1891.03.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 62

Τῆς 14 Μαρτίου 1891.

(Πέμπτη).

Ὥρᾳ 5 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ἀκολούθως προσελθὼν ὀμνύει τὸν νενομισμένον ὅρκον ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Α. Συγγρός).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παυλόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὸ Σ. Ὑπουργικὸν Συμβούλιον διὰ τῆς Βουλῆς ἀναφορὰν τῶν ἐμπόρων τῆς πόλεως Πύργου, δι’ ἧς παρακαλοῦσιν αὐτὸ, ὅπως μεριμνήσῃ αʹ) περὶ τῆς συστάσεως ἀποθήκης διαμετακομίσεως εἰς τὸ τελωνεῖον Κατακώλου, περὶ οὗ ἐν τῇ προπαρελθούσῃ συνεδριάσει συνηγόρησα· βʹ) περὶ καταργήσεως τοῦ λιμενικοῦ φόρου τοῦ ἐξαγομένου σταφιδοκάρπου ἐκ τοῦ τελωνείου Κατακώλου, καὶ προερχομένου ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν ἢ ἐξ ἄλλων δήμων, ἐχόντων ἕτερον ἐπίνειον, καὶ γʹ) παρακαλεῖται ἰδιαιτέρως ὁ ὑπὸ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργὸς, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τῆς ἑνώσεως τοῦ σταθμοῦ Πύργου–Πατρῶν μὲ τὸν σταθμὸν Πύργου–Κατακώλου, πρὸς εὐκολίαν τοῦ ἐμπορίου, ἵνα οὕτω ὁ σταφιδόκαρπος ὁ εἰσερχόμενος ἐκ τῶν δήμων ἢ ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν δύνηται νὰ μετακομισθῇ εἰς Κατάκωλον διὰ τῆς ἄλλης σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Οἱ ὑπέροχοι λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐπικαλοῦνται οἱ ἀναφερόμενοι τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτίθενται ἐν τῇ ἀναφορᾷ αὐτῶν. Ἐκτὸς τούτου, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅπως θελήσῃ καὶ ἀναγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου Πύργου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους πληρόνει ἡ ἐπαρχία Ἠλείας εἰς τὸν δημόσιον θησαυρὸν, καὶ τὸν πληθυσμὸν τῆς ἐπαρχίας καὶ τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν, οἵτινες ἐπιβάλλουσιν, ὅπως τὸ Γυμνάσιον τοῦτο συντηρῆται εἰς τὸ ἑξῆς δαπάναις τοῦ Δημοσίου. Ἐπειδὴ δὲ εὑρίσκομαι ἐπὶ τὸ βῆμα, ὀφείλω νὰ ἐκφράσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐγνωμοσύνην τῶν συμπολιτῶν μου καὶ τὴν ἄπειρον χαρὰν αὐτῶν ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τῆς ἱδρύσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης, διότι υἱοθέτησε πλέον ἡ Κυβέρνησις τὸ περὶ ταύτης νομοσχέδιον. Πρὸ δύο μηνῶν περίπου συνηγόρησα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑπὲρ τῆς ἀπολύτου ταύτης ἀνάγκης, καταστάσης πλέον ἐθνικῆς· εἶμαι δὲ βέβαιος καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι οὐδέποτε θ’ ἀποκτήσῃ λαμπροτέραν περγαμηνὴν ἐκείνης, ἣν θ’ ἀποκτήσῃ διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ τοιούτου εὐεργετικοῦ καταστήματος. Ὅταν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ν’ ἀποδείξω πάλιν ἐκ νέου τὰ μέγιστα ἀγαθὰ καὶ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας τὸ μέτρον τοῦτο θὰ προσφέρῃ εἰς τὸ ἔθνος.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐν Πάτραις δικηγορικὸς σύλλογος εὔχεται, ὅπως αὐξηθῇ καὶ ὁ μισθὸς τῶν Ἐφετῶν. Ὁ Ἰω. Μαχαίρας, κατάδικος ἐν ταῖς φυλακαῖς Ζακύνθου, παρακαλεῖ νὰ τῷ ἐπιτραπῇ ἡ δι’ ἰδίων του ἐξόδων μετάθεσις εἰς τὰς φυλακὰς Ρίου. Ὁ Δ. Ζαχαρόπουλος, κρατούμενος ἐν ταῖς φυλακαῖς Ζακύνθου διὰ δικαστικὰ ἔξοδα, παρακαλεῖ νὰ τῷ ἐπιτραπῇ ἡ ἔξοδος, ὡς ἐντελῶς ἀπόρῳ. Ὁ Γ. Λιακόπουλος παρακαλεῖ νὰ μεταχθῇ ἐκ τῶν φυλακῶν Ζακύνθου εἰς τὰς φυλακὰς Ρίου. Κατάδικοι κρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου παρακαλοῦσι νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ, ὅπως διαμένωσιν ἐν τῇ αὐλῇ τῶν φυλακῶν καθ’ ὅλην τὴν ἡμέραν.

§4ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Καὶ πρὸς ἐμὲ ἔγραψαν ἐπιστολὴν οἱ κατάδικοι οὗτοι τῶν φυλακῶν Πύλου, παραπονούμενοι ὅτι τρεῖς μόνον ὥρας καθ’ ἡμέραν μένουσιν ἐλεύθεροι. Ὅστις γνωρίζει τὰς ἑλληνικὰς φυλακάς, —καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι κἀνεὶς δὲν τὰς ἀγνοεῖ, —καὶ ἰδίως τὰς φυλακὰς τῆς Πύλου, βεβαίως θὰ θεωρήσῃ δικαίαν τὴν ἀξίωσιν τῶν φυλακισμένων, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐν ὥρᾳ θέρους ν’ ἀνθέξουν οἱ ἄνθρωποι εἰς τὰς τρώγλας ἐκείνας, κεκλεισμένοι καθ’ ὅλην τὴν ἡμέραν· διὰ τοῦτο νομίζω δικαιοτάτην τὴν ἀξίωσίν των ταύτην, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ αὐτῶν καθὼς καὶ περὶ τῶν λοιπῶν φυλακισμένων.

§5ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ ἐγὼ συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ κ. συναδέλφου, διότι ἔχω ἐπιστολὴν ἐκτεταμένην τῶν καταδίκων, παραπονουμένων ὅτι βασανίζονται, ὅτι καθ’ ὅλην τὴν ἡμέραν, πλὴν δύο ὡρῶν, κλείονται μέσα. Ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου ἦτο καθιερωμένον νὰ μένωσιν ἔξω οἱ κατάδικοι, διότι αἱ φυλακαὶ αὗται εἶναι ἀσφαλεῖς, νομίζω δὲ, ὅτι τοῦτο ἐπιβάλλεται καὶ χάριν τῆς δημοσίου ὑγείας, διότι ἡ συγκέντρωσις τοσούτου κόσμου καὶ ὁ περιορισμὸς τῶν καταδίκων εἰς τοιαύτας τρώγλας ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ γεννήσῃ διαφόρους νόσους.

§6ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως οἱ παραπονούμενοι εἶναι κατάδικοι. Κατὰ τὰ νέα συστήματα τὰ εὐρωπαϊκὰ, εἰς τοὺς καταδίκους παρέχονται πολλὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων καὶ τὴν ψυχὴν ἐξημερόνονται καὶ τέχνας μανθάνουσιν ἐν ταῖς φυλακαῖς. Ἡμεῖς ὅμως δυστυχῶς δὲν εὑρισκόμεθα ἀκόμη εἰς θέσιν νὰ παρέξωμεν εἰς τοὺς καταδίκους τοιαῦτα μέσα· οὐχ ἧττον φρονῶ, ὅτι δύνανται νὰ ληφθῶσι μέτρα γενικὰ τοιαῦτα, ὥστε χωρὶς ποσῶς νὰ κινδυνεύῃ ἡ δημοσία ἀσφάλεια, νὰ ἔχωσι καὶ οἱ κατάδικοι ἄνεσίν τινα· πρέπει ν’ ἀρχίσῃ νὰ γίνηται εἰς αὐτοὺς διδασκαλία τις ἰδίως τῶν ἱερῶν μαθημάτων, ἐπίσης δὲ καὶ τεχνῶν· εἰς δὲ τοὺς ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου εὑρισκομένους καταδίκους νὰ χορηγηθῇ ἄνεσις, διότι εὑρίσκονται εἰς τοιαύτην δεινὴν θέσιν, ὥστε κινδυνεύουν νὰ πάθουν τὸν ἐξ ἀσφυξίας θάνατον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ πρέπον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀναφορὰ αὕτη τῶν καταδίκων καὶ νὰ διαταχθῶσι ταχέως τὰ δέοντα.

§7ΔΑΓΡΕΣ. Πρὸ πολλοῦ, κύριοι Βουλευταὶ, παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ ζητήσῃ πληροφορίας περὶ ἑνὸς σχολείου ἐν τῷ δήμῳ Ἀλαγωνίας, τὸ ὁποῖον συνέστη καὶ συντηρεῖται ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ μακαρίτου Δημάκη· δυστυχῶς ἐκ τῶν πολλῶν φαίνεται ἀσχολιῶν του δὲν ἐνεθυμήθη ἴσως νὰ φέρῃ τὰς πληροφορίας αὐτὰς, οὔτε ν’ ἀνακοινώσῃ, ἐὰν ἐζήτησε τοιαύτας ἀπὸ τὰς ἁρμοδίους ἀρχάς. Ὁ μακαρίτης Δημάκης, ζήσας ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐπὶ μακρὸν, ἀπέκτησε περιουσίαν τινὰ, τὴν ὁποίαν ἐλθὼν ἐνταῦθα διέθεσεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἐξ αὐτῆς δὲ ἠγοράσθη τὸ μέγαρον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης· τὴν διέθεσεν ὅμως ὑπὸ ἕνα ὅρον, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ συστηθῇ Ἑλληνικὸν σχολεῖον ἐν τῇ ἰδίᾳ αὑτοῦ πατρίδι, ἥτις εἶναι ἡ Ἀλαγωνία, καὶ πράγματι συνέστη κατόπιν τὸ σχολεῖον καὶ ἐλειτούργει. Ἤδη αἱ οἰκοδομαὶ, ἐν αἷς λειτουργεῖ τὸ σχολεῖον, κατεστράφησαν, καθ’ ἃ δὲ μοὶ γράφουσιν ἐκεῖθεν, χρησιμεύουν ὡς σταῦλοι αἰγῶν καὶ προβάτων. Τὸ Ὑπουργεῖον πρὸ πολλοῦ ἀπεφάσισε νὰ χορηγῇ κατ’ ἔτος ἓν ποσὸν 5,000 δραχμῶν πρὸς συντήρησιν τοῦ σχολείου, ἀνετέθη δὲ ἡ διαχείρισις τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ εἰς μίαν ἐπιτροπὴν, συγκειμένην ἐκ τοῦ Νομάρχου, τοῦ Μητροπολίτου καὶ τοῦ Δημάρχου, νομίζω. Ἐπειδὴ δυστυχῶς εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἀνεμίχθη ὁ Μητροπολίτης Μεσσηνίας, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ διαχείρισις καὶ ἡ διάθεσις τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ ἐνεργεῖται κακῶς, διότι ὁ ἱεράρχης αὐτὸς, ὅπου ἀναμιχθῇ, ὡς κύριον ἐλατήριον ἔχει τὸ χρῆμα. Ὑπάρχει μία ἑταιρία, ἐπονομαζομένη «Ἀλαγωνικὴ Ἕνωσις», ἡ ὁποία μοὶ ἔστειλεν ἓν ἔγγραφον, πραγματευόμενον περὶ τοῦ σχολείου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγγράφου ζητεῖ τὴν πλήρη συγκρότησιν σχολαρχείου καὶ τὴν σύστασιν σχολείου τῶν κορασίων. Ταῦτα, τὰ ὁποῖα ζητοῦν, δύνανται νὰ συντηρηθῶσι μὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 5 χιλιάδων δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐχορηγήθησαν πρὸς συντήρησιν Ἑλληνικοῦ σχολείου. Ἡ χορήγησις αὕτη γίνεται πρὸ 15 ἢ 18 ἐτῶν, ἐκ τῆς δαπάνης δὲ, τῆς ὑποτιθεμένης ὅτι ἀνέκαθεν ἐγίνετο ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου, περὶ τῆς ὁποίας πραγματεύεται ἡ «Ἀλαγωνικὴ Ἕνωσις», περισσεύουν 1000 ἕως 1500 δραχμαὶ κατ’ ἔτος· αὐτὸ δὲ τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον εἶναι ἱερὸν, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ἐπιδιόρθωσιν ἢ ἀνέγερσιν νέας οἰκοδομῆς καὶ τὴν συντήρησιν τοῦ σχολείου τῶν κορασίων. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἐπέδωκα πρὸ ἡμερῶν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τῷ ὡμίλησα δὲ καὶ ἰδιαιτέρως περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ὡς συνειθίζω νὰ πράττω ἐφ’ ὅλων τῶν ὑποθέσεων, περὶ ὧν ὡμίλησα μέχρι τοῦδε, καὶ τοῦτο, ἵνα μὴ παρεξηγοῦμαι ὡς δημοκοπῶν. Δυστυχῶς αἱ ἀσχολίαι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν τῷ ἐπέτρεψαν νὰ δώσῃ οὔτε εἰς ἐμὲ οὔτε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἀπέστειλε τὴν ἀναφορὰν, κἀμμίαν πληροφορίαν. Τὸν παρακαλῶ λοιπὸν, ἐὰν ἐζήτησε καὶ ἔλαβε πληροφορίας, νὰ ἐκθέσῃ αὐτὰς καὶ νὰ λάβῃ ἓν μέτρον ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· διότι, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, εἶναι ἀνίερον νὰ μὴ σεβασθῶμεν τὴν παραγγελίαν ἑνὸς ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ἀπέκτησε περιουσίαν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ ἐλθὼν ἐνταῦθα τὴν διέθεσεν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου.

§8ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εὐλόγως παρεπονεῖτο ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπὶ τῇ καταστάσει τῶν ἐν Ἀλαγωνίᾳ σχολείων, τῶν προωρισμένων νὰ συντηρῶνται ἐκ τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Δημάκη. Ἀνέγνων μετὰ προσοχῆς τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον οἱ ἐξ Ἀλαγωνίας συμπολῖται τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἀπέστειλαν πρὸς αὐτὸν, ὡς ἐπίσης εἶχον μελετήσει καὶ πάντα τὰ ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου σχετικὰ ἔγγραφα, ἅτινα μάλιστα ἔν τινι τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων προσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν, αἰτηθέντα παρὰ τοῦ κ. συναδέλφου, ἀλλ’ ἐπειδὴ οὗτος δὲν ἔκαμε χρῆσιν αὐτῶν, ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἀποτεθειμένων εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς, τὰ ἀπεκόμισα εἰς τὸ Ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου. Ἤδη θέλω βεβαίως συμμορφωθῆ πρὸς τὴν αἴτησιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. συναδέλφου, ὅπως καὶ αὖθις καταθέσω τὰ ἔγγραφα ταῦτα. Ἀπὸ τοῦδε ὅμως τὸν διαβεβαιῶ, ὅτι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἐγγράφων τούτων δὲν θέλει ἀρυσθῆ μεῖζον φῶς καὶ κρείσσονας πληροφορίας ἐκείνων, ἃς κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἔδωκα εἰς αὐτὸν, ἰδιαιτέρως ἐρωτήσαντά με. Ἡ ἱστορία τῆς ὑποθέσεως ταύτης χρονολογεῖται, νομίζω, ἀπὸ τοῦ 1854, ἐγκλείεται δὲ εἰς δύο ἢ τρεῖς νόμους, ψηφισθέντας πρὸ πολλοῦ, καὶ εἰς δύο συμβόλαια, συνταχθέντα μεταξὺ τοῦ ἀειμνήστου Πέτρου Δημάκη καὶ τοῦ Δημοσίου. Τὸ Δημόσιον παρεχώρησεν εἰς τὸν μακαρίτην Δημάκην τὴν χρῆσιν καὶ νομὴν τριῶν διαλελυμένων μονιδρίων μετὰ τῶν κτημάτων αὐτῶν, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μεταποιηθῶσι ταῦτα δαπάνῃ αὐτοῦ εἰς σχολεῖα. Ἡ παραχώρησις αὕτη ἐγένετο διὰ τοῦ ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου 1854 Β. Διατάγματος, ἐγκριθεῖσα διὰ τοῦ ἀπὸ 9 Μαΐου 1855 ΣΠΕʹ νόμου, ἀναγνωρίσαντος τὸ κῦρος τῶν ὅρων τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 14575 τῆς 17 Σεπτεμβρίου 1854 συμβολαίου τοῦ Συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Κοσμᾶ Κοκκίδου, συνταχθέντος μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ μακαρίτου Πέτρου Δημάκη· διὰ τοῦ συμβολαίου τούτου παρεχωρήθησαν τῷ Δημάκῃ τὰ μοναστήρια Ἅγιος Ἰωάννης Πρόδρομος Μελέ, ἡ Παναγία Σιδηροπόρτα καὶ οἱ Ἅγιοι Ἀπόστολοι. Οἱ ὅροι οὗτοι ἐξετελέσθησαν μὲν, ἀλλ’ ἡ νῦν κατάστασις τῶν σχολείων τούτων εἶναι οἰκτρά. Τὴν ἰδίαν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἔλαβον γνῶσιν, ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. συναδέλφου, τῆς καταστάσεως ταύτης τῶν σχολείων, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ σπεύσω ν’ ἀπευθύνω ἔγγραφον πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ οὗ ἐλάμβανον τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν συνάδελφον, τὸν προϊστάμενον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἁρμόδιον ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅπως προνοήσῃ περὶ ταχίστης ἐπισκευῆς καὶ διασώσεως τῶν καταῤῥεόντων σχολικῶν οἰκοδομημάτων, παριστῶν αὐτῷ τὸ κατεπεῖγον τοῦ πράγματος. Ἐπληροφορήθην δὲ ἡμιεπισήμως, ὅτι τῷ ὄντι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔλαβεν ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ θέμα, καὶ καταγίνεται πρὸς διάσωσιν τῶν οἰκοδομημάτων ἀφ’ ἑνὸς, καὶ πρὸς πλήρωσιν τῶν κενῶν, τὰ ὁποῖα ἐν τοῖς ἐν Ἀλαγωνίᾳ σχολείοις ὑπάρχουσιν, ἀφ’ ἑτέρου. Ταῦτα νομίζω ἐπαρκῆ διὰ σήμερον πρὸς ἀπάντησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, δὲν θέλω δὲ λείψει νὰ προσκομίσω τὰ αἰτούμενα ἔγγραφα ἐντὸς τῆς αὔριον· ἐκ τῶν ἐγγράφων δὲ τούτων θέλει ἴδει ὁ κ. συνάδελφος ἐν λεπτομερείᾳ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον ἐγὼ ἐν συντομίᾳ· ἐλπίζω ὅτι τὴν προσήκουσαν ἐνέργειαν θέλει διακρίνει καὶ ἐκ τῶν ἐγγράφων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα καὶ ταῦτα, ὡς σχετικά, θέλουσι κατατεθῆ.

§9ΔΑΓΡΕΣ. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, βεβαίως ἦναι περιττὸς πᾶς λόγος, καθόσον πείθομαι, ὅτι θὰ εἰσακουσθῶσιν αἱ εὐχαὶ τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Ἀλαγωνίας. Καθιστῶ μόνον γνωστὸν, καίτοι τὸ γνωρίζουσι πάντες, ὅτι ὁ δῆμος Ἀλαγωνίας δὲν ἔχει δημοτικὰ εἰσοδήματα, ὅπως αὐτὸς συντηρήσῃ τὰ σχολεῖα, καθότι εἶναι δῆμος ἐντελῶς ὀρεινὸς καὶ ἄπορος, οἱ δὲ κάτοικοι αὐτοῦ ἀποζῶσιν ἐκ τῆς προσωπικῆς των ἐργασίας, ἐκτὸς τῶν ἀποδημούντων, οἵτινες εἶναι ἱκανοὶ καὶ ἐμπορεύονται ἐντίμως καὶ οἱ ὁποῖοι ἐσύστησαν τὴν ἑταιρίαν «Ἀλαγωνικὴ Ἕνωσις», ὅπερ τιμᾷ αὐτοὺς, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον οἱ διαχειριζόμενοι αὐτὴν διακρίνονται ἐπὶ ἄκρᾳ φιλοτιμίᾳ καὶ αὐταπαρνήσει. Ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω, ὅπως ταχέως ἐνεργηθῇ ἡ διάσωσις τῶν οἰκοδομημάτων καὶ ἡ συμπλήρωσις τοῦ σχολείου καὶ σχολαρχείου, ὡς καὶ ἡ σύστασις σχολείου θηλέων.

§10ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγου διενεμήθη νομοσχέδιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦνται ἀναπληρωτικαὶ καὶ ἔκτακτοι πιστώσεις δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων. Ἐν αὐτῷ παρατηρῶ, ὅτι ζητεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις 663,000 δραχμῶν δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων, ἀλλ’ ἡμεῖς γνωρίζομεν ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1888 καὶ 1889, ὅτι καθυστεροῦνται εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας ἑκατομμύριά τινα. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα ἀπεδόθησαν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας; καὶ ἂν δὲν ἀπεδόθησαν, διατὶ δὲν συμπεριλαμβάνονται εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται πίστωσις διὰ τὰς κεκλεισμένας χρήσεις; διότι καὶ αὐτὰ, ἂν δὲν ἀπεδόθησαν ἕως τώρα, δὲν δύνανται ν’ ἀποδοθῶσιν, εἰμὴ διὰ μιᾶς τοιαύτης πιστώσεως.

§11ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας ὑπάρχει τρεχούμενος λογαριασμὸς, ὅστις ἐξακολουθεῖ ἀπὸ ἐτῶν πάντοτε· δὲν ἔκλεισεν ὁ λογαριασμὸς οὗτος, ὅπως δι’ ἐκτάκτου πιστώσεως ἀποδοθῶσι τὰ ὀφειλόμενα ποσὰ παρὰ τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, ἂν τοιαῦτα ὀφείλωνται· οὐχ ἧττον θέλω ἐξετάσει λεπτομερέστερον, καὶ θέλω ἰδεῖ, ἐὰν τοιοῦτον ποσὸν ὀφείληται καὶ ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη νὰ προστεθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων.

§12ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατά τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων εἶχον ζητήσει νὰ προσαχθῶσι πληροφορίαι τινὲς ἐπὶ ὡρισμένων γεγονότων ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἀνακινηθὲν ζήτημα τῆς ποινικῆς εὐθύνης τῶν πρώην Ὑπουργῶν, μελετήσας δὲ τὰ κατατεθέντα ἔγγραφα, τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, νομίζω ὅτι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τῆς μελέτης μου τὸ πόρισμα. Ἐν πρώτοις, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἡ προσοχή μου εἶχε σταματήσει πρὸ τῆς ἐπισήμου διαβεβαιώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑποβάλλοντος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους, ὅτι μέγα μέρος τῶν συνομολογηθέντων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων ἐδαπανήθη, ἐναντίον τῆς ἐπισήμου πιστοποιήσεως τῆς πρώην Κυβερνήσεως εἰς ἄλλους σκοποὺς, παρὰ τοὺς ὑπὸ τῶν σχετικῶν νόμων ὡρισμένους. Εἶχον μάλιστα παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τότε νὰ προσαγάγῃ ὅσας ἂν ἤθελε δυνηθῆ πληρεστέρας ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ γεγονότος τούτου. Ὄντως δὲ μετά τινας ἡμέρας κατετέθησαν ἐπίσημοι πίνακες, ἀφορῶντες εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ἐν λόγῳ παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων, τῶν συνομολογηθέντων κατὰ τὰ τέσσαρα τελευταῖα ἔτη, νομίζω δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ἡμῖν ἐπιτετραμμένον ν’ ἀμφισβητήσωμεν τὸ κῦρος καὶ τὴν ἀκρίβειαν αὐτῶν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει εἰς χεῖρας ὅλα τὰ ἐπίσημα στοιχεῖα, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ δώσῃ αὐθεντικὰς καὶ ἀσφαλεῖς πληροφορίας. Ἡ πολυήμερος ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησις ὑπῆρξε δι’ ἡμᾶς ὁμοία πρὸς τὰς τῶν τελευταίων τεσσάρων ἐτῶν. Δὲν ἐστάθη δηλαδὴ καὶ πάλιν δυνατὸν νὰ καταλήξωμεν εἰς ὁριστικὸν συμπέρασμα, ἂν ὄχι περὶ τῆς ἐν γένει δοσοληψίας τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τοὐλάχιστον περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν δανείων. Ὅτε τὸ πρῶτον ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτοῦ, εἰπόντος ὅτι πρέπει ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ παύσουν αἱ ἀμφισβητήσεις τῶν ἀριθμῶν καὶ αἱ μομφαί, αἵτινες ἑκάστοτε ἐπιῤῥίπτονται κατὰ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ὁμολογῶ ὅτι πρὸς στιγμὴν ἀνεκουφίσθην, διότι ἐπίστευσα, ὅτι ὁ κ. Σιμόπουλος, ὁ τόσον εὐχερῶς χειριζόμενος τοὺς ἀριθμοὺς, ἀφοῦ εἶναι ἤδη ἀντιπολιτευόμενος, θὰ ἐποιεῖτο χρῆσιν τοιαύτης τακτικῆς, ὥστε θὰ ἠδύνατο νὰ πείσῃ καὶ ἡμᾶς, οἵτινες στερούμεθα τῆς περὶ τὰ λογιστικὰ δεινότητός του, ὅτι οὐδεμία δύναται νὰ χωρήσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀμφισβήτησις. Ἀλλὰ μόλις προεχώρησεν ὀλίγον ὁ ἔντιμος ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς, καὶ ἀμέσως ἐπείσθην, ὅτι εἶχον πλανηθῆ, διότι εὑρέθην πρὸ ἀτελευτήτου σειρᾶς ἀριθμῶν, μὴ συμφωνούντων πρὸς ἐκείνους, οὓς ἀναγράφουσιν οἱ ἐπίσημοι πίνακες τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ὁμολογῶ δὲ, ὅτι, καίτοι ἠκροάσθην μετὰ μεγίστης προσοχῆς τῆς τοῦ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτοῦ ἀγορεύσεως, δι’ ἣν ἐχρειάσθησαν δύο ὁλόκληροι συνεδριάσεις, δὲν ἠρκέσθην οὐχ ἧττον εἰς μόνην τὴν ἀκρόασιν, ἀλλὰ καὶ ἀνέγνων αὐτὴν, περιεχομένην εἰς τὰ τεραστίων διαστάσεων δύο ταῦτα φύλλα (δεικνύει ἐφημερίδας τινάς). Καὶ ὅμως δὲν κατώρθωσα, μεθ’ ὅλα ταῦτα, νὰ πεισθῶ, ὅτι ἡ διαχείρισις τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ δάνεια, ὑπῆρξεν ἄμεμπτος καὶ σύμφωνος πρὸς τοὺς νόμους. Ἠκούσαμεν πολλὰ περὶ ἀρνητικῆς καὶ θετικῆς μεθόδου, περὶ ὑψηλῆς μαθηματικῆς καὶ περὶ γυναικείων λογαριασμῶν, οἵτινες ἀπεδόθησαν πρὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, περὶ ἰσοζυγίου στενοῦ καὶ εὐρέως, περὶ οἰκονομικῆς σημαίας τῆς πρώην Κυβερνήσεως καὶ περὶ παντοίων ἄλλων, ἀλλὰ πάντα ταῦτα οὐδόλως ἀνῄρεσαν τὰ ἐξαγόμενα τῶν ἐπισήμων καταστάσεων τοῦ Ὑπουργοῦ. Εἶπεν ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς, ὅτι «πρέπει ἅπαξ διὰ παντὸς νὰ παύσῃ ἡ ἀμφισβήτησις τῶν ἀριθμῶν»· ἐπειδὴ δὲ δὲν ἠδυνήθη δυστυχῶς διὰ τῆς μακρᾶς ἀγορεύσεώς του νὰ συντελέσῃ εἰς τοῦτο, εὑρίσκομαι ἐγὼ εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην νὰ εἴπω, ὅτι πρέπει πλέον νὰ παύσῃ ἡ οἰκτρὰ αὕτη κωμῳδία, ἡ παιζομένη ἀπὸ τεσσάρων καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν εἰς βάρος τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, καὶ εἰς ἐκμηδένισιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἐλέγχου. Εἶναι ἀληθῶς ἀξιοθρήνητος ἡ κατάστασις αὕτη. Ζητοῦμεν νὰ μάθωμεν ποῦ καὶ πῶς ἐδαπανήθησαν τὰ τῶν τελευταίων ἐτῶν ἐκ τετρακοσίων περίπου ἑκατομμυρίων δάνεια, δι’ ὧν ἐπεβαρύνθη τὸ Κράτος, καὶ ἐν τούτοις κινδυνεύομεν καὶ σήμερον ἀκόμη, ὅτε ἔχομεν εἰς χεῖρας ἡμῶν ὅλας τὰς ἐπισήμους ἀποδείξεις, νὰ παρασυρθῶμεν εἰς τὸ χάος τῶν ἀμφιβολιῶν καὶ τῆς ἀβεβαιότητος. Καὶ ὅμως πρόκειται ἀριθμῶν. Ἐπὶ τέσσαρα ἔτη μᾶς ἔλεγον ὅτι εἶχον περισσεύματα μὲν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς, ἰσοζύγια δὲ, ἢ ἐλάχιστά τινα καὶ ἀσήμαντα ἐλλείμματα ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς, ὅτε δὲ ἡμεῖς τοῖς ἀπεδεικνύομεν, ὅτι τὰ ἰσοζύγια καὶ τὰ περισσεύματα ἦσαν ψευδῆ, καὶ ὅτι ἀντὶ τούτων ὑπῆρχον κολοσσιαῖα ἐλλείμματα, ἐκεῖνοι ὠχυροῦντο ὄπισθεν τῆς ἐπισημότητος τῶν πληροφοριῶν καὶ τῶν διαβεβαιώσεών των ὡς Ὑπουργοί. Ἀλλὰ καὶ σήμερον ἀκόμη, ὅτε πλέον οἱ ὅροι εἶναι ἀνεστραμμένοι, καὶ ἔχομεν ἡμεῖς τὰς ἐπισήμους καὶ αὐθεντικὰς πληροφορίας καὶ πιστοποιήσεις, ἐξακολουθοῦν τὴν τακτικήν των. Ὁρμαθιάζουν ἀριθμοὺς τῆς ἰδίας των κατασκευῆς, καὶ ἔχουν τὴν ἀξίωσιν νὰ τοὺς θεωρήσωμεν ἀκριβεῖς, καίτοι εἶναι πάντη ἀσύμφωνοι πρὸς τοὺς τῶν ἐπισήμων πινάκων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοὺς ἐξηγμένους ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων. Καὶ ἂν τοὐλάχιστον ἡ διαφορὰ περιεστρέφετο εἰς ἑκατὸν, διακοσίας, τριακοσίας, τετρακοσίας, πεντακοσίας χιλιάδας δραχμῶν· ἂν περιεστρέφετο ἀκόμη καὶ εἰς ἓν ἢ δύο ἑκατομμύρια, τὸ πρᾶγμα θὰ ἠδύνατό πως νὰ θεωρηθῇ ἀνεκτὸν, προκειμένου περὶ διαχειρίσεως ἑκατοστύων ὅλων ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ ἑνὸς ἢ δύο ἢ καὶ τριῶν ἑκατομμυρίων. Ἐδῶ πρόκειται περὶ πεντήκοντα ἓξ ὅλων ἑκατομμυρίων δραχμῶν εἰς χρυσὸν, τὰ ὁποῖα ἑκατομμύρια, κατὰ τοὺς ἐπισήμους πίνακας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐδαπανήθησαν εἰς τὰς λεγομένας συνήθεις καὶ τακτικὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, καὶ οὐχὶ πρὸς τὸν σκοπὸν, πρὸς ὃν διὰ τῶν σχετικῶν νόμων ἦσαν προωρισμένα. Καὶ τοῦτο ἐγένετο οὐχὶ μόνον ἐν πληρεστάτῃ ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς, εἰς ἣν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἔδιδε κατ’ ἔτος τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι μεταξὺ τακτικῶν ἐξόδων καὶ ἐσόδων ὑπῆρχεν ἰσοζύγιον καὶ μικρὸν περίσσευμα ἐσόδων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους δανειστῶν, οἵτινες, λαμβάνοντες μέρος εἰς τὰ διάφορα δάνεια, ἐνόμιζον ὅτι ταῦτα ἐδαπανῶντο σύμφωνα μὲ τοὺς περὶ αὐτῶν νόμους εἴτε εἰς τροπὴν ἢ ἐξόφλησιν ἄλλων δανείων, εἴτε εἰς κατασκευὴν ὡρισμένων δημοσίων ἔργων. Καὶ ἐν ᾧ εὑρισκόμεθα πρὸ τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων, οὐδόλως δυσκολεύεται ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς, ὡς εἶπον ἤδη, νὰ ἐξακολουθῇ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς τὴν τακτικὴν τοῦ παρελθόντος. Προσπαθεῖ καὶ σήμερον ἀκόμη νὰ μᾶς ἀφήσῃ εἰς τὸ σκότος. Αὐτὴ εἶναι ἡ προσφιλής του μέθοδος, καὶ ταύτην περίπου ἠκολούθησεν ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴς διὰ τῆς ὀκταώρου ἢ δεκαώρου ἀγορεύσεώς του. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἐπέστη ἡ ὥρα ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι τόσον ἡ μέθοδος αὕτη, καθὼς καὶ αἱ ἄλλαι ἐκεῖναι, ὧν ἐποιήσατο μνείαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, δὲν ἔχουν πλέον πέρασιν. Ἀρκετὰ ἐνεπαίχθημεν ἐπὶ πέντε σχεδὸν ἔτη. Πρέπει τώρα ν’ ἀκολουθήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἰδίαν μέθοδον, τὴν μέθοδον ἐκείνην, ἣν ἐνδεικνύουσι τὰ πράγματα, καὶ ἥτις ἐπιτακτικῶς ἐπιβάλλεται ἡμῖν ὑπὸ τοῦ καθήκοντος, ὅπερ πρέπει νὰ ἐπιτελέσωμεν καὶ ἀπέναντι τῆς πολιτείας καὶ ἀπέναντι τῆς κοινωνίας καὶ ἀπέναντι τῆς συνειδήσεώς μας. Ἔχομεν ὑπ’ ὄψει τὰς ἐπισήμους καταστάσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Αἱ καταστάσεις αὗται, μὴ προσβαλλόμεναι ὡς πλασταὶ, ἀποτελοῦσι δι’ ἡμᾶς πλήρη καὶ τελείαν ἀπόδειξιν. Κατ’ αὐτὰς, οἱ πρώην Ὑπουργοὶ ἐδαπάνησαν ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς πεντήκοντα ἓξ ὅλα ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς χρυσὸν ἐκ τῶν κατὰ τὰ τέσσαρα τελευταῖα ἔτη συνομολογηθέντων παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων, ἐναντίον τῶν σχετικῶν νόμων, εἰς τακτικὰς καὶ συνήθεις τῆς ὑπηρεσίας ἀνάγκας, αἵτινες καὶ αὐταὶ δὲν ἐγνώσθησαν τίνες εἶναι ἐν ταῖς λεπτομερείαις των. Ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας. Ὀφείλομεν νὰ εἴπωμεν πρὸς τοὺς πρώην Ὑπουργούς: «Κατηγορεῖσθε ὅτι, ἐναντίον τῶν νόμων, δι’ ὧν συνωμολογήθησαν τὰ ἀπὸ τοῦ 1887 μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1890 πάγια καὶ χρεωλυτικὰ δάνεια, ἐδαπανήσατε ἐξ αὐτῶν πρὸς κάλυψιν ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπεκρύπτετε καὶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν καὶ ἀπὸ τοὺς δανειστὰς, πεντήκοντα ἓξ ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς χρυσόν. Τί ἀπολογεῖσθε;» Ἰδοὺ ποῖον εἶναι τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν ἡμεῖς νὰ ἐκπληρώσωμεν, ἐὰν θέλωμεν νὰ δώσωμεν τὸν προσήκοντα χαρακτηρισμὸν εἰς τὰς θετικὰς καὶ ἀρνητικὰς μεθόδους τοῦ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτοῦ, οὗτινος ὁ κύριος καὶ ἀποκλειστικὸς σκοπὸς ἦτο νὰ μᾶς παρασύρῃ εἰς δισταγμοὺς καὶ ἀμφιβολίας, ὅπως οὕτω μᾶς περιαγάγῃ εἰς ἀμηχανίαν περὶ τοῦ πρακτέου. Βεβαιῶ ὅμως τόσον αὐτὸν, καθὼς καὶ τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν, ὡς καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν πάντας, ὅτι ταύτην τὴν φορὰν ἐπλανήθησαν. Ἡμεῖς ἔχομεν ἀπόφασιν νὰ μὴ περιορισθῶμεν πλέον εἰς ἁπλᾶς ἀναιρέσεις τῶν ἀνακριβῶν ἐν πᾶσιν ἰσχυρισμῶν των, ἵνα τοῖς παράσχωμεν τὴν εὐχαρίστησιν ν’ ἀπαγγείλωσιν ἄλλους μακροσκελεῖς λόγους, καὶ νὰ καταστρώσωσιν ἀπειρίαν νέων ἀριθμῶν, δι’ ὧν αὐθαιρέτως παρίστανται ὡς ἐσφαλμένοι οἱ ἐπίσημοι πίνακες τοῦ Ὑπουργείου. Εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον, ὅπερ ὑπέδειξα ἤδη· πρὸς τὸν σκοπὸν δὲ τοῦτον διετυπώθη πρότασις κατηγορίας κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν, ἥτις ὅμως, παρεκτὸς τοῦ κεφαλαίου, ὅπερ ἀνέπτυξα, καὶ ὅπερ ἀναφέρεται εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δανείων, περιέχει καὶ πολλὰ ἄλλα κεφάλαια, ἀφορῶντα εἰς σειρὰν πράξεων καὶ παραλείψεων, ἐναντίον ὡρισμένων τῶν νόμων διατάξεων. Τὰ διάφορα ταῦτα κεφάλαια ἐκ προνοίας ἀνεγράφησαν ἐν τῇ προτάσει ὅσον οἷόν τε ἀναλυτικώτερον· ἐπειδὴ δὲ εἶμαι ὑπόχρεως ἐκ τοῦ νόμου ν’ ἀναγνώσω τὴν πρότασιν, παραλείπω τὴν ἰδιαιτέραν ἑκάστου τῶν ἐν λόγῳ κεφαλαίων ἀνάπτυξιν, καὶ προβαίνω εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῆς προτάσεως, ἥτις ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πρὸς τὴν Βουλὴν. «Προτείνομεν ὅπως μετὰ τὴν νόμιμον προανάκρισιν γείνῃ κατηγορία κατὰ τῶν πρώην Ὑπουργῶν κ. κ. Χαριλάου Τρικούπη, Στεφάνου Δραγούμη, Δημητρίου Βουλπιώτου, Γεωργίου Θεοτόκη καὶ Ν. Τσαμαδοῦ ἐνώπιον τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 80 τοῦ Συντάγματος εἰδικοῦ δικαστηρίου ἐπὶ ταῖς ἑξῆς κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἑαυτῶν καθηκόντων πράξεσι καὶ παραλείψεσιν, ἐφ’ αἷς ὑπέχουσι ποινικὴν εὐθύνην κατὰ τὰ ἄρθρα 1ον § αʹ καὶ δʹ, 2ον § βʹ, 5ον § αʹ καὶ ἑπόμενα τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἄρθρον 482 τοῦ ποινικοῦ καὶ τὰ ἄρθρα 6, 7 καὶ 8 τοῦ ΧΕʹ τῆς 11 Μαρτίου 1877.

Αʹ.

«Κατὰ τοὺς ἐπισήμους πίνακας, οὓς προσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ προκάτοχος αὐτοῦ κ. Τρικούπης συνωμολόγησε κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887, 1888, 1889 καὶ 1890 διάφορα πάγια καὶ χρεωλυτικὰ δάνεια, ὧν τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 365 ἑκατομμύρια δραχμῶν, μὴ συμπεριλαμβανομένων τῶν προσωρινῶν. «Ἐξ αὐτῶν εἰσέπραξεν εἰς χρυσὸν διακόσια ἑξήκοντα ἑπτὰ ἑκατομμύρια (267,000,000), ἀπέναντι τῶν ὁποίων κατέβαλε δι’ ἐξόφλησιν προγενεστέρων δανείων, διὰ κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων Μύλων–Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν τριῶν θωρηκτῶν, διὰ τὰ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ διὰ τοὺς σιδηροδρόμους Πελοποννήσου καὶ Θεσσαλίας διακόσια ἕνδεκα ἑκατομμύρια (211,000,000), ὥστε μένει ὑπόλοιπον πεντήκοντα ἓξ περίπου ἑκατομμυρίων ἐκ μόνων τῶν παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων, διότι δὲν συνυπολογίζονται, ὡς εἴρηται, τὰ προσωρινὰ, ἅτινα ἀνέρχονται εἰς δώδεκα ἑκατομμύρια. «Ἐρωτᾶται ἤδη: Ποῦ καὶ πῶς ἐδαπανήθησαν τὰ πεντήκοντα ἓξ ταῦτα ἑκατομμύρια, ὧν τὸ πλεῖστον εἶναι εἰς χρυσόν; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λέγει ἀορίστως, ὅτι ἐδαπανήθησαν «εἰς ἄλλας ἀνάγκας»· ἀλλὰ τίνες εἰσὶν αἱ ἀνάγκαι αὗται; Ἐννοεῖ βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰς συνήθεις καὶ τακτικὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους· τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει, ὅτι τὰ πεντήκοντα ἓξ ἑκατομμύρια, ἅτινα εἶναι ὑπόλοιπον τῶν παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων, ὡς καὶ πολλὰ προσωρινὰ, ἐχρησίμευσαν εἰς κάλυψιν ἐλλειμμάτων τῶν ἐτῶν 1887, 1888, 1889 καὶ 1890· ἀλλὰ τοιαύτη ὑπόθεσις φαίνεται ἀποκρουομένη ὑπὸ τῆς πρώην Κυβερνήσεως. «Κατὰ τὰς πρὸς τὴν προηγουμένην Βουλὴν ἐπισήμους διαβεβαιώσεις τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ κ. Τρικούπη, τὸ ἔτος 1887 ἀπέληξεν εἰς ὁριστικὸν περίσσευμα διακοσίων τεσσαράκοντα μιᾶς χιλιάδων δραχμῶν (241,000), τὸ 1888 ἐπαρουσίασε μικρὸν καὶ ἀνεπαίσθητον ἔλλειμμα δύο περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ τὸ 1889 θ’ ἀπέληγε, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ ἰδίου κ. Τρικούπη, ὑποβάλλοντος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1890, «πάντως μὲν εἰς ἰσοζύγιον, πιθανότερον δὲ καὶ εἰς περίσσευμα ἐσόδων ἐπὶ τὰ ἔξοδα». Ἐν τούτοις ἠναγκάσθη ὁ αὐτὸς κ. Τρικούπης νὰ παραδεχθῇ κατόπιν, ὅτι ὑπάρχει καὶ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο μικρὸν ἔλλειμμα ἐκ δραχμῶν δύο καὶ ἡμίσεως περίπου ἑκατομμυρίων. «Ὅσον ἀφορᾷ τὸ 1890, δὲν ἔληξε μὲν ἀκόμη ἡ χρῆσις αὐτοῦ, ἀλλ’ ὁ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς ἀνέγραφε περίσσευμα ἐκ τριῶν περίπου ἑκατομμυρίων· ὥστε, καὶ ἂν μὴ κατέληγεν εἰς τὸ περίσσευμα τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων τὸ ἔτος τοῦτο, πάντως ὅμως θὰ κατέληγε κατὰ τὴν γνώμην του εἰς ἰσοζύγιον, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, τὸ μόνον ἔλλειμμα, ὅπερ ἀφῆκεν ἡ τετραετὴς διαχείρισις τοῦ κ. Τρικούπη, κατὰ τὰς ἰδίας του ὁμολογίας, εἶναι τὸ τοῦ 1888 ἐκ δύο περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ τὸ τοῦ 1889 ἐκ 2½ περίπου ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ τότε προκύπτει καὶ πάλιν ἀφ’ ἑαυτοῦ τὸ ἐρώτημα: Τί ἔγειναν τὰ 56 ἑκατομμύρια; Κατ’ ἀναπόδραστον ἀνάγκην ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν, ὅτι καὶ ταῦτα, ὡς λέγει καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐδαπανήθησαν εἰς κάλυψιν ἐλλειμμάτων, καὶ τότε εὑρισκόμεθα δυστυχῶς πρὸ τοῦ γεγονότος, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης, παριστῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τοῦ ἔσω καὶ ἔξω κόσμου ψευδῆ πράγματα ὡς ἀληθῆ, κατώρθονε, τῇ ἐνόχῳ ἀρωγῇ τῶν περὶ αὐτὸν χρηματιστῶν καὶ τῇ ἀνοχῇ τῆς ἀκλονήτου πλειονοψηφίας του, νὰ συνομολογῇ ἀλλεπάλληλα εἰς βάρος τοῦ ἔθνους δάνεια, ὅπως δι’ αὐτῶν κατὰ μέγα μέρος ἐπαρκῇ οὐχὶ εἰς ἐκτάκτους καὶ πραγματικὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, ἀλλ’ εἰς ἐξυπηρέτησιν σκοπῶν οὐδὲν κοινὸν πρὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἐχόντων. «Καὶ δὲν δύναται μὲν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ἑκατομμυρίων ὑπολανθάνουσι σπουδαιόταται καταχρήσεις, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον εὐρείας καὶ λεπτομεροῦς ἐρεύνης, ἥτις γενήσεται κατὰ τὰς περὶ τούτου διατάξεις τῶν σχετικῶν νόμων. «Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ ἀπὸ τοῦδε, εἶναι ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος, ἂν εἶχεν ἢ μὴ τὸ δικαίωμα ἡ πρώην Κυβέρνησις νὰ δαπανήσῃ μέγα μέρος τῶν παγίων καὶ χρεωλυτικῶν δανείων εἰς ἄλλας οἱασδήποτε ἀνάγκας, πλὴν τῶν ὑπὸ τῶν σχετικῶν νόμων ὁριζομένων. «Τὰ ἐκ δανείων προερχόμενα ποσὰ ἀποτελοῦσι τοὺς λεγομένους ἐκτάκτους πόρους, οἱ νόμοι δὲ, δι’ ὧν συνωμολογήθησαν τὰ περὶ ὧν πρόκειται πάγια καὶ χρεωλυτικὰ δάνεια, ὁρίζουσιν, ὅτι ταῦτα ἐγένοντο πρὸς ὡρισμένους εἰδικοὺς καὶ ἐκτάκτους σκοπούς. «Πλὴν τῶν ἄλλων νόμων, οἱ ὁποῖοι ὁρίζουσι τοὺς ἐκτάκτους σκοποὺς, πρὸς οὓς συνωμολογήθησαν τὰ διάφορα δάνεια, ἔχομεν καὶ τὸν ᾼΨʹ τῆς 2 Φεβρουαρίου 1889, ὅστις ἀναγράφει, ὅτι «τὸ προϊὸν τῶν παγίων δανείων προορίζεται ἀποκλειστικῶς εἰς ἀπόσβεσιν προγενεστέρων δανείων, εἰς ἐξαγορὰν ὁμολογιῶν τῶν δανείων τούτων, καὶ εἰς τροπὴν συνωμολογημένων χρεωλυτικῶν δανείων εἰς πάγια». «Ἐν τούτοις, ἐναντίον τῶν ῥητῶν καὶ σαφῶν τούτων τοῦ νόμου διατάξεων, ἡ πρώην Κυβέρνησις ἐδαπάνησεν, ὡς εἴρηται, δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων δραχμῶν, προερχομένων ἐκ δανείων, πρὸς σκοπούς, οὓς δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἀκόμη ἀκριβῶς. «Ἀσφαλὲς ἄρα ἐκ τῶν ἐκτεθέντων συμπέρασμα προκύπτει, ὅτι οἱ πρώην Ὑπουργοὶ ὑπέχουσι ποινικὴν εὐθύνην ἐπὶ παραβάσει τῶν περὶ τῶν συνομολογηθέντων δανείων νόμων, καὶ ἰδίως τοῦ νόμου ΑΨʹ τῆς 2 Φεβρουαρίου 1889, ἀσχέτως πρὸς τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῇ διαχειρίσει ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτῆς, ἣν εὐθύνην θὰ συναντήσῃ πάντως ἡ ἀνάκρισις ἐν τῇ περὶ τῶν ἀπὸ τοῦδε ὡρισμένων ἀξιοποίνων πράξεων ἐρεύνῃ αὐτῆς.

Βʹ.

«Κατὰ Μάρτιον τοῦ 1887 ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐσκέφθη ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸ ἄχυρον διὰ χόρτου μόνον διὰ τὰ κτήνη τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, πρὸς τοῦτο δὲ προέβη μετ’ ἐκφραστικῆς σπουδῆς εἰς τέλεσιν μειοδοτικῆς δημοπρασίας διὰ τὸ ἀναγκαιοῦν ἐπὶ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα ποσόν. «Τὰ κατὰ τὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου δημόσιον δῆθεν συναγωνισμὸν ἔχουσιν ὡς ἑξῆς: «Τὸ Φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν, κατὰ διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ προκηρύξεώς του ἀπὸ 13 Ἀπριλίου 1887, ὥρισε νὰ τελεσθῇ ἡ μειοδοτικὴ δημοπρασία εἰς τὸν συνήθη τῶν δημοπρασιῶν τόπον κατὰ τὴν 17ην, 18ην καὶ 19ην ἰδίου μηνός· ἀλλὰ μετὰ μίαν ἡμέραν, ἤτοι τὴν 14ην Ἀπριλίου, ἐτροποποίησεν, ὡς ἐκφράζεται, τὴν προηγουμένην προκήρυξίν του, καὶ ἐξέδοτο νέαν, διὰ τῆς ὁποίας ὥρισε νὰ γείνῃ ἡ δημοπρασία, ὄχι πλέον διὰ τοῦ συνήθους φανεροῦ συναγωνισμοῦ, ἀλλὰ δι’ ἐνσφραγίστων προσφορῶν, ὑποβλητέων μέχρι τῆς 5ης ὥρας μ. μ. τῆς 24ης Ἀπριλίου. «Ἐνσφραγίστους προσφορὰς κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ταύτην ἡμέραν καὶ ὥραν ὑπέβαλον δύο μόνον, ἤτοι ὁ κ. Α. Καμπᾶς, ὅστις προσεφέρετο νὰ γείνῃ χορηγητὴς μὲ 18¼ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, καὶ ὁ Α. Βίμπος, ὅστις προσεφέρετο νὰ ἐνεργήσῃ τὴν αὐτὴν χορηγίαν πρὸς 20 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Ἑπομένως τελευταῖος μειοδότης ἀνεδείχθη ὁ κ. Καμπᾶς «Μετὰ τοῦτο, πρὶν ἢ ἐκδοθῇ ἡ ἔγκρισις, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν συνέστησεν ἐπιτροπήν, ἵνα γνωμοδοτήσῃ μεταξὺ ἄλλων καὶ ἂν ἡ τιμὴ τῶν 18¼ λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν ἦναι συμφέρουσα διὰ τὸ Δημόσιον. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη συνεκροτεῖτο ἀπὸ τοὺς Εὐστράτιον Ράλλην, Ξενοφῶντα Βενιζέλον, Εὔδοξον Στροῦμπον καὶ Γεώργιον Πιλάβιον, ἀπεφήνατο δὲ δι’ ἐκθέσεώς της, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν 18¼ λεπτῶν ἦτο ὑπέρογκος, ἓν δὲ μάλιστα μέλος αὐτῆς, ὁ κ. Ξ. Βενιζέλος, συνταγματάρχης τοῦ ἱππικοῦ, ἀπεφήνατο ὅτι, ἂν τὸ Δημόσιον ἤθελε νὰ προμηθευθῇ τὸ χόρτον ἀπευθείας καὶ οὐχὶ δι’ ἐργολαβίας, θὰ ἐπλήρονε τὸ ἥμισυ τῆς τιμῆς τῶν λεπτῶν 18¼. «Παρεκτὸς τῆς γνωμοδοτήσεως ταύτης τῆς ἐπιτροπῆς ἐγένετο καὶ ἔγγραφος πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δήλωσις ἐκ μέρους τῶν Α. Ἠλιοπούλου, Γ. Λυμπεροπούλου καὶ Π. Κολοσούκα, οἵτινες, γνωστοὶ ὄντες εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκ προηγουμένων προμηθειῶν ἀχύρου ὡς εὔποροι καὶ λίαν φερέγγυοι, προσεφέροντο νὰ χορηγῶσι τὸ χόρτον κατὰ 2 λεπτὰ ὀλιγώτερον τοῦ Καμπᾶ, τὴν δήλωσίν των δὲ ταύτην ἐκοινοποίησαν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος πρὸς τῆς νομίμου καὶ μεμαρτυρημένης κοινοποιήσεως τῆς ἐγκρίσεως πρὸς τὸν κ. Α. Καμπᾶν, ἑπομένως δὲ καὶ πρὸ τῆς συντάξεως τοῦ μετ’ αὐτοῦ περὶ τῆς προμηθείας συμβολαίου. «Ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ δοὺς προσοχὴν οὔτε εἰς τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς, οὔτε εἰς τὴν μειοδοτικὴν προσφορὰν τῶν ἀνωτέρω Ἡλιοπούλου, Λυμπεροπούλου καὶ Κολοσούκα, ἔσπευσε νὰ δώσῃ διαταγὴν πρὸς σύνταξιν τοῦ μετὰ τοῦ κ. Καμπᾶ συμβολαίου, ὅπερ συνετάχθη τῇ 7ῃ Μαΐου 1887. «Ἐκ τῶν ἐν συνόψει ἐκτεθέντων προκύπτει πρόδηλος ἡ πρόθεσις τοῦ κ. πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως διευκολύνῃ τὸν Καμπᾶν εἰς σπουδαίαν κερδοσκοπίαν, ἐπὶ προφανεῖ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ταῦτα μόνον. Ἔχομεν καὶ τὰ ἑξῆς λίαν ἐκφραστικά. «αʹ) Ἐνῷ ἡ προμήθεια τοῦ χόρτου θὰ ἐγίνετο κατὰ τὴν διακήρυξιν ἐν Θεσσαλίᾳ, ἡ δημοπρασία ἐνηργήθη μόνον ἐνταῦθα. «βʹ) Ἐνῷ ὅλαι αἱ διὰ τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ προμήθειαι ἐξεδίδοντο κατὰ κανόνα ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος, ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐξεδόθη διὰ δύο ἔτη. «γʹ) Ἐνῷ ἡ ἀξία τῆς χορηγητέας ποσότητος χόρτου ὑπερβαίνει τὰς 700,000 δραχμῶν, ἡ δι’ ἐνσφραγίστων προσφορῶν διαταχθεῖσα δημοπρασία ἐνηργήθη τόσον ταχέως, ὥστε ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς διακηρύξεως μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ὁριστικῆς ἐκτελέσεώς της μόλις ἐμεσολάβησαν δέκα ἡμέραι, καθ’ ἃς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωσι γνῶσιν οἱ θέλοντες νὰ διαγωνισθῶσι, καὶ μάλιστα οἱ ἐν Θεσσαλίᾳ. «δʹ) Ἡ διακήρυξις ὥριζεν, ὅτι «τὰ δελτία τῶν ἐνσφραγίστων προσφορῶν δὲν θὰ ἦσαν δεκτά, ἂν οἱ προσφερταὶ δὲν ἤθελον καταθέσει πρὸ τῆς ὑποβολῆς αὐτῶν τριάκοντα χιλιάδας δραχμῶν εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Φρουραρχείου λόγῳ ἐγγυοδοσίας.» Ἐν τούτοις ὁ κ. Καμπᾶς δὲν εἶχε συμμορφωθῆ πρὸς τὸν οὐσιωδέστατον τοῦτον ὅρον τῆς διακηρύξεως, καὶ ὅμως ὄχι μόνον τὸ δελτίον τῆς προσφορᾶς του ἐγένετο δεκτὸν, ἀλλὰ καὶ ἡ χορηγία τῷ ἀνετέθη, ἐναντίον, ὡς ἐῤῥέθη, τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς καὶ εἰς τὸ πεῖσμα ἐκείνων, οἵτινες προσεφέρθησαν νὰ χορηγῶσι τὸ χόρτον κατὰ 2 λεπτὰ ὀλιγώτερον κατ’ ὀκᾶν. «Πάντα ταῦτα τὰ περιστατικὰ, ἅτινα δὲν ὀφείλονται βεβαίως εἰς τυχαίας συμπτώσεις, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι χάριν ὡρισμένων προσώπων ἐθυσιάσθησαν σπουδαιότατα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν γνώμην τοῦ συνταγματάρχου κ. Βενιζέλου ἀνέρχονται εἰς 350 χιλιάδας δραχμῶν, ἀφοῦ τὸ ὅλον ποσὸν τῆς προμηθείας ἀνῆλθεν εἰς 700,000 δραχμῶν, καὶ ἀφοῦ ὁ ἐν λόγῳ κ. συνταγματάρχης ἀπεφήνατο, ὅτι, ἂν τὸ Δημόσιον μὴ ἤθελε νὰ περιπέσῃ εἰς χεῖρας ἀπλήστων ἐργολάβων, θὰ ἐπρομηθεύετο τὸ χόρτον εἰς τὸ ἥμισυ τῆς τιμῆς, εἰς ἣν ἀνέλαβε νὰ τὸ προμηθεύσῃ ὁ ἐργολάβος Καμπᾶς. Ἀλλὰ καὶ ἂν θεωρηθῇ πὼς ὑπερβολικὴ ἡ γνώμη τοῦ κ. Βενιζέλου, πάλιν ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου εἶναι μεγάλη, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ᾖναι κατωτέρα τῶν διακοσίων χιλιάδων δραχμῶν. Πλὴν τὰ περὶ τούτου ἐν ταῖς ἐσχάταις αὐτῶν λεπτομερείαις θέλουσι βεβαιωθῆ καὶ ἄλλως.

Γʹ.

«Προκειμένου περὶ προμηθείας ἀρβυλῶν διὰ τὸν στρατὸν, ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ κ. Τρικούπης, δὲν ἐνόει νὰ ὑποβάλῃ ἑαυτὸν εἰς τοὺς περιορισμοὺς τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον, ἐκτὸς ὡρισμένων τινῶν ἐξαιρέσεων, περὶ ὧν δὲν πρόκειται ἐνταῦθα, «πᾶσα διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου συμφωνία γίνεται διὰ δημοσίου συναγωνισμοῦ». «Ἐπειδὴ λοιπὸν ἤθελε νὰ ἔχῃ ἐλευθερίαν ἐνεργείας, ἠγόραζεν ἀρβύλας ἀπὸ ὡρισμένα πρόσωπα δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας. Ἡ προφανὴς αὕτη καὶ ἀπροκάλυπτος παραβίασις τοῦ νόμου ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅπερ ἐπανειλημμένως ὑπέδειξε πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, ὅτι ἔπρεπε νὰ παύσῃ παραβιάζων τὸν νόμον, ἐπὶ ἀπειλῇ ὅτι δὲν ἤθελον θεωρεῖσθαι τὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἰδιαιτέρων συμφωνιῶν χρηματικὰ ἐντάλματα. «Τὰ περὶ τούτου εἰδικώτερον ἔχουσιν ὡς ἑξῆς: «Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἠρνήθη τὸ πρῶτον κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1888 νὰ θεωρήσῃ ἓν τῶν ἐνταλμάτων ἐκ δραχμῶν 4,715, αἵτινες ἀντεπροσώπευον τίμημα ἀρβυλῶν, κατασκευασθεισῶν ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ, ἐπέστρεψε δὲ τὸ ἔνταλμα τοῦτο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀθεώρητον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀντὶ νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς ὑποδείξεις τοῦ Συνεδρίου, ἀντεπέστρεψε τὸ ἔνταλμα, καὶ ἐζήτησε νὰ μὴ ἐπιμείνῃ τὸ Συνέδριον εἰς τὴν ἄρνησιν τῆς θεωρήσεως, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐπετρέπετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ τοὺς κανονισμοὺς νὰ προμηθεύηται τὰς ἀρβύλας δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας. Τότε τὸ Συνέδριον διὰ τῆς ἀπὸ 6 Ἀπριλίου 1888 πράξεώς του ἀπεφάνθη μετὰ μακρὰς σκέψεις, ὅτι «ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι ἀνίσχυρος, καὶ ὅτι οὐδὲν ἔνταλμα διὰ τοιαύτην δαπάνην ἤθελε θεωρηθῆ εἰς τὸ μέλλον.» Ἡ πρᾶξις αὕτη τοῦ Συνεδρίου ἀνεκοινώθη πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἀλλ’ οὗτος οὐδεμίαν ἔδωκε προσοχὴν, ἐξηκολούθησε δὲ τὴν ἰδίαν τακτικὴν, ὁπότε πάλιν τὸ Συνέδριον, ἐξ ἀφετηρίας ἄλλων χρηματικῶν ἐνταλμάτων, διὰ τῆς ἀπὸ 4 Μαΐου 1888 πράξεώς του ἀπεφήνατο, ὅτι «διὰ πᾶσαν ἐκ νέου γενησομένην προμήθειαν ἀρβυλῶν ἔδει νὰ ἐφαρμόζηται ἀπολύτως τὸ μέτρον τοῦ δημοσίου συναγωνισμοῦ». Ἀνεκοινώθη καὶ ἡ δευτέρα αὕτη πρᾶξις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἀλλ’ ἔσχε καὶ αὕτη τὴν αὐτὴν, οἵαν καὶ ἡ προηγουμένη τύχην. Ἐπέμενεν ὁ κ. Τρικούπης νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἑαυτοῦ θέλησιν εἰς τὸ Συνέδριον, καὶ τῷ ἀπηύθυνεν ἔγγραφα, δι’ ὧν τῷ παρίστα, ὅτι ὤφειλε νὰ θεωρῇ τὰ ἐντάλματα, ἐπὶ τέλους δ’ ἐπηκολούθησε καὶ τρίτη ἀπὸ 20 Σεπτεμβρίου 1889 πρᾶξις τοῦ αὐτοῦ Συνεδρίου, δι’ ἧς τοῦτο ἀπεφαίνετο, ὅτι οὐδένα εἶχε λόγον ν’ ἀπομακρυνθῇ τῶν προηγουμένων ἀποφάσεών του, καὶ ὅτι ἔπρεπεν ἐπὶ τέλους νὰ παύσῃ ἡ προφανὴς ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παραβίασις τοῦ νόμου. Ἐγνωστοποιήθη καὶ ἡ ἀπόφασις αὕτη τοῦ Συνεδρίου τῷ κ. Ὑπουργῷ, ὅστις ἀπηύθυνε πρὸς τὸ Συνέδριον διὰ τοῦ παρ’ αὐτῷ Γεν. Ἐπιτρόπου τὸ ἀπὸ 12 Δεκεμβρίου 1889 ἔγγραφον, δι’ οὗ ἐξέθετε μεταξὺ ἄλλων καὶ ὅτι «αἱ δαπάναι τοῦ ἱματισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἐν ᾧ συμπεριλαμβάνονται καὶ αἱ ἀρβύλαι, διαιροῦνται εἰς δύο κατηγορίας, ἤτοι εἰς προμήθειαν ὑλικοῦ καὶ εἰς ἐργασίαν. Καὶ τὸ μὲν ὑλικὸν προμηθεύεται τὸ Δημόσιον ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἡ δὲ ἐργασία ἐκτελεῖται ἐν τῇ ἀποθήκῃ τοῦ ὑλικοῦ, ἔνθα ἐργάζονται ἱκανοὶ τὸν ἀριθμὸν στρατιῶται, ἐν ἀνάγκῃ δὲ προσλαμβάνονται καὶ ἰδιῶται». «Τὸ ἔγγραφον αὐτὸ εἶναι ἀνακριβὲς, διότι οὔτε τὸ διὰ τὰς ἀρβύλας ὑλικὸν προμηθεύεται τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, οὔτε στρατιῶται ἐργάζονται πρὸς κατασκευὴν αὐτῶν, ἐγένετο δὲ, ὅπως ἀρθῶσιν ἐκ τοῦ μέσου τὰ ἐκ μέρους τοῦ Συνεδρίου προσκόμματα πρὸς θεώρησιν τῶν ἐνταλμάτων, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἐπετεύχθη, διότι τὸ Συνέδριον μετὰ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ ἐδέχθη κατὰ πλειονοψηφίαν νὰ θεωρήσῃ, καὶ ἐθεώρησε, τὰ ἕως τότε ἀθεώρητα ἐντάλματα. Ἂν ἡ πλάνη τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Συνεδρίου ὑπῆρξεν ἑκουσία ἢ ἀκουσία, τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ βεβαιώσωμεν, σημειοῦμεν δὲ μόνον κατὰ προσθήκην, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κεντρικὸς ταμίας ἠρνεῖτο νὰ ἐξαργυρόνῃ ἐντάλματα ἐξ ἀρβυλῶν γιγνομένων δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας, ῥητῶς δὲ ἔλεγε διὰ δύο ἀπὸ 26 Αὐγούστου καὶ 13 Νοεμβρίου 1889 ἐγγράφων του, ὅτι δὲν ἐνόει νὰ ἐξαργυρώσῃ τὰ παρουσιασθέντα πρὸς αὐτὸν ἐντάλματα ἐκ δραχμῶν ἑξήκοντα καὶ ἐπέκεινα χιλιάδων, διότι «ἡ ἐνταλθεῖσα πληρωμὴ ἀντέκειτο εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, καθ’ ἃς οὐδεμία πληρωμὴ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους πέραν τῶν δραχμῶν χιλίων ἐπιτρέπεται ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ». «Καὶ ἐνῷ πρὸ τοιούτων δυσυπερβλήτων προσκομμάτων εὑρίσκετο ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν ἐφρόντιζε νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὸν νόμον, ἀλλ’ ἐπεζήτει νὰ τὸν καταδολιευθῇ κατὰ τρόπον μὴ προσήκοντα οὐδὲ εἰς κακίστης πίστεως ἰδιώτας. Καὶ δι’ αὐτὸ βλέπομεν, ὅτι ποσὸν 60,000 δραχμῶν διῃρέθη ἐπὶ τέλους εἰς ὑπερεξήκοντα κονδύλια, οὕτως ὥστε ἕκαστον αὐτῶν νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὰς 1000 δραχμὰς, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ μὴ ἀνθίσταται τὸ Συνέδριον εἰς τὴν θεώρησιν τῶν ἐνταλμάτων. «Ἀλλὰ διατὶ ἆρά γε παρατηρεῖται αὐτὴ ἡ ἰσχυρογνωμοσύνη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Πρὸς τί αὐτὴ ἡ πάλη μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου; Ζητηθήτωσαν ἐνταῦθα τὸ κόμμα καὶ οἱ εὐνοούμενοι. Ἀρκεῖ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου νὰ σημειώσωμεν, ὅτι πωλητὴς τοῦ πλείστου μέρους τῶν δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας χορηγουμένων τῷ Δημοσίῳ ἀρβυλῶν εἶναι Παναγιώτης τις Βουτσαρᾶς, ὃν θὰ συναντήσωμεν καὶ κατωτέρω ἐπὶ ὑποθέσεως παρομοίας φύσεως καὶ ὑπὸ σκανδαλωδεστέρας περιστάσεις. Οὐδὲ εἶναι ἄσχετος ἡ μνεία, ὅτι ὑπάρχει σωρεία πρωτοκόλλων τῶν διαφόρων σωμάτων τοῦ στρατοῦ, δι’ ὧν βεβαιοῦται, ὅτι αἱ ἀρβύλαι, αἱ ὑπὸ τὰς ἀνωτέρω συνθήκας χορηγούμεναι, ἐφθείροντο προώρως, ἐκ τούτου δὲ μεγίστην ζημίαν ὑφίστατο τὸ Δημόσιον. «Εἴπομεν ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον διὰ πλειονοψηφίας εἶχεν ἀποφασίσει νὰ θεωρῇ τὰ ἐντάλματα, ἀλλ’ εἴτε διότι δὲν ἐθεώρησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπαρκῆ τὴν διὰ πλειονοψηφίας ταύτην ἀπόφασιν, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, ἀπεφάσισε τέλος πάντων νὰ προκαλέσῃ δημόσιον συναγωνισμὸν διὰ τὴν προμήθειαν τριάκοντα τεσσάρων χιλιάδων ἀρβυλῶν, ἀνεδείχθη δὲ χορηγητὴς ὁ ἀνωτέρω Π. Βουτσαρᾶς. Κατόπιν τῆς μειοδοτικῆς ταύτης δημοπρασίας, ἧς ἡ ἀκρίβεια πρέπει νὰ ἐξελεγχθῇ, συνετάχθη τὸ συμβόλαιον τῇ 28 Ἰουνίου 1890, ὤφειλε δὲ κατ’ αὐτὸ ὁ ἐργολάβος νὰ παραδώσῃ τὴν πρώτην δόσιν, ἤτοι ἓξ χιλιάδες ζευγῶν διὰ τὸ πεζικὸν, καὶ 2,500 διὰ τὸ ἱππικὸν καὶ πυροβολικὸν, τῇ 8 Ἰουνίου 1890. «Καὶ ὅμως ὁ πρώην κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καίτοι ὑφίστατο ἡ ἐργολαβία αὕτη, ἔδωκεν ἐντολὴν τῇ 9, 10 καὶ 21 Ἰουλίου, τῇ 3 Αὐγούστου καὶ τῇ 4 Σεπτεμβρίου 1890, ὅπως ἀγορασθῶσι, καὶ ἠγοράσθησαν, δι’ ἰδιαιτέρας πάλιν συμφωνίας ἀρβύλαι ἀξίας 18,000 δραχμῶν! «Μετὰ τοῦτο εὑρέθη καὶ πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην τὸ Συνέδριον νὰ ὑπομνήσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον διὰ τῆς ἀπὸ 30 Σεπτεμβρίου 1890 πράξεώς του, ὅτι «πρέπει νὰ παύσῃ πλέον τὸ σύστημα τῶν τμηματικῶν προμηθειῶν πάσης φύσεως ὑλικοῦ, ὡς ἀντιβαῖνον εἰς τὸν νόμον», διαῤῥήδην δ’ ἠρνήθη νὰ θεωρήσῃ ἐντάλματα 11 περίπου χιλιάδων δραχμῶν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι «οὐδὲν δικαίωμα εἶχεν ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία νὰ πραγματοποιήσῃ δαπάνην, δι’ ἣν ὑπῆρχεν ἀνεγνωρισμένος χορηγητής». «Ἐκ τῆς ἀνωτέρω ἀπὸ 30 Σεπτεμβρίου 1890 πράξεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου προκύπτει, ὅτι καὶ ἄλλη παρανομία εἶχε τολμηθῆ συγχρόνως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, προκειμένου περὶ ἐπιμισθίων ἀξιωματικῶν, οἵτινες δὲν ἐδικαιοῦντο νὰ λάβωσι τοιαῦτα. Ἐπιστρέφον τὸ Συνέδριον ἀθεώρητον σχετικὸν ἐκ δραχμῶν 7,789 καὶ 61)00 ἔνταλμα, παρατηρεῖ, ὅτι οἱ περὶ ὧν ἐπρόκειτο ἀξιωματικοὶ δὲν ἐδικαιοῦντο νὰ λάβωσιν ἐπιμίσθια, διότι ὁ νόμος τοῦ 1859, εἰς ὃν ἐστηρίζοντο, κατηργήθη διὰ τοῦ νόμου ΥΕʹ τοῦ 1871. Ὥστε ἐγίνετο χρῆσις καὶ νόμων κατηργημένων πρὸς ἀποπλάνησιν τοῦ Συνεδρίου.

Δʹ.

«Ἐξ ἐκποιήσεως κτηνῶν τοῦ στρατοῦ εἶχεν εἰσπραχθῆ χρηματικὸν ποσὸν ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ διακοσίων περίπου χιλιάδων δραχμῶν κατὰ τὰ 1887, 1888 καὶ 1889. Τὸ ποσὸν τοῦτο, ἄγνωστον διατὶ, ὁ πρώην κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπέτρεπε νὰ εἰσάγηται καὶ εἰσήγετο εἰς τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον τοῦ στρατοῦ, ἀντὶ νὰ εἰσάγηται εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον. Καὶ εἰσήχθη μὲν κατόπιν μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον, ἀλλὰ τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον ἐπωφελήθη τῆς εὐκαιρίας νὰ κρατήσῃ δι’ ἑαυτὸ ὀγδοήκοντα τρεῖς χιλιάδας δραχμῶν, χωρὶς νὰ γείνῃ παρατήρησίς τις ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον. Παρεκτὸς τούτου, τὸ αὐτὸ ταμεῖον ἐνήργει κατὰ διαταγὴν τοῦ κ. πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διαφόρους ἄλλας πληρωμὰς, ἀσχέτους ὅλως πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου· αʹ) πρὸς τὸν κ. Καραϊσκάκην δραχμὰς 800, ἐπὶ λόγῳ ὅτι εἶχε φθαρῆ ἡ ἱπποσκευή του· βʹ) πρὸς τὸν ἀξιωματικὸν κ. Σπορίδην δραχμὰς 563 δι’ ἄγνωστον λόγον, καὶ γʹ) εἰς τὸ Φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν δρ. 6,734 διὰ τίμημα μιᾶς ἁμάξης, ἥτις διὰ πρωτοκόλλου παρεδόθη πρός τινα Καζιτώρην, ἁμαξηλάτην τοῦ Ὑπουργείου, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ πληρώσῃ τὸ ποσὸν τῶν 6,734 δρ. διὰ μηνιαίας καταβολῆς 50 δραχμῶν ἐκ τοῦ μισθώματος ἄλλης ἁμάξης, ἧς τὴν χρῆσιν ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον. Βλέπομεν ἐνταῦθα, ὅτι δὲν πρόκειται πλέον περὶ παρατύπου πληρωμῆς ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ περὶ καθαρῶν δωρεῶν, ἃς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμνεν ἐκ τῶν δημοσίων χρημάτων. Τὰ περὶ τῆς ἁμάξης δὲ εἰδικώτερον ἔχουσιν ὡς ἑξῆς. «Ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς διέταξε τὸ Φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν ν’ ἀγοράσῃ λίρας ἀντιστοιχούσας πρὸς τὸ ποσὸν 6,734 δραχμῶν, νὰ τὰς ἀποστείλῃ δὲ εἰς Λονδῖνον, ὅπως δι’ αὐτῶν πληρωθῇ ὡρισμένη καὶ δι’ ἰδιαιτέρας παραγγελίας γενομένη ἅμαξα. Τὸ Φρουραρχεῖον, συμμορφωθὲν πρὸς τὴν διαταγὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἠγόρασε καὶ ἀπέστειλε τὰς λίρας εἰς Λονδῖνον. Μετά τινα χρόνον ἡ ἅμαξα ἀπεστάλη ἐνταῦθα, ἐπειδὴ δὲ ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἀνήκουσα εἰς τὸ Δημόσιον, δὲν ἐπεβαρύνθη μὲ τελωνειακὸν δασμὸν, μεθ’ ὃ ἐδόθη, ἢ μᾶλλον ἐχαρίσθη πρὸς τὸν Καζιτώρην. Ἡ νέα Κυβέρνησις οὔτε τὴν εὗρεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, οὔτε γνωρίζει ποῦ εὑρίσκεται. Καὶ τοῦτο εἶναι φυσικὸν, ἀφοῦ ὁ κύριος αὐτῆς δὲν θέλει νὰ μεταχειρισθῇ ταύτην εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου. Μετὰ τὴν πρὸς τὸν Καζιτώρην παράδοσιν ὁ κ. Τρικούπης διέταξε τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ Φρουραρχεῖον τὰς δραχμὰς 6,374 ἐκ τοῦ τιμήματος τῶν κτηνῶν! Καὶ τὰς ἐπλήρωσε.

Εʹ.

«Τὴν 2αν καὶ 3ην Ὀκτωβρίου παρελθόντος ἔτους, ἤτοι δέκα ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διέταξε διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 56,298 καὶ 56,291 δύο τηλεγραφικῶν διαταγῶν του τὸ 9ον σύνταγμα τοῦ πεζικοῦ καὶ τὸ 2ον τάγμα τοῦ 6ου συντάγματος νὰ πληρώσωσι πρὸς τὸν ἐν Μεσολογγίῳ ὑποστράτηγον κ. Καραϊσκάκην δραχμὰς 2,500, αἵτινες καὶ τῷ κατεβλήθησαν, μόλις δὲ κατὰ τὴν 14ην Ὀκτωβρίου, ἤτοι κατὰ τὴν ἡμέραν τῶν ἐκλογῶν, ἐνεθυμήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀνακοινώσῃ ἐγγράφως εἰς τὸ 9ον σύνταγμα τοῦ πεζικοῦ, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 2,500 δραχμῶν ἐπληρώθη τῷ ὑποστρατήγῳ κ. Καραϊσκάκῃ δι’ οἰκογενειακάς του ἀνάγκας, καὶ ὅτι ἑπομένως ἔπρεπε νὰ ἐξοφληθῇ διὰ κρατήσεως 100 δραχμῶν κατὰ μῆνα ἐκ τοῦ μισθοῦ του. Ὥστε ἄλλως ἤρχισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὴν 3ην Ὀκτωβρίου, καὶ ἄλλως ἐτελείωσε κατὰ τὴν 14ην Ὀκτωβρίου, ἥτις ἀνέτρεψε τὰ σχέδιά του. Ἠθέλησε διὰ τοῦ ἀπὸ 14 Ὀκτωβρίου ἐγγράφου του νὰ δώσῃ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν 2,500 δραχμῶν τύπον προκαταβολῆς. Ἀλλὰ δὲν ἐγνώριζεν ἆρά γε ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι αἱ προκαταβολαὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἀπαγορεύονται δυνάμει τοῦ ΩΚΒʹ νόμου τῆς 18ης Ἀπριλίου 1880; Ἠγνόει ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου αὐτοῦ Β. Διάταγμα τῆς 23ης Μαΐου 1882, καὶ τὰς ἀπαγορευτικὰς ἐγκυκλίους τῆς 26ης Φεβρουαρίου 1885 καὶ 20ῆς Ὀκτωβρίου 1886; Βεβαίως δὲν ἠγνόει πάντα ταῦτα ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ ὑπέκυψεν εἰς τὴν κάκιστα ἐννοουμένην ἀνάγκην τῆς ἐνδοτικότητος ἀπέναντι τοῦ κ. πρώην Πρωθυπουργοῦ. «Καὶ εἰ μὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀληθοῦς προκαταβολῆς, ἀσχέτου πρὸς πᾶσαν πλαγίαν σκέψιν, θὰ ἠδύνατό τις ἴσως νὰ μὴ θεωρήσῃ τὸ πρᾶγμα πολὺ σοβαρόν· ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἡ πρώην Κυβέρνησις δὲν ἀπέβλεψεν εἰς τὴν θεραπείαν τῶν οἰκογενειακῶν ἀναγκῶν τοῦ ὑποστρατήγου κ. Καραϊσκάκη, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῶν ἀναγκῶν τούτων πρὸς σκοποὺς ἐκλογικούς. Ἐπιδεικνύων ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἐσχάτην ἀνευλάβειαν πρός τε τὸ ἀνώτατον στρατιωτικὸν ἀξίωμα καὶ τὸ ὄνομα τοῦ κ. Καραϊσκάκη, ἐνόμισεν ὅτι εὗρε κατάλληλον εὐκαιρίαν νὰ κερδοσκοπήσῃ ἐκλογικῶς ἐν τῷ νομῷ του. Ἂν δὲν ἀρκῇ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου τὸ γεγονὸς, ὅτι ἡ προκαταβολὴ ἐγένετο κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἔστωσαν εἰς ἐπίῤῥωσιν τοῦ ἡμετέρου ἰσχυρισμοῦ καὶ τὰ ἑξῆς. «Τὴν 9ην Σεπτεμβρίου παρελθόντος ἔτους, ἤτοι ἕνα μῆνα πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διέταξε διὰ τοῦ 10ου πεζικοῦ συντάγματος τὸν ἐν Κεφαλληνίᾳ διαμένοντα λοχαγὸν κ. Σκυλοδῆμον, «ν’ ἀναχωρήσῃ εἰς Ἀθήνας λόγῳ ὑπηρεσίας». Ὁ κ. Σκυλοδῆμος, συμμορφωθεὶς πρὸς τὴν ὑπουργικὴν διαταγὴν, ἦλθεν ἐνταῦθα, διέταξε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ Φρουραρχεῖον τὴν 19ην Σεπτεμβρίου νὰ τῷ προκαταβάλῃ καὶ τῷ προκατέβαλε δραχμὰς 300 ἀπέναντι τοῦ μισθοῦ του καὶ τῶν ὁδοιπορικῶν ἐξόδων του, καίτοι, ὡς εἴρηται, αἱ προκαταβολαὶ ἀπαγορεύονται. Τῇ 22ᾳ Σεπτεμβρίου ὁ κ. Ὑπουργὸς διέταξε τὸν κ. Σκυλοδῆμον ν’ ἀναχωρήσῃ ἀμέσως παρὰ τῷ στρατηγῷ κ. Καραϊσκάκῃ, παρ’ ᾧ «ἀπεσπᾶτο διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας». Τῇ 1ῃ Ὀκτωβρίου, ἤτοι 12 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ὁ κ. Καραϊσκάκης ἀπηύθυνε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει): «Παραδίδων σήμερον διεύθυνσιν ὑπηρεσίας εἰς συνταγματάρχην Βελλόπουλον, ἀναχωρῶ αὔριον πρωΐαν διὰ λόγους ὑπηρεσίας εἰς Ἄρταν, προσλαμβάνων λοχαγὸν Σκυλοδῆμον, δι’ ὃ ἐξαιτοῦται ἔγκρισιν τηλεγραφικῶς». «Μετὰ τοιαύτην ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων προκύπτουσαν ἐνέργειαν τῆς πρώην Κυβερνήσεως ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν οὐδεὶς, εἰ μὴ εἶναι κακῆς πίστεως, δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἀθώων προκαταβολῶν λόγῳ οἰκογενειακῶν ἢ ἀτομικῶν ἀναγκῶν, ὡς μετ’ ἀπιστεύτου εὐκολίας ὑπεστήριξε πρό τινων ἡμερῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐπρόκειτο ἀκριβῶς περὶ ἐκλογικῶν ἐπεμβάσεων τοῦ χειροτέρου εἴδους, αἵτινες συνεδυάσθησαν μὲ τὴν παραβίασιν τοῦ νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως τῶν προκαταβολῶν. Πρὸς μείζονα τῶν λεγομένων ἡμῶν πίστωσιν προσθέτομεν διὰ τοὺς τυχὸν ἀγνοοῦντας, ὅτι ὁ λοχαγὸς κ. Σκυλοδῆμος κατάγεται ἐκ τῆς ἐπαρχίας Βάλτου, τοῦ ἰδιαιτέρου τοῦ κ. πρώην Πρωθυπουργοῦ νομοῦ, προκειμένου δὲ νὰ μεταβῇ μετὰ τοῦ κ. Καραϊσκάκη εἰς Ἄρταν, διῆλθε κατ’ ἀνάγκην διὰ τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας Βάλτου, ἤτοι διὰ Καρβασαρᾶ καὶ ἄλλων μερῶν. «Οὕτως ἐνόουν οἱ ἐπὶ τετραετίαν ὅλην αὐταρχικῶς κυ-

βερνήσαντες νὰ μορφώσουν τὸν στρατόν!

Ϛʹ.

«Τῇ 7ῃ Φεβρουαρίου 1890 ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς ἀπηύθυνεν εἰς τὸ ἐνταῦθα Φρουραρχεῖον τὸ ὑπ’ ἀριθ. 6753 ἔγγραφόν του, δι’ οὗ διέταξεν, ὅπως τὸ ἐν λόγῳ Φρουραρχεῖον καταβάλῃ κατ’ αἴτησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δραχμὰς 3,000 ἐκ τοῦ ταμείου του πρὸς τὸν τότε συνταγματάρχην κ. Ζυμβρακάκην, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ τὰς λάβῃ ἀπὸ τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890· τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει, ὅτι σχετικὴ πίστωσις δὲν ὑπῆρχε. Τὸ Φρουραρχεῖον ἔσπευσε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν διαταγὴν τοῦ κ. πρώην Πρωθυπουργοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ κατέβαλε τῷ κ. Ζυμβρακάκῃ τὰς 3,000 δραχμῶν. Τῇ 6ῃ Μαρτίου 1890 ὁ ἴδιος κ. Τρικούπης ἀπηύθυνε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ ἑξῆς ἔγγραφον (ἀναγινώσκει): «Κατ’ αἴτησιν ὑμῶν ἐπληρώθησαν τῷ συνταγματάρχῃ Ζυμβρακάκῃ ἐκ τοῦ ταμείου τοῦ Φρουραρχείου τρισχίλιαι δραχμαί, παρακαλοῦμεν δὲ ν’ ἀποδώσητε ταύτας εἰς τὸ Φρουραρχεῖον δι’ ἐντάλματος». «Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἀνταπεκρίθη εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις τῇ 3ῃ Μαΐου ἰδίου ἔτους ἀπηύθυνε δεύτερον ἔγγραφον, τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὑπενθυμίζοντες ὑμῖν τὸ προηγούμενον σχετικὸν ἔγγραφόν μας, παρακαλοῦμεν καὶ αὖθις ν’ ἀποδώσητε εἰς τὸ Φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν τὰς πρὸς τὸν κ. Ζυμβρακάκην πληρωθείσας παρ’ αὐτοῦ τρισχιλίας δραχμάς.» «Τῇ 24ῃ Μαΐου τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπέστειλε τὸ ὑπ’ ἀριθ. 606 ἐκ τριῶν χιλιάδων δραχμῶν χρηματικὸν ἔνταλμα ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Φρουραρχείου Ἀθηνῶν πρὸς πληρωμὴν τοῦ παρ’ αὐτοῦ καταβληθέντος ἴσου ποσοῦ εἰς τὸν κ. Ζυμβρακάκην «διὰ λόγους ἀφορῶντας τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν». Τὸ ἔνταλμα τοῦτο ἐθεωρήθη ἀπὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ ἐξωφλήθη ἀπὸ τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον ἄνευ δικαιολογητικῶν· διὰ νὰ γείνῃ δὲ τοῦτο, προεκλήθη τὸ ἀπὸ 6 Μαρτίου 1890 Β. Διάταγμα, δι’ οὗ ἐνεκρίνετο ἡ ἄνευ δικαιολογητικῶν ἐξόφλησις, ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 39 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον «εἰς πᾶν χρηματικὸν ἔνταλμα πρέπει νὰ ἐπισυνάπτωνται, ὑπὸ εὐθύνην τοῦ ἐκδίδοντος αὐτό, ἔγγραφα βεβαιοῦντα ὅτι δι’ αὐτοῦ ἀποδίδεται ὁλικῶς ἢ ἐν μέρει κατὰ τὰς νομίμους διατυπώσεις ἀποδεδειγμένον χρέος τοῦ Κράτους.» Σημειωτέον ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ὑπάρχει αἴτησις αὐτοῦ πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως καταβληθῶσιν ὑπὸ τοῦ Φρουραρχείου αἱ 3,000 δραχμαί. Καὶ ὅμως ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς διὰ δύο ἐγγράφων του λέγει, ὅτι κατ’ αἴτησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διέταξε τὸ Φρουραρχεῖον νὰ καταβάλῃ τὰς τρισχιλίας δραχμάς. «Τοιαύτας ἰδέας εἶχον οἱ πρώην Ὑπουργοὶ περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων, καὶ οὕτως ἐνόουν νὰ τὰς ἐφαρμόζουν.

Ζʹ.

«Διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 1468 καὶ 1482 τοῦ 1878 ὁριστικῶν καὶ τελεσιδίκων ἀποφάσεων τοῦ Πλημμελειοδικείου Χαλκίδος κατεδικάσθησαν οἱ Λεμπεσόπουλος Σπυρίδων, ἐνωμοτάρχης, καὶ Παπαναστασίου Πέτρος, λοχίας τοῦ βʹ πεζικοῦ συντάγματος, ἐπὶ ἐκλογικαῖς παραβάσεσιν εἰς φυλάκισιν, εἰς στέρησιν τῶν πολιτικῶν των δικαιωμάτων ἐφ’ ὡρισμένον χρόνον, εἰς ἔκπτωσιν ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ των, εἰς στέρησιν ὅλων τῶν μετὰ τῆς ἀρχῆς ἢ ὑπηρεσίας συνημμένων δικαιωμάτων καὶ πλεονεκτημάτων, καὶ εἰς ἀνικανότητα πρὸς ἀνάκτησιν τῆς ἀρχῆς ἢ ἄλλης δημοσίας ὑπηρεσίας. «Ἐπίσης διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 913 τοῦ 1888 ὁριστικῆς καὶ τελεσιδίκου ἀποφάσεως τῶν ἐν Λαρίσσῃ Πλημμελειοδικῶν κατεδικάσθη ὁ Παπαῤῥόδης Λυκοῦργος ἐνωμοτάρχης εἰς φυλάκισιν, εἰς στέρησιν ὅλων τῶν μετὰ τῆς ἀρχῆς ἢ ἄλλης δημοσίας ὑπηρεσίας συνημμένων δικαιωμάτων καὶ πλεονεκτημάτων, καὶ εἰς ἔκπτωσιν ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας. «Αἱ ἀποφάσεις αὗται ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐγκαίρως, ἀλλ’ ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς διέταξε τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν μόνον ὡς πρὸς τὴν φυλάκισιν, ἠρνήθη δὲ νὰ ἐκτελέσῃ αὐτὰς κατὰ τὰς λοιπὰς διατάξεις των διὰ τῆς ἀποβολῆς ἀπὸ τοῦ στρατοῦ τῶν ἐν λόγῳ τριῶν ὑπαξιωματικῶν, οὓς ἐτήρησεν ἐν αὐτῷ, εἰς τὸ πεῖσμα τρόπον τινὰ τῶν καταδικασάντων αὐτοὺς δικαστηρίων. Ἂν θελήσῃ τις νὰ ζητήσῃ τοὺς λόγους τῶν τοιούτων τοῦ κ. πρώην Πρωθυπουργοῦ παραλείψων, δι’ ὧν παρεβιάσθη θεμελιώδης διάταξις τοῦ Συντάγματος, δύναται νὰ τοὺς ἀνεύρῃ κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὰς ἑξῆς σκέψεις τῶν ἀποφάσεων τοῦ Πλημμελειοδικείου Χαλκίδος (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ ἀμφότεροι οἱ κατηγορούμενοι, ἐπὶ κεφαλῆς ὄντες μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν καὶ ὡς τοιοῦτοι περιφερόμενοι τὰ διάφορα χωρία τοῦ δήμου ἐπὶ τῷ ἀναληθεῖ λόγῳ, ὅτι ἐκτελοῦσι καθήκοντα ἀναγόμενα εἰς τὴν μεταβατικὴν ὑπηρεσίαν, ἐπεχείρησαν καὶ ἐξετέλεσαν πολλὰς πράξεις, τεινούσας εἰς τὴν μὴ ἐλευθέραν ἐξάσκησιν τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν, καὶ δὴ ὅπως ἐμποιήσωσι φόβον εἰς τοὺς προτιθεμένους νὰ ὑπερψηφίσωσι τὸν ὑποψήφιον Γαζέπην, ἐπετέθησαν ἀδίκως κατὰ τοῦ Ἀλεξάνδρου Πετσάλη καὶ ἐνήργησαν ἐπ’ αὐτοῦ σωματικὰς ἐρεύνας πρὸς ἐξευτελισμόν, παρημπόδισαν δ’ αὐτόν τε καὶ τὸν Γαζέπην ἀπὸ τοῦ νὰ μεταβῶσιν εἰς τὸ χωρίον Ἀφράτη πρὸς συνάντησιν καὶ συνεννόησιν μετὰ τῶν πολιτικῶν των φίλων, ἐξεδίωξαν αὐτοὺς δι’ ἀπειλῶν, ἐκακοποίησαν πολλοὺς ἐκ τῶν περὶ αὐτούς, καὶ ἰδίως τοὺς Σταυριανὸν καὶ Σπυριδάκην, καὶ ἐν γένει ἐκ παντὸς τρόπου ἐνήργησαν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε διὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως νὰ ἐμπνευσθῇ φόβος εἰς τοὺς φίλους τοῦ Γαζέπη, ἵνα μὴ προσέλθωσι τὴν ἐπιοῦσαν εἰς τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς κλπ.» «Ἐπειδὴ οἱ κατηγορούμενοι, (ἄλλη ἀπόφασις) περιφερόμενοι ἀνὰ τὰ χωρία τοῦ δήμου Χαλκιδέων ἐπὶ κεφαλῆς ἀποσπάσματος, ἐκακοποίησαν διαφόρους ἐκλογεῖς καὶ ἰδίως τοὺς..... (σημειοῦνται πολλὰ ὀνόματα), ὧν ἕνα, τὸν Ἰωάννην Τσώτρην, ἀπέστειλε δεδεμένον ὁ λοχίας Παπαναστασίου πρός τινα πολιτικόν, γράφων αὐτῷ, ἵνα τὸν ὁρκίσῃ διὰ τὴν ψῆφόν του, ταῦτα δὲ ἔπραττον, ὅπως ἐκβιάσωσι τοὺς ἐκλογεῖς νὰ καταψηφίσωσι τὸν Ἀλέξ. Πετσάλην κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς 25 Ἰουνίου καὶ τὸν Γαζέπην κατὰ τὴν δημοτικὴν ἐκλογὴν τῆς 5 Ἰουλίου....» «Ἦτο λοιπὸν δυνατὸν μετὰ τοιαύτας ἐκλογικὰς ἐκδουλεύσεις, ἃς οἱ καταδικασθέντες ὑπαξιωματικοὶ προσέφερον εἰς τοὺς ἐν Εὐβοίᾳ φίλους τοῦ κ. Τρικούπη, νὰ τοὺς ἀποβάλῃ οὗτος ἀπὸ τὸν στρατόν: Θαῦμα εἶναι μάλιστα, πῶς δὲ τοὺς ἐπροβίβασε. «Καὶ ὅμως, ἂν δὲν εἴχομεν ὑπ’ ὄψει δημόσια ἔγγραφα, θ’ ἀπέβαινεν ἡμῖν ἀδύνατον νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι εὑρέθη Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀρνηθῇ ὑπὸ τοιαύτας οἰκτρὰς περιστάσεις τὴν ἐκτέλεσιν ἀποφάσεων τῶν δικαστηρίων. Αὐταὶ ἦσαν αἱ περὶ ἀναμορφώσεως τοῦ στρατοῦ ἰδέαι τοῦ πρώην κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις ἐπὶ τέσσαρα ὅλα ἔτη διηύθυνεν αὐτόν.

Ηʹ.

«Ὁ πρώην κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶχεν ἀνάγκην νὰ προβιβάσῃ τὸν ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας ἀπειλούμενον λογιστὴν κ. Σωτήριον Δέδεν, ἀλλὰ προηγεῖτο αὐτοῦ κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος ὁ κ. Στέφανος Χατζημιχάλης. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἤθελε νὰ προβιβάσῃ ἀμφοτέρους, οὐδεμίαν ᾐσθάνθη δυσκολίαν νὰ ὑπερπηδήσῃ καὶ ὑπερεπήδησεν ἄνευ οὐδενὸς λόγου τὴν ἀρχαιότητα τοῦ κ. Χατζημιχάλη, προεβίβασε δὲ τὸν κ. Δέδεν. Περὶ νόμου οὐδεμία φροντὶς τῷ κ. Ὑπουργῷ. «Ὁ ἀδικηθεὶς προσέφυγεν, ὡς ἦν ἑπόμενον, πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν παραπόνων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης Ἀναθεωρητικὸν Συμβούλιον, ὅπερ διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 11 ἀποφάσεώς του ἀπεφάνθη: «αʹ) ὅτι κατὰ τοὺς γενομένους διὰ τοῦ ἀπὸ 18 Ὀκτωβρίου 1888 Β. Διατάγματος προβιβασμοὺς τῶν οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ παρεβιάσθη ὁ νόμος ΑΡΞΒʹ τῆς 29 Μαρτίου 1884, διότι, ἐνῷ ἔδει νὰ προβιβασθῇ δικαιώματι ἀρχαιότητος ὁ λογιστὴς Στέφανος Χατζημιχάλης, παρελείφθη οὗτος, καὶ ἐπροβιβάσθη ἀντ’ αὐτοῦ ὁ νεώτερός του κατὰ τὴν ἀρχαιότητα λογιστὴς Σωτήριος Δέδες· βʹ) ὅτι οὐδεμία ἔκθεσις ὑπάρχει, δικαιολογοῦσα τὴν παράλειψιν τοῦ Χατζημιχάλη». Ὥστε ἡ παραβίασις τοῦ νόμου εἶναι δικαστικῶς πλέον ὡμολογημένη, δὲν τὴν ἠρνήθη δὲ καὶ ὁ ἴδιος Ὑπουργός, ὅτε εἶδεν, ὅτι ὁ ἀδικηθεὶς δὲν ἦτο διατεθειμένος νὰ σιγήσῃ, ἀλλ’ ἰσχυρίσθη δι’ ἐκθέσεώς του πρὸς τὸ Ἀναθεωρητικὸν Συμβούλιον, ὅτι ἔγεινε λάθος! «Μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου ἦτο ὑπόχρεως νὰ προκαλέσῃ καὶ προεκάλεσε Β. Διάταγμα πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος, χωρὶς νὰ διστάσῃ νὰ εἴπῃ καὶ πρὸς τὸν Βασιλέα δι’ ἐκθέσεώς του, ὅτι εἶχε γείνει λάθος. «Ὁ ἴδιος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐξηκολούθει ἐπὶ πολὺν χρόνον νὰ ἐγκρίνῃ καταστάσεις πρὸς πληρωμὴν ἐπιμισθίου πρὸς τὸν πλωτάρχην κ. Πάτροκλον Κονιάλην, ὡς διδάσκοντα δῆθεν εἰς τὴν ναυτικὴν σχολὴν τῶν δοκίμων, ἐνῷ ἐγίνωσκεν ὅτι ὁ ἐν λόγῳ κ. ἀξιωματικὸς οὐδέποτε ἢ σπανιώτατα ἐδίδασκε. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατελῇ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ γεγονότος τούτου ὁ κ. Ὑπουργός, ἀφοῦ εἶχεν ὑπασπιστὴν τὸν κ. Κονιάλην, καὶ ἀφοῦ κατ’ ἀνάγκην, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του, εἶχε τακτικὰς καὶ ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τῶν ἐν τῇ σχολῇ τῶν δοκίμων διδασκόντων. Οὕτως ἐζημιώθη τὸ Δημόσιον ὑπὲρ τὰς 6,000 δραχμῶν, ἃς ἔλαβεν ὁ κ. Κονιάλης παρανόμως ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. «Ἄλλη παραβίασις νόμου, ἐπὶ βλάβῃ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ὀφείλεται πρὸς τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργόν, ἡ ἑξῆς: «Κατὰ τὸν περὶ συστάσεως Σχολῆς τῶν ναυτικῶν δοκίμων νόμον, χορηγοῦνται θαλάσσιοι ἀποδοχαὶ εἰς μόνους τοὺς ναυτικοὺς καθηγητὰς, τὸν διευθυντὴν τῆς Σχολῆς καὶ τὸν διευθυντὴν τῶν σπουδῶν. Καὶ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐχορήγει ἐναντίον τοῦ ἐν λόγῳ νόμου θαλασσίους ἀποδοχὰς καὶ εἰς τοὺς ἐπιτηρητὰς ἀξιωματικούς, οὕτω δὲ ἐκ προθέσεως καὶ ἐπὶ βλάβῃ τῆς πειθαρχίας ἐπροξένησε δώδεκα χιλιάδων δραχμῶν ζημίαν εἰς τὸ Δημόσιον.

Θʹ.

«Γνωστὸν ὅτι τὰ ἐνοίκια διὰ καταστήματα εἰρηνοδικείων καὶ στρατώνων τῆς χωροφυλακῆς βαρύνουν τοὺς δήμους, οἵτινες ἀναγράφουν εἰς τοὺς προϋπολογισμούς των κατ’ ἔτος τὴν ἀναγκαίαν πρὸς τοῦτο πίστωσιν ὑπὸ τὸ κεφάλαιον «νόμιμοι ὑποχρεώσεις». Ἐν τούτοις ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπέβαλε τὸ Δημόσιον εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ μεγάλων ποσῶν ἐνοίκια διὰ στρατῶνα χωροφυλακῆς ἐν Ἄρτῃ χάριν εὐνοουμένων. «Τὰ περὶ τούτου ἔχουσιν οὕτω. Τὴν 21ην Φεβρουαρίου 1883 ἐδόθη διαταγὴ εἰς τὸ ἐνταῦθα Φρουραρχεῖον νὰ προβῇ εἰς σύνταξιν μισθωτικοῦ συμβολαίου, δι’ οὗ ἐνοικιάζετο οἰκία τις τοῦ κ. Κομπότη ἐν Ἄρτῃ, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς στρατὼν τῆς ἐν Ἄρτῃ χωροφυλακῆς, πρὸς δραχμὰς 130 κατὰ μῆνα. Μετὰ ἕνα περίπου μῆνα ἐδόθη ἄλλη διαταγὴ πρὸς τὸ ἴδιον Φρουραρχεῖον νὰ ἐνοικιάσῃ καὶ ἄλλην οἰκίαν τοῦ ἰδίου κ. Κομπότη, καὶ πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν, πρὸς 75 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ὅπερ καὶ ἐγένετο. «Μετὰ 20 περίπου μῆνας, ὅτε ἔληγεν ἡ πρώτη μίσθωσις, ἐδόθη νέα ἐντολὴ εἰς τὸ Φρουραρχεῖον διὰ τῆς ἀπὸ 12 Δεκεμβρίου 1884 διαταγῆς, ὅπως ἀνανεωθῇ αὕτη ἐπὶ πενταετίαν, πρὸς δραχμὰς 230 κατὰ μῆνα καὶ πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν, ἐπὶ τέλους δὲ, κατόπιν νέας διαταγῆς, τὸ Φρουραρχεῖον ἐνήργησε καὶ ἄλλην ἀνανέωσιν τῆς μισθώσεως, ἀρχομένης ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1890, πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν καὶ πρὸς δραχμὰς 230 κατὰ μῆνα, ἐγένετο δὲ καὶ ἡ τελευταία αὕτη ἀνανέωσις ἐπὶ πενταετίαν. Ἐδῶ τὰ πράγματα οὐδενὸς λόγου ἀνάγκην ἔχουσι. Τοῦτο μόνον προσθέτομεν, ὅτι ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου ἀνέρχεται εἰς τριάκοντα

τρεῖς χιλιάδας δραχμῶν (33,000)

Ιʹ.

«Ὁ δι’ ἰδιαιτέρων συμφωνιῶν χορηγητὴς τοῦ πλείστου μέρος τῶν ἀρβυλῶν Π. Βουτσαρᾶς ἀναφαίνεται καὶ ἐν τῇ χορηγίᾳ καττυμάτων (τεμαχίων χονδροῦ δέρματος πρὸς ἐπιδιόρθωσιν τῶν φθειρομένων ἀρβυλῶν). Ἰδοὺ δὲ καὶ τὰ περὶ τούτου. «Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἠγόρασε κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1886 ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ ἀπό τινα Τσαγκάρην δέκα χιλιάδες ζευγῶν καττυμάτων, διὰ τὰ ὁποῖα ἐπλήρωσεν ἐννέα χιλιάδας δραχμῶν. Μετὰ τοῦτο βλέπομεν μόνον τὸν ἀνωτέρω Βουτσαρᾶν, ὅστις ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1886 μέχρι τέλους τοῦ 1889 ἔλαβεν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τίμημα καττυμάτων, πωληθέντων ὑπ’ αὐτοῦ δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας, ἐννενήκοντα πέντε χιλιάδας δραχμῶν, ἐπειδὴ δὲ προσέκοπτεν ἡ ἐπιθεώρησις τῶν ἐνταλμάτων εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἠκολούθησε τὴν μέθοδον, ἥτις καὶ ἐπὶ τῶν ἀρβυλῶν ἐν μέρει ἐφηρμόσθη, καὶ καθ’ ἣν τὰ ἐκ δεκάδων χιλιάδων δραχμῶν κονδύλια διῃροῦντο εἰς πλεῖστα μικρὰ, οὕτως ὥστε ἕκαστον αὐτῶν νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὰς 1000 δραχμάς. Οὕτω λοιπὸν παρατηρεῖται, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 95,000 δραχμῶν διῃρέθη εἰς 120 περίπου κονδύλια, ὧν ἕκαστον ἀνέρχεται ὡρισμένως εἰς 830 δραχμάς! Ὁ αὐτὸς Βουτσαρᾶς εἶχε λάβει καὶ κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1889 δραχμὰς 2,490 διὰ καττύματα, ἅτινα εἶχε πωλήσει πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ, τὸ μᾶλλον δὲ παράδοξον εἶναι, ὅτι, ἀφοῦ δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας ἐπώλει τὰ καττύματα ταῦτα πρὸς 83 λεπτὰ ἕκαστον ζεῦγος, ἐπὶ τέλους φαίνεται καὶ χορηγητὴς κατόπιν δημοσίου συναγωνισμοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1890 οὐχὶ πλέον πρὸς λεπτὰ 83, ἀλλὰ πρὸς λεπτὰ 94 ἕκαστον ζεῦγος. Καὶ ταῦτα, ἐνῷ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπῆρχε τιμολόγιον, κατὰ τὸ ὁποῖον, τεθὲν ἐν ἰσχύι διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 131 τοῦ 1883 ἐγκυκλίου τοῦ Ὑπουργείου, τὰ καττύματα εἶχον διατιμηθῆ πρὸς λεπτὰ 50 ἕκαστον ζεῦγος, μόλις δὲ μετὰ τὸ τέλος τοῦ 1889 ἐτροποποιήθη τὸ τιμολόγιον τοῦτο, καὶ ὡρίσθη ἡ τιμὴ εἰς 80 λεπτὰ τὸ ζεῦγος. Καὶ ἐν τούτοις ὁ Βουτσαρᾶς τὰ ἐπώλει πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἄνευ μὲν δημοπρασίας πρὸς 83 λεπτὰ, διὰ δημοπρασίας δὲ πρὸς 94 ἕκαστον ζεῦγος. Ὥστε πλὴν τῆς ἀπροκαλύπτου παραβιάσεως τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἔχομεν καὶ ἀναμφισβήτητον καταδολίευσιν τῶν δημοσίων συμφερόντων ἐν ταῖς λεπτομερείαις τῶν χορηγιῶν, τοῦθ’ ὅπερ ἄλλως δύναται πάνυ εὐλόγως νὰ θεωρηθῇ ὡς σκοπὸς τῆς τοῦ νόμου παραβιάσεως. «Ταῦτα ἐπὶ τοῦ παρόντος. «Ἐν Ἀθήναις τῇ 6 Μαρτίου 1891. «1) Α. Παπαγιαννακόπουλος, 2) Α. Πετσάλης, 3) Γ. Κ. Φαρμακόπουλος, 4) Δ. Λυμπερόπουλος, 5) Ν. Δ. Ζῶτος, 6) Α. Χατζηνικολῆς, 7) Κ. Ἀργυρόπουλος, 8) Ἠλ. Φλέσσας, 9) Θ. Πέῤῥος, 10) Λ. Πετραλιᾶς, 11) Δ. Οἰκονομίδης, 12) Π. Ζαρίμπας, 13) Ἰω. Παλάσκας, 14) Π. Β. Κωνσταντᾶς, 15) Μ. Δάλλας, 16) Ἀχ. Ἀγάθος, 17) Λ. Σταμάτης. 18) Σ. Χατζηγάκης, 19) Ν. Κοντογιάννης, 20) Γιαν. Τάκης.» Τὴν πρότασιν ταύτην, φέρουσαν τὸν νόμιμον ἀριθμὸν τῶν ὑπογραφῶν, παραδίδω πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ τυπωθῇ, διανεμηθῇ, ἐγγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ συζητηθῇ κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς της. Δὲν πιστεύω, Κύριοι, νὰ εὑρεθῶσιν οἱοιδήποτε, εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, νὰ εἴπωσιν, ὅτι τὰ ἐν τῇ ἀναγνωσθείσῃ προτάσει περιληφθέντα κεφάλαια τῆς κατηγορίας εἶναι μικρὰ καὶ ἀσήμαντα, καὶ ὅτι δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ κατηγορηθῇ δι’ αὐτὰ μία Κυβέρνησις, καὶ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὸ εἰδικὸν δικαστήριον. Ἂν ἐν τοσούτῳ ἤθελον εὑρεθῆ τοιοῦτοι, δύναται μὲν τὸ δυσάρεστον αὐτὸ φαινόμενον νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι εἶναι λίαν ἠμβλυμένον παρ’ ἡμῖν τὸ αἴσθημα τοῦ σεβασμοῦ καὶ τῆς εὐπειθείας πρὸς τοὺς νόμους, ἐπ’ οὐδενὶ ὅμως λόγῳ θὰ ἰσχύσῃ, ὅπως κλονίσῃ, ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον, τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, ὡς καὶ τὴν πεποίθησιν τῶν ὁμοφρόνων συναδέλφων, ὅσοι ὑπέγραψαν τὴν ὑποβληθεῖσαν πρότασιν. Πολὺς ἐγένετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ λόγος περὶ τῆς παρ’ ἡμῖν ἐγκληματικότητος, ἥτις δυστυχῶς ἔλαβεν ἐπικινδύνους καὶ σχεδὸν ἀπελπιστικὰς διαστάσεις, ἠκούσαμεν δὲ πρὸ μικροῦ τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, ἐξενεγκόντος τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ συγκροτηθῇ πολυμελὴς ἐπιτροπὴ, ἥτις, ἐργαζομένη παρὰ τῷ κ. Ὑπουργῷ τῆς Δικαιοσύνης, θὰ δυνηθῇ ἴσως νὰ ὑποδείξῃ τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς περιστολὴν τοῦ κακοῦ. Ἠθέλησεν ἐν ἄλλοις λόγοις ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ εἴπῃ, ὅτι διὰ καταλλήλων νομοθετικῶν μέτρων θὰ κατασταθῇ ἐφικτὸν νὰ ἀνακοπῇ ἡ πρὸς τὸ ἐγκληματεῖν παρατηρουμένη ῥοπή, ὑπέδειξε δὲ μάλιστα καί τινα τῶν μέτρων, ἅτινα κρίνει λυσιτελῆ πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ τούτου. Μετ’ αὐτοῦ συνεφώνησαν κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι, ὅσοι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου ὡμίλησαν, διεφώνησαν δὲ μόνον ἐν ταῖς λεπτομερείαις. Εὑρέθησαν δηλ. ὅλοι σύμφωνοι εἰς τὸ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρὸ πάντων νομοθετικὴ πρόνοια πρὸς περιορισμὸν τῶν ἐγκλημάτων. Ἂς μοὶ συγχωρήσωσιν ὅμως νὰ τοῖς παρατηρήσω, ὅτι ἀλλαχοῦ μᾶλλον ἔπρεπε νὰ στρέψωσι τὴν προσοχήν των. Δὲν ἀρνοῦμαι βεβαίως, ὅτι ἀποβαίνουσιν ἀπαραίτητοι πολλαὶ μεταῤῥυθμίσεις ἐν τῇ ποινικῇ ἡμῶν νομοθεσίᾳ, ἀλλὰ δὲν παραδέχομαι, ὅτι ἡ μὴ πραγματοποίησις τῶν τοιούτων μεταῤῥυθμίσεων εἶναι ἡ πηγὴ τῆς ἐγκληματικότητος. Ἔχω ἐξ ἐναντίας ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι, ἂν οἱ κείμενοι νόμοι ἐφηρμόζοντο πιστῶς καὶ εὐόρκως, τὰ ἐγκλήματα θὰ ἦσαν πολὺ ὀλιγώτερα, ἢ μᾶλλον θὰ ἦσαν σπάνια, ὡς συμβαίνει καὶ εἰς ἄλλα εὐνομούμενα καὶ πεπολιτισμένα ἔθνη. Καὶ ἐδῶ νομίζω, ὅτι κεῖται τὸ καίριον σημεῖον τοῦ ζητήματος. Ζητεῖτε νόμους καὶ αἰωνίως νόμους· ἀλλὰ τί τοὺς θέλετε τοὺς νόμους, ὅταν δὲν ἦσθε βέβαιοι περὶ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν; Ἡ περὶ ὑποβολῆς καὶ ψηφίσεως νόμων μέριμνα πρέπει νὰ ἦναι παρακολούθημα τῆς εἰλικρινοῦς καὶ ἐνδελεχοῦς φροντίδος περὶ μορφώσεως τῶν ἠθῶν, διότι, ὡς ὅλοι γνωρίζετε, εἰς οὐδὲν ὠφελοῦσιν οἱ νόμοι ἄνευ ἠθῶν, δὲν ἔχομεν δὲ τὸ δικαίωμα νὰ λέγωμεν, ὅτι φροντίζομεν περὶ μορφώσεως ἠθῶν, ὅταν ἀνεχώμεθα νὰ παραβιάζωνται καὶ ποδοπατῶνται οἱ νόμοι παρ’ αὐτῶν ἐκείνων, οἵτινες ἐτάχθησαν ὑπὸ τῆς πολιτείας, οὐχὶ μόνον νὰ τοὺς ἐκτελῶσι πιστῶς, ἀλλὰ καὶ νὰ τοὺς περιφρουρῶσι κατὰ πάσης ἐκ μέρους οἱουδήποτε ἄλλου παραβάσεως. Ἂς μὴ πλανώμεθα, ἢ μᾶλλον ἂς μὴ θέλωμεν νὰ πλανώμεθα. Ἐφ’ ὅσον θὰ ἐξακολουθῶμεν ἐπιτρέποντες εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ περιυβρίζῃ τοὺς νόμους καὶ τὴν δημοσίαν ἠθικήν, δὲν πρέπει νὰ προσδοκῶμεν βελτίωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων ἀπὸ σωρείαν νόμων. Ἰδοὺ διατὶ ἐπιμένω, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡμῖν ὡς ἀπαραίτητον καὶ ἐπιτακτικὸν καθῆκον νὰ ζητήσωμεν ποινικὴν εὐθύνην ἀπὸ τοὺς πρώην Ὑπουργούς. Ἐὰν θέλωμεν εἰλικρινῶς ν’ ἀκολουθήσωμεν τὸν δρόμον, ὃν ἐνέδειξεν ἡμῖν ἡ μεταβολὴ τῆς 14 Ὀκτωβρίου, τοῦτο πρὸ πάντων τὸ καθῆκον ὀφείλομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν, οὐδὲ γνωρίζω ἄλλο σπουδαιότερον αὐτοῦ. Δὲν ἠξεύρω τί ἠθέλησε νὰ ἐννοήσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας βουλευτής, ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ὅτε ἀγορεύων ἐμνήσθη περικοπῆς τινος λόγου, ὃν μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 14 Ὀκτωβρίου ἀπήγγειλα ἐν Πάτραις, καθ’ ἣν ἡμέραν κατῆλθον ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου. Ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε διὰ τούτου νὰ κάμῃ τὸν δυσμενῆ ὑπαινιγμόν, ὅτι ἀπεμακρύνθην τῶν ἰδεῶν μου ἐκείνων, ἀφοῦ ἐξακολουθῶ νὰ ὑποστηρίζω τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἥτις κατὰ τὴν γνώμην του, ἣν σέβομαι μὲν, δὲν ἀσπάζομαι δὲ, ἀπεδείχθη ἀνεπαρκὴς ἵνα τάμῃ τὴν ὁδὸν, ἥτις ἐνεδείχθη ὑπὸ τῆς τελευταίας μεταβολῆς, ἂν τοιοῦτόν τι ἠθέλησε νὰ ἐννοήσῃ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, τὸν βεβαιῶ, ὅτι ἠδίκησεν ἑαυτὸν μᾶλλον ἢ ἐμέ. Δὲν εἶμαι βεβαίως ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπιφέρῃ ῥιζικὴν ἐν πᾶσι θεραπείαν, κατόπιν τῆς ἀξιοθρηνήτου καταστάσεως, ἣν ἐκληροδότησεν αὐτῇ ἡ προκάτοχός της, ἀλλὰ καὶ δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ μὴ συνομολογήσω τὴν ἀνεπάρκειαν αὐτῆς, εὐθὺς ὡς ἤθελον πεισθῇ περὶ τούτου, εὐθὺς ὡς ἤθελον διίδει ἐν τῇ ἐν γένει πορείᾳ αὐτῆς, ὅτι τὴν 14 Ὀκτωβρίου ἐθεώρησεν ὡς σκοπὸν καὶ ὄχι ὡς μέσον πρὸς μεταβολὴν πραγμάτων, ὡς ἔλεγον ἐν Πάτραις.

§13ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ σημερινῷ διαβήματι ὑμῶν συμφωνῶ. Αὕτη δὲ εἶναι ἡ μόνη ἀπάντησις, ἣν ἔχω νὰ δώσω ὑμῖν εἰς ὅσα ἐμνήσθητε ἐμοῦ.

§14ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ λησμονῶμεν, ὅτι, ἂν ὁ λαὸς μᾶς ἐτίμησε διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του, ἣν διετράνωσε κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, τοῦτο ὀφείλεται οὐχὶ μόνον εἰς τὴν προαίρεσιν τοῦ νὰ καταῤῥίψῃ τὸ καταδικασθὲν ἐν τῇ συνειδήσει του πολιτικὸν σύστημα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν προσδοκίαν, ὅτι θὰ ἐξεπληροῦμεν τὰς ἐπαγγελίας, ἃς ἐδίδομεν ὅτε διετελοῦμεν ἐν τῇ ἀντιπολιτεύσει. Μία τῶν ἐπαγγελιῶν τούτων ἦτο, ὅτι θὰ κατεβάλλομεν πᾶσαν προσπάθειαν πρὸς ἀναστήλωσιν τῶν νόμων. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ δώσωμεν εἰς οὐδένα τὸ δικαίωμα νὰ ἰσχυρίζηται μετὰ λόγου, ὅτι προσεφεύγομεν τότε ἕνεκα κομματικῶν ὑπολογισμῶν εἰς κενοὺς λόγους καὶ ψευδεῖς ἐπαγγελίας. Ὀφείλει ἡ Βουλὴ ν’ ἀποδείξῃ διὰ τῶν πραγμάτων, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐπιτρέπῃ εἰς τοὺς κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὺς νὰ θέτωσιν ἑαυτοὺς ὑπεράνω τῶν νόμων. Ἀπέναντι τῆς ἰδέας ταύτης πρέπει νὰ τεθῶσι κατὰ μέρος αἱ προσωπικαὶ συμπάθειαι, ἀντιπάθειαι ἢ ἄλλαι ἰδιοτελεῖς βλέψεις. Ἂς ὑψωθῶμεν ὑπεράνω τοιούτων ἀξιοθρηνήτων ἀδυναμιῶν, καὶ ἂς κηρυχθῶμεν μετὰ πίστεως καὶ ἀφοσιώσεως ὑπὲρ τῆς βασιλείας καὶ μόνης τῆς βασιλείας τῶν νόμων. (Χειροκροτήματα παρατεταμένα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς ἠκούσατε, ὁ κ. Βουλευτὴς κατέθετο πρότασιν περὶ καταδιώξεως τῶν πρώην Ὑπουργῶν. Ἡ πρότασις αὕτη, ὡς ἀντελήφθη ἡ Βουλὴ, φέρει τὰς ὑπογραφὰς 20 Βουλευτῶν, καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν, «ἡ κατὰ τὰ ἀνωτέρω συντεταγμένη πρότασις, ἅμα παραδοθεῖσα εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἀναγινώσκεται ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει, μεθ’ ὃ τυποῦται καὶ διανέμεται εἰς τοὺς κκ. Βουλευτάς, ἐντὸς δὲ ὀκτὼ ἡμερῶν ἀπὸ τῆς εἰς τὸ Προεδρεῖον καταθέσεως ἐγγράφεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ συζητεῖται κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς, ἐκτὸς ἐὰν ἡ Βουλὴ, κηρύξασα αὐτὴν κατεπείγουσαν, ὁρίσῃ ἄλλην ἡμέραν πρὸς συζήτησιν». Ἡ πρότασις, ὡς ἠκούσατε, ἀνεγνώσθη ἤδη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ προτείναντος, καὶ νομίζω περιττὸν νὰ ἀναγνωσθῇ ἐκ δευτέρου. Θὰ σταλῇ ἑπομένως εἰς τύπωσιν, θὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, μεθ’ ὃ θὰ σκεφθῶμεν περὶ τοῦ χρόνου τῆς συζητήσεως.

§16ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Βεβαίως δὲν θὰ παρέλθωσιν 8 ἡμέραι, διότι ἐντὸς ὀλίγου ἡ Βουλὴ ἀπέρχεται, καὶ ἡμεῖς οἱ ὑπογράφαντες ἐννοοῦμεν αἱ ὑπογραφαί μας νὰ λάβωσι σπουδαίαν ὑπόστασιν, καὶ νὰ μὴ ἔχωμεν ὑπὸ ἐκκρεμότητα κατηγορίας πρώην Ὑπουργοὺς ἄνευ σπουδαίου λόγου.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὴν τύπωσιν θὰ γείνῃ σκέψις περὶ αὐτοῦ. Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων: 1) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 92,465 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 καὶ 2) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1891 ἐκ δραχμῶν 758,149:08. Ὁ βουλευτὴς Κυκλάδων κ. Κόρπας ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατατάξεως μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς Ἑλλήνων ἀποφοίτων στρατιωτικῶν σχολείων τῆς ἀλλοδαπῆς καὶ ὑπηρετούντων ἐν ξένοις στρατοῖς. Αἵ τε ἐκθέσεις καὶ ἡ τροπολογία θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 308–310). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξαγορᾶς τοῦ ἀτμοπλοίου «Μυκάλης» καὶ περὶ προκαταβολῶν γενησομένων τῇ Ἑλληνικῇ Ἀτμοπλοΐᾳ.

§18ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία δὲν δύναται νὰ ζήσῃ πλέον. Ἐδολοφονήθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον ὑπὸ τῶν ἐξ ἀρχῆς καὶ μέχρι σήμερον διαχειρισθέντων καὶ διοικησάντων αὐτὴν κατεργαρέων, ὥστε εἶναι γελοῖον νὰ φαντάζηταί τις, ὅτι εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναζήσῃ αὕτη. Εἶναι ἀνάγκη νὰ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ καταρτίσῃ νέαν ἑταιρίαν, καὶ ἡ ἑταιρία αὕτη πρέπει νὰ ἔχῃ ἕδραν τὴν Σῦρον, καὶ νὰ μὴ διευθύνηται ὑπὸ τῶν κατεργαρέων.

§19ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς φράσεως, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθη ὁ ἀγορεύων κατὰ προσώπων, πρὸς τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ προσενεχθῇ ὡς προσηνέχθη, κατ’ ἀνδρῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἐντιμότης τοῦ χαρακτῆρος εἶναι γνωστὴ καὶ εἰς αὐτὸν, ὅστις δὲν πρέπει ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου νὰ ποιῆται κατάχρησιν τῆς θέσεώς του.

§20ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καθῆκον ἔχετε νὰ προστατεύσητε τοὺς ἀπόντας κατὰ τῶν ὕβρεων, αἱ ὁποῖαι ἐκφέρονται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς.

§21ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε ν’ ἀφήσητε νὰ θυμώσητε καὶ νὰ διαμαρτυρηθῆτε βραδύτερον, ὅτε θὰ κεντήσω τὰ νεῦρά σας δριμύτερον. Εἶναι ἀνάγκη, λέγω, ἡ Κυβέρνησις νὰ σπεύσῃ νὰ συστήσῃ νέαν ἑταιρίαν, καὶ τῆς ἑταιρίας ταύτης ἕδρα πρέπει νὰ ἦναι ἡ Σῦρος, διότι ἄνευ τοιαύτης ἑταιρίας ἡ Σῦρος καταστρέφεται ἐντελῶς, δὲν εἶναι δὲ δίκαιον ν’ ἀφήσωμεν νὰ καταστραφῇ ἡ Σῦρος, διότι αὕτη διὰ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ναυτιλίας της προσέφερε σπουδαίας ὑπηρεσίας εἰς τὴν πατρίδα, συντελέσασα τὰ μέγιστα εἰς τὴν πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ Κράτους, ὅπερ διὰ τοῦτο ὀφείλει πολλὰς εἰς τὴν Σῦρον εὐεργεσίας. Ἀλλὰ διὰ νὰ εὐδοκιμήσῃ ἡ νέα ἑταιρία, εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὥστε νὰ μὴ λάβωσι μέρος εἰς τὴν διαχείρισιν καὶ διοίκησιν αὐτῆς οἱ μέχρι τοῦδε διαχειρισθέντες καὶ διοικήσαντες αὐτὴν, νὰ μὴ λάβωσι μέρος οἱ ὑπάλληλοι οἱ μέχρι τοῦδε ὑπηρετήσαντες, διότι πάντες οὗτοι, ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων, συνετέλεσαν εἰς τὴν καταστροφὴν τῆς ἑταιρίας· πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ μὴ ἀναμιγνύωνται εἰς τὴν πολιτικὴν, εἰς τὰ ἐκλογικὰ, οἱ διοικηταὶ τῆς ἑταιρίας καὶ οἱ ὑπάλληλοι αὐτῆς· πρέπει νὰ νομοθετηθῇ αὐστηρὰ καὶ διηνεκὴς ἐπιτήρησις τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν πράξεων ὅλων τῆς ἑταιρίας, ἥτις μέχρι τοῦδε ἐλῃστεύετο. Ἔχομεν δὲ ἀπείρους ἀποδείξεις τῆς λῃστεύσεως τῆς ἑταιρίας, ἔχομεν τὴν ἀποτυχίαν καὶ τὸ ναυάγιον αὐτῆς, ἐνῷ ἔπρεπεν ἡ ἑταιρία αὕτη νὰ ἦναι πλουσιωτάτη καὶ εὐδοκιμοῦσα, ἀφοῦ εἶχε τοσαῦτα βοηθήματα ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τοσαύτην προστασίαν, καὶ ἐργασίας πλείστας, ἄλλαι δ’ ἑταιρίαι, πρὸ ὀλίγου ἱδρυθεῖσαι καὶ μὴ ἔχουσαι οὐδεμίαν προστασίαν, ὡς ἡ τοῦ κ. Γουδῆ καὶ ἡ Πανελλήνιος, προώδευσαν λαμπρῶς. Ἔχομεν καὶ ἄλλην ἀπόδειξιν τῆς λῃστεύσεως τῆς ἑταιρίας, τὰ μέγαρα καὶ τὰς ἐπαύλεις, τὰς ὁποίας ᾠκοδόμησαν οἱ ὑπάλληλοι καὶ οἱ διαχειρισθέντες καὶ διοικήσαντες αὐτὴν, ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι, ἐὰν μεταβῆτε οὐ μόνον εἰς τὰς οἰκίας τῶν ἀνωτέρων τῆς ἑταιρίας ὑπαλλήλων, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ τελευταίου ὑπαλλήλου, τοῦ τελευταίου θαλαμηπόλου, τοῦ τελευταίου ναύτου τῆς ἑταιρίας, θέλετε εὕρει ὅλα τὰ σκεύη μὲ τὰ σήματα τῆς ἑταιρίας, κλαπέντα ὑπ’ αὐτῶν ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ. Ὅλοι αὐτοὶ ἔπρεπε νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὰς φυλακὰς, ἐὰν ὑπῆρχεν ἡ δέουσα ὑπὲρ τῶν κοινῶν πρόνοια, διότι ἐγένοντο αἴτιοι νὰ καταστραφῇ ἡ ἑταιρία αὕτη. Καὶ ἤδη δὲ, προκειμένου περὶ προσωρινῆς ὑποστηρίξεως τῆς ἑταιρίας, διὰ τὴν ὁποίαν εὐχαριστοῦμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι προβαίνει εἰς τοῦτο πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν καὶ ἐξ ἀγάπης πρὸς τὴν Σῦρον, ἡ ὁποία οὐδέποτε θέλει παύσει εὐγνωμονοῦσα πρὸς αὐτὸν, προκειμένου λέγω περὶ τοιαύτης ὑποστηρίξεως τῆς ἑταιρίας, ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι τοιαῦτα μέτρα, ὥστε ἡ ὑποστήριξις αὕτη νὰ ἐπιτευχθῇ. Ἔπρεπε νὰ ληφθῇ φροντὶς ν’ ἀποβληθῶσι τῆς διοικήσεως τῆς ἑταιρίας οἱ γνωστότεροι τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ἁρπάγων διαχειριστῶν, ἔπρεπε νὰ ληφθῇ φροντὶς ν’ ἀποβληθῶσιν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἑταιρίας οἱ γνωστότεροι ἐκ τῶν καταχραστῶν ὑπαλλήλων, ν’ ἀπαγορευθῇ δὲ ἡ ἀνάμιξις τῆς ἑταιρίας εἰς τὰ πολιτικὰ καὶ ἐκλογικὰ, ἐπὶ ἀπειλῇ παύσεως καὶ αὐστηρᾶς ποινικῆς καταδιώξεως. Ἔπρεπε νὰ διορισθῇ ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος διηνεκῶς νὰ ἐπιβλέπῃ καὶ νὰ ἐλέγχῃ τὰ τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς. Ἄλλως,—καὶ τὸ λέγω οὐχὶ διὰ νὰ φέρω ἐμπόδιον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ διὰ νὰ σημειωθῇ, διότι φρονῶ ὅτι μίαν ἡμέραν θέλει ἀποδειχθῆ ὅτι ὀρθῶς εἶπον,—ἄλλως, λέγω, τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα θὰ δοθῶσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν, δύο περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν, θὰ σπαταληθῶσι, θὰ χαθῶσι, θὰ χρησιμεύσωσι πρὸς ἐξυπηρέτησιν ἀτομικῶν συμφερόντων καὶ παθῶν, καὶ θέλει ἐπέλθει ταχέως τὸ μοιραῖον τέλος τῆς ἑταιρίας, καὶ θέλει ματαιωθῆ ὁ εὐεργετικὸς σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἐπιδιώκει. Διὰ νὰ μὴ θεωρηθῶ ἄδικος, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι μεταξὺ τῶν διαχειρισθέντων καὶ διοικησάντων τὴν ἑταιρίαν, καὶ μεταξὺ τῶν ὑπηρετησάντων ἐν αὐτῇ εἶναι καὶ πολλοὶ ἔντιμοι ἄνθρωποι, ἀλλ’ οἱ κακοὶ ὑπερίσχυσαν δυστυχῶς. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ κ.κ. Τσιροπινᾶς καὶ Μαυρογορδάτος καὶ ἄλλοι τινὲς ἐκ τῶν διοικησάντων τὴν ἑταιρίαν εἶναι ἄνθρωποι ἔντιμοι, ἀλλ’ οἱ κύριοι οὗτοι, ὅσον ἔντιμοι καὶ ἂν ἦναι, δὲν ἔχουσι τὴν ἱκανότητα νὰ διευθύνωσι τὴν ἑταιρίαν, καὶ ἔλαβον τὴν ἀνάγκην νὰ προσλάβωσιν ἐν Σύρῳ σύμβουλον καὶ συνεργάτην, καὶ προσέλαβον ὡς τοιοῦτον ἕνα δικηγόρον ἐν Σύρῳ, εἰς τὸν ὁποῖον ἐδόθη, ἢ μᾶλλον κατώρθωσεν αὐτὸς διὰ τῆς ἐπιτηδειότητός του καὶ ἐκ τῆς ἁπλότητος τῶν ἄλλων νὰ δοθῇ αὐτῷ αὐτοκρατορικὴ ἐξουσία, ἵνα διαχειρίζηται αὐτὸς κατὰ βούλησιν ἅπαντα τὰ τῆς ἑταιρίας, νὰ διατάσσῃ αὐτὸς τὰ πάντα, καὶ τὰ μεγαλείτερα ἀντικείμενα καὶ τὰ ἐλάχιστα πράγματα τῆς ἑταιρίας. Ἀλλ’ ὁ δικηγόρος αὐτὸς ἔτυχε νὰ ἦναι ὁ φαυλότερος ἄνθρωπος τοῦ κόσμου....

§22ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἢ νὰ παύσῃς τὰς ὕβρεις, ἢ θὰ σὲ κατεβάσω ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ....

§23ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κοπιάστε!

§24ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. ... διότι εἶσαι ἀνάξιος νὰ προσβάλλῃς τὸ ὄνομα ἀγαθοῦ ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος σὲ εὐηργέτησεν, ἀχάριστε! Ἦλθες ἐδῶ, νὰ δείξῃς τὰ πάθη σου τὰ ποταπά!

§25ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύνασαι νὰ μὲ ὑβρίζῃς ὅσον θέλεις, κύριε Μπούμπουλη. Γνωρίζεις ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ἀνεχθῶ τὰς ὕβρεις σου, νὰ σιωπήσω ἐντελῶς. Ἀλλ’ ὅμως ἀτόπως πράττεις καὶ ἐν παραφορᾷ, ἣν θ’ ἀναγνωρίσῃς ἀμέσως.

§26ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξακολουθῇ ὑβρίζων ἀπόντα (Θόρυβος).

§27ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ δικηγόρος ἐκεῖνος εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, ὁ ἀτιμώτερος ἄνθρωπος τοῦ κόσμου, εἶναι ὁ καταστροφεὺς τῆς ἑταιρίας! Ἐξεμεταλεύθη ὅλα τὰ μέσα τῆς ἑταιρίας, καὶ εἶναι αὐτὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν αὐτὴν θέσιν καὶ ὅταν ἀκόμη διῴκουν τὴν ἑταιρίαν οἱ Κεχαγιάδες, μεθ’ ὧν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐπροξένησε τὰ μεγαλείτερα κατὰ τῆς ἑταιρίας τραύματα. Δὲν θέλω νὰ σᾶς χαρακτηρίσω τὸν ἄνδρα καταλλήλως, διότι ταράσσονται τὰ νεῦρά τινων ἐκ τῶν κκ. συναδέλφων, ἀλλ’ ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐγνώριζεν ὁποῖος εἶναι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς, ὄχι μόνον θ’ ἀπηξίου νὰ συζητῇ μετ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ θὰ διέτασσε τὸν ὑπηρέτην του νὰ τὸν βγάλῃ μὲ τῆς κλωτσαῖς ἐκ τῆς οἰκίας του. Ἂν ἐγνώριζον δὲ τὴν διαγωγὴν αὐτοῦ, τὸν ἰδιωτικὸν ἰδίως βίον του, οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἵτινες τὸν ὑπερασπίζονται, δὲν θὰ κατεδέχοντο νὰ συμποσιάζωσι μετ’ αὐτοῦ καθ’ ἑκάστην. Ἀφοῦ δὲ οἱ πλεῖστοι τῶν κκ. Βουλευτῶν γνωρίζουσι περὶ τίνος δικηγόρου πρόκειται, καὶ οἱ ἄλλοι θὰ τὸν μάθωσι, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω τὸ βδελυρὸν ὄνομά του ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.

§28ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὀφείλετε νὰ τὸ εἴπητε.

§29ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν θέλῃς νὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους, οἵτινες σὲ συνδέουσι στενότατα μετὰ τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου, δὲν ἔχω κἀμμίαν δυσκολίαν νὰ τὸ πράξω, νὰ ἐκθέσω τοὺς βίους ἀμφοτέρων καὶ τὰς σκανδαλώδεις αἰτίας, αἵτινες σᾶς συνέδεσαν. Μὴ νομίζεις, ὅτι τὰς ἀγνοῶ (Θόρυβος).

§30ΜΑΥΡΟΓΟΡΔΑΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§31ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπῃς τίποτε, κ. Μαυρογορδάτε. Ἐγὼ ὡμολόγησα, ὅτι καὶ σεῖς καὶ ἄλλοι εἶσθε ἔντιμοι ἄνθρωποι, ἀλλὰ βγάλετε ἀπὸ πλησίον σας τὴν λέραν, ἥτις σᾶς βλάπτει πολύ. Ὑπάρχουν ἐν Σύρῳ ἑκατὸν δικηγόροι ἔντιμοι καὶ ἱκανοί· δὲν ἐλαμβάνετε ἕνα ἐξ αὐτῶν, ἀλλ’ ἐξελέξατε τὸ τέρας; Τὸ συμπέρασμα τῆς ὁμιλίας μου εἶναι, ὅτι δὲν ἀποκρούω τὸ νομοσχέδιον· εἶμαι ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἤθελα νὰ ληφθῶσι μέτρα, ὅπως τύχωσι καλῆς διαχειρίσεως τὰ δύο ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ δοθῶσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ οὐχὶ νὰ σπαταληθῶσιν, ὡς μέχρι τοῦδε, τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου καὶ τὰ τῶν μετόχων.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§33ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ ψηφοφορία.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖται ὑπὸ 15 Βουλευτῶν ἡ ὀνομαστικὴ κλῆσις:

§35ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Νομίζω ὅτι καὶ ἡ ἑτέρα πτέρυξ, μεθ’ ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος ἐξετέθησαν περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης, θέλει ὑποστηρίξει τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν.

§36ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δεχόμεθα τὴν πρότασιν περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως· ἔχομεν τὴν εὐθύνην, καὶ ἀναγνωρίζομεν τὴν εὐθύνην τῆς ψήφου μας.

§37ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ κάμω τὴν διασάφησιν ἐπὶ τῆς ψηφοφορίας, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ μέτρα, ὅπως μὴ λάβωσι μέρος εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς ἑταιρίας αὐτοὶ οἱ κατεργαρέοι, οἱ κλέπται...

§38ΜΑΥΡΟΓΟΡΔΑΤΟΣ. Δὲν εἶναι αὐτοὶ λόγοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ λέγωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§39ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ φέρω ἀντίῤῥησιν, διότι πρόκειται περὶ τῆς σωτηρίας τῆς ἑταιρίας, ὡς παρέστησεν ὁ κ. Ὑπουργός. Διὰ τοῦτο, ψηφίζων τὴν ἀρχὴν, ἐπιφυλάσσομαι καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Μπουφίδου καὶ Λουδοβίκου Ρώμα, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας.)

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 79. Ἐκ τούτων 74 εἶπον Ναί, 4 εἶπον Ὄχι, καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον ἐγένετο δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ τμήματος τῶν σιδηροδρόμων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται).

§43Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὰς ἐν τῇ δευτέρᾳ γραμμῇ λέξεις «Πειραιῶς–Λαρίσσης» παρακαλῶ νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «Ὀλυμπίων–Καρυταίνης καὶ Ξηροκάμπης–Γυθείου», μετὰ δὲ τὴν ἐν τῇ τρίτῃ γραμμῇ λέξιν «μηχανικοὶ» νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «ἡμεδαποί». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον 2).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται).

§45ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ ἐν τῇ πέμπτῃ καὶ ἕκτῃ γραμμῇ λέξεις «μὴ ὑπερβαῖνον τὰς δραχμὰς διακοσίας» παρακαλῶ ν’ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν λέξεων «μέχρι δραχμῶν διακοσίων», αἱ δὲ ἐν τῇ ἑβδόμῃ γραμμῇ λέξεις «τὰς δραχμὰς ὀγδοήκοντα» διὰ τῶν λέξεων «μέχρι δραχμῶν ὀγδοήκοντα». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης).

§46ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ προστεθῶσιν ὡς ἄρθρον 4ον τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὰ κατὰ τὰ προηγηθέντα ἄρθρα 1, 2 καὶ 3 ἔξοδα θέλουσι καταβάλλεσθαι ἐκ τῶν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν οἰκείων ἔργων κεχορηγημένων πιστώσεων.» (Γίνεται δεκτὴ ἡ προσθήκη αὕτη, ταχθεῖσα ὡς ἄρθρον 4ον τοῦ ψηφιζομένου νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου, ταχθὲν ἄρθρον 5ον τοῦ ψηφιζομένου, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§47ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διατάξῃ τὴν ἀνατύπωσιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἐτροποποιήθη.

§48ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, νὰ διαταχθῇ ἡ ἀνατύπωσις, οὕτως ὥστε αὔριον νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τροποποιημένου. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς ἄν συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 75,500 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1890, καὶ 2) Περὶ παραχωρήσεως δικαιώματος μεταλλεύσεως μαγνητικοῦ σιδήρου ἐπὶ τῆς νήσου Σερίφου). (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Παπαγιαννακόπουλος).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεων τῶν οἰκογενειῶν τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τῶν Ἐφετείων.

§50ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀντέταξε κατὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλει κατὰ τὰς προηγουμένας συζητήσεις, τὴν ἀντίῤῥησιν, ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὴν ἐπιγραφὴν τοῦ νομοσχεδίου ἐπρόκειτο περὶ ἑρμηνείας τοῦ προεκδοθέντος νόμου τοῦ 1883, ἡ τροπολογία μου ἀφεώρα εἰς τροποποίησιν ἢ μᾶλλον εἰς συμπλήρωσιν αὐτοῦ, καὶ ἕνεκα τούτου ἐθεώρει αὐτὴν μὴ προσήκουσαν ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ. Διὰ νὰ ἄρω αὐτὴν τὴν ἀντίῤῥησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὑπέβαλον τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας τροποποιῶ καὶ τὴν ἐπιγραφὴν ἀκόμη τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, κατὰ δὲ τὴν ὑπ’ ἐμοῦ συνταχθεῖσαν ἐπιγραφὴν, τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀφορᾷ πλέον μόνον εἰς ἑρμηνείαν, ἀλλὰ καὶ εἰς συμπλήρωσιν ἀκόμη τοῦ νόμου τοῦ 1883. Συνεπῶς τὸ μὲν 1ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου μένει ὡς ἔχει, καὶ ἀναφέρεται εἰς τὴν ἑρμηνείαν ἁπλῶς τοῦ προηγουμένου νόμου, ἐγὼ δὲ συνέταξα δεύτερον ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον (ἀναγινώσκει) «ἡ σύνταξις τῶν οἰκογενειῶν τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἅτινα ἀπεβίωσαν μετὰ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου ΑΡΚΑʹ ἔχοντα τριακονταετῆ ἐν ὅλῳ ὑπηρεσίαν, ὑπολογίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μισθοῦ, ὃν ἐλάμβανον καθ’ ὃν χρόνον ἀπεβίωσαν, ἂν διετέλεσαν ἐπὶ δέκα καὶ πέντε ἔτη τοὐλάχιστον ὡς μέλη τοῦ Ἀρείου Πάγου, τηρουμένων κατὰ τὰ λοιπὰ τῶν περὶ συντάξεως νόμων.» Ὑποθέτω ὅτι μετὰ τὴν τοιαύτην τροπολογίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θὰ ἔχῃ πλέον κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν, διότι κατ’ οὐσίαν ἡ τροπολογία μου εἶναι δικαιοτάτη.

§51ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς Δικαιοσύνης). Δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν. Παρακαλῶ μόνον νὰ τροποποιηθῇ ὁ τίτλος τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἑξῆς: «Περὶ ἑρμηνείας καὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΑΡΚΑʹ τῆς 13 Ἀπριλίου 1883.»

§52ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μοὶ δηλώσῃ, ἐὰν, πλὴν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει του, ἔχῃ ἄλλον τινὰ λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον τὸν νόμον τοῦτον τὸν φέρει ὡς ἑρμηνευτικόν.

§53ΖΑΙΜΗΣ. Δὲν ἔχω ἄλλον τινὰ λόγον.

§54ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Διότι δὲν βλέπω ποίου ἄρθρου διασάφησιν ζητεῖτε διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου σχεδίου νὰ ἄρητε, δὲν βλέπω δηλ. σκοτεινόν τι μέρος ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ, τὸ ὁποῖον νὰ ἄρητε.

§55ΖΑΙΜΗΣ. Οὔτε ἐγὼ βλέπω σκοτεινόν τι μέρος ἐν τῷ νόμῳ, μέλη ὅμως τινὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου φαίνεται ὅτι εὗρον τὸν νόμον σκοτεινὸν, καὶ δι’ αὐτὸ εἶχον γνώμην ἄλλην· διὰ τοῦτο καὶ ὅπως εἰς τὸ μέλλον λείψῃ πᾶσα ἀμφισβήτησις, ἔφερα τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι καθαρῶς ἑρμηνευτικὸν καὶ συνεπείᾳ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου συμπληρωτικόν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ τροποποίησις τοῦ τίτλου τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἀνωτέρω προέτεινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Μεθ’ ὃ ἀναγνωσθὲν γίνεται δεκτὸν τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ταχθὲν ἄρθρον 1 τοῦ ψηφιζομένου. Ὡσαύτως ἀναγνωσθὲν γίνεται δεκτὸν τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου προταθὲν ἄρθρον, ταχθὲν ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀδείας πρὸς παραχώρησιν δικαιώματος μεταλλεύσεως ἀργυρούχου βαρυτίνης. Ὁ κ. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§57ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ ζήτημα τῆς βαρυτίνης, Κύριοι, εἶναι ζήτημα ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων, καὶ πρέπει σπουδαίως νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Εἰς ἀρχαιοτέραν ἐποχὴν ἐζητήθησαν πρὸς παραχώρησιν παρὰ τοῦ μακαρίτου Ὄθωνος αἱ ἐκβολάδες τοῦ Λαυρίου, ὁ δὲ Βασιλεὺς ἐκεῖνος ἀπήντα, ὅτι ἐκεῖ ἔγκειται ὁ πλοῦτος τῆς Ἑλλάδος, διὰ τοῦ ὁποίου, κατὰ τὴν γνώμην ἐκείνου, ἠδύνατο νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν μεγάλην τότε λεγομένην ἰδέαν. Ἔκτοτε ἐπῆλθον περιστάσεις τινὲς, καὶ κατὰ τὸ 1862 συμμορία ἀλλοφύλων, ἡ ὁποία ὅμως δὲν ἐτάρασσε τὸν ἔντιμον συνάδελφόν μου καὶ φίλτατον ἐκ Κυκλάδων Βουλευτὴν, ἐπέδραμε καὶ τότε εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐπέτυχε τὴν παραχώρησιν τοῦ μεταλλεύματος, τὸ ὁποῖον δι’ αἰτήσεώς του ἕτερος συνάδελφος καὶ συμπολίτης τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ὁ κ. Παχὺς, παρίστα ὡς χρήσιμον πρὸς κατασκευὴν ὑάλων· ἐπιτυχοῦσα δὲ τὴν παραχώρησιν, προέβη εἰς διανομὴν τῶν μεγίστων κερδῶν. Μετά τινα ἔτη ἐπεζητήθη ἡ πώλησις ἢ ἡ παραχώρησις τῶν μεταλλευμάτων τούτων εἰς Ἑλληνικὴν ἑταιρίαν, ἐντεῦθεν δὲ προέκυψε κέρδος, τὸ ὁποῖον καταδείκνυται διὰ μεταβιβάσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ κ. Σερπιέρη καὶ Σας πρὸς τὸν κ. Συγγρὸν ἀντὶ 11½ ἑκατομμυρίων φράγκων, γενομένης διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 18826 τῆς 10 Φεβρουαρίου 1873 συμβολαίου, συνταχθέντος ἐνώπιον τοῦ συμβολαιογράφου Ἀντωνιάδου.....

§58ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί σχέσιν ἔχουν αὐτὰ μὲ τὴν βαρυτίνην;

§59ΣΧΙΝΑΣ. Εἶναι πολὺ σχετικὰ, καὶ θέλω καταδείξει τὴν σχέσιν, ἥτις ἐνυπάρχει μεταξὺ βαρυτίνης καὶ σκωριῶν Λαυρίου. Πρέπει, Κύριοι, νὰ μάθῃ τὰ πράγματα αὐτὰ ὅλος ὁ κόσμος καὶ ὅλοι ὑμεῖς. Ὁ κ. Συγγρὸς μετὰ τὴν πρόσκτησιν ἐξέδωκεν εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν διὰ μετοχῶν τὴν ἐκκαμίνευσιν μόνον τῶν σκωριῶν καὶ ἐκβολάδων τοῦ Λαυρίου ἀντὶ 20 ἑκατομμυρίων, εἰσέπραξε δὲ μετρητὰ 14 ὅλα ἑκατομμύρια, ἐκτὸς τῶν ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὰς μετοχὰς, εἰσπραχθέντων, δι’ ἧς ἀφῃρέθη οὐκ ὀλίγον χρῆμα, καὶ ἰδίως ἐκ τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Μετὰ τοῦτο ὁ κ. Συγγρὸς τὸ μεταλλεῖον τῶν ἐκβολαδικῶν ἐκείνων ἐκτάσεων, (τὸ ὁποῖον σκοπίμως εἶχεν ἀποχωρίσει) κατέχον ἔκτασιν 32 χιλιάδων στρεμμάτων, μετεβίβασεν εἰς Γαλλικὴν ἑταιρίαν ὑπὸ τὸν κ. Σερπιέρην· δι’ αὐτοῦ δὲ ἐσχηματίσθη ἡ νέα Γαλλικὴ ἑταιρία τῶν μεταλλείων Λαυρίου, ἡ ὁποία κατὰ τὸ 1886, κατὰ τὸν ἰσολογισμόν της, εἶχε περιουσίαν, πόσην νομίζετε; 19,515,601 χρυσῶν φράγκων, σήμερον δὲ ἡ ἑταιρία αὕτη ἔχει πλέον τῶν 20–22 ἑκατομμυρίων, καὶ δίδει μέρισμα εἰς τοὺς μετόχους αὐτῆς πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου. Ἠναγκάσθην, Κύριοι, νὰ προέλθω εἰς τὴν ὁμιλίαν μου διὰ τῆς εἰσαγωγῆς ταύτης, διὰ νὰ καταδείξω, ὅτι αἱ σκωρίαι ἐκεῖναι καὶ αἱ ἐκβολάδες, αἱ ὁποῖαι παρίσταντο ὑπὸ τῶν μὲν ὡς ὕλη χρήσιμος διὰ στρῶσιν ὁδῶν, ὑπὸ τῶν δὲ ὡς χρήσιμος πρὸς κατασκευὴν ὑάλων καὶ ὑπὸ ἄλλων ἄλλως, ἐνέκλειον πλοῦτον μέγαν. Σήμερον αὖθις παρουσιάζεται μετάλλευμά τι, λεγόμενον βαρυτίνη, ἡ ὁποία δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, Κύριοι, ἢ ὅ,τι καὶ αἱ ἐκβολάδες τοῦ Λαυρίου. Ἡ μόνη διαφορά, ἡ ἐνυπάρχουσα μεταξὺ ἐκβολάδων καὶ βαρυτίνης, εἶναι, ὅτι τὰς μὲν ἐκβολάδας εἰς ἀρχαίαν ἐποχὴν οἱ ἄνθρωποι ἐξέβαλον ἐκ τῶν ἐγκάτων τῆς γῆς καὶ ἀφοῦ ἀπεχώρησαν τὸ μέταλλον, κατὰ τὰς τότε ἀτελεστάτας μεθόδους, ἀφῆκαν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς ἢ εἰς τὰ βάθη αὐτῆς, ὅπου ἐξετέλουν τὰς ἐργασίας, ἡ δὲ βαρυτίνη ἀπετέθη ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς συνεπείᾳ ἡφαιστείου καὶ ὑποχθονίου ἐνεργείας. Ἡ σπουδαιοτέρα ὅμως διαφορὰ εἶναι, ὅτι ὁ ἐν τῇ βαρυτίνῃ περιεχόμενος πλοῦτος εἶναι πολὺ ἀνώτερος τοῦ εἰς τὰς ἐκβολάδας καὶ τὰς σκωρίας περιεχομένου. Εἶναι δὲ ἄγνωστος ἡ ποσότης αὐτοῦ, ὅπως καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς παραχωρήσεως τῶν ἐκβολάδων καὶ τῶν σκωριῶν τοῦ Λαυρίου ἦτο ἄγνωστος ὁ πλοῦτος ὁ περιεχόμενος ἐν αὐταῖς. Τὸ μόνον γνωστὸν σήμερον εἶναι, ὅτι αἱ μὲν ἐκβολάδες καὶ αἱ σκωρίαι ἐκκαμινεύονται διὰ καμίνων ὑψηλῆς θερμάνσεως, καὶ τῶν ὁποίων δαπανηροτέρα κατέστη ἡ ἐκκαμίνευσις μετὰ τὴν ἔκλειψιν τῶν σκωριῶν, διότι σήμερον ἀναγκάζονται διὰ τὴν ἐκκαμίνευσιν αὐτῶν οὐ μόνον νὰ κατασκευάζουν εἰδικὰς καμίνους καὶ νὰ μεταχειρίζωνται μεταλλοῦχα λιπάσματα διὰ τὴν διευκόλυνσιν τῆς τήξεως καὶ πολλὰ ἄλλα μέσα, ὑπὸ τῆς χημείας ὑποδεικνυόμενα, διὰ τὴν ἀποχώρισιν τοῦ μετάλλου, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐνεργῶσι τὸν ἐμπλουτισμὸν αὐτῶν διὰ τοῦ μεταλλοπλυσίου, ἐνῷ ἡ ἀποχώρισις τοῦ πολυτίμου μετάλλου ἀπὸ τῆς βαρυτίνης εἶναι ἁπλῆ, ἁπλουστάτη, εἶναι δὲ τόσον ἁπλῆ, ὥστε διὰ μικρᾶς δαπάνης καταστημάτων, οὔτε 100,000 δραχ. ἀξίας, δύναται αὕτη νὰ γείνῃ.

§60ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἰς μεγάλην ἀπάτην εὑρίσκεσθε.

§61ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον εἰς τὸν κ. συνάδελφον, καὶ δύναται νὰ μᾶς ἀναπτύξῃ τὰς περὶ χημείας γνώσεις του· ἐγὼ θὰ εἴπω τί γνωρίζω, θὰ γραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὁ κόσμος θὰ τὰ μάθῃ, καὶ δύναται νὰ μὲ ἐλέγξῃ μετά τινα χρόνον, ἐὰν ἐξετέλεσα τὸ καθῆκόν μου ἢ ἦλθον ἐδῶ διὰ νὰ ἐπιζητήσω ἄλλους σκοπούς. Ἔλεγον λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐργασία πρὸς ἀποχώρισιν τοῦ μετάλλου ἀπὸ τῆς βαρυτίνης εἶναι λίαν εὔκολος· καὶ διὰ νὰ δώσω μικρὰν ἰδέαν, ὅσην καὶ ἐγὼ ἔχω, εἰς τοὺς κ. κ. συναδέλφους, θὰ εἴπω τὴν μέθοδον, ἡ ὁποία κοινῶς εἶναι παραδεκτὴ, μολονότι ἴσως δύναται ἐπὶ τοῦ μεταλλεύματος τούτου νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ νεωτέρα μέθοδος, ἡ λεγομένη τῆς ἠλεκτρολυσίας. Ἡ ἀποχώρισις τοῦ μετάλλου ἀπὸ τῆς βαρυτίνης γίνεται διὰ τοῦ ἀκολούθου τρόπου· ῥίπτεται τὸ μετάλλευμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, εἰμὴ χώματα, ἔχοντα σύστασίν τινα καὶ σκαπτόμενα διὰ τῆς ἁπλῆς τσάπας, ῥίπτεται εἰς λεγομένην ἀνακαμψίφλογον κάμινον (réverbère), ἐκεῖ θερμαίνεται, κατὰ δὲ τὴν θέρμανσίν του ῥίπτεται ἅλας κοινὸν, μαγειρικὸν καλούμενον, τὸ ὁποῖον ἀφθονεῖ ἐν Ἑλλάδι, καὶ τοιουτοτρόπως τὸ μετάλλευμα τοῦτο μεταβάλλεται εἰς ἅλας χλωριούχου ἀργύρου. Μετὰ τοῦτο δὲν ὑπολείπεται ἄλλο τι, παρὰ νὰ ἀποσύρητε ἀπὸ τῆς καμίνου τὴν οὐσίαν αὐτὴν, νὰ τὴν ἀποπλύνητε, ὡς διαλυτὴν ἐν τῷ ὕδατι, καὶ ὁ ἄργυρος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ περιέχῃ καὶ ξένας οὐσίας μικροῦ λόγου ἀξίας, θέλει κατακαθίσει. Ἐὰν θέλητε δὲ νὰ ἔχητε καθαρὸν ἄργυρον πρώτης ποιότητος, θὰ χωνεύσητε ἐκ νέου τὸν ληφθέντα, ὅπως τὸν ἀποχωρίσητε ἀπὸ τὰς ξένας ὕλας. Εἶπον ἀνωτέρω, ὅτι δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀντὶ τῆς ἐργασίας τῆς ἐκκαμινεύσεως τοῦ μεταλλεύματος τούτου ἡ νέα μέθοδος τῆς ἠλεκτρολυσίας, ἤτοι ἡ διὰ τοῦ ἠλεκτρισμοῦ ἀποχώρισις καθ’ ὁλοκληρίαν τοῦ μετάλλου πρὸς τὸν ἕνα πόλον, τῶν δὲ ξένων ὑλῶν πρὸς τὸν ἄλλον. Αὐταὶ εἶναι αἱ γνωσταὶ σήμερον μέθοδοι διὰ τὴν βαρυτίνην. Ἔχομεν, Κύριοι, ὑπ’ ὄψει μας πολύτιμον νόμον, τὸν νόμον περὶ ἐκβολάδων, ὁ ὁποῖος δυστυχῶς δὲν ζῇ πλέον, διότι ἐκβολάδες δὲν ὑπάρχουσιν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ὁ νόμος ὑφίσταται. Ἐκ τοῦ νόμου δὲ τούτου δυνάμεθα νὰ ἀρυσθῶμεν ὠφέλιμα διδάγματα ἐπὶ τῆς προκειμένης παραχωρήσεως τῆς βαρυτίνης. Ἐπειδὴ τὰ ἀντίτυπα τῆς συλλογῆς τῶν νόμων περὶ μεταλλείων ἐξηντλήθησαν σχεδὸν ὅλα, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν μέρος τοῦ νόμου, διὰ νὰ μάθητε, οἱ ἀγνοοῦντες, τίνι τρόπῳ παρεχωροῦντο αἱ ἐκβολάδες, ὑπὸ ποίας συνθήκας καὶ ὑπὸ ποίους ὅρους (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 3. Ἡ ἐκμετάλλευσις αὐτῶν δὲν ἐπιτρέπεται, εἰμὴ δυνάμει πράξεως τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις χορηγεῖ τὸ πρὸς τοῦτο δικαίωμα διὰ πλειστηριασμοῦ εἰς τὸν ἀναδεχθησόμενον νὰ πληρόνῃ εἰς τὸ Δημόσιον ἀνώτερον ποσοστὸν ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου. «Ὁρίζεται δὲ ὡς ἐλάχιστος ὅρος 60%. «Ἄρθρ. 4. Ἡ παραχώρησις γίνεται διὰ Β. Διατάγματος, προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν Συμβουλίου ἐπὶ τούτῳ συγκροτουμένου. Τὸ Συμβούλιον τοῦτο καταρτίζεται ἐκ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης, τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ Συνόδου αὐτῆς τοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον προεδρεύσαντος, τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τοῦ παρ’ αὐτῷ ἐπιτρόπου, τῶν Εἰσαγγελέων τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν, τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Μηχανικοῦ, τοῦ καθηγητοῦ τῆς ὀρυκτολογίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἑνὸς τῶν ἐν αὐτῷ καθηγητῶν τῆς νομικῆς, καὶ ἑνὸς τῶν καθηγητῶν τῆς χημείας. Οἱ τελευταῖοι δύο διορίζονται κατὰ τετραετίαν διὰ Β. Διατάγματος.»

§62ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Τοῦ 1871 εἶναι ὁ νόμος αὐτός;

§63ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα.

§64ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Κατηργήθη.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, δὲν κατηργήθη.

§66ΣΧΙΝΑΣ. Βεβαίως δὲν κατηργήθη, ἀλλὰ καὶ ἂν κατηργήθη, δὲν μᾶς ἐμποδίζει τοῦτο, ὅπως λάβωμεν ὑπ’ ὄψει μας νόμον προστατεύοντα δι’ ἀσφαλεστάτου τρόπου τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου. Ὁ νόμος αὐτὸς, φρονῶ ὅτι εἶναι βάθρον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν λίαν ἀσφαλῶς, προβαίνοντες σήμερον εἰς τὴν παραχώρησιν τῆς βαρυτίνης. Ἀλλὰ, Κύριοι, τί θὰ παραχωρήσωμεν; ποῦ εἶναι καὶ πόσαι αἱ παραχωρητέαι ἐκτάσεις; τί εἶναι αὗται καὶ τί περιέχουσιν; Οὐδὲν γνωρίζομεν. Γνωρίζομεν μόνον, ὅτι αἱ παραχωρητέαι ἐκτάσεις κεῖνται ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς νήσου Μήλου καὶ ἐπὶ τῶν παρ’ αὐτῇ Κιμώλου καὶ Πολυαίγου, καὶ ὅτι τὸ ζήτημα τῆς βαρυτίνης προῆλθεν ἐκ παραχωρήσεως μεταλλείου ἀργυρούχου μολύβδου (γαληνίτου) κατὰ τὸ βορειοδυτικὸν ἄκρον τῆς νήσου Μήλου εἰς τὴν ἑταιρίαν Σίφνου–Εὐβοίας. Ἀλλ’ ἐν τῇ γενομένῃ παραχωρήσει δὲν ὑπῆρχεν ἀργυροῦχος μόλυβδος (γαληνίτης), ἀλλὰ βαρυτίνη. Ἐκλήθη δὲ τὸ μετάλλευμα τοῦτο βαρυτίνη, διότι εἶναι μετάλλευμα χλωριούχου βαρίου, δαψιλῶς ἐμπεπλουτισμένου δι’ ἀργύρου. Ἰδοὺ δὲ, Κύριοι, τί συνέβη ἢ μᾶλλον τί ὑποτίθεται ὅτι ἐγένετο ἐπὶ τῆς ἐκτάσεως ταύτης. Ἡ ἔκτασις αὕτη, ὡς εἶπον, κεῖται ἐπὶ τῆς νήσου Μήλου εἰς θέσιν «Ἁγία Τριὰς», πρὸς τὸ βορειοδυτικὸν ἄκρον τῆς νήσου καὶ δεξιᾷ τῷ εἰσερχομένῳ εἰς τὸν ἀσφαλέστατον αὐτῆς λιμένα. Ἐπὶ τῆς ἐκτάσεως ταύτης δι’ ἡφαιστείου, φαίνεται, ἐνεργείας ἀνεδόθησαν ἀτμοὶ, οἱ ὁποῖοι, περιέχοντες ἄργυρον, ἐναπέθεσαν αὐτὸν καὶ ἐνεπλούτισαν τὰς τοῦ θειούχου βαρίου ἐκτάσεις. Παρατηρεῖται δ’ ἐπ’ αὐτῶν τὸ ἀκόλουθον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖον. Κατὰ θέσεις τινὰς, ἐν αἷς ἴσως ἐσχηματίσθησαν ὀπαὶ ἢ κρατῆρες, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν θεωρίαν τοῦ ἐμπλουτισμοῦ δι’ ὑπογείου ἐνεργείας, αἱ περὶ τὰς ὀπὰς ταύτας, ὡς περὶ ἑστίαν, ἐκτάσεις εἶναι πλουσιώτεραι εἰς ἄργυρον, ὅσῳ δὲ κέντρου τινὸς ἀφίστανται, ἐπὶ τοσοῦτον εἶναι πτωχότεραι εἰς ἄργυρον. Ἀλλὰ γνωρίζομεν εἰς ποῖον βάθος προβαίνει ὁ πλοῦτος αὐτός; Τίποτε. Ἐλέχθη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, τῆς ὁποίας κἀγὼ ἀπετέλουν μέρος, νὰ παραχωρήσωμεν μικράν τινα ἔκτασιν. Ἀλλὰ, Κύριοι, μὴ ἀγνοεῖτε ὅτι ἐν τοῖς μεταλλείοις ὁ πλοῦτος δὲν εὑρίσκεται ἐν τῇ ἐκτάσει, ἀλλ’ ἐν τῇ θέσει· ἑπομένως δύνασθε νὰ παραχωρήσητε ἔκτασιν χιλίων στρεμμάτων καὶ νὰ μὴ ἔχῃ τὴν παραμικρὰν ἀξίαν, καὶ δύνασθε νὰ παραχωρήσητε ἄλλην μικρὰν, μικροτάτην, καὶ ἐκεῖ νὰ ὑπάρχῃ ὁ μεγαλύτερος πλοῦτος. Τίνες παρατηρήσεις καὶ ἔρευναι ἐγένοντο; ποίας ἀναλύσεις ἔχομεν, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηριχθῶμεν; ποίαν περιγραφὴν λεπτομερῆ τῶν πάντων ἔχομεν, ἵνα σκεφθῶμεν περὶ αὐτοῦ ἢ περὶ ἐκείνου τοῦ ἀντικειμένου; Οὐδεμίαν. Αὐτὴ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις περὶ βαρυτίνης καταδεικνύει καὶ ἀνομολογεῖ, ὅτι οὐδὲν γνωστὸν, οὐδὲν βέβαιον, οὔτε κατὰ ποσὸν, οὔτε κατὰ ποιὸν, οὔτε κατ’ ἔκτασιν, οὔτε κατ’ εἶδος, οὔτε κατ’ οὐδὲν ὑπάρχει, καὶ πρόκειται νὰ παραχωρήσωμεν ὅ,τι ἀγνοοῦμεν! πρόκειται νὰ παραχωρήσωμεν πλοῦτον ἀμύθητον, χωρὶς νὰ ἠξεύρωμέν τι περὶ αὐτοῦ! Ναὶ, Κύριοι, ὁ πλοῦτος εἶναι ἀμύθητος, καὶ θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, καθ’ ἣν ὁ Ἑλληνικὸς κόσμος θὰ γνωρίσῃ, ὅτι πράγματι ἐκεῖ ἐγκλείεται πλοῦτος. Ὑποθέτουσί τινες, ὅτι τὸ βάθος τῶν μεταλλούχων στρωμάτων φθάνει εἰς βάθος 7 μέτρων, καί που δὲ μέχρι 50· τί θέλετε νὰ παραδεχθῶ; τὸ πρῶτον ἢ τὸ δεύτερον; καὶ τίς ἠξεύρει, ἐὰν τὰ κατώτερα στρώματα δὲν ἦναι πλουσιώτερα τῶν ἄνω; Οὔτε μεταλλευτικαὶ ἐργασίαι ἐγένοντο, οὔτε διὰ διατρήσεων κἂν ἐλήφθησαν ποσὰ ἐκ τῶν διαφόρων στρωμάτων ἵνα γείνωσιν ἀναλύσεις, οὔτε τίποτε σχετικὸν ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως γνωρίζομεν. Τί γνωρίζομεν μόνον; ὅτι ἑταιρία τις, «Σίφνος–Εὔβοια» καλουμένη, ἐπωφεληθεῖσα τῶν περιστάσεων, ὡς ἐκ τῆς γενομένης αὐτῇ παραχωρήσεως ἀργυρούχου μολύβδου (γαληνίτου), παρέλαβεν ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης περὶ τὰς 19 χιλιάδας τόννους, καὶ μετέφερε τοὺς μὲν ἡμίσεις ὡς ἔγγιστα εἰς Λαύριον, τοὺς δὲ ἑτέρους εἰς Εὐρώπην, καὶ ἐνήργησεν οὐ μόνον διαφόρους μελέτας, ἀλλὰ καὶ πλοῦτον οὐ σμικρὸν ἔλαβεν ἐκ τῆς ἐκκαμινεύσεως τοῦ μεταλλεύματος τούτου. Ἂν δώσωμεν σήμερον εἰς πλειοδοσίαν, ἢ ἂν ἐνεργήσωμεν ἑτέραν παραχώρησιν, πῶς θὰ τὴν ἐνεργήσωμεν; θὰ παραχωρήσωμεν μεταλλεῖον; Μεταλλεῖον δὲν εἶναι. Τὸ μεταλλεῖον προϋποθέτει ἐκτέλεσιν ἔργων δαπανηρῶν καὶ ἔργων ἀβεβαίων· δαπανᾷ τις διὰ νὰ εὕρῃ τὰς μεταλλούχους διαστρώσεις καὶ πολλὰ ἄλλα· ἀλλ’ ἐδῶ δὲν ἔχετε τὸ αὐτὸ, ἐδῶ ἔχετε βέβαιον πλοῦτον καὶ ἀναμφήριστον. Ἐπὶ πλέον, καὶ ἂν εὕρητε τὰς μεταλλούχους διαστρώσεις ἢ φλέβας τοῦ μεταλλείου, ἔχετε δαπάνας ἐκκαμινεύσεως δαπανηροτάτης, καὶ πολλοὶ τῶν ἐδῶν κυρίων συναδέλφων γνωρίζουν καλῶς ποίαν δαπάνην ἀπαιτεῖ μία κάμινος τοῦ Λαυρίου, ἐνῷ διὰ τὴν ἐκκαμίνευσιν τῆς βαρυτίνης ἀπαιτοῦνται μόνον πλίνθοι, ἀντέχοντες εἰς ὑψηλὴν θερμότητα. Ἐδόθη ἄδεια εἰς τὴν ἑταιρίαν «Σίφνος–Εὔβοια» νὰ παραλάβῃ τόννους τινάς, ὅπως ἐνεργήσῃ δοκιμάς· ἀλλὰ ποία ἄλλη ἑταιρία εἶναι δυνατὸν νὰ συναγωνισθῇ πρὸς αὐτήν; Οὐδεμία· διότι ὅμοιον μετάλλευμα δὲν εὑρίσκεται ἀλλαχοῦ, ἑπομένως ἀπαιτεῖ καὶ ἴδιον τρόπον μεταλλεύσεως. Αἱ ἄλλαι ἑταιρίαι ἀγνοοῦσι καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἀπόδοσιν, δὲν ἔκαμον ἀναλύσεις, καὶ ἀγνοοῦσι τὸ περιεχόμενον, τὰς θέσεις, τὰ πάντα, ἡ ἑταιρία ὅμως «Σίφνος–Εὔβοια» ἠξεύρει λεπτομερῶς τὰς θέσεις, τὰ πάντα, διότι ἐξ ὅλων τῶν θέσεων ἔλαβε μεταλλεύματα, ἔκαμε δοκιμάς, ἔκαμε συνδυασμούς, ἀναλύσεις, καὶ εἶναι σήμερον εἰς θέσιν νὰ συναγωνισθῇ μὲ πᾶσαν ἄλλην ἑταιρίαν. Πῶς θὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος ἄλλη ἑταιρία, ἀγνοοῦσα τὸν τρόπον τῆς μεταλλεύσεως, νὰ ἔλθῃ νὰ συναγωνισθῇ; πρέπει καὶ ἄλλαι ἑταιρίαι νὰ λάβωσι τὸ δικαίωμα, ὑπὸ συνθήκας τινὰς, νὰ λάβουν μετάλλευμα ἐξ αὐτοῦ, νὰ ἐκτελέσωσι δοκιμὰς, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ὦσι καὶ ἐκεῖναι εἰς θέσιν νὰ πλειοδοτήσωσιν ἀπέναντι τῆς ἑταιρίας «Σίφνος–Εὔβοια». Τότε μόνον δυνάμεθα νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι ἀσφαλίζομεν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, καὶ οὐδέποτε ἄλλοτε. Ἀλλὰ, Κύριοι, θὰ μάθητε καὶ ἓν ἄλλο, ἄξιον μνείας. Εἰς ποῖον ποσὸν ὑποθέτετε ὅτι ἀνέρχεται ἡ κατὰ τόννον δαπάνη τῆς ἐκκαμινεύσεως καὶ λοιπῶν; Εἰς ἐλάχιστον ποσὸν, οὔτε εἰς εἴκοσι δραχμὰς κατὰ τόννον. Ἂν δὲ ἡ ἐκκαμίνευσις, ὅπως εἶναι λίαν εὔκολον, ἐκτελεσθῇ ἐν αὐτῇ τῇ νήσῳ, ἡ κατὰ τόννον δαπάνη θέλει κατέλθει εἰς ὀλιγώτερον ποσόν. Ἐκτὸς ὅλων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, ὑπάρχει καὶ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον διευκολύνει τὴν ἐκκαμίνευσιν, καὶ τοῦτο εἶναι ἡ θέσις, ἔνθα κεῖται τὸ μετάλλευμα, καθόσον μικρὸν μόνον ἀπέχει ἀπὸ τοῦ ἀσφαλεστάτου λιμένος. Ὁ λιμὴν τῆς Μήλου εἶναι ὀνομαστὸς διά τε τὴν ἀσφάλειάν του καὶ τὴν χωρητικότητά του, εἶναι εἷς τῶν ἀσφαλεστάτων καὶ ὡραιοτάτων λιμένων, τοὺς ὁποίους ἔχει τὸ Αἰγαῖον πέλαγος, ἀπὸ τοῦ λιμένος δὲ τούτου ἀπέχει ἡμίσειαν μόνον ὥραν ἡ μεταλλοῦχος ἔκτασις. Ἡ δὲ θέσις τοῦ μεταλλείου, σχετικῶς πρὸς τὸν λιμένα, εἶναι κατωφερὴς, ὥστε καὶ ἅπαντα τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς τοῦ μεταλλεύματος εἶναι μηδαμινά. Τὰ πάντα λοιπὸν συντρέχουσιν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ πλούτου, τοῦ περιεχομένου εἰς τὸ μετάλλευμα τοῦτο. Ἤδη ἐγείρεται τὸ ζήτημα: εἶναι μεταλλεῖον; ὄχι· εἶναι ὀρυχεῖον; οὔτε· εἶναι λατομεῖον; οὔτε. Τί εἶναι λοιπόν; Εἶναι ἴδιον μετάλλευμα, ὑπὸ ἰδίας συνθήκας εὑρισκόμενον καὶ προσομοιάζον καθ’ ὁλοκληρίαν πρὸς τὰς ἐκβολάδας· ἡ μόνη διαφορά, ἐπαλαμβάνω, εἶναι, ὅτι τὰς ἐκβολάδας ἀνέφερεν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ἀνθρωπίνη χεὶρ, τὴν δὲ βαρυτίνην ἀνέφερεν ὑπόγειος δύναμις. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι αἱ διατάξεις, αἱ ἐφαρμοσθεῖσαι διὰ τὰς ἐκβολάδας, ὁμοίως πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῶσι καὶ διὰ τὴν βαρυτίνην. Πρὸ παντὸς ὅμως φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ μελέτη τῆς ἐκτάσεως, νὰ γείνωσι διατρήσεις τοῦ ἐδάφους, καὶ νὰ βεβαιωθῇ, ἂν ὁ πλοῦτος αὐτὸς φθάνῃ εἰς βάθος ἢ περιορίζηται εἰς μικράν τινα ἔκτασιν, ἵνα τοὐλάχιστον ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζομεν τί πλοῦτος ὑπάρχει. Δὲν ἠξεύρω, ἂν πάντες, ἀλλὰ οἱ πλεῖστοι τοὐλάχιστον ἐξ ὑμῶν θὰ ἐνθυμοῦνται τὸν πάταγον, ὁ ὁποῖος ἐγένετο διὰ τὸ ποσὸν τῶν ἐκβολάδων καὶ σκωριῶν, τὸν πάταγον, ὁ ὁποῖος ἐγένετο μὲ τὰς ἐπιτροπὰς, τὰς χωροσταθμήσεις κτλ. Διατὶ, ἀφοῦ σήμερον εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν τὰς θέσεις αὐτὰς, τὸ παραχωρηθησόμενον μεταλλεῖον καὶ τὴν ἔκτασίν του ἐπακριβῶς καὶ τόσα ἄλλα πράγματα, διατὶ νὰ μὴ προταχθῇ τοῦτο; Εἶπόν τινες, ἐκ παντελοῦς βεβαίως ἀγνοίας, καὶ κατεβίβασαν τὸ ποσὸν τοῦ περιεχομένου εἰς τὸ μετάλλευμα ἀργύρου εἰς ἐλάχιστον ποσόν. Ἀλλὰ θὰ μοὶ ἐπιτρέψουν οἱ κύριοι οὗτοι νὰ ἀναγνώσω περιοδικόν τι τῆς 17 Φεβρουαρίου 1891, τὸ ὁποῖον περιῆλθεν εἰς χεῖράς μου καὶ καλεῖται «Προμηθεύς». Τὸ περιοδικὸν τοῦτο ἀρύεται τὰς πληροφορίας ἐκ Γερμανικοῦ περιοδικοῦ, τοῦ «Berg-und Hüttenwesen Jahrgang» XXVIII, No 43», τὸ ὁποῖον ἀναφέρει περὶ τοῦ μεταλλεύματος τούτου τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων χημικῶν ἀναλύσεων τὰ μεταλλεύματα ταῦτα δύνανται νὰ ταξινομηθῶσι κυρίως εἰς τέσσαρας κατηγορίας, ὧν ἡ μὲν πλουσιωτέρα περιέχει ποσὸν μολύβδου μὴ ἀπομακρυνόμενον τῶν 10%, ποσὸν δὲ ἀργύρου κατὰ τόννον 600–1000 γραμμαρίων, αἱ δὲ λοιπαὶ τρεῖς κατηγορίαι κατὰ μέσον ὅρον ἐνέχουσι 500 γραμμάρια ἀργύρου κατὰ τόννον, ποσὸν δὲ μολύβδου οὐχὶ συνήθως ἀνώτερον τοῦ 1%.» Ἀλλ’ ὁ γράψας ἢ ὁ ἐκθέσας βεβαίως ταῦτα ἐπιστήμων δὲν προέβη εἰς λεπτομερεῖς ἐρεύνας, διότι οὔτε τὰ μέσα εἶχε, οὔτε θὰ ἠδύνατο νὰ κάμῃ λεπτομερεῖς καὶ ἀκριβεῖς μελέτας, ὡς ἀπαιτεῖ ἡ ἐπιστήμη, ἀλλ’ ἠρκέσθη εἰς ἐξέτασιν μόνον τοῦ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας μεταλλεύματος. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχομεν τοιαύτην βεβαιότητα περὶ τῶν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας, δὲν ἔχομεν τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι εἰς τὰς βαθυτέρας διαστρώσεις θέλομεν ἔχει μετάλλευμα περιέχον μεγαλειτέραν ποσότητα ἀργύρου; Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ἀπαραίτητος ἀνάγκη εἶναι νὰ ἀναβληθῇ πᾶσα ἐκχώρησις ἐκτάσεως, ἔστω καὶ τῆς παραμικροτέρας, διότι δὲν ἔχομεν τὰς συνθήκας, ὑπὸ τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ τὴν παραχωρήσωμεν, ἐκτὸς ἐὰν θέλητε νὰ παραχωρήσητε πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀγνοεῖτε. Ἂν θέλητε νὰ τὸ παραχωρήσωμεν κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐκβολάδων, ἂς γείνῃ ἡ παραχώρησις μικρᾶς ἐκτάσεως, ἀφοῦ προηγηθῇ μία δοκιμή, ἀφοῦ συνταχθῇ ἓν πρωτόκολλον καὶ γείνωσι πάντα, ὅσα δύνανται ν’ ἀσφαλίσωσι τὸ Δημόσιον ὑπὲρ τῆς παραχωρήσεως,—διότι δὲν θέλω ν’ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν εὐθύνην, καὶ αὔριον νὰ ἐλεγχθῇ αὕτη διὰ τὴν παραχώρησιν ταύτην. Ἐλέχθη, Κύριοι, ἐν τῇ ἐπιτροπῇ νὰ παραχωρήσωμεν ὅλας τὰς μεταλλούχους ἐκτάσεις, καθόσον τὸ μετάλλευμα οὐ μόνον ἐν τῇ θέσει Ἁγία Τριάδι, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ τῆς Μήλου εὑρίσκεται καὶ πρὸς τούτοις εἰς τὰς νήσους Κίμωλον καὶ Πολύαιγον. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ πλουσιώτερον; τί θὰ παραχωρήσωμεν; τὰ πάντα εἶναι ἄγνωστα. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι ἡ παραχώρησις ἔστω καὶ μικρᾶς ἐκτάσεως δὲν ἐμφαίνει ὅτι παραχωροῦμεν μικρὸν ποσὸν μεταλλεύματος, διότι ἐνδέχεται εἰς τὴν μικρὰν ἔκτασιν νὰ ἐμπεριέχηται ὁ πλοῦτος, ἡ δὲ ἑταιρία Σίφνος–Εὔβοια θὰ ζητήσῃ βεβαίως τὴν παραχώρησιν τῆς πλουσίας ἐκτάσεως. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν τὸ ζήτημα αὐτὸ νὰ μελετήσῃ μετὰ μεγάλης προσοχῆς, διότι εἶναι ἐθνικοῦ πλούτου. Μὴ λησμονῶμεν δὲ τοὺς λόγους τοῦ ἀειμνήστου βασιλέως Ὄθωνος περὶ τοῦ ἐνυπάρχοντος πλούτου εἰς τὸ Λαύριον καὶ ὁ ὁποῖος ἡμέρᾳ τῇ ἡμέρᾳ καταδεικνύεται πολὺ μεγαλείτερος. Ἐγὼ ἐπιμένω, ὅτι, διὰ νὰ ψηφίσωμεν τοιοῦτο νομοσχέδιον, συμφώνως μὲ τὸν περὶ μεταλλείων νόμον ὑπὸ στοιχ. ΧΗʹ, πρέπει νὰ ἔχωμεν ἔκθεσιν, ἀνάλυσιν, διαγράμματα κτλ. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ μόνον ἀφῃρέθη τὸ δικαίωμα τῆς παραχωρήσεως τῶν μεταλλείων ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ μετεφέρθη εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ διὰ νὰ γείνῃ παραχώρησις, πρέπει νὰ ὑπάρξουν ὅλα τὰ ἀπαιτούμενα ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ μεταλλείων καὶ μετὰ ταῦτα νὰ προβῶμεν, νὰ γείνωσι διατρήσεις τοῦ ἐδάφους, μελέται γεωλογικαὶ αὐτοῦ, ἀναλύσεις κτλ. τότε δὲ μόνον δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἀσφαλῶς καὶ εὐκόλως.

§67ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀντιποιηθῶ ἀλλότρια καθήκοντα· δὲν εἶμαι οὔτε μηχανικός, οὔτε ὀρυκτολόγος· ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ μὴ ἦμαι σύμφωνος περὶ τῆς ἀναβολῆς, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε καὶ ἐβεβαίωσεν ὁ προαγορεύσας, ὅτι δηλαδὴ τὰ μεταλλεῖα ταῦτα εἶναι ἀμύθητος πλοῦτος· ἀφ’ ἑτέρου ὅμως ἔχομεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, λέγοντα ἡμῖν, ὅτι δὲν ἔχομεν χρήματα πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ ἰσοζυγίου. Ἰδοὺ λοιπὸν περίστασις πρὸς εὕρεσιν χρημάτων. Ἡ Κυβέρνησις βεβαίως θὰ σκέπτηται νὰ προβῇ εἰς τὰς μελέτας, τὰς ὁποίας ὑπέδειξεν ὁ προαγορεύσας· καὶ δὲν εἶναι δυνατόν ποτε ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἔχῃ ἀκριβῆ ἔννοιαν τοῦ πράγματος καὶ τοῦ πλούτου τούτου καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιτρέπηται ἡ παραχώρησις. Ἂν ὅμως δοθῇ ἡ ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, βεβαίως θὰ φροντίσῃ νὰ βεβαιωθῇ περὶ τῆς σπουδαιότητος τοῦ μεταλλείου αὐτοῦ, καὶ ἀναλόγως τῆς σπουδαιότητος νὰ διαθέσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν εἰς ἑταιρίαν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ κλείσῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ πολυτίμου αὐτοῦ μετάλλου, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀκριβῆ γνῶσιν τῆς ἀξίας αὐτοῦ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπέτρεψε νὰ ἐξαχθῶσι ποσότητές τινες πρὸς δοκιμασίαν, δὲν ἐφρόντισεν ὅμως νὰ ἦναι εἰς θέσιν σήμερον νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν ὁποῖα τὰ μεταλλεύματα ἐκεῖνα, καὶ ἂν αἱ δοκιμαὶ ἐκεῖναι κατέληξαν εἰς αἴσιον ἀποτέλεσμα, καὶ ποῖον ἀπέφερον ἢ δύνανται νὰ ἀποφέρωσι πλοῦτον εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ ἂν ἦναι τοιοῦτος, οἷος παρεστάθη παρὰ τοῦ προλαλήσαντος. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔστειλε μηχανικοὺς εἰς Μῆλον πρὸς ἐξέτασιν τοῦ μεταλλεύματος τούτου, εἶναι δὲ ἀδύνατον ὁ μεταβὰς ἐκεῖ μηχανικός, πρώην τμηματάρχης, εἶναι ἀδύνατον, λέγω, νὰ μὴ συνέταξεν ἔκθεσιν περὶ τοῦ μεταλλεύματος τούτου· διότι τότε θὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ μετάβασίς του οὐδένα εἶχε σκοπὸν, καὶ δὲν φρονῶ ὅτι χάριν περιπάτου μετέβη εἰς Μῆλον. Πάντως θὰ συνέταξεν ἔκθεσιν, δι’ ἧς θὰ ἐφωτίζετο ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τίνος ἐπρόκειτο. Τὴν ἔκθεσιν αὐτὴν δὲν κατέθηκεν ὁ πρώην τμηματάρχης εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, κατὰ τὰ ἐκτεθέντα, εἴμεθα ὅμως βέβαιος, ὅτι κατέθηκε ταύτην εἰς χεῖρας τοῦ κ. πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ θὰ τὸν παρακαλέσωμεν νὰ παρουσιάσῃ τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ἵνα φωτισθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τίνος πρόκειται. Ἐκ μιᾶς ἑτέρας ἐκθέσεως, τυπωθείσης καὶ διανεμηθείσης, περὶ τῆς ἀξίας τοῦ μεταλλείου αὐτοῦ, συνταχθείσης ὑφ’ ἑνὸς ἑτέρου ὑπαλλήλου ἐν τῷ αὐτῷ τμήματι, δὲν δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν πλήρη τὴν πεποίθησιν, διότι ἐκ τῆς ἐκθέσεως ἐκείνης, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, οὐδὲν δύναταί τις νὰ πορισθῇ ἀκριβῶς, δὲν εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ ἦναί τις μηχανικὸς, διὰ νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι, ἂν ἐξ οἱουδήποτε μέρους τῆς Ἑλλάδος ἐξορύξῃ τις μεταλλεύματα καὶ τὰ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Φρειβούργην νὰ ἐκκαμινευθῶσι, δὲν ἀπαιτοῦνται δαπάναι 20 δραχμῶν, κατὰ τὴν ἐν λόγῳ ἔκθεσιν. Αὐτὰ, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἦναί τις μηχανικὸς, ἵνα ἐννοήσῃ ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Καὶ ἐπιμένω παρακαλῶν τὸν κ. πρώην Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Δαμβέργη, ἀφοῦ δὲν ἐφρόντισε νὰ μᾶς φέρῃ ἔκθεσιν περὶ τῶν ἐν Λαυρίῳ δοκιμαστικῶν ἐργασιῶν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ Βουλὴ σήμερον δὲν ἔχῃ τὴν εὐτυχίαν νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν της τὰ ἀποτελέσματα τῶν δοκιμῶν ἐκείνων, οὔτε τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀποσταλέντος μηχανικοῦ, σήμερον προβάλλεται ἓν νομοσχέδιον, οὗτινος ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, διὰ νὰ κάμωμεν τί; Διὰ νὰ μιμηθῶμεν τὸν Ὄθωνα, ὁ ὁποῖος ἀνέβαλλεν ἐπὶ 30 ἔτη τὴν παραχώρησιν τῶν μεταλλείων, καὶ ν’ ἀφήσωμεν τὴν βαρυτίνην νὰ τὴν ἐκμεταλλευθῶμεν μετὰ 60 ἔτη, ἀφοῦ πρόκειται δι’ αὐτῆς νὰ πληρωθῶσι χρημάτων τὰ δημόσια ταμεῖα. Διαφωνῶ λοιπὸν καθ’ ὁλοκληρίαν πρὸς τὸν ἔντιμον προαγορεύσαντα, καὶ τάσσομαι ὑπὲρ τῆς ἀμέσου ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§68ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος φρονεῖ, ὅτι θέλω ῥίψει τὴν ὁριστικὴν ἐκχώρησιν τῆς ἐκκαμινεύσεως τοῦ μεταλλεύματος εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καλένδας. Δὲν ἐννοῶ τὸ τοιοῦτον· ἐννοῶ ὅτι οὐδεμία βία ἀναγκάζει ἡμᾶς νὰ προβῶμεν εἰς ψήφισιν νομοσχεδίου, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν τὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηριχθῶμεν, διὰ νὰ τὸ ψηφίσωμεν. Μετὰ ἕξ μῆνας θὰ συναντηθῶμεν πάλιν, καὶ κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα ἡ Κυβέρνησις θέλει ἔχει ὅλα τὰ μέσα, καὶ διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς ὀργάνων καὶ τῶν ἰδίων αὐτῆς ἐπιστημόνων καὶ τῶν ἐπὶ τούτῳ ἐν ἀνάγκῃ κληθησομένων, νὰ προβῇ καὶ βεβαιωθῇ περὶ τοῦ τί θὰ παραχωρήσῃ. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι, διὰ νὰ πληροφορηθῶμεν καλῶς περὶ τῆς ἀξίας καὶ τοῦ πλούτου τῶν ἐκβολάδων, ἱδρύσαμεν ἐδῶ, ἔξωθεν τῶν Ἀθηνῶν, πλυντήρια διὰ τὰς ἐκβολάδας. Νῦν δὲ τί ἐμποδίζει ἡμᾶς νὰ δαπανήσωμεν 50 ἢ καὶ 100 χιλιάδας δραχμῶν, ἵνα ἴδωμεν τί περιέχει τὸ μετάλλευμα αὐτό; Ἂς ἴδῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς ποῖον βάθος προχωροῦν τὰ μεταλλεύματα αὐτὰ, καὶ ἐν ἀνάγκῃ ἂς προβῇ καὶ εἰς χωροσταθμήσεις, ἂς προμηθευθῇ γαιοτρύπανα, διὰ νὰ μὴ ἤμεθα εἰς ἄγνοιαν, διότι σήμερον οὐδὲν γνωρίζομεν, ἐνῷ μετὰ ἓξ μῆνας θὰ γνωρίζωμεν τί ἠμποροῦμεν νὰ παραχωρήσωμεν καὶ τί τὸ παραχωρηθησόμενον περιέχει καὶ πλεῖστα ἄλλα λόγου ἄξια.

§69ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος τῆς ἐπιτροπῆς τῆς εἰδικῆς, εἰς ἣν παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον πρὸς ἐξέτασιν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ γενομένων συζητήσεων καὶ ἐκ τῶν ἐνώπιον ἡμῶν πρὸ ὀλίγου ἀναπτυχθέντων ἓν καὶ μόνον ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ μέτρον τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐντελῶς ἀμελέτητον. Διότι οἱ μὲν κύριοι συνάδελφοι βεβαίως δὲν εἶναι εἰς θέσιν, ἂν δὲν ἔχωσι δεδομένα στοιχεῖα ὡρισμένα, νὰ ἐξενέγκωσι γνώμην, ἡ δὲ Κυβέρνησις δυστυχῶς, ὁ εἰσηγούμενος δηλαδὴ τὸ νομοσχέδιον Ὑπουργὸς, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ παράσχῃ τὰ στοιχεῖα ταῦτα. Ἂν λοιπὸν δὲν ἔχωμεν στοιχεῖα ἀσφαλῆ, δὲν ἔχομεν βάσεις ἑδραίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηριχθῶμεν, τί συζητοῦμεν; Περὶ τοῦ ἀέρος! Καὶ πράγματι ἡ συζήτησις μέχρι τοῦδε περιεστράφη εἰς τοῦτο, νὰ κοπανίζωμεν ἀέρα. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Ἕκαστος ἐξήνεγκε γνώμην, ἀλλὰ τοῦ ἀέρος. Καὶ ἐπιτρέπεται, Κύριοι, προκειμένου περὶ ἀντικειμένου τόσον σπουδαίου, ὅπου τέλος πάντων δύνανται νὰ ἐγκρύπτωνται θησαυροὶ ἢ καὶ ἀὴρ ἁπλῶς, ἐπιτρέπεται νὰ προβῶμεν εἰς μέτρον νομοθετικὸν, καὶ δὲν πρέπει προηγουμένως νὰ ζητήσωμεν μελέτην εἰδικὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος; Πῶς θὰ παραχωρήσωμεν πλοῦτον ἀνήκοντα εἰς τὸ Κράτος μὲ οὕτως ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν καὶ τοσοῦτον ἐπιπολαίως; Καὶ τοῦτο δὲν τὸ λέγω ἐγώ· τὴν ἀπορίαν ταύτην δὲν ἐκφέρω ἐγὼ ἐξ ἰδίας κρίσεως καὶ ὡσεὶ ἐκ φαντασιοπληξίας. Τὸ ὁμολογεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσίν του. Τί λέγει; (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ οὔτε ἡ φύσις τοῦ μεταλλεύματος, οὔτε ἡ περιεκτικότης αὐτοῦ εἰς ἄργυρον εἶναι ἐπαρκῶς γνωστὴ ἐπὶ τῶν διαφόρων μερῶν τῆς ἐπιφανείας, πολλῷ δ’ ἧττον εἰς τὰ βαθύτερα αὐτῆς στρώματα, δὲν ἐθεωρήθη συμφέρον νὰ ἐπιτραπῇ ἡ παραχώρησις τοῦ δικαιώματος πρὸς διηνεκῆ μετάλλευσιν, ἀλλ’ ἐπὶ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα, ὅπως δοθῇ ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος πρὸς ἐξέτασιν τῶν μεταλλούχων μερῶν.» Καὶ πόσος εἶναι ὁ χρόνος οὗτος; Ἥμισυς αἰών! διὰ νὰ γείνωσι δοκιμαστικαὶ ἐργασίαι, νὰ μάθωμεν κατὰ πόσον ἡ περιεκτικότης τοῦ μεταλλεύματος εἶναι πλουσία εἰς ἄργυρον, ποῦ διευθύνονται τὰ στρώματα, ἐὰν ἦναι παχέα, καὶ ἂν ἀξίζῃ τὸν κόπον νὰ ἐκμεταλλευθῶσι. Καὶ μετὰ 50 ἔτη θ’ ἀποφασίσωμεν τί θὰ κάμωμεν, καὶ τί θὰ πάρῃ τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δημιουργεῖται καὶ νέον εἶδος παραχωρήσεως μεταλλείου. Τὸ νομοσχέδιον παρεκβαίνει ἐντελῶς ἀπὸ τὸν γενικὸν νόμον περὶ μεταλλείων, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι κατὰ τὸν περὶ μεταλλείων νόμον αἱ παραχωρήσεις εἶναι διηνεκεῖς· δημιουργεῖται μία κυριότης ἰδιόῤῥυθμος ἐπὶ τοῦ μεταλλείου, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐγκαθίστανται δικαιώματα τοῦ πρὸς ὃν ἡ παραχώρησις ἐγένετο. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τί γίνεται; Γίνεται παραχώρησις μισθώσεως πεντηκονταετοῦς, καὶ ταύτην ζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τῷ ἐπιτρέψωμεν νὰ κάμῃ, δηλαδὴ εἴτε διὰ διαγωνισμοῦ, εἴτε διὰ συμφωνίας ἰδιαιτέρας. Ἀλλ’ ὑποθέσατε, ὅτι ψηφίζεται ὁ νόμος καὶ ὅτι εἰς τὸν Ὑπουργὸν δίδεται εἰς λευκὸν ἡ ἐξουσιοδότησις αὕτη· τίνας ὅρους θὰ θέσῃ εἰς τὴν διακήρυξιν, ἐὰν πρόκηται περὶ δημοπρασίας; ἢ τίνας ὅρους θ’ ἀναγράψῃ ἐν τῷ συμβολαίῳ, ἐὰν πρόκηται περὶ ἰδιαιτέρας συμφωνίας, ἀφοῦ δὲν εἶναι ἐν καταστάσει, νὰ τοὺς ὁρίσῃ; Θὰ γείνῃ λοιπὸν τὸ παίγνιον, τὸ θῦμα τοῦ πρὸς ὃν θὰ συμβληθῇ· διότι, ἐὰν ἐκεῖνος ἔχῃ ἰδιαιτέρας μελέτας καὶ γινώσκῃ περὶ ὧν συμβάλλεται, βεβαίως θὰ θέσῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὸν σάκκον, καὶ κατόπιν, ὡς συμβαίνει συνήθως, διότι εἴμεθα ἐπιμηθεῖς, θ’ ἀνακαλύψωμεν τὴν ἀλήθειαν, καὶ θὰ τραβῶμεν τὰ μαλλιά μας καὶ θὰ λέγωμεν: ἄχ! τί ἐπάθαμεν! Εἰς τὸ νομοσχέδιον δὲν γίνεται τουλάχιστον παραπομπὴ εἰς τὰς γενικὰς ὑποχρεώσεις περὶ μεταλλείων, διότι ὁ πρὸς ὃν θὰ γείνῃ ἡ παραχώρησις εἰς οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ὑποβάλλεται, ἀλλ’ ἀφίνεται ἐλεύθερον τὸ στάδιον εἰς αὐτόν. Ἀλλὰ λέγω καὶ ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, ἀνεξαρτήτως πάσης σκέψεως πολιτικῆς ἢ ἀποχρώσεως πολιτικῆς ἐντεῦθεν ἢ ἐκεῖθεν, δύναται ἡ Βουλή, εἶναι εἰς κατάστασιν σήμερον νὰ εἴπῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν «ἔχεις πᾶσαν πληρεξουσιότητα», ἀφοῦ ὁ ἴδιος ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν εἶναι ἐν γνώσει, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ κρίνῃ, διότι αἱ μελέται τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπροχώρησαν μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν «αὐτὰ θὰ ἦναι τὰ ἀποτελέσματα, αὐτὸ θὰ ἦναι τὸ κέρδος τοῦ Δημοσίου, αὐτοὶ εἶναι οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους θὰ ἐπιβάλω, αὐταὶ εἶναι αἱ ἀσφάλειαι, τὰς ὁποίας τὸ Δημόσιον θὰ ἔχῃ», οὐδὲ εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ προλάβῃ τὰς ἀντιῤῥήσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ γείνωσι σχετικῶς πρὸς τὴν παραχώρησιν; Ἀνεξαρτήτως τῶν γενικῶν τούτων σκέψεων, ἔχω καὶ ἑτέρας νὰ ὑποβάλω, καθόσον ἡ ἄδεια, ἡ ὁποία ζητεῖται ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφορᾷ εἰς ὅλην τὴν μεταλλοῦχον ἔκτασιν τῶν τριῶν νήσων, τῆς Μήλου, τῆς Κιμώλου καὶ τῆς Πολυαίγου, ὅπου ἀναφαίνονται τοιαῦτα μεταλλεύματα, περιέχοντα ἀργυροῦχον βαρυτίνην. Εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι ἐπὶ τῶν νήσων αὐτῶν, καὶ ἰδίως ἐπὶ τῆς Μήλου, ὑπάρχουσι προηγούμεναι παραχωρήσεις μεταλλείων. Ναὶ μὲν δὲν ὑπάρχουσι παραχωρήσεις εἰδικαὶ τῆς βαρυτίνης, διότι ἦτο ἄγνωστος καὶ δὲν εἶχε ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, αἱ παραχωρήσεις δὲ ἀφορῶσι γαληνίτην, δηλαδὴ ἀργυροῦχον μόλυβδον, ἀλλ’ ἐὰν ἡ παραχώρησις τῆς ἀργυρούχου βαρυτίνης ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχουσιν ἤδη παρακεχωρημένα ἄλλα μεταλλεύματα, δὲν ἐννοῶ τότε, πῶς θὰ συμβιβασθῶσιν αἱ δύο ἐκμεταλλεύσεις, θὰ δημιουργηθῶσι δὲ μέλλουσαι συγκρούσεις μεταξὺ δύο κυρίων τῶν μεταλλείων ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐδάφους ὑπαρχόντων. Ὁ γενικὸς ἡμῶν νόμος περὶ μεταλλείων δὲν προέβλεψε τὴν περίπτωσιν ταύτην, καὶ εἶναι ἄξιον παρατηρήσεως, ὅτι ὁ Γαλλικὸς νόμος, τὸν ὁποῖον κατὰ πόδας ἠκολούθησε καὶ κατὰ γράμμα ἀντέγραψεν ὁ ἡμέτερος νομοθέτης, περιέχει περὶ τούτου διάταξιν τοῦ ἄρθρου 13, ἀντιστοιχοῦντος πρὸς τὸ 12ον τοῦ ἡμετέρου, καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς συγκρούσεως τὸ κανονίζει ὁ Γαλλικὸς νόμος, προκειμένου περὶ ἐρευνῶν, αἵτινες εἶναι, ὡς γνωστόν, ἡ προπαρασκευαστικὴ ἐργασία διὰ τὴν παραχώρησιν τοῦ μεταλλείου. Λέγει ὁ Γαλλικὸς νόμος, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, οἱονδήποτε, νὰ ἐνεργήσῃ ἐρεύνας πρὸς μεταλλομαστεύσεις ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας του, ἀπαγορεύει ὅμως ῥητῶς εἰς αὐτὸν νὰ προβῇ εἰς τοιαύτας ἐρεύνας, ὅταν ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας του ἦναι παρακεχωρημένον μεταλλεῖον εἰς ἄλλον. Αὕτη δὲ ἡ διάταξις, ὡς ἡ Γαλλικὴ νομολογία καὶ αἱ ὁδηγίαι ἐκδοθεῖσαι ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Γαλλίας, ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος, ἐξηγοῦσιν, ἐτέθη, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ σύγκρουσις δύο ἐκμεταλλεύσεων ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐδάφους. Καὶ οἱ λόγοι, ἐφ’ ὧν στηρίζεται, εἶναι λογικώτατοι καὶ δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην ἀναπτύξεως. Εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ Γαλλικοῦ νόμου ὁ εἰσηγητής, ὁ ὁποῖος ἦτο πρόσωπον διάσημον καὶ ἐκ τῶν συντακτῶν τοῦ Ναπολεοντείου Κώδικος, ὁ Regnault de Saint-Jean d'Augély, ἰδοὺ πῶς ἐκφράζεται κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 13 Ἀπριλίου 1810 (ἀναγινώσκει): «Ἡ τελικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 12 ἀπαγορεύει οἱανδήποτε ἔρευναν ἐπὶ ἐδάφους ἤδη παρακεχωρημένου. Ἔρευνα ἔχουσα ἀντικείμενον μεταλλεῖον ἤδη παρακεχωρημένον ἀποτελεῖ ἐπιχείρησιν ἐπὶ ἀλλοτρίας ἰδιοκτησίας. Ἐὰν ἐπὶ ἐδάφους ἤδη παρακεχωρημένου εἰς ἄλλον ὑπάρχῃ μετάλλευμα τέως ἄγνωστον, τὰ πάντα συνηγοροῦσιν ἵνα ἡ ἄδεια πρὸς ἔρευναν παραχωρηθῇ εἰς τὸν αὐτὸν ἰδιοκτήτην, πρὸς ὃν ἐγένετο καὶ ἡ προηγουμένη παραχώρησις.» Καὶ τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ τῶν ὁδηγιῶν αὐτοῦ τῶν ἐκτενεστάτων πρὸς τὰς ὑπ’ αὐτὸ ἀρχάς, πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, ὑπὸ χρονολογίαν τῆς 3 Αὐγούστου 1810, ἰδοὺ πῶς ἀποφαίνεται (ἀναγινώσκει): «Ἔρευναι δὲν δύνανται νὰ γείνωσιν ἐπὶ ἐδάφους ἤδη παρακεχωρημένου, εἰμὴ παρὰ τοῦ πρὸς ὃν ἐγένετο ἡ παραχώρησις, ἢ τῇ ῥητῇ αὐτοῦ ἀδείᾳ. Ἄλλως εἶναι πρόδηλον, ὅτι θὰ κατεστρατηγεῖτο ὁ νόμος, καὶ ὅτι ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῶν ἐρευνῶν θὰ ἐγκαθιδρύοντο παράνομοι ἐκμεταλλεύσεις.» Τώρα βεβαίως δύναται νὰ μοὶ ἀντιταχθῇ, ὅτι ἀκριβῶς ὁ νόμος ὁ ἡμέτερος παρέλειψε τὴν διάταξιν ἐκείνην τοῦ Γαλλικοῦ νόμου σκοπίμως. Ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ ἡμετέρου νόμου δὲν ἀναφέρεται ὁ λόγος, δι’ ὃν παρελείφθη ἡ διάταξις ἐκείνη, ἡ κατ’ ἐμὲ οὐσιώδης, δικαία καὶ ὀρθή· ἀλλά, λέγω, ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς παραλείψεως ταύτης καὶ ἀφοῦ σήμερον αἱ παραχωρήσεις τῶν μεταλλείων γίνονται διὰ νόμου καὶ οὐχὶ διὰ διατάγματος, δὲν ὑπάρχουσιν αὐτοὶ οἱ λόγοι, οἱ συνηγοροῦντες κατὰ τὸν εἰσηγητὴν τοῦ Γαλλικοῦ νόμου, ὅπως ἀπαγορευθῇ ἡ ἐπὶ παρακεχωρημένου ἐδάφους παραχώρησις τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς βαρυτίνης, διότι θὰ ἔχωμεν βεβαίαν σύγκρουσιν τῶν δύο ἰδιοκτητῶν τοῦ μεταλλείου, καὶ ἐπειδή, ὡς λέγεται, ἡ βαρυτίνη εἶναι ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας, ἄγνωστον δὲ, ἂν τὰ στρώματα ταύτης προχωρῶσι καὶ πρὸς τὰ κάτω, πολὺ πιθανὸν νὰ ἔλθωσιν εἰς σύγκρουσιν οἱ ἐκμεταλλευταὶ οἱ ἐκ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω πρὸς τοὺς ἐκμεταλλευτὰς τοὺς ἐκ τῶν κάτω πρὸς τὰ ἄνω, καὶ θὰ εὑρεθῶμεν ἀπέναντι δυσχερειῶν, τὰς ὁποίας πάλιν διὰ νόμου θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ κανονίσωμεν. Λέγω λοιπὸν, ὅτι, πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς ὁριστικὸν μέτρον, ἀνάγκη ἐπὶ τόπου νὰ ἐξετασθῶσι τὰ ζητήματα ταῦτα, ἀνάγκη νὰ ἀκούσωμεν, τί λέγουσιν αἱ ἑταιρίαι, αἱ ἤδη ἔχουσαι τὴν παραχώρησιν, διότι δυνατὸν καὶ αὐταὶ νὰ προβάλωσι προτάσεις συμφερούσας πρὸς τὸ Δημόσιον, καὶ ἴσως αἱ ἑταιρίαι αὗται, αἱ ὁποῖαι ἀνεκάλυψαν τὴν ὕπαρξιν τῆς βαρυτίνης, εἶναι εἰς θέσιν κάλλιον ἡμῶν νὰ γνωρίζωσι κατὰ τίνα τρόπον λυσιτελέστερον δύναται νὰ γείνῃ ἡ ἐκμετάλλευσις. Ἀλλ’ ἐνόσῳ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐξελέγξωμεν τὰς προτάσεις ἐκείνων, πῶς θὰ φθάσωμεν εἰς συμπέρασμα; Διὰ τοῦτο, Κύριοι, θὰ καταλήξω καὶ ἐγὼ εἰς τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ δύο προαγορεύσαντες ἀξιότιμοι συνάδελφοι κατέληξαν. Θεωρῶ, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἀρκούντως μελετημένον, καὶ θὰ διακινδυνεύσωμεν συμφέροντα ἴσως τιμαλφέστατα, πολυτιμότατα τοῦ Δημοσίου, μὴ ὄντες εἰς θέσιν νὰ σχηματίσωμεν γνώμην, θὰ μεταμεληθῶμεν δὲ κατόπιν, ὅτε δὲν θὰ ἦναι πλέον καιρός.

§70ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Ζακύνθου φαίνεται ἦτο ἀπὼν κατὰ τὴν συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ πρώτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἐὰν ἦτο παρὼν, ἤθελεν ἀπαλλαγῆ τοῦ κόπου νὰ εἴπῃ τὰ δύο τρίτα τῶν ὅσων εἶπεν. Εἶπε, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ ἐκχωρήσῃ ὁλόκληρον τὴν ἔκτασιν τὴν βαρυτινοῦχον ἐπὶ τῶν τριῶν νήσων· ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον πρόκειται. Τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον. Ἡ βαρυτίνη εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται ὅλα τὰ μεταλλεῖα· δὲν εἶναι δυνατὸν μήτε εἰς τὴν βαρυτίνην μήτε εἰς τὰ ἄλλα μεταλλεῖα νὰ προσδιορίσῃ τις ἐκ τῶν προτέρων, τίς ἐστὶν ὁ ἐμπεριεχόμενος πλοῦτος ἐν τοῖς ἐγκάτοις τῆς γῆς, ὅπου κεῖνται τὰ μεταλλεύματα. Τοῦτο οὐδέποτε παρεμποδίζει μήτε τὴν Κυβέρνησιν μήτε τὴν Βουλὴν νὰ παραχωρήσῃ μεταλλεῖα, διότι ἐκ τῶν προτέρων δὲν γίνεται ἡ ἀνασκαφὴ ὁλοκλήρου τοῦ μεταλλούχου κοιτάσματος, ὅπως γνωσθῇ, τί ἐμπεριέχει. Τοῦτο εἶναι κοινὸν ἐν τοῖς μεταλλείοις· ὑπάρχει μόνον διαφορά, καὶ διαφορὰ οὐσιώδης, μεταξὺ βαρυτίνης καὶ ἄλλων μεταλλείων, ὅτι ἡ βαρυτίνη εἶναι ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας, καὶ ὅτι, κατὰ τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματα τῶν μέχρι σήμερον γενομένων δοκιμῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν ἀπόλυτον πίστιν, ἡ βαρυτίνη ἐνδέχεται νὰ ἐμπεριέχῃ πλοῦτον σπουδαιότερον τοῦ ἐμπεριεχομένου ἐν τοῖς κοινοῖς μεταλλείοις. Ἐὰν δὲ σήμερον ἡμεῖς δὲν ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ μορφώσωμεν καὶ ἀνακοινώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν γνώμην θετικωτέραν περὶ τῆς ἀξίας τῆς βαρυτίνης, νομίζω ὅτι ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Ζακύνθου ἀλλαχοῦ ἔπρεπε ν’ ἀπευθύνῃ τὴν παρατήρησιν καὶ οὐχὶ πρὸς τὴν πτέρυγα ταύτην. Ἡμεῖς ὠθούμεθα ἐκ τῆς σκέψεως, ὅτι, ἀφοῦ ὑπάρχει καὶ ἁπλῆ πιθανότης ὅτι ἡ βαρυτίνη εἶναι μετάλλευμα πλούσιον, μετάλλευμα εὐκόλως κατεργαζόμενον, ἔχομεν ἐπιβαλλόμενον καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσωμεν ταύτην νεκρὰν, ἀλλὰ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ὅσον οἷόν τε ταχυτέραν χρησιμοποίησιν αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ δυνατὸν ἐπωφελεστέραν εἰς τὸ Δημόσιον. Τοῦτο βεβαίως τότε μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν, ὅταν ἔχωμεν προηγουμένας μελέτας, αἵτινες νὰ μᾶς πείθωσι περὶ τῆς ἀξίας τοῦ μεταλλεύματος, περὶ τοῦ ὄγκου αὐτοῦ, οὐχὶ μόνον τοῦ ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐν τοῖς ἐγκάτοις τῆς γῆς. Δὲν γνωρίζομεν σήμερον μέχρι τίνος βάθους φθάνει ἡ ἀργυροῦχος βαρυτίνη, δὲν ἐγένετο οὐδεμία ἐργασία. Τὴν μελέτην ταύτην δυνάμεθα νὰ ἐπιδιώξωμεν κατὰ δύο τρόπους· εἴτε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἄρξηται ἐργασίας τακτικῆς διὰ τῆς κατασκευῆς τῶν ἀναγκαίων ἐργοστασίων, ἐν οἷς διὰ τῆς εὐκόλου ὑγρᾶς μεθόδου νὰ γίνηται ἡ ἐκμετάλλευσις καὶ κατεργασία τοῦ μεταλλεύματος, εἴτε παραχωροῦσα ὅσον τὸ δυνατὸν μικροτέραν ἔκτασιν εἰς ἑταιρίαν, ἥτις δι’ ἰδίων θὰ δαπανήσῃ καὶ ἐπὶ ἰδίῳ κινδύνῳ θὰ κατεργασθῇ τὰ ἐκμεταλλεύματα ταῦτα. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ εὕρωμεν ἑταιρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ παραχωρήσωμεν, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, τὸ ἑκατοστὸν ἢ τὸ πεντηκοστὸν τῆς βαρυτίνης, ἐὰν δὲν δώσωμεν προθεσμίαν τινά, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει εἰς 50 ἔτη, καθ’ ἣν νὰ δύναται τὴν περιωρισμένην ταύτην ἔκτασιν νὰ ἐκμεταλλευθῇ πρὸς ὄφελος αὐτῆς. Ποία ἑταιρία θ’ ἀποφασίσῃ νὰ διακινδυνεύσῃ κεφάλαιον 200 ἢ 300 χιλιάδων δραχμῶν, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὴν πιθανότητα, ὅτι ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος ἀρκετὰ μακροῦ θὰ δυνηθῇ νὰ ὠφεληθῇ μικρὰ ἢ μεγάλα ποσὰ ἐπὶ τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα κατέβαλεν; Ὁ τρόπος οὗτος τῆς μελέτης θὰ ἐμπεριέχῃ ἓν κακόν, ὅτι ἐνδεχόμενον αἱ ἀναλογίαι τῆς συμμετοχῆς τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς περιωρισμένης ταύτης ἐκτάσεως νὰ ᾖναι δυσανάλογοι πρὸς τὸν πλοῦτον τῆς ἐν τῇ ἐκτάσει ταύτῃ περιεχομένης βαρυτίνης, ἐνδέχεται ἡ ἑταιρία νὰ κερδήσῃ ὑπέρογκα ποσὰ, ἀλλὰ τοῦτο θὰ ᾖναι τὸ μᾶλλον εὐχάριστον ἀποτέλεσμα, διότι, ἂν τοῦτο συμβῇ ἐν τῇ περιωρισμένῃ ἐκτάσει τῆς ἑταιρίας, αἱ μεγάλαι ἐκτάσεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς θὰ κρατήσωμεν καὶ ἐκ τῶν ὁποίων οὐδὲν θὰ διαθέσωμεν πρὶν ἢ ἡ ἑταιρία φθάσῃ εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα, θὰ προσπορήσωσι μεγαλείτερον πλοῦτον εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀλλ’ ἐὰν τὰ ἀποτελέσματα δὲν φανῶσι τόσον πλούσια, ὅσον ἐλπίζονται καὶ ὡς συμβαίνει εἰς τὰς μεταλλευτικὰς ἐργασίας, τὸ Δημόσιον θὰ διατρέξῃ τοὺς κινδύνους τῆς δαπάνης, ἐὰν μόνον του θελήσῃ νὰ ποιήσῃ τὴν δοκιμήν. Αὐτὴ εἶναι ἡ θεμελιώδης ἰδέα τοῦ νομοσχεδίου· ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχωσι μέρη τινὰ αὐτοῦ μὴ καλῶς ἐκθέτοντα τὴν ἰδέαν ταύτην ἢ ἐμπεριέχοντά τι τὸ σκοτεινὸν καὶ τὸ ἀόριστον· τοῦτο εἶναι ζήτημα διορθώσεως τοῦ λεκτικοῦ. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐνομίσαμεν ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, πρὶν κάμωμεν ἔστω καὶ προκαταρκτικὰς μελέτας· διότι δὲν συμφωνοῦμεν ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν μὲ τὴν ἀρχήν, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου· ἡμεῖς δὲν ἀναγνωρίζομεν δικαιώματα εἰς τοὺς λαβόντας παραχώρησιν ἀργυρούχου μολύβδου ἐν τῇ νήσῳ Μήλῳ, καὶ ὁ νόμος δὲν μᾶς ἐπιτρέπει τοῦτο· καὶ ἡ πορεία δὲ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἦτο τοιαύτη. Ἡ ἑταιρία τῆς Σίφνου Εὐβοίας ἔχει παραχώρησιν ὡρισμένου μεταλλεύματος, καὶ ἐὰν ἐν ταῖς ἐκτάσεσιν, αἵτινες παρεχωρήθησαν διὰ τὸ ὡρισμένον τοῦτο μετάλλευμα, ὑπάρχωσιν ἄλλα μέταλλα, ταῦτα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν. Οὐδεμίαν δὲ ἔχομεν ἀντιπάθειαν, ἐὰν ἡ ἑταιρία αὕτη, εἴτε διὰ τὰς δοκιμαστικὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας ἐπιδιώκομεν, εἴτε μετὰ ταῦτα, μετὰ τὰς δοκιμαστικὰς ἐργασίας, προσφέρῃ καλλιτέρους ὅρους, οὐδεμίαν ἔχομεν ἀντιπάθειαν πρὸς αὐτὴν, νὰ μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν αὐτούς. Ἀλλὰ σήμερον βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ὅρους περὶ παραχωρήσεως ὁριστικῆς ἐκτάσεως μεγάλης, πρὶν λύσωμεν τὴν δοκιμασίαν, περὶ ἧς ὡμίλησα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὴν μεταλλοῦχον ταύτην ἔκτασιν νεκρὰν ἐπὶ πλέον, δὲν εὑρίσκω ἄλλην ὁδὸν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπωφελέστερον καὶ πρακτικώτερον νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν χρησιμοποίησιν αὐτῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσδιορίσωμεν ἀπὸ σήμερον τὰ ποσοστὰ καὶ τὸν τρόπον τῆς συμμετοχῆς τοῦ Δημοσίου, ὅπως ψηφίσωμεν ὁριστικὸν νόμον περὶ διαθέσεως τοῦ ὅλου. Τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Βώλου ἀνέφερε, περὶ τοῦ Λαυρίου, πρέπει, ἀντὶ νὰ μᾶς ἐνθαῤῥύνῃ, νὰ μᾶς σταματήσῃ· διότι καὶ περὶ τῶν ἐκβολάδων ἐψηφίσθη νόμος, ὅπως λαμβάνωμεν 60%, ἀλλὰ λαμβάνομεν μόλις 10· οὐδέποτε δὲ ἠδυνάμεθα ἢ ἐνομίσαμεν ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν 60%. Ὁ προσδιορισμὸς ἐκ τῶν προτέρων ὅρου παγίου καὶ ὁριστικοῦ τῆς παραχωρήσεως τῆς βαρυτίνης δύναται νὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν. Τὸ νομοσχέδιον συνεζητήθη ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις συνεφώνησε πρὸς αὐτὸ, ἀλλὰ κατόπιν τῶν γενομένων συζητήσεων, πρὸς ἀποφυγὴν πάσης ἀμφιβολίας, ἡ Κυβέρνησις θὰ τροποποιήσῃ διατάξεις τινὰς αὐτοῦ, ἵνα καθορισθῇ, ὅτι δοκιμὴν ζητεῖ νὰ ποιήσηται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ ἐδάφους καὶ ἐπὶ μεταλλεύματος, τὸ ὁποῖον ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ Δημόσιον καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου οὐδεὶς δύναται νὰ διεκδικήσῃ δικαιώματα· τὴν δοκιμὴν ταύτην θὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ εἴτε νὰ ἐνεργήσωμεν ἀπ’ εὐθείας καὶ διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε παραχωροῦντες ὡρισμένας ἐκτάσεις πρὸς ἑταιρίαν.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν αἱ τροποποιήσεις, ἃς ὑπόσχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἦναι θεμελιώδεις, ἐὰν πρόκηται νὰ μεταβάλωσι τὰς βάσεις τοῦ νομοσχεδίου, πιθανὸν νὰ εὑρεθῶμεν καὶ ἡμεῖς σύμφωνοι· ἐὰν ὅμως ἦναι ἁπλῶς λεκτικαὶ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐὰν θ’ ἀφορῶσι μόνον εἰς διασάφησιν τῶν τέως ἀσαφῶν, θὰ ἦναι ἀδύνατον νὰ συμφωνήσωμεν μετ’ αὐτοῦ, καὶ θὰ ἦναι λυπηρὸν, ἐὰν ἡ Βουλὴ συμφωνήσῃ μετ’ αὐτοῦ....

§72ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς τὰς ἀναγνώσω;

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἠδύνασθε καὶ ὠφείλετε νὰ τὸ πράξητε πρότερον, ἀνεμένομεν δὲ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν τροποποιήσεων μετὰ τὴν δοθεῖσαν περὶ αὐτῶν ὑπόσχεσιν, μάτην δὲ ἀναμείνας, ἔλαβον τὸν λόγον, καὶ ἤδη ζητεῖτε νὰ μὲ διακόψητε. Εἴχετε καθῆκον, οὐ μόνον ὁμιλοῦντες πρὸ ὀλίγου, ἀλλὰ πρὶν ἢ ἄρξηται ἡ συζήτησις, νὰ ἀνακοινώσητε τοὐλάχιστον τὰς βάσεις τῶν διορθώσεων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου δὲν παρέστησε τὸν νόμον ἀσαφῆ, τοὐναντίον παρεστήθη παρ’ αὐτοῦ καὶ εἶναι σαφέστατος· εἶπε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Ζακύνθου, ὅτι δὲν θὰ ἔλεγε τὰ δύο τρίτα ὅσων εἶπεν, ἐὰν παρίστατο κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς πρώτης συζητήσεως. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἦτο παρὼν τότε, ἀλλὰ καὶ ἂν μὴ ἦτο παρὼν, οὐδεμίαν θὰ ἐλάμβανε ἀφορμὴν νὰ μεταβάλῃ τι ἐκ τῶν παρ’ αὐτοῦ ῥηθέντων, τὰ δὲ ῥηθέντα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καθίστων ἀναγκαίαν τὴν ἀπάντησιν, οἵα ἐδόθη παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Ζακύνθου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν εἶπεν, ἀνέγραψε δὲ καὶ ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει, ὅτι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ πρόκειται περὶ δοκιμῆς, ἥτις θὰ παρεσκεύαζε τὴν ὁριστικὴν παραχώρησιν, σήμερον δὲ παρέστησε σφαλλόμενον τὸν κ. Βουλευτὴν ἐν τῇ ἑρμηνείᾳ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς παραχωροῦντος ὁριστικῶς τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ ὀρυκτοῦ, ἐνῷ ἡ παραχώρησις εἶναι μόνον πεντηκονταετὴς, τὸ δὲ ὀρυκτὸν ὑποτίθεται ὅλον εὑρισκόμενον ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας. Τίνα δὲ ἔχουσιν ἔννοιαν τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λεχθέντα; ὅτι ἐπιτρέπεται πρὸς δοκιμὴν ἐκμετάλλευσις ὀρυκτοῦ ἐπὶ διορίαν, ἧς παρελθούσης, θὰ περιέλθωσιν εἰς τὴν κατοχὴν τοῦ Δημοσίου τὰ ὑπὸ τὸ ἐξαντληθὲν ὀρυκτὸν ἄχρηστα στρώματα, τὰ μηδὲ ἴχνος περιέχοντα μετάλλου, διότι μετὰ 50 ἔτη ἐκμετάλλευσιν, ἀλλὰ καὶ μετὰ 30 καὶ μετὰ 20 ἐτῶν ἐργασίαν, αἱ δοκιμαὶ θ’ ἀπολήξωσι πάντως εἰς ἐξάντλησιν τοῦ ὀρυκτοῦ. Δοκιμαὶ ἔχουσαι τοιοῦτον χαρακτῆρα εἶναι αὐτὸ τοῦτο παραχώρησις ὁριστικὴ, ἐστερημένη ὅμως τῶν ἐγγυωμένων τὴν σώφρονα ἐκμετάλλευσιν χαρακτηριστικῶν τῆς ἀνωμολογημένης παραχωρήσεως. Ἐὰν ἐσπουδαιολόγει ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ δοκιμῆς, βεβαίως ἄλλως θὰ ἐκανόνιζε τὰ κατ’ αὐτὴν, οὐ μόνον περὶ τὰ τῆς διαρκείας καὶ τῶν ἄλλων ὅρων, ἀλλ’ ἐν αὐτῇ τῇ βάσει. Τὸ καθ’ ἡμᾶς σκοπιμώτερος τρόπος ἐκτελέσεως τῶν δοκιμῶν θὰ ἦτο οὐχὶ ὁ διὰ παραχωρήσεως προσωρινῆς τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλὰ ὁ διὰ πωλήσεως ποσοῦ τινος μεταλλεύματος ἐπὶ κατεργασίᾳ ὑπὸ ὡρισμένας συνθήκας καὶ ἐν ὡρισμένῳ χρονικῷ διαστήματι. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἡ ἐξόρυξις τοῦ μεταλλεύματος ἐπὶ τῆς νήσου δὲν παρουσιάζει δυσκολίαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅπως δι’ ἐπιστασίας ἐξορύττει τὴν σμύριδα, οὕτω δύναται νὰ ποιήσηται ἐξόρυξιν καὶ ποσοῦ τινος βαρυτίνης, ἥτις καὶ εὐκολωτέρα τῆς ἐξορύξεως τῆς σμύριδος εἶναι· διευθύνουσα δὲ αὐτὴ τὰ ἔργα τῆς ἐξορύξεως ἐπὶ τῆς νήσου, θὰ δύναται νὰ ποιῆται μελέτας τελεσφόρους, ἐνῷ αἱ μελέται, ἃς θὰ ἐποιεῖτο ὡς ἐλεγκτὴς ἐργασίας ἄλλων, θὰ ἦναι ἄσκοποι, διότι οἱ ἐργαζόμενοι θὰ ἔχωσι τὸ συμφέρον ν’ ἀποκρύπτωσι τὰ γινόμενα, ἐφ’ ὅσον εἶναι τοῦτο ἐφικτὸν, οὐδὲ θὰ ὁδηγῶνται περὶ τὴν διεύθυνσιν τῆς ἐξορύξεως κυριωδέστερον ἐκ σκοποῦ ἐπιστημονικῆς ἐρεύνης τῶν εἰς τὸ ὀρυκτὸν ἀφορώντων. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, ὑποχρεουμένη πρὸς ἐργολάβον διὰ δημοπρασίας ὁριζόμενον, ἵνα παράσχῃ αὐτῷ πρὸς εὐρείας δοκιμασίας ἀνάλογον ποσὸν μεταλλεύματος, ἐξορύσσῃ αὐτὴ τὸ μετάλλευμα, θὰ δύναται νὰ διεξάγῃ τὰ τῆς ἐξορύξεως κατὰ τρόπον συντελοῦντα εἰς τὴν διαφώτισιν τῶν κατὰ τὴν παρουσίαν τοῦ ὀρυκτοῦ ἐπὶ τῆς νήσου καὶ τῶν κατὰ τὴν ἐνδελεχεστέραν καὶ οἰκονομικωτέραν ἐκμετάλλευσιν αὐτοῦ. Ἐπὶ ταύτης τῆς ἰδέας εἰργαζόμεθα πρὸς καταρτισμὸν συστήματος δοκιμασίας. Δύνανται νὰ καταρτισθῶσιν, ἐπιτυχῶς ἴσως, συστήματα δοκιμασίας καὶ ἐπὶ ἄλλων βάσεων, ἀλλὰ βεβαίως τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ δοκιμασία, διότι πεντηκονταετὴς ἐκμετάλλευσις ὀρυκτοῦ, ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῶν τριῶν νήσων παρουσιαζομένου, εἶναι παραχώρησις μηδαμῶς ὑστεροῦσα τῆς διηνεκοῦς. Ἐὰν δὲ περὶ παραχωρήσεως πρόκηται, τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅλως ἀδικαιολόγητον. Ἡ νομοθεσία ἡμῶν ἡ περὶ μεταλλείων ἐστηρίχθη ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ Γαλλικοῦ νόμου, καθ’ ἣν αἱ παραχωρήσεις, ἵνα ὦσιν ἐπωφελεῖς ὑπὲρ τοῦ μεταλλείου καὶ ἑπομένως ὑπὲρ τῆς πολιτείας, πρέπει νὰ ὦσι διηνεκεῖς, πρέπει ὁ λαμβάνων τὴν παραχώρησιν νὰ ἦναι ἰδιοκτήτης τοῦ μεταλλείου, ὅπως εἶναί τις κύριος παντὸς ἄλλου κτήματος, ἵνα περιποιῆται τὸ μεταλλεῖον, ἐκμεταλλευόμενος αὐτὸ μεθ’ ὅλης τῆς στοργῆς, ἣν μόνος ὁ κύριος τρέφει πρὸς τὸ κτῆμα. Προκειμένου λοιπὸν περὶ παραχωρήσεως δικαιώματος ἐκμεταλλεύσεως τοῦ ὀρυκτοῦ, διατὶ ἐκβαίνομεν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐκείνης; διατὶ δὲν ἀποδεχόμεθα τὸ διηνεκὲς τῆς παραχωρήσεως; Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ τι ἐν τῷ μεταλλεύματι τὸ προσιδιάζον, ἔτι μᾶλλον ἔπρεπε τοῦτο νὰ μᾶς πείσῃ, ὅπως ἐπιζητήσωμεν τὴν παραχώρησιν σύμφωνον πρὸς τὸν γενικὸν κανόνα. Ὁπωσδήποτε ὅμως, εἴτε πρόκειται περὶ δοκιμασίας διὰ μακροχρονίου ἐκμεταλλεύσεως, εἴτε περὶ παραχωρήσεως μεταλλείου πρόκειται, τὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἔχουσιν ὡς παρέστησεν αὐτὰ ὁ κ. Ὑπουργός· δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι πρόκειται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ παραχωρήσεως ἢ δοκιμασίας ἐν περιωρισμένῳ χώρῳ, διότι τὸ νομοσχέδιον ῥητῶς ὁρίζει, ὅτι ἐπιτρέπεται παραχώρησις δικαιώματος ἐκμεταλλεύσεως ἐπὶ τῶν τοποθεσιῶν ἐν Μήλῳ, καὶ οὐ μόνον ἐν Μήλῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν Κιμώλῳ καὶ Πολυαίγῳ. Ἐπὶ τοιαύτῃ παραχωρήσει κανονίζει τι τὸ νομοσχέδιον προδήλως ἀντισυνταγματικόν, καταργοῦν τὸν τεθειμένον ἤδη φόρον ἐπὶ τῶν μεταλλείων, καὶ ἐπιτρέπον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως αὕτη κανονίσῃ τὰ τοῦ φόρου κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ. Ἂν τὸ νομοσχέδιον ἀνέθετεν εἰς δημοπρασίαν τὸν ὁρισμὸν τοῦ φόρου, ἡ διάταξις, συμφέρουσα ἢ μὴ ἐν τῇ παρούσῃ καταστάσει τοῦ ζητήματος, διότι ἴσως δύναται νὰ ἦναι πρόωρος ἡ παραχώρησις, ἔστω καὶ διὰ δημοπρασίας, θὰ ἦτο ὅμως συνταγματική. Ἀλλὰ πῶς δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ κατάργησις τοῦ διὰ νόμου τεθειμένου φόρου ἐπὶ τῶν μεταλλείων, ἵνα ὁ φόρος ἐπὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως ταύτης μὴ κανονισθῇ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ κανονισθῇ ὑπὸ τῆς ἐξουσίας τῆς ἐκτελεστικῆς; Τοῦτο ἀναγράφει τρανῶς τὸ νομοσχέδιον, ἀφοῦ τὸ μὲν ἄρθρον 3 καταργεῖ τοὺς δημοσίους φόρους τῶν περὶ μεταλλείων νόμων ὡς πρὸς τὴν ἀργυροῦχον βαρυτίνην, τὰ δὲ ἄρθρα 1ον καὶ 2ον ἐπιτρέπουσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τῇ προηγουμένῃ ἀποφάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅπως κανονίσῃ αὐτὸς τὸν φόρον ἐπὶ τῇ παραχωρήσει τοῦ δικαιώματος μεταλλεύσεως ἀργυρούχου βαρυτίνης διὰ πλειοδοτικῆς δημοπρασίας, ἢ δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας. Ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ὅμως δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα τὴν φορολογικὴν αὐτῆς ἐξουσίαν μεταβιβάζῃ εἰς τὰς Κυβερνήσεις. Γινώσκω ὅτι τοιαῦτα πράττει ἡ Βουλή. Χθὲς πάλιν ἐψήφισε διάταξιν, καθ’ ἣν αἱ Μοναὶ ἐπιτρέπεται ἵνα φορολογῶνται μεταξὺ 2 καὶ 10% ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, σήμερον δ’ ἔχομεν τὸ πλουσιώτατον τοῦτο προϊὸν τοῦ ἐδάφους, φορολογούμενον οὐχὶ παρὰ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοῦτο, ἐνῷ ὁμολογεῖ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δὲν εἶναι εἰσέτι ἐξηκριβωμένοι οἱ ὅροι τῆς φορολογίας· τοῦτο ἀνομολογεῖ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ αἰτιολογικῇ τοῦ νομοσχεδίου ἐκθέσει, τοῦτο ἀνομολογεῖ δι’ ὧν εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ τοῦτο ἀπέδειξε διὰ τῶν ἐκθέσεων τῆς ὑπηρεσίας, ἃς προσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀπήντησε πρὸ ὀλίγου εἰς τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργός, ἐπιῤῥίψας τὴν ἐπὶ τῇ ἀγνοίᾳ εὐθύνην εἰς ἄλλους· ἀλλὰ τὸ ζήτημα δὲν εἶναι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐν τούτῳ εὐθύνη ἐπὶ τῇ ἀγνοίᾳ· διότι, ἵνα ὑπάρχῃ ἐπ’ αὐτῇ εὐθύνη, πρέπει αἱ περιστάσεις νὰ ἐπέτρεπον τὴν μείζονα τοῦ θέματος διαφώτισιν· τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν κέκτηται ἡ Κυβέρνησις φῶτα ἱκανὰ πρὸς κανονισμὸν τῶν περὶ τούτου. Δὲν κατέχει ἡ Κυβέρνησις τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα, ὅπως ἐν ἐπιγνώσει προκαλέσῃ τὸν κανονισμὸν τῶν περὶ τούτου, κατὰ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ Συντάγματος, διὰ πράξεως νομοθετικῆς, ἡ δ’ ἔλλειψις φώτων περὶ τοῦ θέματος εἶναι πρόσθετος λόγος, ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ παρὰ τῆς Βουλῆς ὁ κανονισμὸς αὐτοῦ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Τὰ τοῦ δημοσίου φόρου ἐπὶ τῇ παραχωρήσει τοῦ δικαιώματος τῆς μεταλλεύσεως πάντως πρέπει νὰ κανονισθῶσι διὰ δημοπρασίας, ἀλλὰ καὶ ἡ δημοπρασία δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ λυσιτελής, ἐὰν μὴ ὑπάρχωσι γνωστὰ κατ’ αὐτὴν τὰ στοιχεῖα τῆς ἐπιχειρήσεως, ἐὰν πρότερον ἡ ὑπηρεσία μὴ διαφωτίσῃ ἐφ’ ἱκανὸν τὰ τοῦ θέματος, ὥστε νὰ καταστῇ ἐφικτὸς ὁ ἐν τῇ διακηρύξει τῆς δημοπρασίας καθορισμὸς τῶν ἀναλογιῶν τοῦ φόρου κατὰ λόγον τοῦ περιεχομένου ἀργύρου ἐν ταῖς διαφόροις κατηγορίαις τοῦ ὀρυκτοῦ. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποδειχθῇ ὁ μέσος ὅρος τοῦ περιεχομένου ἐν ταῖς διαφόροις κατηγορίαις τοῦ ὀρυκτοῦ ἀργύρου, οἱ ἐφιέμενοι τῆς ἐπιχειρήσεως θὰ ἠδύναντο ἀφοβώτερον νὰ κατέλθωσιν εἰς τὸν διαγωνισμὸν καὶ νὰ ὑπερθεματίσωσιν· ἐνόσῳ δὲ τὰ στοιχεῖα τῆς ἐπιχειρήσεως εἶναι ἄγνωστα εἰς πάντας, ἢ ἐνόσῳ τινὲς, ἢ εἷς ἴσως, γινώσκουσι περὶ τῶν θεμελιωδῶν ὅρων τῆς ἐκμεταλλεύσεως ὅσα ἄλλοι δὲν δύνανται νὰ πληροφορηθῶσι, διαγωνισμὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἢ ἐπὶ ζημίᾳ τῆς πολιτείας καὶ ἀδικήματι τῶν ἄλλων, ἐφ’ ὅσον οἱ καλούμενοι εἰς τὸν διαγωνισμὸν δικαιοῦνται ν’ ἀπαιτῶσι παρὰ τῆς πολιτείας, ἥτις προκηρύττει αὐτὸν, διαφώτισιν περὶ τῆς ἐπιχειρήσεως. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον εἶναι ἀναγκαῖον οὐδὲν περὶ τῆς ἐπιχειρήσεως νὰ ψηφίσωμεν, οὐδὲ καὶ τὸν διαγωνισμὸν, πρὶν ἢ μελετηθῶσιν ἀποχρώντως οἱ στοιχειώδεις αὐτοῦ ὅροι, ὅσῳ συμφωνοῦσι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου καὶ πάντες, ὅσοι περὶ τοῦ θέματος ἐπραγματεύθημεν, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης μεταλλείου οὐδὲν ἔχει δικαίωμα προτιμήσεως ἐπὶ μεταλλεύματος μὴ περιλαμβανομένου ἐν τοῖς πρὸς αὐτὸν παρακεχωρημένοις. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου ἀνέπτυξεν, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἔχει ὁ ἰδιοκτήτης μεταλλείου δικαίωμα προτιμήσεως ἐπὶ τῇ παραχωρήσει μεταλλεύσεως ἄλλης ἐν τῇ αὐτῇ περιφερείᾳ, ἀλλὰ προσέθηκεν ὅτι ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Γαλλικοῦ νόμου δὲν περιελήφθη ἐν τῷ Ἑλληνικῷ νόμῳ, πιθανῶς διότι ὁ νομοθέτης ἠθέλησε νὰ καθιερώσῃ ἄλλην ἀρχήν. Ἐνῷ ὅμως, ὡς ἐκ τούτου, οὐδὲν ἔχει δικαίωμα ὁ κύριος μεταλλείου, ἵν’ ἀποκλείσῃ ἄλλον ἐκ τῆς μεταλλεύσεως νέου μεταλλεύματος ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς πρώτης παραχωρήσεως, ἐξέφρασεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου τὴν γνώμην, ὅτι δὲν συμφέρει εἰς τὴν πολιτείαν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ἄλλον τὴν μετάλλευσιν ταύτην, διότι ἡ διττὴ μετάλλευσις κινδυνεύει ἵνα προσκόπτῃ, προκαλουμένων ἑκάστοτε συγκρούσεων. Τοιοῦτος κίνδυνος ἐν τῷ μεταλλείῳ τῆς ἑταιρίας Σίφνου καὶ Εὐβοίας, περιλαμβάνοντι ἐκτάσεις τοῦ ἀργυρούχου μεταλλεύματος, δὲν φαίνεται ὑφιστάμενος, διότι αἱ πληροφορίαι πᾶσαι τῆς ὑπηρεσίας ἀπολήγουσιν εἰς τὴν βεβαίωσιν, ὅτι τὸ ἐν Μήλῳ μεταλλεῖον τῆς ἑταιρίας Σίφνου καὶ Εὐβοίας δὲν λειτουργεῖ καὶ δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ ὡς μεταλλεῖον γαληνίτου. Ἀφοῦ ἄρα καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ μεταλλείου τούτου ἀργυρούχων ὀρυκτῶν δὲν δύναται νὰ προταχθῇ ἀξίωσις περὶ προτιμήσεως, οὔτε λόγῳ δικαιώματος τῆς ἑταιρίας ἐκ τοῦ νόμου ἀποῤῥέοντος, οὔτε λόγῳ τῆς ὁμαλωτέρας ἐκμεταλλεύσεως, δέον ἵνα ἐξασφαλισθῇ ὑπὸ τῆς πολιτείας, ἐφ’ ὅσον τοῦτο ἀνήκει εἰς αὐτὴν, ἡ ἰσότης ἐν τῷ πρὸς παραχώρησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ ἀργυρούχου ὀρυκτοῦ διαγωνισμῷ διὰ πληροφοριῶν περὶ τῶν ὅρων τῆς ἐπιχειρήσεως, ν’ ἀναβληθῇ δὲ ὁ διαγωνισμὸς, ἕως οὗ συλλεχθῶσι καὶ δημοσιευθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὗται, ἃς σήμερον κατέχει ἴσως μόνος ὁ κύριος τοῦ μεταλλείου. Συμπέρασμα τούτων εἶναι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ μὴ ψηφισθῇ ὡς ἔχει. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς θελήσῃ νὰ τροποποιήσῃ αὐτὸ, πρέπει ἡ τροποποίησις νὰ ἦναι ῥιζικὴ, πρέπει νὰ ἀφορᾷ εἰς τὸν σκοπὸν, ὃν παρέστησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὡς ἐπιδιωκόμενον ὑπ’ αὐτοῦ, τουτέστιν εἰς τὴν παροχὴν ἀδείας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐνεργήσῃ δοκιμασίας· ἂν δὲ τὰς δοκιμασίας μὴ διεξαγάγῃ δι’ ἐπιστασίας, πρέπει ν’ ἀποφασισθῶσι τὰ κατ’ αὐτὰς διὰ διαγωνισμοῦ καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον, ὅπως τὸ μετάλλευμα παρέχηται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐξορυττούσης αὐτὸ δι’ ἐπιστασίας. Πάντως δὲ πρέπει νὰ μὴ γένηται παραχώρησις δικαιώματος μεταλλεύσεως εἴτε πεντηκονταετοῦς, τουτέστιν ἐν τῷ προκειμένῳ διηνεκοῦς, εἴτε καὶ ὁσονδήποτε βραχυχρονίου, πρὶν ἢ διαφωτισθῶσιν οἱ ὅροι τῆς ἐπιχειρήσεως.

§74ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὀλίγας ἔχω νὰ εἴπω λέξεις εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος. Ἡ παραχώρησις χάριν δοκιμασίας δύναται νὰ γείνῃ ὄχι μόνον ὑπὸ τὸν περιορισμὸν τὸν χρονικὸν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὸν περιορισμὸν τὸν τοπικόν· δύναται νὰ γείνῃ διὰ 50 ἔτη ἐπὶ περιωρισμένης ἐκτάσεως, δύναται νὰ γείνῃ καὶ δι’ ἓν ἔτος ἐπὶ ἐκτάσεως ὀλιγώτερον περιωρισμένης καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ ὅλου, ὅπως ὁ ἀξιότιμος προλαλήλας μοὶ ἐφάνη ὅτι εὔχεται.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ τὸ ἐξορύττῃ ὅμως ἡ ὑπηρεσία.

§76ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀντὶ νὰ λάβωμεν τὴν ἰδέαν, ὅπως ἡ ὑπηρεσία ἐξορύττῃ τὸ μετάλλευμα καὶ τὸ πωλῇ εἰς τὸν τυχόντα ἢ τὸν προσφέροντα καλλιτέραν τιμὴν, καὶ τοιουτοτρόπως καταστήσωμεν δυσκολωτάτην τὴν γνῶσιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ μεταλλεύματος τούτου, ἐπροτιμήσαμεν τὸν ἄλλον τρόπον, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν αἱ δοκιμαὶ ἤθελον γείνει παρὰ τρίτων καὶ οὐχὶ διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπροτιμήσαμεν δὲ τοῦτο, διότι εὕρομεν, ὅτι ἐν τῷ τρόπῳ τούτῳ ἔσεται οὐχὶ μόνον δυνατὴ, ἀλλὰ καὶ εὐκολωτάτη ἡ δοκιμασία. Ὅταν ὡρισμένην ἔκτασιν παραχωρήσωμεν εἰς τρίτον, οὗτος, ἔχων ἐνώπιόν του ἀρκετὸν χρονικὸν διάστημα, δὲν θέλει διστάσει νὰ καταβάλῃ τὰς ἀναγκαίας δαπάνας, ὅπως ποιήσηται ἐκμετάλλευσιν ὡς οἷόν τε ἐπιστημονικωτέραν καὶ πληρεστέραν. Μόνον δὲ ἐκ τοιαύτης κατεργασίας ἐπιστημονικῆς καὶ πλήρους δυνάμεθα νὰ μορφώσωμεν ἰδέαν πλήρη περὶ τῆς βαρύτινης. Ἐὰν πωλήσωμεν τὸ μετάλλευμα, ἐξορυττόμενον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, οἱ ἀγοράζοντες δὲν θὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μᾶς δώσωσιν ἀκριβῆ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις θὰ δύναται νὰ λάβῃ, ὅταν ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν ἐπὶ περιωρισμένου χώρου, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ γείνωσι τὰ ἐργοστάσια καὶ θὰ λειτουργῶσιν ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπιτήρησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ ἀποτέλεσμα ἐκ τῶν ἐξορυσσομένων ἐκ τῆς ἐπιφανείας τοῦ ἐδάφους, ἀλλ’ ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἴδωμεν τίνα μεταλλεύματα εὑρίσκονται εἰς βάθος ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλείτερον· διὰ νὰ πληροφορηθῶμεν δὲ περὶ τούτου, πρέπει νὰ γείνωσι στοαὶ καὶ ὑπόγειοι ἀνασκαφαὶ, αἵτινες θ’ ἀπαιτήσωσι πολὺ μεγαλειτέρας δαπάνας. Τοῦτο εἶναι μία ἐκ τῶν σκέψεων ἡμῶν, ἀλλ’ ἡ σκέψις μας αὕτη δὲν εἶναι ἀπόλυτος, δὲν ἀποκλείει τὴν ἰδέαν τοῦ νὰ προβῇ εἰς ἐκμετάλλευσιν ἡ Κυβέρνησις ἀπ’ εὐθείας, τοῦ νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, ἂν συμφέρῃ νὰ κάμῃ ἴδια ἐργοστάσια ἢ ν’ ἀποστείλῃ τὸ μετάλλευμα εἰς Εὐρώπην, ὅπως ποιήσηται τὰς δοκιμασίας αὐτοῦ. Δὲν ἔχομεν σήμερον τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας, ἵνα ὁριστικὴν ἐκφράσωμεν γνώμην, καὶ διὰ τοῦτο ζητοῦμεν παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν, ἵνα ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιδιώξῃ τὰς δοκιμασίας εἴτε διὰ τῆς μιᾶς ὁδοῦ, εἴτε διὰ τῆς ἑτέρας. Μολονότι καὶ κατὰ τὸ πρῶτον μέρος τῆς συζητήσεως ἀνέπτυξα καθαρῶς τὴν ἰδέαν μου, καὶ πρὸ ὀλίγου ὡσαύτως, οὐχ ἧττον θεωρῶ ἀναγκαῖον ν’ ἀναγνώσω καὶ τὴν τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου, ὅπως ἐκλείψῃ πᾶσα ἀμφιβολία. Τὸ ἄρθρον 1ον τὸ μεταῤῥυθμίζομεν συμφώνως πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν, ἣν ἔδωκα πρὸ δέκα περίπου ἡμερῶν, ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τῇ προηγουμένῃ ἀποφάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἵνα ποιήσηται τὰς ἀναγκαίας μελέτας, εἴτε αὐτὸς δι’ ἐπιστημόνων καὶ ὑπαλλήλων ἰδίων καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους, εἴτε δι’ ἄλλων. Ἀλλ’ ἐν τῇ δευτέρᾳ ταύτῃ περιπτώσει δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραχωρηθῇ ἔκτασις μείζων τῆς ἀναγκαιούσης εἰς μελέτας πρὸς προσδιορισμὸν ὡς ἔγγιστα τῆς τε γεωλογικῆς συστάσεως τῶν στρωμάτων καὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ μεταλλεύματος, τοῦ περιεχομένου ἐν αὐτοῖς, καὶ τῆς περιεκτικότητος αὐτοῦ.» Ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ἕν, θὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ ἕν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς φρονοῦμεν, εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιταχύνωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν τὴν δοκιμασίαν τοῦ μεταλλεύματος. Ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας περὶ ἀντισυνταγματικότητος τοῦ νομοσχεδίου. Ἂν ὁ νόμος χαρακτηρίζῃ τὸ 5% ὡς φόρον, δὲν γνωρίζω ἂν τοῦτο ἦναι ὀρθόν· ἐνταῦθα δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβάλλωμεν φόρον, πρόκειται νὰ διαθέσωμεν περιουσίαν τοῦ Κράτους ἐπὶ παροχῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ἀνωτέρᾳ. Ὅπως ἐνοικιάζομεν οἱονδήποτε κτῆμα τοῦ Δημοσίου, ὅπως διαθέτομεν τὴν σμύριδα ἐπί τινι ὠφελείᾳ, χωρὶς νὰ θεωρηθῇ αὕτη φόρος, οὕτω καὶ τὴν βαρυτίνην διαθέτομεν ἐπὶ ὅροις ὅσῳ τὸ δυνατὸν ὠφελιμωτέροις· δὲν βλέπω ἑπομένως ποῖον δύναται νὰ ἦναι τὸ ἀντισυνταγματικὸν καὶ ποία ὑπάρχει ἀνάγκη προσδιορισμοῦ ἐκ τῶν προτέρων μεγαλειτέρου καὶ μικροτέρου ὅρου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἀντεκατεστάθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε, ἀναγνωσθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἰδίου....

§78ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι νομοσχέδιον νέον, διάφορον ἐντελῶς τοῦ ὑποβεβλημένου. Κατ’ ἄλλον τρόπον σκέπτεταί τις ὅταν πρόκηται περὶ παραχωρήσεως μεταλλείου, κατ’ ἄλλον ὅταν πρόκηται περὶ μελετῶν. Νῦν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μεταφερόμεθα εἰς ἄλλο σύστημα σκέψεων, ἴδιον, περὶ μελετῶν, τὰς ὁποίας ἤθελε προτιμήσει ἡ Κυβέρνησις, ὅπως αἱ μελέται αὐτῆς χρησιμεύσωσιν ὡς προπαρασκευὴ τοιούτου εἴδους νομοσχεδίου. Αἱ μελέται εἶναί τι προπαρασκευαστικόν, ὅπως ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ τρόπου τῆς παραχωρήσεως ἑνὸς μεταλλείου. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶναι προπαρασκευαστικὸν μᾶς παρουσιάζεται τώρα ὡς κατόπιν ἐπερχόμενον, καὶ ὡς τροπολογία αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐκεῖνο βεβαίως προηγεῖται πάντων· αἱ μελέται, αἱ χρησιμεύουσαι καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, φυσικὰ προηγοῦνται τῆς διαθέσεως τῆς ὁριστικῆς καὶ οὐσιαστικῆς, οὕτως εἰπεῖν, ἑνὸς μεταλλείου. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ πράξῃ καλῶς, ἐὰν τὴν νέαν ἰδέαν, ἥτις ἐπῆλθεν εἰς αὐτὸν, περὶ ἐπιχειρήσεως μελετῶν, τὴν διατυπώσῃ εἰς ἴδιον νομοσχέδιον καὶ εἶτα καλέσῃ ἡμᾶς εἰς ἔρευναν τοῦ νέου αὐτοῦ νομοσχεδίου.

§79ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἂν δὲν διατυπώσῃ ἐκ νέου, τοὐλάχιστον αὐτὸ τὸ 1ον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον τροποποιεῖ, φρονῶ καλὸν νὰ τὸ μελετήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ τὸ ἐκφράσῃ κατὰ τρόπον παρέχοντα εἰς ὅλους σαφῆ ἰδέαν, ὅτι ψηφίζομεν δι’ ὡρισμένον σκοπόν, ἢ ὅτι δίδομεν μίαν ἐντολὴν ὡρισμένην εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν. Ὅπως ἤδη εἶναι διατετυπωμένον, ἀμφιβάλλει τις εἰς τί σκοπεῖ τὸ ἄρθρον τοῦτο.

§80ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Κατὰ τὴν ὑποβολὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ πρώτου νομοσχεδίου ἐγὼ ὑπέβαλα τροπολογίαν ἰδιαιτέραν, εἶχον δὲ τὴν ἰδέαν, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχον, ὅτι ἡ ἐξέτασις τῶν ἐν Μήλῳ, Κιμώλῳ καί Πολυαίγῳ μεταλλευμάτων τῆς βαρυτίνης καὶ ἡ ποσότης αὐτῆς δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀναφέρηται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ ὡρισμένων ἐκτάσεων, νὰ γείνουν δηλαδὴ δύο ἢ τρεῖς ἢ πέντε παραχωρήσεις. Ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ ἔκτασις καὶ ἡ ποσότης εἶναι τοιαύτη, κατὰ θετικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἔχω ἰδιαιτέρως, ὥστε νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν ἢ εἰς μίαν ἑταιρίαν νὰ παραχωρηθῶσι.

§81ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι ἐπίσημοι, εἶναι ἰδικαί σας αἱ πληροφορίαι.

§82ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἐπίσημοι.

§83ΣΧΙΝΑΣ. Κατ’ ἐμὲ εἶναι διάφοροι.

§84ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἡ ἔκτασις, λέγω, καὶ ἡ ποσότης εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν δύνανται πολλοὶ νὰ μεταλλευθῶσιν ἐπ’ αὐτῆς, καὶ δι’ αὐτὸ ἀφῄρεσα ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τὴν λέξιν «ἐπὶ ὡρισμένων ἐκτάσεων», καὶ ἔθεσα γενικῶς ἐν τῇ τροπολογίᾳ «ἐπὶ τῶν νήσων Μήλου, Κιμώλου καὶ Πολυαίγου». Ἀλλὰ κατόπιν, κατὰ τὴν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συζήτησιν, ἦλθε τὸ ζήτημα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, μὴ ἔχουσα πλήρη ἰδέαν τῆς ποσότητος καὶ τῆς ἐκτάσεως τῶν μεταλλούχων τούτων γαιῶν, ἐπρόκειτο νὰ παραχωρήσῃ ὡρισμένην ἔκτασιν εἰς ἑταιρίαν τινὰ, ἧς αἱ ἐργασίαι θὰ ἐχρησίμευον καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὡς δοκιμαστικαί, καὶ ἐξ ὧν ἐπρόκειτο ἡ Κυβέρνησις νὰ πεισθῇ ποία εἶναι ἡ περιεκτικότης τῶν μεταλλευμάτων αὐτῶν εἰς ἄργυρον, καὶ ποία ἡ σπουδαιότης· καὶ ἐκ τούτου ὁρμηθεὶς κἀγὼ, ἀπέσυρα καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν τροπολογίαν, καὶ ὑπέβαλα τὴν ἔκθεσιν, ὅπως ὑπεβλήθη, μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Ἂν ὅμως σήμερον πρόκηται νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον νέον, τότε δὲν ἔχει κἀνένα λόγον οὔτε τὸ προηγούμενον νομοσχέδιον οὔτε ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ Κυβέρνησις δύναται, ἂν θέλῃ, νὰ ἀποστείλῃ καὶ 100,000 τόννων πρὸς δοκιμαστικὰς ἐργασίας διὰ λογαριασμόν της, νὰ κάμῃ δοκιμὰς ὅσας θέλει, δύναται νὰ στείλῃ ἐπιστήμονας ἐκεῖ, νὰ κάμῃ ἔργα δοκιμαστικά. Τί χρειάζεται ὁ νόμος; Πρόκειται νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ μετάλλευμα αὐτὸ, ἂν ἦναι πλοῦτος ἐθνικός, νὰ περιέλθῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον; Ἂν περὶ τούτου πρόκηται, δύναται νὰ γείνῃ καὶ ἄνευ νόμου.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τίνι δικαιώματι θὰ πωλήσῃ περιουσίαν τοῦ Δημοσίου ἄνευ νόμου;

§86ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Οὐχὶ νὰ πωλήσῃ, ἀλλὰ ν’ ἀποστείλῃ μηχανικοὺς ἐξ Ἑλλάδος, ἵνα δοκιμάσωσι, καὶ μετὰ τὰς δοκιμασίας ἀποφανθῶσιν ἂν ἦναι πλουσία ἡ γῆ ἢ ὄχι, ὅπως συνήθως ἀποφαίνονται.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ ἀποστείλῃ πῶς; Δύναται νὰ προβῇ εἰς δοκιμασίαν, νὰ πωλήσῃ εἴς τινα ἑταιρίαν καὶ παρακολουθήσῃ τὸν ἀποχωρισμὸν τοῦ ἀργύρου, κατὰ τὴν νομοθεσίαν μας, ἂν μὴ ἐπιτραπῇ προηγουμένως τοῦτο διὰ νόμου ἰδιαιτέρου; Βεβαίως ὄχι.

§88ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἂν πρόκηται ν’ ἀποστείλῃ τὰ μεταλλεύματα;

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι ὅλα· διότι εἶναι περιουσία τοῦ Δημοσίου, καὶ δὲν δύναται νὰ τὴν διαθέσῃ ἄνευ νόμου, ἐπιτρέποντος τὴν διάθεσιν.

§90ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Πρόκειται περὶ τῶν δοκιμαστικῶν ἔργων· πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ἐξ ἑκάστου μέρους ἀπὸ 100 τόννους, περιέχοντας τοιαῦτα μεταλλεύματα.

§91ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος, μὴ ὢν μηχανικὸς, οὐδὲ χημικός...

§92ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Τὸ ἐδήλωσα προηγουμένως.

§93ΣΧΙΝΑΣ. ... δίδει μαθήματα τοιούτων μελετῶν ἐπιλαμβάνεται ζητημάτων, τὰ ὁποῖα διαφεύγουσι τὴν ἁρμοδιότητά του.

§94ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ.....

§95ΣΧΙΝΑΣ. Ὅσον ἐργάζεσθε ὑμεῖς 40 χρόνια εἰς τὴν ἐπιστήμην σας, ἐργάζομαι καὶ ἐγὼ 40 εἰς τὴν μηχανικήν· ἀλλὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ γείνῃ διὰ τῶν ἔργων, εἶναι πολὺ διάφορον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον προτείνετε. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς μεταβάσεως χημικοῦ ἢ μηχανικοῦ, καθόσον ἀπαιτοῦνται ἔργα ἄλλα, προπαρασκευαστικὰ ἀληθῶς, διὰ νὰ γείνωσιν ἀναλύσεις αὐτοῦ ἢ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἤθελε θεωρηθῆ ἀναγκαῖον, ἀπαιτεῖται χωροστάθμησις, διὰ νὰ φανῇ ἡ μορφὴ τοῦ ἐδάφους καὶ καταδειχθῇ οὕτω ὁ ὄγκος τοῦ μεταλλεύματος, καὶ ἵνα διαγνωσθῇ ἡ ἀξία τῶν τμημάτων, ἀναλόγως τῆς περιεχομένης ποσότητος ἀργύρου, ἀπαιτεῖται ἐκτέλεσις ἐργασιῶν, αἵτινες καὶ χρόνον ἀπαιτοῦσι καὶ δαπάνην, ἔτι δὲ καὶ ἐργαλεῖα ἰδιαίτερα. Ἑπομένως, διὰ νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ ἀνωτέρω, ἔχει ἀνάγκην πιστώσεώς τινος καὶ ἀδείας, ἵνα διὰ τῆς διακρινούσης αὐτὴν οἰκονομίας καὶ μερίμνης μεριμνήσῃ καὶ προετοιμάσῃ τὰ πάντα, καὶ ὅταν σὺν Θεῷ συναχθῶμεν ἐκ νέου ἐνταῦθα, νὰ μᾶς ἔχῃ ἅπαντα ἕτοιμα καὶ κατηρτισμένα.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν τοῦτο ὡς περιορισμὸν παραχωρήσεως. Ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου τοῦ κ. ἐκ Κυκλάδων Βουλευτοῦ, εἰπόντος, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν γνώμην εἶχε περὶ τῆς ἐπιχειρήσεως, ὅτι ἠδύνατο νὰ γενῇ μόνον ἐπὶ τῆς ὅλης ἀργυρούχου ἐκτάσεως, κατόπιν ὅμως ἔλαβε τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἠδύνατο νὰ γενῇ καὶ ἐπὶ μέρους· ὑφισταμένων ἄρα περὶ τούτου ἀντιθέτων γνωμῶν, ἐὰν ὁρισθῇ, ὅτι αἱ μελέται θὰ γείνωσιν ἐπὶ τοῦ χώρου, ὅστις θὰ θεωρηθῇ ἀναγκαῖος, πιθανὸν εἶναι, ὅτι ὁ ὅλος χῶρος θὰ θεωρηθῇ ἀναγκαῖος, ἀφοῦ μάλιστα οὐδὲν ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν θὰ κανονισθῶσι τὰ τῆς ἀναγκαίας ἐκτάσεως. Ὁρίζοντες, ὅτι δίδομεν ἄδειαν περιωρισμένην παραχωρήσεως, πρέπει νὰ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ τὸν περιορισμὸν, ἄλλως ἐπιτρέπεται ἡ παραχώρησις τοῦ ὅλου. Τὸ κατ’ ἐμὲ, θὰ ἦτο ὀρθότερον μηδὲν νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ παραχωρήσεως, νὰ ὁρισθῶσι δὲ μόνον τὰ τῶν μελετῶν, διότι παραχώρησις καὶ μελέται παρασκευαστικαὶ πρὸς παραχώρησιν εἶναι ἀσυμβίβαστα. Δυνάμεθα νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως προβῇ εἰς δαπάνας πρὸς ἐρεύνας καὶ ἐξόρυξιν καὶ κατεργασίαν τοῦ ὀρυκτοῦ, ἀποκτῶσα ἀναγκαῖα μηχανήματα καὶ ὀρύττουσα φρέατα, εὐκτέον δὲ καὶ στοὰς, διότι ἡ χρησιμότης αὐτῶν θὰ ἐμαρτύρει περὶ τῆς εὑρέσεως μεταλλεύματος καὶ ἐν βαθυτέροις στρώμασι· δύναται ἐπίσης ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως τὸ ἐξορυχθησόμενον πρὸς τὰς δοκιμασίας ταύτας ὀρυκτὸν μὴ περιορισθῇ εἰς τὸ σύνηθες προιὸν τῶν μεταλλομαστεύσεων, ἀλλὰ περιλάβῃ πολὺ μεγαλείτερα ποσά. Ἐννοεῖται ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ διατεθῇ πρὸς δοκιμασίαν ποσὸν ὀρυκτοῦ ἐκτάκτως μέγα, δέον ἡ διάθεσις νὰ γένηται διὰ δημοπρασίας, ἂν ὅμως πρόκηται περὶ ποσοῦ ἀνωτέρου μὲν τοῦ συνήθους προϊόντος τῶν μεταλλομαστεύσεων, οὐχὶ ὅμως καὶ ἐκτάκτως σπουδαίου, δύναται νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν ἡ διάθεσις δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἁπλῆς δοκιμασίας· ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ κριτὴν, πρέπει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ν’ ἀναγραφῇ, ὅτι πᾶσα διάθεσις ὀρυκτοῦ πρὸς δοκιμασίας γενήσεται ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν, ὅτι ἡ ἐξόρυξις τοῦ ὀρυκτοῦ ἐκτελεσθήσεται ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου, ὅπως διευθύνηται ἡ ἐκτέλεσις διὰ τρόπου συντελοῦντος εἰς τὴν διαφώτισιν τῶν ὅρων τῆς ἐπιχειρήσεως πρὸς ὁδηγίαν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν βραδύτερον διαγωνισθησομένων περὶ τῆς παραχωρήσεως.

§97Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς δύναται νὰ ἔχῃ γνώμην οἵαν θέλῃ, ἀλλ’ ἔχει συγχρόνως καὶ τὸ δικαίωμα τὴν γνώμην αὐτὴν νὰ τὴν ὑποβάλῃ διὰ τροπολογίας, ἥτις θέλει τεθῇ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς· δὲν εἶναι δὲ προσῆκον νὰ ἀναγγέλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν δύναται ἢ δὲν δύναται νὰ παραχωρήσῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, διότι τοῦτο δὲν τὸ παραχωρεῖ εἷς Βουλευτὴς, τὸ παραχωρεῖ ἡ Βουλή. Ἐνδέχεται λοιπόν, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν εἶναι διατεθειμένος νὰ παραχωρήσῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, εἴτε τὸ ζητούμενον, ἐνδέχεται νὰ μείνῃ ἐν μειοψηφίᾳ, ὅπως καὶ ἡμεῖς ἐμένομεν ἐν μειοψηφίᾳ, ὅταν ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἦτο ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι ὑπέλαβεν ὅτι μὲ ὕβριζεν, εἰπὼν, ὅτι ἔχω γνώμας, τὰς ὁποίας οὐδέποτε ἡ πλειοψηφία ἀπεδέχθη, ὡς ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀποδεχθῇ ἡ τότε πλειοψηφία τὰς ἐμὰς γνώμας, ἐν ᾧ ἦτο ἐν τῇ Κυβερνήσει ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής. Τοῦτο εἶπον παρεμπιπτόντως ἀλλότριον τοῦ θέματος, διότι ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς μετεχειρίσθη φράσιν μὴ προσήκουσαν. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶναι βεβαίως ἀξία τῆς μελέτης τῆς Βουλῆς. Δυστυχῶς, ὡς ἡ ὑπόθεσις διεξήχθη ἀρχῆθεν, δὲν ἐγένετο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ πορισθῇ τὰ μέσα ἢ τὰ φῶτα ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην, διὰ νὰ ζητήσῃ ὁριστικὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς περὶ τῆς διαθέσεως τῆς βαρυτίνης· λέγω «δυστυχῶς ὡς ἡ ὑπόθεσις αὕτη διεξήχθη ἐξ ἀρχῆς», διότι πρὸ πέντε ἢ ἓξ ἐτῶν ἴσως ἐγνώσθη ὅτι ὑπάρχει μεταλλεῖον ἴδιον, τοῦ ὁποίου ἡ περιεκτικότης δὲν εἶναι γνωστή, τοῦ ὁποίου ἡ σύστασις ἦτο ἄγνωστος, τοῦ ὁποίου ἀκόμη ἡ σχέσις καὶ ἡ συγγένεια μετὰ τῶν ἄλλων μετάλλων δὲν ἦτο ἀκριβῶς ὡρισμένη, καὶ τὰ πέντε ταῦτα ἔτη παρῆλθον χωρὶς νὰ γείνῃ τις μελέτη ἰδία, οὔτε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε δι’ ἄλλων, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ εὕρωμεν τὰ φῶτα, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ὡρισμένην πρότασιν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε λάβει τὴν ἄδειαν, ἵνα ποιήσηται μελέτας ἀλλὰ ταύτας ἐποιήσατο δι’ ἄλλου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀφῆκε τὴν ἐξόρυξιν μεταλλευμάτων, χωρὶς νὰ γεννηθῶσιν ἐν αὐτῇ οἱ δισταγμοί, οἵτινες τώρα ἀναπτύσσονται ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ζητοῦντος νὰ περιορίσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα δεχθῇ ὡρισμένην ἔκτασιν γῆς, ἑκατὸν μόνον στρεμμάτων, διὰ νὰ ἐνεργήσῃ δοκιμὰς, μήπως ἐπιτρέψῃ καὶ εἰς δεκαπέντε στρέμματα καὶ ἐντεῦθεν ἐπέλθῃ ζημία τοῦ περιεχομένου ὑπὸ τὰ δέκα στρέμματα. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν ἄδειαν διὰ νὰ δοκιμάσῃ τὰς μελέτας, ἀλλ’ ἔλαβεν αὐτὴν διὰ τὸν κ. Σερπιέρην, καὶ ἐπέβαλεν εἰς αὐτὸν νὰ ἐξορύξῃ μετάλλευμα, δὲν ἠξεύρω κατὰ πόσας περιόδους καὶ ἐπὶ πόσης ἐκτάσεως, καὶ ὁ κ. Σερπιέρης ἐξήγαγε μετάλλευμα καὶ ἐξήγαγεν αὐτὸ χωρὶς εἰς οἱονδήποτε νὰ δώσῃ λόγον. Ἀλλὰ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους παρέσχεν ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ἡ ἔλλειψις ἐπιτηρήσεως ἐπὶ τῶν μελετῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. Σερπιέρης ἐπεχείρησεν, ἢ ἔλλειψις ἐπιτηρήσεως περὶ τὴν ἐξόρυξιν τοῦ μεταλλεύματος, ἐστέρησε τὴν Κυβέρνησιν τῆς πληροφορίας, τῆς ὁποίας εἶχεν ἀνάγκην, ὅπως μάθῃ πρῶτον ποία ἡ γεωλογικὴ σύστασις τῆς χώρας ἐκείνης, ποία ἡ γεωλογικὴ σύστασις τῶν διαφόρων τμημάτων αὐτῆς, ποῖα μέταλλα κρύπτονται ἐν αὐτῇ, καὶ ἐν γένει ἐὰν ἦναι περιεκτικὴ ἀργύρου καὶ πόσου ἀργύρου· κατὰ μείζονα λόγον δὲ δὲν ἐπείσθημεν ἔτι περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον δύναται νὰ γείνῃ ἡ ἐξόρυξις τοῦ μεταλλεύματος αὐτοῦ, οὕτως ὥστε νὰ ἔχῃ ἀποτέλεσμα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς διηγήθη ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, τί εὗρε· δὲν εὗρεν ἔγγραφα, ἔμαθεν ὅμως, ὅτι εἶχε δοθῆ διαταγὴ πρὸς ἐξόρυξιν, ὑστερώτερον δ’ ἔμαθεν ἀπὸ τὸν κύριον ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτήν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ 20,000, ἀλλὰ περὶ 19,000 τόννων. Ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέλαβεν ὅτι τὸ μετάλλευμα, ὁποιανδήποτε καὶ ἂν εἶχεν ἀξίαν, ὁποιονδήποτε καὶ ἂν περιέχῃ πλοῦτον, δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἀγνώριστον, καὶ μάλιστα ἐπειδὴ ὑπάρχει πιθανότης, ὅτι ὁ πλοῦτος ἔχει μείζονα ἀξίαν, ἐπὶ τοσοῦτον δὲν πρέπει νὰ τὸν καταδικάσωμεν· ὑπέλαβε λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ προβῇ εἰς μελέτας, τὰς μελέτας δὲ ἐνόμισεν ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ διεξαγάγῃ ἡ ὑπηρεσία δι’ ἑαυτὴν διὰ τῶν ὀργάνων της, ἀλλ’ ὅτι ἠδύνατο νὰ τὰς διεξαγάγῃ δι’ ἄλλων. Ἀλλὰ αὐταὶ αἱ συζητήσεις, αἱ ἀντιῤῥήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἔπεισαν αὐτὸν, ὅτι πρέπει αἱ παραχωρήσεις νὰ ἦναι ὅσον τὸ δυνατὸν θετικαὶ, ἵνα μὴ ἔχωσι σκοπὸν ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλὰ σκοπὸν μελέτης. Πρὸς τοῦτο λοιπὸν ὑπέβαλε τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν εἴδετε κατὰ τὴν τροπολογίαν ταύτην, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἴτε ἤθελε πράξει τὰς μελέτας δι’ ὑπαλλήλων μεμισθωμένων τοῦ Δημοσίου, εἴτε ἐπιστημόνων, εἴτε εἰδικῶν, εἴτε ἤθελε πράξει ταύτας τὰς μελέτας δι’ ἐκλογῆς ἀνεξαρτήτου ἐξορύξεως μεταξὺ τῶν δύο τμημάτων ἐκ τῆς μεταλλικῆς καταστάσεως, ὑφ’ ἣν εὑρίσκεται ἡ χώρα. Ἂν ὅμως ἐνεργήσῃ τὰς μελέτας δι’ ἄλλων, τότε ἔκρινεν, ὅτι ἡ ἔκτασις τῆς γῆς, ἥτις θέλει χρησιμεύσει πρὸς ἐξόρυξιν, πρέπει νὰ ἦναι ὡρισμένη, ἵνα παραγάγῃ τοσοῦτον μετάλλευμα, ὅσον ἀπαιτεῖται πρὸς μελέτας, ἀλλ’ οὐχὶ μόνον νὰ παραγάγῃ μετάλλευμα, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἐκ βάθρων ὅλα τὰ στρώματα τῆς γῆς. Διὰ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προσδιώρισεν, ὅτι αὐτὸ πρέπει νὰ ἔχῃ σκοπὸν τὴν ἔρευναν τῆς δικαιολογικῆς ἐξετάσεως τῶν στρωμάτων, τὴν ἔρευναν τοῦ ποσοῦ καὶ τοῦ εἴδους τοῦ μεταλλεύματος, τοῦ περιεχομένου ἐν τοῖς στρώμασι τούτοις, καὶ πᾶσαν ἐν γένει ἔρευναν. Νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη ἦναι ἁπλῆ, οὔτε περιλαμβάνει ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς πλείονα τῆς ἀπαιτουμένης, ἤτοι πλείονα ἐκείνης, τῆς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην διὰ νὰ προβῇ εἰς μελέτας, οὔτε ἐκθέτει εἰς κίνδυνόν τινα τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρέπει νὰ προσθέσῃ καὶ δεύτερον ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ζητήσῃ πίστωσιν ποσοῦ τινος, ὅσον κατ’ αὐτὸν ἀπαιτεῖται ἵνα χρησιμεύσῃ ἐν περιπτώσει ἄλλῃ· διότι, ὅταν λέγῃ ὅτι θέλει ποιήσηται τὰς μελέτας δι’ ἄλλων, δὲν ἐννοεῖ ὅτι ὁ ἄλλος αὐτὸς θέλει λάβει ὡς ἀντάλλαγμα τὴν κάρπωσιν τοῦ πράγματος, τοῦ μεταλλεύματος, ἐφ’ οὗ θέλει προβῆ εἰς μελέτας, ἀλλ’ ἐννοεῖ ὅτι θέλει ἀναλάβει τὸ ἔργον ἐργολαβικῶς, ἐπὶ πληρωμῇ χρημάτων, τὰ ὁποῖα θέλει λάβει παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καλῶς γινώσκομεν, ὅτι διατελοῦμεν ἐν μειονότητι, καὶ διὰ τοῦτο οὐδέποτε ὑποβάλλομεν πρότασιν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Περιοριζόμεθα εἰς ἀναγραφὴν τῆς ψήφου ἡμῶν κατὰ τῶν μέτρων, ἅτινα θεωροῦμεν ἀντισυνταγματικὰ ἢ ἐπιζήμια εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀπέχομεν ἀπὸ τῆς ὑποβολῆς προτάσεων, γινώσκοντες ὅ,τι ἀπεδεικνύετο ἀγνοῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἔλεγον πρὸς αὐτὸν ὅσα ὑπέμνησε πρὸ ὀλίγου, γινώσκομεν ἀφ’ ἑτέρου καὶ τίνα εἶναι τὰ δικαιώματα ἡμῶν, καὶ ταῦτα ἐνασκοῦμεν, ἀδιαφοροῦντες περὶ τῆς γνώμης καὶ τῆς ψήφου οἱωνδήποτε· γινώσκομεν ὅτι, ἐνῷ ἐν τῇ ψηφοφορίᾳ ἡ θέσις ἡμῶν εἶναι ἥσσων, καὶ μάταιον θὰ ἦτο νὰ ζητῶμεν, ὅπως ἡ ψῆφος ἡμῶν ἐπικρατήσῃ τῆς ψήφου ἄλλων, διότι, ἂν ἐπεκράτει, δὲν θὰ διετελοῦμεν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, γινώσκομεν ὅμως, ὅτι ἐν τῇ συζητήσει ἡ μειονότης διατελεῖ ἐν πλήρει ἰσότητι πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε ἡμᾶς ἐν τῇ συζητήσει εἰς οὐδένα ἀναγνωρίζοντας ὑπεροχήν, εἰμὴ μόνον εἰς τὴν ἀλήθειαν· ἐπικαλούμενοι δὲ τὴν ἀλήθειαν, ἐκφράζομεν τὴν ἀξίωσιν, ὅπως αὕτη ἐπιβάλληται· ἐάν δέ τις ὑπάρχῃ ὁ θεωρῶν ὡς προβλητικὴν τὴν ἀπαίτησιν, ὅπως ἐπιβάλληται εἰς αὐτὸν ἡ ἀλήθεια, ὅπως ἐπιβάλληται εἰς αὐτὸν τὸ ὀρθὸν, ὅπως ἐπιβάλληται εἰς αὐτὸν τὸ συνταγματικόν, ἐσφαλμένην οὗτος ἔχει γνώμην περὶ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ. Μετὰ τὰς τοιαύτας ὑπομνήσεις καὶ θεωρίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἠκούσαμεν παρ’ αὐτοῦ δικαιολογίας διὰ τὸ ἀπαραίτητον τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπερ βλέπομεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ ποδὸς ἀνασυντάσσοντα. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε διαγράψει σύστημα ἐνεργείας εἰς ἐξακρίβωσιν τῶν ὅρων, καθ’ οὓς ἔδει νὰ κανονισθῶσι τὰ τῆς ὁριστικῆς τοῦ ὀρυκτοῦ μεταλλεύσεως· ἡ παροῦσα ὅμως Κυβέρνησις ἐνόμισε περιττὴν πᾶσαν περαιτέρω ἐξακρίβωσιν, ἀρκουμένη εἰς τὰς ὑπὸ τῆς ἑταιρίας Σίφνου καὶ Εὐβοίας γενομένας δοκιμασίας, ἀλλὰ ταύτας κατήγγειλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡς γενομένας παρὰ τὸν νόμον. Αἱ παρὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως παρασχεθεῖσαι πρὸς τὴν ἑταιρίαν Σίφνου καὶ Εὐβοίας ἄδειαι πρὸς δοκιμασίας ἦσαν κατ’ ἀρχὴν ὑποχρεωτικαὶ, διότι ἡ ἑταιρία Σίφνου καὶ Εὐβοίας εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ποιῆται μεταλλομαστεύσεις ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ ἰδίου μεταλλείου, τὸ δὲ δικαίωμα τῆς μεταλλομαστεύσεως, κατὰ τὴν νομολογίαν τοῦ Κράτους, παρ’ οὗ ἠρύσθημεν τὴν περὶ μεταλλείων ἡμετέραν νομοθεσίαν, ἐπάγεται τὴν ἄδειαν ἐξαγωγῆς μεταλλεύματος, ὅσον εἶναι ἀναγκαῖον πρὸς τὴν βεβαίωσιν τῶν κατὰ τὴν σύστασιν καὶ τὴν κατεργασίαν αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑπομνήσας τὸ ῥηθὲν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι 20,000 τόννοι ἀργυρομιγοῦς ὀρυκτοῦ ἦσαν οἱ ἐξαχθέντες πρὸς δοκιμασίαν ἀδείᾳ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἰσχυρίσθη ὅτι ἀπεδείχθη τὸ ἀκριβὲς τῶν λεχθέντων ἐκ τῶν πινάκων, ἀναγραφόντων ἐξαγωγὴν ἀνωτέραν τῶν 19,000 τόννων· ἀλλ’ οἱ πίνακες δὲν ἀναγράφουσιν ἐξαγωγὴν 19,000 τόννων, ἀλλ’ ἀναγράφουσιν ἐξαγωγὴν 9,000 τόννων· ἐδόθη τὸ πρῶτον ἄδεια ἐξαγωγῆς 4,000 τόννων, ἰσχύουσα ἐπὶ διορίαν ἓξ μηνῶν, παραταθεῖσαν βραδύτερον ἐπὶ ἑτέρους ἓξ μῆνας....

§99ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐν γνώσει, ὅτι εἶχον ληφθῆ προηγουμένως ἕτεροι 10,000.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδὲ τώρα γινώσκομεν ἀσφαλῶς πόσοι τόννοι ἐξήχθησαν προηγουμένως, ἀφοῦ ἅπαν τὸ προηγουμένως ἐξαγόμενον μετάλλευμα ὑπετίθετο περιλαμβάνον γαληνίτην. Μετὰ τὴν παρέλευσιν καὶ τῆς δευτέρας διορίας ἐδόθη ἄδεια ἐξαγωγῆς ἄλλων 6,000 τόννων, ἐξ ὧν εἶχον ἐξαχθῆ 5,500 ὅτε ἀπεχωρήσαμεν ἀπὸ τῶν πραγμάτων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἐξ ἔτη πρὸ τῆς χορηγήσεως τῆς ἀδείας ἐγινώσκομεν τὰ περὶ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ ἀργυρομιγοῦς ὀρυκτοῦ· ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὤφειλε νὰ γινώσκῃ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι ταῦτα δὲν ἔχουσιν οὕτω· ἡμεῖς ἐγινώσκομεν πρὸ ἓξ ἐτῶν, ὅτι ἡ ἑταιρία Σίφνου καὶ Εὐβοίας ἐξῆγε μετάλλευμα, ὅπερ ὑπετίθετο περιέχον τὸν εἰς αὐτὴν παρακεχωρημένον ἀργυροῦχον γαληνίτην, ἡ δὲ ὕπαρξις ἀργυρούχου βαρυτίνης ἦτο τότε ἄγνωστος ἐν Ἑλλάδι· κατὰ δὲ τὸ 1866 ἐστάλη ἀναφορὰ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐχὶ παρὰ τοῦ κυρίου τοῦ μεταλλείου Σίφνου καὶ Εὐβοίας, ἀλλὰ παρ’ ἄλλου, ζητοῦντος παραχώρησιν δικαιώματος μεταλλεύσεως ὀρυκτοῦ ἀργυρομιγοῦς ἐν Μήλῳ. Αὕτη ἡ αἴτησις, ἀφοῦ ἤδη, κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1882, ἀργοῦσιν αἱ περὶ παραχωρήσεως μεταλλείων διατάξεις τοῦ γενικοῦ περὶ μεταλλείων νόμου, οὐδεμίαν ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ ἐνέργειαν παρὰ τῷ Μεταλλευτικῷ Συμβουλίῳ, ἐφ’ ᾧ τὸ αὐτὸ πρόσωπον μετά τινα χρόνον ἀπετάθη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπομιμνῆσκον τὰ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν προεπισταλέντα παρ’ αὐτοῦ, καὶ αἰτούμενον ἵνα προκληθῇ ἐνέργεια νομοθετική. Ἐκ τούτου ἔλαβε τὸ ἐνδόσιμον τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον, ὅπως ἐξετάσῃ τὰ τῶν ἀργυρομιγῶν μεταλλευμάτων ἐπὶ τῆς νήσου Μήλου, ἐκ δὲ τῆς ἐξετάσεως προέκυψεν ἡ ὑπόνοια, μὴ τὸ ὀρυκτὸν, τὸ ἐξαγόμενον ὑπὸ τῆς ἑταιρίας Σίφνου καὶ Εὐβοίας, ἦτο τὸ αὐτὸ μετάλλευμα, περὶ οὗ ἡ ἀναφορὰ, καίτοι αἱ ἐν ταύτῃ μνημονευόμεναι θέσεις δὲν περιελαμβάνοντο ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ κ. Σερπιέρη, τῇ τοῦ μεταλλείου Σίφνου καὶ Εὐβοίας. Αἱ νεώτεραι αὗται ἐξετάσεις ἀπέληξαν, κατὰ τὸ 1887, εἰς ὁριστικὰς ἀποφάσεις ἐπὶ τοῦ θέματος, περὶ γενικῆς μὲν ἀπαγορεύσεως ἐξαγωγῆς τῆς βαρυτίνης ἐκ τοῦ μεταλλείου Σίφνου καὶ Εὐβοίας, εἰδικῆς δὲ ἀδείας ἐξορύξεως δοκιμαστικῆς, ὅπως καὶ ἡ Κυβέρνησις πληροφορηθῇ ἐξ αὐτῆς περὶ τῶν κατὰ τὸ μετάλλευμα, διευκρινισθῇ δὲ καὶ τὸ ζήτημα τῆς νομιμότητος τοῦ ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας χαρακτηρισμοῦ τοῦ ὀρυκτοῦ ὡς μὴ περιλαμβανομένου ἐν τῇ παραχωρήσει τῆς ἑταιρίας. Ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εὑρίσκων τὴν ὑπόθεσιν ἐν τῷ σταθμῷ τούτῳ, εἰσάγει νομοσχέδιον, ὡσανεὶ διετελοῦμεν ἐν γνώσει τῶν κατὰ τὸ ὀρυκτὸν ἀποχρώσῃ πρὸς κανονισμὸν τῶν τοῦ θέματος ἐπὶ πεντηκονταετίαν. Τοιοῦτος κανονισμὸς θὰ ἦτο ἀδικαιολόγητος ἐν τῇ παρούσῃ τοῦ θέματος διαφωτίσει, ἐπιβαλλούσῃ τὴν πρὸ πάσης ὁριστικῆς ἐνεργείας πληρεστέραν μελέτην τοῦ θέματος, πρὸς ἣν πρέπει νὰ χορηγηθῇ πᾶσα πίστωσις. Ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἀνεγνωρίσαμεν τὴν αὐτὴν τοῦ νομοσχεδίου ἀρχὴν, προβάντες εἰς παραχώρησιν πρὸς τὴν ἑταιρίαν τοῦ κ. Σερπιέρη. Ἡμεῖς παραχώρησιν δικαιώματος μεταλλεύσεως ὑπὲρ οὐδενὸς ἀνεγνωρίσαμεν, ἀλλ’ ἐδώσαμεν ἄδειαν μεταλλομαστεύσεων εἰς τὴν ἑταιρίαν, κατὰ τὸν νόμον, ἐπὶ ποσῷ ὡρισμένῳ, ἤτοι 10 χιλιάδων τόννων. Ἤδη εἰσερχόμεθα εἰς νέον στάδιον ἐνεργείας, ἀναγνωριζομένου ὅτι ἐπὶ τοσούτῳ ποσῷ δὲν δύναται νὰ διεξαχθῇ τελεσφόρως ἡ περαιτέρω δοκιμασία, ὅτι αὕτη πρέπει νὰ γένηται, ὡς πρὸς μὲν τὰς ἐρεύνας καὶ τὴν ἐξόρυξιν, διὰ φρεάτων, ἴσως δὲ καὶ στοῶν, ὡς πρὸς δὲ τὴν κατεργασίαν διὰ μηχανημάτων· πάντα δὲ ταῦτα ἐπάγονται δαπάνας, ἐφ’ ὅσον ἀμέσως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐνεργοῦνται, ἐφ’ ὅσον δ’ ἐνεργοῦνται δι’ ἐκποιήσεως τοῦ ὀρυκτοῦ εἰς μεταλλευτὰς, τὴν ἀνάγκην ἀδείας πρὸς τὴν ἐκποίησιν. Τὰς δαπάνας καὶ τὰς ἐκποιήσεις ταύτας φρονῶ ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ, οὐδ’ ἐπιτρέπεται ἐν τῷ συμφέροντι τῆς πολιτείας νὰ πράξῃ ἄλλως· δὲν ἐπιτρέπεται, ἐν ᾧ διανύομεν σταδίῳ περὶ τὴν μελέτην τοῦ θέματος, νὰ προβῶμεν εἰς παραχώρησιν δικαιώματος μεταλλεύσεως τοῦ ὀρυκτοῦ. Ἡ ἄγνοια περὶ τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἡ ἐπιχείρησις, καταδεικνύεται καὶ ἐκ τῆς τροποποιήσεως εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἣν εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως καθιερώσῃ περιορισμὸν τῆς παραχωρητέας ἐκτάσεως καὶ ἐν ᾗ οὐδὲν ἠδυνήθη ν’ ἀναγράψῃ τὸ τελεσφόρον. Ἄλλως τε, προκειμένου περὶ δοκιμαστικῆς ἐργασίας, ὁ καθορισμὸς πρὸς διεξαγωγὴν αὐτῆς ἐκτάσεως παραχωρητέας εἰς ἐκμετάλλευσιν, ὁσονδήποτε μικρᾶς, εἶναι ἀπαράδεκτος, διότι τὴν παραχώρησιν δικαιώματος μεταλλεύσεως ἡ νομοθεσία ἡμῶν ἀναγνωρίζει ὡς διαρκῆ, ἀλλ’ εἰσέτι δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὸ στάδιον τὸ ἐπιτρέπον διαρκῆ παραχώρησιν, τοὐναντίον διατελοῦμεν ἐν σταδίῳ μελετῶν περὶ τοῦ καταλλήλου κανονισμοῦ τῆς διαρκοῦς παραχωρήσεως. Πᾶσα ἄρα προταθησομένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τροποποίησις εἰς τὸ νομοσχέδιον πρὸς διευκόλυνσιν τῶν μελετῶν πρέπει νὰ γένηται δεκτή. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀνήκει νὰ αἰτήσηται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅ,τι ἀναγκαῖον πρὸς τὰς μελέτας, ἀλλ’ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ζητήσῃ ἀδείας ἀναγομένας εἰς ὅ,τι δήποτε μὴ δυνάμενον νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς μελέτη. Εὐθὺς δὲ ὡς πρόκειται περὶ παραχωρήσεως δικαιώματος μεταλλεύσεως, ὁσονδήποτε καὶ ἂν ᾖναι στενὴ ἡ παραχωρουμένη περιφέρεια, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι εἰσέτι ἡ Βουλὴ ἱκανῶς παρεσκευασμένη εἰς κανονισμὸν τῶν περὶ τούτου. Σήμερον πρέπει νὰ κανονίσωμεν νομοθετικῶς τὰ τῶν μελετῶν, καὶ συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ εὐρυτάτην ἐξουσίαν περὶ τὰ τῆς διεξαγωγῆς αὐτῶν, οὐδὲν ὅμως νὰ περιλάβῃ ἐν τῇ αἰτηθησομένῃ ἐξουσίᾳ τὸ ἀφορῶν εἰς παραχώρησιν δικαιώματος ἐπὶ μεταλλούχου ἐδάφους.

§101ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρεπονέθη ὁ προλαλήσας ὅτι ἠδίκησα αὐτόν....

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δι’ οὐδὲν παρεπονέθην.

§103ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. ... ὅτι ἠδίκησα αὐτὸν, εἰπὼν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὰ περὶ τοῦ μεταλλεύματος τῆς βαρυτίνης ἐγνώσθησαν πρὸ ἑξαετίας· καὶ διὰ ν’ ἀποδείξῃ τὸ ἄδικον, τὸ ὁποῖον ἐποιησάμην, διηγήθη αὐτὸς οὗτος, ὅτι κατὰ τὸ 1886 ἔλαβεν ἀφορμὴν ἐξ ἀναφορᾶς, ἥτις ἐγένετο, νὰ εἰκάσῃ, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ γαληνίτου, ἀλλὰ περὶ ἄλλου μετάλλου, καὶ ὅτι ὀλίγον κατ’ ὀλίγον προέβη εἰς μελέτας, καὶ ὅτι κατὰ τὸ 1887 ἔλαβε τὰς ἀποφάσεις τὰς ὁριστικάς. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1887 εἶναι ἔτη τέσσαρα, ἀφ’ ὅτου δηλ. ἐγένετο γνωστὸν τὸ μετάλλευμα· λοιπὸν ὄχι πρὸ ἑξαετίας, ἀλλὰ πρὸ τετραετίας. Καὶ τί ἐγένετο κατὰ τὰ τέσσαρα ταῦτα ἔτη; Ποία μελέτη ἐγένετο πρὸς διάγνωσιν τῆς γεωλογικῆς καταστάσεως ἢ τῆς μεταλλούχου καταστάσεως τῶν στρωμάτων τῆς γῆς ἐκεῖ; Ὑπάρχει τὸ μετάλλευμα ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας ἢ εἰς τὰ ἐνδότερα τῆς γῆς; Καὶ τί ποσὸν ὑπάρχει; Ὁποῖα τὰ συστατικὰ αὐτοῦ; Εἶναι ἀμιγὲς καὶ καθαρὸν, ἢ συμμεμιγμένον μετ’ ἄλλου μεταλλεύματος; Οὐδεμία τοιαύτη μελέτη ἐγένετο κατὰ τὰ τέσσαρα ταῦτα ἔτη, ἀλλὰ μόνον ἐπετράπη εἰς τὸν κ. Σερπιέρην νὰ ἐξορύξῃ μόνος ἀπὸ οἱονδήποτε μέρος ἂν θέλῃ τῆς νήσου μεταλλεύματα καὶ νὰ ἐξαγάγῃ αὐτά. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑποχρεωμένη κατὰ τὸν νόμον νὰ δίδῃ ἀδείας μεταλλομαστεύσεων, καὶ αἱ μεταλλομαστεύσεις παρέχουσι τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγωγῆς. Παντάπασι. Διότι, ἐὰν ἡ ἄδεια τῶν μεταλλομαστεύσεων παρεῖχε τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ μεταλλεύματος, δὲν ἦτο ἀνάγκη εἰδικῆς ἀδείας πρὸς ἐξαγωγήν. Ἀλλ’ ὁ νόμος ἀπηγόρευσε τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγωγῆς, πλὴν ἂν ἤθελον ἐπιτραπῆ δι’ ἀδείας εἰδικῆς. Καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἐμέμφετο ἐμμέσως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἔφερε νομοσχέδιον ἀμελέτητον. Καὶ βεβαίως εἶναι ἀμελέτητον τὸ νομοσχέδιον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ᾖναι μεμελετημένον. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ᾖναι μεμελετημένον, διότι ἡ ὑπόθεσις δὲν ἐμελετήθη εἰσέτι, προβάλλεται δὲ τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια νὰ μελετηθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου εἰπέ τι σχετικὸν πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς μειοψηφίας, ὅπερ δὲν εἶναι ὀρθὸν θεωρητικῶς. Αἱ μειοψηφίαι δὲν στεροῦνται τοῦ δικαιώματος νὰ προβάλλωσι προτάσεις καὶ γνώμας, οὐδ’ ἀπαλλάσονται τῆς ὑποχρεώσεως νὰ προβάλλωσι προτάσεις καὶ γνώμας· ἐπειδὴ ὅμως εἰσὶ μειοψηφίαι, δὲν ἔχουσι τὴν ἱκανότητα, ἵνα καταστήσωσι δεκτὰς τὰς προτάσεις των. Τοιουτοτρόπως, ἂν ἦτο ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ἠθέλομεν καταπέσει ἀπὸ τῆς συζητήσεως τῆς ὀρθότητος τῶν ἰδεῶν εἰς τὴν σφαῖραν τὴν πρακτικὴν τοῦ τί περνᾷ ἀπὸ τὴν μειοψηφίαν. Αἱ μειοψηφίαι ἔχουσι καθῆκον νὰ προτείνωσι γνώμας καὶ τροπολογίας, καὶ ἐν γνώσει ὅτι δὲν θέλουσι γενῆ δεκταί, διότι δὲν δικάζουσιν οἱ Βουλευταὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δικάζει ὁ λαὸς, καὶ πρέπει νὰ γίνηται γνωστὸν, τί σκέπτεται καὶ ποίας γνώμας ἔχει ἕκαστος ἐδῶ. Διὰ τοῦτο ἐγὼ οὐδέποτε παρέλειψα νὰ προβάλω γνώμας ὡς ἀντιπολιτευόμενος, εἰ καὶ ἐμυκτήριζεν ἐμοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὡς προβάλλοντος γνώμας καὶ προτάσεις, αἵτινες δὲν ἠδύναντο νὰ γένωνται δεκταί. (Γίνεται δεκτὴ ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν προταθεῖσα τροπολογία, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἄρθρου 1, ταχθεῖσα ἄρθρον 1ον τοῦ ψηφιζομένου νομοσχεδίου).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν προτείνει, ὅπως ἀντικατασταθῇ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου διὰ τῶν ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Χορηγεῖται πίστωσις εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ δραχμῶν πεντήκοντα χιλιάδων (ἀριθ. 50,000) πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ μελετῶν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην ὡς 2ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὁ αὐτὸς κ. Ὑπουργὸς προτείνει τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν διαγραφὴν τοῦ ἄρθρου 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, οὕτω καταρτισθέντος. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ἡ πρότασις νόμου περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ΑΩΝΒʹ τῆς 30 Μαΐου 1890).

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 9 Ἰανουαρίου 1888 ΑΧΜΑʹ νόμου περὶ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§106ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§107ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι προσωρινὸν, καὶ τούτου ἕνεκα κρίνω περιττὸν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ, ἐπιφυλασσόμενος ὅταν ἔλθωσιν αἱ ῥιζικαὶ μεταῤῥυθμίσεις τοῦ νόμου. Ἔχω ὅμως καθῆκον νὰ ποιήσωμαι δύο παρατηρήσεις, καὶ προκαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς τροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, ἐὰν ἀπεδέχηται αὐτάς. Ἡ πρώτη τροπολογία, τὴν ὁποίαν προτείνω καὶ τὴν ὁποίαν νομίζω ἀναγκαιοτάτην, εἶναι, ὅπως μὴ λαμβάνηται ὡς βάσις τὸ ποσὸν τῶν προϋπολογιζομένων ἐσόδων ἑκάστου δήμου, ἀλλὰ ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ 3 τελευταῖα ἔτη· διότι τὸ ποσὸν τῶν προϋπολογιζομένων εἶναι πάντοτε μεγαλείτερον καὶ εἰς τὰ δημόσια ἔσοδα καὶ εἰς τὰ δημοτικὰ, ἑπομένως ἡ ἀναλογία τοῦ καταλογισμοῦ ἑκάστου δήμου ὑπερβολικὴ καὶ διά τινας δήμους ἐξαντλητική. Δεύτερον, καθῆκόν μου θεωρῶ νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς τετάρτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 2, ἤτοι τῆς ἐπιβολῆς φορολογίας εἰς τὰς Μονάς. Φρονῶ ὅτι αἱ περιουσίαι τῶν Μονῶν πρέπει νὰ ἔχωσιν ὡρισμένον προορισμὸν ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας καὶ μόνον. Ἡ ἱερὰ αὕτη περιουσία εἶναι ἡ πρώτη βάσις τοῦ μέλλοντος ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου διὰ μισθοδοσίαν τοῦ κλήρου. Διὰ τοῦτο ζητῶ τὴν διαγραφὴν τῆς παραγράφου ταύτης.

§108ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἐδήλωσα, ὅτι ἤθελον ὁμιλήσει διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου· ἀλλὰ βλέπω, ὅτι ἤδη ἡ ὥρα προὐχώρησε, καὶ διὰ τοῦτο θὰ εἴπω μόνον ὀλίγα τινά. Προὐτάθησαν πολλαὶ γνῶμαι· πρώτη, νὰ μὴ λαμβάνωνται ὡς βάσις τῆς εἰσφορᾶς τὰ προϋπολογισθέντα· δευτέρα, τὴν ὁποίαν καὶ ὁ κύριος Ὑπουργὸς εἰς τὴν ἔκθεσίν του ἀναγνωρίζει ὡς ὀρθήν, νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψιν τὰ εἰσπραττόμενα· καὶ τρίτη, νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ὁ μέσος ὅρος τῶν κατὰ τὰ ἀμέσως παρελθόντα δύο ἔτη βεβαιουμένων, καὶ ὅτι ἐκ τούτου θὰ ὑπάρχῃ κἄποια δικαιοσύνη καὶ ἀσφαλὲς ἐναπομένον ποσὸν διὰ τοὺς ἀπόρους δήμους. Ἀλλὰ καὶ αἱ τρεῖς γνῶμαι παρατηρῶ ὅτι ἀποκρούονται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἰδίως παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, φρονῶ ὅτι ματαιοπονία ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἐπιμείνωμεν, ὅπως ἀνεύρωμεν τὸ δίκαιον, χάριν κυρίως τῶν ἀπόρων δήμων, περὶ ὧν ἡ προκειμένη συζήτησις· οὐχ ἧττον, τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἀναγκάζομαι νὰ προσχωρήσω εἰς τὴν ὀρθὴν καὶ λογικωτάτην πρότασιν τοῦ ἐντίμου συναδέλφου ἐξ Εὐρυτανίας κ. Χατζοπούλου. Φρονῶ ὅτι ἡ πρότασις αὕτη πρέπει νὰ γείνῃ ἀποδεκτή· διότι, μὴ γενομένης ταύτης παραδεκτῆς, ἔχω πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι θέλει συμβῆ ὅ,τι φοβούμεθα, ὅ,τι συνέβαινεν ἰσχύοντος τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν νὰ τροποποιήσωμεν. Μετὰ λύπης λέγω τοῦτο· διότι, ὡς πρὸς μὲν τὰς ἄλλας διατάξεις αὐτοῦ, δὲν ἔχω τὶ νὰ εἴπω, ἀλλ’ ὡς πρὸς ὅσας ἀφορῶσι τοὺς ἀπόρους δήμους, εὑρισκόμεθα εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον. Οἱ ἄποροι δῆμοι δὲν θὰ λαμβάνωσιν οὐδὲ λεπτόν. Μὴ πλανώμεθα. Ἑπομένως δὲν ἐννοῶ, διατὶ νὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὸ νὰ διατηρῶνται εἰς τοιαύτην ἀθλίαν κατάστασιν οἱ δῆμοι. Ἀναγνωρίζοντες τὴν ὕπαρξιν τῶν δήμων, ὀφείλομεν νὰ τοῖς δώσωμεν τὰ μέσα τῆς διατηρήσεώς των, ἢ μᾶλλον νὰ μὴ τοῖς ἀφαιρέσωμεν τὰ μέσα. Τί εἶναι 2,000 δραχμαὶ δι’ ἕνα δῆμον, καὶ ἐπιμένομεν ν’ ἀφαιρεθῶσι καὶ αὗται, ὡς ἀφαιροῦνται πρὸ τριῶν ἐτῶν; Πάντες γνωρίζετε καλῶς τὸ οὕτω πως προσγινόμενον ἀδίκημα εἰς τοὺς δήμους τῶν ἐπαρχιῶν· οἱ πλεῖστοι τούτων δὲν ἔχουσι τὰ μέσα τῆς διοικήσεως· οὔτε δήμαρχος, οὔτε γραμματεύς, οὔτε ταχυδρόμος, οὔτε κλητὴρ Δημαρχίας λαμβάνει μισθόν! Εἶναι τοῦτο κατάστασις διοικητική; Λυποῦμαι διότι ἐν ἀγανακτήσει ὁμιλῶ, καὶ φοβοῦμαι μὴ παρεξηγηθῶ· παρακαλῶ ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δεχθῇ μόνον τοῦτο, καὶ τότε συμπληροῦται ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν τροποποιεῖ τὸν ἰσχύοντα νόμον, κατά τι τοὐλάχιστον, ἀφοῦ μάλιστα εἰργάσθη καὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενος μαζῆ μας ἐπὶ τούτου κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον τῆς Βουλῆς. Προτείνω λοιπὸν, εἰς τὸ τέλος τοῦ ἐδαφίου βʹ νὰ τεθῇ: «ἀπηλλαγμένου τῆς εἰσφορᾶς ποσοῦ 3,000 δραχμῶν, πληρονομένων ἐκ τῶν εἰσπραττομένων κατὰ προτίμησιν.» Καὶ ἀντὶ 3,000 ἂς τεθῇ 2,000· ἀρκεῖ τοῦτο νὰ χορηγῆται εἰς τοὺς δήμους κατὰ προτίμησιν, ἄλλως δὲν θὰ ἔχωσι λεπτόν· διότι, ὡς ζητῆται νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος, δὲν θὰ λαμβάνωσιν οὐδὲ λεπτόν. Ἐπαναλαμβάνω δὲ τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἀνέφερον, ὅτι δῆμος ἔχων εἰσόδημα 3,000, προϋπολογισμὸν δὲ 5,000, δὲν ἔλαβε τίποτε, διότι οἱ ταμίαι, οἱ ὁποῖοι εἰσπράττουν τὰ δημοτικὰ ἔσοδα, δὲν ἠδύναντο νὰ φθάσωσιν εἰς τὴν εἴσπραξιν τοῦ ἰδανικοῦ ποσοῦ· ἔφθασαν εἰς ποσὸν κατώτερον τῶν βεβαιωθέντων· ἐβεβαιώθησαν 3,000, εἰσέπραξαν δὲ 2,000, καὶ ταύτας κρατοῦσιν ὡς εἰσφορὰν ἑπομένως ὁ δῆμος δὲν ἔχει τίποτε νὰ λάβῃ διὰ τὴν διοίκησίν του. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὁρίσῃ ποσὸν οἱονδήποτε, τὸ ὁποῖον νὰ δίδεται εἰς τὸν δῆμον. Τὰς λοιπὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἀναγνωρίζω ὡς ὀρθὰς, καὶ ἐπὶ τούτων δὲν ἔχω νὰ φέρω οὐδεμίαν παρατήρησιν.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρατηρῶ ὅτι τὸ 4ον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2ου πρέπει πάντως νὰ διαγραφῇ. Τὸ ἐδάφιον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «δʹ) Συνδρομὴ τῶν ἱερῶν Μονῶν ἐξ 150,000 ἐν ὅλῳ ἐτησίως, ὑπολογιζομένου τοῦ ἑκάστην τούτων βαρύνοντος ποσοῦ ἐπὶ τῇ βάσει ποσοστοῦ ἐπὶ τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν οὔτε μείζονος τῶν 10 οὔτε ἐλάσσονος τῶν 3 ἑκατοστῶν, ἀναλόγως τῆς εὐπορίας ἑκάστης αὐτῶν. «Ἡ κατανομὴ θέλει γείνει, μετὰ γνωμοδότησιν τῆς ἐπὶ τῶν μοναστηριακῶν λογαριασμῶν ἐπιτροπῆς, διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἰσχύοντος ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1891.» Ἡ διὰ Β. Διατάγματος ἐπιβολὴ φόρου εἶναί τι ἀντισυνταγματικὸν ἑπομένως παρακαλῶ, ὅπως τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἡ διαγραφὴ τοῦ ἐδαφίου τούτου.

§110ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕνεκα τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ μὴ προκαλέσω ἤδη εὐρεῖαν συζήτησιν, ἐπιφυλασσομένη εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. Οὐχ ἧττον δὲν θεωρῶ προσῆκον νὰ παρέλθω ἐν σιγῇ τινας τῶν προβληθεισῶν ἀντιῤῥήσεων, καὶ ἰδίως τὴν τελευταίαν, ἀπὸ τῆς ὁποίας καὶ ἄρχεται. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ὅτι καθορᾷ ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου ἀντισυνταγματικότητά τινα, ἥτις τὸν ἀνησυχεῖ, καὶ προεκάλεσε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς καὶ τὴν προσοχὴν αὐτῆς ἐπὶ τούτου. Ἐὰν τῷ ὄντι ὑπάρχῃ ἀντισυνταγματικότης, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἵτινες ἠθέλομεν ἀντιτείνει νὰ ἐκλείψῃ αὕτη, χαίρομεν δὲ, διότι βλέπομεν καὶ τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα εὐλαβῶς δεικνύμενον πρὸς τὸ Σύνταγμα. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡ τοιαύτη γνώμη αὐτοῦ ἔχει ὑπόστασίν τινα; Τὶ λέγει τὸ νομοσχέδιον; (ἀναγινώσκει): «Αἱ Ἱεραὶ Μοναὶ θέλουσιν εἰσφέρει ἐν ὅλῳ 150,000 ἐτησίως, ὑπολογιζομένου τοῦ ἑκάστην τούτων βαρύνοντος ποσοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν, οὔτε μείζονος τῶν 10%, οὔτε ἐλάσσονος τῶν 3%, ἀναλόγως τῆς εὐπορίας αὐτῶν.» Διὰ νὰ κρίνωμεν δὲ περὶ τοῦ βασίμου τῆς ἀντιῤῥήσεως, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ κειμένου νόμου ΑΧΜΑʹ, ἔχουσαν οὕτως (ἀναγινώσκει): «Αἱ Μοναὶ καταβάλλουσι ποσοστὸν ἴσον πρὸς 5% τοῦ ὅλου τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν, ἄνευ περιορισμοῦ τῶν ἀπαραιτήτων ἐξόδων πρὸς συντήρησιν τῶν μοναχῶν.» Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ συγκρατήσητε τὴν προσοχήν σας, ἵνα διαγνώσητε, ποῦ ὑπάρχει ἡ αὐθαιρεσία, ἐν τῇ κειμένῃ διατάξει, ἢ ἐν τῇ διατάξει τοῦ νομοσχεδίου; Ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τῶν Μονῶν ἀφίνεται ἄθικτον κατὰ τὸν νόμον τὸ ἀπαραίτητον ποσὸν πρὸς συντήρησιν τῶν μοναχῶν. Ἀλλὰ πόσα εἶναι τὰ ἀπαραίτητα ἔξοδα πρὸς συντήρησιν τῶν μοναχῶν ἑκάστης Μονῆς; Τὶς θὰ καθορίσῃ τὸν ὅρον τοῦτον τοῦ ἀπαραιτήτου; Ἔπειτα, εἶναι δίκαιον ἀπὸ ὅλας τὰς Μονὰς, εὐπόρους ἢ μὴ νὰ λαμβάνηται τὸ αὐτὸ ποσοστὸν τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν, 5%; Δὲν σᾶς φαίνεται ὀρθοτέρα ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν τὸ ποσοστὸν ποικίλλει ἀπὸ 3% μέχρι 10%, ὥστε ἐντὸς τοῦ ὅρου τούτου νὰ πληρόνῃ ἑκάστη Μονὴ ἀναλόγως τῆς εὐπορίας της, κρινομένης παρ’ ἁρμοδιωτάτης Ἐπιτροπῆς, αὐτῆς ἐκείνης, ἥτις ἀσχολεῖται ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν Μοναστηριακῶν λογαριασμῶν; Προφανῶς ἄρα μοὶ φαίνεται ὀρθοτέρα ἡ τοῦ νομοσχεδίου διάταξις, καὶ δι’ αὐτῆς λαμβάνεται μείζων πρόνοια ὑπὲρ τῶν Μονῶν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς ὀφειλομένης προνοίας ὑπὲρ τῶν Μονῶν καὶ ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως πρὸς συντήρησιν αὐτῶν ποσοῦ ἐπαρκοῦς πρὸς τὰς ἀνάγκας τὰς ἀπαραιτήτους τῶν μοναχῶν, θέλω νὰ ἐξετάσω, ἂν ἡ διάταξις τοῦ κειμένου νόμου ἢ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου ᾖναι ἡ μᾶλλον προσήκουσα, διότι εἰς τοῦτο ἰδίως περιεστράφη ἡ ἀντίῤῥησις τοῦ κυρίου προαγορεύσαντος. Ὅτε, Κύριοι, συνεζητεῖτο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὡς νομοσχέδιον ὁ νῦν κείμενος νόμος περὶ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, προὐτάθη παρὰ διαφόρων συναδέλφων νὰ πληρώνηται παρὰ τῶν μονῶν ποσόν τι ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, κατ’ ἄλλους 20 τοῖς ἑκατόν, κατ’ ἄλλους 10, κατ’ ἄλλους 8, ἐκ τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν καὶ ἀνεγνώρισε μὲν ὁ τότε κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ νῦν ἀντιλέγων ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὅτι αἱ Μοναὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ πληρόνωσι καὶ 15 τοῖς ἑκατὸν, ἀλλὰ παρετήρησεν, ὅτι παρεσκεύαζε νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων τὰ εἰσοδήματα τῶν Μονῶν θὰ προωρίζοντο πρὸς ἄλλους σκοποὺς, οἰκειοτέρους πρὸς τὰς Μονάς. Ἡμεῖς νῦν αἰτοῦμεν παρὰ τῶν Μονῶν ἐν συνόλῳ 150,000 δραχμὰς ἐν τούτοις, ἵνα μὴ καὶ ἡ συνδρομὴ αὕτη ἐπιπέσῃ ἐπὶ τῶν ἀπόρων Μονῶν, ἐν ᾧ διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου ὁρίζεται σταθερῶς, ὅτι πρέπει νὰ πληρώσωσιν αἱ Μοναὶ τὸ 5 τοῖς ἑκατὸν ἐκ τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν, ἡμεῖς δὲν λέγομεν τοῦτο, ἀλλ’ ἀφίνομεν νὰ κατέρχηται ὁ ἐλάχιστος ὅρος μέχρι τοῦ 3 τοῖς ἑκατὸν, μὴ αἰρομένης καὶ τῆς προνοίας νὰ μένῃ ποσὸν ἄθικτον πρὸς συντήρησιν τῶν μοναχῶν. Ἀλλὰ, ἀντὶ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν φράσιν τοῦ νόμου «τῶν ἀπαραιτήτων ἐξόδων πρὸς συντήρησιν τῶν μοναχῶν», ὅπερ ἦτο ἀοριστότατον καὶ αὐθαίρετον, ἀντικαθιστῶμεν αὐτὴν διὰ τῆς φράσεως «ἀναλόγως τῆς εὐπορίας τῆς Μονῆς», περὶ τούτου δὲ διαφωνῶν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, παρετήρησεν, ὅτι δὲν ὁρίζεται σταθερῶς ὁ ὅρος. Μήπως ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ ὁρίζηταί τι σταθερόν; Ποῖα εἶναι, ὡς σᾶς εἶπον, τὰ ἀπαραίτητα ἔξοδα πρὸς συντήρησιν τῶν μοναχῶν, καὶ τίς θὰ κρίνῃ περὶ αὐτῶν; Ἡμεῖς λαμβάνομεν μείζονας ἐγγυήσεις ἐκείνων, τὰς ὁποίας παρέχει ὁ κείμενος νόμος, διότι προστίθεμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι, «ἡ κατανομὴ γενήσεται μετὰ γνωμοδότησιν τῆς ἐπὶ τῶν Μοναστηριακῶν λογαριασμῶν ἐπιτροπῆς διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.» Ἑπομένως ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ἐργαζομένη ἐπὶ τῶν Μοναστηριακῶν λογαριασμῶν, καὶ ἥτις εἶναι ἁρμοδιωτάτη νὰ γνωρίζῃ τὰ κατὰ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῶν Μονῶν, τὴν σχετικὴν ἀπορίαν ἢ εὐπορίαν αὐτῶν ἐκ τῶν προϋπολογισμῶν αὐτῶν, οὓς αὕτη ἐγκρίνει, ἀπαρτιζομένη δὲ ἀπὸ τὸν τμηματάρχην τοῦ σχετικοῦ τμήματος, ἀπὸ τὸν διευθυντὴν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ ἀπὸ τὸν Β. Ἐπίτροπον παρὰ τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ, ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη παρέχει, φρονῶ, πᾶσαν τὴν ἐπιθυμητὴν ἐγγύησιν, ὅτι ἡ κατανομὴ γενήσεται κατὰ δικαιότατον τρόπον. Εἶναι τάχα δικαιότερον τὸ ὁμοιόμορφον, τὸ 5 τοῖς ἑκατὸν τοῦ κειμένου νόμου, προκειμένου περὶ τῶν εἰσοδημάτων ἁπασῶν τῶν Μονῶν, εὐπόρων καὶ ἀπόρων; Ἐὰν τὸ 5 τοῖς ἑκατὸν διὰ μίαν Μονὴν ἦναι ἀνεκτὴ εἰσφορὰ, διὰ τὴν ἄλλην εἶναι καταστροφὴ, διότι ἀφαιρεῖ τὰ μέσα τῆς ὑπάρξεώς της. Θὰ μοὶ εἴπῃ τις, ὅτι ἐν τῷ νόμῳ ὑπάρχει ὁ περιορισμὸς νὰ μένωσιν ἄθικτα τὰ ἀπαραιτήτως ἀπαιτούμενα πρὸς συντήρησιν τῶν μοναχῶν ἔξοδα· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι τόσον ἀόριστον, ὥστε μὰ τὴν ἀλήθειαν καταντᾷ φανταστικὴ καὶ εἰκονικὴ ἡ πρόνοια αὕτη. Οὐδεμία ἄρα πραγματικὴ πρόνοια λαμβάνεται ὑπὲρ τῶν Μονῶν ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ, λαμβάνεται δὲ μεγίστη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Λοιπὸν, Κύριοι, οὐδαμοῦ βλέπω οὔτε τὸ φάσμα τῆς ἀντισυνταγματικότητος, ὅπερ διέκρινεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, οὔτε τὴν ἀδικίαν, ἣν ἐθεώρησε προκύπτουσαν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ὥστε ὅλα, ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τελευταῖον ἀγορεύσας, μοὶ φαίνεται, ὅτι στεροῦνται καὶ τῆς ἐλαχίστης ὑποστάσεως, προβαλλόμενα μάλιστα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, οὗτινος εἶναι γνωστὴ ἡ στοργὴ ὑπὲρ τῶν Μοναστηριακῶν συμφερόντων. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἑτέρας ἀντιῤῥήσεις, αἵτινες προεβλήθησαν, αὗται ἀνάγονται μᾶλλον εἰς τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὀρθότερον θὰ ἦτο νὰ διατυπωθῶσιν ἐν τροπολογίᾳ, ὅπως συζητηθῶσιν εὐρύτερον αὔριον, ὅ,τι δήποτε δὲ προκύψει ἐκ τῆς συζητήσεως ὀρθὸν, εἶμαι πρόθυμος καὶ ἐγὼ καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὸ ἀποδεχθῶμεν.

§111ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ ἐζητήθησαν πολλαὶ πληροφορίαι, παρακαλῶ νὰ μὴ ἐγγραφῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς συζητητέον ἐν τῇ αὐριανῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§112ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζητήσατε, σχετίζονται πρὸς τὰ εἰσοδήματα τῶν Μονῶν. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι πλὴν τούτου ἐζητήσατε καὶ ἑτέρας πληροφορίας, οἵας δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ παράσχῃ.

§113ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐὰν δὲν δύνασθε ν’ ἀπαντήσητε εἰς τὸ δεύτερον, περὶ τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς συντήρησιν τῶν μοναχῶν, σᾶς ἀπαλλάσσω ἐκ τούτου, ἄλλως τε ἡ προσωρινότης τοῦ νομοσχεδίου, περὶ τῆς ὁποίας μᾶς ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, μᾶς παρηγορεῖ.

§114ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ εἴπω μίαν λέξιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι τὰς μὲν πληροφορίας περὶ τῶν εἰσοδημάτων τῶν Μονῶν θέλω προσκομίσει αὔριον, πληροφορίας ὅμως περὶ τῶν ἀπαιτουμένων ἐξόδων πρὸς συντήρησιν ἑκάστου μοναχοῦ δὲν δύναμαι νὰ προσκομίσω ταχέως. Δὲν ἀποδέχομαι δὲ οὐδεμίαν ἐπιείκειαν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἣν ἐν τῇ ἀγαθότητι αὐτοῦ ὁ κ. συνάδελφος ἐπέδειξεν, ἐπὶ τῷ λόγῳ τῆς προσωρινότητος τῆς ἰσχύος τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Παρακαλῶ καὶ προκαλῶ τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ, ὡς ἂν ἔμελλε νὰ ἦναι διαρκές. Θὰ τὸν παρακαλέσω, ἐκτιμῶν τὰ φῶτα αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα τὸν περιβάλλουσι, νὰ προσέλθῃ εἰς ἐπικουρίαν ἡμῶν, ὅπως καταρτισθῇ τι τελειότερον.

§115ΘΕΟΤΟΚΗΣ....

§116ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ....

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτεινομένης ἀπαλείψεως τῆς τετάρτης παραγράφου.

§118ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω, ὅτι ἐπὶ τῆς προβαλλομένης ἀντιῤῥήσεως δὲν θὰ ἐπιμείνουν νὰ ζητηθῇ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς, καὶ ὅτι ἀκαδημιακῶς μᾶλλον προεβλήθη αὕτη, διότι, ὅσον καὶ ἂν διϋλίσθη ὁ κώνωψ δὲν ἐστάθη δυνατὸν, νομίζω, νὰ διακρίνῃ ἡ Βουλὴ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ οὔτε σκιὰν ἀντισυνταγματικότητος, ἢ αὐθαιρεσίας. Εἶπον οἱ κύριοι ἀντιλέγοντες, ὅτι ἐπιβάλλομεν φόρους ἀορίστους, ὁριστέους ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ φόρου, παντάπασιν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ εἰσφορᾶς, περὶ συνδρομῆς, οἷα ὑπάρχει ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ· δὲν ἔχει οὐδὲν τὸ ἀόριστον, διότι τίθενται δύο ὅροι, κανονίζοντες κατὰ μέγιστον καὶ κατ’ ἐλάχιστον τὸ συνενεκτέον ποσόν. Ἀλλὰ εἶπέ τις τῶν ἀξιοτίμων ἀντιλεγόντων, ὁ ἀπηνέστερον ἐπιτεθεὶς κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι, ἂν ἐλέγομεν, ὅτι ἡ εἰσφορὰ εἶναι προοδευτικὴ, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο ὑποφερτόν. Ἀλλ’ ὅταν λέγωμεν ἀναλόγως τῆς εὐπορίας, τί ἄλλο ἐννοοῦμεν ἢ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καλεῖ προοδευτικὴν εἰσφοράν; Εἶναι τάχα φόβος, μήπως πλουσία Μονὴ καταλογισθῇ νὰ πληρώσῃ 3 τοῖς ἑκατὸν, πτωχὴ δὲ Μονὴ 7 ἢ 8 τοῖς ἑκατόν; Ἐὰν γείνῃ τοῦτο, βεβαίως δὲν θὰ πταίῃ ὁ νόμος, θὰ πταίουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐτάχθησαν, ἵνα προσδιορίζωσι τὸ ποσοστὸν τῆς εἰσφορᾶς ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ νόμου. Ἀλλὰ τοιαύτη αὐθαιρεσία δὲν εἶναι πιθανὴ, διότι δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ συνομόσουν οἱ ἁρμόδιοι κατὰ τῶν ἀπόρων Μονῶν, οὔτε ὁ Ὑπουργὸς, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι, ὅστις θὰ ἐποπτεύῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην, οὔτε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ὁριστικῶς θὰ ἀποφασίζῃ, θὰ κλείσουν τοὺς ὀφθαλμοὺς, οὐδὲ θὰ ἐπιτρέψουν τὴν διάπραξιν ἀδικημάτων πρὸς ζημίαν τῶν ἀπόρων Μονῶν, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν εὐπόρων, οὔτε αἱ Μοναὶ, αἱ ἀγρυπνοῦσαι ἐπὶ τῶν συμφερόντων αὑτῶν, θὰ κλείσωσι τὸ στόμα, ἐὰν ἀδικηθῶσιν. Εὐτυχῶς ζῶμεν εἰς ἐλεύθερον καὶ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, οἱ δὲ ἀδικούμενοι εὑρίσκουσι προστασίαν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς εὐσυνειδήτου δημοσιογραφίας. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδὲν ὑπάρχει τὸ ἀόριστον ἐν τῷ ἄρθρῳ, οὐδὲν δὲ τὸ ἀντισυνταγματικὸν, καὶ πάντες οἱ φόβοι εἶναι φανταστικοὶ, καὶ αἱ ἀντιῤῥήσεις συνεπῶς ἀνυπόστατοι· ἐξ ἐναντίας ἡ αὐθαιρεσία ὑπάρχει ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ, καὶ τὸ ἀόριστον ἐν αὐτῷ, διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲ καὶ ἡ ἀοριστία καὶ ἡ αὐθαιρεσία αἴρονται, τιθεμένων ὡρισμένων ὅρων πρὸς κατανομὴν τῆς εἰσφορᾶς. Ὥστε νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν δύναται νὰ σταθῇ ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη.

§119ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Χθὲς μετὰ πολλῆς περιεργείας παρηκολούθησα τὴν συζήτησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ ἐθαύμασα τὴν τέχνην, μὲ τὴν ὁποίαν κατέγεινε, συζητῶν διὰ μακρῶν, ἵνα δῆθεν ἀπαντήσῃ εἰς ἐρώτησιν, πράγματι δὲ ὅπως ἀποφύγῃ τὴν εἰς ταύτην ἀπάντησιν. Ἀλλὰ παρατηρῶ σήμερον, ὅτι τὸ χθὲς συμβὰν καταντᾷ σύστημα διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ δι’ αὐτὸ ἐζήτησα τὸν λόγον, ὅπως διαμαρτυρηθῶ κατὰ τοῦ συστήματος τούτου. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔθηκε τὸ ζήτημα καθαρώτατα· εἶπεν ὅτι ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξις ἀντισυνταγματική· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως δὲν ἀπήντησεν εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἀλλὰ συζητεῖ τὴν οὐσίαν, συζητεῖ δηλαδὴ τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ διάταξις αὕτη ἦναι ὠφέλιμος διὰ τὰς Μονάς· ἵνα δὲ δῆθεν ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἀντίῤῥησιν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, παρέβαλε τὸν νόμον τὸν ὑφιστάμενον μὲ τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον, καὶ ἐκ τῆς παραβολῆς ταύτης δῆθεν ἔφθασεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι, ἂν ἦναι ἀντισυνταγματικὴ ἡ διάταξις τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, εἶναι ἀντισυνταγματικὴ καὶ ἡ διάταξις τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἡ παραβολὴ αὕτη δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἔννοιαν. Ὁ νόμος εἶναι ῥητὸς, ὁρίζει ῥητῶς τὴν φορολογίαν. Ἀπ’ ἐναντίας τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀφίνει τὸν καθορισμὸν τῆς εἰσφορᾶς εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ· διότι ναὶ μὲν ὁρίζει, ὅτι ἐν ὅλῳ θὰ εἰσπραχθῶσιν 150,000 δραχμαὶ, ἀφίνει ὅμως εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα, ἵνα ἐπιβάλλῃ αὐτὸς 3% ἢ 10% κατὰ βούλησιν· ἄρα δὲν ὁρίζει τίποτε· διότι τί ἠθέλετε εἶπει, ἐὰν ἤρχετο ἡ Βουλὴ καὶ ἔλεγεν: «ἔχομεν ἀνάγκην κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν 90,000,000· δὲν ὁρίζομεν πόθεν θὰ λάβωμεν ταῦτα, ἀλλ’ ἀφίνομεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα ἵνα ὁρίσῃ αὐτὸς μεταξὺ ἀνωτάτου καὶ κατωτάτου ὅρου»; Μᾶς λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι ἀφίνει τὴν ἐκτίμησιν εἰς τὴν ἐπὶ τῶν μοναστηριακῶν λογαριασμῶν ἐπιτροπήν· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη εἶναι ἰδανική, δὲν ὑπάρχει.

§120ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§121ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας. Ἐκπαιδεύσεως). (Ὅρα Παράρτημα).

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς φρονεῖ, ὅτι, προκειμένου περὶ ἀναλόγου ἐπιβολῆς εἰσφορᾶς, ἤτοι φόρου,—διότι εἰσφορὰ καὶ φόρος δηλοῦσιν ἓν καὶ τὸ αὐτό,—εἶναι περιττὴ πᾶσα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας παρέμβασις, ἀφοῦ αὐτὸ τοῦτο τὸ ἀνάλογον τῆς εἰσφορᾶς εἶναι περιορισμὸς ἀποχρῶν. Κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐπειδὴ τὸ Σύνταγμα ἀναγράφει, ὅτι οἱ Ἕλληνες συνεισφέρουσιν ἀδιακρίτως εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῆς περιουσίας των, ἀρκεῖ ὁ διὰ τοῦ νόμου καθορισμὸς, ὅτι τηρηθήσεται ἐν τῇ εἰσφορᾷ ἡ ἀναλογία, περὶ ἧς προνοεῖ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ Συντάγματος· ὁ καταλογισμὸς δὲ κατὰ τὴν ἀναλογίαν ταύτην δύναται νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀκριβῶς τοῦτο γίνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὁρίζοντι ὅτι κατ’ ἀναλογίαν, ὅπως καὶ τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ, θέλει ἐπιβάλλεσθαι ὁ φόρος· ἀλλ’ ἡ ἐπανάληψις τῆς γενικῆς ἀρχῆς εἶναι περιττή, διότι ταύτην ἀναγράφει τὸ Σύνταγμα, ἀναγκαῖος δὲ εἶναι ὁ κατ’ ἐφαρμογὴν τῆς γενικῆς ἀρχῆς κανονισμὸς τοῦ φόρου ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἀφοῦ κατὰ τὸ Σύνταγμα φόρον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιβάλλῃ ἄλλος ἢ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία· τὸν κανονισμὸν ὅμως τὸ νομοσχέδιον ἀναθέτει εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς φρονεῖ, ὅτι εἶναι συνταγματικὸς νόμος τοιαύτην ἀναγράφων διάταξιν· ἡμεῖς θεωροῦμεν αὐτὸν ἀντισυνταγματικόν. Εἶπε προσέτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι τίθενται ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου περιορισμοὶ εἰς τὴν ἐν τούτῳ ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ τίνες οὗτοι; Κατώτατος ὅρος 3% καὶ ἀνώτατος 10%. Ἀλλ’ οἱ ἄμεσοι φόροι μεταξὺ 3% καὶ 10% διαβαθμίζονται. Φόρος 10% εἶναι βαρύτατος, φόρος 3% εἶναι ἐλαφρότατος, ἡ δὲ διαβάθμισις μεταξὺ τοῦ ἐλαφροτέρου καὶ τοῦ βαρυτέρου κανονίζεται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου. Ὑπάρχει καὶ ἕτερος περιορισμὸς, ὅτι ὁ φόρος δὲν θέλει ἀπενέγκει ἐν συνόλῳ πλέον τῶν 150,000 δραχμῶν. Κατωτέρω λοιπὸν τῆς ἀποδόσεως ταύτης, καὶ ἐντὸς τῶν ὅρων τῶν 10% κατ’ ἀνώτατον ὅρον καὶ τῶν 3% κατὰ κατώτατον ὅρον, τὰ δικαιώματα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας θὰ ἐνασκῇ ἡ ἐκτελεστική. Τοῦτο ὑμεῖς θεωροῦμεν ἀντισυνταγματικόν, καὶ ἐπὶ τούτου προκαλοῦμεν ψηφοφορίαν.

§123Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀξιοῖ, ὅτι εἶναι νομοθετικὴ ἐξουσία. Ἤθελε πράξει πρᾶξιν ἀσύγγνωστον, ἤθελε δηλώσει ἰσχυρὰν μωρίαν, ἂν ἠξίου, ὅτι εἶναι νομοθετικὴ ἐξουσία. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει πρὸ ἑαυτῆς ὡς παράδειγμα πληθὺν νόμων ψηφισθέντων κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τετραετίαν, δι’ ὧν νόμων τῷ ὄντι ἡ Κυβέρνησις πολλαχοῦ παρέστη ὡς ἀξιοῦσα νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις δὲν θέλει μιμηθῆ πρᾶγμα τοιοῦτον. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ ἐπικαλῶνται τὸ ἀπαράδεκτον ἐκεῖ, ὅπου δὲν χωρεῖ· ἐνθυμοῦμαι δὲ τὸν ὁρισμὸν, ὃν ἔδιδε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα ἀποτελεῖ αὐθεντίαν, ὁ κ. Dupin. Ἔλεγεν οὗτος, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ ἀπαραδέκτου εἶναι ζήτημα μέγιστον, καὶ δὲν πρέπει νὰ προβάλληται, εἰμὴ ὅταν πολιτικῶς κινδυνεύῃ νὰ ἀθετηθῇ διάταξις τοῦ Συντάγματος. Ἀλλὰ κινδυνεύει νὰ ἀθετηθῇ διάταξις τοῦ Συντάγματος; Ἐξ ἐναντίας, οὗτοι ὁμιλοῦσι περὶ φόρων καθ’ ὃν χρόνον οὐδαμῶς πρόκειται περὶ φόρων. Τί εἶναι φόρος, Κύριοι; Εἶναι τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον οἱ πολῖται παρέχουσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τοῦ προϊόντος τῆς ἐργασίας αὐτῶν, ὡς ἀντάλλαγμα τῆς προστασίας, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος παρέχει εἰς αὐτοὺς, ὅπως παράγωσι. Ποίαν προστασίαν παρέχει τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰς Μονὰς, ἵνα παράγωσιν; Ἡ διάταξις, ἡ ὑπάρχουσα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, περὶ τῆς εἰσφορᾶς τῶν Μονῶν, εἶναι διάταξις, τὴν ὁποίαν παρέλαβεν ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀπὸ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον συνέταξεν ἡ Κυβέρνησις ἡ προκάτοχος. Ἡ Κυβέρνησις ἡ προκάτοχος τότε ἀνέγραψε τὴν ὑποχρέωσιν τῶν ἱερῶν Μονῶν εἰς τὸ νὰ εἰσφέρωσιν εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, καὶ ἀνέγραψεν αὐτήν, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, οὐχὶ ἀλόγως. Ἡ ἱστορία τῆς νομοθεσίας τῆς κανονιζούσης τὴν ἐκκλησιαστικὴν περιουσίαν, ἡ ἱστορία αὕτη ἐνδεικνύει, ὅτι κατὰ τὸν παλαιὸν χρόνον, πρὶν ἢ σχηματισθῇ τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον, τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπεβάρυνον τὰς περιουσίας τὰς ἐκκλησιαστικὰς καὶ ἰδίως τὰς περιουσίας τῶν Μονῶν. Ἐντεῦθεν ἐπεκράτησεν ἡ γνώμη, ὅτι αἱ Μοναὶ ὀφείλουσι νὰ εἰσφέρωσιν εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τῆς χώρας· διὰ τοῦτο περιελήφθησαν ἐν τῷ νόμῳ τῷ κρατοῦντι, τὸν ὁποῖον δὲν συνετάξαμεν ἡμεῖς, ἀλλ’ οἱ προκάτοχοι ἡμῶν. Τότε διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ἐπεβλήθη ἡ εἰσφορά, ἥτις εἶναι ἄνισος, διότι τὸ αὐτὸ ποσὸν τῆς εἰσφορᾶς ὑπεχρεοῦτο ἑκάστη Μονὴ νὰ εἰσφέρῃ, ἀδιαφόρως τῆς περιουσίας αὐτῆς. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν ἀκολουθοῦμεν τὸ σύστημα τὸ εἰρημένον, ἀκολουθοῦμεν σύστημα μᾶλλον δίκαιον καὶ ὀρθόν. Τί λέγει τὸ νομοσχέδιον; Ὅτι αἱ ἱεραὶ Μοναὶ εἰσφέρουσιν ἀναλόγως τῆς εὐπορίας αὐτῶν. Τί εἶναι εὐπορία; Εἶναι ἡ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἐκεῖνος, ὅστις διὰ τῶν ἐσόδων αὐτοῦ πληροῖ ὅλα τὰ ἔξοδα αὐτοῦ, καὶ ἀπομένει εἰς αὐτὸν περίσσευμα. Λοιπὸν αἱ Μοναὶ ἐκεῖναι, αἵτινες εὑρίσκονται εἰς εὐπορίαν, αὐταὶ εἰσφέρουσι τὴν εἰσφοράν, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρέπει νὰ εἰσφέρωσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· δὲν εἰσφέρουσιν, εἰμὴ ἀναλόγως τῆς εὐπορίας, ἀναλόγως τῶν περισσευμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν, ἐπὶ τῇ ἀναλογίᾳ αὐτῇ, ἀρχομένη ἀπὸ τῶν 3% καὶ ληγούσῃ εἰς τὸ 10%. Ἀλλὰ οἱ Κύριοι διατείνονται, ὅτι τοῦτο ἀνήκει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Βεβαίως. Ἀλλ’ ἡ νομοθετικὴ οὐδαμῶς ἐμποδίζεται νὰ μεταβιβάσῃ τοῦτο εἰς τὴν νομοτελεστικήν, οὔτε εἶναι τοῦτο ἀντισυνταγματικόν. Ἀντισυνταγματικὸν ἦτο ὅταν μεταβιβάσθησαν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὴν δικαιοσύνην· καὶ ὑπάρχουσι νόμοι φορολογικοί, δι’ ὧν μετεβιβάσθησαν εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀνῆκον εἰς τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην· καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τοιαῦτα ἔπραξαν, αὐτοὶ καταγγέλλουσι τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔργον ὑπερβασιῶν!

§124ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Σύνταγμα ἀναγράφει, ὅτι οὐδεὶς φόρος ἐπιβάλλεται ἢ εἰσπράττεται, ἂν προηγουμένως μὴ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως.

§125ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι φόρος αὐτός.

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι τῳόντι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐπιβάλλει τὸν φόρον, ὅπως καὶ τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 59 ἀναγράφει, ἀλλ’ ὅτι οὐδὲν ἐμποδίζει τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ ἐπιβάλῃ αὐτὸν, μεταβιβάζουσα τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἰδίου αὐτῆς δικαιώματος εἰς τὴν νομοτελεστικήν. Τοῦτο ἀκριβῶς, λέγομεν ἡμεῖς, ὅτι....

§127ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ φόρου.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. ... τοῦτο, λέγομεν ἡμεῖς, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φρονεῖ, ὅτι εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἀνήκει τὸ δικαίωμα, ἀλλ’ ὅτι τὴν ἐνάσκησιν τοῦ ἀνήκοντος τούτου εἰς αὐτὴν δικαιώματος δύναται αὕτη νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν· ἡμεῖς δὲ φρονοῦμεν τὸ ἀντίθετον, ὅτι τὸ ἀνῆκον τοῦτο εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν δικαίωμα δὲν ἐπιτρέπεται ὅπως ἐνασκηθῇ ὑπὸ ἐξουσίας ἄλλης, μεταβιβαζόμενον εἰς αὐτὴν ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς. Τὸ ζήτημα, ἂν ἡ καταβολὴ αὕτη, εἰς ἣν ὑποχρεωθήσονται καὶ ὑποχρεοῦνται αἱ Μοναὶ, ἦναι φόρος ἢ μὴ, μοὶ φαίνεται οὐχὶ εὐστόχως διαπραγματευθεὶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰπὼν, ὅτι φόρος εἶναι μόνον ἡ ὑποχρεωτικὴ καταβολὴ, ἡ χάριν τῆς ἀσφαλείας γινομένη. Ἀλλὰ φόρος εἶναι πᾶσα πρὸς σκοποὺς πολιτειακοὺς οἱουσδήποτε ὑποχρεωτικὴ εἰς τὸ Δημόσιον καταβολή· ὁ κατὰ τὰς περιστάσεις χαρακτηρισμὸς τῆς καταβολῆς ὡς εἰσφορᾶς ἢ ὡς συνδρομῆς ἔχει λεκτικὴν μόνον σημασίαν, διότι τὸ ὑποχρεωτικὸν τῆς καταβολῆς καθιστᾷ αὐτὴν φορολογίαν διεπομένην ὑπὸ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 59 τοῦ Συντάγματος, κελευούσης, ὅπως ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ῥυθμίζῃ τὰ τῆς ὑποχρεώσεως, καὶ μὴ ἐπιτρεπούσης τὴν μεταβίβασιν τοῦ δικαιώματος αὐτῆς εἰς ἐξουσίαν ἄλλην. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διατελεῖ καὶ εἰς πλήρη ἐν τούτῳ ἀντίφασιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως· διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἔλεγεν, ὅτι κατὰ τὸν κείμενον νόμον ὑπάρχει περιορισμός τις ἐν τῇ φορολογίᾳ τῶν Μονῶν, ὅστις διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκλείπει, διότι κατὰ τὸν κείμενον νόμον ἐξαιροῦνται τῆς φορολογίας αἱ Μοναὶ, ὧν τὰ ἔσοδα δὲν ἀρκοῦσι πρὸς τὴν συντήρησιν τῶν μοναχῶν, αὗται δὲ κατὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐξαιροῦνται. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεσκεύασε τὴν γνώμην ταύτην τοῦ συναδέλφου του, ἀποδείξας, ὅτι κατὰ τὴν πρόθεσιν τὴν κυβερνητικὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῷ συζητουμένῳ αἱ Μοναὶ αἱ μὴ ἔχουσαι περισσεύματα, — ὡς περισσεύματα δὲ ἐχαρακτήρισε τὰ ὑπολειπόμενα μετὰ τὴν πρόνοιαν περὶ συντηρήσεως τῶν μοναχῶν, — αὗται οὐδὲν εἰσφέρουσιν· ὥστε κατὰ τοῦτο ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ κειμένου νόμου εἶναι ἡ αὐτὴ, καὶ ἐν τούτῳ ἔχουσι καλῶς τὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀφοῦ αὐτὸ καθορίζει τὴν κατηγορίαν τῶν Μονῶν τῶν ἀπὸ τῆς φορολογίας ἐξαιρουμένων· ἀλλὰ δὲν ἔχουσι καλῶς τὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τὰ τῆς εἰσφορᾶς τῶν ἐχουσῶν περισσεύματα Μονῶν, ἀφοῦ τὸ ποσοστὸν τῆς εἰσφορᾶς ἑκάστης Μονῆς μεταξὺ τῶν 3% καὶ τῶν 10% δὲν θὰ κανονίζηται ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ θὰ κανονίζηται ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας εἶπεν, ὅτι πρόκειται ἐνταῦθα περὶ προοδευτικοῦ φόρου, ἀντιτάξας τὴν παρατήρησιν αὐτοῦ ταύτην εἰς τὰ περὶ τοῦ ἀντισυνταγματικοῦ τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου παρ’ ἡμῶν ῥηθέντα. Ἡμεῖς δὲν χαρακτηρίζομεν τὴν διάταξιν ὡς ἀντισυνταγματικὴν διὰ τὴν ὑπ’ αὐτῆς καθιέρωσιν φόρου προοδευτικοῦ, καίτοι δὲν συντασσόμεθα πρὸς τοὺς ἀποδεχομένους τὸ σύστημα τῆς προοδευτικῆς φορολογίας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρὸ ὀλίγου ὡμίλησεν ὡσανεὶ ἡ ἡμετέρα νομοθεσία εἶχεν ὡς βάσιν τὴν προοδευτικὴν φορολογίαν, καὶ εἶπεν ὅτι ὁ φόρος, ὁ ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ ἐπιβαλλόμενος εἰς τὰς Μονὰς, τῶν 5% δὲν συνᾴδει πρὸς τὴν ἀρχὴν τῆς ἰσότητος, διότι εἶναι ὁ αὐτὸς φόρος καὶ ἐπὶ τῶν εὐπορωτέρων καὶ ἐπὶ τῶν ἧττον εὐπορουσῶν Μονῶν. Ὁ φόρος ὁ ἐν τῷ κειμένῳ νόμῳ δὲν εἶναι προοδευτικὸς, εἶναι ὅμως ἀναλογικός· δὲν εἶναι ἐπὶ ἁπασῶν τῶν Μονῶν ὁ αὐτὸς φόρος, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι φόρος ἐπὶ τῷ αὐτῷ ποσοστῷ, ἀποδίδοντι πλείονα ἢ ἐλάσσω, ἀναλόγως πρὸς τὴν μείζονα ἢ ἐλάσσονα πρόσοδον, ἐφ’ ἧς ἐφαρμόζεται. Ὑπάρχουσιν ἐν τοῖς πραγματευομένοις τὰ τῶν φόρων οἱ φρονοῦντες, ὅτι ἀναλογία δικαία τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου δὲν εἶναι ἡ ἁπλῆ, ἀλλ’ ὅτι ἀναλογία δικαία εἶναι ἡ προοδευτική. Ἡ ἡμετέρα νομοθεσία ἀποδέχεται κατ’ ἀρχὴν ὡς δικαίαν ἀναλογίαν τὴν τοῦ αὐτοῦ ποσοστοῦ ἐπὶ πάσης ἀδιακρίτως προσόδου. Ἔχομεν...

§129ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ἐκτὸς ἐξαιρέσεων.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. ἔχομεν ἐξαιρέσεις ἐλαχίστας, ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἤδη ν’ ἀναπτύξωμεν τὰ περὶ τούτου· ἐὰν δὲ εἰς τὰς δύο ἐξαιρέσεις, εἰς τὴν τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν καὶ εἰς τὴν τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος τῶν ὑπαλλήλων καταστήματος,—διότι δὲν νομίζω νὰ ὑπάρχῃ ἄλλη,— προσετίθετο καὶ τρίτη ἐξαίρεσις, ἡ τοῦ φόρου τοῦ νομοσχεδίου, κανονιζομένη ὅμως νομοθετικῶς, θὰ ἐπηύξανεν ἡ προσθήκη τὴν ἐκ τῶν δύο ἄλλων ἐξαιρέσεων ἀνωμαλίαν, ἀλλὰ δὲν θὰ προεκάλει ἀντιῤῥήσεις ἐπὶ ἀντισυνταγματικότητι. Ἐν τῷ προκειμένῳ ὅμως τὰς ἀντιῤῥήσεις δὲν προκαλεῖ ἡ πρὸς τὸ προοδευτικὸν τοῦ φόρου δυσμένεια· τὴν ἐπὶ ἀντισυνταγματικότητι ἔνστασιν ὑπαγορεύει ὁ κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου κανονισμὸς τῆς εἰσφορᾶς τῇ ἐντολῇ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀντὶ τοῦ καθορισμοῦ τῆς φορολογικῆς κλίμακος ἐν τῷ νόμῳ. Δὲν ἐξετάζω ἤδη, ἐὰν συνᾴδει πρὸς τὴν ἀναλογικὴν ἰσότητα τῶν φόρων, ἣν τὸ Σύνταγμα ἀπαιτεῖ, ἡ ἀρχὴ τῆς προοδευτικῆς φορολογίας, ἀλλὰ βεβαίως τὸ ἄρθρον 59 τοῦ Συντάγματος ἀπαιτεῖ, ὅπως τὸν φόρον καθορίζῃ ὁ νόμος, ἑπομένως ὅπως αἱ διαβαθμίσεις τῆς κλίμακος προοδευτικοῦ φόρου μὴ ἀφίηνται εἰς τὸ αὐθαίρετον κυβερνητικοῦ κανονισμοῦ. Ἐπιβαλλομένου φόρου προοδευτικοῦ ἐπὶ τῇ γνώμῃ, ὅτι διὰ ταύτης τῆς φορολογίας ἐπιτυγχάνεται ἡ ἰσότης, εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἀνήκει ἡ ἀπόφασις περὶ τῶν ἀναλογιῶν τῆς προόδου, δι’ ὧν ἡ ἰσότης ἐπιτυγχάνεται. Δὲν ἀρκεῖ ὁ καθορισμὸς τῆς κατωτάτης ἀναλογίας εἰς 3% καὶ τῆς ἀνωτάτης εἰς 10%, ἀπαιτεῖται καὶ ὁ καθορισμὸς τῶν ἐνδιαμέσων βαθμίδων τῆς κλίμακος, καὶ ἡ συσχέτισις τῶν διαβαθμίσεων τῆς κλίμακος πρὸς τὸ ποσὸν τῆς προσόδου, καὶ ὁ κανονισμὸς ἂν ἡ πρόσοδος ἀποτελῆται ἐκ τῶν ἀκαθαρίστων ἐσόδων τῶν Μονῶν ἢ ἐκ τῶν καθαρῶν, ἂν ἐκ τῶν προϋπολογιζομένων ἐσόδων ἢ ἐκ τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ μέσον ὅρον παρελθόντων ἐτῶν καὶ τίνων. Περὶ πάντων τούτων ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφανθῆ κατὰ τὰς γενησομένας πρὸς αὐτὴν εἰσηγήσεις καὶ κατὰ τὰς πεποιθήσεις, ἃς θέλει σχηματίσει ἐκ τῆς συζητήσεως· ἀλλ’ οἱαιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν αὗται, δέον ἵνα διατυπωθῶσιν ἐν τῷ νόμῳ, ὡς ἀμέσως σχετιζόμεναι πρὸς τὸν καθορισμὸν τοῦ φόρου, ὃν ὀφείλει νὰ δώσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ δώσῃ ἡ νομοτελεστική.

§131ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐγὼ ἐπηγγέλθην εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δύναται ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὴν νομοτελεστικὴν τὸ δικαίωμα τοῦ προσδιορίζειν τὴν φορολογίαν, τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου. Ἐγὼ οὐδὲν τοιοῦτον ἐπηγγέλθην, ὁ δ’ ἐκ Μεσολογγίου κ. Βουλευτὴς εἴτε ἐπλανήθη, ὑπολαβὼν ὅτι τοιοῦτόν τι ἐπηγγέλθην, ἐνῷ οὐδὲν ἐπηγγέλθην τοιοῦτον, εἴτε λέγει μὴ ἀκριβῆ, ἵνα λάβῃ ταῦτα ὡς ἀφετηρίαν ὅσων πρὸ μικροῦ εἶπεν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο τὸ ἐλάττωμα τοῦ λόγου τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ. Ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἀποδεικνύει, ὅτι ἔχει πλήρη σύγχυσιν τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ἡ νομοθεσία φέρει, διὰ νὰ προσδιορίσῃ, διὰ νὰ χαρακτηρίσῃ τὸ εἶδος τοῦ ποσοστοῦ, τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς περιουσίας αὐτοῦ παρέχει ἕκαστος τῶν πολιτῶν. Ἡ νομοθεσία διακρίνει τὸν φόρον τοῦτον ἀπὸ τὴν εἰσφοράν. Ἄλλο εἶναι φόρος καὶ ἄλλο εἶναι εἰσφορά. Καὶ ὅτι ἄλλο εἶναι εἰσφορά, ἐπικαλοῦμαι τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῇ ὁποίᾳ θέλετε ἀναγνώσει χιλιάδας διαταγμάτων, φερόντων τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τῶν ὁποίων διαταγμάτων προσδιορίζει τὴν εἰσφορὰν δήμων, ποσοστῶν εἰσφορᾶς δήμων, ἐπιβληθείσης ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων εἰς τὸν δῆμον πρὸς κατανάλωσιν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων. Πῶς προσδιώριζε διὰ Β. Διατάγματος ποσοστὸν εἰσφορᾶς; Εἶναι φόρος; Πῶς προσδιώριζε φόρον; Διότι νόμος τοῦ Κράτους ἔχει μεταβιβάσει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα, οὗτος δ’ εἶναι ὁ νόμος τῆς 22 Δεκεμβρίου 1887. Αὐτὸς ἐπέτρεψεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ Β. Διατάγματος, μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, νὰ προσδιορίσῃ, ἤτοι νὰ ἐπιβάλῃ φόρον δι’ ἐμμέσου εἰσφορᾶς εἰς τοὺς δήμους ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, προσδιώρισε δὲ τὸν ἀνώτατον ὅρον μέχρι 2%, καὶ ἀφῆκεν εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ προσδιορίσῃ ἄν πρέπῃ νὰ ᾖναι 2%, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ ᾖναι 1½% ἢ 1%, ἢ ὀλιγώτερον τοῦ 1%. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ δημοτικοῦ φόρου μόνον; Τὰ τελωνειακὰ τέλη εἶναι φόρος; Δὲν εἶναι φόρος, εἶναι τέλη. Καὶ ἐπειδὴ εἶναι τέλη, διὰ τοῦτο ἐπετράπη εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς νὰ εἰσπράττῃ τέλη λόγῳ τῆς ἀξίας τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων καὶ ὠνίων, καὶ ἐπῆλθεν ἡ ἐκτίμησις, καὶ ἐν τῇ ἐκτιμήσει προσδιορίζεται τὸ τέλος· δὲν προσδιορίζει τὸ ποσὸν τοῦ τέλους ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Ὄντως οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου δὲν ἐκδηλοῦσιν, εἰμὴ ἀληθῆ σύγχυσιν ὅρων, τοῖς ὁποίοις ἐχρήσατο. Ἡ ὑποχρέωσις τῶν ἱερῶν Μονῶν, ἡ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου προσδιοριζομένη, γεννᾷ εἰσφορὰν τόσον τοῖς ἑκατὸν ἐκ τῆς εὐπορίας αὐτῶν. Αὐτοὶ εἶναι οἱ προσδιορισμοὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προσήκοντες καὶ οὐχὶ ἀντισυνταγματικοί. Εἶναι κίνδυνος νὰ ἐπικαλώμεθα τὸ Σύνταγμα ἐκεῖ, ὅπου δὲν πρέπει νὰ τὸ ἐπικαλώμεθα· διότι διὰ τῆς ἐπικλήσεως τοῦ Συντάγματος ζητοῦμεν νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐλευθερίαν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Τὸ Σύνταγμα δὲν κηρύσσει ἄγνωστον τὴν μεταβίβασιν ταύτην· εἶναι δὲ καὶ ὅλως μάταιον νὰ συζητῶμεν, ἵνα ὁρίσωμεν τί εἶναι εὐπορία, νὰ ὁμιλῶμεν περὶ καθαρῶν ἐσόδων καὶ ἀκαθάρτων, ὡς εἰ πρόκειται νὰ διακρίνωμεν, ἂν ἡ δεκάτη ἐπεβλήθη εὐλόγως εἰς 5% ἢ 10%. Ποῖος ὁμιλεῖ περὶ καθαρῶν ἐσόδων τῶν Μονῶν; Οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν Μονῶν ἀναγράφουσιν ἔσοδα καὶ ἔξοδα. Τίς ποτε Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐσκέφθη, ἂν τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν Μονῶν, εἶναι καθαρὰ ἢ ἀκάθαρτα; Καὶ ὁμιλοῦμεν περὶ καθαρῶν ἐσόδων, ὅταν πρόκηται νὰ ὑποχρεώσωμεν νὰ εἰσφέρωσιν αἱ Μοναὶ ποσοστόν τι ἐκ τῆς εὐπορίας, ἀφοῦ ἐξηγήσαμεν, ὅτι εὐπορία τῶν Μονῶν εἶναι ἡ ἐπάρκεια τῶν ἐσόδων αὐτῶν εἰς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς συντήρησιν αὐτῶν! Τὸ ὑπόλοιπον, ὅταν ὑπάρχῃ τοῦτο, ἀποτελεῖ τὴν εὐπορίαν· ἐπειδὴ δὲ τὰ ὑπόλοιπα ταῦτα δὲν εἶναι ἴσα εἰς πάσας τὰς εὐπόρους Μονὰς, διὰ τοῦτο εὐλόγως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ προσδιώρισεν ἀνώτατον καὶ κατώτατον ὅριον. Αἱ Μοναὶ, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν εὐπορίαν μεγάλην, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων, ἠδύναντο νὰ ὑποβληθῶσι μέχρι τοῦ 10%· αἱ Μοναὶ, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ὀλιγωτέραν, δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς εἰσφορὰν 3%. Μοὶ φαίνεται ὅτι τὰ περὶ τούτου εἰσὶ τοσοῦτον εὐκρινῆ, ὥστε δὲν προκαλοῦσι συζήτησιν, εἰ μὴ ἂν θέλωμεν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ θεωριῶν ἀλλοκότων καὶ καινοφανῶν.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ὑπὸ συζήτησιν θὰ ἦσαν ὅλως εὐκρινῆ, ἄν ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἀντέκειντο ἄντικρυς εἰς τὰς βάσεις τῆς ἡμετέρας νομοθεσίας. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἀπόδειξις τοῦ μὴ ταὐτοσήμου τῆς εἰσφορᾶς καὶ τοῦ φόρου εἶναι αἱ ἐπιβαλλόμεναι διὰ Β. Διατάγματος πληρωμαὶ ἐπὶ τῇ εἰσαγωγῇ εἰς τοὺς δήμους ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων. Ἀλλ’ αἱ πληρωμαὶ αὗται οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ φόρος δημοτικός, ὅστις δὲν κανονίζεται, ὡς ἐσφαλμένως παρεστήθη, ὑπὸ τοῦ Β. Διατάγματος, ἀλλὰ κανονίζεται ἐντὸς στενοτάτων ὁρίων, παρὰ τοῦ νόμου διαγεγραμμένων, ὑπὸ τοῦ δήμου, ἐνασκοῦντος ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς ἐκτελεστικῆς ἀρχῆς, διὰ Β. Διατάγματος ἐκφραζομένου, δικαίωμα παρομαρτοῦν εἰς τὴν αὐτοτελῆ αὐτοῦ ὕπαρξιν, ἣν τὸ Σύνταγμα ἀναγνωρίζει. Ἀλλ’ ἐὰν εἰς τὸν δῆμον ἐδόθη δικαίωμα κανονισμοῦ τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου καθορισθείσης ὑπὲρ αὐτοῦ φορολογίας μέχρι δύο ἑκατοστῶν, ἄρα ἕπεται, ὅτι ἐπιτρέπεται καὶ ὁ παρὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας κανονισμὸς ὡρισμένων δημοσίων φόρων; Τὰ εἰς τοὺς δήμους ἐπιτρεπόμενα ἔχουσι λόγον προσιδιάζοντα καὶ μηδόλως ἐπεκτεινόμενον εἰς τοὺς δημοσίους φόρους. Ἡ διαμόρφωσις καὶ ἡ συντήρησις τοπικῶν ὑπάρξεων, ἃς καὶ τὸ Σύνταγμα ἀναγνωρίζει, ἐπάγονται τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπ’ αὐτῶν ἐνασκήσεως δικαιωμάτων αὐτονομίας εὐρυτέρων ἢ στενοτέρων, ἀλλὰ προκειμένου περὶ δημοσίων φόρων, οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ὅπως χορηγηθῶσιν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν δικαιώματα, ὧν ἡ ἐνάσκησις ἀνετέθη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ὀφείλουσαν ζηλοτύπως ν’ ἀντιτάσσηται κατὰ πάσης ἀντιποιήσεως νομοθετικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Εἶπε προσέτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἀπόδειξιν ὅτι διαφέρει τοῦ φόρου ἡ εἰσφορὰ καὶ ὅτι δύναται νὰ κανονίσῃ τὰ περὶ ταύτης ἀρχὴ ἄλλη παρὰ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ὅτι ἐπιβάλλονται δασμοὶ ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων οὐχὶ ἀμέσως ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐκτίμησιν ἐπιτροπῆς, καὶ ὅτι, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ καθορίζει τὸν δασμὸν τοῦ εἰσαγομένου ἐμπορεύματος, οὕτω δύναται καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ κανονίζῃ τὴν ἀναλογίαν τοῦ φόρου. Ἡ ἐκτίμησις τοῦ εἰσαγομένου δὲν εἶναι καθορισμὸς τοῦ δασμοῦ· ὁ δασμὸς τῶν κατ’ ἐκτίμησιν τελωνιζομένων εἰδῶν εἶναι καθωρισμένος ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ τελωνειακοῦ δασμολογίου εἰς 20% ἐπὶ τῆς ἀξίας αὐτῶν, τούτων ὅμως τὴν ἀξίαν δὲν δύναται νὰ βεβαιώσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία· ἡ βεβαίωσις τῆς ἀξίας ὡρισμένου ἐμπορεύματος εἶναι ἔργον ἐκτελεστικόν, κανονίζει δὲ ὁ νόμος τὰ τῶν πραγματογνωμόνων καὶ τοῦ ἐπιδιαιτητοῦ, οἵτινες ἀποφαίνονται περὶ τῆς ἀξίας ἐν περιπτώσει διενέξεως παραλήπτου καὶ τελωνειακῆς ἀρχῆς. Τὸ ποσοστὸν τοῦ δασμοῦ, ἤτοι 20%, εἶναι ἀναλλοιώτως τεθειμένον ἐν τῷ νόμῳ, ἡ δὲ ἀξία τοῦ ἀντικειμένου, ἐφ’ οὗ ἐπιβάλλεται ὁ δασμός, οὐχὶ δὲ αὐτὸς ὁ δασμὸς, κανονίζεται ὑπὸ ἀρχῆς ἄλλης παρὰ τὴν νομοθετικήν. Ἂν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκανονίζοντο αἱ διαβαθμίσεις τοῦ φόρου ἐν σχέσει πρὸς τὰς διαβαθμίσεις τῶν προσόδων τῶν Μονῶν, τουτέστιν ἂν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὡρίζετο ἐπὶ τίνος προσόδου ἐπιβάλλεται φορολογία 3% καὶ ἐπὶ τίνος 4 ἢ 5 ἢ 8 ἢ 10%, τὰ τῆς βεβαιώσεως τῆς φορολογητέας προσόδου ἑκάστης Μονῆς θ’ ἀνῆκον εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ οὐδεμία θὰ ἐγίνετο ἔνστασις κατὰ τῆς διατάξεως. Τὰ κατὰ ταύτην ὅμως δὲν ἔχουσιν οὕτω· ἀφίεται ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἡ διαβάθμισις τοῦ φόρου μεταξὺ 3% καὶ 10% εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τουτέστιν εἰς ταύτην ἀνατίθεται ὁ κανονισμὸς τῆς βάσεως τοῦ φόρου· περὶ δὲ τῶν τοῦ καθορισμοῦ τῆς προσόδου, ἐφ’ ἧς θὰ ἐπιβάλληται ἡ οὕτω κανονιζομένη εἰσφορά, ἠκούσατε τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις παρεπονεῖτο περὶ συγχύσεως παρὰ τοῖς ἀντιλέγουσιν εἰς αὐτὸν, περιπεσόντος πρὸ ὀλίγου εἰς συγχύσεις, οἵας καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ καθορισμοῦ τῆς εἰσφορᾶς. Τίς, εἶπεν, ὁμιλῶν περὶ περιουσίας Μονῶν, λαμβάνει ἄλλο ὑπ’ ὄψει ἢ τὰ ἔσοδα τῶν Μονῶν; οὐδεὶς, εἶπεν, ἐξετάζει πρὸς καθορισμὸν τῆς περιουσίας αὐτῶν τὴν σχέσιν τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα, ἐπὶ τῶν ἐσόδων δὲ τῶν Μονῶν, μηδεμίαν ὑφισταμένων μείωσιν, ἐπιβάλλεται ἡ φορολογία, ἐπιβάλλεται τὸ ποσοστὸν τῆς εἰσφορᾶς· εὐθὺς δὲ κατόπιν ὁ αὐτὸς κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ὁ φόρος, τὸ ποσοστὸν τῆς εἰσφορᾶς, ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῆς προσόδου, καὶ ὅτι πρόσοδος εἶναι τὰ ἔσοδα μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ἁπάντων τῶν ἐξόδων, τῶν ἀναγκαίων πρὸς συντήρησιν τῶν μοναχῶν· τὴν συσχέτισιν ἄρα τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα, ἣν ἔλεγεν ὅτι οὐδεὶς ποιεῖται, ταύτην, προϊὼν ἐν τῷ λόγῳ, ὁμολογεῖ ἀπαραίτητον, καὶ βεβαίως εἶναι ἀπαραίτητος, πρὸς κανονισμὸν τῆς φορολογητέας προσόδου τῶν Μονῶν. Ἀναγνωρίζει ἄρα καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ἐπιβάλλον τὴν εἰσφορὰν ἐπὶ τῆς προσόδου τῶν Μονῶν, πρέπει νὰ ὁρίσῃ τίνα ἐννοεῖ πρόσοδον, ἂν ἐννοῇ αὐτὴν, κατὰ τὴν πρώτην γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, περιλαμβάνουσαν τὰ ἔσοδα ἄρτια, ἀσχέτως πρὸς τὰ ἔξοδα, ἢ ἂν ἐννοῇ πρόσοδον τὰ ἔσοδα σχετιζόμενα πρὸς τὰ ἔξοδα, ὅπως ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τῶν ἐσόδων τ’ ἀπαραίτητα πρὸς τὴν συντήρησιν τῆς Μονῆς. Περὶ πάντων τούτων οὐδὲν ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον· καὶ ὅμως ἀπαιτοῦσιν οἱ περὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διατάξεις τοιαύτας μὴ θεωρήσωμεν ὡς ἀντισυνταγματικὰς καὶ μὴ προκαλέσωμεν ψηφοφορίαν πρὸς ἀπόῤῥιψιν αὐτῶν, ἐπιβαλλομένην εἰς τὴν Βουλὴν, κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην, ὑπὸ ῥητοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος.

§133ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ψηφοφορίαν ἡ Βουλὴ πάντοτε ποιεῖται, διότι δι’ αὐτῆς ἐκδηλοῦται ἡ γνώμη τῶν πλειόνων. Ἂν τινες θέλωσι νὰ προκαλέσωσι ψηφοφορίαν κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, δικαίωμα ἔχουσι νὰ τὸ πράττωσι, καὶ ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δικαιολογῶσι τὴν πρότασίν των ταύτην. Ἑπομένως περὶ ψηφοφορίας οὐδεὶς λόγος· ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ἀναγκάζεται νὰ προκαλέσῃ ψηφοφορίαν. Καὶ μὴ ἡ Βουλὴ δὲν ψηφοφορεῖ πάντοτε; Καὶ ποῖος ἀντιποιεῖται τὴν γνώμην αὐτῆς ἐπὶ τῶν διαφόρων θεμάτων καὶ νομοσχεδίων; Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον μὲ ἠνάγκασε νὰ λάβω αὖθις τὸν λόγον, εἶναι, ὅτι ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς μοὶ ἀπέδωκε καὶ αὖθίς τι, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δὲν εἶπον. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἔσοδα τῶν ἱερῶν Μονῶν εἶναι ἡ πρόσοδος ἡ φορολογητέα, ἡ πρόσοδος ἡ φορολογητέα ἡ ὑποκειμένη εἰς τὴν εἰσφορὰν· ἐγὼ εἶπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει τὸ νομοσχέδιον, τὸ δὲ νομοσχέδιον μεταχειρίζεται ὅρον, ὁ ὁποῖος εἶναι συμφωνότατος πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, καὶ τὸν ὁποῖον ἐγὼ οὐδέποτε δύναμαι νὰ μὴ ἐφαρμόσω· τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι ἡ εἰσφορά δίδοται ἀναλόγως τῆς εὐπορίας, καὶ εἶπον ὅτι ἡ εὐπορία εἶναι ἡ ἐπάρκεια τῶν ἐσόδων πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων μὲ κατάλοιπον περισσεύματος. Τοῦτο εἶπον ὅτι εἶναι εὐπορία, ὁ δὲ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος αἰωνίως ἀποδίδει εἰς ἄλλους, ὅτι εἶπον ἄλλα ἀντ’ ἄλλων, εἶπεν ὅτι ἐγὼ εἶπον ἐννοίας, τὰς ὁποίας δὲν εἶπον. Ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἀγνοεῖ κατὰ τίνα τρόπον δικαιολογοῦσι τὴν νομοθεσίαν, τὴν κρατοῦσαν ἐπὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς εἰσφορᾶς, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλουσιν οἱ δῆμοι ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἐν αὐτοῖς ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων. Εἶπεν ὅτι αὐτοὶ εἶναι μία δημοτικὴ κοινωνία, καὶ ἔπρεπε τέλος πάντων νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν τὰ μέσα· ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ ἂν ἔπρεπεν ἢ δὲν ἔπρεπε νὰ δώσωμεν τὰ μέσα εἰς τὰς δημοτικὰς κοινωνίας; Βεβαίως ἔπρεπε νὰ δώσωμεν τὰ μέσα νὰ ὑπάρξωσιν· ἀλλὰ πᾶν ὅ,τι εἶναι πρέπον εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ γίνηται; Δὲν εἶπεν ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ συνεισφέρωσιν αἱ Μοναί· εἶπεν ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὸν νὰ προσδιορίζηται ἡ εἰσφορὰ καθ’ ὃν τρόπον προσδιορίζεται. Καὶ εἶναι ἀντισυνταγματικὸν νὰ προσδιορίζηται ἡ εἰσφορὰ τῶν δήμων κατὰ τρόπον τοιοῦτον; Ἂν ἦναι ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, βεβαίως ἀντισυνταγματικῶς γίνεται ὁ προσδιορισμὸς τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων διὰ Β. Διατάγματος. Ἀλλὰ πῶς ἔγεινεν ἡ εἰσφορὰ αὕτη; Διότι νόμος τὸ ἐπέτρεψεν. Ἄρα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβιβάσῃ τὴν ἐξουσίαν τοῦ προσδιορίζειν τὸν δῆμον τὴν εἰσφορὰν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἐν αὐτῷ ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, νὰ μεταβιβάσῃ ταύτην εἰς τὴν νομοτελεστικήν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὴν νομοτελεστικὴν τὴν ἐξουσίαν πρὸς προσδιορισμὸν τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων, πῶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὴν νομοτελεστικὴν τὴν ἐξουσίαν τοῦ νὰ προσδιορίσῃ τὸ ποσοστὸν τῆς εἰσφορᾶς τῶν Μονῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς εὐπορίας αὐτῶν; Εἶναι ἀντιφάσεις, αἱ ὁποῖαι προσπίπτουσιν εἰς τὰς αἰσθήσεις τῶν ἁπλουστέρων. Ἔπειτα πάλιν ἔλεγεν, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία πρέπει νὰ ὑποτάσσηται εἰς τὴν νομοτελεστικήν, ὡς ἂν ἡμεῖς ἐπειράθημεν νὰ προκαλέσωμεν ἐπανάστασιν κατὰ τῆς νομοθετικῆς. Ποῦ δὲν ὑποτασσόμεθα ἡμεῖς εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν; Τότε δὲν ὑποτάσσονται αἱ νομοτελεστικαὶ ἐξουσίαι εἰς τὴν νομοθετικήν, ὅταν παραβαίνωσι τοὺς νόμους, ὅταν οἱ ταχθέντες εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων ἰδιοποιῶνται τὰ δικαιώματα αὐτῆς, ἢ ὑπολαμβάνωσιν ὅτι οἱ νόμοι εἶναι σκιαὶ, τὰς ὁποίας οὗτοι δύνανται νὰ ἀπαλείφωσιν. Ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον ἡμεῖς ἐπράξαμεν, οὔτε θέλομεν πράξει, ἐν ὅσῳ διαχειριζόμεθα τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Προτείνεται ἡ ἀπάλειψις τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 2.

§135ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ἀπαράδεκτον· διότι τὴν ἀπάλειψιν προτείνουσι δι’ ἄλλον λόγον.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς προτείνομεν τὴν ἀπάλειψιν. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι εἶναι ἀντισυνταγματικὴ ἡ διάταξις, καὶ διὰ τοῦτο προτείνομεν τὴν ἀπάλειψιν.

§137ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀνακαλοῦν ὅσα εἶπον.

§138ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Λόγῳ ἀπαραδέκτου· οὕτως εἴπατε.

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι. Ἔχετε τὸ δικαίωμα ν’ ἀποῤῥίπτηται τὰς προτάσεις μας, ὄχι ὅμως καὶ νὰ τὰς διατυπόνητε.

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ τετάρτου ἐδαφίου τοῦ τροποποιουμένου ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ᾼΧΜΑʹ λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§141ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ψηφίζω τὴν ἀπάλειψιν, ὄχι διότι θεωρῶ τὴν διάταξιν ἀντισυνταγματικὴν, ἀλλὰ διότι θεωρῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ἀλκινόου Ζερβοῦ καὶ Π. Σάκκη, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 80, ἐξ ὧν 13 εἶπον Ναί, καὶ 67 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἀνεγνώσθη, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 2 μετὰ τὸ μεσονύκτιον.