1891.03.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 60

τῆς 12 Μαρτίου 1891.

(Τρίτη)

Ὥρα 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ πρὸς μελέτην τῶν νομοσχεδίων περὶ Ναξίας σμύριδος καὶ περὶ ἀδείας πρὸς παραχώρησιν δικαιώματος μεταλλεύσεως ἀργυρούχου βαρυτίνης ἐπιτροπαὶ ὑπέβαλον τὰς ἐκθέσεις των, αἵτινες θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 284–285). Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει τὸν λόγον ὁ βουλευτὴς Λαρίσσης κ. Γ. Φιλάρετος.

§2Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἀρείου Πάγου. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ γείνωσι μόνον δύο ἔτι συνεδριάσεις μέχρι τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς συνόδου, δὲν ἤθελον τολμήσει νὰ ὑποβάλω μίαν παράκλησιν, ἣν θὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι, μὲ ὅλην τὴν ἀτέλειαν τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἐπεθύμουν νὰ ψηφισθῇ τοὐλάχιστον ἡ τελευταία παράγραφος αὐτοῦ περὶ αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν Ἀρεοπαγιτῶν. Ἐπειδὴ ὅμως ὑποθέτω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ δύο μόνον συνεδριάσεων, τολμῶ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ἐὰν εὐαρεστηθῇ, νὰ δεχθῇ, ὅπως μὴ συζητηθῇ σήμερον τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἀρείου Πάγου, καὶ νὰ τὸ συζητήσῃ αὔριον, διότι προτείνω διὰ τροπολογίας ζητήματα, τὰ ὁποῖα νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν συζήτησιν. Πρόκειται περὶ δικαστικοῦ νόμου σπουδαιοτάτου, ἀφορῶντος τὸ ἀνώτατον δικαστήριον, καὶ εἶναι καλὸν, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, νὰ φέρωμεν τὴν δυνατὴν ἐν γένει βελτίωσιν. Ὑπέβαλον καὶ χθὲς μίαν αἴτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτουν πληροφορίας, παρεκάλεσα δὲ νὰ κατατεθῶσιν αὗται πρὸ τῆς δευτέρας ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§3ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀδύνατον.

§4Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν δευτέραν συζήτησιν σήμερον. Δύναται νὰ μοὶ ἀντιταχθῆ, ὅτι μένει ἡ τρίτη συζήτησις, ἀλλὰ, προκειμένου περὶ τοιούτου νόμου, δὲν ἀρκεῖ μία συζήτησις. Ἐπεθύμουν, εἰ δυνατὸν, νὰ κάμω τὴν ἀνάπτυξιν τῆς τροπολογίας μου κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς πρὸς συζήτησιν.

§5ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀναπτύξατε τὴν τροπολογίαν σας τώρα.

§6Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἡ ἀνάπτυξις δὲν ἔχει σημασίαν, ἐὰν δὲν ἔχωσιν οἱ συνάδελφοι ὑπ’ ὄψιν των τὸ κείμενον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Γ. Φιλαρέτου θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 286). Ὁ κ. Μπούμπουλης ἔχει τὸν λόγον.

§8ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Εἰς μίαν τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων εἶχον ζητήσει παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν σημειώσεις τινὰς περὶ τῆς κατὰ τὸ ἔτος 1890 καταναλώσεως τῆς ζακχάρεως, τοῦ καφὲ, τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ καπνοῦ. Αἱ σημειώσεις αὗται προσήχθησαν χθὲς, μελετήσας δ’ ἐν λεπτομερείᾳ τὴν κατανάλωσιν τῶν τεσσάρων τούτων εἰδῶν, καὶ ἐν γνώσει διατελῶν τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας, ἀπὸ τῆς ἀνωτέρας τάξεως μέχρι τῆς κατωτέρας, μέχρι δηλονότι καὶ αὐτῆς τῆς τρώγλης, ἐξήγαγον κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς τοὺς ἐμοὺς, ὅτι ἡ ζημία ἡ προσγινομένη εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν τεσσάρων τούτων εἰδῶν ἀνέρχεται—ἴσως θὰ σᾶς φανῆ παράδοξον—εἰς 20 ἑκατομμύρια δραχμῶν! Ὁσονδήποτε καὶ ἂν θελήσητε νὰ θεωρήσητε τοὺς ὑπολογισμούς μου ἐσφαλμένους καὶ νὰ καταβιβάσητε αὐτοὺς, οὐδέποτε θὰ κατέλθητε κάτω τῶν 15 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὸ σημείωμα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἡ διὰ τῶν τελωνείων εἰσαχθεῖσα ζάκχαρις ἐν τῷ Κράτει κατὰ τὸ ἔτος 1890 ἀνέρχεται εἰς 4,223,053 ὀκάδας. Ἐπὶ πληθυσμοῦ 2,250,000 ἀναλογοῦσιν εἰς ἕκαστον ἄτομον τοὐλάχιστον 5 δράμια ζακχάρεως καθ’ ἡμέραν, ἤτοι 1825 δράμια ἢ 4½ περίπου ὀκάδας κατ’ ἔτος, διότι καὶ εἰς τὸ τελευταῖον χωρίον οὐδεὶς ὑπάρχει, ὁ ὁποῖος δὲν κάμνει χρῆσιν τῆς ζακχάρεως, μηδ’ αὐτοῦ τοῦ βρέφους ἐξαιρουμένου, καὶ ἂν ὁ χωρικὸς δὲν καταναλίσκῃ τὴν ζάκχαριν ἀπ’ εὐθείας, τὴν καταναλίσκει ἐμμέσως, διότι, ἐὰν δὲν πίῃ ἕνα καφὲ, ἓν ζεστόν, θὰ πίῃ ἓν ῥακί, τὸ ὁποῖον ἔχει ζάκχαριν, θὰ φάγῃ ὁ ἄλλος ἓν λουκοῦμι, ὁ ἄλλος θὰ πάρῃ ἰατρικὸν, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἔχει ζάκχαριν. Ἑπομένως εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ γίνηται ἡ κατανάλωσις τῶν 5 δραμίων εἰς ἕκαστον ἄτομον. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου λοιπὸν ἀπαιτεῖται διὰ τὸν πληθυσμόν μας ποσότης ζακχάρεως 10,125,000 ὀκάδων κατ’ ἔτος. Ἡ εἰσαχθεῖσα διὰ τῶν τελωνείων ἀνέρχεται εἰς 4,223,053 ὀκάδας. Ἑπομένως ἡ εἰσαγομένη λαθρεμπορικῶς ζάκχαρις ἀνέρχεται εἰς 5,901,947 ὀκάδας, τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῆς ὁποίας, πρὸς 75 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, εἶναι δραχμαὶ 4,426,460, προστιθεμένης δὲ καὶ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς 15%, ἀνέρχεται ἐν ὅλῳ εἰς δρ. 5,090,429. Διὰ τὸ πετρέλαιον ἐπὶ πληθυσμοῦ 2,250,000, ἤτοι ἐπὶ οἰκογενειῶν 450,000, ὑπελόγισα εἰς ἑκάστην οἰκογένειαν 20 δράμια δι’ ἑκάστην ἑσπέραν, ἤτοι 7,300 δράμια ἢ 18 περίπου ὀκάδας κατ’ ἔτος· ὅπερ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ. Ὥστε τὸ ἀναγκαιοῦν πετρέλαιον ἀνέρχεται εἰς 8,100,000 ὀκάδας κατ’ ἔτος. Εἰσήχθησαν κατὰ τὸ 1890 169,506 κιβώτια, πρὸς 26 ὀκάδας ἕκαστον, ἔχομεν 4,407,156 ὀκάδας καταναλωθὲν πετρέλαιον. Ἑπομένως τὸ εἰσαχθὲν λαθρεμπορικῶς πετρέλαιον ἀνέρχεται εἰς 3,692,844 ὀκάδας. Ἔχω δὲ πεποίθησιν, ὅτι εἶναι πολὺ ἀνώτερον τούτου. Ἐπειδὴ δὲ τὸ Δημόσιον κερδίζει ἐκ τοῦ πετρελαίου 1 περίπου δραχμὴν κατ’ ὀκᾶν, ἔχομεν ἴσον ποσὸν δραχμῶν ζημίαν αὐτοῦ ἐκ τοῦ εἰσαγομένου λαθραίως. Ἔρχεται ἔπειτα ὁ καπνός. Νομίζω ὅτι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι εἰς ἑκάστην ἐκ τῶν 450,000 οἰκογενειῶν εἶναι τοὐλάχιστον ἓν ἄτομον, τὸ ὁποῖον καπνίζει. Κατὰ τοὺς ἐμοὺς λογαριασμοὺς, ἕκαστον ἄτομον τὸ ὀλιγώτερον ἔχει ἀνάγκην ἡμισείας ὀκᾶς καπνοῦ κατὰ μῆνα, δηλαδὴ 6 ὀκάδων τὸ ἔτος, ἑπομένως ὁ καταναλωθεὶς πράγματι καπνὸς ἀνέρχεται εἰς 2,700,000 ὀκάδας, ἐνῷ δὲν κατηναλώθη διὰ τῶν καπνοκοπτηρίων, εἰμὴ ποσὸν 707,000 ὀκάδων. Ἑπομένως ἡ διαφορὰ τοῦ λαθρεμπορικῶς καταναλωθέντος καπνοῦ ἀνέρχεται εἰς 1,992,925 ὀκάδας, πρὸς 5,20 τὴν ὀκᾶν, ἔχομεν περίπου 10,000,000 δρ. ζημίαν τοῦ δημοσίου. Ἔρχεται κατόπιν ὁ καφές. Διὰ τὸν καφὲν νομίζω ὅτι συγκαταβατικώτατα ἔκαμα τοὺς λογαριασμούς μου· λογαριάζω ἓν δράμιον καφὲ εἰς ἕκαστον ἄτομον τὴν ἡμέραν. Οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ὑπερβολικῶς ὑπελόγισα. Ἑπομένως ὁ καφὲς ὁ καταναλισκόμενος ἀνέρχεται εἰς 2,250,000 δράμια ἢ 5,625 ὀκάδες καθ’ ἑκάστην, ἤτοι εἰς 2,053,125 ὀκάδας κατ’ ἔτος· ὁ δὲ εἰσαχθεὶς κατὰ τὸ 1890 διὰ τῶν τελωνείων εἶναι ὀκ. 1,056,462· ἑπομένως ὁ καταναλωθεὶς λαθρεμπορικῶς ἀνέρχεται εἰς 996,663 ὀκάδας, τοῦ ὁποίου τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος, πρὸς 80 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, εἶναι δραχ. 799,730, προστιθεμένης δὲ καὶ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς 15% ἐκ δραχ. 119,960, ἔχομεν ἐν ὅλῳ δραχμὰς 919,960 ζημίαν τοῦ Δημοσίου. Ἑπομένως, κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου, ἡ ὁλικὴ ζημία τοῦ Δημοσίου ἐκ τῶν τεσσάρων αὐτῶν εἰδῶν, ζακχάρεως, καφὲ, πετρελαίου καὶ καπνοῦ, ἀνέρχεται εἰς 20 περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἐὰν εὑρίσκητε τοὺς ὑπολογισμούς μου ὑπερβολικοὺς, ὅσον δήποτε καὶ ἂν θελήσητε νὰ τοὺς μειώσητε, δὲν δύνασθε νὰ κατέλθητε κάτω τῶν 15 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ἑπομένως παρατηρεῖ ἡ Βουλή, ὅτι τὸ λαθρεμπόριον εἶναι μέγιστον. Γινώσκω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ὅτι ὁλόκληροι πληθυσμοὶ δὲν γνωρίζουν τί σχῆμα ἔχει τὸ κυτίον, εἰς τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν νόμον τοποθετούμενος πωλεῖται ὁ φορολογημένος καπνός, καὶ ἂν παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς φέρῃ τὰς καταναλώσεις τῶν εἰδῶν τούτων δι’ ἕκαστον κατ’ ἰδίαν πληθυσμὸν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὑπάρχουν πληθυσμοὶ ὁλόκληροι, οἱ ὁποῖοι οὔτε καπνίζουν, οὔτε ζακχάρεως κάμνουν χρῆσιν, οὔτε καφὲ, οὔτε πετρελαίου.

§9ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὰ παράγει ὁ τόπος! (ἱλαρότης).

§10ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Γινώσκω τόπον, ὁ ὁποῖος ζημιοῖ τὸ Δημόσιον τοὐλάχιστον 500,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος, τὸ γινώσκω δὲ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Ἐὰν λοιπὸν ληφθῇ πρόνοια, ἔχω πλήρη πεποίθησιν, ὅτι καὶ ἡ κατανάλωσις θ’ αὐξήσῃ, καὶ τὸ λαθρεμπόριον θὰ περισταλῇ, καὶ ἐντεῦθεν βεβαίως θὰ βελτιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν κατάστασις. Ἐὰν περιορισθῇ τὸ δασμολόγιον, ἤτοι ἐλαττωθῇ σημαντικῶς τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος, θὰ περισταλῇ ἐξ ἀνάγκης τὸ λαθρεμπόριον, διότι ὁ λαθρέμπορος δὲν θὰ εὑρίσκῃ κέρδος, οὕτω δὲ ἡ εἰσαγωγὴ θὰ πολλαπλασιασθῇ καὶ τὸ Δημόσιον σημαντικῶς θὰ ὠφεληθῇ. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο μόνον. Τὰ τελωνειακὰ μέτρα πρὸς περιστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου εἶναι ἀτελέστατα, καὶ μόνον σύστημα τελωνειακὸν στρατιωτικῶς ὀργανούμενον θὰ φέρῃ αἴσιον ἀποτέλεσμα. Ἡ τελωνοφυλακὴ πρέπει νὰ ᾖναι στρατιωτικὴ, ὑπαγομένη εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, μὲ τοὺς ἀξιωματικούς, τοὺς ὑπαξιωματικοὺς καὶ τοὺς ἁπλοῦς τελωνοφύλακας, ἡ δὲ πρὸς τοῦτο δαπάνη δὲν θὰ ᾖναι μεγαλειτέρα τῆς ἀπαιτουμένης σήμερον· διότι, δι’ ὅσων δαπανῶμεν διὰ τοὺς ὑπαλλήλους, διὰ τὰ ἀτμόπλοια, τὰ ὁποῖα εἶναι πολλάκις ὑπὸ ἀτμόν, καὶ εἰς τόσα ἄλλα πρὸς καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου, εἶμαι βέβαιος, ὅτι στρατιὰν ὁλόκληρον τελωνειακὴν δυνάμεθα νὰ καταρτίσωμεν, καὶ οὕτω νὰ περισταλῇ τὸ λαθρεμπόριον. Διὰ τῆς τοιαύτης περιστολῆς ἀφ’ ἑνὸς τοῦ λαθρεμπορίου καὶ διὰ τῆς λογικῆς ἀφ’ ἑτέρου διαῤῥυθμίσεως τοῦ δασμολογίου ἔχω πλήρη πεποίθησιν, ὅτι αὐτὰ τὰ 15 ἑκατομμύρια μετὰ τῆς μεγαλειτέρας εὐκολίας θὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Αὗται εἶναι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἠρύσθην ἐκ τῆς μικρᾶς μου πείρας, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ μὲ ἐξαγάγῃ ἐκ τῆς ἰδέας ταύτης.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοσσονάκος ἔχει τὸν λόγον.

§12ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ σοβαροῦ ἀντικειμένου, τῆς δημοσίας τάξεως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Γυθείου, ἰδίως δὲ ἔν τινι δήμῳ τῆς ἐπαρχίας ταύτης ἀποκέντρῳ, τῷ δήμῳ Λαγείας, ὁ ὁποῖος κεῖται εἰς τὸ ἄκρον τοῦ Ταινάρου καὶ ὁ ὁποῖος εἶναι νῦν διῃρημένος εἰς δύο στρατόπεδα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχει φόβος ὅτι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ἠμποροῦν νὰ ἔλθουν εἰς σύγκρουσιν. Προχθὲς ἐν μέσῳ Γυθείου ἄτομα ἀνήκοντα εἰς τὰς ἀντιθέτους αὐτὰς οἰκογενείας ἐπυροβολήθησαν. Μέγα σκάνδαλον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προκαλέσῃ ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν τὴν ῥῆξιν τὴν ὀλεθρίαν, εἶναι ὁ Δήμαρχος. Ὁ Δήμαρχος οὗτος, ὁ ὁποῖος ἤρχισε νὰ σκέπτηται περὶ τῆς ἐκλογῆς καὶ περὶ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ τὸν εὐκολύνουν κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς, τοὺς ἀντιθέτους αὑτοῦ ἐπίεσε μέχρι τοῦ βαθμοῦ τῆς ἀπογνώσεως, διότι ἐκεῖ, καθὼς ἠξεύρετε, οἱ ἄνθρωποι εἶναι πτωχοί, δὲν ἔχουσιν εἰσοδήματα, ἔχουσιν ἐλάχιστά τινα κτήματα καὶ ἐλαιόδενδρα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἀπολαμβάνουσιν ἐλάχιστον εἰσόδημα, ζῶσι δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἀπὸ χειροβίου, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ κ. Πετρίδου. Ὑπάρχει δὲ σύστημα ἐκεῖ φορολογικὸν ὅλως ἰδιαίτερον, τὸ ὁποῖον κανονίζεται ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, συντάσσοντος κατάλογον ἐρανικὸν, ἐν τῷ ὁποίῳ καταγράφεται ἡ φορολογία ἑκάστου ἀτόμου. Ὁ Δήμαρχος βεβαίως ἐπηρεάζει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, καὶ οἱ φίλοι τοῦ Δημάρχου πιέζουν τοὺς ἀντιθέτους αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐκεῖ τὴν φορὰν ταύτην τὸ κακὸν ἔφθασεν εἰς τὸν ὑπέρτατον βαθμὸν, καὶ οἱ σύμβουλοι, 6 ἢ 8, ὅλοι συσπειρωμένοι περὶ τὸν Δήμαρχον, ἐθέσπισαν ἓν μέγιστον ποσὸν διὰ τοὺς ἀντιπάλους αὐτοῦ. Συνήθως ὁ δῆμος εἰσπράττει 1000–1200 δραχμὰς δι’ αὐτῆς τῆς φορολογίας, καὶ μὲ αὐτὸ τὸ ποσὸν συντηρεῖται· τώρα δὲ τί ποσὸν νομίζετε προκύπτει ἐξ αὐτοῦ τοῦ καταλόγου; 6,000 δραχμαὶ, αἱ ὁποῖαι βαρύνουν τοὺς πτωχοὺς τῆς μιᾶς μερίδος. Τρέχουν λοιπὸν σωρηδὸν εἰς τὴν Σπάρτην οἱ ἄνθρωποι, καὶ παραπονοῦνται εἰς τὸν Νομάρχην κατὰ τοῦ ἄρτι σχηματισθέντος καταλόγου. Ἦλθον καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ ζητοῦν νὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν, διὰ νὰ ἐκθέσουν τὰ παράπονά των καὶ ζητήσουν τὴν θεραπείαν αὐτοῦ τοῦ μεγάλου σχετικῶς πρὸς τὰ μέσα τοῦ τόπου ἐκείνου ἀδικήματος. Τί δ’ ἄλλο, Κύριοι, συμβαίνει ἐκεῖ, ἀκόμη χειρότερον; Ὁ Δήμαρχος, φοβούμενος τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς,— διότι εἶναι Δήμαρχος ὁμολογουμένως ἐπὶ πολλὰς περιόδους καὶ ἔχει τὴν ἰσχύν του καὶ τὴν θέσιν του ἐν τῷ τόπῳ, — φροντίζει διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐπιτυχίαν του, καὶ θέλει νὰ μεταβάλῃ τὸν τόπον τῆς ἐκλογῆς. Ἡ ἐκλογὴ ἐγίνετο μέχρι τοῦδε εἰς τὸ κέντρον τῆς κωμοπόλεως Λαγείας, ἐντὸς ἑνὸς μεγάλου ναοῦ, πλησίον τοῦ ὁποίου ἦτο τὸ κατάστημα τῆς δημοτικῆς σχολῆς· ἀλλὰ τὸ μικρὸν ἐκεῖνο δημοτικὸν σχολεῖον κατεδαφίσθη καὶ περιελήφθη ὅλος ὁ χῶρος ἐκεῖνος εἰς τὸν νέον ναὸν, ὁ ὁποῖος περιέλαβε καὶ τὸν παλαιὸν ναὸν καὶ τὸ σχολεῖον, καὶ ἐγένετο ὁμολογουμένως εἷς ὡραιότατος ναὸς, τὸν ὁποῖον ἔκτισαν οἱ κάτοικοι διὰ προσωπικῆς ἐργασίας ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, διότι οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν εἶναι κτίσται, καὶ διὰ τοῦ ὡραίου ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ τόπος· ἐκεῖ δὲ προσδιωρίσθη ὁ τόπος τῆς ἐκλογῆς. Ὁ Δήμαρχος λοιπὸν, ἔχων συμφέρον νὰ μὴ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ εἰς τὸ μέρος αὐτὸ τὸ δημόσιον, ἀλλ’ εἰς ἄλλο μέρος ἀπόκεντρον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου αὐτὸς νὰ ἐξασκῇ ἀποκλειστικὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ ἐμπνέῃ εἰς τοὺς ἀντιθέτους του φόβον, καὶ αὐτὸς νὰ ἦναι κύριος ὅλου τοῦ μέρους αὐτοῦ, διότι ὅλα τὰ σπήτια ἐκεῖ ἔχουν πολεμίστρας, ὁ Δήμαρχος, λέγω, θέλει νὰ κτίσῃ ἓν κατάστημα πλησίον τῆς οἰκίας του καὶ τῆς συνοικίας του, ἡ ὁποία ἀποτελεῖται ἀπὸ συγγενεῖς ἐξ ἀῤῥενογονίας, κατὰ τὴν διαίρεσιν τὴν κοινωνικὴν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ τόπος ἐκεῖ, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ ἀποξενώσῃ τοὺς ἀντιπάλους του ἀπὸ τὴν ἐκλογὴν, διότι, ὅπως εἶναι διῃρημένοι οἱ ἄνθρωποι ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ, δὲν θὰ προσέλθωσιν εἰς τὴν ἐκλογήν. Μετέρχεται λοιπὸν ὅλα τὰ μέσα τὰ σατανικὰ, διὰ ν’ ἀποκλείσῃ τοὺς ἀντιπάλους του, οἱ ὁποῖοι ὅμως δὲν ἐννοοῦν νὰ ἐπιτρέψωσι τὸ τοιοῦτον, καὶ προπαρασκευάζονται καὶ αὐτοὶ, καὶ κάμνουν ἑτοιμασίας πολεμικὰς, συγκεντρόνοντες πολεμοφόδια, καὶ δὲν εἶναι ἀπίθανον κἀμμίαν ἡμέραν ν’ ἀκούσητε, ὅτι ἐτοποθέτησαν πυροβόλα· διότι τὸ ζήτημα εἶναι σοβαρὸν, καὶ τοὺς ἐγγίζει εἰς τὸ κόκκαλον. Ἐψηφίσθη λοιπὸν ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἓν ποσὸν 6,000 δραχμῶν, διὰ νὰ κτίσῃ τὸ κατάστημα αὐτὸ, καὶ ζητεῖ ὁ Δήμαρχος τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ ψηφίσματος αὐτοῦ παρὰ τοῦ Νομάρχου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Νομάρχης, καθ’ ἃς ἐκεῖθεν ἔχω πληροφορίας δὲν ἐνέδωκεν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις ταύτας τοῦ Δημάρχου, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω ποῖαι προσπάθειαι καταβάλλονται, ὅπως ὑπερβῇ τὰς δυσκολίας ταύτας ὁ Δήμαρχος καὶ δημιουργήσῃ μίαν κατάστασιν οἰκτρὰν, ἡ ὁποία δὲν ἠξεύρω εἰς ποῖον σημεῖον θὰ φθάσῃ καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ αἱματοκυλίσῃ αὐτὸν τὸν τόπον καὶ νὰ γεννήσῃ μεγάλα πράγματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις καὶ στείλῃ ἓν ἀπόσπασμα στρατοῦ πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς δημοσίας δυνάμεως εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον καὶ πρόληψιν παντὸς δυστυχήματος. Ἡ δημοσία δύναμις πρέπει νὰ ἑδρεύῃ ἐκεῖ τοὐλάχιστον μέχρι τῆς παρελεύσεως τοῦ χρονικοῦ διαστήματος τῆς ἐκλογῆς, ὅπως ἀποσοβήσῃ πᾶν ἔγκλημα, καὶ κατόπιν ἴσως τὰ πράγματα μεταβάλλουν τὰς γνώμας τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐπέλθῃ καμμία συνδιαλλαγὴ, καὶ οὕτω πως ἀποσοβηθῶσι τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἀπειλοῦνται εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον. Ἐκτὸς τούτου ἔχω παλαιόν τινα λογαριασμὸν ἐκκρεμῆ πρός τινα ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Θεσσαλίας, τὸν ὁποῖον, ἐπειδὴ εὑρίσκομαι ἤδη εἰς τὸ βῆμα, θέλω νὰ λύσω. Ἐπηρώτησα ἄλλοτε περὶ τῶν ἐν τῇ πόλει τοῦ Τυρνάβου φαρμακείων, καὶ καθ’ ἃς εἶχον πληροφορίας ἐξέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν τότε, ὅτι ἐν Τυρνάβῳ δὲν ὑπάρχει φαρμακοποιὸς ἐπιστήμων, οἷος πρέπει βεβαίως νὰ ὑπάρχῃ εἰς μίαν τοιαύτην πόλιν πολυάνθρωπον, ἀφοῦ μάλιστα σήμερον βρίθει ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία τοιούτων ἐπιστημόνων. Δύο τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων τοῦ διαμερίσματος ἐκείνου ἠμφισβήτησαν τὴν βασιμότητα τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ἰσχυρισθέντες ὅτι ἐν Τυρνάβῳ ὑπάρχουσι καὶ φαρμακεῖα καὶ φαρμακοποιοὶ ἀρκετοὶ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως ἐκείνης· ὁ ἕτερος μάλιστα τῶν συναδέλφων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέγνω τηλεγράφημα καὶ παρέστησεν ὡς ψευδῆ τὴν ἐπερώτησίν μου· ἐγὼ ὅμως ἰσχυρίζομαι, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου ἦτο ἀληθὴς, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἐπαναλαμβάνω· καὶ ὄχι μόνον ἦτο ἀληθὴς, ἀλλ’ εὐτυχῶς ἦτο καὶ βάσιμος, καὶ διὰ τοῦτο θέλω νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἤδη τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα περιῆλθον εἰς χεῖράς μου, ὅπως πείσω αὐτὴν, ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἤγειρον περὶ τούτου, ἦτο δίκαιον καὶ βάσιμον, καὶ ὅτι ὁ συνάδελφος ἐκεῖνος, κηδόμενος τῶν συμφερόντων τῆς ἐπαρχίας, ἐξ ἧς ἐκλέγεται, ὀφείλει βεβαίως νὰ δεχθῇ τὰς παρατηρήσεις τὰς ἐμάς. Ἔχω ἓν τηλεγράφημα τῶν ἰατρῶν, οἱ ὁποῖοι τηλεγραφοῦσι τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Ὡσαύτως ἔχω ἕτερον τηλεγράφημα. (Ἀναγινώσκει καὶ τοῦτο). Ἔχω προσέτι ἀνὰ χεῖρας τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία περιέχει τὴν ἄδειαν συστάσεως τοῦ φαρμακείου Κωνσταντινίδου ἐν Τυρνάβῳ, ἣν ἐγνώριζον οἱ ἰατροὶ, διότι εἶχον συντελέσει εἰς τοῦτο, καθόσον οἱ ἰατροὶ τῆς πόλεως εἶχον τὸ ἄμεσον καὶ πρώτιστον συμφέρον ἵνα ὑπάρχῃ φαρμακοποιὸς ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ. Αὐτοὶ λοιπὸν ἐγνώριζον τὴν ἄδειαν ταύτην, καὶ τὴν σημειοῦσι μὲ τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τὰς χρονολογίας εἰς τὸ τηλεγράφημά των· παρακαλῶ δὲ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀναγνώσω τὸ φύλλον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον περιέχει τὴν ἄδειαν ταύτην. (Ἀναγινώσκει).... Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ φαρμακοποιὸς Κωνσταντινίδης, ὁ ὁποῖος, ὡς εἶπον καὶ ὅτε τὸ πρῶτον ὡμίλησα περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἰς τὴν Βουλὴν, προήρχετο ἔκ τινος χωρίου, ὅπου ἐξήσκει τὸ ἔργον τοῦ φαρμακοποιοῦ, πρακτικῶς ἦν τοιοῦτος, μετετέθη δὲ εἰς τὴν πόλιν τοῦ Τυρνάβου, ὅπου δὲν ὑπῆρχε παντάπασι φαρμακοποιὸς, ὑπὸ ὅρον, καὶ τὴν ἄδειαν ταύτην ἔδωκεν ὁ τότε Ὑπουργὸς κ. Δραγούμης ἐν ἔτει 1890, μηνὶ Σεπτεμβρίῳ, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον καὶ μετὰ μεγάλης προσοχῆς, διότι τὸ ζήτημα τοῦ φαρμακείου καὶ τοῦ φαρμακοποιοῦ μιᾶς πόλεως νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα τυχαῖον, εἶναι ζήτημα σπουδαῖον καὶ σοβαρὸν, διότι ἀφορᾷ εἰς τὴν ὑγείαν καὶ τὴν ζωὴν τῶν κατοίκων αὐτῆς· ἐπειδὴ δὲ οἱ ἰατροὶ εἶναι οἱ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι περὶ τῆς ὑγείας τῆς πόλεως καὶ οἱ ἀμέσως ὑπεύθυνοι περὶ αὐτῆς, ἐξεγείρονται, διότι δὲν θεωροῦσι τὸν φαρμακοποιὸν αὐτὸν ἐπαρκῆ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν συνταγῶν των, καὶ ἀφοῦ εὗρον φαρμακοποιὸν ἐπιστήμονα, ἀπαιτοῦσι τὸν διορισμὸν αὐτοῦ, ὅπως οὕτω πληρῶνται ἐπαρκῶς αἱ ἀνάγκαι τῆς πόλεως ἐκείνης καὶ ἀποτραπῶσι δυστυχήματα, τὰ ὁποῖα θὰ βαρύνωσι τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὑπόληψιν τῶν ἰατρῶν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι πραγματικῶς μεγάλης κοινωνικῆς ὠφελείας, καὶ ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, τὴν ἔκθεσιν τοῦ οἰκείου Νομάρχου.

§13ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Τότε διατὶ ἀφήκατε τὸν πρώην Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ τὴν ἄδειαν εἰς τὸν νῦν φαρμακοποιόν;

§14ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐὰν ἐπροσέχετε, δὲν θὰ μοὶ ἀπετείνετε τὴν ἐρώτησιν ταύτην. Ὁ πρώην Ὑπουργὸς, ἐπὶ τῇ αἰτήσει τῶν ἰατρῶν, ἐπὶ τῇ αἰτήσει τοῦ ἰδίου φαρμακοποιοῦ, διότι δὲν ὑπῆρχε παντάπασι φαρμακεῖον εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην, ἐξέδωκε, συμφώνως πρὸς τὸ καθῆκόν του, μίαν ἄδειαν περιωρισμένην, ἀφοῦ μάλιστα εἶδε καὶ τὴν περὶ τούτου πρότασιν τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, ἀλλὰ τὴν ἔδωκε τὴν ἄδειαν ταύτην μετὰ τοσαύτης αὐστηρότητος καὶ προσοχῆς, ἡ ὁποία τὸν τιμᾷ, ὡς μεριμνῶντα περὶ τῶν συμφερόντων τῆς πόλεως ἐκείνης, διότι ἐν τῇ ἀδείᾳ ἀναφέρεται, ὅτι παραχωρεῖται αὕτη ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ἄλλος φαρμακοποιὸς ἐπιστήμων εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, εὐθὺς ὅμως ὡς παρουσιασθῇ ἐπιστήμων φαρμακοποιὸς, ἡ ἄδεια θέλει ἀνακληθῆ. Ἐπειδὴ λοιπὸν τὸ ζήτημα εἶναι ἐκ τῶν σοβαρωτέρων, παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ περὶ τούτου ἔκθεσις τοῦ οἰκείου Νομάρχου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον καὶ ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ τόσον περὶ τῆς ζωῆς καὶ τῆς ὑγείας τῶν κατοίκων, ὅσον καὶ περὶ πάντων τῶν ἄλλων συμφερόντων αὐτῶν. Ἂς προσαχθῇ λοιπὸν ἡ ἔκθεσις τοῦ Νομάρχου ἐνταῦθα, διὰ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἔριδος ταύτης μεταξὺ τῶν δύο συναδέλφων ἐκ Θεσσαλίας καὶ ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπενέβην ἴσως ἀναρμοδίως, ὡς ἰσχυρίζεται μάλιστα ὁ ἕτερος τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ὁ ὁποῖος φαίνεται ὅτι θέλει νὰ διεκδικήσῃ καὶ δικαιώματα ἰδιοκτησίας ὑπὲρ τοῦ ὑπάρχοντος φαρμακοποιοῦ.

§15ΣΧΙΝΑΣ. Ἐν πρώτοις θὰ συγχαρῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον διὰ τὰς στενὰς σχέσεις αὐτοῦ μετ’ ἰατρῶν πόλεως ἀνηκούσης εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Θεσσαλίας, ἤτοι τῆς τοῦ Τυρνάβου, καὶ δεύτερον διὰ τὰς μεγάλας κατακτήσεις αὐτοῦ, τὰς ὁποίας ἐκτείνει ἀπὸ τοῦ Μαλέα μέχρι τῆς νέας ὁροθετικῆς γραμμῆς μας, τῷ εὔχομαι δὲ νὰ τὰς ἐκτείνῃ καὶ περισσότερον. Ἁπαντῶν δὲ εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, τὸν πληροφορῶ καὶ αὖθις, ὡς καὶ ἐν προηγουμέναις συνεδριάσεσιν, ὅτι ὁ Τύρναβος ἀνέκαθεν εἶχε φαρμακεῖον καὶ δύο φαρμακεμπορεῖα, τὸ δὲ φαρμακεῖον, περὶ οὗ ὁ λόγος, δὲν συνέστη τῷ 1890, ἀλλ’ ἦτο εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην πρὸ πολλοῦ. Ἅπαντες οἱ φαρμακοποιοὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐκτὸς σπανιωτάτων ἐξαιρέσεων, εὑρίσκονται ὑπὸ τὴν αἵρεσιν τῶν διατάξεων τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὸ 1882 νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετράπη εἰς φαρμακοποιοὺς, δίδοντας ἐξετάσεις ἐνώπιον τοῦ Ἰατροσυνεδρίου, νὰ λαμβάνωσιν ἄδειαν καὶ νὰ διατηρῶσι φαρμακεῖα. Τὰ συγχαρητήρια δὲ, τὰ ὁποῖα ἀπένειμεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἰς τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν δύναμαι νὰ τὰ ἀπονείμω καὶ ἐγὼ, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν, εἶναι μία τυπικὴ ἀντιγραφὴ ὅλων τῶν δοθεισῶν ἀδειῶν εἰς τοὺς οὕτω λαβόντας ἄδειαν φαρμακοποιούς. Ἑπομένως τὰ συγχαρητήρια, τὰ ὁποῖα ἀπένειμε, δύναται νὰ τὰ λάβῃ ὀπίσω. Ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος φαρμακοποιὸς, ὡς καὶ οἱ ἄλλοι ἐν Θεσσαλίᾳ, εὑρίσκεται ὑπ’ αὐτὴν τὴν αἵρεσιν, καὶ ἐφ’ ὅσον ὁ φαρμακοποιὸς οὗτος διετέλει εἰς φιλικὰς σχέσεις μετὰ τῶν ἰατρῶν, ἦτο καλὸς, ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἠθέλησαν οἱ κύριοι ἰατροὶ νὰ τὸν ἔχωσιν ἕρμαιον τῶν ἰδίων αὑτῶν θελήσεων καὶ νὰ τῷ ἐπιβληθῶσιν ἐπὶ τῆς ἐλευθέρας καὶ ἀνεξαρτήτου αὐτοῦ ψήφου, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε καὶ αὐτὸς, ὡς ἐλεύθερος πολίτης Ἕλλην, νὰ ἐξασκήσῃ, ἐστράφησαν ἐναντίον του, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἄλλης ἀφορμῆς, καὶ ζητοῦσι, διὰ τρόπου ἀπάδοντος καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς ἀνθρώπους ἀνεπτυγμένους, νὰ ἐπιτεθῶσι κατ’ αὐτοῦ, ἀφαιροῦντες τὸν ἄρτον του. Ἐὰν ὁ φαρμακοποιὸς οὗτος ἐξέκλινε τῶν καθηκόντων του, ὑπὲρ τῶν ὁποίων δικαίως μεριμνᾷ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λακωνίας, ὡς καὶ πᾶς πολίτης καὶ ἰδίως ἐπιστήμων ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ, βεβαίως εἰς τοιαύτην περίπτωσιν ἔπρεπε νὰ γείνωσιν αἱ δέουσαι καταγγελίαι, καὶ νὰ τιμωρηθῇ ἀναλόγως τῶν σφαλμάτων του, ἀλλ’ ἤδη δὲν ἔχομεν οὐδὲν παράπονον τῶν ἰατρῶν κατὰ τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ, δὲν ἔχομεν τίποτε, διὰ τὸ ὁποῖον νὰ καταδιωχθῇ. Ὁ μόνος λόγος ὅλης αὐτῆς τῆς ἱστορίας εἶναι, ὡς εἶπον, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἠθέλησε νὰ ἦναι ἐλεύθερος πολίτης. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα, καὶ περὶ αὐτοῦ κατακόπτεται καὶ καταξεσχίζεται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, μεταφέρων τὰ δικαιώματά του ἐκ τοῦ ἄκρου τοῦ Μαλέα εἰς τὴν ὁροθετικὴν γραμμήν.

§16ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν ἤμην ἐξ ἀρχῆς ἐνταῦθα, καὶ δὲν γνωρίζω τί ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπε περὶ τοῦ δήμου Λαγείας, ἐν τούτοις ἐξ ὅσων ἀντελήφθην νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ συμφωνήσω μαζί του εἰς τὸ ζήτημα τοῦ ὅτι ὁ δῆμος οὗτος εἶναι διῃρημένος εἰς δύο στρατόπεδα· αὐτὸ εἶναι βεβαιότατον, ἀλλ’ ἡ ἀφορμὴ τῆς διαιρέσεως ταύτης δὲν προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι ὁ Δήμαρχος ἔκαμεν ἐρανικὸν κατάλογον, ἢ διότι θέλει νὰ μεταθέσῃ τὸ κατάστημα τὸ ἐκλογικόν· οἱ ἐρανικοὶ κατάλογοι ἐν τῇ Λακωνίᾳ εἶναι γνωστοὶ, διότι οἱ δῆμοι ἐκεῖ τοιούτους καταλόγους συντάσσουν, καὶ αὐτὰ εἶναι τὰ εἰσοδήματά των. Αἱ οἰκογένειαι ἐν τῷ δήμῳ Λαγείας εἶναι διῃρημέναι ἀπὸ τοῦ 1845, ὅτε ἐπολιτεύετο ὁ μακαρίτης Τζανετάκης ὁ στρατηγὸς, καὶ πολλάκις συνεπλάκησαν καὶ ἐφονεύθησαν μεταξύ των· ἐπῆλθε κατόπιν ἡ Μεσοβασιλεία, ὁπότε ἐφονεύθησαν περὶ τοὺς 15, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὁ πατὴρ καὶ ὁ ἀδελφὸς τοῦ ὑπάρχοντος νῦν Δημάρχου. Φαντάζεσθε λοιπὸν ὁποία ἔχθρα διαχωρίζει τὰς δύο οἰκογενείας. Ἐπίσης δὲ καὶ αἱ λοιπαὶ οἰκογένειαι εἶναι διῃρημέναι εἰς δύο, διότι ἄλλοι μὲν ἵστανται εἰς τὴν μίαν μερίδα, ἄλλοι δὲ εἰς τὴν ἄλλην, καθόσον εἰς τὴν Λακωνίαν ὑπάρχει ἀκόμη τὸ ἔθιμον τῆς συντροφιᾶς, οὕτως εἰπεῖν, πρὸ ἑνὸς δὲ περίπου ἔτους ἀτυχῶς συνέβη κάτι τι σπουδαῖον διὰ τὰ ἤθη καὶ ἔθιμα τῆς Μάνης, τὸ ὁποῖον δέν μοι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπω, καὶ τούτου ἕνεκεν αἱ δύο αὗται οἰκογένειαι εἶναι ἐπὶ τῶν ὅπλων· δὲν συναντῶνται, ἀλλ’ ὅταν συναντηθῶσι, βεβαίως πυροβολοῦνται. Αὐτὸ λοιπὸν εἶναι ἡ ἀφορμὴ, καὶ διὰ τοῦτο πρὸ πολλοῦ παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συστήσῃ σταθμὸν στρατιωτικὸν, παρεκάλεσα δὲ δι’ ἐπιστολῆς μου καὶ τὸν Μοίραρχον Λακεδαίμονος νὰ ἐνισχύσῃ τὸν σταθμὸν διὰ πολλῶν ἀνδρῶν· ἐπίσης παρεκάλεσα πρὸ ἡμερῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ στείλῃ ἀνακριτὰς καὶ εἰς τὰς δύο ἐπαρχίας, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ μὲν νὰ περιοδεύῃ ἀπὸ Ταινάρου μέχρι Γυθείου, ὁ δὲ ἀπὸ Ταινάρου μέχρι Καλαμῶν, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ κἄποια τάξις, διότι οἱ ἀνακριταὶ ἐπιδρῶσι πολὺ εἰς τὰ πνεύματα τῶν συμπολιτῶν μας. Εἴμεθα λοιπὸν συμφωνότατοι νὰ ἐνισχυθῇ ὁ τόπος αὐτὸς διὰ στρατιωτικῆς δυνάμεως μεγάλης, ὅπως ἐπέλθῃ βελτίωσις τῆς καταστάσεως αὐτοῦ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς κατέθηκε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 75,500. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 287).

§18Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ παρακαλέσῃ τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ ἄλλα νομοσχέδια περὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὰς ἐκθέσεις αὐτῆς.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλεῖται λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ὑποβολὴν τῶν ἐκθέσεών της καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν νομοσχεδίων περὶ πιστώσεων.

§20ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἐδήλωσα, ὅτι ἐπὶ πιστώσεων τοῦ 1890 δὲν ἐννοῶ, ἐὰν δὲν προσκληθῶμεν καὶ λάβωμεν γνῶσιν τῶν ἐγγράφων, νὰ θέσω τὴν ὑπογραφήν μου.

§21ΛΕΒΙΔΗΣ. Πρό τινων ἡμερῶν συνάδελφος Βουλευτὴς μοὶ ἔδωκε πρὸς ὑπογραφὴν πρότασιν νόμου περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς. Τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ νόμου ἠρνήθην ῥητῶς νὰ ὑπογράψω, δι’ οὓς λόγους ἔχω· οἱ δὲ λόγοι οὗτοι εἶναι, ὅτι δὲν ἐπείσθην εἰσέτι περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς προτάσεως ταύτης. Ἐν τούτοις παραδόξως, ἴσως ἵνα αὐξήσῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπογραφῶν, ἢ δὲν ἠξεύρω διὰ ποῖον ἄλλον λόγον, βλέπω σήμερον τὴν ὑπογραφήν μου μεταξὺ τῶν ὑπογραφῶν ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς ἡ ὑπογραφὴ τοῦ κ. Συνοδινοῦ ἐθεωρήθη ὡς ὑπογραφὴ ἰδική μου· διότι οὐδεμία ὁμοιότης ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο τούτων ὑπογραφῶν. Ποιοῦμαι λόγον περὶ τούτου, διότι νομίζω, ὅτι οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι ὀφείλουσι νὰ καταβάλλωσι περισσοτέραν προσοχὴν πρὸ παντὸς εἰς τοιούτου εἴδους ζητήματα, ὅταν πρόκηται τουτέστι περὶ τῆς ὑπογραφῆς τῶν κυρίων Βουλευτῶν. Ἐκεῖνο δὲ, ὅπερ ἀξιῶ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου, εἶναι, νὰ ἀνατυπωθῇ ἡ πρότασις αὕτη ἄνευ τῆς ἰδικῆς μου ὑπογραφῆς. Ὅταν ἡ πρότασις συζητηθῇ, πιθανὸν νὰ πεισθῶ ὅτι δύναμαι νὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτῆς· εἰσέτι ὅμως δὲν ἐπείσθην περὶ τούτου, καὶ πολὺ ἀληθῶς ἀπορῶ, διότι βλέπω ἐν τῇ προτάσει τὴν ὑπογραφήν μου, χωρὶς ἐγὼ νὰ ὑπογράψω, καὶ ἐνῷ μάλιστα ῥητῶς ἐδήλωσα, ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ ὑπογράψω.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι παράδοξον νὰ συνέβη λάθος, διότι συνήθως αἱ ὑπογραφαὶ εἶναι δυσανάγνωστοι.

§23Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν ἑβδόμην Μαρτίου εἶχε προταθῆ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπερώτησις, δι’ ἧς ἐκαλούμην νὰ προνοήσω περὶ πράξεώς τινος γενομένης ἐν Τροιζῆνι ὑπὸ τοῦ ἐκεῖ ἀξιωματικοῦ τῆς χωροφυλακῆς, ἥτις παρεστάθη ὡς ἀποτελοῦσα κατάθλιψιν τῶν πολιτῶν. Περὶ ταύτης ἔχω καὶ τηλεγράφημα, ἀπ’ εὐθείας ἀποσταλέν μοι ὑπὸ τοῦ κ. Γ. Μαντοπούλου ἐμπόρου, ὅστις παραπονεῖται, ὅτι ὁ ὑπομοίραρχος Τροιζῆνος κατέστη μάστιξ, πολλαχῶς καταθλίβων τοὺς πολίτας. Συνεπείᾳ τούτων καθῆκον εἶχον νὰ διατάξω ἐξετάσεις, καὶ νὰ ζητήσω ἰδίως τὴν ἀπολογίαν τοῦ ὑπομοιράρχου, ὅστις ὑπέβαλεν αὐτὴν κατὰ τὴν 10 Μαρτίου, καὶ μεθ’ ἣν ἐξετάζονται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἐπειδὴ δ’ ἐνδέχεται νὰ ἐπιθυμῇ ὁ ἐπερωτήσας νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν ἐγγράφων, καταθέτω ταῦτα.

§24ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ ὅμοιον παράπονον περὶ τῶν ποιμένων ἐξητάσατε;

§25ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι ἀκόμη. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης μοὶ εἶχεν ἀπευθύνει ἐπερώτησιν, δι’ ἧς ἐζήτει νὰ καταθέσω τὸ συμφωνητικὸν διὰ τὴν προμήθειαν τῶν ῥάβδων τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ– Καλαβρύτων, τὴν προσφορὰν, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Haton, καὶ τὰ ἄλλα σχετικὰ πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ἔγγραφα. Ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων κατατίθημι τὸ συμφωνητικὸν διὰ τὴν προμήθειαν τῶν σιδηρῶν ῥάβδων, ὡς κατατίθημι καὶ τὸ ἔγγραφον τῆς προσφορᾶς τοῦ κ. Haton καὶ τὸ συμβόλαιον διὰ τὴν προμήθειαν χαλυβδίνων στρωτήρων. Δὲν καταθέτω τὴν συγγραφὴν διὰ τὴν προμήθειαν τῶν ῥάβδων καὶ στρωτήρων, ὡς καὶ τὸ συμβόλαιον διὰ τὴν προμήθειαν ὀδοντωτῶν ῥάβδων καὶ κινητοῦ ὑλικοῦ. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λαρίσσης νὰ λάβῃ τὴν καλωσύνην νὰ παραλάβῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἐκ τοῦ γραφείου, ἵνα ποιήσηται χρῆσιν οἵαν θέλῃ αὐτῶν, ἀποδώσῃ δὲ ταῦτα εἰς τὸ γραφεῖον, μὴ τυχὸν παραπέσωσι καὶ ἀπολεσθῶσιν. Ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ἑπόμενον εἶναι νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν διοίκησιν τὸ καθῆκον τῆς ἀγρύπνου ἐπιτηρήσεως καὶ τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πρὸς κατασκευὴν τιθεμένου ἐν χρήσει καὶ τοῦ τρόπου τῆς κατασκευῆς. Ἐπειδὴ δὲ τὸ προσωπικὸν τῶν μηχανικῶν δὲν ἐπαρκεῖ, πρὶν ἢ κηρυχθῇ ἡ λῆξις τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἔκρινα καθῆκον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα προσλαμβάνῃ μηχανικοὺς καὶ σχεδιαστὰς, μηχανικοὺς ἔχοντας δίπλωμα ἀνεγνωρισμένης σχολῆς, καὶ σχεδιαστὰς ἐπιστάτας ἔχοντας δίπλωμα τῆς Σχολῆς τῶν Τεχνῶν, προσλαμβανομένους ἐκτάκτως πρὸς ἐπιτήρησιν τῶν κατασκευαζομένων ἔργων ἐπὶ ἀντιμισθίᾳ, τῆς ὁποίας ὁ ἀνώτατος ὅρος προσδιορίζεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ πρόσληψις αὐτῶν θέλει γίνεσθαι τῇ προτάσει τοῦ διευθύνοντος τὰς ἐργασίας μηχανικοῦ καὶ τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ διευθύνοντος τὸ σιδηροδρομικὸν τμῆμα ἢ τοῦ διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων. Ἐπίσης ζητεῖται ἡ ἄδεια τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα εἰς τοὺς μηχανικοὺς ἐκείνους καὶ τοὺς ἐπιστάτας καὶ ἐργοδηγούς, οἱ ὁποῖοι ἀποστέλλονται καὶ διαμένουσι μονίμως ἐν τῷ τόπῳ τῶν ἐργασιῶν, χορηγῆται ἐπιμίσθιόν τι· τὸ ἐπιμίσθιον δὲ τοῦτο νὰ χορηγηθῇ καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουσιν ἔχει δικαίωμα νὰ λάβωσιν ἔξοδα μετασταθμεύσεως, θέλουσι δὲ λαμβάνει μόνον τὰ ἔξοδα τὰ ὁδοιπορικά. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνοδεύεται ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως· κατατίθημι δ’ ἀμφότερα εἰς τὴν Βουλὴν. Ὁμὰς κεφαλαιούχων εἶχε δηλώσει ἡμῖν διά τινος τῶν ἐν Ἀθήναις τραπεζιτῶν τὴν διάθεσιν νὰ συνομολογήσῃ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως σύμβασιν περὶ συστάσεως ἑταιρίας ἀνωνύμου, ἀναλαμβανούσης τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συστήσῃ ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, προοριζομένην ἵνα ἀναλάβῃ τὰς γραμμὰς τῆς ἐσωτερικῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας, καὶ προσέτι γραμμὰς ἐξωτερικῆς συγκοινωνίας. Εἰς τὴν δήλωσιν ταύτην ὑπελάβομεν ὅτι εἴχομεν καθῆκον νὰ προσχωρήσωμεν, καὶ διὰ τοῦτο ἤλθομεν εἰς συνεννοήσεις καὶ διαπραγματεύσεις μετὰ τοῦ τραπεζίτου, τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὴν ὁμάδα τῶν κεφαλαιούχων. Αἱ διαπραγματεύσεις κατ’ ἀρχὰς μὲν ἔβαινον αἰσίως, ἀλλ’ ἐν τῷ σταδίῳ αὐτῶν προσέκοψαν εἰς διαφωνίας, αἵτινες δὲν ἐπέτρεψαν ν’ ἀποπερατωθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Καὶ μολονότι ὁ ἐν ὀνόματι τῶν κεφαλαιούχων συνεννοούμενος μετὰ τῆς Κυβερνήσεως τραπεζίτης δὲν ἐδήλωσεν ῥητῶς, ὅτι θεωρεῖ διακοπτομένας τὰς διαπραγματεύσεις, γνωρίζω ὅμως, ὅτι ἐκεῖνοι, ἐν ὀνόματι τῶν ὁποίων συνεννοεῖτο μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔστερξαν ὅρους τινὰς, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἐπέμενεν. Ἐντεῦθεν ἔμεινεν ἄλυτον τὸ ζήτημα τῆς συστάσεως ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἱκανῆς ἵνα ἐπαρκῇ εἰς πάντας τοὺς σκοποὺς καὶ εἰς πάσας τὰς ἀνάγκας, καὶ προσέτι εἰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἔκτακτοι περιστάσεις δύνανται νὰ δημιουργήσωσι, θέλει δὲ διατηρηθῆ ἀπλήρωτον τὸ κενὸν κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐργασιῶν τῆς συνόδου ταύτης, οὐδὲ θέλομεν δυνηθῆ νὰ ζητήσωμεν τὴν συνδρομὴν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας πρὸς πλήρωσιν αὐτοῦ. Προσδοκῶ ἀληθῶς, ὅτι μέχρι τῆς ἐρχομένης συνόδου πάντα τὰ συζητηθέντα ζητήματα θέλουσιν ὡριμάσει περισσότερον, καὶ ὅτι θέλομεν εὑρεθῆ εἰς θέσιν νὰ ὑποβάλωμεν πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου. Ἕνεκα τούτου ὑπελάβομεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ προβῇ εἰς πρᾶξίν τινα, δυναμένην νὰ προδικάσῃ εἴτε νὰ παρακωλύσῃ τὰς ἐν τῷ μέλλοντι προσπαθείας πρὸς καταρτισμὸν εὐρείας καὶ πλήρους ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας. Ἐν τούτοις ἀπὸ τοῦ μηνὸς Μαρτίου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου κατ’ ἀνάγκην ἡ Βουλὴ θέλει καταπαύσει τὰς ἐργασίας της, μέχρι τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου, κατὰ τὸν ὁποῖον πιθανῶς θὰ παρακληθῇ ἵνα ἐπαναλάβῃ αὐτὰς, μεσολαβεῖ χρονικὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι γνωστὸν ἢ μᾶλλον δὲν εἶναι βέβαιον, ἐὰν τὰ κατὰ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν συγκοινωνίαν ἐν τῷ Κράτει θέλουσι διατηρηθῆ ὡς νῦν ἔχουσι, διότι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς ἑταιρίας τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, ὡς γνωστὸν, δὲν εἶναι εὐχάριστος. Εἶναι λοιπὸν ἐνδεχόμενον μετὰ τὴν κατάπαυσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ τὴν ἀπουσίαν αὐτῆς νὰ λάβωσι χώραν ἔν τινι ἡμέρᾳ συμβεβηκότα, τὰ ὁποῖα νὰ ἐπιφέρωσιν ἀναγκαίως τὴν διακοπὴν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας, τῆς νῦν λειτουργούσης, καὶ ἑπομένως νὰ παρακωλύσωσι καὶ τὴν συγκοινωνίαν τῶν πολιτῶν καὶ τὴν ἐνέργειαν τῆς διοικήσεως. Καθῆκον λοιπὸν ἔχομεν νὰ προβλέψωμεν περὶ τοιούτου ἐνδεχομένου· διότι τοιοῦτον συμβεβηκὸς ἤθελεν ἐπιφέρει ἀναγκαίως μεγίστην καὶ ἀνυπολόγιστον μείωσιν ἑλληνικῶν κεφαλαίων, τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὰς κτήσεις τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, μεταξὺ τῶν ὁποίων δύναμαι νὰ καταλέξω καὶ κεφάλαιόν τι ἀνῆκον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἤθελε δὲ πρὸς τούτοις ἐπιφέρει καὶ βιαίαν διακοπὴν τῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας. Καὶ εἶναι μὲν πιθανὸν, ὅτι ἤθελον φιλοτιμηθῆ νὰ πληρώσωσι τὸ κενὸν ἄλλαι ἀτμοπλοϊκαὶ ἑταιρίαι, λειτουργοῦσαι ἐν τῇ χώρᾳ, ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον συμβεβηκὸς ἤθελε πάντως γεννήσει περιπλοκὰς καὶ ἴσως δυσχερείας κατὰ τὴν πορείαν τῆς διοικήσεως. Διὰ τοῦτο ὑπελάβομεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐπιτρέψῃ εἰς ἡμᾶς νὰ παράσχωμεν ἐν τοιαύτῃ ἀνάγκῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας τοσαύτην συνδρομὴν, ὅση ἀπαιτεῖται, ὅπως προληφθῇ τοιοῦτο συμβεβηκὸς δυσάρεστον κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀπουσίας τῆς Βουλῆς. Καὶ ἐν πρώτοις, μιμηθέντες τὸ παράδειγμα τῶν προκατόχων ἡμῶν, προτείνομεν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ κατατιθεμένου νομοσχεδίου νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐπαναλάβωμεν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στόλου ἐξαγοράζοντες ἓν ἐκ τῶν δύο ταχυπλόων, τὰ ὁποῖα εἶχον πωληθῆ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν. Ἀγνοῶ ἐὰν ἑκουσίως ἢ ἀκουσίως κατά τι τῶν παρελθόντων ἐτῶν ἡ εἰρημένη ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἠγόρασε τὰ δύο ταῦτα ταχύπλοα· ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον ἐξηγόρασε καὶ ἐπανέλαβε τὸ ἓν τῶν ἀτμοπλοίων τούτων, τὴν «Σφακτηρίαν», ζητοῦμεν τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐπαναλάβωμεν καὶ ἡμεῖς ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς περιέλαβε τὸ συμφωνητικὸν τῆς ἐκχωρήσεως, καὶ τὸ ἕτερον τῶν ἀτμοπλοίων τούτων, τὴν «Μυκάλην». Ἐπειδὴ δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα ἔχει σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἧς ἡ ἰσχὺς λήγει κατὰ τὴν 31ην Δεκεμβρίου 1892, ἤτοι διατελεῖ ἐν ἰσχύϊ κατὰ τε τὸ τρέχον ἔτος 1891 καὶ κατὰ τὸ ἑπόμενον 1892, ζητοῦμεν τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ, ἵνα, ἐὰν ἤθελε κριθῆ συντελοῦν πρὸς πρόληψιν βιαίας διακοπῆς τῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας, ποιήσωμεν προκαταβολὰς ἐκ τῆς συμπεφωνημένης ἐπιχορηγήσεως μέχρι τοῦ ποσοῦ τοῦ πληρωτέου εἰς τὴν ἑταιρίαν διὰ τὰ δύο ἔτη, ἐὰν αὕτη ἤθελεν ἐκπληρώσει ὁμαλῶς τὰς διὰ τῆς συμβάσεως μετ’ αὐτῆς ὡρισμένας ὑποχρεώσεις αὐτῆς. Ἐὰν δὲ κατὰ Ὀκτώβριον ἠθέλομεν εὐτυχήσει νὰ λύσωμεν, τῇ συμπράξει βεβαίως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, τὸ κατὰ τὰ εἰρημένα ἄλυτον ζήτημα τῆς πλήρους καὶ εὐρείας ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας, ἡ νέα ἀτμοπλοϊκή, ἥτις ἤθελε συστηθῆ, δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ καταρτίσῃ ἑαυτὴν, καὶ παρασκευάσῃ πάντα τὰ μέσα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην, διὰ νὰ διαδεχθῇ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν συγκοινωνίαν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας καὶ ἀντικαταστήσῃ αὐτὴν, ἐκπληροῦσα τάς τε ἀνάγκας καὶ τοὺς σκοποὺς τῆς συστάσεως αὐτῆς. Ἑπομένως, καὶ ἂν ἤθελεν ἐντὸς τοῦ 1891 συνομολογηθῆ σύμβασις μετὰ νέας ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, αὕτη κατ’ οὐδὲν θέλει δυνηθῆ ἐντὸς τοῦ 1893 νὰ ἐγκαταστήσῃ τὴν πλήρη καὶ εὐρεῖαν συγκοινωνίαν, δι’ ἧς ἤθελε συστηθῆ. Διὰ τοῦτο ἐκρίναμεν, ὅτι ἡ πρόνοια ἡμῶν πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τὸ 1893, διὰ τοῦτο δὲ ζητοῦμεν, ἵνα ἡ Βουλὴ παράσχῃ ἡμῖν ἐξουσίαν παραπλησίαν πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἐζητήσαμεν διὰ τὰ ἔτη 1891 καὶ 1892. Ἐπὶ τούτοις καταθέτω τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς κ. Ζωγράφος πρό τινων ἑβδομάδων προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν, ἣν ἐπέγραψε «Περὶ σταφιδικῆς Τραπέζης». Ἡ πρότασις αὕτη ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ζήτημα, ὅπως ἐξεδήλου αὐτὸ ἡ περίληψις τῆς προτάσεως, ἐκρίθη παρ’ ἡμῶν πάντων ὡς ζήτημα ἄξιον μεγίστης προσοχῆς, ὑπελάβομεν ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐνθαῤῥύνωμεν τὴν πρότασιν ταύτην καὶ φέρωμεν ταύτην μεταξὺ τῶν πρώτων νομοσχεδίων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ὅπως ἀξιωθῇ τῆς συζητήσεως ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἀληθῶς ἡ ὑπόθεσις τῆς καταναλώσεως τοῦ προϊόντος τούτου εἶναι ἀξία τῆς μερίμνης καὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ κατὰ μείζονα λόγον τῆς νομοτελεστικῆς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι αἰτίαι τινὲς, κείμεναι ἐκτὸς τῆς θελήσεως ἡμῶν, καὶ μεταξὺ αὐτῶν ἰδίως ἡ ἐνσκήψασα φυλλοξήρα, κατέστησαν χρησιμώτατον τὸ ἡμέτερον προϊὸν, καὶ ηὐκόλυναν ἢ ἐπεξέτειναν ἐπαρκῶς τὴν κατανάλωσιν αὐτοῦ· ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας ὑπέχουσιν οἱ καλλιεργηταὶ τῆς σταφίδος, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν κεφαλαίων καὶ τῆς μεγίστης ἐν τῷ τόπῳ ὑψώσεως τῶν τόκων τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα διατίθενται εἰς τοιαύτας ἀνάγκας, πρὸς δὲ καὶ τὰ συμβαίνοντα μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐν ἑκάστῃ περιφερείᾳ συγκεντροῦσι πολλὰ ποσὰ σταφίδος μετὰ τῆς προαιρέσεως νὰ ἔλθωσιν ἐπίκουροι εἰς τοὺς μικροὺς παραγωγούς, ἐπειδὴ, λέγω, αἱ δυσχέρειαι αὗται κλονίζουσι τὴν παραγωγὴν, ἀτονοῦσι δὲ τὴν διάθεσιν πρὸς ἐμπορίαν ἐσωτερικὴν τῆς σταφίδος, διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν ἐσφάλομεν, ὑπολαβόντες ὅτι πρότασις τοιαύτη εἶναι ἀξία νὰ φθάσῃ μέχρι τῆς συζητήσεως τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ αὐτῆς ὑπ’ ὄψει. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν προὐτέθη πρὸς συζήτησιν ἡ πρότασις, ἐξεδηλώθη ὑπὸ πολλῶν συναδέλφων ἡ γνώμη, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἔπρεπε νὰ μελετηθῇ ἐμβριθέστερον. Καὶ τῷ ὄντι νομοθέτημα παραπλήσιον εὐλόγως ἠξίωσαν οἱ συνάδελφοι, ὅτι ἔπρεπε νὰ τύχῃ ἐρεύνης καὶ βασάνου ἐπισταμένης. Διὰ τοῦτο ἐν ὀνόματι τῶν συναδέλφων μου ἔσπευσα τὴν ἡμέραν ἐκείνην νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλήν, ἥτις ηὐδόκησε νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασίν μου, ἵνα παρακληθῇ ὁ κ. Πρόεδρος νὰ συστήσῃ ἐπιτροπὴν καὶ ἀποστείλῃ εἰς αὐτὴν τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, ὅπως βασανίσῃ ταύτην. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐβασάνισε τὴν πρότασιν, καὶ ὑπέβαλεν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ἐμελετήσαμεν καὶ ἡμεῖς. Ἀλλ’ αἱ γνῶμαι, εἰς τὰς ὁποίας κατελήξαμεν ἐκ τῆς μελέτης τῆς προτάσεως καὶ ἐκ τῆς ἐρεύνης, ἣν ἐποιησάμεθα, τοῦ ζητήματος, αἱ γνῶμαι, εἰς τὰς ὁποίας κατελήξαμεν, δὲν εἶναι ἐντελῶς σύμφωνοι μὲ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τῆς ἐκθέσεως αὑτῆς ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν.

§26ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἔχομεν ἔκθεσιν.

§27ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶδον ἓν ἔντυπον, καὶ ὑπέλαβον ὅτι εἶναι ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§28ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Τὸ ἔντυπον τοῦτο εἶναι αἱ γνῶμαι αἱ ἀναπτυχθεῖσαι εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἀπεφασίσθη ἐν αὐτῇ, ὅπως αἱ ἀναπτυχθεῖσαι διάφοροι γνῶμαι ἀνακοινωθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ κατόπιν σκεφθῇ.

§29ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς λοιπὸν, μετὰ τὴν μελέτην τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, μετὰ τὴν μελέτην τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας περιέχει τὸ διανεμηθὲν ἔντυπον, καὶ προσέτι μετὰ τοῦ ἐφοδίου τοῦ πενιχροῦ, τὸ ὁποῖον ἕκαστος ἐξ ἡμῶν εἶχε, τῶν γνώσεων περὶ τῶν δυσχερειῶν τῆς παραγωγῆς καὶ περὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς καταναλώσεως καὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐπεκτάσεως αὐτῆς, κατελήξαμεν εἰς ὡρισμένας γνώμας, τὰς ὁποίας ἐξεθέσαμεν ἐν σχεδίῳ, διατυπώσαντες τοῦτο εἰς νομοσχέδιον. Ἀλλὰ νομίζομεν, ὅτι ὑπόθεσις τοιαύτη δὲν πρέπει νὰ συζητῆται ἐσπευσμένως, καὶ ὅτι τὸ ἐφόδιον, τὸ ὁποῖον εἰς τὴν μελέτην ὑμῶν προσάγομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἡμῶν, δὲν εἶναι ἐπαρκές, ἵνα σχηματίσῃ τὴν ἡμετέραν γνώμην. Ὅθεν προτείνομεν, ὅτι πρὸ παντὸς πρέπει νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη καὶ τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν περὶ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἀναμιγνυομένων πολιτῶν τῶν περιφερειῶν τῶν σταφιδοφόρων χωρῶν.

§30ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Βεβαίως.

§31ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ συζήτησις ἑκάστης τῶν γνωμῶν τῶν προτεινομένων χρησιμεύει τὰ μάλιστα πρὸς ἀνακάλυψιν τῆς ἀληθείας καὶ πρὸς διαφώτισιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Διὰ τοῦτο κατατίθημι μὲν τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ οὐχὶ μετὰ τῆς προαιρέσεως, ἵνα παρακαλέσωμεν ὑμᾶς νὰ συζητήσητε καὶ ψηφίσητε αὐτὸ, ἀλλὰ μετὰ τοῦ σκοποῦ, ἵνα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο περιέλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα, καὶ γένηται γνωστὸν εἰς τοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς σταφιδαμπέλου, εἴτε εἰς τὴν ἐμπορίαν τοῦ σταφιδοκάρπου, ὥστε νὰ δώσωμεν ἀφορμὴν εἰς αὐτοὺς νὰ ἐξενέγκωσι τὰς γνώμας των, τὰς γνώμας ταύτας, κατὰ δὲ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον δυνηθῶμεν νὰ σχηματίσωμεν ὡρισμένην γνώμην καὶ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἐξεύρεσιν νομοθετικοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἤθελε κριθῇ συντελεστικὸν εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως τοῦ σταφιδοκάρπου.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 288–290).

§33ΓΟΥΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν ἐρώτησιν; Εἰς ποίαν τιμὴν θὰ λάβητε τὴν «Μυκάλην»;

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν τιμὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπωλήσαμεν. Ἡ Κυβέρνησις, ὅταν ἐπώλησε τὰ πλοῖα, προέβλεψεν, ἵνα συμφωνήσῃ μετὰ τῶν ἀγοραστῶν, ὅπως ἐκ τοῦ ποσοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπώλησεν αὐτὰ, ἀφαιρῶνται τόσα τοῖς ἑκατὸν κατ’ ἔτος διὰ τὴν φθορὰν τῆς χρήσεως. Συμφώνως λοιπὸν μὲ τὸ συμβόλαιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπωλήθη ἡ «Μυκάλη», πρόκειται νὰ ἀγοράσωμεν αὐτήν.

§35ΓΟΥΔΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν;

§36ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§37ΓΟΥΔΗΣ. Ἐκθέσατε εἰς δημοπρασίαν τὰ δύο ταῦτα πλοῖα, «Μυκάλην» καὶ «Σφακτηρίαν»· ἐὰν σᾶς δώσωσι 300 χιλιάδας δραχμῶν διὰ τὰ δύο, ἐγὼ προσφέρομαι νὰ σᾶς ἀποζημιώσω.

§38ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ «Σφακτηρία» εἶναι θαλαμηγόν.

§39ΓΟΥΔΗΣ. Ἀδιάφορον.

§40ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ γνώμη ὑμῶν εἶναι γνώμη ἐκείνου, ὁ ὁποῖος, ἐλεύθερος πάσης ὑποχρεώσεως καὶ ἀπηλλαγμένος παντὸς δεσμοῦ, σκοπεῖ νὰ ἀγοράσῃ τι, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην, ἢ νὰ πωλήσῃ τι, τὸ ὁποῖον κρίνει περιττόν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῆς ἑταιρίας τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας δὲν εὑρίσκεται εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν, διότι καὶ ἡ «Μυκάλη» καὶ ἡ «Σφακτηρία» δὲν ἠγοράσθησαν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, ἀλλ’ εἶχον ἀγορασθῆ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ δὲ Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς συμφωνίαν μετὰ τῆς ἑταιρίας, καὶ ἐπώλησε τὰ πλοῖα ταῦτα εἰς αὐτήν· ἐν τῷ συμβολαίῳ δὲ τῆς πωλήσεως ἐτήρησε τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακτήσηται ταῦτα, ἐξαγοράζουσα αὐτά· δηλοῦται δὲ ἐκ τοῦ συμβολαίου, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι, ἐὰν ἤθελε καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα, οὐχὶ ὅπως θεραπεύσῃ ἰδίας αὐτῆς ἀνάγκας συγκοινωνίας, ἀλλ’ ὅπως συντελέσῃ εἰς τὴν θεραπείαν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν ἀγορὰν αὐτῶν. Τοῦτο δὲ μοὶ ἐνέδειξεν ἰδίως καὶ ἡ πρᾶξις, τὴν ὁποίαν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔκαμε, διότι αὐτὴν τὴν γνώμην, ἣν ὑμεῖς προβάλετε, πιθανὸν εἶναι νὰ εἶχε καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀλλὰ δὲν τὴν ἠκολούθησε, διότι ἔστερξε νὰ ἐπαναλάβῃ ἐξαγοράζουσα τὴν «Σφακτηρίαν». Διὰ τοῦτο ἠκολουθήσαμεν τὸ παράδειγμα αὐτῆς.

§41ΓΟΥΔΗΣ. Ἐγὼ ὅμως ὑπέβαλον τὴν γνώμην ταύτην εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, καὶ ὁ κ. Τρικούπης ἔσχε τὴν καλωσύνην τὰ δύο ταῦτα ἀτμόπλοια νὰ μοὶ τὰ προσφέρῃ, ἀλλὰ δὲν τὰ ἐδέχθην. Εἶπον μάλιστα αὐτῷ, ὅτι, καὶ ἂν ἐπρόκειτο νὰ μοὶ τὰ χαρίσῃ καὶ νὰ μὲ ὑποχρεώσῃ νὰ τὰ θέσω εἰς ἐνέργειαν, δὲν θὰ ἐδεχόμην.

§42ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς αὐτὰ ταῦτα τὰ πορίσματα, εἰς ἃ κατέληξεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατέληξε καὶ ἡ συστᾶσα παρὰ τῆς Βουλῆς πρὸς μελέτην τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐν γένει τοῦ ζητήματος περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης ἐπιτροπεία, ἧς τινος ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεχθῶ εἰσηγητής. Συνελέξαμεν δὲ τὰς γνώμας τὰς ἀναπτυχθείσας εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ ἐστείλαμεν αὐτὰς εἰς τὰ ἐπιμελητήρια καὶ εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἵνα καὶ ταῦτα ἐξενέγκωσι τὴν γνώμην των. Ἡ ἐπιτροπὴ, Κύριοι, ἐθεώρησε τὸ ζήτημα σπουδαιότατον καὶ ἄξιον εὐρυτάτης ἐρεύνης καὶ πρὸ πάντων ἐκ μέρους ἐκείνων, οὓς ἀφορᾷ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἑπομένως δὲν ἐπεραίωσε τὰς ἐργασίας της. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι κατὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν θὰ δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν τὴν ἔκθεσιν ἡμῶν. Ἐπὶ ἑτέρου θέματος θέλω ἀπασχολήσει τὴν Βουλήν, παρακαλῶν τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ πληροφορήσῃ αὐτήν, ἂν ἀληθεύῃ ἡ εἴδησις τῶν ἐφημερίδων, ὅτι ἐγένετο νέα σύλησις τῶν ἀρχαίων ἡμῶν κειμηλίων, κλοπαὶ νέαι τουτέστι τῶν ἀρχαιοτήτων. Σχετικῶς δὲ μὲ ταῦτα νὰ πληροφορήσῃ ἐπίσης τὴν Βουλὴν, ἂν συνετάχθη, ἂν συντάσσηται ἢ ἂν πρόκηται νὰ συνταχθῇ κατάλογος τῶν εὑρημάτων τῆς ἀρχαίας τέχνης ἐν γένει καὶ κατὰ γενικὸν κανόνα. Πάντες, Κύριοι, νομίζω, ἀναμιμνήσκεσθε τῆς συγκινήσεως, ἥτις κατέλαβεν ἡμᾶς ἐπὶ ταῖς ἐσχάτως γινομέναις συλλύσεσι τῶν ἀρχαιοτήτων· αἱ συλήσεις αὗται ὄχι μόνον ἐστέρησαν ἡμᾶς τῶν εὑρημάτων τῆς τέχνης, διὰ τὰ ὁποῖα σεμνυνόμεθα, ἀλλὰ καὶ ἐξέθηκαν ἡμᾶς ἐνώπιον τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, οὕτως ἀμελῶς ἔχοντας περὶ τὴν διάσωσιν ἢ προφύλαξιν αὐτῶν. Ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι οὐδὲν δυστυχῶς ἐπράξαμεν. Δὲν εἶναι δὲ παράδοξον τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ὁμιλοῦμεν, νέα ἄθλα τῶν ἀρχαιοκαπήλων νὰ λαμβάνωσι χώραν. Δὲν δύναμαι, Κύριοι, νὰ ἀποκρύψω ὑμῖν τὴν θλῖψιν μου, ἀναγνώσαντος ἀπάντησιν γενομένην εἰς ἐπίκλησιν τοῦ εὐγενεστάτου λογίου Ἄγγλου, τοῦ Χάρισσων. Ὁ Ἄγγλος οὗτος ἐνθέρμως ὑπεστήριξεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν ἡμῖν τὰ Ἐλγίνεια μάρμαρα, καὶ τεθῶσιν ἐκεῖ, ἔνθα εἶχον θέσει αὐτὰ οἱ ἔνδοξοι καλλιτέχναι. Καὶ ἐν τούτοις ἡ ἀπάντησις ὑπῆρξεν, ὅτι δὲν εἴμεθα ἄξιοι νὰ δεχθῶμεν ταῦτα! Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὴ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸς, πρέπει νὰ λάβῃ συντονώτατα μέτρα. Δὲν ἀπόκειται εἰς ἐμὲ νὰ ὑποδείξω ταῦτα, ἀπόκειται εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργόν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ εἴπω ἀμέσως ἐνταῦθα, εἶναι, ὅτι τὰ τῆς ἀρχαιολογίας ἡμῶν ἔχουσιν ἐλλιπῶς καὶ ὑπὸ ἔποψιν νομοθετικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν διοικητικήν. Ἀπεκδέχομαι τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ ἴσως θέλω ἐπανέλθει ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου θέματος. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλαβε τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν σπουδαιότητα, εἰς ἣν τῷ ὄντι εὑρίσκεται.

§43ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὑποθέτω ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν διετύπωσε καλῶς τὰ ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ σαφηνίσῃ ταῦτα, διότι ἐν τῇ συγκινήσει, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν εἰς τοὺς λόγους του, δὲν ἠδυνήθην νὰ διακρίνω τὴν ἔννοιαν αὐτῶν, περὶ ποίων τουτέστι συλήσεων ἀρχαιοτήτων ἐννοεῖ, πότε λαβουσῶν χώραν καὶ ποῦ. Θὰ τὸν παρακαλέσω ἑπομένως νὰ ὁρίσῃ κατὰ τόπον καὶ χρόνον τὰς γενομένας συλήσεις.

§44ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἀνεγράφησαν ἐν ἐφημερίσι πρὸ δέκα ἡμερῶν, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν σᾶς ἐρωτῶ νὰ πιστοποιήσητε, τί γράφουν αἱ ἐφημερίδες, σᾶς ἐρωτῶ, ἂν περιῆλθον ἐν γνώσει τῆς ὑπηρεσίας γενόμεναι συλήσεις, ναὶ ἢ οὔ.

§45ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖαι συλήσεις, παρακαλῶ; Νομίζω ὅτι πρέπει καὶ δύνασθε σαφέστερον νὰ ἐκφρασθῆτε.

§46ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ὁπουδήποτε καὶ ἂν ἐγένοντο, ἐγὼ ἀνέγνων εἰς τὰς ἐφημερίδας, καὶ ὀφείλω νὰ σᾶς ἐπιδείξω, ἂν θέλετε, τὸ φύλλον, ὅπερ ἀνέγνων.

§47ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμολογήσητε, Κύριε συνάδελφε, ὅτι τὸ ἐρώτημά σας, ὡς ἀορίστως ὑποβάλλεται, δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸν ἀπαντήσεως, ἐν τούτοις διὰ νὰ σᾶς εὐχαριστήσω, σᾶς λέγω ὅτι δὲν ἔχω γνῶσιν ἐπισήμως οὐδεμιᾶς περιπτώσεως συλήσεως ἀρχαιοτήτων ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὑποθέτω ὅτι ἐννοεῖτε, ἀφοῦ ἐπιμένετε ἀσαφῶς ἐκφραζόμενος. Ἄν ἐγράφησαν ἐν ταῖς ἐφημερίσι πράγματα σχετιζόμενα πρὸς ὑποτιθεμένας συλήσεις, ἐγὼ ἐντελῶς ἀγνοῶ ταύτας ἐπισήμως. Ἀνέγνων π.χ. ἐν μιᾷ τῶν Ἀθηναϊκῶν ἐφημερίδων πρό τινων ἡμερῶν, ὅτι ἐγένετο δῆθεν σύλησις ἑνὸς ἀγάλματος ἐν Θήβαις, καὶ ἐζήτησα παρὰ τῶν ἁρμοδίων πληροφορίας ἀμέσως, πέμψας αὐτοῖς καὶ τὸ φύλλον τῆς ἐφημερίδος, διὰ νὰ ἴδωσι περὶ τίνος συλήσεως πρόκειται, περὶ τίνος ἀγάλματος· μοὶ ἀπήντησαν ὅμως οὗτοι, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ τῶν Θηβῶν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλὰ τῆς Αἰγύπτου, ἢ ἄλλης τινὸς ἀγνώστου Ἠπείρου, κατὰ τὴν ἔκφρασίν των (γέλωτες ἐν τῇ αἰθούσῃ). Ἐννοεῖται ὅτι ἐσταμάτησα ἕως ἐδῶ, διότι τὸ πρᾶγμα ἔφθασεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον, ἡ δὲ δικαιοδοσία μου δὲν ἐξετείνετο μέχρι τῶν ἀγνώστων Ἠπείρων. Ἐγὼ, ὁσάκις μοὶ κατηγγέλθη κλοπὴ ἀρχαιότητος, ἔσπευσα παραχρῆμα νὰ λάβω πάντα τὰ μέτρα, ὅσα μοὶ ἦσαν δυνατὰ, καὶ ὅσα ἔκρινα ἀποτελεσματικά. Πρό τινος καιροῦ π. χ. μοὶ ἐγνώσθη, ὅτι Ἀναστασίου τις ἐν Ὕδρᾳ, ἀνασκάπτων τὰ θεμέλια τῆς οἰκίας του, εὗρεν ἄγαλμά τι. Ἀμέσως ἐλήφθησαν πάντα τὰ μέτρα πρὸς διάσωσιν τούτου, παρηγγείλαμεν καὶ τὸν ὑπομοίραρχον καὶ τὸν Εἰρηνοδίκην καὶ τὸν Σχολάρχην, ἵνα, ἀπὸ κοινοῦ ἐνεργοῦντες, κατάσχωσι τὸ ἀνευρεθὲν καὶ ἐμποδίσωσι τὴν ἐξαγωγήν του. Ἡ δραστηρία δ’ αὕτη ἐνέργεια, τὴν ὁποίαν προεκαλέσαμεν, ἔφερε τὰ ἀποτελέσματά της, διότι τῷ ὄντι εὑρέθη καὶ κατεσχέθη τοῦτο, ὅπερ εἶναι ὡραῖον ἀνάγλυφον· μᾶς ἐζητήθη μάλιστα πίστωσις, ἵνα ἀποσταλῇ εἰς Ἀθήνας, καὶ ἐδόθη παραχρῆμα αὕτη, ἴσως δὲ τὴν στιγμὴν ταύτην ἔχει φθάσει εἰς Ἀθήνας. Ἐπίσης μοὶ κατηγγέλθη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅτι εἰς Αἴγιναν Κυρία τις Ἀγγλὶς, ἀνασκάπτουσα παρὰ τὸν κῆπον αὐτῆς, εὗρεν ἀγαλμάτιον ἄξιον λόγου. Ἅμα τῇ πληροφορίᾳ, ἔσπευσα νὰ λάβω τὰ κατάλληλα μέτρα, παρεκάλεσα δὲ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως ἀποστείλῃ ἐκεῖ τακτικὸν ἀνακριτὴν, ἵνα οὗτος ἐπιτοπίως, βοηθούμενος ἀπὸ τὸ πόρισμα τῶν διοικητικῶν ἀνακρίσεων τῶν κατ’ ἐντολήν μου ἐνεργηθεισῶν, ἐξακριβώσῃ τὰ τῆς ὑποθέσεως. Ὁ ἀνακριτὴς, ἐπανελθὼν, μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει, ὡς παρεστάθη, ἀλλ’ ὅτι κόρη τις καθ’ ὕπνον ὠνειρεύθη, ὅτι μία Ἀγγλὶς εὗρεν ἓν ἄγαλμα, ὅπερ ὄναρ διηγήθη εἰς ἕνα μαθητήν, ἀλλ’ ὅστις, ἀντὶ νὰ μεταδώσῃ τὰ τοῦ ἐνυπνίου, παρέστησεν ὅτι ἡ κόρη εἶδε δῆθεν τὴν Ἀγγλίδα, φέρουσαν εἰς τὰς χεῖράς της ὡραῖον ἄγαλμα. Ταῦτα λέγω, ἵνα καθησυχάσω τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι δὲν ἀμελοῦμεν, ὡς ὑπώπτευσεν, ἀλλὰ πολλάκις τὰ ἀναγραφόμενα ἐν ταῖς ἐφημερίσιν εἶναι ἀνακριβῆ· εἶμαι δὲ πρόθυμος νὰ δώσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον πάσας τὰς πληροφορίας ἐπὶ πάσης περιπτώσεως διαφημισθείσης συλήσεως ἀρχαιότητος, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ μοὶ καθορίσῃ τὰς περιπτώσεις, ἃς ἐννοεῖ· ἀπὸ τοῦδε εἰς τὸ ἀόριστον ἐρώτημά του, γενικῶς ἀπαντῶν, πληροφορῶ αὐτόν, ὅτι ἐπὶ οἱᾳδήποτε ἀναγγελίᾳ κινδυνευούσης ὁπωσδήποτε ἀρχαιότητός τινος, ἔσπευσα ἀμέσως, καὶ θὰ σπεύδω πάντοτε, ἵνα λάβω πάντα τὰ μέτρα, τὰ κατάλληλα πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν πολυτίμων κειμηλίων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν δόξαν τῆς πατρίδος ἡμῶν, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι πολλάκις αἱ εἰδήσεις περὶ συλήσεως ἀρχαιότητος εἶναι ὑπερβολικαὶ, ἐνίοτε δὲ καὶ ἐντελῶς φανταστικαὶ, ὡς ἐν τῇ περιπτώσει τοῦ περὶ Ἀγγλίδος ἐνυπνίου, ἐφ’ οὗ ἡ ἐνέργειά μας παρ’ ὀλίγον νὰ προκαλέσῃ καὶ διπλωματικὰς ψυχρότητας, ὁπότε θὰ εἶχον ἐπικρίσεις ἐναντίον ἐμοῦ, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐπὶ ἀντιθέτου βάσεως ἐκείνης, ἐφ’ ἧς ἵσταται, ἐπικρίνων με ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Πυλίας. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀνταπόκρισιν, τὴν δημοσιευθεῖσαν εἴς τι τῶν Παρισινῶν φύλλων....

§48ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τῶν Λονδινείων φύλλων.

§49ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω καὶ Λονδινείων.... ἐν ᾗ ἀνταποκρίσει ἀνεγράφετο, ὅτι προσπαθοῦμεν δῆθεν διὰ τὴν ἀνάκτησιν τῶν Ἐλγινείων μαρμάρων, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἂν τὰ ἀνακτήσωμεν, εἴμεθα πλέον ἀνάξιοι νὰ κατέχωμεν αὐτά. Δὲν γνωρίζω τίνος ἔργον εἶναι ἡ ἀνταπόκρισις αὕτη, οὔτε παρὰ τίνος ἐξεστομίσθη ἡ περὶ ἀναξιότητος ἡμῶν βλασφημία.

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἶπεν Ἕλλην....

§51ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὶ νὰ τοῦ κάμωμεν;

§52ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω ἡ βλασφημία αὕτη νὰ ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ ἕρκους τῶν ὀδόντων Ἕλληνος, χάριτας δὲ θὰ ὤφειλον εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτὴν, ἂν κατωνόμαζε τὸ ὄνομα, ἀφοῦ γνωρίζει ὅτι εἶναι Ἕλλην, ἵνα οὗτος ὑποστῇ τοὐλάχιστον τὴν ποινὴν τοῦ ἠθικοῦ στιγματισμοῦ, ἂν ἡ πρᾶξίς του αὕτη δὲν ἦναι καὶ ποινικῶς κολάσιμος. Ἂν τὴν ἐν λόγῳ ἔκφρασιν τὴν ἐπρόφερεν Ἄγγλος, βεβαίως δὲν θὰ ἦναι οὗτος ἐκ τῶν εὐγενῶν καὶ πεφωτισμένων τέκνων τῆς Βρεττανίας, δὲν θὰ ἦναι ἄξιος νὰ καταλεχθῇ εἰς τὴν χορείαν τοῦ Herisson, οὗτινος ἡ θερμὴ συνηγορία ὑπὲρ τῆς ἀποδόσεως τῇ Ἑλλάδι τῶν Ἐλγινείων μαρμάρων οὐ μόνον ἔτυχε τῆς γενικῆς εὐγνωμοσύνης ἐν τῇ πατρίδι μας, ἀλλὰ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ ἐθεωρήθη ὡς μεγαλόφρων ἐπίκλησις ὑπὲρ τῶν δικαίων ἡμῶν. Ταῦτα ἔχω ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ εἴπω, ἐπιφυλλασσόμενος νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. συνάδελφον, ἐὰν καθορίσῃ τὸ θέμα σαφέστερον, ὅτε εὐχαρίστως θὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τοῦ ὁποίου ἀναγνωρίζω τὴν σπουδαιότητα, καὶ θὰ ὀφείλω χάριτας εἰς αὐτὸν, ἂν προκαλέσῃ εὐρυτέραν, ἀλλὰ καὶ εὐκρινεστέραν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου συζήτησιν.

§53ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐγὼ ἀνέφερον κρίσεις γενομένας ἐν Ἀγγλίᾳ περὶ ἡμῶν, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν διὰ νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς ἀρχαιολογικῆς ἡμῶν νομοθεσίας, οὕτως ὥστε νὰ μὴ λαμβάνωσι χώραν αἱ συλήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο· τοῦτο εἶπον, γενόμενον ὑπὸ εὐγενοῦς, ὑπὸ λογίου Ἄγγλου. Δὲν ἔλαβον δὲ ἀπάντησιν ἐπὶ τῆς δευτέρας ἐρωτήσεως, ἂν συντάσσηται, ἢ συνετάχθη, ἢ μέλλῃ νὰ συνταχθῇ κατάλογος περὶ τῶν ἐν γένει ἀγαλμάτων.

§54ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει τοιοῦτος συντεταγμένος πρὸ πολλοῦ, καὶ συμπληροῦται ἑκάστοτε, ἐφ’ ὅσον πλουτίζεται τὸ Μουσεῖον.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι καὶ τυπωμένος εἰς τὸ Μουσεῖον.

§56ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ὑπάρχει τυπωμένος καὶ προσιτὸς εἰς πάντα· δεξιᾷ δὲ τῷ εἰσιόντι τὸ Μουσεῖον, συναντᾷ τις ὑπάλληλον, διανέμοντα τὸν κατάλογον τοῦτον εἰς τοὺς ἐπισκέπτας. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὰς ἀτελείας τῆς ἀρχαιολογικῆς νομοθεσίας, εἶμαι πρόθυμος καὶ περὶ τούτου νὰ συζητήσωμεν καὶ σήμερον, ἐκτὸς ἐὰν προτιμᾶτε ἡ συζήτησις αὕτη νὰ γείνῃ ἐπὶ τῶν ἀρχαιολογικῶν νομοσχεδίων, προσεχῶς ὑποβληθησομένων.

§57ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε....

§58ΠΟΛΛΟΙ. Καὶ τρίτην φορὰν, Κύριε Πρόεδρε;

§59ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, Κύριοι· εἶναι τὸ θέμα σπουδαῖον. Πρέπει νὰ γείνωσι συζητήσεις ἐπανειλημμένως, αἱ ὁποῖαι νὰ φέρωσιν εἰς φῶς πάντα ταῦτα. Λυποῦμαι πολὺ, κύριε Ὑπουργὲ, ἀκούων νὰ λέγητε, ὅτι δὲν γνωρίζετε, ἂν ἐγένοντο συλήσεις, ἀφοῦ πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους ἐγένετο τόσος πάταγος....

§60ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς εἶπον, ποίας συλήσεις γνωρίζω, ἀλλὰ θέλετε, φαίνεται, νὰ γνωρίζω καὶ ὅσας σεῖς ἀγνοεῖτε, ἀφοῦ ἀορίστως περὶ αὐτῶν ἐκφράζεσθε. Δι’ ἑκατοστὴν φορὰν λοιπὸν σᾶς παρακαλῶ νὰ καθορίσητε τὰς συλήσεις.

§61ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐν τούτοις ἐγένοντο καὶ ἐγένοντο μεγάλαι συλήσεις. Λυποῦμαι νὰ λέγητε, ὅτι δὲν τὰς γνωρίζετε, νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον νομοθετικὸν, καὶ νὰ μὴ ἔρχηται ὁ Ὑπουργὸς εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτήν. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἐλλιπέστατος· δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος ἤδη ὥρα νὰ ὑποδείξω τὰ ἐλλείψεις ταύτας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς πρέπει νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα ἐπιτοπίως καὶ νὰ σκεφθῇ, νὰ μὴ ἀποφαίνηται δ’ οὕτως ἀμέσως, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νομοθετικῆς ἐργασίας· πρέπει νὰ ἐξετάσῃ δι’ ἁρμοδίων προσώπων, καὶ θέλει μάθει τὰς συλήσεις.

§62ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἔσχον τὸ εὐτύχημα νὰ ἐννοηθῶ ἀπὸ τὸν κ. συνάδελφον. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι οὐδέποτε συνέβησαν συλήσεις. Δὲν συνέβησαν συλήσεις κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ διοικῶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐφ’ ὧν νὰ μὴ ἐνεργήσω δραστηρίως καὶ ἀμέσως. Ἂν ἄλλοτε συνέβησαν συλήσεις, καὶ βεβαίως συνέβησαν, αὗται δὲν ἀφορῶσιν ἐμὲ, καὶ δὲν δικαιολογοῦσι τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον ἐξασκεῖ ὁ κ. συνάδελφος κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην· ἂν ἐγένοντο συλήσεις πέρυσιν ἢ προπέρυσιν, ἢ κατὰ τὸ ἀπωτέρω παρελθὸν, αὗται δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν εὐθύνην μου· ὑπ’ αὐτὴν δὲ τὴν ἔννοιαν ἐγὼ ἀπαντῶ, καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν, κύριε Βουλευτὰ, ὑμεῖς δικαιοῦσθε νὰ προκαλῆτε τὸν ἔλεγχον. Ἂν ὁμιλῆτε ἀκαδημιακῶς, διαφέρει τὸ πρᾶγμα.

§63ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω.

§64ΑΝΑΣΤ. ΖΕΡΒΟΣ. Αἰωνίως θὰ ἀπαντᾶτε;

§65ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπίσης δὲν εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νομοθετικῆς προνοίας ἐπὶ τῶν ἀρχαιολογικῶν, ἀλλ’ ὅτι τὸ θέμα, ἂν ἤμεθα ἄξιοι νὰ κατέχωμεν τὰ τοιαῦτα ἀρχαῖα κειμήλια, εἶναι ἄσχετον πρὸς τὴν τοιαύτην νομοθετικὴν πρόνοιαν. Ἡ ἀρχαιολογικὴ ἡμῶν νομοθεσία εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι πλήρης, καὶ ὅτι δεῖται διαῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως, ἀλλὰ γνωρίζει καλῶς ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ὅτι ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ ὑποβάλῃ οὐδὲν τοιαύτης φύσεως νομοσχέδιον. Μήπως μόνα τὰ περὶ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῆς ἀρχαιολογικῆς νομοθεσίας καθυστέρησαν; Δὲν ἠδυνήθημεν εἰσέτι νὰ καθυποβάλωμεν ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς οὐδὲν ῥιζικὸν νομοσχέδιον, οὐδὲ κἂν περὶ τοῦ τῆς Ἐκκλησίας, ἐνῷ καὶ περὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου θέματος εἶναι ἐπείγουσα ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὥριμος δὲ καὶ πλήρης παρασκευὴ τῶν σχετικῶν νομοθετημάτων εἶναι ἑτοίμη, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθημεν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ καταθέσωμεν κἀνὲν νομοσχέδιον, διότι δὲν πρόκειται ἁπλῶς νὰ τὰ καταθέσωμεν ἐκ φιλοδοξίας καὶ ἐπιδείξεως, ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ ψηφισθῶσι, πρὸς τοῦτο δὲ θὰ προὐκαλεῖτο εὐρυτάτη συζήτησις καὶ ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου καὶ ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς, καὶ θὰ ἀπῃτεῖτο πολὺς χρόνος, ὃν δυστυχῶς δὲν ἔχομεν νὰ διαθέσωμεν ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ.

§66ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως δικαιώματος μεταλλεύσεως μαγνητικοῦ σιδήρου ἐπὶ τῆς νήσου Σερίφου. Ἐπίσης ἕτερον νομοσχέδιον, μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 2,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς χρήσεως 1890.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 291–292).

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν παραρτήματι τῆς χθεσινῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέγνων γνωστοποίησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ Κεδιβικοῦ διατάγματος, ἀναγομένου εἰς τὰ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν ἐν Αἰγύπτῳ· ἐπειδὴ δὲ τὰ ἐν τῇ γνωστοποιήσει ταύτῃ δὲν συνᾴδουσιν ἐντελῶς πρὸς τὰ χθὲς λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς ἐνόησα αὐτὰ, καὶ ἐπειδὴ τὰ τοῦ Κεδιβικοῦ διατάγματος νομίζω ὅτι ἐπιβάλλουσιν ὑποχρεώσεις εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, περὶ ὧν οὐδὲν ἤκουσα χθὲς ἢ ἤκουσα τὰ ἐνδεικνύοντα, ὅτι δὲν ὑφίστανται οἵας ἐγὼ ἀναγνωρίζω αὐτὰς, ἀναγκάζομαι νὰ προκαλέσω εἰς ταῦτα τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῆς Βουλῆς. Τῆς συζητήσεως τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς Αἰγύπτου νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιλαμβανώμεθα εὐκόλως, καὶ τὸ κατ’ ἐμὲ, ἀπέσχον πάσης μετοχῆς εἰς τὰς προκληθείσας περὶ αὐτῶν συζητήσεις, καίτοι αἱ συζητήσεις αὗται ἀνέτρεχον καὶ εἰς ἐποχὴν, ἐφ’ ᾗ ἡμεῖς εὐθυνόμεθα. Ἐγὼ ὅμως φρονῶ, ὅτι, ὑφισταμένων διαπραγματεύσεων πρὸς ξένον Κράτος, δὲν εἶναι πρέπον, οὐδὲ καὶ εἰς τὰ τοῦ παρελθόντος περιοριζόμενοι, νὰ πραγματευώμεθα δημοσίᾳ περὶ τῶν ὑπὸ διαπραγμάτευσιν, διότι ἐνδέχεται αἱ συζητήσεις νὰ παράσχωσιν ἔδαφος εἰς τοὺς πρὸς ἡμᾶς διαπραγματευομένους. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως αἱ παρατηρήσεις, ἃς θέλω ὑποβάλει, ἀφορῶσιν εἰς ἀναμφήριστα δικαιώματα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὐδαμῶς δύνανται νὰ βλάψωσιν. Ἐκ τοῦ Κεδιβικοῦ διατάγματος προκύπτει, ὅτι τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν ἀπηγορεύθη ἡ εἰσαγωγὴ ἐν Αἰγύπτῳ, ἀλλὰ δὲν ἀπηγορεύθη ἡ εἰσαγωγὴ ἄλλων ξενικῶν καπνῶν ἐν Αἰγύπτῳ, δὲν ἀπηγορεύθη ἡ εἰσαγωγὴ τῶν καπνῶν τῆς Ἀμερικῆς, τῆς Αὐστρίας καὶ Οὐγγρίας, τῆς Ἰταλίας, τοῦ Βελγίου, τῆς Μ. Βρεττανίας καὶ τῆς Σουηδίας καὶ Νορβηγίας. Ἐξ ὅσων χθὲς εἶχεν εἰπεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐνόησα, ἐγὼ τουλάχιστον, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν δικαιωμάτων ἡμῶν ἀπέναντι τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως ἤρτητο ἀποκλειστικῶς ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν τουρκικῶν καπνῶν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν χθὲς προσέταξε τὴν συνθήκην τοῦ Καλιντζᾶ, ἐκτιθεὶς ὅτι κατὰ τὴν συνθήκην ἐκείνην δὲν δυνάμεθα νὰ ἐγείρωμεν ἀξιώσεις παρὰ τῇ Αἰγυπτιακῇ Κυβερνήσει περὶ εἰσαγωγῆς τῶν ἡμετέρων καπνῶν, παριστῶντες εἰς αὐτὴν, ὅτι, εἰσαγομένου τουρκικοῦ καπνοῦ, ὤφειλεν ἐπὶ ἰσότητι νὰ ἐπιτρέπῃ τὴν εἰσαγωγὴν καὶ τῶν ἡμετέρων· καὶ τῷ ὄντι τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 27 τῆς συνθήκης τοῦ Καλιντζᾶ δικαιωμάτων ἀπολαύει ἡ Ἑλλὰς ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ Κράτει, ἑπομένως καὶ ἐν Αἰγύπτῳ, μόνον ἐφ’ ὅσον ξένα Κράτη ἀσκοῦσι δικαιώματα ἐκεῖ, οὐχὶ ἐφ’ ὅσον ἀσκεῖ δικαιώματα ἡ Τουρκία. Ἐφ’ ὅσον ἡ Τουρκία εἰσάγει καπνὰ ἴδια εἰς Αἴγυπτον, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ παραπονεθῶμεν ἐπὶ παραβιασμῷ τῶν δικαιωμάτων ἡμῶν ἐκ τῆς μὴ εἰσαγωγῆς καὶ τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν· ὅταν ὅμως ἕξ ἄλλα Κράτη ἔχωσιν ἄδειαν, ἵνα εἰσάγωσι τὰ ἑαυτῶν καπνὰ ἐν Αἰγύπτῳ, ἔχει καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐκ τῆς συνθήκης τοῦ Καλιντζᾶ, ἔχει καὶ ἐκ τῶν πρωτοκόλλων τοῦ 1830, ἐξ ὧν ἀποῤῥέει καὶ ἡ διάταξις τῆς συνθήκης τοῦ Καλιντζᾶ, τὸ δικαίωμα, ἵνα ἀπαιτῇ, ὅπως καὶ τὰ καπνὰ αὐτῆς εἰσάγωνται εἰς τὴν Αἴγυπτον. Τοῦτο ἔχει σπουδαιότητα καὶ ὡς πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν ἑλληνικῶν καπνῶν, ἀποστελλομένων εἰς Αἴγυπτον ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Κεδιβικοῦ διατάγματος, ἀλλ’ ἔχει ἔτι μεγαλειτέραν σπουδαιότητα ὡς πρὸς ἕτερον θέμα, ὅπερ ἔθιξε χθὲς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, ὡς πρὸς τὴν ἀπαίτησιν τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ποσὸν μέγα ἑλληνικῶν καπνῶν ἀποτεταμιευμένων παρὰ τῷ τελωνείῳ τῆς Αἰγύπτου καὶ ὅπερ, νομίζω εἶπεν, ἀνέρχεται εἰς 1,500,000 ὀκάδων, ὅπως τὰ ἑλληνικὰ ταῦτα καπνὰ εὐθὺς ἤδη ἀποτίσωσι τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος, ἢ, ἄλλως, μετενεχθῶσιν ἐκτὸς τῆς Αἰγύπτου. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, νομίζω, παρέστησε χθὲς, ὅτι ἡ πληρωμὴ τοῦ τέλους τούτου θὰ ἐπεβάρυνε τὴν ἑλληνικὴν παραγωγὴν δι’ ἀμέσου καταβολῆς 7 ἑκατομμυρίων ἢ 7,500,000 δραχμῶν. Ἂν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν, εἰς ἣν ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις θέλει νὰ ὑποβάλῃ τὰ ἑλληνικὰ καπνὰ, τὰ ἀποτεταμιευμένα ἐν Αἰγύπτῳ παρὰ τῷ τελωνείῳ, ὑποβάλῃ καὶ τὰ καπνὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν, τῶν μνημονευομένων ἐν τῷ Κεδιβικῷ διατάγματι, οὐδὲν δυνάμεθα νὰ ἀντείπωμεν. Ἂν ὅμως τῶν Κρατῶν ἐκείνων τὰ καπνὰ δὲν ὑποβάλλωνται εἰς τοιαύτην ὑποχρέωσιν, νομίζω ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ ἀξιώσῃ παρὰ τῆς Κεδιβικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπιτρέψῃ καὶ εἰς τὰ ἑλληνικὰ, καπνὰ ὅ,τι ἐπιτρέπει καὶ εἰς τὰ καπνὰ ἐξ ἄλλων Κρατῶν. Ἡ διάταξις τῆς συνθήκης τοῦ Καλιντζᾶ παρέχει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀπόλαυσιν τῶν πλεονεκτημάτων τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων Κρατῶν ἐπὶ τοῖς ἀνταλλάγμασιν, εἰς ἃ ὑποβάλλεται ἡ ἀπόλαυσις αὐτῶν ὑπὸ τῶν Κρατῶν ἐκείνων. Οὐδαμῶς ἀπαιτεῖται περὶ τῶν ἀνταλλαγμάτων ἡ σύναψις συνθήκης πρὸς τὴν Αἴγυπτον· ἂν τὰ ἀνταλλάγματα παρέχωνται ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος, ἀρκεῖ τοῦτο, ἵνα ὑποχρεῶται ἡ Αἴγυπτος, ὅπως παρέχῃ εἰς τὰ προϊόντα τῆς Ἑλλάδος τὰ ἐπὶ τοῖς ἀνταλλάγμασι τούτοις παρεχόμενα παρ’ αὐτῆς πλεονεκτήματα εἰς τὰ προϊόντα ἄλλων Κρατῶν. Ἡ ὑποχρέωσις τῆς Αἰγύπτου περὶ τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν, εἴτε ὑπάρχει εἴτε δὲν ὑπάρχει συνθήκη, εἶναι ἀναμφήριστος, εὐθὺς ὡς ἡ Ἑλλὰς ἀνέχεται τὴν ὑπὸ τῆς Αἰγύπτου ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων, ἅτινα εἶναι ὁ ὅρος, εἰς ὃν ὑποβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις τῆς Αἰγύπτου περὶ τῶν καπνῶν τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων Κρατῶν. Ἀφοῦ ταῦτα οὕτως ἔχουσι, νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀφείλει ἄλλως ν’ ἀπαντήσῃ πρὸς τὴν Αἰγυπτιακὴν ἢ ὡς χθὲς ἠκούσαμεν ὅτι προὐτίθετο ν’ ἀπαντήσῃ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν διαπραγματεύσεων τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν ἀνανέωσιν τῆς συνθήκης. Ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξέθηκε πρὸς τὴν Βουλὴν ὁποίαν ἔχει γνώμην καὶ περὶ τῶν νῦν ζητουμένων καὶ περὶ τῶν πρώην παραχωρηθέντων ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Περὶ τούτων, ὡς εἶπον, δὲν νομίζω πρέπον νὰ συζητῶμεν ἐνταῦθα· δὲν νομίζω, ὅτι ἐπὶ θεμάτων, ἐφ’ ὧν διεξάγονται διαπραγματεύσεις, καὶ μάλιστα διεθνεῖς, συμφέρει νὰ ἀκουσθῶσιν ἐξ ἀντιθέτου γνῶμαι, ὧν αὕτη ἢ ἐκείνη ἐνδέχεται νὰ μὴ συμβάλλῃ εἰς τὴν ἐπίτευξιν τῶν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπιδιωκομένων. Τὸ παρ’ ἐμοῦ κινούμενον ζήτημα δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν σύμβασιν· ἡ σύμβασις διατελεῖ ἐν τῷ σταδίῳ τῶν διαπραγματεύσεων, ἡ ἀνανέωσις τῆς συμβάσεως ἤρτηται ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν διαπραγματεύσεων. Ταύτας ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ διεξαγάγῃ κατὰ τὰς πεποιθήσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ Βουλὴ θὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ἐλέγχου μετὰ τὸ πέρας αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ τότε ἂν αἱ περιστάσεις δὲν ὑπαγορεύωσι τὴν ἀποχήν. Ταύτην νομίζω τὴν ἐν τοιούτοις ζητήμασι προσήκουσαν τῇ Βουλῇ στάσιν. Προκειμένου ὅμως οὐχὶ περὶ τῆς συνθήκης, ἀλλὰ περὶ τοῦ ἀνακοινωθέντος πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν κανονισμοῦ, τοῦ ἀπαγορεύοντος τὴν εἰσαγωγὴν καπνῶν ἀποστελλομένων ἤδη ἐξ Ἑλλάδος εἰς Αἴγυπτον καὶ ὑποχρεοῦντος εἰς ἄμεσον καταβολὴν τοῦ δασμοῦ τὰ ἀποτεταμιευμένα παρὰ τῷ αἰγυπτιακῷ τελωνείῳ ἑλληνικὰ καπνὰ, νομίζω ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ἀπαιτήσῃ παρὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς, ὅπως, ἐφ’ ὅσον παρέχεται παρὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως δικαίωμά τι περὶ τὰ τῆς εἰσαγωγῆς ξενικῶν καπνῶν, ἤδη ἀποστελλομένων, ἢ περὶ τὰ τῶν ἀποτεταμιευμένων παρὰ τῷ τελωνείῳ ξενικῶν καπνῶν, τὸ αὐτὸ δικαίωμα παρέχηται καὶ εἰς τὰ ἑλληνικὰ καπνὰ, κατὰ τὸ ἄρθρον 27 τῆς συνθήκης τοῦ Καλιντζᾶ, ἀφοῦ ἡ Αἴγυπτος τελεῖ ὑπὸ τὴν Τουρκίαν περὶ τὰ τῶν διεθνῶν αὐτῆς σχέσεων.

§69ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, ὅπερ ἀνεκίνησεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ μορφώσῃ ἀκριβῆ γνώμην, ἐὰν τὰ πράγματα δὲν ἐκτεθῶσιν αὐτῇ πλήρη, ὅπως εὑρεθῇ ἀπέναντι πάντων τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ἵνα ὀρθῶς κρίνῃ τὸ Κεδιβικὸν διάταγμα τῆς 16 Μαρτίου. Τὸ διάταγμα τοῦτο ῥητῶς μνημονεύει τίνων Κρατῶν καπνοὶ ἀπὸ τῆς 8)20 Μαρτίου 1891 θὰ ἐπιτρέπηται νὰ εἰσάγωνται εἰς Αἴγυπτον, μεταξὺ δ’ αὐτῶν δὲν ἀναφέρεται ὁ ἑλληνικὸς καπνός. Διατὶ τὸ διάταγμα τοῦτο ἐξεδόθη; Ἐξεδόθη διότι ἡ Κυβέρνησις τῆς Αἰγύπτου ἐνόμισεν, ὅτι, ἅπαξ ληγούσης τῆς μεταξὺ αὐτῆς καὶ ἡμῶν ἐμπορικῆς συνθήκης τοῦ 1884, δὲν περιωρίζετο πλέον ὡς πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἐξ οὐδεμιᾶς συνθήκης, ἑπομένως οὔτε ἐκ τῆς συνθήκης τοῦ 1885, τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, τοῦ ἄρθρου δηλονότι 27 τῆς συνθήκης ταύτης. Ἐξεδόθη ὅμως καὶ δι’ ἄλλον λόγον. Εἰς τοὺς καπνοὺς τῶν ἄλλων Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἐμνημόνευσεν ὁ προλαλήσας, δηλ. τοὺς καπνοὺς τῆς Αὐστρίας, τῆς Ἀμερικῆς, τοῦ Βελγίου, τῆς Μεγάλης Βρεττανίας, τῆς Ἰταλίας, τῆς Σουηδίας καὶ Νορβηγίας ἐπιτρέπει τὸ διάταγμα νὰ εἰσάγωνται εἰς Αἴγυπτον δυνάμει ἰδιαιτέρων ἐμπορικῶν συνθηκῶν, αἵτινες συνδέουσι τὰ Κράτη ταῦτα μετὰ τῆς Αἰγύπτου, δὲν ἐπιτρέπει δὲ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν καπνῶν τῶν ἐθνῶν τούτων δυνάμει τῶν συνθηκῶν, δι’ ὧν τὰ Κράτη ταῦτα συνδέονται τυχὸν πρὸς τὴν Τουρκίαν καὶ διὰ τῆς Τουρκίας πρὸς τὴν Αἴγυπτον. Τῶν Κρατῶν αὐτῶν δὲν ἔληξαν ἀκόμη αἱ ἐμπορικαὶ ἐκεῖναι συνθῆκαι, μὴ λήξασαι δέ, ἐξακολουθοῦν νὰ προστατεύωσι τοὺς καπνοὺς αὐτῶν, εἰσαγομένους ἐν Αἰγύπτῳ. Τόσον δὲ εἶναι βέβαιον, ὅτι λόγῳ ἰδιαιτέρων συνθηκῶν εἰσάγονται οἱ καπνοὶ τῶν ἄλλων Κρατῶν, ὥστε τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ ἐφημερίδι τῇ ἐπισήμῳ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως δήλωσις ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Αἰγύπτου, ἥτις, μνημονεύουσα τοῦ ζητήματος, ὅπερ ἀπηυθύνθη πρὸς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν, ποῖον θὰ ἦναι τὸ δασμολογικὸν σύστημα, ὅπερ θὰ ἰσχύῃ ἐπὶ τῶν καπνῶν τῶν ἄλλων Κρατῶν μετὰ τὴν ἔκπνευσιν τῆς διαρκείας τῆς ἐμπορικῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αἰγύπτου συμβάσεως, εἰς ἣν πᾶσαι φαίνεται αἱ ἐμπορικαὶ συνθῆκαι τῶν Κρατῶν ἐκείνων ἀναφέρονται ὡς πρὸς τὰ τοῦ καπνοῦ, ἀποφαίνεται, ὅτι θὰ ἰσχύῃ τὸ σύστημα τὸ μέχρι τοῦδε ἐπικρατοῦν. Πολλοὶ δὲ, ἀναγνόντες τὴν δήλωσιν αὐτὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Αἰγύπτου, ἐπίστευσαν ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ ἐπὶ τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ μετὰ τὴν 8ην Μαρτίου τὸ αὐτὸ σύστημα, ἐνῷ ἡ ἀπάντησις αὕτη ἐδίδετο πρὸς τοὺς ἐμπορευομένους τοὺς καπνοὺς τῶν Κρατῶν, περὶ ὧν ἀνέφερα, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συμβάσεως ἡμῶν, εἰς ἣν ἀναφέρονται αἱ συνθῆκαι τῶν Κρατῶν ἐκείνων, ἤρχισαν ἀμφιβάλλοντες ποῖον θὰ ἦναι τὸ δασμολογικὸν σύστημα, ὅπερ θὰ ἐφαρμόζηται, ἀφοῦ ἡ συνθήκη, εἰς ἣν θ’ ἀνεφέροντο αἱ συνθῆκαι αὗται, δὲν θὰ εἶχε τὸ ἀναφερόμενον, διότι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι κατηργημένον μετὰ τὴν 8ην Μαρτίου 1891. Ἑπομένως οἱ καπνοὶ, ὅσοι μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συμβάσεως ἡμῶν θὰ εἰσάγωνται εἰς τὴν Αἴγυπτον, θὰ εἰσάγωνται δυνάμει ἰδιαιτέρων συμβάσεων ἐμπορικῶν τῆς Αἰγύπτου μετὰ τῶν ἐθνῶν, εἰς ἃ ἀνήκουσιν οἱ εἰσαγόμενοι καπνοί. Λοιπὸν τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν ἄδειαν ταύτην, τὴν παραχωρουμένην δυνάμει ἰδιαιτέρων συμβάσεων εἰς τοὺς καπνοὺς τῶν χωρῶν αὐτῶν, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν συνδεόμεθα πλέον διὰ τοιούτων συμβάσεων μετὰ τῆς Αἰγύπτου. Ἂν οἱ καπνοὶ αὐτοὶ θὰ εἰσάγωνται εἰς Αἴγυπτον δυνάμει συμβάσεως τῶν Κρατῶν ἐκείνων μετὰ τῆς Τουρκίας, θὰ ἤμεθα βεβαίως ἀξιόμεμπτοι, ἂν, ἐνῷ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ καπνοῦ παραχωρῇ πρὸς ἄλλα Κράτη ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις δυνάμει συνθηκῶν μετὰ τῆς Τουρκίας, ἡμεῖς δὲν ἐνοήσαμεν τοῦτο, ἀλλ’ ἀνεχόμεθα, ὅπως καπνοὶ ἑλληνικοὶ, εὑρισκόμενοι ἐν διαμετακομίσει, ἀπειλῶνται ὑπὸ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως ἢ νὰ πληρώσωσι μέχρι τῆς 8/20 Μαρτίου τὸ νενομισμένον τέλος, ἢ ἄλλως νὰ ἀναληφθῶσιν ὑπὸ τῶν κατόχων καὶ ἐξαχθῶσιν ἐκτὸς τῆς Αἰγύπτου. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι, ἂν, μὴ ὑπαρχούσης συμβάσεως ἐμπορικῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αἰγύπτου, δυνάμεθα νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τῆς συνθήκης τοῦ Καλιντζᾶ ὡς πρὸς τὸν καπνόν. Οἱ σύμβουλοι τοῦ Ἀγγλικοῦ στέμματος, ἐρωτηθέντες πρό τινος χρόνου, ἂν ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἐμπορικῶν συνθηκῶν δικαιοῦται νὰ ὑποβάλλῃ δασμολογικῶς εἰς οἷον ἂν θέλῃ σύστημα τὰ ξένα προϊόντα, τὰ εἰσαγόμενα εἰς Αἴγυπτον, ἀπήντησαν ὅτι δικαιοῦται. Πρό τινος χρόνου παρατηρεῖται τοιαύτη τάσις καὶ ἐργασία, ὅπως ἡ Αἴγυπτος ἀπαλλαχθῇ τῶν περιορισμῶν, οὓς ἐπιβάλλουσιν αἱ παλαιαὶ συνθῆκαι τῆς Τουρκίας μετὰ τῶν εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Ἀπὸ τοῦ 1879 ἐπέτρεψε διὰ φιρμανίου ὁ Σουλτάνος τῇ Αἰγύπτῳ νὰ συνομολογῇ ἀπευθείας μετὰ ξένων Κρατῶν ἐμπορικὰς συμβάσεις, καὶ συνεπείᾳ τοῦ φιρμανίου καὶ ἡμεῖς συνεδέθημεν μετ’ αὐτῆς διὰ συμβάσεως κατὰ τὸ 1884. Ἐρωτᾶται ἤδη, ἂν μετὰ τὴν κατάργησιν αὐτῶν τῶν συνθηκῶν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις νὰ ἀποφασίζῃ διὰ διατάγματος περὶ τῶν δασμῶν καὶ περὶ τοῦ τελωνειακοῦ συστήματος, ὅπερ πρέπει νὰ διέπῃ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ξένων ἐμπορευμάτων ἐν Αἰγύπτῳ, οἱ δὲ σύμβουλοι τοῦ Ἀγγλικοῦ στέμματος ἀπεφάνθησαν, ὡς εἶπον, ὅτι εἶναι ἐλευθέρα ἡ Αἴγυπτος νὰ θεσπίζῃ τὰ κατὰ τοῦτο ὅπως βούλεται. Ἡ γνώμη ὅμως αὕτη φαίνεται ὅτι δὲν ἐγένετο δεκτὴ παρὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, οὐδ’ ἐπίσης παρὰ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἐν Αἰγύπτῳ. Τοιαύτη δὲν εἶναι οὐδ’ ἡ γνώμη τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, ἂν κρίνῃ τις ἐκ τῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἔδωκεν ἐρωτηθεῖσα, ὅτι δηλονότι ἐννοεῖ, ὅτι καὶ ἐν Αἰγύπτῳ μετὰ τὴν λῆξιν τῶν συνθηκῶν τῶν ἐμπορικῶν, ἃς πολλὰ Κράτη συνωμολόγησαν μετὰ τῆς Αἰγύπτου, θὰ ἐφαρμόζηται τὸ πρώην καθεστὸς, δηλ. τὸ καθιερούμενον ὑπὸ τῶν μετ’ αὐτῆς συνθηκῶν. Λόγῳ τῶν συνθηκῶν, τῶν μετὰ τῆς Τουρκίας συνωμολογημένων, ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, ἀποτελοῦσα μέρος τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους, ὑποχρεοῦται νὰ ἀνέχηται τὸ καθεστὸς, τὸ ὁποῖον ἡ συνθήκη τῆς Τουρκίας μετὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν ἐδημιούργησε, καὶ εἰς αὐτὸ ἀναγκαίως ὑποβάλλεται μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἐμπορικῶν συνθηκῶν, ἃς συνωμολόγησε μετ’ ἄλλων Κρατῶν. Εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν εὑρίσκεται καὶ ἡ Ἑλλὰς μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως, διατελεῖ δηλ. ὑπὸ τὸ καθεστὸς, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε πρὸ τοῦ 1884, ὅτε συνωμολογήθη ἡ πρώτη σύμβασις τῆς Ἑλλάδος μετὰ τῆς Αἰγύπτου, τὸ καθεστὸς τὸ ὑφιστάμενον δυνάμει τῆς συνθήκης τῆς Καλιντζᾶ. Κατ’ αὐτὸ, πάντα τὰ ἐμπορεύματα ἡμῶν εἰσήρχοντο εἰς Αἴγυπτον ὑπὸ τὸ αὐτὸ τέλος, ὑφ’ ὃ καὶ εἰς τὴν ἄλλην Τουρκίαν. Ἀλλ’ ὁ καπνὸς ἡμῶν δὲν εἰσήρχετο εἰς Αἴγυπτον, διότι δὲν εἰσήρχετο καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν, διότι ἡ εἰσαγωγή του ἦτο ἀπηγορευμένη ἕνεκα τοῦ μονοπωλίου. Ἄν ἐλέγομεν εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν: «πῶς ἐπιτρέπεις νὰ εἰσάγωνται καπνοὶ ἄλλων Κρατῶν»; θ’ ἀπήντα: «διότι συνδέονται μετ’ ἐμοῦ δι’ ἰδιαιτέρων συμβάσεων ἐμπορικῶν, ὡς καὶ σὺ συνεδέεσο ἄλλοτε, καὶ δυνάμει τῶν συμβάσεων αὐτῶν τῶν ἐμπορικῶν ἀπολαμβάνουσι τοῦ δικαιώματος τοῦ εἰσάγειν τοὺς καπνοὺς αὐτῶν.» Τοῦτο τὸ δικαίωμα ἡ Ἑλλὰς νὰ ἐπικαλεσθῇ σήμερον δὲν δύναται, ἀφοῦ δὲν τελεῖ πλέον συνδεδεμένη διὰ συμβάσεως μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως. Νὰ ἐπικαλῆται ἡ Ἑλλὰς τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἡ Αἴγυπτος ἔχει μετ’ ἄλλων Κρατῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει μετ’ αὐτῆς σύμβασιν, δι’ ἧς νὰ ἐπικαλῆται τὰ πλεονεκτήματα τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου ἔθνους. Οὔτε ἐπίσης δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ τὰς συμβάσεις ταύτας τῆς Αἰγύπτου μετὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 27 τῆς συνθήκης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, διότι τὸ ἄρθρον 27 τῆς συνθήκης αὐτῆς ἐννοεῖ νὰ παραχωρήσῃ τῇ Ἑλλάδι τὰ πλεονεκτήματα ἐκεῖνα, ὅσα αὐτὴ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις παρεχώρησε διὰ συνθηκῶν πρὸς ἄλλα Κράτη, οὐχὶ δὲ καὶ ὅσα πλεονεκτήματα παρεχώρησεν εἰς ἄλλα Κράτη ἡ Κυβέρνησις ἡ Αἰγυπτιακὴ, ἀπευθείας μετ’ αὐτῶν συμβαλλομένη ὡς πρὸς τὰ ἐμπορικὰ αὐτῆς συμφέροντα. Ἂν πάλιν ἐλέγομεν εἰς τὴν Αἴγυπτον: «πῶς ἐπιτρέπεις νὰ εἰσάγωνται τουρκικὰ καπνὰ εἰς τὴν χώραν σου»; θὰ μᾶς ἀπήντα: «διότι ὁ καπνὸς ὁ τουρκικὸς, ὁ εἰσαγόμενος εἰς Αἴγυπτον, εἰσάγεται ἐντὸς τοῦ Κράτους τοῦ Τουρκικοῦ, ὁ δὲ φόρος, ὃν πληρόνει εἰσαγόμενος εἰς Αἴγυπτον, εἶναι φόρος ἐσωτερικὸς, τὸν ὁποῖον δὲν δύνανται νὰ ἐπικαλεσθῶσι τὰ ξένα Κράτη ὑπὲρ τῶν ἰδίων καπνῶν.» Τὸ παράδειγμα ἑπομένως δὲν δύναται νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀπόψεις τοῦ ζητήματος, αἱ ὁποῖαι προέχουν, καὶ αἱ ὁποῖαι νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει. Ἂν ὁ ἔντιμος προλαλήσας καὶ μετ’ αὐτὰς νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἐξέφρασε, καὶ δύναται νὰ παρουσιάσῃ ἐπιχειρήματα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὑποστηρίξῃ σπουδαίως τοιαύτην γνώμην, βεβαίως ἠθέλομεν εὐχαρίστως τὰ ἀποδεχθῇ, ἂν ἠθέλομεν εὑρεθῇ σύμφωνοι. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἔχουσι τὰ πράγματα ὡς τὰ ἐξέθηκα, δὲν νομίζω ὅτι ἐπὶ τοιούτων δεδομένων δύναται νὰ προσαρμοσθῇ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασε.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀκριβῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος, τουτέστιν ἵνα παραστήσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πρέπει μὲν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει πάνθ’ ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξέθηκεν ὡς ἀποτελοῦντα τὴν ἄποψιν τὴν Αἰγυπτιακὴν τῆς ὑποθέσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβῃ ταῦτα ὑπ’ ὄψει, ἵνα τὰ ἀποκρούσῃ, οὐδαμῶς δὲ ἵνα ἐργασθῇ συμφώνως πρὸς αὐτὰ, διότι ἀναμφήριστα ἔχει ἐν Αἰγύπτῳ ἡ Ἑλλὰς δικαιώματα ἐκ τῆς συνθήκης τοῦ Καλιντζᾶ, ἀπολήγοντα εἰς ὅσα ἐξέθηκα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸ ὀλίγου, ἀναπτύσσων τὴν ἄποψιν τὴν αἰγυπτιακὴν τοῦ ζητήματος, ἔλεγεν, ὅτι ἡ Αἴγυπτος θέλει ἀποκρούσει πᾶσαν ὑπὲρ τῶν προϊόντων αὐτῆς ἀξίωσιν τῆς Ἑλλάδος, στηριζομένην ἐπὶ τῶν πλεονεκτημάτων, ὧν ὑπὲρ τῶν ἰδίων αὐτῆς προϊόντων ἀπολαύει ἡ Τουρκία, διότι ἡ Αἴγυπτος εἶναι Τουρκικὸν Κράτος, ἑπομένως τὰ παρ’ αὐτῆς παρεχόμενα πλεονεκτήματα εἰς τὴν Τουρκίαν δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς παροχαὶ πρὸς εὐνοούμενον ξένον Κράτος. Ὀρθὸν τοῦτο, ἀλλὰ τί ἀποδεικνύει; Ὅτι ἡ Αἴγυπτος ὑπόκειται εἰς τὰς πρὸς τὴν Τουρκίαν συνθήκας, ὅτι ἡ συνθήκη τοῦ Καλιντζᾶ ἰσχύει σήμερον, ὅτι δὲν ἰσχύει ἡ συνθήκη τῆς 3ης Μαΐου 1884. Ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐκθέτων τὰ τῆς ὑποθέσεως ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τὰ γινώσκει παριστώμενα ὑπὸ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, εἶπεν ὅτι ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν ἤδη, ὅτι, καταργουμένης τῆς συνθήκης τοῦ 1884, ἐπανέρχονται τὰ πράγματα εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ ἦσαν πρότερον, ἀναντιῤῥήτως δὲ πρὸ τοῦ 1884 ὑπήγοντο τὰ τῶν σχέσεων Αἰγύπτου καὶ Ἑλλάδος εἰς τὴν συνθήκην τοῦ Καλιντζᾶ. Καὶ δὲν εἰσήγοντο μὲν τότε τὰ ἑλληνικὰ καπνὰ εἰς Αἴγυπτον, ἀλλὰ δὲν εἰσήγοντο τότε διότι οὐδενὸς ξένου Κράτους τὰ καπνὰ εἰσήγοντο. Σήμερον ὑπαγόμεθα εἰς τὴν συνθήκην τοῦ Καλιντζᾶ περὶ τὰ τῶν σχέσεων πρὸς τὴν Αἴγυπτον ἐν περιστάσεσιν ἀλλοίαις, διότι σήμερον ἓξ Κράτη ξένα εἰσάγουσι καπνὰ εἰς Αἴγυπτον. Δυνάμεθα ἄρα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὸ 27ον ἄρθρον τῆς συνθήκης τοῦ Καλιντζᾶ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο ὑποβάλλει τὴν ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος ἀπόλαυσιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐνασκουμένου ὑπὸ ἄλλου ξένου Κράτους εἰς τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ὑποβληθῇ καὶ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὰ αὐτὰ ἀνταλλάγματα. Ἀλλ’ εἰς τὰ ἀνταλλάγματα ἡ Ἑλλὰς ὑποβάλλεται, διότι, καὶ κατὰ τὴν δήλωσιν τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, τῆς Ἑλλάδος αἱ σχέσεις πρὸς τὴν Αἴγυπτον θέλουσι κανονίζεσθαι κατὰ τὸ διεθνὲς καθεστὸς, ἐξ οὗ ἀποῤῥέουσι τὰ δικαιώματα καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Ἑλλάδος ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ Κράτει, ἐφ’ ὅσον διὰ συμβατικῶν διατάξεων δὲν ῥυθμίζονται εἰδικῶς. Ἀφοῦ λοιπὸν σήμερον ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει, ὅτι ἐλλείψει εἰδικῆς συμβάσεως διέπουσι τὰς σχέσεις αὐτῆς πρὸς τὴν Ἑλλάδα αἱ συνθῆκαι Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, πρέπει μόνον νὰ ἐξετάσωμεν, τί ἐκ τῶν συνθηκῶν τούτων ἀποῤῥέει. Ἐκ τῶν συνθηκῶν τούτων, αἵτινες εἶναι τὰ πρωτόκολλα τοῦ 1830 καὶ ἡ συνθήκη τοῦ 1855, βεβαίως ἀποῤῥέει τὸ δικαίωμα τῆς Ἑλλάδος, ὅπως οὐδὲν ἄλλο Κράτος ἐν Αἰγύπτῳ ἀπολαύῃ δικαιωμάτων, ὧν δὲν ἀπολαύει ἡ Ἑλλὰς, παρέχουσα τὰ αὐτὰ ἀνταλλάγματα. Παρεχομένων ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους τῶν ἀνταλλαγμάτων, ἅτινα ἀποτελοῦσι τὸ συμβατικὸν καθεστὸς ἐν Αἰγύπτῳ, δὲν δύναται ἡ Αἴγυπτος ἄνευ αὐθαιρεσίας νὰ ἀρνηθῇ εἰς τὰ ἑλληνικὰ τὰ πλεονεκτήματα, ἅτινα παρέχει εἰς τὰ καπνὰ τῶν ἐξ ἄλλων Κρατῶν. Τὸ ζήτημα τῆς καταργήσεως τοῦ δικαίου τῶν παλαιῶν συνθηκῶν, τῶν capitulations, ἐν Αἰγύπτῳ πάντες γινώσκομεν, ὅτι ἀνακινεῖται πάντες γινώσκομεν, ὅτι ὑπάρχει Κράτος ἐνδιαφερόμενον, ὅπως αἱ παλαιαὶ συνθῆκαι θεωρηθῶσιν ὡς κατηργημέναι ἐν Αἰγύπτῳ, ἀλλὰ καὶ πάντες γινώσκομεν, ὅτι ἡ Δύναμις, ἡ ἐνδιαφερομένη εἰς τοῦτο, δὲν ἐπέτυχε μέχρι τοῦδε, ὅπως ἀναγνωρισθῇ ὑπὸ τῆς Εὐρώπης τὸ νέον τοῦτο καθεστός. Ὑπὸ τῆς Εὐρώπης θεωρεῖται ὑφιστάμενον ὡς πρὸς τὴν Αἴγυπτον τὸ παλαιὸν καθεστός. Ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται ἐν Αἰγύπτῳ τὸ παλαιὸν καθεστὸς, ἡμεῖς ἔχομεν δικαίωμα καὶ ἐν Αἰγύπτῳ, ὡς καὶ ἐν Τουρκίᾳ, νὰ ἐπικαλώμεθα τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 27 τῆς συνθήκης τοῦ Καλιντζᾶ. Ἐπὶ τούτου λοιπὸν τοῦ ἄρθρου νομίζω ὅτι πρέπει νὰ στηριχθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἀπαιτήσῃ, ὅπως τὰ ἀποτεταμιευμένα ἑλληνικὰ καπνὰ ἐν Αἰγύπτῳ μὴ ὑποβληθῶσιν εἰς ὑποχρέωσιν, εἰς ἣν δὲν ὑποβάλλονται τὰ ἀποτεταμιευμένα καπνὰ τῶν ἐξ ἄλλων Κρατῶν, καὶ ὅπως εἰσάγωνται τὰ ἀποστελλόμενα ἑλληνικὰ καπνὰ εἰς τὴν Αἴγυπτον ὑφ’ οὓς ὅρους εἰσάγονται καὶ τὰ ἀποστελλόμενα καπνὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν. Ταῦτα πάντα ἐπιφυλαττομένου τοῦ δικαιώματος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐξακολουθήσῃ τὰς διαπραγματεύσεις περὶ ἀνανεώσεως τῆς συμβάσεως, αἵτινες εἶναι ὅλως ἄσχετοι πρὸς τὸ προκείμενον.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ.

§72ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦ Ὑπουργείου, ἢ τὸ τροποποιηθὲν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἀνέλαβε τὴν μελέτην αὐτοῦ;

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Θὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τὸ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέν.

§74ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον παρεπέμφθη εἰς ἐπιτροπήν, τὴν ὁποίαν κατήρτισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐξ ἀντιπροσώπων τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν, οἵτινες εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωσι κάλλιον παντὸς ἄλλου καὶ περὶ τῆς ἁρμοδίου φορολογίας τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ, καὶ τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς καταπολέμησιν τῆς λαθρεμπορίας αὐτοῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ συνῆλθε καὶ ἐξέθηκε τὴν γνώμην αὐτῆς ἐπὶ τοῦ οἰκείου νομοσχεδίου, ἐπενεγκοῦσα τροποποιήσεις, ὅσας ἐνόμισεν ἀναγκαίας. Ἴσως οἱ συντάξαντες τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον διατελοῦσιν εἰς ἄγνοιαν τῆς καταστάσεως τῶν χωρίων τῶν κατοικουμένων ὑπὸ καλλιεργητῶν τῆς καπνοφυτείας. Βεβαιῶ πάντας τοὺς κυρίους τούτους, ὅτι τὰ Λιμνοχώρια τῆς ἐπαρχίας Ἄργους, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, ἅτινα κατοικοῦνται ἀπὸ τοιούτους καλλιεργητάς, ὄχι μόνον δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσωσι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἀλλ’ οὐδὲ τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν γνωρίζουσι, διότι εἶναι Ἀλβανόγλωσσοι. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἠθέλησε διὰ τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος ν’ ἀπαλλάξῃ τοὺς παραγωγοὺς ἀπὸ τὰς πολυπλόκους διατυπώσεις τῶν δηλώσεων, καὶ διὰ τοῦτο συνέστησε τὰ κοπτήρια, τὰ ὁποῖα ἐθεώρησεν ὡς μέτρον ἐπιτηδειότερον τῶν δηλώσεων εἰς τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου. Τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον δὲν καταργεῖ τὰ κοπτήρια, ἀλλὰ συνδυάζει αὐτὰ μὲ τὸ καταργηθὲν σύστημα τῶν δηλώσεων, καὶ φέρει νέον σύστημα, λίαν δυσεφάρμοστον καὶ καταθλιπτικόν. Τίς ἐκ τῶν χωρικῶν ἐκείνων, Κύριοι, θὰ κατανοήσῃ τὸ πολύπλοκον νομοσχέδιον; Πολλαὶ μέχρι τοῦδε οἰκογένειαι τῶν παραγωγῶν ἐδυστύχησαν ἐκ τῶν τοιούτων φορολογικῶν πειραμάτων καὶ θὰ καταστραφῶσι τελέως, ἐὰν ἡ γνώμη τῶν ἀντιπροσώπων τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν δὲν ληφθῇ ὑπ’ ὄψει· διότι αὐτοὶ κάλλιον παντὸς ἄλλου δύνανται νὰ ἠξεύρωσι τὰς ἀνάγκας τῶν παραγωγῶν καὶ τὸν συνδυασμὸν αὐτῶν πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν ἠδυνήθη νὰ περιστείλῃ τὸ λαθρεμπόριον τοῦ καπνοῦ, ὄχι διότι δὲν ὑπῆρχε σχετικὴ διάταξις νόμου, ἀλλὰ διότι δὲν εἶχε τὴν ἀπαιτουμένην ἐκτελεστικὴν δύναμιν, ὡς καταργήσασα τὴν χωροφυλακὴν, προσέτι δὲ οὔτε τὴν ἀπαιτουμένην δεξιότητα. Διατὶ δὲ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη κατήργησε τὴν χωροφυλακὴν, ἥτις εἶναι ὁ φυσικὸς διώκτης τοῦ λαθρεμπορίου; Τὸ διατὶ δὲν τὸ ἠξεύρω· ἀλλ’ ὅπως καὶ ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, κακῶς ἔπραξε τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, θέσαν ἄστοχον χεῖρα ἐπὶ τῆς χωροφυλακῆς. Ἐφ’ ὅσον τὸ καταδιωκτικὸν τοῦτο σῶμα καὶ προληπτικὸν ὅλων ἐν γένει τῶν ποινικῶν πράξεων δὲν λαμβάνει τὴν δέουσαν θέσιν του, συμφώνως πρὸς τὸ ὀργανικὸν ἀρχικὸν διάταγμα, θὰ ἔχωμεν πάντοτε τὰ αὐτά· πάντοτε νομοσχέδια καὶ πάντοτε ἀκατάσχετα λαθρεμπόρια. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὴν ἀδυναμίαν τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν καταδίωξιν τῶν λαθρεμπόρων τοῦ καπνοῦ διὰ νέου νόμου θέλομεν νὰ ἐπιῤῥίψωμεν ἐπὶ τῆς πολυκαμάτου ράχεως τῶν πτωχῶν παραγωγῶν. Τοὺς παραγωγοὺς ὅμως τούτους, οἵτινες πληρόνουσι τὸν βαρὺν τοῦ καπνοῦ φόρον, δὲν κατωρθώσαμεν ἀκόμη νὰ τοὺς μάθωμεν τὴν Ἑλληνικὴν γλῶσσαν, διὰ νὰ δύνανται νὰ κατανοῶσι τοὺς νόμους τῆς χώρας καὶ νὰ συμμορφῶνται πρὸς αὐτούς. Θέλετε ν’ ἀπαλλάξητε τὸν τόπον ἀπὸ τὴν λαθρεμπορίαν, καὶ τοὺς καπνοπαραγωγοὺς ἀπὸ τὴν δυσάρεστον θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται ἀπὸ πολλοῦ; Συγκομίσατε ὑμεῖς τὰς ἐτησίας παραγωγὰς τῶν καπνῶν εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ Δημοσίου, ἀποζημιοῦντες τοὺς παραγωγοὺς κατὰ τὸ δέον, καὶ κατόπιν πωλήσατε τοὺς καπνοὺς, ὅπως θέλετε, καὶ θέσατε εἰς αὐτοὺς οἱονδήποτε καὶ ὁσονδήποτε φόρον θέλετε. Ἐν ὅσῳ δὲν πράττετε τοιοῦτόν τι, εἶναι ματαιοπονία νὰ ἔρχησθε καθ’ ἑκάστην μὲ νέα νομοσχέδια καὶ νέα συστήματα ἀνεφάρμοστα. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἦλθεν ὑπὸ τὸ πρόσχημα νὰ ἀνακουφίσῃ τὸν φορολογούμενον λαὸν ἀπὸ τὰς δηλώσεις, καὶ εἶπεν, ὅτι διὰ τῆς συστάσεως τῶν κοπτηρίων θὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς παραγωγούς. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι τὰς δηλώσεις ἀπηχθάνετο ὁ λαός, ὡς λίαν ἐπαχθεῖς. Τὸ νέον ὅμως νομοσχέδιον, ἀντὶ νὰ εὕρῃ νέον τι σύστημα, ἀνακουφιστικώτερον, οὐ μόνον τὰ κοπτήρια ἀφίνει ἄθικτα, ἀλλὰ εἰς τὸ ἐπαχθὲς αὐτῶν προστίθησι καὶ τὰς δηλώσεις, δηλαδὴ εἰς τὸν βαρὺν φόρον, ὃν φέρει ὁ λαὸς, προστίθησι καὶ τὸ ἐπανωγόμι, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ λαοῦ. Μὲ λύπην μου βεβαιῶ τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν, ὅτι, ἐὰν θελήσωσι νὰ ἐπιβαρύνωσι τοὺς ἐντολεῖς των διὰ τοιούτων διατάξεων, δὲν θὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ὅταν ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν, συνισταμένην ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν, βεβαίως εἶχεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ γνώμη τούτων θὰ ἦτο ἀποδεκτή· παραδόξως ὅμως βλέπω, ὅτι τοὐναντίον συμβαίνει. Αὕτη εἶναι ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἐγὼ διαμαρτύρομαι. Εἶμαι ἐντολοδόχος καπνοφόρου ἐπαρχίας, καὶ διὰ τοῦτο οὐδέποτε θὰ ψηφίσω νομοσχέδιον δυσχεραῖνον ἐπὶ τοσοῦτον τὴν θέσιν τῶν παραγωγῶν. Δὲν γνωρίζω ὁποίας τροποποιήσεις θὰ φέρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς εἶπεν, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θὰ δεχθῶ καὶ ταύτας, ἐὰν γείνωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δηλώσεων, διότι ὁ καπνοπαραγωγὸς τῆς Ἀργολίδος θὰ δυσκολευθῇ νὰ ἐννοήσῃ αὐτὰς, καὶ νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς πολυπληθεῖς διατυπώσεις των. Δὲν εἶναι δίκαιον τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα πηγάζουσιν ἐκ τῆς ἀνικανότητος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, νὰ καταλογίζωνται διὰ νόμου εἰς βάρος τοῦ φορολογουμένου λαοῦ. Ἐὰν ἐξευρεθῇ τρόπος πρὸς περιστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου καὶ τῶν καταχρήσεων, πᾶν σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλετε θέσει εἰς ἐνέργειαν, θὰ πραγματοποιηθῇ, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι εὐπειθὴς εἰς τοὺς νόμους τῆς πατρίδος του. Μοὶ παρετήρησάν τινες, ὅτι ἐπλανήθην καὶ ὅτι ἀπὸ πλάνην συνεφώνησα μὲ τὴν γνώμην τῶν συναδέλφων μου, τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν ἐπιτροπήν· ἀλλὰ βεβαιῶ αὐτοὺς, ὅτι αὐτοὶ εὑρέθησαν εἰς πλάνην, σκεφθέντες οὕτω. Οἱ συνάδελφοί μου ἀληθῶς γνωρίζουσι τὰ πράγματα πολὺ καλλίτερον ἀπὸ ἐμὲ, καὶ ἐγὼ ὅμως δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι τὸ σύστημα τὸ οὕτω παρουσιασθὲν εἶναι καταστρεπτικὸν διὰ τοὺς παραγωγούς. Τὸ λαθρεμπόριον δὲν καταβάλλεται διὰ τῆς ἐπιβαρύνσεως τῶν φορολογουμένων, ἀλλὰ διὰ τῆς διηνεκοῦς, ἀγρύπνου καὶ εὐσυνειδήτου ἐκτελέσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ἐκριζοῦται. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔθεσε δρακοντείους διατάξεις, αἵτινες δύνανται νὰ ἐπιφέρωσι τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει. Ἡ αὐστηρότης τῶν νόμων δὲν εἶναι κακὴ εἴς τινας περιπτώσεις καὶ ἔχομεν παραδείγματα. Πρότερον τὰ Στρατοδικεῖα συχνότατα ἐδίκαζον χωροφύλακας καὶ στρατιώτας ἐπὶ ἀποδράσει κληρωτῶν καὶ στρατευσίμων, οὓς συνώδευον, σήμερον ὅμως δὲν συμβαίνει τοιοῦτόν τι, διότι ἐπῆλθεν ἡ δρακόντειος διάταξις τοῦ περὶ γενικῆς στρατολογίας νόμου, καθ’ ἣν οἱ μὴ ἐμπροθέσμως παρουσιασθέντες κληρωτοὶ τιμωροῦνται μὲ πρόσθετον ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς αὐστηρᾶς ταύτης διατάξεως ὑπῆρξαν λίαν εὐχάριστα. Πρότερον ἔπρεπε κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς χωροφυλακῆς δύο χωροφύλακες νὰ συνοδεύωσιν ἕνα στρατεύσιμον ἢ κληρωτὸν, σήμερον ὅμως πεντήκοντα κληρωτοὺς συνοδεύει εἷς μόνον χωροφύλαξ, οὗτοι δὲ οὔτε ἀναψυχὴν ἀφίνουσι νὰ λάβῃ ὁ χωροφύλαξ οὗτος κατὰ τὴν πορείαν, φοβούμενοι μήπως δὲν φθάσωσιν ἐγκαίρως εἰς τὰ σχετικὰ τῆς κατατάξεως αὐτῶν σώματα καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν τιμωρίαν τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας. Ἡ ἐπιτροπὴ γνωρίζει, ὅτι ἡ αὐστηρότης τοῦ νόμου δύναται νὰ φέρῃ εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, ἐὰν καλῶς ἐφαρμόζηται ὁ νόμος, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ὑπῆρχεν ἀνάλογος τιμωρία διὰ τοὺς λαθρεμπόρους, καὶ διὰ τοῦτο οὗτοι ἐθρασύνθησαν ἐπὶ τοσοῦτον. Ἐὰν ὅμως ὁ λαθρέμπορος μάθῃ, ὅτι θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν φυλακὴν καὶ θὰ τιμωρηθῇ μὲ ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν φυλάκισιν, θὰ σκεφθῇ πολὺ, πρὶν ἀποφασίσῃ νὰ κερδοσκοπήσῃ διὰ τῆς λαθρεμπορίας. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξεύρωμεν μέτρα σωστὰ καὶ πραγματικὰ διὰ τὴν περιστολὴν τῆς λαθρεμπορίας, καὶ ὄχι νὰ συντάσσωμεν καὶ νὰ ψηφίζωμεν νόμους ἐπὶ νόμων πρὸς δυστυχίαν τῶν παραγωγῶν. Ἐὰν, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐγνωρίζατε τί ὑποφέρουν οἱ καπνοφυτευταὶ, ἠθέλετε σχίσει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀντὶ νὰ τὸ φέρητε εἰς συζήτησιν. Οἱ ἐργαζόμενοι τὴν γῆν πρὸς παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ, ἐκ τῆς καλλιεργείας αὐτοῦ μόλις καλύπτουσι τὰς διὰ τὴν παραγωγὴν δαπάνας των. Ἤδη μάλιστα, ὅτε λέγεται, ὅτι οἱ ἑλληνικοὶ καπνοὶ δὲν γίνονται δεκτοὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον, εἶναι πολὺ χειροτέρα ἡ θέσις των, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν κατωρθώσῃ νὰ γείνωσι δεκτοὶ οἱ καπνοὶ, ὡς μέχρι τοῦδε, οἱ καπνοπαραγωγοὶ δὲν δύνανται νὰ σταθῶσι. Τὰ Δραπανοχώρια τῆς Ἀργολίδος καὶ ὅσα ἄλλα λαλοῦσι τὴν ἀλβανικὴν, μὴ δυνάμενα νὰ ἐννοήσωσι τὸν πολύπλοκον τοῦτον νόμον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς αὐτόν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐκ πεποιθήσεως καὶ ἐκ καθήκοντος θὰ πολεμήσω τὸ τοιοῦτο νομοσχέδιον, καὶ θὰ τὸ καταψηφίσω. Θεωρῶ λίαν ἄδικον νὰ ἀναθέσω τὴν φύλαξιν τῶν λαθρεμπόρων εἰς ἀνθρώπους, οἵτινες ἐκ τῆς διηνεκοῦς καὶ ἐπιτεταμένης ἐργασίας των ἀναμένουσι τὴν συντήρησίν των. Ἑπομένως θὰ καταψηφίσω νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προώρισται νὰ μεταβάλῃ τοὺς γεωργοὺς εἰς χωροφύλακας. Τέλος φρονῶ, ὅτι αἱ αὐστηραὶ ποινικαὶ διατάξεις, πατρικῶς ἐφαρμοζόμεναι μετὰ δεξιότητος, δύνανται νὰ περιστείλωσι τὸ λαθρεμπόριον· καὶ ἔτι κάλλιον θὰ κατορθωθῇ τοῦτο, ἐὰν καταργηθῇ ἡ ἐπιβληθεῖσα πέρυσιν ἐπὶ πλέον αὔξησις τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ ἀπὸ δραχμῶν 4 εἰς δραχμὰς 5 καὶ 20)00 κατ’ ὀκᾶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὰ παρ’ ἐμοῦ ἐκτεθέντα, ἔχων ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δὲν εἶναι λόγοι ἰδικοί μου, ἀλλὰ ἐξέρχονται ἐκ τῶν σπλάχνων τῶν καπνοφυτευτῶν, καὶ νὰ μὴ θελήσῃ νὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς ἀνθρώπους τούτους, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ προσώπου των ἀπολαμβάνουσι τὸν ξηρὸν ἄρτον των, πληρόνοντες ἅμα βαρυτάτους φόρους.

§75ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἰ καὶ συμφωνῶ ἐν μέρει εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου μετὰ τοῦ προλαλήσαντος, δὲν συμφωνῶ καὶ καθ’ ὁλοκληρίαν. Εἶμαι σύμφωνος εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, διότι νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι προσωρινὸν, καὶ εἶναι προσωρινὸν, διότι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον πρὸ πολλοῦ λειτουργεῖ, εἶναι καταδεδικασμένον· διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν δύναται νὰ προλάβῃ τὰ λαθρεμπόρια, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἶναι σύστημα καταθλιπτικὸν ὡς πρὸς τοὺς φορολογουμένους. Δὲν ἐννοῶ δὲ διατὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἄλλοτε, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπαρουσίασεν ἐν τῇ Βουλῇ νομοσχέδιον μονοπωλίου, δὲν τὸ ὑποστηρίζει κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην. Κατὰ τὸ σύστημα ἐκεῖνο, ἐὰν δέν με ἀπατᾷ ἡ μνήμη, συνιστῶντο ἀποθῆκαι διάφοροι ἐν Ἑλλάδι μονοπωλίου, καὶ κατὰ μῆνα Νοέμβριον, ὅτε γίνεται ἡ τέγγιασις τοῦ καπνοῦ εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν καπνοπαραγωγῶν, ἠγόραζεν ἡ Κυβέρνησις τὸν καπνὸν κατὰ ποιότητα, παρ’ αὐτῆς δὲ ἠγόραζον οἱ καπνέμποροι. Τὸ σύστημα τοῦτο νομίζω ὅτι εἰς τὴν Ἑλλάδα ἤθελεν εὐδοκιμήσει, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις διῄρει τὰς ἐπαρχίας τὰς καπνοφόρους ὡς καὶ τὰς ποιότητας τοῦ ἐν αὐταῖς παραγομένου καπνοῦ, διότι αἱ ποιότητες ἑκάστης ἐπαρχίας εἶναι γνωσταί, ἂν καὶ παραλλάσσουσιν ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν· π. χ. τὸ Ἄργος δὲν ἔχει παρὰ δύο ποιότητας· τὴν τελευταίαν, ἡ ὁποία πωλεῖται πρὸς 60 λεπτὰ, καὶ τὴν πρώτην, ἡ ὁποία πωλεῖται πρὸς 1,20· τὸ Ξηροχώριον ἔχει ὡσαύτως δύο ποιότητας: τὴν πρώτην, ἡ ὁποία πωλεῖται πρὸς 3 δραχμὰς, καὶ τὴν δευτέραν, ἡ ὁποία πωλεῖται πρὸς 1,20–1,50.

§76ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Καὶ ἡ ἐπαρχία Ἄργους ἔχει καπνὸν πωλούμενον πρὸς 3,50 τὴν ὀκᾶν.

§77ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Αἱ ποιότητες θὰ χαρακτηρισθῶσι παρ’ εἰδημόνων ἅπαξ διὰ παντός. Διὰ τοῦτο ἀποφαίνομαι, ὅτι ὁ τρόπος, δι’ οὗ ζητεῖ τὸ νομοσχέδιον νὰ γίνωνται αἱ δηλώσεις, δὲν εἶναι ὀρθὸς καὶ θ’ ἀποβῇ καταθλιπτικός. Δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸς ὁ τρόπος, διότι ποίαν ποιότητα θὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει; τοῦ Ἀγρινίου; τοῦ Ἄργους; τοῦ Ξηροχωρίου; τῆς Λαμίας; ἢ τῆς Θεσσαλίας; Ἡ ποιότης διαφέρει κατὰ τόπους, ὡς σᾶς εἶπον. Ἴσως τὰς δηλώσεις ἐζήτησεν ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον διὰ νὰ προλάβῃ τὰ λαθρεμπόρια, τὰ ὁποῖα γίνονται, καὶ διὰ νὰ βεβαιώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν πλειοτέραν ἀξίαν πράγματος, ἐκ πνεύματος ταμιευτικοῦ ἀγόμενος, ἤτοι διὰ νὰ ἔχῃ εἰσόδημα μεγαλείτερον· ἀλλὰ τὸ τοιοῦτον νομίζω καταστρεπτικὸν διὰ τὸν παραγωγόν. Καὶ ἐγὼ, ὅστις εἶμαι ἀπὸ ἐπαρχίαν καπνοπαραγωγὸν καὶ ἐννοῶ αὐτὰ τὰ πράγματα καὶ ὡς ἰδιοκτήτης, παρατηρῶ ὅτι εἶναι κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ὀρθὴ ἡ ἰδέα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὡς πρὸς τὴν περιστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου· ἀλλὰ δὲν θὰ κατορθώσῃ νὰ ἐξαλείψῃ τελέως τὸ λαθρεμπόριον, οὔτε θὰ παύσουν αἱ καταχρήσεις· ἐκτὸς δὲ τούτου, τὰ ἄτοπα ἅτινα θὰ προκύψουν ἐκ τοῦ καταθλιπτικοῦ τρόπου, δι’ οὗ θὰ γίνωνται αἱ δηλώσεις, θὰ καταστρέψωσι τὴν παραγωγήν. Διὰ τοῦτο δέχομαι ὡς προσωρινὸν τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον, νομίζω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει εἰς τὸ μέλλον διὰ νέου συστήματος νὰ καταργήσῃ τὸ ὑπάρχον. Ἄλλοτε ἐν Τουρκίᾳ ἑκάστη οἰκογένεια εἶχε καὶ ἓν μικρὸν κοπτήριον διὰ τὸν καπνὸν, τοῦ ὁποίου εἶχεν ἀνάγκην ἡ οἰκία. Λοιπὸν διὰ τοῦ συστήματος τῶν κοπτηρίων, ὅσα μέσα καὶ ἂν μεταχειρισθῇ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἀδύνατον νὰ καταῤῥίψῃ τὸ λαθρεμπόριον, περιορίζουσα τοῦτο κατὰ πολὺ, διότι αὐτὸ τὸ σύστημα τὸ ὑποστηρίζει. Ἐν τούτοις, ἂν καὶ κατάγομαι ἀπὸ καπνοφόρον ἐπαρχίαν, δὲν εἶμαι τόσον ἀπελπιστικὸς, ὅσον ὁ συνάδελφος, ὥστε νὰ εἴπω, ὅτι δὲν θέλω ψηφίσει τὸ νομοσχέδιον· τοὐναντίον θὰ τὸ ψηφίσω. Παρακαλῶ μόνον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταστήσῃ τοῦτο ὀλιγώτερον ἐπαχθὲς εἰς τὴν παραγωγὴν, ἂν καὶ προσωρινόν· καὶ πρῶτον νὰ λείψῃ ἡ δήλωσις, διότι ἡ ἐποχὴ, τὴν ὁποίαν ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι κατάλληλος. Ἀληθῶς τὸν Ὀκτώβριον μῆνα τελειώνει ἡ ἐργασία ἡ γεωργικὴ, ἀλλ’ οὐχὶ ὁλοσχερῶς, ὁ καπνὸς δὲν δύναται νὰ τεγγιασθῇ, δὲν δύναται νὰ ξεκρεμασθῇ ἀπὸ τὰς ἀρμάθας πρὶν βρέξῃ, πρὶν ἡ ἀτμοσφαῖρα ὑγράνῃ, πολλάκις δὲ συμβαίνει νὰ μὴ ἔχῃ βρέξει οὔτε τὸν Νοέμβριον· πῶς λοιπὸν δύναται ὁ χωρικὸς νὰ ζυγίσῃ τὸ εἰσόδημά του καὶ νὰ δηλώσῃ τὸ ποσόν; Ἑπομένως παρακαλῶ, τὸ 9ον ἄρθρον ἢ νὰ λείψῃ ἢ νὰ τροποποιηθῇ. Ὡσαύτως νομίζω, ὅτι θὰ καθίστατο τὸ σύστημα τοῦτο ὀλιγώτερον καταθλιπτικὸν καὶ ἤθελεν ἀποφέρει καὶ περισσότερον εἰσόδημα, ἂν ἤθελε καταργηθῆ τὸ πρόσθετον βάρος τῆς 1,20. Ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχεν ἀναβιβάσει εἰς δόγμα, ἐναντίον τῶν ἀρχῶν τῶν οἰκονομικῶν, ὅτι, «ἐφ’ ὅσον ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἀγγλίᾳ ἔθετον αἱ Κυβερνήσεις δασμὸν μεγαλείτερον εἰς τὰ τοιαῦτα μονοπώλια, ἐπὶ τοσοῦτον ηὔξανε καὶ τὸ εἰσόδημα τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ μετὰ τοσούτου σθένους ὑπερήσπιζε τὴν ἰδέαν ταύτην, ὥστε δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ἐγὼ ἐπίστευσα ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ταύτην, καὶ ἐνόμιζον ὅτι πράγματι, ὅσον εἰς τὸν καπνὸν καὶ τὰ οἰνοπνεύματα αἱ Κυβερνήσεις ἔθετον περισσότερον φόρον, ἐπὶ τοσοῦτον ἡ κατανάλωσις ηὔξανεν· ἀλλ’ ἡ πεῖρα ἐδῶ, εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀπέδειξεν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον αὐξάνομεν τὸν δασμὸν ἢ τὴν ἀξίαν τοῦ καπνοῦ, ἐπὶ τοσοῦτον αἱ εἰσπράξεις ἐλαττοῦνται. Διὰ τοῦτο, χάριν τοῦ Δημοσίου καὶ χάριν τῆς παραγωγῆς καὶ χάριν τῶν ἐμπορευομένων, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐλαττώσῃ τὸν φόρον τοῦτον τὸν πρόσθετον. Ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ, εἶπον ὑμῖν, ὅτι δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ συστήματος τούτου· ἔχω ἐναντίαν ἰδέαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ὁ νῦν καὶ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι μόνον διὰ τοῦ μονοπωλίου καὶ οἱ καπνέμποροι θὰ ὠφεληθῶσι περισσότερον καὶ οἱ παραγωγοὶ καὶ τὸ Δημόσιον. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἄλλοτε ὑπῆρχε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς, καὶ ἐκεῖ δὲ ἠθέλησαν νὰ εἰσαχθῇ τὸ μονοπώλιον· διὰ τοῦτο εἶχεν ἐξεγερθῆ ὅλος ὁ κόσμος, ὅστις ἐνόμιζεν, ὅτι ἤθελε καταστραφῆ ἡ βιομηχανία τῶν καπνεμπόρων ὡς καὶ ἡ παραγωγή· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐλειτούργησε τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ, ἀπεδείχθη ὅτι δὲν ἔκρινον ὀρθῶς, διότι καὶ καπνέμποροι εὑρέθησαν πολλοὶ, καὶ ἡ παραγωγὴ ὠφελήθη, καὶ τὸ Δημόσιον ἑκατονταπλασίασε τὰς εἰσπράξεις. Τοῦτο θέλει συμβῆ καὶ ἐν Ἑλλάδι. Διὰ τοῦτο ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου. Περαίνων τὸν λόγον, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ τροποποιήσῃ τὸ νομοσχέδιόν του καὶ ὡς πρὸς τὴν ποιότητα καὶ ὡς πρὸς τὰς δηλώσεις, καὶ τότε ὡς προσωρινὸν θέλομεν ψηφίσει αὐτὸ, ἀναμένοντες κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον τὴν τροποποίησιν τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος, ὡς ἀσυμφόρου καὶ εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τὴν παραγωγήν.

§78ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθεν ἡ φορολογία ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, γνωρίζετε πάντες. Κατὰ τὸ 1890 ὑπεβλήθη εἰς φόρον καταναλώσεως ποσὸν καπνοῦ κατὰ 20% ὀλιγώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐφορολογήθη κατὰ τὸ 1889, καὶ μολονότι ὁ δασμὸς κατὰ τὸ 1890 ἀνεβιβάσθη ἀπὸ 4 δραχμῶν εἰς 5 καὶ 20)00 τὸ ἔσοδον τοῦ Δημοσίου κατὰ τὸ 1890 εἶναι κατώτερον τοῦ κατὰ τὸ 1889. Ἀπέναντι τῆς καταστάσεως ταύτης ἑνὸς τῶν σπουδαιοτέρων φόρων τοῦ Δημοσίου δὲν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μείνῃ ἀδιάφορος. Προβλέποντες ὅτι ἡ ἐξακολούθησις τῆς καταστάσεως ταύτης ἤθελεν ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα ἑτέραν ἐλάττωσιν ἐντὸς τοῦ 1891, καὶ ὅτι οὕτω πως ὁ φόρος ὁ δικαιότερος καὶ λογικώτερος πάντων ἤθελεν ἀποβῆ οὐ μόνον μὴ παραγωγὸς, ἀλλὰ καὶ ἄδικος, ἐνομίσαμεν καθῆκον, ὅπως ποιήσωμεν ἐξαίρεσιν ἐπὶ τοῦ φόρου τούτου εἰς τὰς γενικὰς ἰδέας, αἵτινες ἐπεκράτησαν παρὰ τῇ Κυβερνήσει, τοῦ νὰ μὴ εἰσέλθωμεν εἰς ῥιζικὰς μεταβολὰς ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος, ἐξαίρεσιν, οὐχὶ ὅπως μελετήσωμεν καὶ προτείνωμεν τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον τόσας παρουσιάζει ἐλλείψεις, ἀλλ’ ὅπως, μέχρις ὅτου ὡριμάσῃ ἕτερον καταλληλότερον σύστημα, βελτιωθῇ τὸ ὑπάρχον κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἐπὶ βάσεων δικαίων καὶ λογικῶν. Ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ προσωρινὴ αὕτη βελτίωσις, πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ διόρθωσις τῆς ἀδείας, ἣν ἐμπεριέχει ὁ τρόπος τῆς ἐπιβολῆς τοῦ φόρου· δεύτερον νὰ διορθωθῇ ἡ ἔλλειψις, ἣν παρουσιάζουσι τὰ ἄγονα καπνοκοπτήρια, καὶ τρίτον νὰ προληφθῶσι τὰ λαθρεμπόρια, ἅτινα εἶναι ἡ μεγίστη πληγὴ τοῦ ἐπικρατοῦντος συστήματος. Ἄδικον εἶναι νὰ ἐπιβάλωμεν ἴσον φόρον ἐπὶ παντὸς καπνοῦ, ἐνῷ ὑπάρχουσι τοιοῦτοι διαφόρου ἀξίας. Δὲν πρέπει ὁ καπνός, τὸν ὁποῖον καπνίζει ὁ λαός, νὰ φορολογῆται ἐξ ἴσου μὲ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον καπνίζουσιν αἱ εὐπορώτεραι τάξεις. Ἕνεκα τούτου παρεδέχθην τὴν εἰς δύο κατηγορίας διάκρισιν τοῦ καπνοῦ, πρὸς διόρθωσιν τῆς ὑφισταμένης ἀδικίας. Ὑπάρχει δὲ καὶ ἑτέρα ἀδικία, ἥτις ἔγκειται εἰς τὸ ποσὸν τοῦ διδομένου σιγαροχάρτου εἰς ἑκάστην φορολογουμένην ὀκᾶν καπνοῦ. Τὸ προϊὸν τοῦτο εἶναι δυσανάλογον πρὸς τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν κατανάλωσιν τοῦ καπνοῦ. Διὰ τοῦτο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιλαμβάνεται διάταξις, ἐλαττοῦσα τὸ δι’ ἑκάστην ὀκᾶν διδόμενον σιγαρόχαρτον ἀπὸ 1200 φύλλων εἰς 1000, διότι τοῦτο εἶναι τὸ ποσὸν τοῦ σιγαροχάρτου, τὸ ἀπαιτούμενον πρὸς κατανάλωσιν μιᾶς ὀκᾶς καπνοῦ.

§79ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κατὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιγαρέτων;

§80ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ μοὶ κάμητε τὴν παρατήρησιν αὐτήν· δύνασθε νὰ καταναλώσητε καὶ μὲ 400 σιγάρα μίαν ὀκᾶν καπνοῦ, δύνασθε καὶ μὲ 1500 σιγάρα, ἀλλ’ ἐν γένει τὸ μέγεθος τοῦ σιγάρου, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη εἰς τὰς ἕξεις τοῦ τόπου, δίδει περίπου χίλια σιγάρα κατ’ ὀκᾶν.

§81ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ποιότητα ποῖος θὰ τὴν προσδιορίσῃ;

§82ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν ποιότητα ἀφῆκα νὰ τὴν προσδιορίσῃ ὁ συναγωνισμὸς τῶν καπνεμπόρων. Ὁ καπνέμπορος θὰ ἦναι ἐλεύθερος νὰ ὁρίζῃ, ἂν ὁ καπνός, τὸν ὁποῖον παρουσιάζει, ἦναι πρώτης ἢ δευτέρας ποιότητος· καὶ ἂν μὲν τὸν παρουσιάσῃ ὡς δευτέρας ποιότητος, θὰ πληρόνῃ τὸν κατώτερον ὅρον τοῦ φόρου, ἐὰν δὲ ὡς ἀνωτέρας ποιότητος, θὰ πληρόνῃ τὸν ἀνώτατον.

§83ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύναται λοιπὸν καπνὸν δευτέρας ποιότητος νὰ τὸν προσδιορίσῃ διὰ πρώτης.

§84ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀκολουθήσω τὰς σκέψεις μου. Τὸ σύστημα τοῦτο προτίθεμαι ν’ ἀναπτύξω περισσότερον. Ἐσκέφθην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἀγόνων καπνοκοπτηρίων. Γνωρίζετε πάντες, ὅτι ὑπάρχουσι καπνοκοπτήρια, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι δαπάνην πολὺ ἀνωτέραν τῶν εἰσπράξεων αὐτῶν. Βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ σκέψις καταργήσεως τῶν καπνοκοπτηρίων τούτων, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν ἐπισήμως νὰ καθιερωθῇ τὸ ἀφορολόγητον ὁλοκλήρων ἐπαρχιῶν· ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ τρόπος διορθώσεως τοῦ ἀτόπου τούτου. Τὴν διόρθωσιν ταύτην ἐθεώρησα ὅτι εὑρίσκω, ἀναθέτων εἰς ἐργολάβους τὴν κοπήν, σκευασίαν καὶ περιβολὴν διὰ τῶν ταινιῶν τοῦ καπνοῦ, ὁλοκλήρου δηλαδὴ τῆς ἐργασίας τῶν καπνεργοστασίων, καὶ ἀφίνων τὴν ἐπιτήρησιν ἁπλῶς καὶ τὴν ἀνωτέραν διεύθυνσιν εἰς ἄλλας ἀρχάς, μισθοδοτουμένας παρὰ τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου ὁ ἐργολάβος, ἀποκαθιστάμενος συνάμα ὑπόλογος, θέλει ἀσχολεῖσθαι περί τε τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου, τοῦ ὀφειλομένου εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ περὶ τὴν ἐν γένει συσκευὴν τοῦ καπνοῦ, θέλει δὲ κρατεῖ ὡρισμένον, διὰ δημοπρασίας ἐννοεῖται πάντοτε, ποσοστὸν αὐτὸς ἀπέναντι τῆς ἐργασίας του ταύτης, τὸ δὲ ὑπόλοιπον θέλει καταβάλλει εἰς τὸ ταμεῖον, ὡς δημόσιον ἔσοδον, ὑπαγόμενος εἰς τὰς εὐθύνας καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν ὑπολόγων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους. Τὸ σπουδαιότερον ὅμως τῶν ζητημάτων εἶναι ἡ πρόληψις τῶν λαθρεμπορίων. Δὲν εἶναι δυνατόν, εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκεται ὁ τόπος ἡμῶν καὶ ὑπὸ γεωγραφικὴν ἔποψιν καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐθίμων, νὰ προληφθῇ τὸ λαθρεμπόριον τοῦ καπνοῦ, ἐὰν μέχρι βαθμοῦ τινος οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Δημοσίου δὲν ἦναι ἐν γνώσει τοῦ ὑπάρχοντος καπνοῦ καὶ τῆς κυκλοφορίας αὐτοῦ· ἐφ’ ὅσον δὲν γνωρίζομεν, τίς ἔχει καπνὸν καὶ πόσον ἔχει, ἐφ’ ὅσον δὲν εἴμεθα ἀσφαλεῖς, ὅτι μετακινούμενος ὁ καπνὸς οὗτος ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, δὲν πρόκειται νὰ καταναλωθῇ λαθραίως, ἀλλὰ πρόκειται νὰ καταναλωθῇ νομίμως, ἐφ’ ὅσον, λέγω, τοῦτο δὲν γνωρίζομεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προληφθῶσι τὰ λαθρεμπόρια. Ἡ ἐπιβολὴ αὐστηρῶν ποινῶν θὰ ἔχῃ βεβαίως τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Δὲν κρέμαται τόσον ἐκ τῆς αὐστηρότητος τῶν ἐπιβαλλομένων ποινῶν ἡ ἐκτέλεσις τῶν φορολογικῶν νόμων, ὅσον ἐκ τῆς πλήρους καὶ ἐγκαίρου ἐκτελέσεως τῶν διατάξεων αὐτῶν. Αἱ σημεριναὶ δὲ ποιναὶ ἤθελον εἶσθαι ἀρκεταὶ, ὅπως προλάβωσι τὸ λαθρεμπόριον, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρωμεν τοὺς λαθρεμπόρους καὶ νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐγκαίρως τὰς ποινὰς ταύτας· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι τὸ δύσκολον. Καὶ ἡ ἐφαρμογὴ δὲ τῶν ποινῶν, ὅταν αὗται ὦσιν ὑπὲρ τὸ δέον αὐστηραὶ, ἀποβαίνει προβληματικὴ, διὰ τοῦτο καὶ πολλῶν λαθρεμπορίων ἡ ἐκδίκασις ἀπὸ πολλοῦ μένει ἐκκρεμής· ἐὰν καταστήσωμεν τὰς ποινὰς αὐστηροτέρας, θὰ ἔχωμεν ἴσως ἀποτέλεσμα τὴν μὴ ἐπιβολὴν αὐτῶν. Ἐὰν π. χ. θελήσωμεν εἰς ἕνα ἰδιώτην, ὅστις λαθραίως ἐπώλησε μίαν ὀκᾶν καπνοῦ, νὰ τῷ ἐπιβάλωμεν πρόστιμον 1000 δραχμῶν καὶ τριῶν μηνῶν φυλάκισιν νομίζω ὅτι θὰ θέσωμεν εἰς δισταγμὸν τὸν δικαστὴν, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ᾖ, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐφαρμόσῃ τοιαύτην αὐστηρὰν ποινήν. Δὲν ὑπάρχει δὲ ἀνάγκη τοιαύτης αὐστηρᾶς ποινῆς, ἐὰν ἦτο εὔκολον νὰ συλληφθῇ ὁ λαθρέμπορος καὶ ὑποβληθῇ εἰς τὸ πρόστιμον, τὸ ὁποῖον σήμερον ἰσχύει, τῶν 200 ἢ 300 δραχμῶν. Τὸ ἀναγκαῖον τοῦτο συστατικὸν τῆς προλήψεως τοῦ λαθρεμπορίου διὰ δύο μόνον ὁδῶν δύναται νὰ προληφθῇ, διὰ τῆς γνώσεως τοῦ καπνοῦ, τὸν ὁποῖον κατέχουσιν οἱ παραγωγοὶ, καὶ διὰ τῆς παρεμποδίσεως τοῦ νὰ περιέρχηται καπνὸς εἰς χεῖρας ἀνθρώπων ἀναξιοχρέων, ἐνίοτε δὲ καὶ ἀνυπάρκτων, οἵτινες, ἀγοράζοντες τὸν καπνὸν τοῦτον παρ’ ἑνὸς οἱουδήποτε παραγωγοῦ ἢ ἐμπόρου, τὸν πωλοῦσι λαθραίως, χωρὶς ἡ ἐξουσία νὰ δύναται νὰ εὕρῃ αὐτοὺς, ἢ, καὶ ἂν τοὺς εὕρῃ, νὰ λάβῃ παρ’ αὐτῶν τι, διότι τοὺς εὑρίσκει καθ’ ὁλοκληρίαν ἀναξιοχρέους καὶ ἔχοντας προητοιμασμένον ἤδη τὸ ἀποδεικτικὸν τῆς ἀκτημοσύνης. Διὰ νὰ γνωρίσωμεν τὸ ὑπάρχον ποσὸν παρὰ τοῖς παραγωγοῖς, ἔχομεν τὸ μέσον ἐν τῷ συστήματι τῷ ἐφαρμοσθέντι ἐπὶ δύο ἔτη, διὰ τῶν δηλώσεων τῶν παραγωγῶν. Τὸ ἐφαρμοσθὲν τοῦτο σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐμελετήθη καὶ ἐφηρμόσθη, παρουσιάζεται ὡς τὸ ἁπλούστερον καὶ ὑποθέτω ὡς τὸ μᾶλλον εὐπρόσδεκτον. Διὰ τὴν πρόληψιν δὲ τῆς παρ’ ἀναξιοχρέων ἀγοραστῶν ἀγορᾶς καπνοῦ ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ προτείνω, ὅπως ζητῆται παρὰ παντὸς ἀγοραστοῦ ἐγγύησις ἁπλῆ, ἡ ὁποία νὰ μὴ δύναται νὰ φέρῃ κἀμμίαν παρακώλυσιν καὶ οὐδὲν ἐμπόδιον εἰς τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου ἀνέπτυξα τὰς βάσεις, καὶ τοῦ ὁποίου σκοπός ἦτο, ὡς εἶπον, ἡ διόρθωσις ὑφισταμένων ἀδικιῶν καὶ ἀτελειῶν ἐν τῷ ἰσχύοντι συστήματι, ἡ καταπολέμησις τοῦ λαθρεμπορίου καὶ ἡ ὑποστήριξις τῆς ἐντίμου παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐντίμου ἐμπορίου, καὶ ἡ ἀντικατάστασις τῶν ἐπιζημίων καπνοκοπτηρίων δι’ ἑτέρων κοπτηρίων, ἂν ὄχι ἐπωφελῶν, ἀλλὰ τουλάχιστον μὴ ἐπιζημίων, μετὰ τὴν ὑποβολὴν λέγω τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἔλθω εἰς ἀνταλλαγὴν ἰδεῶν μετὰ πολλῶν προσώπων, μετὰ καπνοπαραγωγῶν, μετὰ καπνοπωλῶν καὶ μετὰ καταναλωτῶν. Ἡ ἀνταλλαγὴ αὕτη τῶν ἰδεῶν μὲ ἔπεισε περὶ δύο τινῶν· πρῶτον, ὅτι, καὶ ἂν ᾖ θεωρητικῶς ἀκριβές, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ὑπάρχωσι πολλαὶ τιμαὶ καπνοῦ, ἐν ταῖς ἕξεσιν ὅμως, αἵτινες ἐπικρατοῦσι παρ’ ἡμῖν, ὁ περιορισμὸς τῶν τιμῶν καὶ τῶν ποιοτήτων τοῦ καπνοῦ εἰς δύο μόνον ἤθελε φέρει δυσκολίας εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν κατανάλωσιν αὐτοῦ. Τὸ σύστημα τοῦ περιορισμοῦ τῶν τιμῶν ἐπικρατεῖ πανταχοῦ σχεδόν, ὅπου ὑπάρχει μονοπώλιον. Ἐν Εὐρώπῃ τῆς αὐτῆς καταγωγῆς καπνὸς ἔχει μίαν καὶ τὴν αὐτὴν τιμήν· ἐν Γαλλίᾳ π. χ. ὁ καπνὸς καπορὰλ, οἱασδήποτε ποιότητος καὶ ἂν ᾖ, ἔχει τὴν αὐτὴν τιμήν. Παρ’ ἡμῖν ὅμως τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι δύσκολον. Πεισθεὶς περὶ τούτου, ἐσκέφθην, πῶς θὰ ἦναι δυνατὸν, χωρὶς νὰ παραβλαφθῇ ἡ ἰδέα τοῦ νὰ κατασταθῇ δίκαιος ὁ φόρος, δηλ. ἐλαφρότερος διὰ τὰς κατωτέρας τάξεις καὶ βαρύτερος διὰ τὰς εὐπορωτέρας, νὰ συμβιβάσω τὴν διαίρεσιν τοῦ καπνοῦ εἰς κατηγορίαν μὲ τὰς ἕξεις τῶν καταναλωτῶν αὐτοῦ παρ’ ἡμῖν, αἵτινες ἀποκρούουσι τὴν εἰς μόνον δύο ποιότητας διαίρεσιν αὐτοῦ. Τοιοῦτον συμβιβασμὸν εὑρίσκω ἐπιτυγχανόμενον, ἐὰν διὰ μὲν τὴν δευτέραν κατηγορίαν, ἥτις θὰ πληρόνῃ δασμὸν 4 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν, ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς καπνοπώλας νὰ προσδιορίζωσι διαφόρους τιμὰς μέχρις ἑνὸς ὡρισμένου ὁρίου, διὰ δὲ τὴν πρώτην κατηγορίαν ἐπιτραπῇ τοῦτο ἄνευ τοιούτου ὁρίου καὶ περιορισμοῦ. Ὡς ὅριον δὲ λογικὸν διὰ τὴν δευτέραν κατηγορίαν θεωρῶ τὴν τιμὴν τῶν 12 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν. Ὁ καπνοπώλης, ὅστις θὰ φέρῃ τὸν καπνὸν αὐτοῦ ἐν τοῖς κοπτηρίοις, θὰ ἦναι ἐλεύθερος νὰ ὁρίσῃ διὰ τὸν καπνὸν τῆς δευτέρας κατηγορίας οἱανδήποτε τιμὴν θέλει, χωρὶς νὰ δύναται νὰ ὑπερβῇ τὴν τιμὴν τῶν 12 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν, διὰ τὸν καπνὸν δὲ τῆς πρώτης κατηγορίας θὰ δύναται ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ νὰ κατατάξῃ εἰς ὅσας θέλει ποιότητας καὶ προσδιορίσῃ οἱανδήποτε θέλει τιμὴν δι’ ἑκάστην αὐτῶν. Τοιουτοτρόπως ὁ κατώτερος καπνὸς, ὁ πληρόνων κατώτερον φόρον, θὰ πωλῆται ὑποχρεωτικῶς εἰς τιμὴν κατωτέραν τῶν 12 δραχμῶν, ἐνῷ ὁ ἀνωτέρας ποιότητος θὰ πωλῆται εἰς οἱανδήποτε τιμὴν ὁρίσῃ ὁ καπνοπώλης.

§85ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δύνασθε νὰ ὁρίσητε διὰ τὸν κατωτέρας ποιότητος καπνὸν, νὰ τὸν πωλῇ ὁ καπνοπώλης μέχρι δώδεκα δραχμῶν, ἀλλ’ αὐτὸς δύναται νὰ τὸν πωλῇ ἀντὶ 18 δραχμῶν.

§86ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε εἶναι λαθραία ἡ πώλησις (διάλογοι).

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο, ὅπερ ὑμεῖς ἀνεπτύξατε, δὲν ἀναφέρεται ἐν τῷ ἰσχύοντι νόμῳ.

§88ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶπον πρότερον, ὅτι μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ συζητήσω αὐτὸ μετὰ εἰδημόνων, ἐκ τῆς συζητήσεως δὲ ταύτης ἐπείσθην περὶ τῆς ἀνάγκης νὰ τροποποιηθῇ καθ’ ὃν τρόπον ἀνέπτυξα.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶναι θεμελιῶδες· θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ ὑποβάλητε ἐκ τῶν προτέρων τὴν τροπολογίαν ταύτην (διάλογοι).

§90ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ νομοθετήσωμεν κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξεγείρῃ καθ’ ἡμῶν τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον, θὰ ἦμαι ὁ πρῶτος, ὅστις θὰ προτείνω νὰ μὴ πράξωμεν τοῦτο. Διὰ τοῦτο δὲ παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν ἐγὼ αὐτὸς νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἤθελε μελετήσει τὸ νομοσχέδιον καὶ προτείνει τὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ἤθελε θεωρήσει ἀνάγκας. Δὲν ἐπίστευον ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἤθελεν ἀποκρούσει κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον καὶ ἤθελε προτείνει ἄλλο, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ εἴπω μετ’ ὀλίγον τὴν γνώμην μου. Ἡ παραδοχὴ τῶν διατάξεων τοῦ παρ’ ἡμῶν ὑποβληθέντος νομοσχεδίου μᾶς δικαιολογεῖ νὰ ὑποβιβάσωμεν τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Εἰς οἵαν εὑρίσκονται κατάστασιν τὰ οἰκονομικὰ, δὲν δυνάμεθα, καίπερ ἐλπίζοντες ὅτι διὰ τῆς ὑποβιβάσεως τῶν τιμῶν τοῦ καπνοῦ θ’ αὐξήσωμεν τὴν κατανάλωσιν αὐτοῦ, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου, διότι τὸ λαθρεμπόριον ὠργανώθη κατὰ τοιοῦτον τρόπον σήμερον, ὥστε, καὶ ἂν ἐλαττώσωμεν τὴν τιμὴν κατὰ 1 δραχμὴν καὶ 20 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, πάλιν τοῦτο θὰ ἐξακολουθήσῃ ὑφιστάμενον καὶ σπουδαίως ὑποβιβάζον τὴν ἀπόδοσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ.

§91ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Αἰσθάνεσθε ὅτι δὲν δύναται ὑπὸ τῆς διοικήσεως νὰ περισταλῇ τὸ λαθρεμπόριον;

§92ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν δὲν περιέμενον παρ’ ὑμῶν· θέλετε νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ διοίκησις εἶναι ἐν τῇ ἀδυναμίᾳ νὰ περιστείλῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ λαθρεμπόριον; Τοῦτο εἶναι ἀκριβὲς διὰ πᾶσαν διοίκησιν. Ἡμεῖς, ἀφ’ ὅτου ἤλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, κατωρθώσαμεν ἴσως νὰ ἐλαττῶμεν αὐτὸ, διότι ἐντὸς τοῦ Φεβρουαρίου ἐ. ἔ. ἐφορολογήθησαν 8 χιλιάδες ὀκάδων πλειότερον τῶν ἐντὸς τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1890 φορολογηθεισῶν.

§93ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Αὐτὸ δεικνύει, ὅτι ἡ κατανάλωσις ηὔξησε.

§94ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· αὐτὸ δεικνύει, ὅτι δὲν φειδόμεθα τῶν λαθρεμπόρων.

§95ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ τοὺς παραπέμψητε εἰς τὴν ἐποχὴν τὴν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, διὰ νὰ ἴδωσιν, ὅτι εἶχον ἀφήσει τὸ λαθρεμπόριον νὰ λειτουργῇ ἐλευθέρως.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πάντα ταῦτα εἶναι σημειωμένα, καὶ ἐν τῇ ὁμιλίᾳ μου θὰ τὰ ἀναπτύξω, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι ἔχουσιν ἀντιθέτως πρὸς ὅσα φρονεῖτε καὶ πρὸς ὅσα εἶπε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργός. (Διάλογοι).

§97ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ταῦτα μὲν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαίρεσιν τοῦ καπνοῦ εἰς δύο κατηγορίας, τὴν ὁποίαν, ἐπαναλαμβάνω, θεωρῶ ἀναγκαίαν, διότι εἶναι δικαία, καὶ διότι εἶναι πραγματικὴ ἡ δικαιολογία τῆς ἐλαττώσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ καταναλισκομένου παρὰ τῶν κατωτέρων τάξεων, διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ καταναλισκομένου παρὰ τῶν εὐπορωτέρων τάξεων. Ἑτέρα παρατήρησις, ἥτις μοὶ ἔκαμεν ὡσαύτως ἐντύπωσιν, εἶναι ἡ ἀφορῶσα τὴν ἀπειρίαν τῶν καπνοπαραγωγῶν, οἵτινες πάντες, ὡς γνωρίζετε, εἶναι χωρικοὶ καὶ δὲν δύνανται εὐκόλως ν’ ἀντιληφθῶσι καὶ ἐφαρμόσωσι τὰς διαφόρους διατυπώσεις, ἃς ἀπαιτοῦσιν αἱ δηλώσεις. Ἐπείσθην ἐκ πολλῶν παραδειγμάτων, τὰ ὁποῖα μοὶ ἔφερον, ὅτι χωρικοὶ ἐτιμωρήθησαν καὶ ἐφορολογήθησαν, διότι παρέλειψαν προθεσμίαν τινὰ πρὸς δήλωσιν, ἢ διότι δὲν ἐφρόντισαν ἐγκαίρως νὰ ζητήσωσι παρὰ τοῦ ἐφόρου, ὅπως πιστωθῶσι διὰ τὸν εἰς ἐμπόρους πωληθέντα καπνόν. Τοιουτοτρόπως δὲ οἱ ἀθωότεροι καὶ τιμιώτεροι τιμωροῦνται ἕνεκα τυπικῶν ἐλλείψεων, ὅπως ὀρθῶς παρετήρησε καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος, οἱ δὲ ἐπιτήδειοι κατορθόνουσι νὰ ὠφελῶνται, εἰς βάρος ἐννοεῖται τῶν ἁπλουστέρων χωρικῶν. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἀπέναντι τῶν ἀτοπημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ ἄμεσος ἐφαρμογὴ τῶν δηλώσεων δύναται νὰ φέρῃ, δυνάμεθα ἀντ’ αὐτῆς νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν ἐπίβλεψιν καὶ τὴν ἐπιτήρησιν ἀπὸ μέρους τοῦ Δημοσίου τῆς παραγωγῆς, ἀποξηράνσεως καὶ ἀποθηκεύσεως τοῦ καπνοῦ, χωρὶς νὰ ὑποβάλλωμεν τοὺς παραγωγοὺς εἰς τὰς διατυπώσεις τῶν δηλώσεων, τὰς τοσοῦτον δυσκόλους δι’ αὐτούς. Ἔχοντες δὲ γνῶσιν τῆς ὑπάρξεως τοῦ καπνοῦ, οὕτως ὥστε νὰ δυνάμεθα ν’ ἀρχίσωμεν τὸν ἔλεγχον τῆς κινήσεως αὐτοῦ ἀπὸ τῆς παραγωγῆς μέχρι τῆς καταναλώσεως αὐτοῦ, θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξασκήσωμεν ἀρκετὸν ἔλεγχον καὶ ν’ ἀποφεύγωμεν τὰς δηλώσεις, τὰς τοσοῦτον βαρείας καὶ τοσοῦτον ἐπαχθεῖς διὰ τοὺς χωρικούς. Γνωρίζοντες τὸν καπνὸν, τὸν παραγόμενον ἐν τῷ τόπῳ, καὶ δυνάμενοι νὰ τὸν ἀκολουθήσωμεν μέχρι τῆς καταναλώσεώς του, θὰ δυνηθῶμεν νὰ καταπολεμήσωμεν τὸ λαθρεμπόριον. Μεταῤῥυθμίζοντες τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τοιαύτῃ βάσει, νομίζω ὅτι μέχρι τῆς ὁριστικῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θὰ περιστείλωμεν τὸ λαθρεμπόριον καὶ καταστήσωμεν τὸν φόρον δικαιότερον. Ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις, ὡς εἶπον, κατὰ πρότασίν μου συνέστη παρὰ τῆς Βουλῆς, ἐδήλωσεν, ὅτι ἀποκρούει τὰς ἀρχὰς τοῦ νομοσχεδίου. Αὕτη ἀποκρούει διατάξεις τινὰς αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἀποκρούει τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ, καίπερ λέγουσα τὸ ἐναντίον, εἴτε μὴ κατανοήσασα καλῶς τὸ νομοσχέδιον, εἴτε ἐκ πνεύματος ἀντιῤῥήσεως. Ἀσπαζομένη τὴν ἀρχὴν καὶ τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, προτείνει μέτρα, ἅτινα μήτε τὸν φόρον δύνανται νὰ καταστήσωσι δίκαιον, μήτε τὴν ἀντικατάστασιν τῶν ἀγόνων καπνοκοπτηρίων κατὰ τρόπον πρακτικὸν, μήτε τὴν πρόληψιν τῶν λαθρεμπορίων καὶ τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου. Ἀποκρούει τὴν διαίρεσιν τοῦ καπνοῦ εἰς δύο ποιότητας, καὶ λεληθότως τὴν παραδέχεται, ὁρίζουσα φόρον διπλάσιον διὰ τὸν ἔξωθεν εἰσαγόμενον καπνὸν, ὃν χαρακτηρίζει ὡς καλλιτέρας ποιότητος καὶ ὡς μᾶλλον φορολογήσιμον. Παραδέχεται τὴν διάταξιν τοῦ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ ἀναθέσεως εἰς ἑτέρας ἀρχὰς τῆς ἀνωτέρας ἐποπτείας καὶ διευθύνσεως τῶν καπνοκοπτηρίων, ἀλλὰ καθιστᾷ αὐτὴν ἀνεφάρμοστον, διότι ἀπαιτεῖ παρὰ τῶν ἀρχῶν τούτων νὰ παρακολουθῶσι πᾶσαν τὴν ἐργασίαν τῶν καπνοκοπτηρίων, καὶ τὰς καθιστᾷ ὑπευθύνους, ἂν ἰδιώτης τις ἢ καπνοπώλης καταγγείλῃ, ὅτι δοχεῖόν τι περιέχει κατὰ 5 ἢ 10% ὀλιγώτερον καπνόν. Ἐννοεῖται ὅτι, ἂν ἐπιβάλωμεν τοιαύτας ὑποχρεώσεις εἰς τὸν εἰρηνοδίκην ἢ τὸν τελώνην, εἶναι τὸ ἴδιον, ὡς νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτοὺς, ν’ ἀφήσωσι τὰ καθήκοντά των καὶ νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὰ καπνοκοπτήρια. Τοιαύτας ὑποχρεώσεις δὲν πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὰς ἀρχὰς ταύτας, ἀναθέτοντες εἰς αὐτὰς τὴν ἀνωτέραν ἐπίβλεψιν καὶ διεύθυνσιν τῶν καπνοκοπτηρίων, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ καταστήσωμεν κυρίως ὑπόλογον καὶ ὑπεύθυνον τὸν ἐργολάβον. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἀποκρούουσα καθ’ ὁλοκληρίαν πάντα ἔλεγχον καὶ ἐπίβλεψιν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ τοῦ παραγομένου, παραδέχεται τὴν ἑτέραν βάσιν αὐτοῦ, τὴν ἀφορῶσαν τὰς ἐγγυήσεις τῶν ἀγοραζόντων καπνόν. Ἡ ἐγγύησις, ὡς ἀνέπτυξα, τῶν ἀγοραζόντων εἶναι θεμελιώδης βάσις τῆς ἐφαρμογῆς τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιώκομεν. Σήμερον ὑπάρχουσι πολλοὶ ἀφερέγγυοι, οἱ ὁποῖοι ἀγοράζουσι καπνὸν, καὶ τοὺς ὁποίους δὲν δύναται ἡ οἰκονομικὴ ἀρχὴ νὰ ἀνεύρῃ. Ἔπρεπε τοῦτο νὰ προληφθῇ, ἀλλὰ κατὰ τρόπον μὴ παρεμποδίζοντα τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ. Διὰ τοῦτο δὲ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ζητεῖται, ὅπως οὗτοι δίδωσιν ἁπλῶς ἀξιόχρεον ἐγγυητὴν εἰς τὸν ἔφορον. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἀρκεῖται εἰς τοῦτο, ἀλλ’ ἀπαιτεῖ, ὅπως ὁ ἀγοραστὴς καπνοῦ δίδῃ βαρυτέραν ἐγγύησιν διὰ τῆς καταθέσεως χρεωγράφων ἢ χρημάτων, καὶ τῆς παροχῆς δύο φερεγγύων ἐγγυητῶν, κατοίκων τῆς ἐπαρχίας, ὅπου ἀγοράζεται ὁ καπνός. Αἱ διατάξεις αὗται βεβαίως ἤθελον παρακωλύσει καὶ παραλύσει τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ. Ὑποθέσατε μικρέμπορόν τινα, ὅστις, ὅπως ἀγοράσῃ 2,000 ὀκάδας καπνοῦ, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταθέσῃ χρεώγραφα ἢ χρήματα, ἢ νὰ δώσῃ δύο φερεγγύους ἐγγυητὰς τῆς ἐπαρχίας, ὅπου ἀγοράζει τὸν καπνόν, δι’ ἐγγύησιν ἀξίας 15 χιλιάδων περίπου, ποσὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχονται ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τὰ πρόστιμα καὶ αἱ ποιναὶ, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ὑποστῇ. Φαντασθῆτε, ἂν θὰ δύναται μικρός τις καπνέμπορος Πατρῶν νὰ δώσῃ τοιαύτην ἐγγύησιν εἰς Ἀγρίνιον, ἢ καπνέμπορος Ἀθηνῶν εἰς Ἄργος, ὅπου ἤθελον μεταβῆ, ἵνα ἀγοράσωσι καπνόν....

§98ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πῶς ἐννοεῖτε τὴν ἐγγύησιν ὑμεῖς;

§99ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐννοῶ τὴν ἐγγύησιν διὰ τῆς παρουσιάσεως ἐγγυητοῦ, ἁπλῶς γνωστοῦ εἰς τὸν ἔφορον. Ἂν πρόκηται νὰ φέρωμεν τοιαύτας δυσκολίας εἰς τὸ ἐμπόριον, ἤθελον συμβουλεύσει τὴν ἐπιτροπὴν νὰ προτιμήσῃ τὰς δηλώσεις, διότι βεβαίως αἱ δηλώσεις εἶναι κακαὶ, ἀλλ’ εἶναι ἐλαφρότεραι τῶν τοιούτων δεσμεύσεων, τὰς ὁποίας ἡ ἐπιτροπὴ μᾶς συμβουλεύει νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ. Ἡ ἐπιτροπὴ, εἰς τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας κατήρτισεν ἐν νομοσχεδίῳ, ἐπανέλαβε τὰς διατάξεις τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας, ἐπιτείνουσα τὰς ποινὰς καὶ τὰ πρόστιμα, καὶ εἴς τινας μὲν περιστάσεις ἀναβιβάζει τὰ πρόστιμα ἀπὸ 200 εἰς 500 δραχμὰς, εἰς ἄλλας δὲ ἀπὸ 500 εἰς χιλίας δραχμάς. Προτείνει δ’ ὡσαύτως καὶ ἕτερόν τι μέτρον, νομίζουσα, ὅτι αὐτὸ προλαμβάνει τὰ λαθρεμπόρια, ἤτοι τὴν ἀναθεώρησιν τῶν ἀδειῶν, τὰς ὁποίας δίδει ὁ ἔφορος εἰς τοὺς ἀγοραστὰς καπνοῦ, παρὰ τοῦ εἰρηνοδίκου ἢ τοῦ δημάρχου τοῦ τόπου, ὅπου πρόκειται νὰ ἀγορασθῇ ὁ καπνός. Ὑποχρεοῖ δ’ οὕτω τὸν ἔμπορον νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἕδραν δημάρχου, ὅπως ἀναθεωρήσῃ τὴν ἄδειαν ταύτην, καὶ ἀκολούθως μεταβῇ εἰς τὸ χωρίον, ὅπου θὰ ἀγοράσῃ τὸν καπνόν. Νομίζει, ὅτι διὰ τῆς νέας ταύτης ἐνοχλήσεως, ἣν ἐπιβάλλει ἐπὶ τοῦ ἐμπόρου, δύναται νὰ παρεμποδίσῃ τὴν λαθραίαν μεταφορὰν τοῦ καπνοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ ἔμπορος, δυνάμει τῆς ἀδείας, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ παρὰ τοῦ ἐφόρου, ἠδύνατο δὶς καὶ τρὶς νὰ μεταφέρῃ δι’ αὐτῆς καπνὸν, δὲν βλέπω, τί θὰ τὸν ἐμποδίσῃ νὰ κάμῃ τὸ αὐτὸ δι’ ὁμοίας ἀδείας, τεθεωρημένης ὑπὸ τοῦ δημάρχου. Ὅλαι αἱ ἄλλαι διατάξεις περιλαμβάνονται εἰς τὸν ἰσχύοντα νόμον. Ἐν ἄρθρῳ 15 ἡ ἐπιτροπὴ παραδέχεται ἰσχύουσαν ἐπὶ ἕνα μῆνα τὴν ἄδειαν, ὡς καὶ ὁ ἰσχύων νόμος· δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ παραδεχθῶμεν διάστημα μικρότερον τοῦ ἑνὸς μηνὸς, διότι ἄλλως θὰ παρακωλύσωμεν τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ. Δὲν ἔχω νὰ ψέξω τὴν ἐπιτροπὴν διὰ τὴν πρότασιν ταύτην. Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι μετὰ πλήρους καλῆς θελήσεως πρὸς πρόληψιν τῶν λαθρεμπορίων ἔθεσε τὴν διάταξιν αὐτήν. Ἀλλὰ τοιαῦται διατάξεις δὲν δύνανται νὰ φέρωσιν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν πρόληψιν τῶν λαθρεμπορίων. Ἐκ τῶν διατάξεων, ἃς προτείνει ἡ ἐπιτροπὴ, ἐκείνη, ἥτις δύναται νὰ συντελέσῃ κατά τι εἰς τὴν περιστολὴν τῶν λαθρεμπορίων, εἶναι ἡ ποινὴ τῆς φυλακίσεως, ἡ ὁποία σήμερον δὲν ὑπάρχει κατὰ τῶν λαθρεμπόρων. Πᾶς λαθρέμπορος θὰ φοβηθῇ πως πλειότερον τοῦ προστίμου τὴν διὰ τὴν πρᾶξιν αὐτοῦ ἐπιβαλλομένην ποινὴν τῆς φυλακίσεως. Τὴν διάταξιν ταύτην παραδέχομαι. Ὡσαύτως παραδέχομαι καὶ τὴν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς προτεινομένην κατάσχεσιν καὶ πώλησιν τοῦ καπνοῦ εἰς φύλλα. Τὰς ἄλλας ὅμως τροποποιήσεις, ἃς περιέλαβεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αὑτῆς, δὲν θεωρῶ ἀναγκαίας πρὸς καλλιτέραν λειτουργίαν τοῦ σήμερον ἰσχύοντος φορολογικοῦ συστήματος.

§100ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡμεῖς παρεδέχθημεν τὸ νομοσχέδιον τὸ ἰδικόν σας, τροποποιήσαντες μόνον αὐτό.

§101ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑμεῖς, δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπεζητήσατε, εἶναι νὰ μὴ πιεσθῶσιν οἱ παραγωγοὶ, ἀλλ’ ἐκ παρεννοήσεως ἴσως ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς δὲν λέγει, ὅτι προτείνετε τοιαύτας τροποποιήσεις εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὴν ἀπόῤῥιψιν κατ’ ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἀπόῤῥιψις δ’ αὐτοῦ εἶναι ἡ λειτουργία τοῦ σήμερον ἰσχύοντος συστήματος μὲ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἐλλείψεις, καὶ μὲ ἀδικαιολόγητον ἐλάττωσιν τοῦ φόρου. Ἐλάττωσιν δὲ τοῦ φόρου ἄνευ βελτιώσεως τοῦ τρόπου τῆς φορολογίας δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, διότι ἄλλως θὰ φορολογῶνται μόνον οἱ ἐντίμως ἐμπορευόμενοι τὸν καπνὸν, θὰ μένωσι δὲ ἀφορολόγητοι οἱ κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου καὶ λαθραίως ἐμπορευόμενοι αὐτόν. Συμπεραίνων ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ σήμερον κακῶς λειτουργοῦν φορολογικὸν σύστημα τοῦ καπνοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ ἀντικαταστήσωμεν ἀμέσως δι’ ἐντελεστέρου συστήματος, διότι ἡ ἐσπευσμένη ἀντικατάστασις ἑνὸς τοσοῦτον σπουδαίου φόρου θέλει φέρει πάντοτε ἀνωμαλίαν καὶ διατάραξιν εἰς τὴν πορείαν τοῦ ἐξ αὐτοῦ ἐσόδου, ὅπερ ἔχει γενικωτέραν τινὰ ἐπήρειαν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Μὴ δυνάμενοι δὲ νὰ τὸ ἀντικαταστήσωμεν ἀμέσως, νομίζομεν ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ συντελέσωμεν, ὅπως λειτουργήσῃ καλλίτερον μέχρι τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ. Ὅπως ἀνέπτυξα, προτείνω θεμελιώδεις τροποποιήσεις εἰς τὸ ἀρχικῶς παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, διότι ἐπείσθην παρ’ ἀνθρώπων, οἵτινες ἐν πλήρει καλῇ πίστει καὶ ἐξ ἐνδιαφέροντος ἦλθον νὰ μοὶ ἐξηγήσωσι τοὺς λόγους, δι’ οὓς πρέπει νὰ γείνωσιν αἱ τροποποιήσεις αὗται. Ὅπως ἐδέχθην τὰς τροποποιήσεις αὐτὰς, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ καὶ ἄλλας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ, ὃν ἐπιδιώκομεν. Ὁ σκοπὸς ἡμῶν εἶναι νὰ καταστήσωμεν δικαιότερον τὸν φόρον, καὶ νὰ πολεμήσωμεν τὸ λαθρεμπόριον. Δὲν ἐννοῶ δὲ, ὅτι ἐπὶ τοιούτων νομοσχεδίων φορολογικῶν πρέπει νὰ βασίζηταί τις ἐπὶ ἀπολύτων ἀρχῶν, οὐδὲ νὰ μὴ ἀκούῃ γνώμας ἄλλων· νομίζω τοὐναντίον, ὅτι ὀφείλει ἐν συνεργασίᾳ μετ’ ἄλλων νὰ ἐπιδιώκῃ τὸ τελειότερον καὶ τὸ καλλίτερον. Νομίζω ὅτι τὸ καθῆκον τοῦτο ἐπιβάλλεται εἰς πάντα.

§102Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοιούτων θεμάτων πρέπει νὰ γίνωνται εὐρεῖαι, ἵνα διαφωτίζωνται τὰ θέματα καὶ ἵνα ἀνευρίσκηται ἐν τῷ μέσῳ τῶν πολλῶν γνωμῶν ἡ καλλιτέρα. Ἀλλ’ αἱ συζητήσεις πρέπει νὰ ἔχωσιν ἓν ἔδαφος, διότι ἄλλως ὁδηγοῦνται εἰς τὸ ἀδιέξοδον. Τὸ ἔδαφος τοῦτο εἶναι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Οὗτος, ἐννοῶν καλῶς τὸ θέμα καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν πρέπει νὰ βασανίζωνται οἱ νόμοι, εἶπεν ὅτι δὲν πρέπει αἱ συζητήσεις νὰ ἐπηρεάζωνται πάντοτε ὑπὸ τῆς πολιτικῆς, πρέπει δὲ νὰ ἀφίενται ἐλεύθεραι πολιτικῶν προκαταλήψεων, ἵνα καὶ ἡ ἀνακοίνωσις τῶν γνωμῶν γίνηται καλλιτέρα καὶ θαῤῥαλεωτέρα, καὶ ἡ ἀνεύρεσις τῆς ἀληθείας πιθανωτέρα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ, τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγε, νὰ ὑποβληθῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν· ὁ κ. Πρόεδρος ἐσχημάτισε τοιαύτην, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ μετὰ μελέτην συνέταξε νέον νομοσχέδιον, ὅπερ διενεμήθη. Οὕτω, ἀντὶ ἑνὸς, κατέστησαν δύο ἐδάφη. Συνεπῶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νομοσχεδίου τῆς ἐπιτροπῆς, ἠναγκάσθη νὰ βασανίσῃ καλλίτερον τὰ θέματα, καὶ νὰ ἔλθῃ εἰς ἐρεύνας, ἀνακοινώσεις καὶ συνεννοήσεις μετὰ διαφόρων ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται εἰς τὸ εἶδος τοῦτο τῶν ἐργασιῶν ἀπὸ τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ μέχρι τῆς καταναλώσεως αὐτοῦ, καὶ μετὰ τὰς μελέτας ταύτας ἐσχημάτισε γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλῃ διατάξεις τινὰς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ συμφωνήσῃ μετά τινων γνωμῶν τῆς ἐπιτροπῆς. Πρέπει λοιπὸν νὰ εὑρεθῇ νέον ἔδαφος ἑνιαῖον τῆς συζητήσεως, καὶ πρὸς τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§103ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Νὰ προβῶμεν τοὐλάχιστον εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν.

§104ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ θὰ παρουσιασθῇ νέον νομοσχέδιον, δὲν ἠμποροῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς πρώτην συζήτησιν τοῦ παρόντος. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ διατυπωθῶσιν αἱ νέαι διατάξεις εἰς ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ συζητηθῇ.

§105ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διετύπωσε τὰς γνώμας του ἐν σχεδίῳ. Ἡ Βουλὴ θέλει προβῆ εἰς συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ κατόπιν θέλουσι διατυπωθῆ αἱ τροποποιήσεις ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν. Λοιπὸν νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, μετὰ τοῦτο ὅμως θέλει ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, ἵνα ὁ Ὑπουργὸς καταθέσῃ τὸ κείμενον τῶν τροποποιημένων διατάξεων, τὰς ὁποίας θέλει προβάλει.

§106ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ποία εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν λεπτομερείας;

§107ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὅτι διὰ νόμου πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα τινὰ, τὰ ὁποῖα θέλουσι συντελέσει εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ ὑφισταμένου φορολογικοῦ συστήματος τοῦ καπνοῦ διὰ τῆς περιστολῆς τοῦ λαθρεμπορίου.

§108ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις, τοῦ νὰ ληφθῶσι μέτρα τινὰ πρὸς καλλιτέραν διαῤῥύθμισιν τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, πρὸς πρόληψιν τοῦ λαθρεμπορίου. Ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου διατυποῦται ἐν ταῖς διατάξεσι τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ Ὑπουργὸς πρὸ ὀλίγου ἐδήλωσεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε, σκοπεῖ νὰ τὸ μεταβάλῃ καθ’ ὁλοκληρίαν, ἕνεκα τῶν γνωμῶν, τὰς ὁποίας συνέλεξεν. Αὐτὴν τὴν μεταβολὴν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ φέρῃ, αὐτὴν ὀφείλει νὰ τὴν διατυπώσῃ εἰς ἄλλο σχέδιον, ἵνα οὕτω ἴδωμεν τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§109ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑπάρχουσιν ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ κατ’ αὐτὰς προτείνεται ἡ ἄμεσος κατάργησις τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ συστήματος· ὑπάρχουσιν ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι ἐθεώρησαν ὡς τέλειον τὸ ἐφαρμοζόμενον σύστημα. Ἡ ἀρχὴ, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ψηφισθῇ καὶ ἐφ’ ἧς θὰ φέρω τροποποιημένον τὸ νομοσχέδιον, εἶναι, ὅτι τὸ ἰσχύον σύστημα δὲν πρέπει ν’ ἀντικατασταθῇ ἀμέσως δι’ ἄλλου, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπιδιορθωθῇ, ὥστε, ἔστω καὶ ἐμβαλωμένον, νὰ δυνηθῇ νὰ λειτουργήσῃ κατὰ τρόπον μὴ ἐπιβλαβῆ εἰς τὸ Δημόσιον, μέχρις ὅτου ἀποβῇ δυνατὴ ἡ ἀντικατάστασίς του διὰ τελειοτέρου συστήματος. Βάσις δὲ τοιαύτης ἐπιδιορθώσεως εἶναι κυρίως ἡ πρόληψις τῶν λαθρεμπορίων καὶ ἄλλοι τινὲς ὅροι, τοὺς ὁποίους νομίζω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω. Ἡ ἀρχὴ λοιπὸν εἶναι ἡ τῆς ἐκ τῶν ἐνόντων ἐπιδιορθώσεως τοῦ λειτουργοῦντος συστήματος, μέχρις ὅτου ἀντικατασταθῇ δι’ ἑτέρου τελειοτέρου.

§110ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἄν πρόκηται περὶ ἀποδοκιμασίας τοῦ πρώην συστήματος, ἔχει τὸν τόπον της ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· ἀλλ’ ἂν πρόκηται περὶ ψηφίσεως ἀρχῆς νομοσχεδίου, πρέπει νὰ μᾶς παρουσιασθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ἴδωμεν ποίαν ἀρχὴν περιλαμβάνει τὸ νομοθέτημα.

§111ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ, ὅτι, μὴ ὑπάρχοντος νομοσχεδίου, ἀρχὴ νομοσχεδίου δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ πλειοψηφία ἔχει γνώμην ὡρισμένην περὶ τοῦ συστήματος τοῦ ἰσχύοντος τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Καὶ ἐγὼ φρονῶ, ὡς οἱ πλεῖστοι, ὅτι ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ πρέπει νὰ τροποποιηθῇ, ὡς καὶ κατὰ τὸ 1885, μετὰ τῶν ἀναγκαίων βελτιώσεων. Ἐὰν λοιπὸν ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἂν ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ πρέπῃ νὰ τροποποιηθῇ, βεβαίως ἡ πλειοψηφία δύναται νὰ ἐκφέρῃ καταφατικὴν τὴν ψῆφον αὐτῆς. Ὅταν δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον τροποποιημένον, τότε θὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν τὰς διατάξεις τοῦ νέου νομοσχεδίου.

§112ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πρόκηται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἦναι ἡ καταστολὴ τοῦ λαθρεμπορίου, βεβαίως δὲν ὑπάρχει τις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ καταψηφίσῃ τοιαύτην ἀρχήν. Ἐὰν ἐπίσης πρόκηται ἁπλῶς ν’ ἀποφασισθῇ, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν δύναται νὰ γείνῃ μεταβολή τις, ἐπίσης δὲν ἐννοῶ, πῶς τοῦτο δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ζήτημα ἀρχῆς νομοσχεδίου τινός. Μία ἀναβολὴ πρόσκαιρος, ἡ ὁποία γίνεται δι’ ἔλλειψιν ἀπαιτουμένου χρόνου πρὸς μελέτην δι’ ἀντικατάστασιν συστήματος καταδεδικασμένου, δὲν ἐννοῶ πῶς δύναται νὰ ἀνυψωθῇ εἰς ἰδέαν ἀρχῆς ἑνὸς νομοσχεδίου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρατηρῶ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ διαφωνεῖ κατ’ ἀρχὴν πρὸς δύο ῥιζικὰς μεταῤῥυθμίσεις, τὰς ὁποίας ἐπιφέρει τὸ νομοσχέδιον, καὶ δικαίως ἠδύνατο νὰ εἴπῃ ὁ Ὑπουργός, ὅτι ἡ διορισθεῖσα ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ διεφώνησε κατ’ ἀρχὴν πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἦναι μέτρα τινὰ συγκεκριμένα, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἰσχύοντος συστήματος λαμβανόμενα πρὸς περιστολὴν καταχρήσεων, ἐκ τῶν ἐλλείψεων τοῦ συστήματος τούτου προερχομένων, ἠδύνατο νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἀρχὴ καὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ ἰσχύοντος συστήματος. Μὴ ἆρά γε ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς ταύτης πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν; Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει σκοπὸν τὴν διευκόλυνσιν τῆς λειτουργίας τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ περὶ τοῦ καπνοῦ συστήματος, ἀλλ’ ἡ περιστολὴ τῶν καταχρήσεων βεβαίως εἶναι ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ἰσχύοντος συστήματος, διότι οὐδὲν σύστημα δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι περιλαμβάνει τὴν ὑποστήριξιν τοῦ λαθρεμπορίου. Λοιπὸν ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς προωρισμένου νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ ἰσχῦον σύστημα, ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εὑρίσκεται ἐν αὐτῷ τῷ συστήματι τῷ ἰσχύοντι. Πῶς λοιπὸν θὰ κληθῶ νὰ ψηφίσω ὑπὲρ ἑνὸς συστήματος, τὸ ὁποῖον κατεδίκαζα; Τί εἶναι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; εἰσάγει κἀνὲν ἄλλο σύστημα φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἢ ἀπ’ ἐναντίας καθιεροῖ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, τὸ καταδικασμένον ἐν τῇ ἀρχῇ αὐτοῦ καὶ ταῖς ἄλλαις διατάξεσι; Τί ἐφωνάζομεν ἐπὶ τόσον χρόνον; ἐφωνάζομεν κατὰ τῶν ἀρχῶν, ἐφ’ ὧν ἐβασίζετο ἡ φορολογία τοῦ καπνοῦ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει σκοπὸν ἁπλῶς νὰ περιφρουρήσῃ τὸ ἰσχύον σύστημα. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ ἀποτροπὴ τοῦ λαθρεμπορίου ὑπάρχει ἐν τῷ ἰσχύοντι συστήματι. Ἡ ἐπιτροπὴ κατ’ ἀρχὴν κατακρίνει τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ ἀκριβέστερον εἶναι νὰ ἴδωμεν πλῆρες τὸ νομοσχέδιον παρουσιαζόμενον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐκτιμήσωμεν αὐτό.

§113ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο εὑρισκόμεθα ἄνευ ἐδάφους. Ζητοῦσι νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ζήτημα, ἂν πρέπῃ νὰ ψηφισθῇ νόμος, ὅστις νὰ προλαμβάνῃ τὰ λαθρεμπόρια. Τοιοῦτο ζήτημα εἶναι κενὴ θεωρία. Οὐδὲ δύναται νὰ ἦναι ζήτημα θετέον ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ τίνων βάσεων θέλει ψηφισθῆ τοιοῦτος νόμος; Εἶπον ὅτι τὰ νομοθετικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς προλήψεως τοῦ λαθρεμπορίου, ἐτροποποιήθησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε οὐδεμίαν ἀνάγκην δύνανται πλέον νὰ θεραπεύσωσιν. Ἕκαστος τῶν ὁμιλούντων ἔχει καὶ ἰδίαν ἀντίληψιν περὶ τῆς ἀγνώστου ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν εἶναι ματαιοπονία τὸ νὰ ἐπιμένῃ τις νὰ ψηφισθῇ κατ’ ἀρχὴν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσέτι δὲν ἐτέθη ὑπὸ τὰς ὄψεις ἡμῶν, οὗτινος ἀγνοοῦμεν τὰς βάσεις καὶ τὰς διατάξεις;

§114Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας, ἐὰν ἦτο παρὼν καθ’ ὅλας τὰς συνεδριάσεις, ἐὰν ἦτο παρὼν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελεν ἀπαλλαγῆ τοῦ κόπου ν’ ἀπευθύνῃ ἐπερώτησιν καὶ δηλώσῃ τὰς ἀπορίας, τὰς ὁποίας κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐδήλωσεν· ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας ἤθελε γνωρίζει, ὅτι, ὅταν εἰσήχθη νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἐδήλωσεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπανέλαβον δὲ καὶ ἐγώ, ἀναγκασθεὶς νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως, ὅτι ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ὑπὲρ τοῦ λειτουργοῦντος συστήματος τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ διὰ τῶν κοπτηρίων, ἀλλ’ ἐπιθυμοῦντες νὰ μὴ πράξωμεν πρᾶξιν, ἥτις ἐνδεχόμενον ἦτο ἐν μιᾷ πιθανότητι μεταξὺ τῶν χιλίων νὰ ἐπιφέρῃ μείωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἐν ᾗ καταστάσει τυγχάνουσι τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ἐπιθυμοῦντες λέγω νὰ μὴ πράξωμεν πρᾶξιν τοιαύτην, ἐδηλώσαμεν ὅτι ἀναβάλλομεν ν’ ἀπασχολήσωμεν τὴν Βουλὴν διὰ προτάσεων ῥιζικῶν· ἀλλ’ ἐὰν ἀφήσωμεν τὸ καθεστὸς νὰ λειτουργῇ ὡς ἐλειτούργει καθ’ ὃν χρόνον ἀνήλθομεν εἰς τὴν ἀρχὴν καὶ ὡς ἴσως λειτουργεῖ ἔτι καὶ σήμερον, τότε βεβαίως ἡ μείωσις τῶν ἐσόδων ἤθελε προβαίνει ἀπὸ μηνὸς εἰς μῆνα, καὶ ἤθελε καταντήσει εἰς ἔσοδον εὐτελὲς καὶ ταπεινὸν, ἀνάξιον δὲ τῆς προσοχῆς τοῦ Κράτους καὶ τῆς φορολογίας. Ἀληθῶς, ὅταν πεισθῶσιν οἱ φορολογούμενοι, ὅτι συμφέρει αὐτοῖς νὰ προσφύγωσιν εἰς τὴν λαθρεμπορίαν, εὑρίσκονται μεταξὺ αὐτῶν ἄνθρωποι τολμηροί, μὴ ἐστερημένοι νοημοσύνης, οἵτινες ἐξετάζουσι τὰ τῆς λειτουργούσης φορολογίας, διαῤῥυθμίζουσι τοὺς τρόπους, καθ’ οὓς δύνανται ν’ ἀποφύγωσιν αὐτὴν, καὶ κανονίζουσιν ἓν σύστημα, τὸ ὁποῖον τελειοποιεῖται ἐφ’ ὅσον ὁ χρόνος προβαίνει, καὶ ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθεῖ ἐν τῷ χρόνῳ ἡ λειτουργία τοῦ φορολογικοῦ τούτου συστήματος. Τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ διὰ τῶν κοπτηρίων εἶναι σύστημα πιεστικὸν τῆς ἐμπορίας καὶ τῆς καταναλώσεως, καὶ ὡς ἐκ τούτου εὑρέθησαν ἄνθρωποι νὰ διανοηθῶσι νὰ ἐνεργῶσι τὸ λαθρεμπόριον. Τὸ λαθρεμπόριον τοῦτο εἶναι πολλαπλοῦν· εἶναι τὸ λαθρεμπόριον ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὅπου δημοσίᾳ οἱ πάντες κόπτουσι καπνὸν, καὶ καπνίζουσιν αὐτὸν ἀφορολόγητον. Ἡμεῖς κατὰ τὸ 1888, ὅτε μετέβημεν εἰς Ἄμφισσαν, ἵνα παρευρεθῶμεν εἰς τὰ ἐγκαίνια τοῦ ἀνδριάντος τοῦ Ἀνδρούτσου ἐν Γραβιᾷ, ἠκούομεν ὁμολογούμενον, ὅτι ἐν Ἀμφίσσῃ ὁ καπνὸς ὁ κοπτόμενος εἰς τὰ κοπτήρια ἦτο εἰς αὐτοὺς ἄγνωστος. Ἀλλὰ τοῦτο καὶ ἐν πλείσταις ἄλλαις πόλεσι τῆς Ἑλλάδος γίνεται, ὁ δὲ νόμος ἐφαρμόζεται μόνον ἐν τοῖς κέντροις τῶν πληθυσμῶν, ἐν ταῖς μεγαλοπόλεσιν, ἐν Ἀθήναις, ἐν Πειραιεῖ, ἐν Πάτραις, ἐν Σύρῳ, ἐν Καλάμαις, ἕνεκα δὲ τούτου ἔχει μικρὰν ἐφαρμογὴν. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτὴν ἐν ταῖς μεγαλοπόλεσιν αὐταῖς ὠργανώθη ἄλλη λαθρεμπορία, καὶ ἡ λαθρεμπορία αὕτη ὠργανώθη οὕτως, ὥστε προβαίνει ἀναπτυσσομένη, ὅταν δὲ ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ ηὐξήθη ἀπὸ 4 δραχμῶν εἰς 5 καὶ 20/00, τὸ συμφέρον ἐγένετο μεγαλείτερον καὶ τὸ λαθρεμπόριον ηὐξήθη. Ὅθεν ἐκρίνομεν, ὅτι, ἐὰν ἀφήσωμεν νὰ λειτουργήσῃ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ διὰ τῶν κοπτηρίων ἄνευ οὐδενὸς μέτρου, τότε ἡ λαθρεμπορία ἤθελεν ἐλαττώσει ὅλως τὴν πρόσοδον. Ταῦτα εἴπομεν εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ ταῦτα δυστυχῶς δὲν ἤκουσεν οὔτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίας, οὔτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας, καὶ διὰ τοῦτο μᾶς ἠρώτα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας: «τί ἐννοεῖτε ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου; ἐννοεῖτε νὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ διὰ τῶν κοπτηρίων;» Μάλιστα, τό γε νῦν ἔχον, διότι ἡμεῖς εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ μεταβάλωμεν τὸ σύστημα, ἀλλὰ δὲν εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ μεταβάλωμεν αὐτὸ κατὰ τὸν μῆνα Μάρτιον, εἴμεθα ὅμως ἠναγκασμένοι νὰ προτείνωμεν διατάξεις, αἵτινες θέλουσιν ἐξασφαλίσει τὰ ἔσοδα, τὰ ἐκ τοῦ συστήματος τούτου, καὶ θέλουσιν ἀποκρούσει τοὺς κινδύνους τοὺς ἐκ τῆς λαθρεμπορίας. Τοιαύτας διατάξεις ἐπρότεινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν’ αὗται ἦσαν ἀτελεῖς, καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἐξήνεγκε γνώμην, ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς, μελετήσας κατόπιν, ἐξεδήλωσε καὶ αὐτὸς γνώμην, ὅτι πρέπει αἱ διατάξεις αὗται νὰ τροποποιηθῶσι. Ζητοῦμεν λοιπὸν νὰ ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου σκοπὸς εἶναι ἡ ψήφισις διατάξεων, τεινουσῶν πρὸς περιστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ἐσόδων τῶν παραγομένων ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ διὰ τῶν κοπτηρίων. Αἱ διατάξεις δὲν εἶναι ἡ ἀρχὴ, ἀρχὴ εἶναι ὁ σκοπὸς, αἱ διατάξεις εἶναι τὰ μέσα, δι’ ὧν ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπός. Πᾶν νομοσχέδιον ἔχει σκοπόν· ὁ δὲ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἔχει τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, εἶναι μὲν μᾶλλον περιωρισμένος τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἔχει νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς φορολογίας ἐπὶ τοῦ καπνοῦ διὰ τῶν κοπτηρίων ἢ δι’ ἄλλου τρόπου, διότι τείνει εἰς περιστολὴν κακοῦ ἢ εἰς ἀπόκτησιν ἀγαθοῦ, ἀλλὰ κατὰ τίνα τρόπον θέλομεν ἀποφύγει τὸ κακὸν, ἢ διὰ τίνος τρόπου θέλομεν ἀποκτήσει τὸ ἀγαθόν; Περὶ τούτου προβλέπουσιν αἱ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θέλουσι κανονίζει τὰ μέτρα· θέλομεν δὲ ψηφίσει αὐτὰς ὅταν διατυπωθῶσιν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος θέλει προτείνει αὐτὰς, ὡς ὑπεσχέθη.

§115ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ὑπὸ τοιαύτας ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν ἀπομένει πλέον οὐδεμία ἀμφιβολία. Καὶ ἐγὼ ἔσπευσα νὰ εἴπω προηγουμένως, ὅτι, ἐὰν ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἦναι ὁ σκοπὸς τῆς περιστολῆς τῶν καταχρήσεων, οὐδεὶς θὰ ὑπάρχῃ ὁ ἀμφισβητήσων ταύτην, καὶ βεβαίως πάντες θέλομεν ψηφίσει ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὅταν ἔχῃ ὡς ἀρχὴν τὴν περιστολὴν τῶν καταχρήσεων. Οἱ ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης μάλιστα, τῆς ἀντιθέτου, ἐνθουσιωδέστερον ἔτι θέλουσι ψηφίσει ὑπὲρ αὐτῆς, διότι πρόκειται νὰ ἐνισχύσωσι τὸ σύστημα αὐτῶν. Ἐκεῖνοι βεβαίως ἔχουσιν ἔτι πλείονα στοργὴν πρὸς τὸ ἰσχύον σύστημα. Ἠθέλησα διὰ τῶν ἀνωτέρω νὰ εἴπω κυρίως, ὅτι οὐδεμίαν ἔννοιαν ἔχει ἡ σπουδὴ πρὸς ψήφισιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ διαφωνία. Βεβαίως πρέπει κατὰ τὸν κανονισμὸν νὰ ψηφισθῇ καὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ὡς καὶ παντὸς ἄλλου, ἀλλὰ δυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν καὶ τῆς ἀρχῆς τὴν ψήφισιν μέχρις οὗ κατὰ τὰ ῥηθέντα παρουσιάσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς πλῆρες τὸ νομοσχέδιον.

§116ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος. Αἱ δηλώσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκρινε καλὸν ν’ ἀπευθύνῃ, μετά τινος μάλιστα παρατηρήσεως πρὸς ἡμᾶς, προσφορώτερον ἠδύναντο ν’ ἀπευθυνθῶσι πρὸς ἐκείνους, ὅσοι ἐπολέμησαν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, διότι ἡμεῖς οὐδεμίαν γνώμην ἐξηνέγκαμεν. Δὲν ἀμφιβάλλομεν ποσῶς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκοπὸν ἔχει νὰ μεταβάλῃ ῥιζικῶς ἅπαντας τοὺς ὑφισταμένους νόμους. Καὶ ὅταν κάμῃ αὐτὴν τὴν ῥιζικὴν μεταβολὴν, θὰ τὴν κρίνωμεν. Τώρα ὅμως δὲν πρόκειται περὶ θεωρητικῶν ζητημάτων, διότι ἡ ἀρχὴ, ὡς περιωρίσθη πλέον, ὡς ἐξιδανικεύθη καὶ ἐξελεπτύνθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι πλέον ἀρχὴ νομοσχεδίου, ἀλλὰ εὐχὴ περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν νόμων. Τοιαύτην εὐχὴν τὸ Κοινοβούλιον δὲν δύναται νὰ ψηφίσῃ· ἂν δὲ ὡς ἀρχὴν νομοσχεδίου θέλῃ νὰ ψηφίσωμεν αὐτὴν, τῷ ἀπαντῶμεν, ὅτι δύναται νὰ προκαλέσῃ ψῆφον τῆς Βουλῆς, ὅταν θὰ ἔχωμεν τὸ νομοσχέδιον ἐνώπιον ἡμῶν.

§117ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ συναδέλφου κ. Ποταμιάνου λαβὼν τὸν λόγον, ἀνέπτυξε θεωρίαν, ἡ ὁποία κατὰ τὴν κρίσιν μου τείνει νὰ μεταβάλῃ τὸ Κοινοβούλιον εἰς Δημοτικὸν Συμβούλιον. Κατὰ τὴν θεωρίαν ταύτην, δὲν πρόκειται ἢ νὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ ἁπλῆν εὐχὴν περὶ τοῦ ὅτι πρέπει νὰ νομοθετηθῶσι τοιαῦται διατάξεις, αἱ ὁποῖαι νὰ καταστήσωσι τὴν λειτουργίαν τοῦ ἰσχύοντος συστήματος φορολογίας ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ὁμαλωτέραν καὶ περιστείλωσι τὰ λαθρεμπόρια. Τοῦτο ἀποτελεῖ μίαν εὐχὴν, καὶ βεβαίως δὲν ἀποκλείεται ἡ Βουλὴ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκφράζῃ εὐχάς· ἀλλ’ ἐπὶ εὐχῶν δὲν δύναται νὰ προκληθῇ ψηφοφορία. Διὰ νὰ ἀνεύρωμεν τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος, ἂς ἐπισκοπήσωμεν πρὸς στιγμὴν τὰ γενόμενα κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνελθὼν ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἀναπτύξας τὰς γνώμας αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ συστήματος τοῦ λειτουργοῦντος ἤδη, περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ, παρετήρησεν ὅτι τὸ ὑποβληθὲν παρ’ αὐτοῦ νομοσχέδιον σκοπεῖ νὰ μεταῤῥυθμίσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ μεταβληθῇ τοῦτο ῥιζικῶς. Τοῦτο δὲ ῥητῶς ἐδήλωσεν, ὅταν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παρετήρησεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἀγορεύοντα, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν ἀναφέρονται εἰς τὸ νομοσχέδιον του, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε τότε: «ἀληθῶς δὲν ἀναφέρονται, διότι σκοπῶ ἐντελῶς νὰ μεταβάλω τοῦτο»· Συνεζήτησε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ τῇ προτάσει αὐτοῦ ἐκλεγεῖσα παρὰ τοῦ κ. Προέδρου, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ εὗρεν, ὅτι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει, δὲν θεωρεῖ πρόσφορα πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει. Μετὰ τὴν τοιαύτην συζήτησιν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως,—τὸ ἐνθυμοῦμαι πολὺ καλῶς, τὸ ἐνθυμοῦνται δὲ καὶ πάντες οἱ κύριοι συνάδελφοι,—ἐγερθεὶς ἀπὸ τῆς θέσεώς του, παρετήρησεν, ὅτι τὰ ἐδάφη, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, δὲν ὑπάρχουσι πλέον, καὶ θεωρεῖ ἀναγκαῖον αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, ὅπως παρασκευασθῇ τὸ ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ συζητήσωμεν.

§118ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν.

§119ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ταῦτα κατέληξεν εἰπὼν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τοσοῦτον δὲ τοῦτο εἶναι βέβαιον, ὥστε ὁ συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς κ. Ζυγομαλᾶς ἀναστὰς εἶπεν: «ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐκεῖνο πρέπει νὰ γείνῃ»,— καὶ βεβαίως ἐκεῖνο εἶναι ὀρθὸν, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς,—ὅταν αἴφνης, δὲν γνωρίζω πῶς, ἐπέρχεται μυστική τις ἔρις περὶ τὸ πρωθυπουργικὸν ἑδώλιον, καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς μεταβάλλει γνώμην καὶ ἐγερθεὶς λέγει....

§120ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διόλου.

§121ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ λέγει: «δύναται νὰ ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου (σημειώσατε δὲ, ὅτι μετεχειρίσθη καὶ τὸ ἄρθρον «τοῦ» νομοσχεδίου) καὶ αἱ λεπτομέρειαι δύνανται νὰ διατυπωθῶσι βραδύτερον». Ἀντέστην ἐγὼ, εἰπών: «ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου; τίνος νομοσχεδίου;»....

§122ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦ ὑποβληθέντος. Ἀνακεφαλαίωσιν κάμνετε;

§123ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀνακεφαλαίωσιν, διότι εἶναι ἀνάγκη νὰ γραφῶσιν εἰς τὰ πρακτικά... Ἐγὼ ἠρώτησα: «ἡ ἀρχὴ τίνος νομοσχεδίου μέλλει νὰ ψηφισθῇ; Ὑπάρχει νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου μέλλει νὰ ψηφισθῇ ἡ ἀρχή;»

§124ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Βεβαίως.

§125ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ αἴφνης εἶδον νὰ ἀναπτύσσωνται θεωρίαι, αἱ ὁποῖαι νομίζω ὅτι δύνανται νὰ καταλήξωσιν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὑπάρχει τὸ μὴ ὑπάρχον νομοσχέδιον. Βεβαίως κατὰ πλάσμα ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς δύναται νὰ κάμῃ ὑπαρκτὸν τὸ ἀνύπαρκτον, ἀλλ’ ἐν τούτοις τὸ ἀνύπαρκτον θὰ ἦναι πάντοτε ἀνύπαρκτον. Νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου τὴν ἀρχὴν νὰ ψηφοφορήσωμεν, δὲν ἔχομεν,—περὶ τούτου δὲ δὲν εἴχομεν ἀνάγκην τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, αὐτὰ ταῦτα τὰ πράγματα μᾶς δίδουσι πλήρη τὴν ἀπόδειξιν,—δὲν ἔχομεν νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου τὴν ἀρχὴν νὰ ψηφοφορήσωμεν. Προκληθεὶς δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς καταδείξῃ ποῖον εἶναι τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου τὴν ἀρχὴν θὰ ψηφοφορήσωμεν, περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ ἀναφερθῇ εἰς ὅσα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ἀναπτύξας τὴν θεωρίαν περὶ τοῦ τίς εἶναι ἡ ἀρχὴ νομοσχεδίου, ὅπερ σκοπεῖ νὰ ὑποβάλῃ ὁ Ὑπουργὸς αὔριον, μεθαύριον ἢ καὶ εἰς τὴν ἑπομένην σύνοδον, καὶ ὅτι ἐν ἠρέμῳ συνειδήσει τοιούτου ἀνυπάρκτου νομοσχεδίου, μέλλοντος νὰ συνταχθῇ, δύναται νὰ ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ, χωρὶς νὰ ὑπάρχωσι διατετυπωμέναι ἐν διατάξεσιν αἱ βάσεις αὐτοῦ καὶ τὰ καθέκαστα. Ἀλλ’ ἐκ τῶν καθέκαστα ἐκδηλοῦται ἡ ἀρχὴ ἑκάστου νόμου. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶναι ἀναμφισβητήτως τὸ ὀρθὸν. Δὲν ψηφοφορεῖται ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ νόμος, ψηφοφορεῖται ἡ ἀρχὴ, ἡ ὁποία περιλαμβάνει τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιδιώκεται ὁ σκοπός. Ταῦτα τὰ μέτρα δὲν τὰ ἔχομεν. Μᾶς προτείνουσι νὰ ψηφοφορήσωμεν τοῦτο· ὅτι πρέπει νὰ μεταβληθῶσι διατάξεις τινὲς τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ συστήματος πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ καταστῇ ὁμαλωτέρα ἡ λειτουργία τοῦ νόμου, καὶ νὰ περισταλῶσι τὰ λαθρεμπόρια. Ἀλλὰ κατὰ τίνα τρόπον θέλει τοῦτο κατορθωθῆ; Τοῦτο ἐπιφυλάσσονται νὰ τὸ διατυπώσωσιν εἰς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ μᾶς ὑποβάλωσιν ἀφοῦ ψηφίσωμεν πρῶτον τὴν ἀρχὴν! Νομίζω ὅτι τοιαύτη συζήτησις δὲν ἐμπρέπει εἰς σοβαρὸν σῶμα, καὶ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς σπεύδω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ νὰ προκληθῇ μία τοιαύτη ψηφοφορία. Μία ἀναβολὴ μιᾶς ἡμέρας δὲν νομίζω νὰ φέρῃ κἀμμίαν ζημίαν. Ἂς διατυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ αὔριον δύναται νὰ προκληθῇ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, νὰ γείνῃ δὲ συζήτησις εὐρεῖα ἢ μὴ ἐπὶ τῶν καθέκαστα. Καὶ ἂς ἦναι βέβαιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ψηφισθῶσι καὶ ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου, καὶ θὰ γείνῃ τὸ νομοσχέδιόν του νόμος τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ νὰ προκαλῆται ἡ Βουλὴ εἰς τοιαύτην ψηφοφορίαν, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι εὐπρεπές.

§126Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. συνάδελφος εἶναι μᾶλλον δικανικὸς, ὀλιγώτερον δὲ κοινοβουλευτικός. Ἐὰν ἦτο κοινοβουλευτικὸς, ἤθελε διατηρεῖ εἰς τὴν μνήμην του τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, αἵτινες διαγράφουσι τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ συζητεῖ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων. Ὅταν νομοσχέδιόν τι προταθῇ πρὸς συζήτησιν, διατάσσει ὁ Κανονισμὸς, συζητεῖται ἐν πρώτοις ἡ ἀρχὴ ἀφοῦ δὲ ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ καὶ ἀποδεχθῇ αὐτὴν, τότε προβαίνει εἰς τὴν συζήτησιν τῶν κατὰ μέρος διατάξεων. Τί ἐγένετο τὴν ἑσπέραν ταύτην; Ἡ Βουλὴ συνεζήτησεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου; Παντάπασιν. Ἡ Βουλὴ ἐπελάβετο τῆς συζητήσεως τῶν κατὰ μέρος διατάξεων, ὑπερβᾶσα τὸ στάδιον τοῦ νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀγορεύων εἶπε, καὶ ὅσα ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄργους ἀγορεύων εἶπε, καὶ ὅσα τὰ ἄλλα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ἐπεξεργασθείσης τὸ νομοσχέδιον εἶπον, πάντα ἀφεώρων τὰς λεπτομερείας τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Ἔπρεπεν ἴσως ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ ἀπ’ ἀρχῆς ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἀφοῦ μάλιστα οὐδεμία προὐτάθη κατὰ τῆς ἀρχῆς ἀντίῤῥησις. Καὶ εἶπόν τινες, ὅτι ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς ἀρχῆς ἦτο τὸ προταθὲν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι δὲν ἀποδέχεται τὰς δύο ὑπὸ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου προταθείσας καινοτομίας. Ἀλλ’ ἡ ἄρνησις τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα ἀποδεχθῇ αὐτὰς, δὲν ἦτο ἄρνησις ἀρχῆς, ἀλλ’ ἦτο ἄρνησις τῶν μέσων. Ὁ κ. Βουλευτὴς νομίζει, ὅτι ἐμερίμνησα ὑπὲρ τὴν ἀνάγκην περὶ τῆς τύχης, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἦμαι βέβαιος, ὅτι θέλει ψηφισθῆ καὶ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ ἀρχή. Βεβαιῶ τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι ἐγὼ δὲν σκέπτομαι περὶ τῆς συζητήσεως τῶν νομοσχεδίων ὡς ἴσως ἐσυνείθισε νὰ σκέπτηται αὐτός. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς νομοθετικῆς λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλίου ὑπάρχουσι καί τινες πολιτικαὶ ἔννοιαι. Ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται, ὅτι ἐν πάσαις ταῖς συζητήσεσι τοῦ Κοινοβουλίου κρατοῦσιν αἱ πολιτικαὶ ἔννοιαι. Ἑπομένως, εἴτε ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, εἴτε δὲν ψηφισθῇ αὔριον ἢ μεθαύριον, εἴτε ψηφισθῶσιν εἴτε δὲν ψηφισθῶσιν αἱ διατάξεις αἱ κατὰ μέρος, ἔστω βέβαιος, ὅτι ἐγὼ οὐδεμίαν πολιτικὴν ἀποδίδω σημασίαν εἰς τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Ἓν μόνον ἐπιθυμοῦσι καὶ εἰς ἓν μόνον τείνουσιν αἱ προσπάθειαι τῶν Ὑπουργῶν, νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει ἐξασφαλισθῆ τὸ ἔσοδον τὸ ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ καὶ τῶν καπνοκοπτηρίων κατὰ τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχύον σύστημα, καὶ ἀποσοβηθῶσι τὰ λαθρεμπόρια. Ἐὰν ὁ τρόπος οὗτος προταθῇ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, ἢ ἀπὸ τὸ Α ἢ τὸ Β μέλος τῆς Βουλῆς, καὶ μάλιστα τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, εἶναι ἀδιάφορον’ θέλομεν σταθμίσει, καὶ ἂν εὕρωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλει προταθῆ, ὑπό τινος τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς, ὅτι εἶναι ὀρθότερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προτείνομεν ἡμεῖς, θέλομεν ὁμολογήσει καὶ χάριν εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἤθελε τὸ προτείνει. Οὕτως ἐννοοῦμεν ἡμεῖς τὴν νομοθετικὴν λειτουργίαν τῆς Βουλῆς. Βεβαίως, ἂν ἐν τῇ τοιαύτῃ ἐνασκήσει τῆς νομοθετικῆς λειτουργίας τῆς Βουλῆς προβάλῃ ἐν τῷ μέσῳ ἀντίδρασις, σκοποῦσα νὰ ἐκδηλώσῃ πολιτικὴν ἔννοιαν, κατ’ ἀνάγκην βεβαίως τιθέμεθα εἰς κατάστασιν ἀμύνης. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν προβάλῃ τοιαύτη ἀντίδρασις, τοιαύτην ἐκδηλοῦσα ἔννοιαν, θέλομεν συζητήσει μετὰ πάσης ἐλευθερίας καὶ μετὰ τρόπου ἐντελῶς ἀδελφικοῦ, μὴ ἀπομακρυνόμενοι τοῦ κυρίου ου, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχωμεν, τοῦ σκοποῦ νὰ βελτιώσωμεν τὸ προτεινόμενον σύστημα.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν λεχθέντων θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἂν παραδέχηται τὴν ἀρχὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὑπὸ τὰς γενικὰς τροποποιήσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν ὅτι θὰ ἐπενέγκῃ ἐπ’ αὐτοῦ.

§128ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὥρισε (θόρυβος).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ διετύπωσα τὴν πρότασιν. Ὅστις ἔχει ἀντιῤῥήσεις, ἃς τὰς διατυπώσῃ εἰς πρότασιν.

§130ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔχει ἀντιῤῥήσεις· ἂς τὰς διατυπώσῃ.

§131ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Ὑπουργέ. Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν πρότασιν, ἣν ἔφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ψηφίζω τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ὀρθότατα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ψηφίζει ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν συζήτησιν. Ἐπειδὴ βεβαίως καὶ ἐγὼ δὲν νομίζω ὅτι εἶναι συμφέρον μετὰ μακρὰν συζήτησιν νὰ γείνῃ γνωστὸν, ὅτι ἀνεβλήθη νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κυρίως ἔχει ὡς πρόθεσιν τὴν περιστολὴν τῶν καταχρήσεων ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἴσπραξιν ἑνὸς φόρου δημοσίου, διὰ τοῦτο ἡ Βουλὴ ὀρθῶς θὰ ψηφίσῃ τὴν ἀρχὴν νομοσχεδίου, ἔχοντος κύριον σκοπὸν καὶ μόνον τὴν περιστολὴν τοῦ τελουμένου λαθρεμπορίου ὅσον ἀφορᾷ τὸν φόρον αὐτόν.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ διατυπώσητε τὴν πρότασιν, ἣν θέλετε νὰ ὑποβάλητε.

§133ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὴν διετύπωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§134ΑΣΗΜ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς δοθείσεις ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ, νομίζω ὅτι οὐδὲν παρεμπίπτον γεννᾶται. Δὲν πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, νὰ κάμητε τίποτε ἄλλο ἢ νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἡ περαιτέρω συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου ἀναβάλλεται.

§136ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§137ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως, ἐὰν ἦναι ἐφικτὸν, — καὶ νομίζω ὅτι εἶναι, — συμπεριλάβῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον θὰ προσαγάγῃ αὔριον εἰς τὴν Βουλὴν, τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ὅσαι μένουσιν ἐν ἰσχύϊ, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν δύο νόμους· τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται, δὲν εἶναι νομοσχέδιον αὐτοτελὲς, ἀλλὰ τροποποιητικὸν, οὕτως εἰπεῖν· βλέπω δὲ διάταξιν ἐνταῦθα, κατὰ τὴν ὁποίαν καταργοῦνται αἱ τροποποιούμεναι διατάξεις τῶν ἄρθρων δεῖνα καὶ δεῖνα. Ἀλλὰ βλέπετε ὅτι ἐδῶ εἶναι δύο ἔννοιαι ἀλληλοαναιρούμεναι· διότι ἢ τροποποιοῦνται τὰ ἄρθρα ταῦτα, ἢ καταργοῦνται· δὲν ἠξεύρομεν δὲ ποῖα καταργοῦνται καὶ ποῖα τροποποιοῦνται. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ περιλάβῃ ὅλας τὰς διατάξεις τοῦ ἰσχύοντος νόμου, ὅσαι μένουσιν ἐν ἰσχύϊ, καὶ παρουσιάσῃ ἓν νομοσχέδιον αὐτοτελές.

§138ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἡ λέξις «τροποποιοῦνται», ἥτις, φαίνεται, ἔθεσεν ἐν ἀμφιβολίᾳ τὴν ἔννοιαν τοῦ τελευταίου ἄρθρου, ἐτέθη, διότι πολλαὶ διατάξεις τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου εἰσὶν ἀπαράλλακτοι, ὅπως εἶναι καὶ ἐν τῷ ἰσχύοντι νόμῳ. Λοιπὸν ἐτροποποιήθησάν τινες· ἄλλαι ὅμως κυροῦνται ὡς ἔχουσι. Δὲν ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀκυροῦνται αἱ διατάξεις αὗται, ἀφοῦ ἐπαναλαμβάνονται καὶ κυροῦνται διὰ νέου νόμου. Ταύτην τὴν ἔννοιαν ἔχει ἡ φράσις «ἀκυροῦνται τὰ ἄρθρα, τῶν ὁποίων ἐτροποποιήθησαν αἱ διατάξεις», ὁλόκληρα δὲ τὰ ἄρθρα περιλαμβάνονται πλήρη ἐνταῦθα. Ἤθελεν εἶσθαι δυσκολώτατον νὰ θελήσωμεν νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ ὁλοκλήρου τῆς νομοθεσίας.

§139ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ἐπὶ ὁλοκλήρου.

§140ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως. Ἂν τὴν συμπεριλάβωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θὰ ἐπαναφέρωμεν ὅλας τὰς λεπτομερείας. Τοῦτο δὲ ἤθελεν ἀπαιτήσει τόσον καιρὸν, ὅσον δὲν θὰ ἐργασθῇ ἴσως ἀκόμη ἡ Βουλή.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατατάξεως μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς Ἑλλήνων ἀποφοίτων στρατιωτικῶν σχολείων τῆς ἀλλοδαπῆς καὶ ὑπηρετούντων ἐν ξένοις στρατοῖς.

§142ΣΧΙΝΑΣ. Πάντα τὰ ἔθνη μετὰ τὴν ἀποκατάστασίν των ἐφρόντισαν περὶ τοῦ καταρτισμοῦ στρατιωτικῶν σχολῶν. Εἰς τοῦτο δὲν ὑστέρησε καὶ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, διότι ἀπὸ τοῦ 1829 συνέστησε στρατιωτικὸν σχολεῖον. Τὸ παράδειγμα δ’ αὐτὸ παρηκολούθησε καὶ αὐτὴ ἡ Βουλγαρία, καταρτίσασα στρατιωτικὸν σχολεῖον, οἰκοδομήσασα δὲ καὶ κτίριον στρατιωτικοῦ σχολείου, ἀξίας 1½ ἑκατομμυρίου. Δύναμαι δὲ νὰ εἴπω μετὰ θάῤῥους, ὅτι τὰ στρατιωτικὰ σχολεῖα τῆς Ἑλλάδος παρέσχον καρποὺς ἱκανοὺς, ἀναμένοντας τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θέλουσι δείξει τί ἔμαθον καὶ τί δύνανται νὰ πράξωσι. Καὶ μέχρι μὲν τοῦ 1878 εἰς τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν εἰσῆλθον σπουδάσαντες ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, 4 μόνον, ἐὰν δὲ καὶ ἄλλος τις ὑπῆρξεν, ἐγὼ ἀγνοῶ. Οἱ τέσσαρες δ’ οὗτοι εἶναι ὁ μακαρίτης συνταγματάρχης Θ. Ἠπίτης, ὁ Ἀθ. Βότσαρης, ταγματάρχης νῦν τοῦ πεζικοῦ, σπουδάσας ἐν Ρωσσίᾳ, ὁ κ. Κ. Μωραϊτίνης, ἀποχωρήσας τοῦ στρατοῦ, καὶ ὁ μακαρίτης Ραγκαβῆς. Ἐκ τούτων οἱ μὲν δύο κατετάχθησαν εἰς τὸ μηχανικὸν, ὁ εἷς εἰς τὸ πυροβολικὸν καὶ ὁ Ἀθ. Βότσαρης εἰς τὸ πεζικόν. Ἀπὸ δὲ τοῦ 1878 καὶ ἐντεῦθεν ἤρχισεν ἡ ἐπέλασις, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ σπουδαζόντων. Τίς ὁ λόγος; Οὐδείς! Τί δ’ ἔκαμον; Δύναμαι νὰ εἴπω μετὰ θάῤῥους, ὅτι, ἐξαιρέσει εὐαρίθμων, ἅπαντες οἱ οὕτω εἰσελθόντες εἰς τὸν στρατὸν εἶναι πολὺ κατώτεροι τῶν ἐκ τῶν στρατιωτικῶν σχολείων τῆς Ἑλλάδος ἐξελθόντων. Δὲν δύναμαι ἀτυχῶς παρὰ εὐαρίθμους νὰ ἐξαιρέσω, τοὺς ὁποίους δέν μοι ἐπιτρέπεται καὶ νὰ ὀνομάσω, ὡς καταρτισθέντας λίαν καλῶς καὶ ἐλθόντας ἐδῶ καὶ ἐκπληρώσαντας τὸ καθῆκόν των. Τὸ λέγω δὲ μετὰ λύπης, διότι πολλοὶ ἐκ τούτων ἔλαβον τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ δὲν θέλουσι νὰ μακρυνθῶσι τῆς πρωτευούσης. Ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μὲ παρατηρεῖ τὴν στιγμὴν ταύτην, ἴσως γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ τὰ πρόσωπα ταῦτα. Ὀφείλω βεβαίως νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἔχομεν ἐλλείψεις, ὅτι τὰ μέσα πρὸς σπουδὴν καὶ τελειοποίησιν δὲν ὑπάρχουσιν· ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως τῆς Σχολῆς πληροῦται. Ἐν τῷ σχολείῳ δὲν ἀρκεῖ νὰ μάθῃ τις μόνον γράμματα, δὲν ἀρκεῖ νὰ μάθῃ μόνον θεωρίας· θὰ μάθῃ τὴν στρατιωτικὴν ἀνατροφὴν τοῦ τόπου μας, θὰ ἀνατραφῇ μετὰ τῶν συναδέλφων του, θὰ συγχρωτισθῇ μετ’ αὐτῶν, θὰ μάθῃ πλεῖστα ὅσα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσι τὴν Ἑλλάδα, καὶ δὲν θὰ ἐξέλθῃ ἐδῶ ὡς ξένος, ἀγνοῶν ποῦ κεῖται ἡ Ἑλλὰς, καὶ γνωρίζων πιθανῶς μόνον τὴν γεωγραφίαν τῆς Ἰταλίας, ἢ τοῦ Βελγίου κτλ. Ἡ σπουδὴ λοιπὸν τῶν νέων ἐν αὐτῇ τῇ Ἑλλάδι, διὰ τοὺς ἀνωτέρω λόγους, καθίσταται ἀπαραιτήτως ἀναγκαία. Ἐῤῥέθη ποτὲ νὰ καταργήσωμεν τὸ στρατιωτικὸν σχολεῖον καὶ ν’ ἀποστέλλωμεν τοὺς νέους νὰ σπουδάζωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἠξεύρετε, Κύριοι, τί ἠθέλομεν ἔχει, ἂν τὸ τοιοῦτον ἀνοσιούργημα ἐπραγματοποιεῖτο; Ὁ στρατὸς ἡμῶν δὲν θὰ εἶχε πλέον τὴν συναδελφότητα, ἡ ὁποία συνδέει σήμερον τοὺς ἀξιωματικοὺς πρὸς ἀλλήλους. Ἐὰν παρακολουθήσητε τὸ καλὸν, τὸ ὁποῖον ἐπέφερεν ἡ σύστασις τοῦ Σχολείου τῶν Ὑπαξιωματικῶν, θέλετε ἰδεῖ ὅλα τὰ ἀποτελέσματα τῶν σχολείων, τῶν ὑπαρχόντων ἐν τῷ τόπῳ. Τὸ Σχολεῖον τῶν Ὑπαξιωματικῶν, τὸ ὁποῖον παρέλαβεν ὑπαξιωματικοὺς ἐκ τῶν διαφόρων σωμάτων, κατώρθωσεν ἐν μικρῷ χρονικῷ διαστήματι νὰ ἀναδείξῃ μαθητὰς διακριθέντας οὐχὶ μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ ἐν Εὐρώπῃ, εἰς ἣν πολλοὶ ἐξ αὐτῶν μετὰ διαγωνισμὸν μετέβησαν, οὐδεὶς δ’ ἐκ τῶν σπουδασάντων ἐν Εὐρώπῃ ἀνεδείχθη ἐφάμιλλος αὐτῶν. Ἑπομένως θεωρῶ ἐπάναγκες εἰς τοὺς σπουδάζοντας ἐν Ἑλλάδι νὰ παρέχωνται καὶ νὰ ἐξακολουθῶσι νὰ τοῖς παρέχωνται, ὡς λίαν καλῶς τοῖς παρεσχέθησαν μέχρι τοῦδε, τὰ μέσα νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὴν Εὐρώπην, καὶ ἕκαστος αὐτῶν νὰ ἐπιδίδεται εἰς τὴν σπουδὴν εἰδικοῦ τινος κλάδου. Δὲν ἐννοῶ ὅμως οὐδέποτε ν’ ἀνοίξωμεν καὶ αὖθις τὰς θύρας εἰς τοὺς σπουδάζοντας ἐν Εὐρώπῃ, ἤτοι εἰς τὴν πλουτοκρατίαν, διότι οὗτοι δύνανται νὰ μεταβαίνωσιν ἐκεῖ, ὁ δὲ υἱὸς τοῦ ὑπαλλήλου καὶ τοῦ στρατιωτικοῦ, ὁ ἀνατραφεὶς εἰς τὰ σπλάγχνα τοῦ στρατοῦ, δὲν δύναται νὰ μεταβῇ. Θὰ ἀνοίξωμεν λοιπὸν τὰς θύρας τοῦ στρατοῦ εἰς τοὺς μεταβαίνοντας εἰς Εὐρώπην, σπουδάζοντας ἐκεῖ καὶ ἐρχομένους οὐχὶ μόνον ὅπως ἁπλῶς ὑπηρετήσωσιν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀνώτεροι, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ἐκ τῆς Σχολῆς ἐξερχομένων νέων. Λέγων ὅμως ταῦτα, δὲν ἐννοῶ καθόλου νὰ ἀδικήσω εὐαρίθμους τινὰς νέους, οἱ ὁποῖοι ἐξακολουθοῦσι διαμένοντες ἀπὸ χρόνων ἐν Εὐρώπῃ καὶ σπουδάζοντες. Δυνάμει προγενεστέρων διατάξεων ἀπῆλθον εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν νέοι τινὲς, ἔχοντες τὰ μέσα, οἱ ὁποῖοι κατετάχθησαν εἰς στρατιωτικὰς σχολὰς καὶ ἐξῆλθον αὐτῶν, λαβόντες τὸν βαθμὸν αὐτῶν. Ἀλλὰ σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ βαθμολογοῦμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοὺς, τοὺς σπουδάζοντας ἐν Εὐρώπῃ, τοὺς ἀναγνωρίζομεν ὡς ἔχοντας τὸν βαθμὸν, ὃν ἔλαβον ἐκεῖ, καὶ ἀφοῦ ἔχομεν αὐτοὺς ἀξιωματικοὺς, δὲν τοὺς προβιβάζομεν εἰς ὑπολοχαγοὺς, εἰμὴ ἀφοῦ δώσωσιν ἐξετάσεις, δηλ. τοὺς φέρομεν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, τοὺς ἀναγνωρίζομεν, καὶ ἔπειτα τοὺς ἀπολύομεν, ἐὰν δὲν ἐπιτύχωσι. Νομίζω ὅτι ἡ διάταξις αὕτη, ἡ ὁποία, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶναι εἰς τὸ 3ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι λίαν ἄδικος. Πῶς θέλω δεχθῆ εἰς τὰ σπλάγχνα τοῦ στρατοῦ νέον, τὸν ὁποῖον ἀνεγνώρισαν ἄλλα ἔθνη; Δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω,—διότι ἔτυχον νὰ ἦμαι μέλος ἐπιτροπῶν,—ὅτι ἦλθον νέοι ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, οἱ ὁποῖοι ὑπεβλήθησαν εἰς ἐξετάσεις ἀπολυτηρίους, ὡς ἀποφοιτήσαντες ἐκ στρατιωτικοῦ σχολείου, καὶ οἱ νέοι οὗτοι δὲν ἀνετράφησαν στρατιωτικῶς καὶ δὲν ἔμαθον τὰ στρατιωτικὰ ἔθιμα τῆς πατρίδος των. Πῶς λοιπὸν θέλετε νὰ δεχθῶμεν εἰς τὰ σπλάγχνα ἡμῶν ἀξιωματικοὺς, τοὺς ὁποίους οὐδόλως ἐγνωρίσαμεν, καὶ νὰ τοὺς ἀναγνωρίσωμεν, δίδοντες εἰς αὐτοὺς σειρὰν ἀρχαιότητος ἀπέναντι ἄλλων;

§143ΠΕΡΡΟΣ. Εἰς τὰ σχολεῖα ἐκεῖνα ἄνευ προσόντων κατατάσσονται; Δέχονται οἱονδήποτε;

§144ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐκ τῶν σχολῶν ἐκείνων ἐπαρουσιάσθησάν τινες ἐνταῦθα, ὅπως ὑποστῶσιν ἐξετάσεις ἐνώπιον ἐπιτροπῆς, καὶ ἄλλοι μὲν ἐγένοντο δεκτοί, ἄλλοι δὲ ἀπεῤῥίφθησαν, ὡς ἀγνοῦντες καθ’ ὁλοκληρίαν τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα ἐγνώριζε καὶ ὁ ἔσχατος μαθητὴς τοῦ Σχολείου τῶν Ὑπαξιωματικῶν. Τὸ λέγω μετὰ θάῤῥους. Εὐχῆς δ’ ἔργον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν οἱ προσελθόντες ἦσαν οὐχὶ ἐκ τῶν πρωτευόντων ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Ὑπαξιωματικῶν, ἀλλ’ ἴσοι τῶν τελευταίων· προστίθημι δὲ, ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ ἦναι ἀξιωματικὸς, ἂν δὲν ἠξεύρῃ τὴν γλῶσσαν τὴν ἑλληνικήν.

§145ΚΟΡΠΑΣ. Ἔχουσιν ἀπολυτήριον Γυμνασίου. Ἄνευ ἀπολυτηρίου δὲν εἶναι δεκτοί. Εἶναι ῥητὴ διάταξις.

§146ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Γυμνασίου σήμερον, ὡς καὶ τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Πανεπιστημίου, κύριοι συνάδελφοι, οὐδὲν παρέχει πρὸς τοῦτο ἐχέγγυον. Ἤμην μέλος ἐπιτροπῆς εἰς τὸ στρατιωτικὸν σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων, ἐξήτασα πρωτεύοντας ἐν τοῖς Γυμνασίοις μαθητὰς, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω διὰ τοῦ θετικωτέρου τρόπου, (καὶ ἂν θέλητε νὰ πεισθῆτε περὶ τούτου, προσέλθετε μεθαύριον εἰς τὰς ἐξετάσεις,) ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν νέων τῶν παρουσιαζομένων μὲ τὸ ἀπολυτήριον τοῦ Γυμνασίου, τὸ ὁποῖον λαμβάνουσι κατὰ τὰς τελευταίας περιόδους, οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἀτυχῶς δὲν ἔχουσι τὰ προσόντα τοῦ ἀπολυτηρίου. Ἔχω δὲ καὶ συνάδελφον παρόντα, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ μαρτυρήσῃ, ὅτι καὶ τὴν κοινὴν ὀρθογραφίαν ἀγνοοῦσι.

§147ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὰ Ἑλληνικὰ μανθάνονται εἰς τὴν στρατιωτικὴν σχολήν;

§148ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ στρατὸς, κύριε συνάδελφε, πρέπει νὰ ἦναι ἄσχετος πρὸς τὰ τοῦ Γυμνασίου. Ἐὰν τὸ ἀπολυτήριον ἦτο ἐπαρκὲς, δὲν εἴχομεν ἀνάγκην νὰ τοὺς εἰσάγωμεν εἰς τὸ στρατιωτικὸν σχολεῖον μετ’ αὐστηρὰν δοκιμασίαν· ἐλάμβανον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔχει ἄριστα, καὶ τὸν εἰσῆγον. Ἀλλὰ δὲν ἔχουσι πίστιν, καὶ δι’ αὐτὸ τοὺς ὑποβάλλουσιν εἰς ἐξετάσεις.

§149ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν τὸν ὑποβάλλετε εἰς ἐξετάσεις μόνον διὰ τὰ Ἑλληνικὰ, ἀλλὰ τὸν ὑποβάλλετε καὶ διὰ τὰ Μαθηματικά.

§150ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τὰ ἐπίσημα διδακτήρια δὲν ἦναι ἐπαρκῆ, ὅπως παράγωσι μαθητὰς γνωρίζοντας ὀρθογραφίαν, τότε νὰ ληφθῇ ἄλλο μέτρον.

§151ΣΧΙΝΑΣ. Θέλετε νὰ θίξητε ἓν τῶν σπουδαιοτάτων ζητημάτων, τὸ ὁποῖον ἐὰν θελήσωμεν νὰ θίξωμεν, θὰ καταναλώσωμεν ὥρας πολλάς· καὶ τοῦτο, διότι ἔτυχον ἀπὸ τοῦ 25ου ἔτους τῆς ἡλικίας μου μέχρι τῆς εἰσόδου μου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νὰ ἦμαι διδάσκαλος, εἶμαι δὲ εἰς θέσιν νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι πολὺ ὑστεροῦμεν εἰς τὴν γλῶσσάν μας, τὰ δὲ ἐκπαιδευτήρια, περὶ ὧν ὁμιλεῖτε, εἶναι καλλίτερον νὰ κλείσωσι, παρὰ νὰ ἦναι ὡς εἶναι...

§152ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε νὰ κλεισθοῦν καλλίτερα.

§153ΣΧΙΝΑΣ. Καὶ ὀφείλομεν νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν. Ἐπιφυλάττομαι ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὅπως ἐπανέλθω. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, πρῶτον νὰ φέρῃ κατάλογον τῶν σήμερον σπουδαζόντων ἐν Εὐρώπῃ ἀξιωματικῶν, καὶ μάλιστα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τὴν κατηγορίαν ταύτην εὑρίσκονται, δεύτερον δὲ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἰδιαιτέρως, νὰ κλείσῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν θύραν τῶν σπουδαζόντων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀξιωματικῶν· τὴν παράκλησιν δὲ ταύτην ἀπευθύνω πρὸς αὐτὸν ὡς στρατιώτης ἐν ὀνόματι ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ. Ἔχομεν ἐνταῦθα Σχολὴν τῶν Ὑπαξιωματικῶν, ἔχομεν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, ἐν ταῖς ὁποίαις δύναται πᾶς ὁ θέλων νὰ σπουδάσῃ νὰ καταταχθῇ καὶ ἐξέλθῃ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἔχετε ἐνταῦθα, κύριε Ὑπουργὲ, συνάδελφόν σας Ὑπουργὸν, τὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀδελφὸν ἀξιωματικὸν, εὐτυχήσαντα νὰ σπουδάσῃ ἐνταῦθα, καὶ ὅστις μετὰ τὰς σπουδάς του ἐξελθὼν ἀξιωματικὸς καὶ ὑπηρετήσας εἰς τὸ σῶμά του, μετέβη μετά τινα χρόνον εἰς Εὐρώπην.

§154ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς δύνασθε νὰ συμβιβάσητε τὰ δύο ταῦτα, νὰ ἐπικρίνητε τοσοῦτον τὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν σπουδὰς, καὶ νὰ δέχησθε ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι ἐν Εὐρώπῃ δύναται νὰ τελειοποιηθῇ ὁ ἀξιωματικός;

§155ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε συνάδελφε, σᾶς ἀπαντῶ. Οἱ διακρινόμενοι σήμερον ἐν τῷ στρατῷ δὲν διακρίνονται διότι μετέβησαν εἰς Εὐρώπην, ἀλλὰ καὶ πρὶν μεταβῶσιν ἦσαν ἐνταῦθα διακεκριμένοι, καὶ μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν ἐτιμῶντο· ἂν δὲ μετέβησαν εἰς Εὐρώπην, μετέβησαν ἵνα λάβωσι γενικὰς τινας ἰδέας, αἱ ὁποῖαι ἐνταῦθα λείπουσιν, ἵνα ἴδωσι γενικὰ γυμνάσια στρατοῦ, ἵνα ἐπισκεφθῶσι τὰ νοσοκομεῖα καὶ τοὺς στρατῶνας. Ἐγὼ μάλιστα ἔχω καὶ τὴν ἰδέαν νὰ μὴ ἐπιτρέπηται εἰς τὸν ἐξερχόμενον ἐκ τῆς Σχολῆς ἀξιωματικὸν νὰ μεταβῇ εἰς τὴν Εὐρώπην πρὶν ἢ ὑπηρετήσῃ ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ἐν τῷ στρατῷ· τότε θέλει ἔχῃ; ἐὰν θελήσῃ νὰ γείνῃ ἀξιωματικὸς καλὸς καὶ διακεκριμένος, στοιχεῖά τινα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐνασχοληθῇ· διότι ὁ ἀξιωματικὸς ὁ ἐξερχόμενος τῆς Σχολῆς εἶναι κάτοχος πολλῶν γνώσεων, δὲν γνωρίζει ὅμως ποῖον κλάδον ὀφείλει ν’ ἀκολουθήσῃ· παραμένων ὅμως ἐν τῇ πατρίδι του καὶ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, θέλει ἰδεῖ ποῖοι κλάδοι ἔχουσιν ἐλλείψεις ἀνδρῶν ἐπιστημόνων, καὶ θέλει ἐγκύψει εἰς τὸν εἰδικὸν ἐκεῖνον κλάδον, εἰς ὃν φέρει αὐτὸν ἡ κλίσις του. Ἐπομένως θὰ παρακαλέσω καὶ αὖθις τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ τὸν κατάλογον τῶν σπουδαζόντων ἤδη ἐν Εὐρώπῃ νέων ἀξιωματικῶν, νὰ δεχθῇ δὲ νὰ κλείσῃ διὰ παντὸς τὴν θύραν ταύτην.

§156ΚΟΡΠΑΣ. Ἐπειδὴ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρηκυῖα, δὲν ἐννοῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ ἐξετάσω ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον· θέλω εἰπεῖ μόνον εἰς τὸν ἔντιμον προλαλήσαντα, ὅτι, ἂν ἔῤῥιπτεν ἓν βλέμμα—καὶ πιστεύω ὅτι θὰ ἔῤῥιψεν—ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς εἰσηγητικῆς, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπανέλθῃ ἐν ἰσχύει ὁ πρὸ μικροῦ καταργηθεὶς νόμος, δι’ οὗ ἐπετρέπετο ἡ εἰς τὸν στρατὸν κατάταξις τῶν εἰς ξένας στρατιωτικὰς σχολὰς φοιτησάντων, ἀλλὰ περὶ ἐκείνων, οἵτινες, φοιτήσαντες εἴς τι ξένον στρατιωτικὸν σχολεῖον, ἐζήτησαν καὶ ἔλαβον βαθμὸν εἰς τὸν στρατὸν ξένου Κράτους. Ἐπειδὴ ὅμως γεννῶνται ἀμφιβολίαι καὶ εἶναι κίνδυνος μὴ γένηται κακὴ χρῆσις τῶν διατάξεων τοῦ νόμου τούτου εἰς χεῖρας ἄλλας, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνωσι τροποποιήσεις τινὲς, τὰς ὁποίας θέλω λάβει τὴν τιμὴν νὰ ἐπαναφέρω κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§157ΣΧΙΝΑΣ. Ἀνέγνωσα λεπτομερῶς καὶ τὸ νομοσχέδιον καὶ τὴν ἔκθεσιν· εἶδον δὲ, ὅτι εἰς τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου λέγεται ῥητῶς, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ κατατάξῃ. Τὸ «ἐπιτρέπεται» ἀφίνει ἀνοικτὴν θύραν, καὶ ἡ θύρα αὕτη ζητῶ νὰ κλεισθῇ.

§158ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐὰν κατὰ τὸ μέλλον δὲν ἔχῃ ἀνάγκην τὸ στράτευμα τῶν τοιούτων ἀξιωματικῶν, ὁ Ὑπουργὸς βεβαίως δὲν θὰ κατατάξῃ αὐτούς. Ἐὰν ὅμως λάβῃ ἀνάγκην αὐτῶν, διατὶ κλείετε ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τὸ δικαίωμα νὰ κατατάξῃ τοιούτους, ἀφοῦ ἀναγνωρίζετε ὅτι σήμερον οὗτοι ἔχουσι τὰ προσόντα;

§159ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Οἱ ἐξ εὐρωπαϊκῶν σχολῶν ἐξερχόμενοι θὰ ἐξετάζωνται ὑπὸ ἐπιτροπῆς, τὰ μέλη δὲ, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπαρτίζωσι τὰς ἐπιτροπὰς, δὲν θὰ ἦναι βεβαίως ἀσυνείδητα, ἵνα ἐγκρίνωσιν οἱονδήποτε, ἀλλ’ εὐόρκως ἐκπληροῦντα τὸ καθῆκον αὑτῶν, θὰ ἦναι προσεκτικὰ περὶ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν προσόντων καὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ἐπιθυμούντων ἐκ τῶν τοιούτων νέων νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν ἡμέτερον στρατόν.

§160ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἔχω ὅλως ἀντίθετον γνώμην πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Σχινᾶ, θὰ ηὐχόμην δὲ ἀπὸ καρδίας, ὅπως ἔρχωνται ἐκ τῶν σχολῶν τῶν εὐρωπαϊκῶν, καταρτιζόμενοι ἐκεῖ, πολὺ περισσότεροι, εἰ δυνατόν, ἵνα κατατάσσωνται εἴτε εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, εἴτε εἰς τὸν στρατὸν τῆς θαλάσσης. Τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνουσιν, ὅπως ἐμποδισθῇ ἡ ἐκπαίδευσις νέων τοιούτων ἐν ταῖς σχολαῖς ταῖς εὐρωπαϊκαῖς, τὸ θεωρῶ ἀναχρονισμὸν, τὸ θεωρῶ ἐπιβλαβὲς διὰ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικόν.

§161ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐγὼ θὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην νὰ δεχώμεθα πρὸς κατάταξιν ἐν τῷ ἡμετέρῳ στρατῷ μόνον τοὺς νέους τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τῆς Σχολῆς Saint-Cyr ἢ ἄλλης Σχολῆς, ὁμοίας αὐτῇ, διότι ἔχω παρατηρήσει, ὅτι ἀξιωματικὸς ἐξελθὼν ἐκ τῆς Σχολῆς ταύτης καὶ καταταχθεὶς εἰς τὸν στρατὸν τῆς Ἑλλάδος, ὁ Βαρβιτσιώτης, ἐκρίθη ὑπὸ τοῦ συντάγματός του ὡς ἱκανὸς νὰ ἀναλάβῃ τὴν διδασκαλίαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπαρχιακῶν συμβουλίων. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–5).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6ον (ἀναγινώσκεται).

§164ΔΑΛΛΑΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ καθιερωθῇ τὸ ἀσυμβίβαστον τοῦ ἀξιώματος τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβούλου καὶ πρὸς τὸ τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ καὶ κοινοτικοῦ, διότι οὗτοι ἐλέγχονται, ὅπως καὶ οἱ δημοτικοὶ ἄρχοντες.

§165Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δέχομαι τὴν τροπολογίαν. Συνεπῶς εἰς τὸ τέλος ἑκατέρου τῶν ἐδαφίων τοῦ ἄρθρου μετὰ τὴν λέξιν «δημοτικοῦ» δέον νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «τοῦ κοινοτικοῦ καὶ ἐκκλησιαστικοῦ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα 7–13).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14 (ἀναγινώσκεται).

§167Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας, σπεύδω νὰ προτείνω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν ἐπὶ τῆς βʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 14 (ἀναγινώσκει): «Ἡ σύνοδος τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων διαρκεῖ ἡμέρας δέκα καὶ πέντε. Τόπος δὲ τῶν συνεδριάσεων αὐτῶν προσδιορίζεται τὸ κατάστημα τοῦ ἐπαρχείου κλπ.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§169Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Εὐρυτανίας ἐπρότεινε νὰ μὴ διευθύνῃ τὰς συνεδριάσεις τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου ὁ ἔπαρχος ὡς πρόεδρος, ἀλλὰ νὰ ἐκλέγηται ἴδιος πρόεδρος. Περὶ τούτου ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀνακοινώσω τὴν γνώμην μου κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15 ὡς ἔχει).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 16 (ἀναγινώσκεται).

§171ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, τὸ ὁποῖον θεωρῶ τὸ οὐσιωδέστερον ἐν ταῖς λεπτομερείαις, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινάς. Παραδέχομαι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ἀποκαθιστῶσαν τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον πρὶν καὶ τὰ ὁποῖα συνεστήθησαν ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς πρώτης Βασιλείας. Καὶ τῳόντι παρατηρεῖ τις, ὅτι ἡ πρώτη Βασιλεία εἰς τὴν πρώτην αὐτῆς ἐμφάνισιν ἐσκέφθη περὶ θεσμῶν αὐτοδιοικήσεως, περὶ αὐτοδιοικήσεως δήμων καὶ περὶ αὐτοδιοικήσεως ἐπαρχιῶν. Καὶ δὲν διστάζω τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἄλλοτε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἐπληροφόρησεν ὅτι κατὰ τοὺς πρὶν ἰσχύοντας καὶ νῦν ἔτι νόμους, ἡ ἐπαρχία ἀπετέλει νομικὸν πρόσωπον, ἔχον δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις. Εἰς τοῦτο εἶχόν τινα δισταγμὸν ἄλλοτε, ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν ἐντελῶς πρακτικήν· διότι τωόντι, ἂν παρατηρήσῃ τις τοὺς σχετικοὺς νόμους, καὶ ἰδίᾳ τοὺς περὶ ἐπαρχιακῶν συμβουλίων, βλέπει ὅτι κατὰ τὰ πρὶν ἰσχύοντα καὶ κατὰ τὰ νῦν ἔτι ἰσχύοντα ἡ ἐπαρχία παρ’ ἡμῖν ἐθεωρεῖτο νομικὸν πρόσωπον, ἔχον δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις, τὸ ὁποῖον προώρισται νὰ λειτουργῇ ἀφ’ ἑαυτοῦ, νὰ ἔχῃ φορολογίαν ἰδίαν καὶ προϋπολογισμὸν ἴδιον, καὶ καθιερώθησαν τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια πρὸς διαχείρισιν τῶν τοιούτων συμφερόντων. Ἀφοῦ ὅμως περιουσία ἐπαρχίας δὲν ὑπάρχει, ἀφοῦ πράγματι τὸ νομικὸν πρόσωπον εἶναι νεκρὸν, τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια εἶχον καταντήσει συμβούλια δίδοντα μόνον εὐχὰς, καὶ κατήντησαν τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια γράμμα κενὸν ἐν τῷ νόμῳ. Ἀλλὰ προκειμένου νὰ τὰ ἐπαναφέρωμεν, ἐθεωρήθη ἀνάγκη νὰ προσδιορίσωμεν τὰ καθήκοντα αὐτῶν. Ἀλλὰ φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἐπαναφέρωμεν ἁπλῶς τὸν πρώην ἰσχύοντα θεσμὸν, νὰ ἀφήσωμεν δὲ διὰ τοῦ χρόνου νὰ ἐννοήσωμεν ποίαν τροφὴν πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὸ νομικὸν αὐτὸ πρόσωπον, τὴν ἐπαρχίαν, καὶ πρωτίστως νὰ σκεφθῶμεν, ἂν αἱ ἐπαρχίαι θὰ ἀποτελῶσιν ἀληθῆ νομικὰ πρόσωπα. Σήμερον, ἐπαναφέροντες τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια, περιορίζομεν ἐκεῖνα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον ἐν τοῖς πρώτοις θεσμοῖς. Λείπει ἐπὶ παραδείγματι ὁ προϋπολογισμὸς τῆς ἐπαρχίας, ἔσοδα καὶ ἔξοδα δὲν ὑπάρχουσι. Σήμερον μόνον δύο καθήκοντα ἀναγράφει τὸ ἄρθρον: τὴν φροντίδα περὶ τῆς συστάσεως δημοτικῶν σχολείων, καὶ τὴν περὶ τῆς κατασκευῆς δημοτικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν. Καὶ περὶ μὲν τοῦ δευτέρου, ἵνα ἀπὸ τούτου ἀρχίσω, δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ σπεύσωμεν νὰ διατάξωμέν τι, διότι ἔχομεν τὸν νόμον περὶ ὁδοποιΐας, ὅστις ἀναγράφει, ὅτι τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια ἀποφαίνονται περὶ τῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ὀλίγον τολμηρὸν νὰ σπεύσωμεν, πρὶν ἢ ἀκόμη διαῤῥυθμίσωμεν τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι νομίζω ὑπερβολικὸν ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια νὰ κανονίζωσι πόσα δημοτικὰ σχολεῖα πρέπει νὰ ἔχῃ ἕκαστος δῆμος, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄτοπον, καὶ ἀναρμοδίως ἤθελον καλεῖσθαι ν’ ἀποφαίνωνται περὶ τούτου. Ὅταν πρόκηται νὰ θεσμοθετήσωμεν θεσμοὺς αὐτοδιοικήσεως, πρέπει νὰ ἔχωμεν ἕνα λόγον πρακτικὸν ἐφ’ ἑκάστης τοιαύτης μεταῤῥυθμίσεως. Ἀφαιροῦντες ἀπὸ τὴν κεντρικὴν ἐξουσίαν κἄτι τι, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν ποῦ θὰ τὸ δώσωμεν. Τὸ πνεῦμα τῆς αὐτοδιοικήσεως εἶναι τὸ νὰ φροντίζωσιν οἱ ἐνδιαφερόμενοι περὶ τῶν ἑαυτῶν συμφερόντων, ὁ δῆμος νὰ ἀποφασίζῃ πόσα σχολεῖα θὰ ἔχῃ, διότι αὐτὸς καὶ θὰ τὰ πληρόνῃ. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἀπομακρυνόμεθα τῆς βάσεως τῆς αὐτοδιοικήσεως. Ὁ προηγούμενος νόμος περὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων ἀνέθετεν εἰς αὐτὰ νὰ ἀποφασίζωσι περὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν δήμων. Ἀλλὰ τί ἐγνώριζεν ὁ νομαρχιακὸς σύμβουλος περὶ προϋπολογισμοῦ δήμου εὑρισκομένου εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἐνδιεφέρετο; καὶ ποία ἦτο ἡ ἐγγύησις, ἡ ὁποία παρείχετο; Ἐὰν πρόκηται περὶ ἐγγυήσεως ἐκ τῶν προσώπων, αὐτὴν θὰ ἦτο ἴσως λογικώτερον ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἐνταῦθα περὶ τίνος πρόκειται; Πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ὁ ἐπαρχιακὸς σύμβουλος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκ τοῦ δεῖνος δήμου, πόσα σχολεῖα θὰ ἔχῃ δῆμος εὑρισκόμενος εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον· διατὶ αὐτό; διατὶ ἐτέθη ὁ ἐπαρχιακὸς σύμβουλος ἀνώτερος τοῦ δημοτικοῦ; διότι ἆρά γε ὀνομάζεται ἐπαρχιακὸς σύμβουλος; Ποία εἶναι ἡ ἐγγύησις, ἡ ὁποία παρέχεται διὰ τῆς γνώμης τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβούλου; Καὶ ἂν ὁ ἐπαρχιακὸς σύμβουλος δὲν ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του καλῶς, σχετικῶς πρὸς τὸν δεῖνα δῆμον, ποία καὶ ἀπέναντι τίνος θὰ ἦναι ἡ εὐθύνη του; ὁ δῆμος ὁ ἀδικηθεὶς, ὁ ξένος πρὸς τὸν ἀδικήσαντα, τίνι τρόπῳ θὰ ἀποφανθῇ κατὰ τοῦ ἀδικήσαντος; Ἐννοῶ, ὅτι πρέπει νὰ τίθηται κατώτερον σῶμα ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν ἀνωτέρου. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ θέσωμεν τὰ δημοτικὰ συμβούλια ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν ἀνωτέρου σώματος, ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦτό τι ἀπολύτως λογικόν· ἀλλὰ νὰ θέσωμεν τὴν τύχην τοῦ δεῖνος δήμου ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ δεῖνος ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου, δὲν ἐννοῶ ποῖος ὁ σκοπὸς καὶ ποία ἡ πρακτικὴ ἐγγύησις. Τοιαύτη ὑπαγωγὴ τῶν ἰδιαιτέρων συμφερόντων ἑκάστου δήμου εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια οὐδεμίαν ἔχει ἔννοιαν ἀληθοῦς αὐτοδιοικήσεως. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρῶτον κατ’ ἀρχὴν, πρὶν κανονίσωμεν τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δὲν πρέπει ν’ ἀποφασίσωμέν τι ἐν τῷ θεσμῷ περὶ ἐπαρχιακῶν συμβουλίων· δεύτερον ν’ ἀφήσωμεν καὶ τὰ περὶ ὁδῶν, διότι ἔχομεν τὸν νόμον περὶ ὁδοποιΐας. Καὶ ἐπειδὴ ὑπάρχει ἐκεῖνος ὁ νόμος, θὰ γεννηθῶσιν ἴσως καὶ ἀντινομίαι. Διὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον 16 τοῦ νομοσχεδίου δύναται ἄνευ βλάβης νὰ ἀντικατασταθῇ δι’ ἑνὸς ἄρθρου, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια θέλουσιν ἔχει τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα τοῖς εἶναι ἀνατεθειμένα ὑπὸ τῶν πρώην ἰσχυόντων νόμων. Ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τούτων, τὰς ὁποίας ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐπαναλάβω εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν, ἀπεκδέχομαι τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπικροτῶ δὲ πάντοτε εἰς τὴν πρωτοβουλίαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπέδειξεν, εἰπὼν ὅτι, προκειμένου περὶ νομοσχεδίων ἐν γένει καὶ κατ’ ἀρχὴν, τὰ ὁποῖα δὲν ἅπτονται τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχει πλήρης ἐλευθερία καὶ ἄμικτος πολιτικοῦ ἐπηρεασμοῦ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ.

§172Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διαφωνῶ δυστυχῶς περὶ τὰ πλεῖστα πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον. Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ θεσμὸς τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων, ὡς ἐνομοθέτησεν αὐτὸν κατὰ τὸ 1836 ὁ τότε κυβερνῶν καὶ ἐνασκῶν τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, εἶχεν ἀποτύχει, ἀλλ’ εἶχεν ἀποτύχει οὐχὶ ἐξ ἰδίας τοῦ νομοθέτου ἐλλείψεως, ἀλλ’ ἕνεκα τῶν τοπικῶν περιστάσεων. Ὁ νομοθέτης περὶ δημοτικῶν συμβουλίων ἦτο μᾶλλον δόκιμος ἀπὸ τὸν νομοθέτην περὶ ἐπαρχιακῶν. Ἐκεῖνος ἐγνώριζεν, ὅτι δημοτικὰ συμβούλια, διαχειριζόμενα μερίδα τῆς διοικητικῆς ἐξουσίας, δὲν ἠδύναντο νὰ ζήσωσιν, ἂν δὲν ὑπῆρχον ἀντικείμενα, ἐφ’ ὧν νὰ ἀποφασίζωσιν ὁριστικῶς· καὶ ἐπειδὴ ἐπρόκειτο νὰ δημιουργηθῶσιν ἀνάγκαι ἐπαρχιακαὶ καὶ ἑπομένως νὰ ληφθῇ πρόνοια πρὸς θεραπείαν αὐτῶν, ἀνέθηκεν εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια τὰς τοιαύτας σκέψεις, καὶ ἀπήτησε νὰ ὑποβάλλωνται προϋπολογισμοὶ καὶ ἀπολογισμοί, ἵνα ἐκφέρωσι γνώμην πρὸς φωτισμὸν τῆς διοικήσεως. Ἀλλ’ ὁ θεσμὸς οὗτος ἀπέτυχεν. Ἐν Γαλλίᾳ αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις τοῦ τόπου εἶχον κληροδοτήσει εἰς τὰς ἐπαρχίας περιουσίαν· ἐπειδὴ δὲ ἐνταῦθα δὲν εἶχον περιουσίαν, ἐφρόντισεν ὁ νομοθέτης νὰ δώσῃ αὐτοῖς τὰ μέσα, ἵνα ἀποκτήσωσι τοιαύτην. Ἀλλὰ τὸ ἔτος 1836 ἀπεῖχεν ἀπὸ χρόνου τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλλάδος κατὰ τρία ἔτη. Ὁ τόπος δὲ δὲν εἶχε παρασκευασθῆ διὰ τῆς ἐργασίας καὶ διὰ τῶν περισσευμάτων, ἵνα ὑπέχῃ φόρους δημοσίους, φόρους δημοτικούς, φόρους ἐπαρχιακούς. Διὰ τοῦτο οἱ ἐκτελοῦντες τὸν νόμον οὐδέποτε ἐτόλμησαν νὰ προκαλέσωσι διάταγμα, ἐπιτρέπον εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια νὰ ἐπιβάλλωσι φόρους. Κατὰ τὸ 1856 (ἤμην τότε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν) διενοήθημεν τοιοῦτόν τι, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ διανόημά μας. Τὰ ἐπαρχιακὰ λοιπὸν συμβούλια οὐδὲν ἄλλο εἶχον νὰ πράξωσιν ἢ μόνον νὰ δίδωσι γνώμας καὶ εὐχάς· ἐπειδὴ δὲ πολλάκις αὗται ἦσαν ἀντίθετοι πρὸς τὰ γενικὰ συμφέροντα, οἱ κυβερνῆται δὲν ἔτειναν τὸ οὖς πρὸς τὰς εὐχὰς ταύτας. Ἐν Γαλλίᾳ ἐπὶ τῆς αὐτοκρατορίας τοῦ Ναπολέοντος ὑπῆρχε συνήθεια νὰ συγκεντρῶνται ἐν τῇ διοικήσει αἱ γνωμοδοτήσεις τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει. Διὰ τοῦτο παρ’ ἡμῖν ὁ θεσμὸς τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων κατέστη μὴ χρήσιμος ἢ πρὸς ἐκλογὴν ὁρκωτῶν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠθέλησαν ν’ ἀντικαταστήσουν τὸ σύστημα τῆς κατ’ ἐπαρχίας διοικήσεως διὰ τοῦ συστήματος κατὰ νομοὺς, καὶ ἐδημιούργησαν τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια, ὑπέλαβον ὅτι, ὡς ἐν Γαλλίᾳ οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες αὐτῆς σπεύδουσι νὰ γίγνωνται μέλη αὐτῶν, οὕτω ἤθελε συμβῆ καὶ ἐνταῦθα. Ἀλλ’ ἐπλανήθησαν. Ποῖα ἦσαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων; Ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας πολλάκις ἐντεῦθεν ἐσατύρησε τὸ σύστημα. Ἀνετέθη εἰς αὐτὰ νὰ ἀποφασίζωσιν ὁριστικῶς ἐπὶ τῶν ἐφέσεων τῶν προϋπολογισμῶν τῶν δήμων. Ἀλλὰ τί γνωρίζουσι τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δήμων; Τώρα ἐξέλιπον τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια, πρόκειται δὲ νὰ ἀνορθώσωμεν τὸν θεσμὸν τῶν ἐπαρχιακῶν. Ἔκρινα δὲ, ὅτι ἔπρεπεν ἐπί τινων θεμάτων νὰ παράσχωμεν εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια τὸ δικαίωμα εἰς ὁριστικὴν ἀπόφασιν, ἵνα καταστήσω τὸν θεσμὸν ἐνεργόν. Ὁ κ. Βουλευτὴς Εὐρυτανίας διαφωνεῖ πρός με, νομίζων, ὅτι τὰ θέματα, ἐφ’ ὧν ἔδωκα ψῆφον ὁριστικὴν, δὲν ἁρμόζει νὰ δικάζωνται ἀπὸ τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια. Πρὸς ταῦτα ὅμως διαφωνῶ, διότι οἱ δῆμοι περιλαμβάνονται ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἡ εὐημερία καὶ ἡ ἀκμὴ αὐτῶν ἐνδιαφέρει τὴν ἐπαρχίαν. Ἐν τῷ ἐπαρχιακῷ συμβουλίῳ ὑπάρχουσι μέλη ἐκλεγόμενα ὑπὸ τῶν δήμων, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσιν ὡς εἰσηγηταὶ τῶν συμφερόντων αὐτῶν. Τί γνωρίζω ἐγὼ, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, περὶ τῆς καταστάσεως τῶν δήμων ἢ τῶν ἀπωτάτων ἐπαρχιῶν; Οὐδὲν γνωρίζω, πρέπει δὲ νὰ μάθω παρ’ ἄλλων. Ἀλλὰ παρὰ τίνος; Παρὰ τοῦ νομάρχου ἢ τοῦ ἐπάρχου; Ἀλλὰ καὶ οὗτοί εἰσιν ὄργανα τῆς διοικήσεως, ἐμφοροῦνται ἀπὸ τὰς ἰδέας τῆς διοικήσεως, καὶ δύνανται μὲν νὰ ἔχωσι προθυμίαν, ἀλλὰ δὲν ἔχουσι τοιοῦτον συμφέρον, οἷον ἔχουσι τὰ μέλη τοῦ ἐπαρχιακοῦ συμβουλίου. Τοῦτο γνωρίζει ποῖαι ἐπαρχιακαὶ ὁδοὶ πρέπει νὰ κατασκευασθῶσι καὶ ποία μεταξὺ αὐτῶν πρέπει νὰ προτιμηθῇ, αὐτὸ γνωρίζει περισσότερον τὴν ἀνάγκην ταύτην. Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ περὶ τῶν δημοτικῶν ὁδῶν, τὸ αὐτὸ καὶ περὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων. Λυποῦμαι διότι δὲν ἔχω τὴν αὐτὴν γνώμην πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Εὐρυτανίας. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐκράτει μέχρι τοῦδε, εἶναι τὸ τοῦ εἰδικοῦ ταμείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ συστήματος τούτου, διότι κρίνω αὐτὸ πλημμελὲς κατὰ θεωρίαν, καὶ ἐλαττωματικὸν κατὰ πρᾶξιν. Εἶναι πλημμελὲς κατὰ θεωρίαν, διότι, ἂν καὶ δὲν πρέπει νὰ τὸ εἴπω, ἀντιπροσωπεύει ἰδέας, αἵτινες δύνανται νὰ ὑποληφθῶσιν ὡς κοινωνιστικαὶ, ἀφοῦ ἐπιβάλλει ὑποχρεώσεις νὰ προσφέρωσι ποσὰ ὡρισμένα οἱ δῆμοι, ταῦτα δὲ πάντα νὰ συγκεφαλαιῶνται ἐν τῷ ταμείῳ, καὶ νὰ διατίθηνται κατὰ τὰς ἀνάγκας εἰς πάντας τοὺς δήμους. Ἀλλὰ τί χρεωστεῖ ὁ δῆμος Ἀθηναίων νὰ εἰσφέρῃ ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσπράττει, περισσότερα ἢ ὅσα χρεωστεῖ νὰ εἰσφέρῃ, ἵνα συντηρῇ τὰ ἐν τῷ δήμῳ Ἀθηναίων δημοτικὰ σχολεῖα; Διατὶ ἐκ τῶν περισσευμάτων, τὰ ὁποῖα εἰσφέρει, νὰ διατηρῶνται καὶ νὰ συνιστῶνται σχολεῖα ἐν ἄλλοις δήμοις; Νομίζω ὅτι αὐτὸ εἶναι ἄτοπον. Ἀλλὰ καὶ κατὰ πρᾶξιν εἶναι πλημμελὲς τὸ σύστημα. Τὸ ταμεῖον αὐτὸ εἶναι θεσμὸς, ἀπαιτῶν διοίκησιν, διὰ νὰ ἔχῃ δὲ διοίκησιν, πρέπει νὰ ἔχῃ προσωπικὸν ὑπαλλήλων. Δημιουργοῦνται οὕτω θέσεις, ἵνα ἐξαντλῶνται τὰ ὀλίγα δηνάρια, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ εἰσπράξωμεν. Διὰ τοῦτο, καὶ ὅταν ἐνομοθετήθη τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἤμην ἐναντίος, καὶ κατὰ ταύτην τὴν στιγμὴν, μολονότι εἶμαι Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχω γνώμην κατὰ τοῦ συστήματος τούτου. Πιθανὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἔχῃ ἀλλοίαν περὶ τούτου γνώμην, ἀλλ’ αἱ γνῶμαι ἡμῶν θέλουσι συζητηθῆ ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ἔχωμεν τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ποῖος θέλει προσδιορίζει τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ συστηθῶσι καὶ συντηρηθῶσιν, ἢ εἰς ποῖον μέρος θέλουσι ταῦτα συστηθῆ; Καὶ ἂν δὲν ἔχωμεν τὸ ταμεῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως, ποῖος θέλει μεριμνήσει πρὸς τοῦτο; Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι θέλει μεριμνήσει ἡ διοίκησις· ἀλλ’ αὕτη δὲν θέλει εἶσθαι εἰς θέσιν νὰ δίδῃ τοιαύτας πληροφορίας, ἐγὼ δὲ, ὁ ὁποῖος δὲν γνωρίζω εἰς ποίαν κατάστασιν εἶναι ἡ ἐκπαίδευσις ἔν τινι τόπῳ, θέλω εἶσθαι ὑπόχρεως ν’ ἀκούσω τὸν κ. Βουλευτὴν, ἂν δ’ ἀκούσω μόνον τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς, θέλω ἴσως ἀναγκασθῆ νὰ συστήσω δημοτικὰ σχολεῖα ἐν πᾶσι τοῖς χωρίοις τοῦ Κράτους, πρὸς τοῦτο δὲ δὲν ἀρκεῖ οὔτε ὁλόκληρος ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους. Ἐγὼ λοιπὸν δὲν εἶμαι ἁρμόδιος· ἀλλὰ ποῖος εἶναι ἁρμόδιος; Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι ἁρμόδιον εἶναι τὸ δημοτικὸν συμβούλιον. Ἀλλ’ αὐτὸ ἔχει συμφέρον ἐν πᾶσι τοῖς χωρίοις τοῦ δήμου νὰ συστηθῶσι δημοτικὰ σχολεῖα, ἢ τὰ συστηθησόμενα δημοτικὰ σχολεῖα θὰ συστηθῶσιν ἐν τοῖς χωρίοις τοῦ δήμου, ἐνῷ τὸ ἐπαρχιακὸν συμβούλιον, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἦναι ξένον πρὸς τὰς ἀνάγκας καὶ τὴν κατάστασιν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τοῖς δήμοις, ἵσταται ἀπώτερον τῶν δημοτικῶν συμβουλίων, καὶ ἑπομένως τυγχάνει καταλληλότατον ἵνα ἐξετάζῃ πάντα τὰ σχετικὰ ζητήματα. Διὰ ταῦτα δὲν ἦτο ἐντελῶς ἀκατάλληλος ἡ ἀρχὴ, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνεθέσαμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο. Οὕτω τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια ἔχουσι ν’ ἀποφασίζωσιν ὁριστικῶς, ἀνεκκλήτως: 1ον) πόσα σχολεῖα θέλουσιν εἶσθαι ἐν ἑκάστῳ δήμῳ καὶ ἐν τίσι χωρίοις, 2ον) τίνες ἐπαρχιακαὶ καὶ δημοτικαὶ ὁδοὶ πρέπει νὰ κατασκευασθῶσι. Κατὰ τοῦτο διαφέρει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη, ἀπὸ τὸν θεσμὸν, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει, διαφέρει δὲ καὶ ἀπὸ τὸν νόμον τὸν πρότερον. Οὕτω διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δίδοται ἐξουσία ἀνωτάτη ἐπὶ δύο θεμάτων· ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτῆς τῆς ἐξουσίας διατηροῦνται καὶ τὰ κυριώτερα τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ παλαιὸς νόμος περὶ ἐπαρχιακῶν συμβουλίων εἶχεν ἀπονείμει εἰς τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια· πρῶτον λαμβάνουσι γνῶσιν τῶν δημοτικῶν προϋπολογισμῶν καὶ ἀπολογισμῶν, ἐκφέρουσι γνώμην περὶ τῆς καταστάσεως τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, περὶ τῆς καταστάσεως τῆς φορολογίας, περὶ πάντων τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἐφάπτονται εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως τῆς ἐπαρχιακῆς ζωῆς. Ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάζωσι, πῶς γίνεται ἡ διαχείρισις τῶν δημοτικῶν θεμάτων· αὐτά εἰσι θέματα, ἐφ’ ὧν γνωμοδοτοῦσι τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια καὶ κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον. Ἀλλ’ ἔχουσι καὶ ἄλλα καθήκοντα· τὸ καθῆκον, ὁσάκις ἐρωτᾷ αὐτὰ ἡ διοίκησις, νὰ δίδωσι γνώμην, καὶ ἐρωτᾷ αὐτὰ ἐπὶ διαιρέσεως δήμων, ἐπὶ ἑνώσεως δήμων, ἐπὶ μεταθέσεως πρωτευούσης δήμων, μεταθέσεως πρωτευούσης ἐπαρχίας, καὶ ἂν ἀκόμη ἤθελε προταθῆ τροποποίησις ἐπαρχίας, ἥτις τροποποίησις δὲν δύναται νὰ γένηται ἢ δυνάμει νόμου, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ὑποβάλει τὸν νόμον εἰς τὴν Βουλὴν, πρέπει προηγουμένως νὰ ἀκούσῃ τὴν γνώμην τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων, τῶν ἐνδιαφερομένων. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεταβληθῇ τὸ ἄρθρον 16. Λυποῦμαι διότι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας περιήχθη εἰς περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι δέν μοι ἐπιτρέπουσι νὰ ἐλπίσω, ὅτι ἤθελεν ὑποβληθῆ ἀγογγύστως καὶ εἰς ἑτέραν φορολογίαν πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν ἐπαρχιακῶν κεφαλαίων. Ἐὰν δὲν ἦσαν εἰς τοιαύτην κατάστασιν τὰ οἰκονομικὰ, ἤθελον ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ φορολογίας πρὸς σύστασιν κεφαλαίων ἐπαρκῶν πρὸς λειτουργίαν αὐτῶν.

§173ΠΕΡΡΟΣ. Ἐννοεῖτε ὅτι τὸ δικαίωμα αὐτὸ θὰ ἐνασκῆται ὑπὸ τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων καὶ ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως;

§174ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν μείνῃ ὁ θεσμὸς τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ ἐρώτησίς σας εἶναι δεδικαιολογημένη· ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως θέλει λάβει τὴν ἀπόφασιν νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν μεταβολὴν τοῦ καθεστῶτος συστήματος· ἑπομένως τὸ ἔτος 1891 εἶναι ἔτος μεταβατικὸν, δηλαδὴ κατ’ ἀνάγκην θέλομεν ἔχει κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, θέλομεν δὲ παρασκευάσει ἄλλην κατάστασιν, ἡ ὁποία θέλει ἀρχίσει κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1892.

§175ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο θέλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι προώρως νομοθετοῦμεν, καὶ νομοθετοῦμεν διὰ μιᾶς μίαν σύγκρουσιν.

§176ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἐνομοθετοῦμεν κατὰ τὸν Ὀκτώβριον, ἠθέλομεν νομοθετήσει ἐπιώρως· μεταχειρίζομαι δὲ τὸ ἐπιώρως, διότι ἄλλοτε ἡ λέξις αὕτη ἐγένετο θέμα ἐπικρίσεων. Ἐὰν ἐνομοθετοῦμεν τὸν Ὀκτώβριον, δὲν ἠθέλομεν λάβει τὴν πρόνοιαν νὰ ἐκλέξωμεν τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια.

§177ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὀφείλω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν ὡς πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκον ἀμφότεροι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι περὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἀναφορικῶς πρὸς τὸ παρ’ ἐμοῦ προχθὲς ὑποβληθὲν περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ταμείου τῆς δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Προχθές, ὑποβάλλων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀνήγγειλα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐὰν ψηφισθῇ καὶ γείνῃ νόμος, ὁ νόμος οὗτος βεβαίως θὰ ᾖναι προσωρινῆς διαρκείας, ἄχρις οὗ διαῤῥυθμισθῶσι τὰ τοῦ θέματος τούτου ὁριστικώτερον καὶ ἐν συναρμολογήσει πρὸς τὰς σχετικὰς περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διατάξεις τοῦ ἀναβιοῦντος ἤδη θεσμοῦ τῶν Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων. Ἀλλὰ τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια θὰ λειτουργήσωσι μόνον ἀπὸ τοῦ ἐπιόντος Μαρτίου, ὥστε δὲν θὰ ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἐντὸς τοῦ 1891 τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων κανονιζόμενα περὶ Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ ἀναμένωμεν τὸν Μάρτιον τοῦ 1892, διότι τὰ ἐγειρόμενα παράπονα εἶναι τόσον εὔλογα, ὥστε ἀξιοῦσι κατεπείγουσαν θεραπείαν, καὶ περὶ ταύτης ἔχομεν καθῆκον ἀμέσως νὰ μεριμνήσωμεν, ζητοῦντες τὴν τροποποίησιν τῶν ἄρθρων ἐκείνων τοῦ κειμένου νόμου, περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐξ ὧν ἐκπορεύονται τὰ ἀδικήματα, περὶ ὧν τὰ παράπονα. Ὁ κ. συνάδελφος παρετήρησε πρὸς τούτοις, ὅτι διὰ τῆς σχετικῆς πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων, ἡ αὐτοβουλία τῶν Δήμων ἐν τῷ καθορισμῷ τῶν σχολείων περιστέλλεται διὰ τῆς εὐρείας ἐξουσίας, ἥτις διὰ τῆς αὐτῆς διατάξεως δίδοται τοῖς ἐπαρχιακοῖς συμβουλίοις. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ῥίψῃ ἓν βλέμμα ἐπὶ τῆς ἀμέσως ἑπομένης διατάξεως, θέλει, νομίζω, πεισθῆ, ὅτι ἔσπευσε, μορφώσας τοιαύτην πεποίθησιν, διότι, ναὶ μὲν τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια ἀποφασίζουσι περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν ἑκάστῳ δήμῳ σχολείων, ἀλλὰ ἀποφασίζουσι τοῦτο, βάσιν καὶ ὑπογραμμὸν ἔχοντα τὴν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν δήμων ἐμφαινομένην οἰκονομικὴν κατάστασιν αὐτῶν· ὥστε, κυρίως εἰπεῖν, αὐτοὶ οἱ δῆμοι κανονίζουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ των διατηρητέων καὶ συστατέων δημοτικῶν σχολείων. Ἀλλ’ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον θὰ ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια, δὲν βλέπω τὸν ἐντεῦθεν κίνδυνον. Μήπως ἐν τοῖς κόλποις τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων δὲν θὰ ὑπάρχωσιν ἀντιπρόσωποι ἐξ ὅλων τῶν δήμων; Μήπως δὲ οἱ δῆμοι θὰ εὑρίσκωνται εἰς ἀδιάλλακτον πόλεμον κατ’ ἀλλήλων· τοὐναντίον πιστεύω, καὶ πᾶς τις ἀπεκδέχεται, ὅτι ἐν τοῖς ἐπαρχιακοῖς συμβουλίοις θὰ ἐπικρατῇ πνεῦμα ἀλληλεγγύης καὶ προστασίας τῶν εὐλόγων συμφερόντων ὅλων τῶν δήμων. Ὡς δὲ προέλαβε νὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προκειμένου περὶ ἰδιαιτέρων συμφερόντων ἑκάστου δήμου, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες αὐτὸν θὰ ὦσιν οἱ φυσικώτεροι περὶ τούτων εἰσηγηταὶ καὶ οἱ θερμότεροι συνήγοροι. Οἱ προαγορεύσαντες ὡμίλησαν καὶ περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καθόλου, λησμονήσαντες, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ὡς καὶ τὸ ἕτερον, περὶ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δὲν συνδέονται ἢ ἀκροθιγῶς μετὰ τῆς κυρίως ἐκπαιδεύσεως, ἡ βελτίωσις τῆς ὁποίας δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἐκ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης διαῤῥυθμίσεως τοῦ θεσμοῦ τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, οὔτε ἐκ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον προνοεῖ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν σχολείων, ὅπως μὴ τοῦτο κανονίζηται αὐθαιρέτως ὑπὸ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ πληρόνῃ ὁ εἷς δῆμος διὰ τὸν ἄλλον· ἐγὼ προσθέτω, ὅτι εἶναι ἀδικώτατον νὰ πληρόνῃ ὁ πτωχὸς δῆμος ὑπὲρ τοῦ πλουσίου. Διότι τοῦτο ἀκριβῶς συμβαίνει καὶ οὐχὶ τὸ ἐναντίον, ὡς ὑπέθεσεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος· δὲν πληρόνουσιν οἱ εὔποροι δῆμοι ὑπὲρ τῶν ἀπόρων, ἀλλ’ οἱ ἄποροι ὑπὲρ τῶν εὐπόρων· διότι, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἐν παραδείγματι τοὺς δήμους Ἀθηναίων καὶ Πειραιῶς, θέλομεν παρατηρήσει, ὅτι ὁ μὲν δῆμος Ἀθηναίων εἰσφέρει εἰς τὸ ταμεῖον δραχμὰς 171,210, ἐνῷ δαπανᾶται διὰ τὴν δημοτικήν του ἐκπαίδευσιν ποσὸν δραχ. 263,540, ὁ δὲ δῆμος Πειραιῶς εἰσφέρει δρ. 58,822, ἐνῷ ἡ ὑπὲρ τοῦ δήμου Πειραιῶς καταβαλλομένη ὑπὸ τοῦ ταμείου δαπάνη ἀνέρχεται εἰς 100,790. Περιττὸν νὰ ἀναφέρω καὶ ἑτέρους δήμους. Ὑπάρχουσι δ’ ἀφ’ ἑτέρου ἀπορώτατοι δῆμοι, καταβάλλοντες πλειότερα, ἢ ὅσα διὰ τὴν ἐκπαίδευσίν των δαπανῶνται. Ὅσην δὲ ἀλληλεγγύην καὶ ἂν παραδεχθῶμεν ὑφισταμένην μεταξὺ τῶν δήμων τοῦ Κράτους, διότι ὄντως οὗτοι δὲν πρέπει νὰ θεωρῶνται ὡς ἐχθροὶ πρὸς ἀλλήλους, καὶ ὅσον κοινωνιστικοί, οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἂν ἤμεθα ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, οὐδέποτε βεβαίως θ’ ἀπολήξωμεν εἰς τὸ ἐξαμβλωματικὸν, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικὴν, νὰ δαπανῶσιν οἱ ἄποροι δῆμοι ὑπὲρ τῶν πλουσιωτάτων· τὸ ἐναντίον τούτου εἶναι ἐν μέρει ὀρθόν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω εἰς τοὺς ὁμιλήσαντας περὶ ἐκπαιδεύσεως, ὅτι νῦν δὲν πρόκειται περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν γένει, ἀλλὰ περὶ τῆς δικαίας ἀναλογίας τῶν εἰσφορῶν τῶν δήμων καὶ τῆς ἀναλόγου ἐν τινι μέτρῳ παροχῆς ἐκπαιδεύσεως, λαμβανομένης, ἐννοεῖται, καὶ προνοίας περὶ τῶν ἀπόρων δήμων, διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ στερήσωμεν αὐτοὺς τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου τῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι ἔσχον τὸ ἀτύχημα νὰ ἦναι πτωχοί· διότι τῷ ὄντι, Κύριοι, ἐπιούσιος ἄρτος εἶναι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, καὶ εἶναι ἀπάνθρωπον καὶ ἀντιπολιτικὸν νὰ ἐγκαταλείπωμεν νήστεις τοὺς συμπολίτας ἡμῶν ἐκ τοῦ τοιούτου ἠθικοῦ ἄρτου. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι τόσον μέγα, ὥστε ἀδυνατῶ νὰ εὕρω λέξεις, ἵνα παραστήσω τὴν σοβαρότητα αὐτοῦ. Ὁμιλῶν δὲ ἐνώπιον πεφωτισμένων ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, εἶναι ἀνάγκη ἆρά γε ν’ ἀπασχολήσω αὐτοὺς, ἵνα τοῖς καταδείξω τὰς ἐκ τῆς εὐρείας διαδόσεως ὑγιοῦς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως σημαντικὰς καὶ πολυειδεῖς ὠφελείας καὶ τὰς ἐκ τοῦ ἐναντίου προερχομένας τρισμεγίστας ζημίας; Τὸ ζήτημα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως εἶναι ζήτημα ἐξόχου ἐθνικῆς σημασίας, καὶ ἡ παραμέλησις αὐτῆς εἶναι παραμέλησις τοῦ σπουδαιοτάτου παράγοντος τῆς ἐθνικῆς εὐεξίας καὶ προόδου· δύναταί τις μάλιστα εἰπεῖν, ὅτι ὁ βαθμὸς τοῦ πολιτισμοῦ ἑνὸς Κράτους δύναται νὰ ἐξευρεθῇ ἀσφαλῶς ἐκ τοῦ βαθμοῦ τῆς κατ’ ἔκτασιν καὶ ποιότητα προόδου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἀναλογία τῶν ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις παιδευομένων πρὸς τὸ ὅλον τῶν κατοίκων ἀνέρχεται παρ’ ἡμῖν εἰς 4%, ἐνῷ εἰς τὰ πεπολιτισμένα Κράτη ἐν Εὐρώπῃ ἡ ἀναλογία αὕτη ποικίλλει ἀπὸ 10 ἕως 17%. Ἀλλὰ, Κύριοι, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καλὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν τῶν δημοδιδασκάλων κατὰ τὰ νεώτερα συστήματα καὶ παιδαγωγικῶς μεμορφωμένων, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν διδακτήρια, καὶ ταῦτα ἐφωδιασμένα διὰ τῶν ἀπαιτουμένων σκευῶν καὶ ὀργάνων διδακτικῶν. Ἀλλ’ ἡ ἀπόκτησις τούτων προέκυψε βεβαίως ἐξ ἐλλείψεως ἐπαρκοῦς προνοίας, ἀλλ’ ἐπίσης καὶ ἐκ τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν μας. Διὰ νὰ ἀπολαύσωμεν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν τῶν δημοδιδασκάλων, πρέπει νὰ ἐπεκτείνωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν διδασκαλείων, πρὸς τοῦτο ὅμως πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ κατάλληλον διδακτικὸν προσωπικὸν τῶν διδασκαλείων· εἰδικῶν δὲ τοιούτων ἀνδρῶν δυστυχῶς στερούμεθα, καὶ δὲν δυνάμεθα ἄλλως νὰ τοὺς ἀποκτήσωμεν, εἰμὴ διὰ παρασκευῆς αὐτῶν δι’ εἰδικῶν ἐν Εὐρώπῃ σπουδῶν, ὅπερ δι’ ὑποτροφιῶν πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν. Ἂν δὲν συμπληρώσωμεν οὕτω τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν τῶν δημοδιδασκάλων, ματαιοπονοῦμεν, προσδοκῶντες δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἐκ τῶν γραμματοδιδασκάλων, τῆς λύμης ταύτης τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὴν ὁποίαν εὔχομαι, καὶ ἐλπίζω τάχιστα, νὰ ἴδω ἐκλείπουσαν ἐκ τοῦ προσώπου αὐτῆς. Ματαιοπονοῦμεν, προσδοκῶντες καλὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν σχολεῖα ἀνθρωπινὰ, κατὰ τοὺς στοιχειώδεις τοὐλάχιστον κανόνας τῆς ὑγιεινῆς. Πληρόνει σήμερον τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ μισθώματα διδακτηρίων καὶ ἀποζημιώσεις λόγῳ ἐνοικίου ἰδιαιτέρας κατοικίας τῶν δημοδιδασκάλων δραχμὰς 600,000 περίπου, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιηθῇ ὡς τόκοι καὶ χρεωλύσια δανείου, προωρισμένου διὰ τὴν οἰκοδομὴν διδακτηρίων. Ἐν ὅσῳ δὲ ταῦτα δὲν ἔχομεν, καὶ τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ διαιτῶνται εἰς ῥυπαρὰς τρώγλας, ῥαχητικὰ τὸ σῶμα καὶ τὸν νοῦν θὰ ἀποκαθίστανται. Ἡ δημοτικὴ ἐν συνόλῳ ἐκπαίδευσις, ὡς λειτουργεῖ ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἀναξία —ἵνα μὴ εἴπω βαρυτέραν λέξιν— τῆς πατρίδος ἡμῶν, ἀναξία τοῦ αἰῶνος, ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ πρέπει νὰ σπεύσωμεν, νὰ σπεύσωμεν ἄνευ τῆς ἐλαχίστης βραδύτητος, μεθ’ ὁριστικῆς ἀποφάσεως, νὰ διαῤῥυθμίσωμεν ῥιζικῶς τὰ τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως· καὶ πρὸς τοῦτο θέλω τάχιστα ἐπικαλεσθῆ τὴν συνδρομὴν καὶ τὴν ψῆφον ὑμῶν, προσκομίζων εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχετικὰ νομοσχέδια, ἅτινα ἐλπίζω νὰ εὕρητε ἄξια τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ κανονίσωμεν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 11 καὶ 45′ μ. μ.