται τινὲς, ὑποθέτω ὅτι ἐντὸς τοῦ Ἀπριλίου θὰ περατωθῶσι. Κατὰ συνέπειαν ὑποστηρίζω τὴν ἀπαίτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, τοῦ νὰ περιληφθῇ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἡ ἀναγκαία πίστωσις πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, ἵνα, ἐν ᾗ περιπτώσει περατωθῶσιν αἱ μελέται, ὑπάρχωσι τὰ μέσα πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων, τὰ ὁποῖα, ἐπαναλαμβάνω, καὶ εἰς τὸ Δημόσιον θὰ προσκομίσωσι μεγίστην ὠφέλειαν, διότι χιλιάδες στρεμμάτων δημοσίου γῆς θ’ ἀποξηρανθῶσι, καὶ τοὺς κατοίκους θ’ ἀπαλλάξωσιν ἀπὸ τὰς ἀσθενείας, τὰς ὁποίας ὑφίστανται καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦ θέρους ἕνεκα τῶν ἀναθυμιάσεων αὐτῶν τῶν ἑλωδῶν λιμνῶν.

§233Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν, αἵτινες ὑπάρχουσιν ἐν τῷ δήμῳ Τεγέας, καὶ ἐν τῷ δήμῳ Τρινάσου καὶ ἐν τῷ δήμῳ Μαντινείας, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ. Ἀλλ’ αἱ ἐργασίαι τῆς ἀποξηράνσεως ἔπρεπε νὰ γένωνται μετὰ μελέτην, ἥτις ἤθελε κανονίσει τὸν τρόπον τῆς ἀποξηράνσεως καὶ τὸ εἶδος αὐτῆς. Ὁ ἀρχημανικὸς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὁ ἐπιτετραμμένος ἰδίως τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, εἶχε παραγγελθῆ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὑποθέτω, ἵνα ποιήσηται μελέτας πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν λιμνῶν τούτων, ὅταν δὲ τελευταῖον οἱ συνάδελφοι ἐκ Μαντινείας μοὶ ἀπηύθυναν ἐπερώτησιν, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ζητήσω τὸν ἀρχιμηχανικὸν, ὁ ὁποῖος μοὶ εἶπεν, ὅτι εἶχε μεταβῆ ἐπὶ τόπου, ὅτι εἶχε μελετήσει τὰ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν τριῶν λιμνῶν, καὶ ὅτι ἐργάζεται, ἵνα μοὶ ὑποβάλῃ τὰ σχέδια τῆς ἀποξηράνσεως καὶ τὰς μελέτας αὐτοῦ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα θέλει μοὶ ὑποβάλει ὁ ἀρχιμηχανικὸς, καὶ αἱ μελέται αὐτοῦ ἦναι πλήρεις, ὥστε νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ διαταχθῇ ἀμέσως ἡ ἐκτέλεσις αὐτῶν· δὲν γνωρίζω ὡσαύτως, ἐὰν καὶ ἡ ἐκτέλεσις αὐτῶν δύναται νὰ γένηται, πρὶν ἢ διακανονισθῶσι τὰ τῶν ἐργασιῶν δι’ εἰδικοῦ τινος νόμου. Ἐπειδὴ ὅμως εἶναι ἐνδεχόμενον καὶ αἱ μελέται αἱ γενόμεναι νὰ ἦναι πλήρεις, καὶ εἰδικὸς νόμος νὰ μὴ ψηφισθῇ, ἀλλὰ νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ διαταχθῇ ἡ ἔναρξις τῆς ἐκτελέσεως τῆς ἀποξηράνσεως διὰ πιστώσεως, διὰ τοῦτο δὲν διστάζω νὰ συναινέσω, ἵνα περιληφθῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσις. Ἀλλὰ πίστωσις 100,000 δραχμῶν μοὶ φαίνεται ὑπερβολικὴ, διότι αἱ ἐργασίαι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρχίσωσιν, ἐὰν τυχὸν ἤθελον κριθῆ πλήρεις αἱ μελέται καὶ τὰ πάντα παρεσκευασμένα πρὸς ἐργασίαν, πρὸ τοῦ δευτέρου ἑξαμήνου τοῦ ἔτους· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, ἐὰν ὁρισθῶσι 50,000 δραχμαὶ, θέλουσιν ἐξαρκέσει διὰ τὰς ἐντὸς τοῦ 1891 ἀρξαμένας ἐργασίας. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι θέλει γενῆ χρῆσις τῆς πιστώσεως ταύτης, ἐὰν αἱ μελέται ἤθελον εἶσθαι πλήρεις, καὶ δεύτερον ἐὰν δὲν ἀπαιτῆται πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς ἀποξηράνσεως εἰδικὸς νόμος.

§234ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀποξήρανσις τῶν τεσσάρων αὐτῶν λιμνῶν θέλει κατορθωθῆ διὰ τῆς καθαρίσεως τῶν παγίων ὀχετῶν, ἀλλ’ αὐταὶ αἱ καταβόθραι εἶναι τέσσαρες, καὶ δι’ ἑκάστην ἀπαιτεῖται δαπάνη 15 χιλιάδων δραχμῶν.

§235Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς αὐξηθῇ λοιπὸν τὸ ποσὸν εἰς 60,000 δραχμάς.

§236ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ἀναγνωρίσει ἄλλοτε, κατὰ τὸ 1885, τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποξηράνσεως τοῦ ἐν Ἀργολίδι τέλματος, εἶχε δὲ ἀναγράψει τότε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 70,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ὁ διάδοχός του ἀπήλειψε τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἔκτοτε καὶ τὰ ἕλη καὶ ὁ βάλτος μένουσιν εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, ἐκ τούτου δὲ καὶ οἱ κάτοικοι τῆς Ἀργολίδος ζημιοῦνται καὶ τὸ Δημόσιον οὐκ ὀλίγα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀναγράψῃ ποσὸν πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν καὶ τοῦ βάλτου τῆς Ἀργολίδος, καὶ πρὸς καθαρισμὸν τῆς διώρυγος τοῦ Ἰνάχου, ὅστις κατέκλυσεν ἕξ χιλιάδας στρέμματα γαιῶν ἐθνικῶν, τὰς ὁποίας ἐνοικιάζει τὸ Δημόσιον πρὸς 35 δραχμὰς κατὰ στρέμμα, οἱ δὲ κάτοικοι τῆς Ἀργολίδος οὐδὲ λεπτὸν λαμβάνουσιν, ὅλοι δὲ οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Δαλαμανάρας εἶναι χρεῶσται καὶ φεύγουν ὅλοι πρὸ τοῦ εἰσπράκτορος. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐγγράψῃ ποσόν τι, ἀνάλογον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον.

§237ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου Ηʹ ἄρθρ. 15 «ἀποξήρανσις ἑλῶν κλπ.» ἔφερον τὸν λόγον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἄλλοτε. Πρόκειται περὶ ἀποξηράνσεως ἕλους ἐν τῷ δήμῳ Τρινάσου τῆς Λακεδαίμονος. Ὅτε ἐψηφίσθη τὸ ποσὸν τῶν 12,500,000 διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας, ἐζήτησα νὰ προορισθῶσιν αἱ 500,000 δραχμαὶ ὑπὲρ ὁμοίας φύσεως ἔργων ἐν Πελοποννήσῳ, ἀλλ’ εἰς μάτην, ἐννοεῖται. Συζητουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ πέρυσι, δὶς καὶ τρὶς ἐζήτησα εἴτε τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 15,000, εἴτε τὴν ἀποκλειστικὴν χρῆσιν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους Τρινάσου, διὰ τὴν ὁποίαν ἐνδιαφέρονται οἱ κάτοικοι τεσσάρων δήμων περιοίκων. Ἐφέτος ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐσύστησε νὰ ἐγγραφῇ ποσὸν 100,000 πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν τοῦ Κράτους· εὐχαρίστως δὲ ἤκουσα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, λέγοντος ὅτι εἶναι διατεθειμένος νὰ ἐγγράψῃ ποσὸν 50,000 δραχμῶν, εἴτε γενικῶς εἴτε διὰ τὸ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μαντινείας ἕλος. Ἀλλὰ θὰ πράξῃ ἔργον δικαιοσύνης καὶ ἀληθοῦς κοινωνικοῦ συμφέροντος, ἂν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὸν δῆμον Τρινάσου. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1885 εἶχεν ἀποφασίσει τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους ἐκείνου, ἀλλὰ δὲν προέλαβε νὰ φέρῃ τὸ ἔργον εἰς πέρας, οὐδὲ νὰ ἀρχίσῃ αὐτό. Εἶχε τότε προϋπολογισθῆ δαπάνη 60 ἕως 70 χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἦναι εὔκολον,—καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶναι,—νὰ δοθῇ καὶ ἐφέτος πρὸς τοιαύτην δαπάνην ποσὸν 60 ἕως 70 χιλιάδων δραχμῶν, παρακαλῶ νὰ διατεθῇ ποσὸν ἔστω καὶ 10 χιλιάδων δραχμῶν πρὸς ἔναρξιν τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἀνωτέρω ἔργων, ἅτινα θέλουσι προσκομίσει μεγίστην ὠφέλειαν καὶ εἰς τοὺς κατοίκους τῶν δήμων ἐκείνων καὶ εἰς τὸ Δημόσιον.

§238Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπί τινων ὑδραυλικῶν ἀνωμαλιῶν, αἵτινες παρατηροῦνται ἐπὶ τοῦ Ἀργολικοῦ πεδίου. Καὶ ἐγὼ μὲν γνωρίζω τρεῖς τοιαύτας, δὲν γνωρίζω δέ, ἂν ἄλλοι γνωρίζωσι πλειοτέρας. Γνωρίζω ἀνάγκην ὑδραυλικῆς μελέτης τῆς λίμνης Λερναίας, ὅπως ἐξευρεθῇ τρόπος, δι’ οὗ ἤθελον κανονισθῆ τὰ ὕδατα τῆς λίμνης ταύτης, οὕτως ὥστε νὰ γένηται δυνατὸν νὰ ἀρδεύηται ἡ βορειανατολικὴ πλευρὰ τοῦ πεδίου τῆς Ἀργολίδος, ἐξ οὗ μέγα βεβαίως ἤθελε προκύψει κέρδος. Τοῦτο δὲ ἤθελεν εἶσθαι μεγαλείτερον, διότι διὰ τῆς αὐτῆς μελέτης ἤθελε κατορθωθῆ ν’ ἀποξηρανθῇ καὶ τὸ τελματῶδες μέρος, τὸ πρὸς δυσμὰς τῆς Ἀργολικῆς πεδιάδος. Γνωρίζω δὲ καὶ ἄλλην ἀνάγκην τοῦ Ἀργολικοῦ πεδίου, διότι εἰς μέρη τινὰ αὐτοῦ ὑπάρχουσιν ὑπόγειοι λεκάναι, πλήρεις ὕδατος, αἵτινες πλημμυροῦσιν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν, καὶ ἐντεῦθεν παράγονται μιασματικαὶ νόσοι, αἵτινες μαστίζουσι τὴν χώραν ἐκείνην. Οἱ περίοικοι καὶ οἱ κάτοικοι διαφόρους ἔχουσι γνώμας περὶ τούτου. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ γένηται ἐπιστημονικὴ ἔρευνα τοῦ φαινομένου, καὶ νὰ ἐξετασθῇ τοῦτο ὄχι μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν ἵνα ἀρθῶσιν αἱ αἰτίαι, αἵτινες παράγουσι τὰ μιάσματα, ἀλλὰ καὶ ἵνα ἐξετασθῇ, μήπως ἦναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῶσι τὰ ἐκεῖ ὑπάρχοντα ὕδατα. Τρίτον ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ ἀποξήρανσις τοῦ ἕλους, τὸ ὁποῖον σχηματίζεται ἀπὸ τὰ ὕδατα τοῦ ποταμοῦ Ἐρασίνου. Περὶ τούτων, ὡς ὁ φίλος κ. Γεωργαντᾶς ἀνέφερεν, εἶχον περιλάβει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1880 πίστωσιν, ἵνα γένωνται τοιαῦται μελέται, ἀλλ’ ἡ πίστωσις δὲν ἐψηφίσθη, καὶ αἱ μελέται δὲν ἐγένοντο. Προθύμως στέργω, ἵνα περιληφθῇ πίστωσίς τις, ὅπως γένωνται ἐργασίαι ἀποξηράνσεως τοῦ ἕλους, τοῦ σχηματιζομένου ἀπὸ τὰ ὕδατα τοῦ ποταμοῦ Ἐρασίνου, δηλ. τοῦ ἕλους τοῦ μεσημβρινοδυτικῶς κειμένου εἰς τὴν Ἀργολικὴν πεδιάδα. Ἴσως τὸ ποσὸν τῶν 20,000 δραχμῶν θέλει ἀρκέσει εἰς τὰς ἐργασίας τῆς ἀποξηράνσεως. Τὰ δὲ δύο ἄλλα θέματα νομίζω ὅτι δύνανται νὰ μελετηθῶσιν ἄνευ πολλῶν δαπανῶν, καὶ θέλω ἀσχοληθῆ μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νὰ συννενοηθῶ μετὰ τῶν ἁρμοδίων, ἵνα προκαλέσω μελέτας τοιαύτας. Περὶ τοῦ τέλματος τοῦ δήμου Τρινάσου, τοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λακεδαίμονος, οὐδὲν γινώσκω. Δὲν γνωρίζω δὲ, ἂν ἐγένοντο καὶ μελέται πρὸς ἀποξήρανσιν αὐτοῦ· γνωρίζω ὅμως, ὅτι πεδιάδες πολλαὶ μένουσι πολλάκις ἀργαὶ, ἕνεκα τῆς ἑλώδους αὐτῆς καταστάσεως, καὶ μιάσματα ἐκεῖθεν μεταδίδονται. Εὐχαρίστως δέχομαι νὰ ἀναγραφῇ ποσὸν 10,000 δραχμῶν πρὸς ἐνέργειαν ἔργων ἀποξηράνσεως, ἀλλ’ ἡ ἐγγραφὴ νὰ γένηται εἰδική, οὐχὶ γενική.

§239ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Κατὰ τὸ 1885, τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ μακαρίτου Κυβερνήτου Πετιμεζᾶ, εἶχε καθαρισθῆ ἡ κοίτη τοῦ ποταμοῦ Καλαβρύτων διὰ δαπάνης 25,000 δραχμῶν. Ἔκτοτε μέχρι σήμερον οὐδὲν ἐγένετο, καὶ ἡ κοίτη ἀπεφράχθη. Ἡ κοίτη αὕτη διὰ δαπάνης πέντε ἕως δέκα χιλιάδων δραχμῶν δύναται νὰ καθαρισθῇ πάλιν.

§240ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἀρκῶσι πέντε χιλιάδες, ἐπειδὴ ὑπάρχει πίστωσις 15,000, ἐκ τῶν 15,000 ἃς δαπανηθῶσι 5,000 διὰ τὴν ἐργασίαν αὐτήν. Μίαν μόνον παρατήρησιν ποιοῦμαι εἰς τὴν Βουλήν. Πρὸ μικροῦ εὔλογοι παραστάσεις συναδέλφων ἀπησχόλησαν τὴν Βουλήν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, τοῦ περιλαμβάνοντος τὴν σύστασιν Πρωτοδικείων. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι κατὰ τὸ 1875 κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς πιστώσεως ταύτης διεδραματίσθη τι, τὸ ὁποῖον ἀπέληξεν εἰς τὴν ἱλαρότητα τοῦ σώματος. Περιελήφθη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσις πρὸς σύστασιν ἑνὸς Πρωτοδικείου, ἐνεκρίθη νὰ προστεθῇ καὶ δεύτερον καὶ τρίτον, καὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον συνεστήσαμεν 35 Πρωτοδικεῖα, πλὴν τῶν ὑπαρχόντων, ὅτε ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος παρετήρησεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν σπουδάζει,—διότι δὲν ἐσπούδαζεν ἴσως καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἐνέδωκε κατ’ ἀρχὰς εἰς τὴν σύστασιν νέων Πρωτοδικείων. Φοβοῦμαι μήπως σήμερον πάθωμεν τὸ αὐτό. Παρακαλῶ νὰ πιστεύσουν οἱ κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι, ὅσα καὶ ἂν περιλάβωμεν ἐν τῇ προϋπολογισμῷ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἅπαντα τὰ ἔργα, διότι δὲν ἔχομεν τὰ μέσα. Ἂς ἀρκεσθῶμεν λοιπὸν δι’ ἐφέτος εἰς τὰ ἀναγραφέντα, καὶ ἐπανερχόμεθα κατὰ τὴν ἐρχομένην σύνοδον εἰς τὸ θέμα.

§241ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ὑποβάλω ὁμοίαν αἴτησιν ἀνάγκης μᾶλλον κατεπειγούσης. Πρόκειται περὶ τῆς διευθετήσεως τοῦ Σπερχειοῦ, πρόκειται περὶ διασώσεως τῶν γαιῶν ὁλοκλήρων χωρίων, αἱ ὁποῖαι κατακλύζονται. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀπέστειλεν ἐπιτροπὴν μηχανικῶν, οἱ ὁποῖοι προέβησαν εἰς μελέτας. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσὸν δι’ αὐτὸν τὸν σκοπόν.

§242ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠθέλομεν ἐνεργήσει πρακτικώτερον, ἐὰν ἀνεγράφομεν πίστωσιν πρὸς ἀποστολὴν ἀνθρώπων εἰδικῶν, ἵνα ἐνεργήσωσι μελέτας.

§243ΜΑΡΛΑΣ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ διὰ τοῦτο. Πρό τινων ἐτῶν ἐγένοντο ὑδραυλικὰ ἔργα εἰς τὸν Σπερχειὸν, ἀλλ’ ἐγένοντο ἀστόχως, οὕτως ὥστε κατέστη ὁρμητικώτερον τὸ ῥεῦμα τοῦ ποταμοῦ, καὶ ἐντεῦθεν κατ’ ἔτος πλημμυρεῖ ὁ Σπερχειὸς, πρὸ ὀλίγων δὲ ἡμερῶν κατεπλημμύρισεν ὁλοκλήρους γαίας, καὶ ἠγέρθησαν δίκαι. Πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὥστε ὁ Σπερχειὸς νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν κοίτην του.

§244ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν γνώμην σας, αἱ γενόμεναι ἐργασίαι ἔβλαψαν διότι ἐγένοντο ἄνευ μελέτης περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν ἐγένοντο αἱ δαπάναι. Λοιπὸν πρέπει πρῶτον νὰ ἀποστείλωμεν τοὺς καταλλήλους ὑδραυλικοὺς, ἵνα ἐξετάσωσι τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θέλει γενῇ ἡ τακτοποίησις τῆς κοίτης.

§245ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Θὰ σᾶς δώσω μίαν ἐξήγησιν, ὅσον ἀφορᾷ τὴν παράκλησιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Λακεδαίμονος. Τὸ ἓν τρίτον περίπου τῆς ἐκτάσεως τοῦ γονίμου Τρινασίου πεδίου, κατακλυζόμενον ἀπὸ τὸν ποταμὸν Βασιλοπόταμον, μεταβάλλεται εἰς ἕλος, ἐπὶ πολαπλῇ ζημίᾳ τῶν κατοίκων. Πρὸ 25 ἐτῶν οὐδεμία ἐγένετο ἐργασία πρὸς διευκόλυνσιν....

§246ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Πρὸ τεσσάρων ἐτῶν ἐδαπανήθησαν 4,000 δραχμῶν.

§247ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν ἦτο τόσῳ μικρὸν, ὥστε οὐδὲν κατωρθώθη. Ἀπαιτεῖται μεγαλειτέρα δαπάνη. Ἐγένοντο μελέται περὶ τούτου, καὶ τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν τακτικὴν διαπλάτυνσιν τοῦ ποταμοῦ ἀνέρχεται εἰς 80,000 περίπου. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγραφῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀλλ’ ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐγγράψῃ 30,000 τοὐλάχιστον διὰ τὸ ἔτος τοῦτο, διὰ δὲ τὰ ἑπόμενα δύο ἔτη ἀναγράφοντες ἀνὰ 30,000 δραχμὰς δι’ ἕκαστον ἔτος, θὰ δυνηθῶμεν ἐν διαστήματι τριετίας νὰ περατώσωμεν τὸ ἔργον.

§248ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἔστερξα νὰ ἀναγραφῇ ποσόν τι, ἐκ δέκα χιλιάδων, ὄχι πρὸς ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους Τρινάσου, ἀλλὰ διὰ μελέτας πρὸς ἀποξήρανσιν αὐτοῦ, διότι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ μελετηθῇ ὁ τρόπος τῆς ἀποξηράνσεως· εἶναι δὲ ἐνδεχόμενον, διὰ τὴν δαπάνην, ἡ ὁποία θὰ ἀπαιτηθῇ πρὸς ἀποξήρανσιν, νὰ γένηται νόμος δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ὠφεληθῆ ἐκ τῆς ἀποξηράνσεως. Λοιπὸν στέργω νὰ ἐγγραφῇ πίστωσις 60,000 δραχμῶν δι’ ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν, 20,000 διὰ τὰ τέλματα τοῦ Ἀργολικοῦ πεδίου καὶ 10,000 διὰ τὸ Τρινάσιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15 ὡς ἔχει).

§249Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ δηλώσεως, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τῆς 23 Φεβρουαρίου 1891, ὁ συνάδελφός μου Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐγὼ, ἐζητήσαμεν νὰ προστεθῶσι δύο ἄρθρα ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ τῶν δημοσίων ἔργων, ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον θέλει εἶσθαι 16ον, ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «Ἀποζημιώσεις κτημάτων καταληφθέντων ὑπὸ τῆς διώρυγος τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, δραχμαὶ 25,000», καὶ ἓν ἄλλο, 17ον, ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «Ἐκτέλεσις συμπληρωτικῶν ἔργων τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου, δραχμαὶ 30,000», τὸ ὅλον 55,000. Καὶ περὶ μὲν τῆς προσθήκης τῶν 30,000 δραχμῶν πρὸς ἐκτέλεσιν συμπληρωτικῶν ἔργων ἐν τῷ Ἐθνικῷ Ἀρχαιολογικῷ Μουσείῳ εἶναι περιττὸν νὰ δικαιολογήσω τὴν προσθήκην, ἀλλὰ διὰ τὴν προσθήκην τῶν 25,000 δραχμῶν διὰ τὰς ἀποζημιώσεις κτημάτων καταληφθέντων ὑπὸ τῆς διώρυγος τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου θεωρῶ καλὸν νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶχε δοθῆ ἔκτακτος πίστωσις κατὰ τὸ 1889, διὰ νόμου τῆς 8 Ἀπριλίου, ἐκ δραχμῶν 40,000, ἵνα χρησιμεύσωσι πρὸς τοῦτο· ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης εἶχον δαπανηθῆ 25,684, καὶ εἶχε μείνει ὑπόλοιπον 14,316, ἐπειδὴ δὲν εἶχον ἐκκαθαρισθῆ αἱ ἀποζημιώσεις αἱ πληρωτέαι· ἔκτοτε ἐκαθαρίσθησαν αἱ ἀποζημιώσεις, δὲν ἐπαρκοῦσι δὲ αἱ ὑπολειφθεῖσαι 14,316, μολονότι ἡ χρῆσις δι’ αὐτὰς ἔκλεισε· διὰ τοῦτο ζητοῦμεν τὴν προσθήκην. (Γίνονται δεκτὰ τὰ προστεθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δύο ἄρθρα, ὡς ἑξῆς: «Ἄρθρον 16. Ἀποζημίωσις κτημάτων καταληφθέντων ὑπὸ τῆς διώρυγος τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου δρ. 25,000. Ἄρθρον 17. Ἐκτέλεσις συμπληρωτικῶν ἔργων τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου δρ. 30,000»). (Εἶτα γίνονται δεκτὰ τὰ ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ προταθέντα ἕτερα τρία ἄρθρα, ὡς ἑξῆς: «Ἄρθρον 18. Ἔξοδα καὶ μελέται πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἐν Μαντινείᾳ λιμνῶν Τάκας κλπ. δρ. 60,000. Ἄρθρον 19. Ἔξοδα καὶ μελέται πρὸς ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους Ἁλμυροῦ τῆς Ἀργολίδος δρ. 20,000. Ἄρθρον 20. Ἔξοδα καὶ μελέται πρὸς ἀποξήρανσιν τοῦ ἐν τῷ δήμῳ Τρινάσου ἕλους δρ. 10,000»). (Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 8, ἀνερχόμενον μετὰ τῶν ἀνωτέρω προσθηκῶν εἰς δραχμὰς 1,145,434. Ἀκολούθως γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια: 9ον «Βοήθειαι», 10ον «Ἐκτέλεσις τοῦ νόμου ᾼΦΚΗʹ περὶ στρατολογίας 55,000», καὶ 11ον «Δαπάναι κατεδαφίσεως μέρους τοῦ ἐπιθαλασσίου φρουρίου Χαλκίδος». Εἶτα δὲ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1891, ἀνερχόμενον εἰς δραχ. 5,966,060).

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 1½ μετὰ τὸ μεσονύκτιον.