1891.03.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 58

Τῆς 8 Μαρτίου 1891.

(Παρασκευὴ)

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐν Πάτραις κεραμεῖς δι’ ἀναφορᾶς των παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐπιβληθῇ δασμὸς εἰσαγωγικὸς ἐπὶ τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένων κεράμων.

§2ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ἀναφορᾶς τῶν κεραμέων Πατρῶν, καὶ παρακαλῶ, ὅπως ληφθῇ μέριμνα περὶ τῆς αἰτήσεως των κατὰ τὰς μελέτας περὶ τοῦ δασμολογίου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὡς Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου ΧΜΖʹ τῆς 28 Ἰουλίου 1877 καὶ τῶν περὶ μισθοῦ τῶν μελῶν τοῦ δικαστηρίου τοῦ Ἀρείου Πάγου διατάξεων τοῦ νόμου ΦΛϚʹ τῆς 28 Μαΐου 1889. Διάφοροι Βουλευταὶ ὑποβάλλουσι πρότασιν νόμου περὶ συντάξεως τῶν Βουλευτῶν. Ἥ τε τροπολογία καὶ ἡ πρότασις νόμου θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὄρα Παράρτημα, ἀριθ. 268–269). Ὁ κ. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4ΣΧΙΝΑΣ. Πρὸ καιροῦ, Κύριοι, ἔθιξα καὶ ἐξακολουθῶ θίγων σπουδαῖον ἀντικείμενον καὶ ἐνδιαφέρον οὐ μόνον ἡμᾶς, ἀλλ’ ἅπασαν τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ὁ ἔλεγχος τῶν ἐκτελουμένων δημοσίων ἔργων. Φρονῶ καὶ ἐφρόνουν πάντοτε, ὅτι ἕν τῶν καθηκόντων τοῦ Βουλευτοῦ, ὅπως ὁρίζει καὶ ὁ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμος, εἶναι καὶ ὁ ἔλεγχος ὅλων τῶν πράξεων, τῶν δυνάμει τοῦ νόμου τούτου ἐκτελουμένων. Εἰς προηγουμένην μου ἐπερώτησιν περὶ παραχωρήσεως τῆς προμηθείας τῶν σιδηρῶν ῥάβδων τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων ἔτυχον ἀπαντήσεως παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ ἀπάντησίς του ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ προμήθεια τῶν σιδηρῶν ῥάβδων τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων δὲν παρεχωρήθη ἀρχικῶς εἰς τὸν ἐργολάβον τῆς ὑποδομῆς Haton, ἀλλὰ μεταγενεστέρως, τῇ 6/18 Φεβρουαρίου 1890, δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας, ἐγκριθείσης διὰ τοῦ ἀπὸ 17 Ἰουνίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους Β. διατάγματος.» (Ὅρα 145 φύλλον «Ἐφημ. Κυβερνήσεως», σελ. 608). Δὲν ἐζήτησα, Κύριοι, τὸ τοιοῦτον· ἐζήτησα νὰ μοὶ γνωστοποιηθῇ εἰς ποίαν τιμὴν ὁριστικῶς παρεχωρήθη ἡ προμήθεια τῶν σιδηρῶν ῥάβδων. Ἐζήτησα καὶ ὤφειλε τὸ σχετικὸν τμῆμα νὰ προσαγάγῃ τοὺς πίνακας, τοὺς δεικνύοντας τίς ἡ τιμὴ τῶν σιδηρῶν ῥάβδων κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐγκρίσεως. Ἀνεδίφησα τὰ φύλλα τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσα νὰ εὕρω τι. Ἐντούτοις εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 145 φύλλον τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐν σελίδι 608, ὑπάρχει διάταγμά τι, δι’ οὗ κυροῦται μόνον σύμβασις τῆς 6/18 Φεβρουαρίου 1890. Τὸ ἀναγινώσκω, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω τίποτε τὸ σχετικόν. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι σύμβασις δὲν ὑπάρχει, συμφωνητικὸν μόνον ὑπάρχει· ἀλλ’ ἄλλο σύμβασις καὶ ἄλλο συμφωνητικόν. Δὲν ὑπάρχει συμφωνητικὸν καὶ συνεπῶς δὲν ὑπάρχει τιμή· ὅθεν δὲν γνωρίζομεν τίποτε, ἡ δὲ δοθεῖσα πρὸς ἐμὲ ἀπάντησις διὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι καθ’ ὅλου ἀτελής. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται μετ’ ὀλίγον νὰ προβῶμεν εἰς ψήφισιν πιστώσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων προχθὲς, ἤτοι κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ἔλαβον τὸν λόγον, θὰ παρακαλέσω ἰδιαιτέρως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ζητήσῃ καὶ καταθέσῃ τὸ συμφωνητικὸν, ἢ τὴν σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐξεχωρήθη ἡ προμήθεια τῶν σιδηρῶν ῥάβδων τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, καὶ προσέτι τοὺς ὅρους τῶν ὑποχρεώσεων (Cahier des charges), ὅπερ εἶναι τὸ σπουδαιότατον, διότι τὸ συμφωνητικὸν ἀναφέρεται εἰς τοὺς ὅρους τούτους.

§5Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω, ἐὰν σᾶς ἦναι εὔκολον νὰ πράξωμεν τι ἀπὸ κοινοῦ. Ἐὰν λάβητε τὸν κόπον μίαν ἡμέραν καὶ ὥραν προσδιορισθησομένην νὰ ἔλθητε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, μὲ εἰδοποιήσητε δὲ, ὅπως καὶ ἐγὼ παρευρεθῶ ἐκεῖ, θέλω καλέσει τὸν Διευθυντὴν τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ θέλω θέσει εἰς τὴν διάθεσίν σας πάντα τὰ ἀρχεῖα, ὅπως λάβητε ὅσα ἂν θελήσητε ἐξ αὐτῶν ἔγγραφα.

§6ΣΧΙΝΑΣ. Τὰ αἰτούμενα δὲν εἶναι ἢ δύο πληροφορίαι, δύο μόνον ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἀποχωρήσει ἀπὸ τὰ ἀρχεῖα καὶ θέλουσι δώσει εἰς ὑμᾶς.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ κύρους τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Πτελεατῶν, Φαλάρων, Νέας Μιζέλης, Κρεμαστῆς Λαρίσσης, Αἰγιτίου, Ὑαίας, Βωμέας, Ποτιδανείας, Εὐπαλίου, Κροκυλίου καὶ Τολοφῶνος τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος. Τὸ προεξελέγξαν τὴν ἐκλογὴν ταύτην Γʹ τμῆμα τῆς Βουλῆς προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῆς καὶ τὴν ἀναγνώρισιν ὡς νομίμων βουλευτῶν τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος τῶν σχετικῶς πλειονοψηφισάντων κ. κ. Ν. Κοντογιάννη, Κ. Ἀναγνωστοπούλου, Π. Σκουμπουρδῆ καὶ Ὀδυσσέως Πετροπούλου, ὡς νομίμως ἐκλεχθέντων καὶ ἐχόντων τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§8ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς καὶ νομίμους βουλευτὰς τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος τοὺς εἰρημένους κ. κ. Κοντογιάννην, Ἀναγνωστόπουλον, Σκουμπουρδῆν καὶ Πετρόπουλον. Συζήτησις περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Τὸ προεξελέγξαν τὴν ἐκλογὴν ταύτην Ϛʹ τμῆμα τῆς Βουλῆς προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν αὐτῆς καὶ τὴν ἀναγνώρισιν ὡς νομίμων βουλευτῶν τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας τῶν σχετικῶς πλειονοψηφισάντων ἐν τῷ συνόλῳ τοῦ νομοῦ κ.κ. Σκουζὲ, Α. Συγγροῦ, Στεφ. Δραγούμη, Ἀλ. Ψύλλα, Ἀλ. Ρετσίνα, Δ. Μ. Καλλιφρονᾶ, Ν. Φιλαρέτου, Ν. Μπουφίδου καὶ Τρύφωνος Μουτσοπούλου, ἐχόντων τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενα προσόντα. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§10ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς καὶ νομίμους βουλευτὰς τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας τοὺς εἰρημένους κ. κ. Σκουζὲν, Συγγρὸν, Δραγούμην, Ἀλ. Ψύλλαν, Ἀλ. Ρετσίναν, Δ. Μ. Καλλιφρονᾶν, Ν. Φιλαρέτον, Μπουφίδην καὶ Τρ. Μουτσόπουλον.

§12ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 75,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκομικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1890.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 270).

§14ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης ἐζήτησε νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ πρὸς ἐπέκτασιν τῆς ἁλικῆς Ἀναβύσσου γενομένη κατάληψις τοῦ πρὸς ἀνατολὰς αὐτῆς ἀγροῦ ἀπὸ τοῦ 1884 κλπ. Καταθέτω τὴν πληροφορίαν ταύτην. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τοῦ ἐν Πειραιεῖ οἴκου «Οἰκονομίδου καὶ Σας». Καταθέτω τὰς πληροφορίας ταύτας.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ 1891. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὶν ἢ προβῶ εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως τῆς χθὲς διακοπείσης, ἐπωφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας νὰ καταθέσω νομοσχέδιον περὶ κατατάξεως εἰς τὸν στρατὸν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ τῶν νέων, ὅσοι, σπουδάσαντες ἐν ξέναις σχολαῖς καὶ μετὰ τὰς σπουδὰς αὐτῶν κριθέντες δόκιμοι, κατετάχθησαν ἐν τοῖς στρατοῖς τῶν Κρατῶν ἐκείνων, καὶ λαβόντες ἔχουσιν ἤδη κεκτημένον τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 271).

§18ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προσέτι κατατίθημι ἔγγραφά τινα, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως, γενομένης ὑπό τινος τῶν κ.κ. Βουλευτῶν ἐκ Κερκύρας, πραγματευόμενα περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Μοντσενιγείου κληροδοτήματος. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν οἱ λαβόντες τὸν λόγον ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπέδωκαν εἰς ἡμᾶς διαφόρους ἐλλείψεις καὶ μᾶς ἐνεκάλεσαν, οἱ μὲν ὡς μὴ ἔχοντας πολιτικὴν, οὐδὲ πρόγραμμα, ἀλλ’ ὑποταχθέντας ὑπὸ τὴν σημαίαν τῆς πολιτικῆς αὐτῶν, οἱ δὲ ὡς μὴ ἔχοντας οὐδὲ ταύτην τὴν πολιτικὴν, ἀλλ’ ὡς ἀγωνισθέντας ἵνα καταλάβωμεν ἁπλῶς τὰς θέσεις τῶν Ὑπουργῶν. Ἀπαντῶν χθὲς πρὸς τὰ λεχθέντα, διέλαβόν τινα καὶ περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῶν προκατόχων καὶ περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς κρίνομεν ἁρμόζουσαν εἰς τὸν τόπον, καὶ περὶ τῆς διοικήσεως, ἥτις εἶχε κατασταθῆ ἐπὶ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου καὶ περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. Ἀλλὰ καὶ ἄλλην ἐξετόξευσαν καθ’ ἡμῶν μομφὴν, ὅτι δῆθεν ἡ νομοθετικὴ ἐργασία τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα, διότι οὐδένα ἐφέρομεν ὀργανικὸν νόμον, οὐδεμίαν ἐπροτείνομεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοθετικὴν μεταβολὴν, εἰμὴ μόνον νομοσχέδια, τῶν ὁποίων ἄλλα μὲν ἦσαν καθαρῶς προσωπικὰ, ἄλλα δὲ ὑπηγορεύθησαν ὑπὸ τοπικῶν ἀναγκῶν. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο τῶν προαγορευσάντων στερεῖται βάσεως. Ἡ προὐργιαιτέρα, ἡ μᾶλλον κατεπείγουσα ἀνάγκη, ἥτις παρίστατο, ἦτο νὰ ἐπαναχθῇ ἡ λειτουργία τῶν θεσμῶν εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν ἐτέλει πρὸ τῆς τελευταίας πενταετίας. Ἡ μόνη βάσις τοῦ πολιτικοῦ ὀργανισμοῦ τυγχάνει ὁ τρόπος τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος, ἡ δὲ λειτουργία τοῦ πολιτεύματος κατὰ τὴν τελευταίαν πενταετίαν εἶχε περιπέσει εἰς ἀληθῆ ἐκτροχιασμόν. Ποῦ μὲν ἐπιῤῥοαὶ, αἵτινες δὲν ἔπρεπε νὰ δρῶσιν ἐπὶ τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτειακοῦ ὀργανισμοῦ, ποῦ ἀνάμιξις τῆς πολιτειακῆς ἐξουσίας πρὸς περιστολὴν τοῦ κύκλου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου λειτουργεῖ ὁ ὀργανισμὸς, ποῦ διαφθορὰ περὶ τὸν καταρτισμὸν τῆς ἀντιπροσωπευτικῆς ἐξουσίας, ἠλλοίωσαν ἐντελῶς τὴν λειτουργίαν, καὶ κατωρθώθη μάλιστα ἐπὶ τετραετίαν ὅλην νὰ διαπραχθῇ ἡ τοιαύτη ἀλλοίωσις, ἧς συνέπεια ὑπῆρξε τὸ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συντελεσθὲν, οὗ ἐγενόμεθα πάντες μάρτυρες, ἤτοι ὅτι ἡ πλειοψηφία ἐπὶ τετραετίαν ἠξηκολούθει λειτουργοῦσα μετὰ τοῦ τίτλου ὅτι ἑρμηνεύει τὸ φρόνημα τοῦ ἔθνους, ἐνῷ οὐδόλως ἡρμήνευε τὸ φρόνημα τοῦ ἔθνους, ἀφοῦ μάλιστα οὐδ’ εἶχεν ἐκπηγάσει ἐκ τῆς ἐλευθέρας θελήσεως αὐτοῦ. Τὴν ἐκτροπὴν ταύτην ἐσπεύσαμεν νὰ καταστείλωμεν· διὰ τοῦτο μεταξὺ τῶν πρώτων ἔργων, τὰ ὁποῖα προετείναμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἦσαν τὰ νομοθετήματα, διὰ τῶν ὁποίων κατηργήθησαν οἱ νόμοι, οἵτινες εἶχον νομοθετηθῆ, ἵνα συντελέσωσιν εἰς τὴν τοιαύτην ἐκτροπήν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ νόμοι οὗτοι συνδέονται καὶ μετὰ τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, ἐσπεύσαμεν νὰ προτείνωμεν νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα καὶ ἡ Βουλὴ ἐψήφισε καὶ ὁ Ἡγεμὼν ἐκύρωσεν ἢ θέλει κυρώσει, διὰ τῶν ὁποίων ἐπανηγάγομεν πάλιν τὴν κατ’ ἐπαρχίας διοίκησιν, καὶ κατηργήσαμεν θεσμοὺς, οἱ ὁποῖοι, τὸ πρῶτον ἤδη εἰσαχθέντες, οὔτε ἐλειτούργησαν, οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργήσωσι σκοπίμως. Ἀλλὰ διατὶ δὲν εἰσηγάγετε νομοσχέδιον περὶ βελτιώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ περὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ κλήρου ἢ τῆς Ἐκκλησίας; Ἀλλὰ τοιοῦτος ἔλεγχος ἐν τοιαύτῃ ἐποχῇ καταδηλοῖ εἴτε ἐπιπολαιότητα εἴτε ἀμάθειαν. Τίς ἀληθῶς ἀγνοεῖ τὰς πλημμελείας τοῦ λειτουργοῦντος ἐν τῷ Κράτει ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος; Εἶναί τις, ὅστις ἰσχυρίζεται, ὅτι ἡ ἀνωτάτη ἐκπαίδευσις ἔφθασε τέλος πάντων εἰς τὸ σημεῖον τῆς τελειότητος ἐκείνης, ἐν τῇ ὁποίᾳ λειτουργοῦσα πληροῖ πάσας τὰς ἐπιστημονικὰς καὶ ἐκπαιδευτικὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας; Εἶναί τις, ὅστις ἀμφιβάλλει πλέον, ὅτι ἀνάγκη εἶναι οἱ θεσμοὶ, οἱ διέποντες τὰ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, τῆς πανεπιστημιακῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅτι οἱ θεσμοὶ οὗτοι πρέπει ν’ ἀναθεωρηθῶσι, καὶ νὰ κατασταθῶσιν ὁριστικῶς καὶ μονίμως; Εἶναί τις, ὅστις ἀμφιβάλλει, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς ἐνιαυσίου ἀρχῆς τοῦ Πανεπιστημίου, τῆς ἐτησίας Πρυτανείας, ἀπεδείχθη ὑποδεέστερος τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ἥ τε ἐπιστημονικὴ διοίκησις τοῦ Πανεπιστημίου καὶ προσέτι ἡ ὀφειλομένη ἄγρυπνος ἐπιμέλεια τῆς περιουσίας αὐτοῦ καὶ ἡ σκόπιμος διαχείρισις αὐτῆς ἐνδεικνύουσι; Καὶ ἂν, ἀντὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, λειτουργούσης εἰς ἕνα βαθμὸν, ἔχομεν μέσην ἐκπαίδευσιν, λειτουργοῦσαν ἐν δυσὶ βαθμοῖς, εἶναί τις, νομίζων ὅτι τοῦτο προσήκει νὰ γίνεται, καὶ ὅτι τοῦτο δὲν ὑπηγορεύθη ὑπὸ ἀνάγκης, τὴν ὁποίαν πρέπει πάντες νὰ προσπαθήσωμεν νὰ ἄρωμεν, ὅπως καταστήσωμεν ὁμαλωτέραν καὶ ἀρτιωτέραν τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, σκοπιμωτέραν δὲ τὴν ἐν αὐτῇ τελουμένην διδασκαλίαν; Εἶναί τις, ὁ ὁποῖος ἀμφιβάλλει, ὅτι, ὡς λειτουργεῖ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, λειτουργεῖ πλημμελῶς, οὐδὲ αἴρει τὰς πλημμελείας, ἀλλὰ πολλαπλασιάζει αὐτὰς ἡ παρουσία ἑκατοστύων γραμματοδιδασκάλων, θεσμοῦ ἀληθῶς παραβαλλομένου πρὸς μύκητα, ἐπινοηθέντος δὲ νὰ πληρώσῃ κενὰ, τὰ ὁποῖα ἄλλως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πληρωθῶσιν; Ἀλλὰ πάντα ταῦτα πάντες γινώσκομεν, γινώσκομεν ὅμως προσέτι, ὅτι ἐν Κράτει τοσούτῳ νεαρῷ, ἐν τῷ ὁποίῳ ἡ κατασταθεῖσα κατὰ τὸ 1834 ἐκπαίδευσις ἐβάδιζεν ἀτελῶς καὶ πλημμελῶς μέχρι τοῦ 1878, ὅτι ἐν τῷ Κράτει τούτῳ δὲν δύναταί τις ν’ ἀξιώσῃ προχείρους τὰς γνώσεις καὶ μελέτας πρὸς νομοθέτησιν ἀρτίου συστήματος ἐκπαιδευτικοῦ, ἀλλ’ οὐδ’ ἔχει τὴν δύναμιν, ἵνα καταστήσῃ τοιοῦτον σύστημα. Μήπως μᾶς ἐλλείπει μόνον τὸ ἀργύριον, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ καταρτίζωμεν ἀρτίας καὶ πλήρεις τὰς τρεῖς βαθμίδας τῆς ἐκπαιδεύσεως; Μᾶς ἐλλείπουσιν ἀκόμη καὶ τὰ ὄργανα τῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ προσωπικὸν τῶν καθηγητῶν καὶ διδασκάλων. Καὶ ὅταν δὲν ἔχητε διδασκάλους ἐπαρκοῦντας τὸν ἀριθμὸν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅταν δὲν ἔχητε προσωπικὸν, ἵνα ἀσκῆτε τὴν ἄγρυπνον ἐπιτήρησιν τῶν διδακτηρίων, ὅταν δὲν ἔχητε καθηγητὰς, ἵνα διδάσκωσι τὰς πρακτικὰς γνώσεις εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, ὅπως δώσητε τὸν διπλοῦν προορισμὸν εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, τὸν προορισμὸν νὰ παρασκευάζῃ, οὐ μόνον νέους, οἵτινες θέλουσι μεταβῆ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἵνα σπουδάσωσιν ἐπιστήμας, ἀλλὰ καὶ νέους, οἵτινες νὰ δύνανται, ἀποφοιτῶντες ἀπὸ τὰ Γυμνάσια, νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὸν κοινωνικὸν βίον, ζητεῖτε παρ’ ἡμῶν ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν νὰ σᾶς φέρωμεν ὀργανισμὸν καὶ νομοθετήματα; Καὶ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι οἱ ὀργανισμοὶ περὶ ἐκπαιδεύσεως ὁμοιάζουσι πρὸς τὰ ἄλλα νομοθετήματα, καὶ ὅτι, ἐάν τις σφάλληται ἐν τῇ νομοθετήσει ὀργανισμοῦ περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν σφάλληται ἔν τισι τῶν λεπτομερειῶν, ὅτι αἱ ζημίαι, αἵτινες ἐπέρχονται εἰς τὴν κοινωνίαν, εἶναι ἴσαι πρὸς τὰς ζημίας, αἱ ὁποῖαι ἐπέρχονται, ἐὰν σφάλληται ἐν ταῖς λεπτομερείαις ἄλλου τινὸς ὀργανισμοῦ; Πανταχοῦ τῆς Εὐρώπης, ὅταν πρόκηται νὰ ἐπιλάβωνται μεταβολῆς τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος, ἢ νὰ ἐπιλάβωνται τῆς φροντίδος, ὅπως ἀποκαταστήσωσιν ἄρτιον καὶ τέλειον ἐκπαιδευτικὸν σύστημα, προβαίνουσιν εἰς μελέτας, τὰς μελέτας ταύτας δημοσιεύουσι, προκαλοῦσι συζητήσεις ἐπ’ αὐτῶν, σχηματίζονται γνῶμαι, καὶ προκύπτουσι πορίσματα ἐκ τῶν γνωμῶν τούτων, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνουσι τὰ εἰς τὴν Βουλὴν εἰσαγόμενα νομοθετήματα. Παρ’ ἡμῖν νομοθετήματα περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ περὶ κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶχον εἰσαχθῆ, εἰμὴ μόνον κατὰ τὸ ἔτος 1890. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1878 ἐψηφίσθη καὶ ἐξεδόθη νόμος, ὅστις καθιστᾷ καὶ ὁρίζει τὰ ὅρια, ἐντὸς τῶν ὁποίων πρέπει νὰ λειτουργῇ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, καὶ ὅστις προσέτι προνοεῖ περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἤθελον μορφοῦσθαι οἱ ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει ταχθησόμενοι διδάσκαλοι πρὸς πλήρωσιν τῆς μεγάλης ἐρημίας, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μετὰ τὸ 1878 διάδοχοι Ὑπουργοὶ ὑπέλαβον, ὅτι, ὡς κατὰ τὸ 1878 συνεστάθη ἓν Διδασκαλεῖον, εὐχερὲς ἦτο νὰ συσταθῇ δεύτερον καὶ τρίτον καὶ τέταρτον Διδασκαλεῖον. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα δὲν ἐπήρκεσαν νὰ παραγάγωσι τοσοῦτον ἀριθμὸν δημοδιδασκάλων, ὅσων τὸ Κράτος εἶχεν ἀνάγκην. Ἀλλὰ καὶ τὰ συσταθέντα Διδασκαλεῖα ἐλειτούργουν πλημμελῶς, καὶ μικρὸν διέφερον τῆς παρασκευῆς, τὴν ὁποίαν οἱ νέοι λαμβάνουσιν ἐν Γυμνασίοις, καὶ ὁ ἐκ τῶν Διδασκαλείων τούτων ἀπολυόμενος ἀριθμὸς δημοδιδασκάλων δὲν ἐπήρκει εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους· διὰ τοῦτο εὑρισκόμεθα πρὸ κενοῦ, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ ἡ ἔλλειψις ἀνθρώπων, ἡ ἔλλειψις δημοδιδασκάλων. Καὶ δὲν ἔχομεν ἔλλειψιν δημοδιδασκάλων, ὅπως δι’ αὐτῶν καταστήσωμεν ἄρτια καὶ πλήρη σχολεῖα, ἀλλὰ καὶ ὅπως συστήσωμεν σχολεῖα ἁπλᾶ μονοτάξια. Ἐκ τούτου ἐπενοήθη ἡ πλήρωσις τῶν κενῶν διὰ γραμματοδιδασκάλων, σύστημα, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, μηδένα ἐξυπηρετοῦν σκοπὸν, ἐξ ἐναντίας βλάπτον, μὴ ὠφελοῦν δὲ τοὺς παῖδας. Καὶ ζητεῖτε παρ’ ἡμῶν ὀργανισμόν; Τίνα ὀργανισμόν; Ὅπως παρασκευάσωμεν τοιοῦτον, ἔχομεν ἀνάγκην δημοδιδασκάλων, ἵνα ἀναλάβωσι τὴν διδασκαλίαν τῶν τέκνων ἡμῶν, ἤτοι ἀνδρῶν παρεσκευασμένων καὶ ἁρμοδίων εἰς τὸ ἔργον. Μήπως ἐλέγχωσιν ἡμᾶς ὡς μὴ παρασκευάσαντας νομοσχέδια πρὸς ὀργανισμὸν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως; Ἀλλὰ τί ὠφελοῦσιν οἱ ὀργανισμοὶ, καθ’ ὃν χρόνον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταδώσωμεν εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν τὸν διπλοῦν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ σκοπῶσι τὰ Γυμνάσια; Πρέπει πρὸ τούτου νὰ φροντίσωμεν νὰ παρασκευάσωμεν καθηγητὰς, δυναμένους νὰ διδάξωσι τὰς γνώσεις ἐκείνας, αἵτινες ἀπαιτοῦνται, ὅπως παρασκευάζωνται οἱ σπουδάζοντες εἰς τὸν κοινωνικὸν βίον. Ἡ ἀξίωσις εἶναι λίαν ἐσπευσμένη. Ὅσον καὶ ἂν ἀφορᾷ ἀνωμολογημένας ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, εἶναι ὅμως ἐσπευσμένη, καὶ ἰδίως εἶναι ἄδικος, ἀποτεινομένη πρὸς ἡμᾶς. Καὶ μᾶς ἐλέγχουσι διότι τὰ τῆς Ἐκκλησίας δὲν ἔχουσι προσηκόντως. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπῆλθε ζημία τις, αὕτη ἀπετελέσθη ἐν τῇ συγχύσει τῶν σχέσεων τῆς Πολιτείας πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν. Δὲν ἠγείραμεν ὅμως ἡμεῖς τοιαύτην σύγχυσιν, διότι κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἐτυγχάνομεν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει. Ὡς Ἀντιπολίτευσις δ’ ἠλέγξαμεν τὴν ἐπελθοῦσαν σύγχυσιν τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς πρὸς τὴν ἐκκλησιαστικὴν, διότι ἡ σύγχυσις ἐκείνη ἀνήρει τὴν αὐτοτέλειαν τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ὄχι μόνον ὁ συνταγματικὸς θεσμὸς, ὅστις ἀνεγνώρισε καὶ ἀνεκήρυξε τὴν αὐτοτέλειαν τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλ’ ἀκόμη καὶ ἡ εὐγνωμοσύνη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν τῶν πατέρων του πρέπει νὰ διδάσκῃ τὰς Κυβερνήσεις νὰ ἔχωσιν εὐλαβῶς ἀπέναντι τῆς Ἐκκλησίας, καὶ νὰ διεξάγωσι μετὰ προσοχῆς τὰς σχέσεις αὑτῶν μετὰ τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἡ πολιτικὴ ἀρχὴ οὐδόλως πρέπει νὰ ἀναμιγνύηται εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ ἂν ἡ διοίκησις τῆς Ἐκκλησίας ἀφίνῃ ἐν τῇ πνευματικῇ λειτουργίᾳ αὑτῆς κενὰ, ἔστωσαν ὑπεύθυνοι οἱ διοικοῦντες αὐτὴν ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, διότι δὲν ἐπήρκεσαν εἰς τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν τῇ θείᾳ ἐμπνεύσει τὸ Κράτος ἀνεγνώρισεν εἰς αὐτούς. Καὶ φρονοῦμεν ταῦτα μετὰ πλήρους πεποιθήσεως, διότι ἐσμὲν εἰς θέσιν νὰ ἐκτιμήσωμεν πόσον ἀκροσφαλῆ καὶ ἐπικίνδυνά εἰσι τὰ τοιαῦτα ζητήματα, ὅταν ἡ ἀπροσεξία τῶν κυβερνώντων δημιουργῇ καὶ φέρῃ αὐτὰ ἐν τῷ μέσῳ, καὶ μάλιστα ἐν τῷ μέσῳ λαοῦ, ὅστις εὐλαβεῖται τὴν θρησκείαν τῶν πατέρων του, καὶ ὅστις εὐγνωμονεῖ πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν τῆς πατρίδος του. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, ὅτε συνέβησαν οἱ σεισμοὶ ἐν Πελοποννήσῳ, καὶ κατεστράφη ἡ ὡραία Μεσσηνία, ἀνεγίνωσκον ἔν τινι ἐφημερίδι, ὅτι ὁ Θεὸς ἀπέστειλε τοὺς σεισμοὺς τούτους, ἵνα τιμωρήσῃ τὴν Πελοπόννησον, διότι αὕτη παρήγαγεν ἐμὲ, ὅστις, Πρωθυπουργὸς γενόμενος, ἐμείωσα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἱεροκηρύκων κατὰ τὸ 1885, ἀφεὶς κενὰς θέσεις τινὰς αὐτῶν (ἱλαρότης). Ἀλλὰ ταῦτά εἰσι παιδικαὶ γνῶμαι ἀνθρώπων ἥκιστα σοβαρῶν, εἰσὶ μωρίαι ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ λυπῆταί τις. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἀνευλαβεῖς πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, ἐξ ἐναντίας προκαλοῦμεν τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, ἐφ’ ὅσον μένομεν ἐπὶ τῶν ὑπουργικῶν ἑδωλίων, νὰ ἀναζητήσωσι τὰς πράξεις ἡμῶν, καὶ νὰ ἀνατάμωσιν αὐτὰς, ὅπως ἀνεύρωσιν, ἄν ποτε ὑπῆρξε παράλειψις ἡμῶν εἴτε πρὸς τὴν ἀναγνώρισιν τῶν δικαιωμάτων τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας, εἴτε πρὸς τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ τρέφωμεν πρὸς τὰ δόγματα τῆς θρησκείας ἡμῶν καὶ εἰς τὴν ἐξωτερικὴν λατρείαν αὐτῆς. Καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ἱστάμενος παρὰ τὴν θύραν τῶν αἰθουσῶν τῶν κυβερνητικῶν, καὶ στρέφων τὰ ὄμματα ἐντὸς αὐτῶν, καὶ διαβλέπων τὸν κόσμον τῶν αἰθουσῶν ἐκείνων, ἐθρήνει διὰ τὴν πατρίδα, διότι ἠναγκάσθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις νὰ ἀποσυρθῇ τῶν πραγμάτων. Καὶ μᾶς περιέγραφε πόσα αὕτη εἶχεν ἀπεργασθῆ καλὰ εἰς τὸν τόπον. Ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι κατέλιπε τὸν τόπον ἐν ἀκμῇ ἠθικοπολιτικῇ, ὅτι κατέλιπεν αὐτὸν ἐν διοικήσει ἀξιοθαυμάστῳ, ὅτι κατέλιπεν αὐτὸν ἐν ἀρτιότητι οἰκονομικῇ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ποιήσωμαι λόγον περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε περιαχθῆ ἡ διοίκησις ἐπὶ τῶν προκατόχων; Διατὶ μὲ ἀναγκάζετε νὰ λησμονῶ τὴν ἐπίσημον ἰδιότητα, τὴν ὁποίαν ἔχω, καὶ νὰ μνημονεύω τῶν πράξεων τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ νὰ γίγνωμαι κατ’ ἀνάγκην κατήγορος, ἐνῷ δὲν ἔχω τὴν διάθεσιν ταύτην; Ἀλλὰ πῶς νὰ μὴ μνημονεύσω, ὅτι τότε διοίκησις δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῷ Κράτει; Πῶς νὰ σιωπήσω, ὅτι τὰ διοικητικὰ γραφεῖα εἶχον μεταβληθῆ εἰς πρακτορεῖα κομματικά; Πῶς νὰ μὴ σᾶς ἀναμνήσω, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν καὶ οὐδεὶς ἐκ τῶν φίλων ἡμῶν καὶ ἐκ τῶν οἰκείων ἡμῶν ἠδύνατο νὰ εἰσέλθῃ εἰς διοικητικὸν γραφεῖον, χωρὶς νὰ ἐμποιήσῃ ἔκπληξιν εἰς πάντας τοὺς περιεστῶτας, πῶς αὐτὸς ὁ ἀλλόφυλος ἐτόλμησε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ ἱερὰ ἐκεῖ τεμένη; Περιερχόμενος τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ἂν καὶ εἶχον ἐπὶ ῥάχεως πεντηκονταετῆ ὑπηρεσίαν τῶν κοινῶν, ἐκρινόμην ὑπὸ τῆς ἱεραρχίας τῆς διοικήσεως ὡς λελωβημένος ἢ λεπρὸς, ἔφευγον δὲ πάντες ἀφ’ ἡμῶν, ἵνα εἰς οὐδεμίαν ἄμεσον ἢ ἔμμεσον συνάφειαν ἔλθωσι πρὸς ἡμᾶς. Ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν τοιαύτην διοίκησιν. Ἂς ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου χθὲς, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν πολιτικὴν, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν πρόγραμμα, ὅτι εἴμεθα μηδενικὰ, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι σημασίαν μόνον ἐκ τῶν ἀριθμῶν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ἴσως τῶν ἀριθμῶν τῶν ἰσοζυγίων καὶ τῶν πλεονασμάτων. Ἡμεῖς ἔχομεν πρόγραμμα περὶ τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους. Δὲν γνωρίζω ἂν θέλωμεν δυνηθῆ νὰ κατορθώσωμεν νὰ τὸ πραγματοποιήσωμεν ὁλοσχερῶς· ἀλλὰ βεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλομεν καταβάλει ὑπερανθρώπους προσπαθείας, ἵνα τὸ κατορθώσωμεν. Ἀφῆκα τὸν δισταγμὸν, ὅτι δὲν γνωρίζω, ἂν θέλωμεν δυνηθῆ νὰ τὸ κατορθώσωμεν, διότι ἐρχόμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν μετὰ μακρὰν χρόνου διάρκειαν, καθ’ ἣν ἐκυβέρνων οἱ προκάτοχοι, ἀλλ’ ἡ χρονικὴ ἐκείνη διάρκεια κατέλιπεν ἕξεις καὶ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἐκριζώσῃ τις ἀμέσως. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τῆς διοικήσεως δὲν εἶναι ὑπάλληλοι τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλ’ ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους· ὅτι οἱ ὑπάλληλοι τῆς διοικήσεως οὐδὲν ἄλλο καθῆκον ἔχουσιν ἢ νὰ ἀσχολῶνται πῶς νὰ ἐκτελῶσι τοὺς νόμους, ἢ πῶς νὰ παρέχωσι τὴν συνδρομήν των εἰς τὴν ἐργασίαν τῶν πολιτῶν, πῶς νὰ ὑποστηρίξωσιν αὐτοὺς ἐν τῷ κοινωνικῷ βίῳ, πῶς νὰ ἐξασφαλίσωσι τὰ δικαιώματα αὐτῶν, πῶς νὰ προστατεύσωσι τὰ νόμιμα συμφέροντα αὐτῶν. Ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι ἀποστολὴν πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ διοίκησις νὰ προσπαθῇ νὰ ἐμπνεύσῃ τὴν πεποίθησιν εἰς τὸν λαὸν, ὅτι οὐδὲν ἄλλο ἰσχύει ἐν τῷ Κράτει, ἀλλὰ μόνον ὁ νόμος, καὶ νὰ μεταδώσῃ εἰς αὐτὸν τὴν ἐμπιστοσύνην, ὅτι οἱ ἐκτελοῦντες τὸν νόμον δὲν εἶναι, εἰμὴ ἁπλοῖ ἐκτελεσταὶ τῶν νόμων, οὐδεμιᾶς δὲ ἄλλης ἰδέας ἐργάται. Θέλομεν τὸ κατορθώσει; Δὲν γνωρίζω. Γνωρίζω ὅμως καὶ διαβεβαιῶ, ὅτι θέλομεν ἐργασθῆ μετὰ πάσης προθυμίας, ὅπως κατορθώσωμεν αὐτὸ, εἴτε ἐν ὅλῳ εἴτε ἐν μέρει. Τίνος ἄλλου πράγματος ἔχει ἀνάγκην ἡ διοίκησις; Ἔχει ἀνάγκην νόμων; Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἡ ἔλλειψις τῶν νόμων δὲν εἶναι ἡ ἀποτελοῦσα τὴν νόσον, ἥτις κατατρύχει τὸ Κράτος. Φρονῶ μάλιστα, ὅτι προτιμότερον εἶναι νὰ ὑπάρχωσι κακοὶ νόμοι, ἀλλὰ νὰ ἐκτελῶνται πιστῶς, παρὰ νὰ ὑπάρχωσι καλοὶ νόμοι, τοὺς ὁποίους οἱ ἐκτελεσταὶ νὰ παραβαίνωσι.

§19ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἑνὸς νόμου ἔχομεν ἀνάγκην: ἠθικῆς.

§20ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, ἐπειδὴ ἡ βάσις τῆς πολιτικῆς κινήσεως, προσέτι δὲ καὶ ἡ μονὰς τοῦ κοινωνικοῦ βίου εἶναι ἡ δημοτικὴ πολιτεία, οἱ δῆμοι, ἐφ’ ὅσον ἐκρίναμεν, ὅτι οἱ καθεστῶτες νόμοι δὲν καθίστων ἀσφαλῆ καὶ βεβαίαν τὴν ὁμαλὴν λειτουργίαν ἐν τῷ δήμῳ, ἐσπεύσαμεν νὰ φέρωμεν νόμους, ἵνα ἐξασφαλίσωμεν αὐτὴν, καὶ θέσωμεν ὅσον οἷόν τε ἀσφαλεστέρας τὰς βάσεις τῆς διοικήσεως τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἡ μεγαλειτέρα προσοχὴ πρέπει νὰ καταβληθῇ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων. Ἤλεγχον ἡμᾶς, ὅτι προσήλθομεν εἰς τὴν Βουλὴν, ζητήσαντες νὰ μεταβάλωμεν τὸν νόμον περὶ προσόντων, καὶ ἠξίουν φαίνεται νὰ μεταχειρισθῶμεν ἐν τῇ διοικήσει αὐτὰ ἐκεῖνα τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα λειτουργοῦντα ἐν αὐτῇ, εἶχον καταστήσει τὴν διοίκησιν οἵαν περιέγραψα ὑμῖν. Καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ ἀποτύχῃ τις κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων, δὲν πρέπει δὲ νὰ κρίνηται αὐστηρῶς ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀποτυχίᾳ. Αὐστηρῶς πρέπει νὰ κρίνηται, ἐὰν ἀνέχηται τὰ παραβαίνοντα τοὺς νόμους ὄργανα, ἐὰν δὲν σπεύδῃ νὰ ἀποπέμψῃ ταῦτα ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, ἵνα τιμωρήσῃ τὴν κακοπιστίαν αὐτῶν. Ἀλλὰ βεβαίως ἦτο ἀδύνατον εἰς ἡμᾶς νὰ κατορθώσωμεν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν νόμον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ ἢ περὶ στρατολογίας. Τὸ ζήτημα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ εἶναι ζήτημα δυσχερὲς, διότι δὲν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ μονομερῶς ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς σκοπιμότητος αὐτοῦ, ἀλλὰ κατ’ ἀνάγκην παρ’ ἡμῖν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, ἀφοῦ τὰ μέσα τοῦ Κράτους δὲν ἐπαρκοῦσι δυστυχῶς εἰς τὴν πλήρη θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη παρ’ ἡμῖν, εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν ὁρισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔδιδεν ὁ εἰσαγαγὼν αὐτὸ, ὅταν προΐστατο τῆς Κυβερνήσεως, κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, δὲν παρασκευάζει στρατὸν, ἀλλὰ παρασκευάζει ἐφεδρείαν στρατοῦ. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὑπάρχῃ τις ὁ φρονῶν, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου παρήγαγε τὴν ἐφεδρείαν, ἣν παρ’ αὐτοῦ προσεδόκα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, καὶ ἑπομένως ἂν τὸ σύστημα αὐτοῦ ἐπέτυχεν· ἀλλ’ ὅ,τι ἐνθυμοῦμαι εἶναι, ὅτι, ὅταν αἱ ἡλικίαι τῆς ἑλληνικῆς νεότητος ἐκαλοῦντο ὑπὸ τὰς σημαίας κατὰ τὸ 1885, εἴτε ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλην, εἴτε πολλαὶ ἀθρόαι, ὅτι τότε ἀπετελοῦντο οὐχὶ ἐξ ἐφέδρων ἠσκημένων, ἀλλ’ ἐκ πολιτῶν ἐνθουσιωδῶν. Καὶ ἔπρεπεν αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις νὰ καταστήσωσιν ἀναπόφευκτον τὴν παράτασιν τῆς ἐπιστρατείας ἐκείνης, διὰ νὰ δυνηθῶμεν μόλις κατὰ τὸν τρίτον μῆνα τοῦ ἑπομένου ἔτους νὰ εἴπωμεν, ὅτι οἱ ἐπίστρατοι ἡμῶν ἐγένοντο στρατιῶται. Ἀλλὰ πῶς ἠξίουν οἱ ἐλέγχοντες ἡμᾶς, ζήτημα τοσοῦτον δυσχερὲς νὰ λυθῇ παρ’ ἡμῶν ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ στρατοῦ καὶ ἐν τῷ συμφέροντι τῆς Πολιτείας; Βεβαίως αἱ γνώσεις μου δὲν παρέχουσιν οὐδεμίαν ἐγγύησιν εἰς τινα, οὐδ’ ἀξιῶ, ὅτι δύναμαι νὰ παραστήσω ἐμαυτὸν ὡς κατέχοντα ταμεῖον τῶν γνώσεων, αἵτινες ἀπαιτοῦνται πρὸς μελέτην τοσοῦτον ἀξίου λόγου ζητήματος· θέλω ὅμως μετὰ προθυμίας συνεργασθῆ μετ’ ἄλλων συναδέλφων καὶ φίλων, μεταξὺ τῶν ὁποίων πολλοὶ εἶναι κρείττονες ἐμοῦ κατὰ τὸν κλάδον τοῦτον τῶν γνώσεων. Θέλω ἐπικαλεσθῆ τὰς γνώμας αὐτῶν, θέλω συζητήσει μετ’ αὐτῶν, καὶ ἐλπίζω ὅτι θέλομεν κατορθώσει τῇ κοινῇ συμπράξει νὰ καταρτίσωμεν σχέδια, ἅτινα νὰ ἦναι ὅσῳ τὸ δυνατὸν ἄρτια καὶ πλήρη. Χθές, ὁμιλῶν περὶ τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν τῆς χώρας, ἐπειράθην νὰ ἀναστείλω τὸ ἐπηρμένον ὕφος τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ὅστις παρέστησε τὴν κατασκευὴν τῶν τριῶν θωρηκτῶν ὡς ἓν τῶν θαυμασίων κατορθωμάτων τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἔλεγον λοιπὸν αὐτῷ, ὅτι ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ ἐξαγγείλω, ὅτι, ἐὰν ἐγὼ ἤμην Ὑπουργὸς ἀντ’ αὐτοῦ, δὲν ἤθελον στέρξει νὰ πραχθῇ ὅ,τι τῇ ἐπινεύσει αὐτοῦ ἐπράχθη. Δὲν πρέπει νὰ γινώμεθα ἀντιγραφεῖς ἐπιπόλαιοι τῶν ἀλλαχοῦ κρατουσῶν θεωριῶν, καὶ ἂν ἔτι ὦμεν πεπεισμένοι, ὅτι αἱ θεωρίαι ἐκεῖναι εἶναι ἀληθεῖς καὶ ἀνώτεραι παντὸς δισταγμοῦ καὶ ἀντιῤῥήσεως. Πρέπει, στρεφόμενοι περὶ ἡμᾶς αὐτοὺς, νὰ ἐξετάζωμεν τὰ καθ’ ἡμᾶς, νὰ βλέπωμεν τὰς δυνάμεις καὶ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, καὶ νὰ μὴ ἐκτείνωμεν τοὺς πόδας ἡμῶν ἔξω τοῦ σκεπάσματος, διὰ τοῦ ὁποίου καλύπτωμεν ἐν χειμῶνι τὸ σῶμα ἡμῶν. Βεβαίως ἠθέλομεν ἰσχυρισθῆ ἰσχυρισμὸν μὴ ὀρθὸν, μάταιον καὶ πλημμελῆ, ἐὰν ἐλέγομεν, ὅτι τὰ θωρηκτὰ δὲν χρησιμεύουσι. Τὰ θωρηκτά εἰσιν ἀναγκαιότατα. Αὐτὰ ἀποτελοῦσι τὴν ἀναπόφευκτον βάσιν πάσης ναυτικῆς συγκεντρώσεως. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν τοιαύτας καὶ τοσαύτας ἀνάγκας, ὅσας ἔχομεν ἐν τῷ σταδίῳ τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν, ἀμφιβάλλω ἐὰν πληρῶμεν πάσας τὰς ἀνάγκας ἡμῶν, προμηθευόμενοι τρία θωρηκτὰ, στερούμενοι δὲ πάντων τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται ἀναγκαίως πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ναυτικῶν ἡμῶν παρασκευῶν. Ἀντὶ τῶν 28 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν, καὶ τὰ ὁποῖα ἐνδεχόμενον εἶναι μέχρι τέλους τῆς κατασκευῆς τῶν πλοίων ν’ ἀναβιβασθῶσιν εἰς 29 ἢ 30, ἤθελον προτιμήσει νὰ δαπανήσω μερίδα αὐτῶν εἰς κατασκευὴν ἢ εἰς ἀγορὰν πλοίων καταδρομικῶν, καὶ εἰς βελτίονα καταρτισμὸν τοῦ τορπιλλικοῦ συστήματος τῶν ναυτικῶν ἡμῶν παρασκευῶν. Ἀλλὰ ταῦτα ἐγένοντο· αἱ κρίσεις μου καὶ αἱ περὶ αὐτῶν γνῶμαί μου εἰσὶ πλέον ἀνωφελεῖς. Ἓν καθῆκον ἔχομεν νῦν, νὰ φροντίσωμεν ἵνα συντηρῶμεν, ἵνα χρησιμοποιῶμεν τὸ ἀπόκτημα τοῦτο τῶν τριῶν θωρηκτῶν. Καὶ ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου μᾶς ἐπεδείκνυε χθὲς ὡς ἀσυνεπεῖς, διότι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἀνεβιβάσαμεν ἀπὸ 4 εἰς 5 ἑκατομμύρια, ὡς ἂν προσῆκεν ἡμῖν νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὰ θωρηκτὰ ταῦτα, διὰ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν γνώμην, ἣν ἔχομεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ αὐξήσωμεν τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὡς ἔλεγον χθὲς, κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους τούτου εἴχομεν στερηθῆ ἐντελῶς τῆς ἐλευθερίας ἡμῶν, ἀφοῦ μᾶς ἀφήρεσε τὴν ἐλευθερίαν ταύτην ἡ ὀκταετὴς κυβέρνησις τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου. Ὅταν ἐκεῖνος συνωμολόγει τὰ δάνεια, ἑπόμενον ἦτο, ὅτι ἡμεῖς ἠθέλομεν εἶσθαι ὑποχρεωμένοι, διαδεξάμενοι αὐτὸν, νὰ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια, τὰ ὁποῖα τὰ δάνεια ταῦτα ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς. Ὅταν ἐκεῖνος ηὔξανε τοὺς φόρους, ἑπόμενον ἦτο, ὅτι ἡμεῖς ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ διατηρήσωμεν τοὺς φόρους τούτους, ὅπως μὴ κατασταθῶμεν ἀνίκανοι νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰς πρὸς τοὺς δανειστὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν. Εἰς δύο μόνον ἀντικείμενα εἴχομεν ἐλευθερίαν συντάσσοντες τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων ἐν τῇ διοικήσει καὶ εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς φορολογίας διὰ νόμου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν μεταβολὴν τῆς φορολογίας δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιχειρήσωμεν πρὶν ἢ μελετήσωμεν καὶ ἐξεύρωμεν πόρους πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς μεταβολῆς καὶ μειώσεως τῶν φόρων ἠθέλομεν ἀπολέσει, ὀφείλομεν νὰ ἀναβάλωμεν τὴν μελέτην μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὅπως κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον δυνηθῶμεν νὰ παρουσιάσωμεν νομοθετήματα περὶ τούτου. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ἐλάττωσις ἐξόδων ἐν τῇ διοικήσει ἔμελλε νὰ ἐπιζητηθῇ διὰ καταργήσεως θέσεων καὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπαλλήλων ἄνευ ζημίας τῆς διοικήσεως, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς διαγραφὴν πιστώσεων, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ μεταβάλωμεν ὀργανισμὸν νομοθετικόν. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ παρασκευάσωμεν νόμους ὀργανικούς, διὰ τῆς λειτουργίας τῶν ὁποίων ἡ ἐκτέλεσις ἑκάστης ὑπηρεσίας ἤθελε κατορθωθῆ νὰ γίνηται εὐθηνοτέρα. Ἰδοὺ διατὶ ἐκομίσαμεν προϋπολογισμὸν ὅμοιον ἐντελῶς, μὲ μικράν τινα ἀνεπαίσθητον διαφοράν, πρὸς τὸν προϋπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ὁ προκάτοχος Πρωθυπουργὸς εἶχεν εἰσαγάγει κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ δὲν ἐδίστασεν ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου νὰ παραστήσῃ ἡμᾶς, ἕνεκα τούτου, ὡς μὴ ἔχοντες πολιτικήν, ἀντιγράφων θεωρίαν, τὴν ὁποίαν πολλαχοῦ ἐξήγγειλαν, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ παριστῶσι τὴν πολιτικὴν τῶν Κυβερνήσεων. Ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἔχομεν τὴν αὐτὴν πολιτικήν, ἣν ἐκεῖνος εἶχε, διότι ἐπροτείναμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν αὐτὸν προϋπολογισμόν, λησμονῶν ὅτι, ὅταν ἐκυβέρνα, δὲν ἐκανόνιζε μόνον τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἐκυβέρνα, ἀλλ’ ἐκυβέρνα κατὰ τρόπον κανονίζοντα τὸ μέλλον ἐπὶ πολλὰς δεκαετηρίδας. Ἄν ἐκανόνισεν αὐτὸ αἰσίως, ἔδειξεν ὁ μέχρι τοῦδε παρεληλυθὼς χρόνος, θέλει δὲ δείξει καὶ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἐκείνων, οἵτινες συνειθίζουσι νὰ καμμύωσιν αὐτούς, θέλει τὸ δείξει ὁ ἐπελευσόμενος. Ἓν μόνον εὔχομαι, νὰ μὴ ἔλθῃ ἕνεκα τούτου ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει θρηνήσει ὁ Ἑλληνισμός. Τὸ εὔχομαι μετὰ καρδίας εἰλικρινοῦς, διότι δὲν πρόκειται πλέον περὶ τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ἢ περὶ ἐμοῦ, ἢ περὶ ὑμῶν, πρόκειται περὶ τοῦ μέλλοντος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον πέντε αἰῶνες ἤδη ἀνέγραψαν καὶ μετέδωκαν εἰς ἡμᾶς ὡς ἐνέχυρον, ὡς κειμήλιον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ περιφρουρῶμεν καὶ φυλάττωμεν. Ἐγώ, Κύριοι, γνωρίζω, ὅτι ἰσοζύγιον λέγεται ἡ ἰσοστάθμησις τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα. Διάκρισιν στενοῦ ἀπὸ πλατέος ἰσοζυγίου, διακρίσεις ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς περισσεύματα, ἢ περισσεύματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀναπληρῶσιν ἐλλείμματα, αὐτὰ ὀνομάζουσιν οἱ πολλοὶ ἰδέας ἡλιογαβαλικάς. Καὶ ἠκούσατε μὲν αὐτὰς πάντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀλλ’ ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐννοῶ αὐτάς. Ὅ,τι γνωρίζω εἶναι, ὅτι ἰσοζύγιον οὐδέποτε ὑπῆρξε. Δὲν ὑπῆρξεν ὅταν ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ 1887 κατὰ Σεπτέμβριον ἦλθε καὶ ἀνήγγειλε τὸ χαρμόσυνον ἄγγελμα, ὅτι κατώρθωσε ἰσοζύγιον, καὶ ἔφερε πρὸς τὴν Βουλὴν πρὸς ἀπόδειξιν πίνακας, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου εἶχεν ἰσοζυγήσει τὰ ἔξοδα πρὸς τὰ ἔσοδα, ἐξεπλησσόμην δέ, βλέπων ὅτι οἱ πίνακες εἶχον ἀποκρύψει ἔξοδα γενόμενα κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος δὲν συγχωρεῖται εἰς τοὺς μετὰ καλῆς πίστεως συζητοῦντας τὰ δημόσια πράγματα. Ὅταν δὲ ὁ Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ἀρνούμενος τὰ κείμενα καὶ ἀντιστρέφων τοὺς ἀριθμοὺς, ἠγωνίζετο νὰ παραστήσῃ, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 εἶχε φθάσει εἰς ἰσοζύγιον, ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἠναγκάσθην τρεῖς ἡμέρας νὰ ὁμιλῶ ἐντεῦθεν, καὶ μὲ κείμενα εἰς χεῖρας ν’ ἀποδείξω, ὅτι ὅσα εἶχεν εἰπεῖ ἦσαν μεμακρυσμένα τῆς ἀληθείας. Λυπηρὸν δὲ, Κύριοι, ὅτι ὄχι μόνον δὲν εἶχεν ἐπιτευχθῆ ἰσοζύγιον κατ’ οὐδὲν τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ἀλλὰ καὶ ἕκαστον τούτων κατέλιπεν ἔλλειμμα, εἰ καὶ τὰ δημόσια ἔσοδα δι’ ὑπερμέτρου αὐξήσεως τῶν φόρων ἐδιπλασιάσθησαν, καὶ ἐπίκουρα ἐπῆλθον τὰ δάνεια, τῶν ὁποίων τὸ κεφάλαιον ἀποτελεῖ ἴσως τὸ τριπλάσιον τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τοιαύτη κατάστασις παρεσκεύασε βεβαίως οἰκονομικὴν ἀδυναμίαν αἰσθητοτάτην, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μὴ λησμονῆτε, οὔτε ὅταν μελετᾶτε περὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, οὔτε ὅταν σκέπτησθε περὶ ὀργανισμοῦ τῆς διοικήσεως, οὔτε ὅταν ἀγρυπνῆτε καὶ ἀνησυχῆτε περὶ ἀναγκῶν, αἵτινες μένουσιν ἀπλήρωτοι. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς πάντες πρέπει νὰ ἔχωμεν ὡς τὴν πρωτίστην τῶν φροντίδων, εἶναι νὰ ἀγωνιζώμεθα, ἵνα καταστήσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἀκριβεῖς διὰ τὰς πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν σχέσεις μας, καὶ προσέτι νὰ εὐχώμεθα, ἵνα μὴ τεθῶσιν ἐν τῷ μέσῳ τῆς Εὐρώπης ζητήματα, κατὰ τὴν λύσιν τῶν ὁποίων θέλομεν ἔχει τὴν δυστυχίαν νὰ ἤμεθα ἀπόντες, διότι θέλομεν εἶσθαι οἰκονομικῶς ἀσθενεῖς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἕτερός τις τὸν λόγον;.... Κηρύσσεται ἡ συζήτησις περαιωμένη.

§22ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ εἴπω δύο λέξεις....

§23ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐκηρύχθη περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὰ καθέκαστα.

§25Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ὑπεβλήθη πρότασις ἐκ μέρους τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λαρίσσης. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὑπάρχῃ καὶ ἄλλη τις, ὑπὸ ἄλλου προταθεῖσα. Ἐπὶ τῶν προτάσεων τούτων πρέπει νὰ γείνῃ ψηφοφορία.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ κάμω τώρα. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Γ. Φιλαρέτου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ θεωρεῖ τὰ ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ ὑποβληθέντα νομοσχέδια περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1891 ὡς μὴ συνταχθέντα συμφώνως τῇ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δοθείσῃ ἐντολῇ κατὰ τὴν 14 Ὀκτωβρίου 1890.»

§27ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§28ΧΡ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς συζητήσεως προέκυψεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατηγορήθη καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου καὶ ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ὡς ἀνεπαρκής. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ πρότασις τοῦ κ. Φιλαρέτου δὲν εἶναι ἀρκετὴ νὰ ψηφισθῇ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ γενικωτέρα πρότασις, ἔχουσα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ, πειθομένη εἰς τὰς παραστάσεις τῶν Ὑπουργῶν, κλείει τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ γενικὴν συζήτησιν, καὶ ἀποφασίζει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ.» (Ἐνταῦθα προσελθὼν ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ ἄρτι ἀφιχθεὶς Βουλευτὴς τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κ. Κοντογιάννης).

§29Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαίως μετὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσιν τοῦ τέως Πρωθυπουργοῦ καὶ τὴν χθεσινὴν καὶ τὴν σημερινὴν τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, πολλά τις ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο κεκμηκυῖα καὶ δὲν εἶχε μορφώσει τὴν πεποίθησίν της. Διὰ τοῦτο δὲν ἐζήτησα τὸν λόγον, ὅπως ἀντικρούσω τοὺς προσλαλήσαντας· προκειμένου ὅμως νὰ ψηφισθῇ ἡ πρότασίς μου, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Πρὸ 8 ἡμερῶν ἀκριβῶς διὰ μακρᾶς ἀγορεύσεώς μου ἐξήγησα τὴν ἔννοιαν τῆς προτάσεώς μου, καὶ εἰς ἐκείνην παραπέμπω τοὺς ἀκούσαντάς με. Σήμερον δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ ἐνστάσεως καὶ ἀντενστάσεως, οὐδὲ περὶ παρατάσεως προθεσμίας. Ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ δεχθῶ τὴν πρότασίν μου διατετυπωμένην ἀκριβέστερον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου. Εἶμαι σύμφωνος μετ’ αὐτοῦ, ὅτι ὁ Βουλευτὴς δὲν λαμβάνει ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν, ἀλλ’ ὡς προεῖπον κατὰ τὴν ὁμιλίαν μου, ἐξάγεται δὲ καὶ ἐκ τῆς προτάσεώς μου, ὁ προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι κατ’ ἔννοιαν σύμφωνος μὲ τὴν θέλησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις ἀπεφάνθη κατὰ τὴν 14ην Ὀκτωβρίου. Ἐπὶ τούτου προκαλῶ πάντα νὰ μὲ ἀναιρέσῃ. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τοῦ οὐσιαστικοῦ μέρους· χαίρω δὲ πολὺ, ὅτι ὡς συμπέρασμα ἔφερεν, ὅτι ἡ πρότασίς μου εἶναι ἀκριβὴς καὶ ὀρθή, διότι ἐλπίζω, ὅτι πάντες θὰ ψηφοφορήσωσιν αὐτὴν, καὶ ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, διερμηνεύω δι’ αὐτῆς τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, συμμορφούμενος μὲ τὸ ἄρθρον 60 τοῦ Συντάγματος, ὑπέβαλε προϋπολογισμὸν ἐντὸς τῆς διμήνου προθεσμίας ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνόδου. Προσεπάθησε δὲ κατὰ τὰς συζητήσεις τόσον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅσον καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, νὰ δικαιολογήσωσιν ἑαυτοὺς διὰ τὴν ἀντιγραφὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἰσχυρίσθησαν πάντες, ὅτι ὑπῆρχεν ἀνεπάρκεια χρόνου, ἐγὼ δὲ ἀνέπτυξα διὰ μακρῶν, ὅτι ἡ τοιαύτη δικαιολογία δὲν ἦτο παντάπασι πειστική. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐξηναγκάζετο ἐκ συνταγματικῆς διατάξεως νὰ ὑποβάλῃ ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας τὸν προϋπολογισμὸν, ἡ Βουλὴ εἶναι ἐλευθέρα νὰ δώσῃ προθεσμίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ἁπλῶς τυπικὴ ψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ματαιοπονία. Ὁ προϋπολογισμὸς, κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ Συντάγματος, ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐψηφισμένος μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου· ἐν τούτοις εὑρισκόμεθα εἰς τὴν 8ην Μαρτίου, καὶ προϋπολογισμὸς δὲν ἐψηφίσθη, θὰ παρέλθωσι δὲ καὶ πολλαὶ ἡμέραι, μέχρις ὅτου ψηφισθῇ καὶ κυρωθῇ. Κυβερνᾶται λοιπὸν τὸ Κράτος διὰ τῶν δωδεκατημορίων. Ἀλλ’ ἀντὶ τῶν τριῶν δωδεκατημορίων, διατὶ νὰ μὴ ζητήσῃ πλείονα, καὶ καταρτίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν συμφώνως μὲ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ λαοῦ; Εἶναι, νομίζω, καιρὸς νὰ λήξῃ ὁ βίος τῶν εἰκονικῶν προϋπολογισμῶν. Πιθανὸν εἴς τινας νὰ φαίνηται ἡ πρότασίς μου ἔκρυθμος. Βεβαιωθῆτε ἐν τούτοις, ὅτι ἐγὼ τὴν ἐμελέτησα πρὶν τὴν ὑποβάλω· ἀνεμνήσθην δὲ ὁμοίας περιστάσεως, ἥτις ἔλαβε χώραν ἐν Γαλλίᾳ, νομίζω κατὰ τὸ 1886 ἢ 1887. Ἡ Κυβέρνησις τότε, ὑπουργοῦντος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Δημοκρατίας κ. Carnot, ὑπέσχετο εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν Γαλλικὸν λαὸν οἰκονομίας· ἀλλὰ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ της δὲν ἐπραγματοποίησε ταύτας. Ἀπεστάλη ὁ προϋπολογισμὸς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις προεδρεύετο ὑπὸ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Rouvier, ὅστις προέτεινεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ αὐτὴ ἀπεδέξατο, νὰ ἐπιστραφῇ ὁ προϋπολογισμὸς ὡς ἀπαράδεκτος, καὶ νὰ συνταχθῇ συμφώνως πρὸς τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχομεν λοιπὸν ἄλλα παραδείγματα λογικὰ καὶ πειστικὰ Ἡ πρότασίς μου δὲν ἔχει τι τὸ ἔκρυθμον· ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει· νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ καταψηφισθῇ ἡ πρότασίς μου, καὶ ἂν ὑπάρχωσι 15 Βουλευταὶ, συμμεριζόμενοι αὐτὴν, καλὸν εἶναι νὰ ψηφισθῇ αὕτη δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τῶν δύο ὑποβληθεισῶν προτάσεων, ἡ πρότασις τοῦ κ. Γ. Φιλαρέτου εἶναι ἡ ἀπωτέρα.

§31ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Φρονῶ ὅτι ὁ συνάδελφος δύναται ν’ ἀποσύρῃ τὴν πρότασίν του. Αἱ μέχρι τοῦδε δηλώσεις τοῦ τε κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ Οἰκονομικῶν ἔδει ν’ ἀποβάλωσιν ἀπ’ αὐτοῦ πᾶσαν ἐλπίδα οἱασδήποτε μεταβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ οὐδὲ διὰ τὸ μέλλον παρέχουσι τοιαύτην, καθόσον οὐδεμίαν ὑπόσχεσιν ἔχομεν ῥητῆς τινος μεταβολῆς. Τὸ δὲ θαυμασιώτερον εἶναι, ὅτι ἐν ταῖς ὁμιλίαις αὐτῶν διαπνέει φόβος τις περὶ τοῦ μέλλοντος, ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ προερχόμενος. Ἐὰν ἐλάμβανον τὸν λόγον, ἤθελον εἴπει, ὅτι ὁ συνάδελφος, ὁ εἰπὼν ὅτι ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸς οὗτος εἶναι τὸ οἰκτρὸν ἢ τὸ ἐλεεινὸν ἀποτέλεσμα τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου, ἠδύνατο μᾶλλον ὀρθῶς νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ παρὰ τοῦ νῦν Ὑπουργείου προσαγωγὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ προκατόχου εἶναι τὸ οἰκτρὸν ἀποτέλεσμα τοῦ πολέμου τῆς οἰκονομικῆς τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου πολιτικῆς. Τί θέλετε ἀκόμη νὰ πιστεύητε, ἢ τίνα ἐλπίδα διατηρεῖτε, ὅταν οἱ Ὑπουργοὶ σᾶς λέγουν, ὅτι «θέλομεν σκεφθῆ, ἐὰν ἦναι δυνατὸν ἐν τῷ μέλλοντι νὰ φέρωμεν τροποποίησίν τινα, καὶ νὰ ἴδωμεν ποίαν»; Ἀρκεσθῆτε λοιπὸν ὅσοι θέλετε εἰς ἐλπίδας, καὶ περιμένετε τὴν ἐρχομένην σύνοδον. Τότε θὰ δυνηθῆτε νὰ σκεφθῆτε περὶ τῶν ἐπαγγελιῶν, ὧν περιμένετε ἀκόμη τὴν ἐκπλήρωσιν.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βλέπω ὅτι ἄρχεται νέα συζήτησις.

§33ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ πρότασις τοῦ συναδέλφου κ. Χρηστοπούλου, ἣν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, πρέπει νὰ σαφηνισθῇ, κυρίως διότι ὁ προλαλήσας ἐξέφρασεν ἀμφιβολίας. Βεβαιῶ αὐτὸν καὶ πάντα διστάζοντα, ὅτι ἀκριβῶς οἱ λόγοι τῶν Ὑπουργῶν, καὶ πρὸ πάντων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν φόρων τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τοῦ οἴνου καὶ ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων, βεβαιοῦσι τὴν πλειονοψηφίαν, ὅτι ῥιζικαὶ θέλουσιν ἐπενεχθῆ μεταῤῥυθμίσεις εἰς τὸν προσεχῆ προϋπολογισμὸν ὡς πρός τε τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα, διότι βεβαίως ἡμεῖς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωμεν προϋπολογισμὸν ἐπὶ τῶν παλαιῶν βάσεων στηριζόμενον, οἷος εἶναι ὁ ἐσπευσμένως ὑποβληθεὶς ἡμῖν πρὸς συμμόρφωσιν εἰς συνταγματικὴν διάταξιν, ὡς ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ ψῆφος ἡμῶν θέλει δηλώσει, ὅτι ἡ πλειονοψηφία, ἣν ἀπέστειλεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τῇ 14 Ὀκτωβρίου εἰς τὸ Κοινοβούλιον, μὴ λησμονήσασα τὰς ἐπαγγελίας αὑτῆς, πιστεύει εἰς τὰς παραστάσεις καὶ ὑποσχέσεις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἀπεκδέχεται τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν ἐν τῷ μετ’ ὀλίγους μῆνας ὑποβληθησομένῳ προϋπολογισμῷ τοῦ προσεχοῦς ἔτους.

§34ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, βεβαίως.

§35ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μάλιστα, μάλιστα.

§36ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὴν βεβαίωσιν τοῦ συναδέλφου δέχομαι ὡς βεβαίωσιν αὐτοῦ, οὐχὶ ὡς βεβαίωσιν τοῦ Ὑπουργείου.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Γ. Φιλαρέτου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἤδη ἔρχεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἑτέρα πρότασις, τοῦ βουλευτοῦ Ἀρκαδίας κ. Χρ. Χρηστοπούλου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ, πειθομένη εἰς τὰς παραστάσεις τῶν Ὑπουργῶν, κλείει τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ γενικὴν συζήτησιν, καὶ ἀποφασίζει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην λέγουσιν Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Πέῤῥου καὶ Ἀλκινόου Ζερβοῦ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 121, ἐξ ὧν 96 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 23 κατ’ αὐτῆς, καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτὴ διὰ ψήφων 96 κατὰ 23.

§39Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔστεργεν, ἠθέλομεν παρακαλέσει αὐτὴν νὰ προταχθῇ τῆς ἐξετάσεως τῶν λεπτομερειῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡ συζήτησις νομοσχεδίων τινῶν, ἵνα καὶ ταῦτα ὡριμάσωσιν ἀναλόγως καὶ ψηφισθῶσι μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§40ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης;

§41ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν νομοσχεδίων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν εἰς τὸν δῆμον Κέας τοῦ ὕδατος τοῦ ἐν τῷ ἀγρῷ Καμπανέλλι τῆς διαλελυμένης μονῆς Δάφνης πηγάζοντος).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ).

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.). Δὲν ἠξεύρω πῶς παρελείφθη ἓν ἄρθρον, τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὸν φόρον ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων τοῦ 1890, καὶ παρακαλῶ νὰ προστεθῇ, ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν καὶ ὁ ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων τοῦ 1890 πληρωθήσεται μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύσεως τῆς περὶ πληρωμῆς προσκλήσεως τῶν ἁρμοδίων ταμιῶν ἢ ὑποταμιῶν.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον, ὡς ἄρθρον 2ον τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ταχθὲν ὡς ἄρθρον 3ον).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον, τὸ ὁποῖον συνεπῶς γίνεται 4ον (ἀναγινώσκεται).

§46ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Προτείνω, ὅπως μετὰ τὰς ἐν τῇ πέμπτῃ καὶ ἕκτῃ γραμμῇ λέξεις «ἐν ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν 1%» προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἐξ ἑκατέρου τούτων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης, ταχθὲν ὡς ἄρθρον 4ον. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς πρώτην συζήτησιν τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 135,391 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890, καὶ 2). Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 1,100 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1890 τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου». Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν εἰς δευτέραν συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν παρὰ τῇ Διευθύνσει τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἀστυνομικῶν κλητήρων). (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Παπαγιαννακόπουλος).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντάξεων τῶν οἰκογενειῶν τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τῶν Ἐφετείων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§49ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1883 διετάχθη ἐξαιρετικῶς διὰ τὰ μέλη τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τῶν Ἐφετείων νὰ λαμβάνωσιν ἀποχωροῦντα ὁλόκληρον τὸν μισθὸν αὐτῶν ὡς σύνταξιν μετὰ τεσσαρακονταετῆ ὑπηρεσίαν, ὡς καὶ μετὰ τριακονταπενταετῆ, ἂν ἤθελον ὑποπέσει εἰς νόσον τινὰ ἢ ἀνικανότητα ὑπηρεσίας· ἐννοεῖται ὅτι ἐν τῇ δευτέρᾳ περιπτώσει ἡ σύνταξις τῶν οἰκογενειῶν των θέλει κανονισθῆ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συντάξεως, ἣν ἔλαβον ἀποχωροῦντα, ἤτοι τοῦ ὅλου μισθοῦ αὐτῶν. Ἐὰν τώρα ἤθελε συμβῆ μέλος τι τῶν δικαστηρίων τούτων, ὄχι νὰ ἀποχωρήσῃ ἕνεκα νόσου, μετὰ τριακονταπενταετῆ ὑπηρεσίαν λαμβάνον σύνταξιν, ἀλλὰ ν’ ἀποθάνῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, πρὶν ἢ ἀποχωρήσῃ, ἤτοι νὰ πάθῃ μεῖζον δυστύχημα ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἤθελε πάθει, ἂν ἀπεχώρει τῆς ὑπηρεσίας, ἐννοεῖται ὅτι καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀκόμη ἡ σύνταξις τῶν οἰκογενειῶν πρέπει νὰ κανονισθῇ ἐπὶ τοῦ ὅλου μισθοῦ αὐτῶν. Ἕνεκα τούτου ἐγὼ ἤθελον θεωρήσει καὶ ὅλως περιττὸν τὸ εἰσαχθὲν νομοσχέδιον, διότι καὶ ἄνευ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ σύνταξις τῶν οἰκογενειῶν τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἀποθάνει μετὰ 35 ἐτῶν ὑπηρεσίαν, ὡς καὶ ἡ τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, ὅσοι ἤθελον ἀποχωρήσει ἕνεκα νόσου ἢ ἀνικανότητος, ἡ σύνταξις λέγω τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν θέλει κανονισθῆ ἐπὶ τῇ βάσει ὁλοκλήρου τοῦ μισθοῦ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐπὶ τοιαύτῃ εὐκαιρίᾳ νομίζω καλὸν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ὅτι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ ἡ σύνταξις τῶν οἰκογενειῶν τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, ὅσοι ἀπεβίωσαν μετὰ τὴν συμπλήρωσιν οὐχὶ 35 ἐτῶν, ἀλλὰ καὶ μόνον 30 ἐτῶν ὑπηρεσίας, ἂν διετέλεσαν ἐπὶ δεκαετίαν τοὐλάχιστον εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀρεοπαγίτου. Εἶναι, Κύριοι, πρᾶγμα παρὰ πάντων ὁμολογούμενον ἡ γλισχρότης τῶν μισθῶν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καὶ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ σπουδαίαν μέριμναν περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ προκειμένου νὰ κανονίσωμεν τὴν σύνταξιν τῶν οἰκογενειῶν τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται ἡμῖν τὸ καθῆκον νὰ μεριμνήσωμεν περὶ ἀπονομῆς μείζονος συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας ἐκείνων τοὐλάχιστον τῶν μελῶν, τὰ ὁποῖα συνεπλήρωσαν τριακονταετῆ μὲν ὑπηρεσίαν ἐν ὅλῳ, ἀλλὰ δεκαετῆ τοὐλάχιστον ὡς μέλη τοῦ Ἀρείου Πάγου. Νομίζω ὅτι, πλὴν τῆς ἐν γένει ἀνάγκης τῆς προστασίας τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου, συντελεῖ ὑπὲρ τῆς προτάσεώς μου καὶ ὁ λόγος, ὅτι οἱ Ἀρεοπαγῖται, ἀφορῶντες εἰς τὴν μέλλουσαν σύνταξιν τῶν οἰκογενειῶν των, θὰ εὑρίσκωσιν ἐνδιαφέρον νὰ ἐξακολουθῶσιν ὑπηρετοῦντες καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς τριακονταετίας καὶ νὰ μὴ ἀποχωρῶσι, τρεπόμενοι εἰς ἄλλα ἔργα. Καὶ μόνος ὁ λόγος οὗτος εἶναι ἀρκετὸς, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς δεχθῇ τὴν εὐεργετικὴν ταύτην διάταξιν, ἵνα τοιουτοτρόπως οἱ τοιοῦτοι Ἀρεοπαγῖται ἐμμένωσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἔχοντες τοὐλάχιστον τὴν παρηγορίαν, ὅτι εἰς τὰς οἰκογενείας των θὰ ἐγκαταλίπωσι σύνταξιν ἀρκοῦσαν.

§50Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παρατήρησις ὑμῶν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς περιττὸν, ἡ παρατήρησις αὕτη εἶναι ὀρθή. Τὸ νομοσχέδιον δὲν καινοτομεῖ, ἀλλ’ αἴρει δισταγμόν, προκύψαντα κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τοῦ 1883, καὶ προκύψαντα ὄχι ἐν τῇ πλειοψηφίᾳ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀλλ’ ἐν τῇ μειοψηφίᾳ αὐτοῦ. Ἐπρόκειτο περὶ κανονισμοῦ συντάξεως, τὴν ὁποίαν κατὰ τὸν νόμον ἐκανόνιζε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Καὶ ἡ μὲν πλειοψηφία αὐτοῦ ἀπέδωκε τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν εἰς τὸν νόμον, καὶ ἡ σύνταξις ἀπενεμήθη, ἐπειδὴ ὅμως ἡ μειοψηφία εἶχεν ἐναντίαν γνώμην, εἶναι δ’ ἐνδεχόμενόν ποτε ἡ μειοψηφία νὰ μεταβληθῇ εἰς πλειοψηφίαν καὶ νὰ ἑρμηνεύσῃ ἄλλως τὸν νόμον κατὰ μέλλουσάν τινα περίπτωσιν, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἔκρινεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἑρμηνεύσῃ νομοθετικῶς τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἡ ὑμετέρα πρότασις εἶναι νέον τι θεώρημα, δὲν εἶναι μέρος τῆς ἑρμηνείας τοῦ νόμου τοῦ 1883, ὡς πρὸς ἑρμηνείαν τοῦ νόμου ἐπροτάθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλ’ εἶναι προσθήκη. Διὰ τοῦτο κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑποθέτω ὅτι θέλει δώσει τὴν γνώμην του ἐπὶ τῆς τροπολογίας ταύτης.

§51ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι τροπολογία τοῦ νόμου ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐνῷ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἶναι ἑρμηνεία τοῦ νόμου.

§52ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἑρμηνεία τοῦ νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν δίδεται δικαίωμα συντάξεως, τὸ ὁποῖον ἀπορῶ πῶς ἠμφισβητήθη μέχρι τοῦδε. Ἐγὼ λοιπὸν, προκειμένου περὶ συντάξεως τῶν Ἀρεοπαγιτῶν, νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ συμφέρον εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως τῶν οἰκογενειῶν τῶν μελῶν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐὰν ταῦτα ἔχωσι τριακονταετῆ ὑπηρεσίαν, διετέλεσαν ὅμως ἐπὶ 10 ἔτη Ἀρεοπαγῖται.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 272). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, εἶτα δὲ καὶ σύνολον αὐτοῦ).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 35,814,100 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1891. Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Σχινᾶς.

§55ΣΧΙΝΑΣ. Γνωρίζω, Κύριοι, καὶ αἰσθάνομαι τὸν κάματον, ὑπὸ τὸν ὁποῖον εὑρίσκεται ἡ Βουλή, ἀλλὰ καὶ καθῆκόν μου ἀπαραίτητον θεωρῶ νὰ δώσω πληροφορίας τινὰς ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου ἀντικειμένου τῆς ἐκτελουμένης σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας, διὰ τὴν ὁποίαν ζητεῖται πίστωσις 35 ἑκατομμυρίων. Δὲν ἀνθίσταμαι κατὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων, τοὐναντίον εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἔργων καὶ ἰδίως τῆς συγκοινωνίας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ, οὕτως εἰπεῖν, τὰ νεῦρα καὶ τὸ σθένος πάσης Πολιτείας. Ἡ συγκοινωνία εἶναι τὸ μέσον, δι’ οὗ δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ καλλιτέρα καλλιέργεια, διὰ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ τύχωμεν πολιτισμοῦ, διὰ τῆς ὁποίας θέλομεν παράσχει τὰ μέσα εἰς πάντα θέλοντα νὰ γνωρίσῃ τὸν τόπον μας, ὅπως ἐπισκεφθῇ τοῦτον μὲ μικρότερα ἔξοδα καὶ εἰς βραχύτερον διάστημα χρόνου. Ὁ λόγος, δι’ ὃν ἀνέρχομαι ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, δὲν εἶναι διὰ νὰ ἀναπτύξω θεωρίας, δὲν εἶναι διὰ νὰ κατατρίψω χρόνον λίαν πολύτιμον, ἀλλ’ εἶναι διὰ νὰ δώσω πληροφορίας περὶ τῶν σιδηροδρόμων οὐ μόνον εἰς τοὺς συναδέλφους Βουλευτὰς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐνδιαφέρομαι σπουδαίως καὶ μεριμνῶ. Κατὰ διαφόρους περιστάσεις, Κύριοι, ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν διαφόρων πληροφοριῶν, σχετιζομένων μὲ τὰ ἔργα, τῶν ὁποίων τὰς πιστώσεις σήμερον ψηφίζομεν, ἀλλὰ δυστυχῶς αἱ πληροφορίαι αὗται ἅπασαι δὲν κατετέθησαν, οὐχὶ ἐκ κακῆς προθέσεως τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, ἀλλ’ ἕνεκα τῶν παρεμβληθεισῶν ἑκάστοτε δυσχερειῶν ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων. Καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου ἔπραξα τὸ αὐτὸ, καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω νὰ ζητήσω τὴν κατάθεσιν, ὡς δυνατὸν τάχιστα, τῶν αἰτηθεισῶν πληροφοριῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ αἱ πληροφορίαι ἅπασαι ἐλλείπουσι, τί ἕτερον σχετικὸν ἔχομεν ἀπὸ μέρους τοῦ σχετικοῦ τμήματος, ἤτοι τοῦ τμήματος τῶν σιδηροδρόμων, τὸ ὁποῖον ἀπαρτίζεται ἀπὸ οὐκ εὐκαταφρόνητον ἀριθμὸν ὑπαλλήλων; Τίνας ἐκθέσεις ἔχομεν, συνοδευούσας τὰς ζητουμένας πιστώσεις; ποία ἔκθεσις μᾶς σαφηνίζει ἐν λεπτομερείᾳ διατὶ ζητοῦνται αἱ πιστώσεις αὗται, τίνα ἔργα ἐξετελέσθησαν καὶ τίνα ἐκτελεσθήσονται; Οὐδεμίαν δυστυχῶς, Κύριοι· μόνον δ’ ὄπισθεν τοῦ νομοσχεδίου εὑρίσκεται πίναξ, ἐν ᾧ δεικνύονται αἱ πιστώσεις ποῦ ἀνήκουσι καὶ διὰ ποίας ὁδούς. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐὰν πρέπῃ ὅλα ταῦτα νὰ σιγήσωσιν, ἂς ἀφήσωμεν νὰ κοιμῶνται οἱ νόμοι καὶ ἂς ἀκολουθήσωμεν τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀποκρύπτουσα τὰ ἔργα. Ἐὰν, Κύριοι, αἱ ἐπιβαλλόμεναι παρὰ τοῦ νόμου διατάξεις ἦσαν περιτταὶ, αἱ διατάξεις αὗται δὲν ἤθελον ἀναγραφῆ. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 99 τοῦ λογιστικοῦ νόμου (ἀναγινώσκει): «Διὰ πᾶσαν δημοσίαν δαπάνην κατασκευὴν ὁδοῦ, γεφύρας, διώρυγος, καταστημάτων καὶ ἄλλων δημοσίων ἔργων, ἥτις δὲν ἀπεπερατώθη ἐντὸς τοῦ ἔτους, καθ’ ὃ ἐνεκρίθη νὰ γείνῃ, θέλει ὑποβάλλεσθαι εἰς τὰς Βουλὰς ἰδιαιτέρα ἔκθεσις, φανερόνουσα τὴν κατάστασιν τῶν ἐργασιῶν καὶ τὰς γενομένας δαπάνας, ταύτας δὲ κατὰ σύγκρισιν μὲ τὰς δοθείσας πιστώσεις.» Τίνα λεπτομερεστέραν ἀπαίτησιν θέλετε νὰ διατυπώσω ἐγὼ ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν διατυπόνει τὸ ἄρθρον 99 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου; Ἀλλὰ τί ἔχομεν, Κύριοι; Ἐρωτῶ πάντα ἐξ ὑμῶν, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ ἐρωτήσω καὶ αὐτὰ τὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μοὶ δώσωσι διασαφήσεις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔσχε τὴν καλωσύνην κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ὅτι αἱ αἰτούμεναι πιστώσεις δίδονται κατὰ τύπους, διότι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ζητοῦνται, εἶναι κατατεθειμένα εἰς Τραπέζας.

§56Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον αὐτό. Εἶπον ὅτι διὰ τῶν πιστώσεων αὐτῶν δίδοται ἄδεια πρὸς ἔκδοσιν ἐνταλμάτων, ἀλλὰ τὰ ἐντάλματα πρὸς πληρωμὴν χρημάτων δὲν ἐκδίδονται, εἰμὴ ἐὰν προσηνέχθησαν ὑπηρεσίαι ἢ ἐχορηγήθησαν ὑλικά. Ἐὰν ἤθελον ἐκδοθῆ ἐντάλματα χωρὶς νὰ προσενεχθῶσιν ὑπηρεσίαι, ἢ χωρὶς νὰ χορηγηθῶσιν ὑλικὰ, ὑπέχει βεβαίως εὐθύνην ὁ ὑπογράφων τὰ ἐντάλματα Ὑπουργός. Ἤδη προσθέτω τὴν πληροφορίαν, ὅτι τινὰ μὲν τῶν χρημάτων τούτων ὑπάρχουσι κατατεθειμένα ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, ὑπάρχουσιν ὅμως περιπλοκαὶ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, τὰς ὁποίας ἀσχολούμεθα νὰ διεξαγάγωμεν, οὕτως ὥστε νὰ ἐμποδίσωμεν τὰς ζημίας, αἵτινες ἐνδέχεται νὰ ἐπέλθωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀλλ’ αἱ περιπλοκαὶ αὗται δὲν εἶναι συνέπειαι πράξεων ἡμῶν.

§57ΣΧΙΝΑΣ. Βεβαίως. Μάλιστα ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ἵνα ἐλέγξω τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἵνα ἐλέγξω ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποφεύγουσι ν’ ἀκούσωσι τὸν ἔλεγχον τῶν πράξεών των καὶ ὅπως ἐδραπέτευσαν κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ τῆς ὁδοποιΐας, ἐδραπέτευσαν καὶ σήμερον. Καὶ ἄρχομαι, Κύριοι, τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ μάθωσι πάντες, νὰ μάθῃ καὶ ἡ κοινωνία, τὴν μέθοδον ἢ μᾶλλον τὰς μεθόδους, δι’ ὧν ἐνηργοῦντο καὶ ἐξετελοῦντο τὰ ἔργα ταῦτα. Ἄρχομαι πρῶτον ἀπὸ τοῦ δανείου διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἐὰν ἀνατρέξητε εἰς τοὺς δημοσιευθέντας πίνακας, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐπραγματοποιήθη δάνειον 40,050,000, καὶ ὅτι δὲν ἔχομεν σχεδὸν τίποτε, ἢ δραχμὰς 7,694,637. Πραγματοποιεῖται τὸ δεύτερον δάνειον διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης, καὶ ἐκ τούτου ἐλάχιστον ποσὸν ἀπομένει εἰς τὴν διάθεσιν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως. Τί ἔγειναν τὰ ἄλλα.

§58ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς τὸ εἶπε χθὲς ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργός· τὰ διέθεσεν, ἵνα μὴ μένωσι κεφάλαια νεκρά.

§59ΣΧΙΝΑΣ. Βεβαίως, διὰ νὰ μὴ χάνωνται οἱ τόκοι. Ἔχομεν ἤδη, ὡς εἶπον, τὸ πραγματοποιηθὲν δεύτερον δάνειον, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω τί ἀπέφερε, διότι δὲν ἔχω τὸν πίνακα. Μεταβαίνω μετὰ τοῦτο εἰς τὸ δάνειον διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, τοῦ ὁποίου τὸ ὑπόλοιπον ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 6,612,502 καὶ λεπτὰ 22, διὰ τὴν ἀκρίβειαν. Ἐκ τοῦ δανείου τοῦ πρώτου ἢ τοῦ ὑπολοίπου, τὸ ὁποῖον ἐπραγματοποιήθη διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἐπληρώθησαν 1,832,587 δραχμαὶ καὶ 50)00, ἔπειτα δὲ εἰς δύο ἢ τρεῖς δόσεις ἐπληρώθησαν ὡς ἔγγιστα 3,500,000 ἔτι, ἤτοι τὸ ὅλον, τὸ ὁποῖον ἔχει λάβει μέχρι τοῦδε ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσσης, εἶναι περὶ τὰ 5,000,000 ἢ 5,500,000.

§60ΔΑΓΡΕΣ. Πόση ἐργασία ἔχει γείνει;

§61ΣΧΙΝΑΣ. Τίποτε ἀκόμη. Ὅλα αὐτὰ ἐπληρώθησαν δι’ ὑλικά. Αἱ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης μικραὶ ἐργασίαι ἐκ χωματισμῶν, αἱ ὁποῖαι ἤρχισαν, προχωροῦσιν, ἀλλ’ ἡ ἑταιρία ἔχει προετοιμάσει ἅπαντα τὰ ὑλικά της, τὰ καταστήματά της, τὰ γραφεῖά της, τὰ πάντα, καὶ εὐελπιστῶ, ὅτι ἡ ἑταιρία αὕτη, μετὰ τῆς δραστηριότητος, τῆς διακρινούσης ἐν γένει τοὺς Ἄγγλους, θέλει προχωρήσει λίαν καλῶς εἰς τὸ ἔργον της. Τοὺς σιδηροδρόμους ἐν γένει, ἐπὶ τῶν ὁποίων ζητοῦνται αἱ πιστώσεις, θὰ τοὺς χωρίσητε εἰς κατηγορίας. Ἡ πρώτη κατηγορία εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβεν ἡ ἐργολαβία νὰ ἐκτελέσῃ, πληρονομένη καθ’ ὅλα· τοιοῦτος δὲ εἶναι ὁ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν καὶ ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἀλλ’ ἔχομεν ἄλλους σιδηροδρόμους, τοὺς ὁποίους ἔδωκαν ὑπὸ διαφόρους συνθήκας· οἱ σιδηρόδρομοι οὗτοι εἶναι οἱ ἑξῆς. Πρῶτον ὁ σιδηρόδρομος Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, τὸν ὁποῖον κατασκευάζει ἢ μᾶλλον κατεσκεύαζε κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Ὁπόταν δ’ ἔλθω εἰς τὰς λεπτομερείας, θὰ σᾶς εἴπω διατὶ κάμνω χρῆσιν τῆς φράσεως «κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ». Ἔχομεν δεύτερον ὅμοιον τούτου σιδηρόδρομον, τοῦ ὁποίου ζητεῖται καὶ ἡ παράδοσις, ἤτοι τὸν ἀπὸ Καλαβρύτων εἰς Τρίπολιν, πλάτους 0,75 τοῦ μέτρου. Μετὰ τούτους ἑτέρας κατηγορίας εἶναι οἱ σιδηρόδρομοι πλάτους ἑνὸς μέτρου, ὡς ὁ ἀπὸ Πύργου διὰ Κυπαρισσίας καὶ Φιλιατρῶν εἰς Πύλον μετὰ διακλαδώσεως εἰς Μελιγαλᾶ, ἀναπτύξεως 138 χιλιομέτρων, παραχωρηθεὶς πρὸς ἐκτέλεσιν ἀντὶ 24,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Ἔχομεν ἔπειτα τὸν σιδηρόδρομον Πύργου–Ὀλυμπίων, μήκους 21 χιλιομέτρων, ὅστις ἐδόθη πρὸς 20,000 δραχμὰς τὸ χιλιόμετρον, ὡς καὶ τὰς διακλαδώσεις τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν–Πύργου: αʹ) τῆς ἀπὸ τὸ χωρίον Καβάσιλα εἰς Κυλλήνην, ἀναπτύξεως 16 χιλιομέτρων, ἥτις ἐδόθη πρὸς 20,000 δρ. τὸ χιλιόμετρον· βʹ) τὴν ἀπὸ Βαρθολομιοῦ εἰς λουτρὰ Κυλλήνης, ἀναπτύξεως 12 χιλιομέτρων, ἥτις ἐδόθη πρὸς 15,000 δραχ. τὸ χιλιόμετρον. Ἔχομεν προσέτι τὸν σιδηρόδρομον Λεονταρίου–Σπάρτης–Ξηροκρήνης, ἀναπτύξεως 60 χιλιομέτρων, ὡς καὶ τὸν τοῦ Λεονταρίου–Καρυταίνης, ἀναπτύξεως 20 χιλιομέτρων, οἵτινες ἐξεχωρήθησαν πρὸς τὴν ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἀντὶ 24,000 δρ. κατὰ χιλιόμετρον. Τέλος ἔχομεν τοὺς σιδηροδρόμους Ὀλυμπίων–Ἡραίας–Καρυταίνης, ἀναπτύξεως 60 χιλιομέτρων, καὶ Ξηροκάμπης–Γυθείου, ἀναπτύξεως 35 χιλιομέτρων, ἐκχωρηθέντας εἰς τὴν ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ὑπὸ τὸν ὅρον, τὴν μὲν ὑποδομὴν νὰ κατασκευάσῃ τὸ Δημόσιον, τὴν δὲ ἀνωδομὴν ἡ ἑταιρία, πληρόνουσα μόνον 6,000 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον. Διατί; Διότι τὰ μὲν ἔργα τῆς ἀνωδομῆς εἶναι οὐ μόνον βέβαια, ἀλλὰ καὶ εὐκολώτερα, ἐνῷ τὰ τῆς ὑποδομῆς δὲν γνωρίζομεν ὁποίαν δαπάνην θέλουσιν ἀπαιτήσει, ὡς ἡ ἀπὸ Ὀλυμπίων εἰς Καρύταιναν γραμμή, ἥτις θέλει ἀπαιτήσει οὐ σμικρὰς δαπάνας, περὶ ὧν ὅμως οὐδεμίαν εὐηρεστήθησαν νὰ μᾶς παράσχωσι πληροφορίαν. Αὕτη εἶναι ἡ γενικὴ ἄποψις. Ἤδη δὲ ἂς ἔλθωμεν εἰς μερικὰς λεπτομερείας σχετικῶς μὲ τὴν πρόοδον τοῦ πίνακος. Καὶ περὶ μὲν τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λάρισσαν εἶπον τὰ δέοντα· μεταβαίνω δὲ ἤδη εἰς τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Κρυονέρι. Διὰ τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν, κατὰ τὸ 3ον ἄρθρον τῆς συμβάσεως, ὁσαδήποτε χιλιόμετρα καὶ ἂν ἀναπτυχθῇ, θὰ λάβῃ ἡ ἀναλαβοῦσα αὐτὸν ἑταιρία ἐν ὅλῳ 320,000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ τῇ πληρωθῶσι μετὰ τὴν ἐντελῆ ἀποπεράτωσιν καὶ παράδοσιν τῆς ἐργασίας καὶ τῶν προσθέτων ἔτι καὶ ἐν τῇ συμβάσει μνημονευομένων ἔργων. Κατὰ τὴν σύμβασιν, αἱ ἐργασίαι ὤφειλον ν’ ἀρχίσωσιν ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς 2 Ἰανουαρίου 1890. Ἐὰν λοιπὸν παραδεχθῶμεν, ὅτι ἤρχισαν ἀκριβῶς τότε, πρέπει νὰ ὦσι περατωμέναι τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1892. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ψήφισις πιστώσεως, ἡ ὁποία θέλει χρησιμοποιηθῇ μετὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1892, εἶναι περιττή. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ ἐργασίαι δύνανται νὰ προχωρήσωσι ταχύτερον καὶ νὰ παραδοθῶσιν ἐντὸς τοῦ 1891, ἡ πίστωσις αὕτη βεβαίως πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Μεταβαίνω εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Καὶ περὶ αὐτοῦ δὲν γνωρίζομεν τίποτε ἄλλο ἢ μόνον, ὅτι ἡ ὁλικὴ δαπάνη τοῦ ἔργου θέλει ἀνέλθει 2,756,729 δραχμὰς, πληρονομένου τοῦ χιλιομέτρου πρὸς 85,380 δραχμάς. Ἀλλὰ διὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον λέγονται πλειότερα ἢ διὰ πάντα ἄλλον. Λέγουσι, παραδείγματος χάριν, ὅτι αἱ κλίσεις δὲν ἐτηρήθησαν, ὅτι αἱ ἐργασίαι δὲν ἐγένοντο κατὰ τὴν σύμβασιν, ὅτι μετεβλήθησαν πρὸς ὄφελος τῶν ἐργαζομένων τὰ πάντα· λέγεται τέλος, ὅτι ἡ θεμελίωσις τῶν γεφυρῶν δὲν ἐγένετο ὡς ἔπρεπεν. Ἀποτέλεσμα τούτων ἔσται, ὅτι αὔριον θὰ ἔχωμεν καταπτώσεις καὶ ἐπισκευὰς εἰς βάρος καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου· καὶ εἶναι, κατ’ ἐμὴν ἰδέαν, ἐντροπὴ δι’ ἔργα χθὲς τελεσθέντα νὰ δαπανῶμεν εἰς ἐπισκευάς. Δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ τὰ εἴπωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τώρα. Δὲν δειλιῶ, Κύριοι, νὰ εἴπω τὰς ἀληθείας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἀκουσθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου· Καταγγέλλω μάλιστα, οὐχὶ θετικῶς, ἀλλ’ ἐκ πληροφοριῶν ἀκριβῶν, ὅτι αἱ κλίσεις, αἱ καμπαὶ καὶ ἄλλα μετεβλήθησαν πρὸς ὄφελος τῶν ἐργαζομένων καὶ τῶν ἀναλαβόντων τὰ ἔργα. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ σπουδαιότερον, ἐτελείωσεν ὁ δρόμος αὐτός; Ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος δύναται νὰ μᾶς πληροφορήσῃ.

§62ΜΑΚΡΗΣ. Ἐργάζονται ἀκόμη.

§63ΣΧΙΝΑΣ. Ἐρωτῶ ἤδη τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ σύμβασις διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου ἐπεκυρώθη τὴν 16 Δεκεμβρίου 1887. Διὰ τῆς συμβάσεως δὲ ταύτης ἔπρεπεν αἱ μὲν ἐργασίαι ν’ ἀρχίσωσιν ἐντὸς δύο μηνῶν, μετὰ παρέλευσιν δὲ δύο ἐτῶν ἔδει νὰ παραδοθῶσιν, ἤτοι ἔπρεπε νὰ ὦσι περατωμέναι ἐντὸς τοῦ ἔτους 1889, ἢ τὸ πολὺ ἐντὸς τοῦ 1890. Αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 8 καὶ 32 τῆς συμβάσεως ὁρίζουσι ταῦτα. Ἐρωτῶ λοιπὸν, τί ἐγένετο κατὰ τῶν ἀναλαβόντων τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑπόχρεοι νὰ παραδώσωσι τὰς ἐργασίας ἐντὸς τοῦ 1889, ἢ τὸ πολὺ εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ 1890; Δὲν γνωρίζω τίποτε. Φρονῶ δὲ μόνον, ὅτι δικαίως οἱ λέγοντες λέγουσιν ὅσα λέγουσιν. Ὁπόταν τις ἀναλαμβάνῃ ὑποχρέωσίν τινα, ὀφείλει νὰ ἦναι ἀκριβὴς εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε: Τί ἐνδιαφέρει ἡμᾶς τοῦτο; Μᾶς ἐνδιαφέρει, Κύριοι, διότι ἡ ἑταιρία αὕτη ἔλαβε χρήματα· ἐπὶ τῶν χρημάτων αὐτῶν καὶ ἡμεῖς πληρόνομεν τόκον· ἀλλ’ οὐχί! δὲν πληρόνομεν ἡμεῖς, πληρόνει ὁ λαὸς, ὁ ὁποῖος τὰ ἀκούει. Πότε δὲ θέλει περατωθῆ ὁ σιδηρόδρομος οὗτος, οὐδεὶς γνωρίζει. Ἐκ τῆς βραδύτητος ταύτης μεγάλαι ζημίαι ἐπέρχονται εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἀγρινίου, διότι ἡ μεταφορὰ ὅλων τῶν προϊόντων ἐνεργεῖται διὰ τῆς ἁμαξιτοῦ, ἐνῷ ἠδύναντο ἀπὸ δύο ἤδη ἐτῶν νὰ ποιῶνται χρῆσιν τοῦ σιδηροδρόμου, δαπανῶντες ὀλιγώτερα καὶ ἔχοντες εὔκολα τὰ μέσα μεταφορᾶς μεγάλων ποσῶν. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸ λίαν ἐνδιαφέρον ζήτημα τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Καὶ περὶ τούτου ἐζήτησα διαφόρους πληροφορίας εἰδικὰς, ἰδίως δὲ εἶχον ζητήσει τὸν πίνακα τῆς ταξινομήσεως τῶν ἔργων (barem), ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐνεργοῦνται αἱ πληρωμαὶ, τὸν ὁποῖον δυστυχῶς τὸ τμῆμα δὲν παρέσχε μέχρι τοῦδε. Εἶναι δὲ φοβερὰ ὅσα λέγονται διὰ τὰς γενομένας πληρωμὰς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Ὑπενθυμίζω δὲ καὶ αὖθις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι αἱ ἐργασίαι τοῦ σιδηροδρόμου τούτου λήγουσι τὴν 21 Μαΐου 1891, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης ὑποχρεοῦται ἡ ἑταιρία, ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν, νὰ πληρόνῃ τοὺς τόκους τοῦ δανείου τῶν 24 ἑκατομμυρίων. Οἱ καταγόμενοι ἐκ Πελοποννήσου δύνανται νὰ μᾶς βεβαιώσωσιν, ἐὰν τὰ ἔργα θὰ συντελεσθῶσιν ἐντὸς τοῦ ἀρξαμένου ἔτους ἢ καὶ ἐντὸς τοῦ ἑπομένου. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἴδητε πῶς φενακιζόμεθα, ἢ πῶς νομίζουσιν ὅτι δύνανται νὰ μᾶς φενακίσωσιν οἱ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν ἀπαρτίζοντες, θέλω ἀνατρέξει εἰς δύο ἐκθέσεις τοῦ κ. Γκοτλάν, ἐκ τῶν ὁποίων θέλετε ἰδεῖ, τί ἔγραφεν ὁ κ. Γκοτλάν τὸ παρελθὸν ἔτος, καὶ τί γράφει ἐφέτος. Ἐν τῇ κατὰ τὸ 1889 ὑποβληθείσῃ παρὰ τοῦ κ. Γκοτλὰν ἐπισήμῳ ἐκθέσει, κατακεχωρημένῃ ὑπ’ ἀριθ. 65 εἰς τὸ Παράρτημα τῆς Δʹ Συνόδου, σελ. 153, τῆς ληξάσης Περιόδου, ἀναφέρεται ῥητῶς (ἀναγινώσκει): «Τὰ τμήματα ἀπὸ Καλαμῶν εἰς Μελιγαλᾶ καὶ ἀπὸ Μύλων εἰς Ἀχλαδόκαμπον θὰ παραδοθῶσιν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ κοινοῦ τὴν 1 Μαρτίου (1890 βεβαίως), ἡ δὲ γραμμὴ ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν τὴν 1 Ἰουλίου προσεχοῦς ἔτους.» Κατὰ τὸν Ἰούλιον λοιπὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους 1890, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Γκοτλάν, θὰ ἦτο παραδεδομένη ἡ γραμμὴ Μύλων–Τριπόλεως.

§64ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐγὼ ἐταξείδευσα διὰ τοῦ τραίνου τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Μύλων εἰς Ἀχλαδόκαμπον.

§65ΣΧΙΝΑΣ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι λίαν ἐπικίνδυνον ταξείδιον ἐξετέλεσε, τολμήσας νὰ ταξειδεύσῃ διὰ τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἔχομεν ἑτέραν ἔκθεσιν τοῦ κ. Γκοτλάν, ὑποβληθεῖσαν κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, ἐν ᾗ λέγει, ὅτι «ὁ σιδηρόδρομος παραδοθήσεται εἰς δημοσίαν χρῆσιν περὶ τὸ τέλος Μαΐου μέχρι Τριπόλεως, καὶ πιθανὸν ἐντὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους μέχρι Καλαμῶν.» Ἀλλ’ ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, τί ὑπισχνεῖτο ἡμῖν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, καὶ τί λέγει ἐφέτος, θὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ δώσωμεν πίστιν εἰς τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ μᾶλλον σπουδαῖον· εἶναι ἄλλο σπουδαιότερον. Ἐκτὸς τοῦ τόκου τοῦ δανείου τῶν 24 ἑκατομμυρίων, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβαρύνεται ὁ ἐργολάβος ἀπὸ τῆς 21 Μαΐου 1891, ἐκτὸς τῶν ἄλλων στρεβλώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν,—διότι κατὰ τὴν κοινὴν παροιμίαν εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ἐφαρμόζεται τὸ «Γιάννης κερνᾷ καὶ Γιάννης πίνει», διότι ἐλέγχει ὁ κ. Γκοτλὰν καὶ ἐπιτηρεῖ ὁ κ. Γκοτλὰν, ἐὰν δὲ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις νομίζῃ τοῦτο πρέπον καὶ ἁρμόζον, ἂς ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη,—ἐκτὸς τούτων ὅλων, ἄλλο εἶναι τὸ σπουδαῖον, ἐφ’ οὗ προκαλῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἰδιαιτέρως. Τὸ σπουδαῖον εἶναι, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον, τὸ ὁποῖον ἔχει λαμβάνειν ὁ ἐργολάβος ἐκ τοῦ συνομολογηθέντος δανείου, κατὰ τὴν ἐπισήμως κατατεθεῖσαν σημείωσιν ἐπὶ τῇ αἰτήσει ἑνὸς τῶν κκ. Βουλευτῶν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, (ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ μὴ ἀναφέρω τὸ ὄνομα, διότι δὲν τὸ γνωρίζω,) ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 6,012,522 καὶ λεπτῶν 72. Αὐτὸ εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἔχει λαμβάνειν πρὸς ἐντελῆ περαίωσιν τῶν ἐργασιῶν. Τὰ ἔργα ὅμως, τὰ ὁποῖα ὑποχρεοῦται ὁ ἐργολάβος νὰ ἐκτελέσῃ, ἀνέρχονται εἰς 8,000,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ προσέτι ὀφείλει νὰ πληρώσῃ ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τοὺς τόκους μέχρι τέλους τῆς ληγούσης ἑξαμηνίας, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς 550,000 δραχμῶν, καὶ προσέτι τοὺς προκαταβληθέντας τόκους διὰ λογαριασμὸν τοῦ ἐργολάβου ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως δραχ. 200,000. Ἐπίσης δὲ καὶ τοὺς τόκους, οἱ ὁποῖοι ἐπιβαρύνουσι κατὰ τὴν σύμβασιν τὸν ἐργολάβον, μέχρι τῆς περαιώσεως τῶν ἔργων, ἐκ δραχ. 1,500,000. Ἐὰν προσθέσητε ὅλα τὰ ποσὰ ταῦτα, θέλετε φθάσει εἰς τὸν στρογγύλον ἀριθμὸν τῶν 10,270,000 δραχμῶν, ἐνῷ ὁ ἐργολάβος ἔχει 6,012,222 καὶ 72/00 εἰς τὴν Τράπεζαν ὑπόλοιπον τοῦ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν συμφωνηθέντος δανείου τῶν 24,000,000. Πόθεν λοιπὸν θέλουσι πληρωθῆ ταῦτα; Ἐν τῇ συμβάσει τὰ χιλιόμετρα εἶναι ὡρισμένα, καὶ ὁρίζονται εἰς 180 ἀπὸ Μύλων εἰς Καλάμας. Ἡ κατὰ χιλιόμετρον τιμὴ εἶναι συμπεφωνημένη εἰς 120,000 δραχμάς. Ἑπομένως τὰ πάντα εἶναι τετελεσμένα, εἶναι συμφωνία κατὰ χιλιόμετρον. Τὰ δὲ ὑπολειπόμενα ἔργα ἀνέρχονται εἰς ποσὸν πλέον τῶν 8 ἑκατομμυρίων, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων τοῦ ἐργολάβου καὶ τῶν ὀφειλομένων κατὰ τὴν σύμβασιν τόκων.

§66ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ὑπολογιζομένου πρὸς πόσα ἑκάστου χιλιομέτρου; τὰ ὑπολογίζετε en bloc;

§67ΣΧΙΝΑΣ. Ἐν συνόλῳ, κύριε συνάδελφε, διότι ὑπολογίζω τὰ ὑπολειπόμενα ἔργα. Ὅτι δὲ ἀκριβῶς τὰ ὑπολογίζω, ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ζητεῖται πίστωσις 8 ἑκατομμυρίων, ἐνῷ ὑπάρχουσι μόνον 6 ἑκατομμύρια. Ἰδοὺ δὲ ἡ ἀπόδειξις. Οἱ Κύριοι αὐτοὶ βεβαίως παρέλειψαν νὰ ἐκθέσωσι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἡ μὲν παρακαταθήκη εἶναι 6 ἑκατομμύρια, τὰ δὲ αἰτούμενα εἶναι περισσότερα.

§68ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὰ 8 ἑκατομμύρια περιλαμβάνεται τὸ 20% τῆς ἐγγυήσεως τῆς Βελγικῆς Τραπέζης. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητῆται πίστωσις ἀνωτέρα τοῦ ποσοῦ τοῦ κατατεθειμένου εἰς τὰς Τραπέζας.

§69ΣΧΙΝΑΣ. Πολὺ καλά. Τότε ἔχομεν 7,200,000.

§70ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἐπιθυμῆτε, κατὰ τὴν προσεχῆ συζήτησιν σᾶς φέρω τὸν πίνακα. Νὰ σημειώσω τί θέλετε.

§71ΣΧΙΝΑΣ. Τί ὑπόλοιπον ἔμεινεν ἐκ τῶν χρημάτων Μύλων–Καλαμῶν.

§72ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ζητῆται πίστωσις ποσοῦ μεγαλειτέρου ἐπὶ κεφαλαίου μικροτέρου. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς ἔλλειψιν χρημάτων, διότι ἐξηντλήθησαν τὰ ἐκ τοῦ δανείου, ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς διὰ νέον δάνειον. Διὰ τοῦτο ὑποθέτω, ὅτι τὸ κατάθεμα τὸ ὑπάρχον εἶναι ἀνώτερον ἢ ἴσον πρὸς τὴν ζητουμένην πίστωσιν. Κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν θέλω φέρει τὴν πληροφορίαν ταύτην.

§73ΣΧΙΝΑΣ. Εὔχομαι νὰ διαψευσθῶ. Ὀφείλω ὅμως νὰ ὑπομνήσω, ὅτι αἱ ἐργασίαι δὲν προβαίνουσιν, ὅτι ὀφείλονται 550,000 διὰ τοὺς τόκους, ὅτι ὀφείλονται 200,000, προκαταβληθεῖσαι παρὰ τοῦ Δημοσίου εἰς τόκους, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ ποσὸν 1,500,000 διὰ τόκους μέχρι πέρατος.

§74ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ μὲν τοὺς τόκους τοὺς μεσολαβοῦντας ἔχει ληφθῆ πρόνοια, ἵνα κρατῆται ἓν ποσοστὸν ἐκ τῶν καταστάσεων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐγένοντο αἱ πληρωμαὶ πρὸς τοὺς ἐργολάβους. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ποσοστὸν τοῦτο δὲν ἐπαρκεῖ, ἵνα καλύψῃ ὅλον τὸ ποσὸν τῶν μεσολαβούντων τόκων, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐποιησάμην κοινοποίησιν εἰς τὸν ἐργολάβον, ὅπως κρατῆται καὶ ἄλλο ποσοστόν, ἀρκοῦν ἵνα ἀποζημιωθῶμεν διὰ τοὺς μεσολαβοῦντας τόκους, καὶ μὴ μείνωσιν εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου.

§75ΣΧΙΝΑΣ. Κύριοι, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐπανέλθω ἄλλοτε εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν. Μεταβαίνω εἰς τὸν σιδηρόδρομον Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Ὁ σιδηρόδρομος οὗτος ὁμοιάζει μὲ σιδηρόδρομον συντελεσθέντα ἐν Ἐλβετίᾳ μεταξὺ Viége καὶ Zermatt, διακλαδώσεως τοῦ Jura-Simpton. Ὁ σιδηρόδρομος οὗτος ἔχει μῆκος 35 χμ. 885 μ., ἤτοι εἶναι κατὰ τὸ ἥμισυ μεγαλείτερος τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, ὁ ὁποῖος ἔχει μῆκος 22 χιλιομέτρων. Ἡ διαφορὰ τοῦ ὕψους, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται, εἶναι 955 μ. Σημειώσατε δὲ, Κύριοι, ὅτι μᾶλλον ἀπρόσιτον μέρος τῆς Ἐλβετίας ἀπὸ αὐτὸ δὲν ὑπῆρχεν ἄλλο. Δαπάνας ὑπερόγκους ὑφίσταντο οἱ θέλοντες νὰ ἀναβῶσιν εἰς τὸ μέρος αὐτὸ, βαίνοντες ἐπὶ ἀτραποῦ. Ὁ κατασκευασθεὶς σιδηρόδρομος ἠκολούθησε τὴν κοιλάδα τοῦ ποταμοῦ, ὁ ὁποῖος καλεῖται Viége. Δὲν προέβη δὲ ἡ ἐργασία ἀμελετήτως. Ἡ ἑταιρία ἡ ἀναλαβοῦσα αὐτὸν καὶ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου προέβη εἰς μελέτας, ἐμελέτησε λεπτομερῶς καὶ καλῶς, καὶ ἐμελέτησεν ἀφοῦ προέταξε τριγωνομετρικὴν καταμέτρησιν καὶ γενικὴν χωροστάθμησιν· εἰργάσθησαν μετὰ τῆς μεγαλειτέρας τοπογραφικῆς ἀκριβείας, καὶ κατέληξαν εἰς δύο χαράξεις, μεταξὺ δὲ τῶν δύο τούτων χαράξεων προετίμησαν τὴν μίαν. Ἀφοῦ ἐξέλεξαν τὴν μίαν, ἐξετέλεσαν τὴν ἀκριβῆ χωροστάθμησιν αὐτῆς. Τίνας δὲ δαπάνας νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἀπῄτησαν αἱ ἐργασίαι αὗται, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐγένοντο οὐδόλως διὰ τὴν μελέτην τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων; Ἡ μὲν πρώτη ἐργασία, ἡ τριγωνομετρικὴ καταμέτρησις καὶ ἡ γενικὴ χωροστάθμησις, ἀπῄτησε δαπάνην 160 χρυσῶν φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἡ δὲ λεπτομερὴς χωροστάθμησις τῆς γραμμῆς 20 φράγκα τὸ χιλιόμετρον. Ταῦτα, τὰ ὁποῖα λέγω, εἶναι ἐκτεθειμένα εἰς τὴν «Revue génerale des chemins de fer» τοῦ μηνὸς Αὐγούστου 1890. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπὶ ἐπερωτήσεως σχετικῆς, ἀπευθυνθείσης παρά τινος τῶν κ. Βουλευτῶν, κατέθετο λεπτομερεῖς πίνακας, ἐξ ὧν ἐμφαίνεται, τί ἔλαβον οἱ Γάλλοι. Οἱ Γάλλοι ἔλαβον ἐν ὅλῳ 41,471 δραχμὰς καὶ 50 λεπτὰ, τὸ ὁποῖον ἀναλογεῖ πρὸς 1845 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον, ἀντὶ τῶν 180, τὰ ὁποῖα ἔλαβον ἐν Ἐλβετίᾳ, ἤτοι τὸ δεκαπλάσιον, κύριε Πρόεδρε.

§76ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ μισθοῦ, τὸν ὁποῖον λαμβάνουσι;

§77ΣΧΙΝΑΣ. Κατ’ ἐπίσημον κατάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ἐνταλμάτων καὶ τῶν πληρωθέντων ποσῶν, εἰς αὐτοὺς ἐπληρώθησαν δρ. 41,471 καὶ 50)00 διὰ τὰς εἰδικὰς μελέτας αὐτῆς τῆς γραμμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν προηγήθη τριγωνομετρικὴ καταμέτρησις, γενικὴ χωροστάθμησις, δὲν προηγήθη οὐδὲ κατ’ ὄψιν ἐξέτασις τοῦ ἐδάφους. Ὅ,τι δὲ λέγω ἐγὼ, τὸ ἐπικυροῖ καὶ ὁ κ. Γκοτλάν. Κύριε Πρόεδρε, κύριοι συνάδελφοι! Μὲ πονεῖ, καὶ δι’ αὐτὸ τὰ λέγω. Ἀλλὰ προχθὲς μὲ ἀντέκρουεν ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς, ἰσχυριζόμενος ὅτι ἐπληρώθησαν, ὡς συνήθως πληρόνονται. Ἂς μάθῃ ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς, ὅτι μὲ τὸ ἑκατοστὸν τῆς δαπάνης ἐκείνης ἠδύνατο νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ μελέτη τοῦ σιδηροδρόμου τούτου μὲ μηχανικοὺς Ἕλληνας. Διατάξατε ὁποιονδήποτε θέλετε ἀξιωματικὸν τοῦ μηχανικοῦ καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι θὰ ἐκτελέσῃ ἐργασίας πολὺ καλλιτέρας. Ζητήσατε τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα ἔκαμαν ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ ὑπὸ τὸν κ. Χάρτλ. Ζητήσατε τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα ἔκαμον ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ μετὰ τοῦ κ. Λυκούδη διὰ τὴν ὀχύρωσιν τοῦ Πειραιῶς, καὶ θέλετε ἰδεῖ εἰς ποίους ἀνήκει τὸ βραβεῖον.

§78ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ σχέδια τοῦ κ. Λυκούδη δὲν ἔλαβον ἀκόμη, ἀλλ’ ἔχω ἔκθεσιν περὶ τῶν ἐργασιῶν τῶν γενομένων μέχρι τοῦδε καὶ τῶν ἐργασιῶν, αἵτινες μέλλει νὰ γένωνται, καὶ τὰς δυνατὰς περὶ τούτου λεπτομερείας, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι καὶ τὰ διαγράμματα καὶ αἱ ἐκθέσεις ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἐγένετο ἐργασία εὐσυνείδητος.

§79ΣΧΙΝΑΣ. Αὐτὸ μὲ κολακεύει πολὺ, διότι καὶ ἐγὼ ἀνήκω εἰς τὸ σῶμα τοῦ μηχανικοῦ, τὸ ὁποῖον μετὰ λύπης μεγάλης βλέπει δαπανώμενα ἑκατομμύρια δι’ ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ ἐκτελεσθῶσι μὲ τὸ ἑκατοστὸν τῆς δαπάνης. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω, Κύριοι, ἔκθεσιν τοῦ κ. Γκοτλὰν περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, ὁ ὁποῖος Γκοτλὰν, ἐξαπατῶν ἡμᾶς καὶ σήμερον, ὅπως καὶ εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, ἰδοὺ τί λέγει (ἀναγινώσκει): «Πολλαὶ τῶν ἀνωμαλιῶν τοῦ ἐδάφους δὲν εἶχον παρατηρηθῆ ὑπὸ τῶν μηχανικῶν κατὰ τὴν πρώτην μελέτην, οὐδὲ ὑπεδείχθησαν εἰς ἡμᾶς παρὰ τῶν κατοίκων.» Τί ἄλλο θέλετε, Κύριοι; Ἐξωδεύσαμεν ἑκατομμύρια, ἐγένετο προμελέτη, ἐδαπανήθησαν δι’ αὐτὴν 41,471 δραχμαί, καὶ οἱ μηχανικοὶ Γάλλοι δὲν ἤξευραν τὸ μέρος, ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ διέλθῃ ὁ σιδηρόδρομος!

§80ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἐννοοῦν ὅτι πρὸ τῆς μελέτης δὲν ἐγνώριζον.

§81ΣΧΙΝΑΣ. Νὰ μελετᾶτε πρῶτον, κύριε συνάδελφε, τὰς ἐκθέσεις τοῦ κ. Γκοτλὰν, καὶ ὕστερον νὰ μὲ διορθόνητε. Τί θέλετε ἄλλο, ἀφοῦ ὁ κ. Γκοτλὰν ἐν τῇ ἐκθέσει του ἀναφέρει, ὅτι εὑρέθησαν ἐξ ἀπροόπτου ἀπέναντι καταῤῥάκτου 40 μέτρων;... Τί ἀπαντᾶτε εἰς αὐτὸ, κύριε συνάδελφε;

§82ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Εἶναι μία χαράδρα δέκα χιλιομέτρων, ἐντὸς τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ διέλθῃ ἄνθρωπος. Αὐτὴν ἐκ προοιμίων δὲν ἠδύναντο νὰ τὴν γινώσκωσι, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προΐδωσι τὰς δυσχερείας.

§83ΣΧΙΝΑΣ. Δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε, πότε ἤρχισαν αἱ ἐργασίαι τοῦ σιδηροδρόμου τούτου;

§84ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Πρὸ δύο ἐτῶν.

§85ΣΧΙΝΑΣ. Πρὸ δύο ἐτῶν ἐδαπανήθησαν εἰς προμελέτας ἄλλα ποσὰ, ἐκτὸς τῶν ἀναφερθέντων. Σᾶς ἔφερα τὸ δυσκολώτερον μέρος, καὶ προσέτρεξα εἰς κατάλληλα συγγράμματα. Σᾶς ἀνέφερα τὴν δυσκολωτέραν θέσιν, ἐφ’ ἧς κατεσκευάσθη σιδηρόδρομος ἐν Ἑλβετίᾳ, τὴν μεταξὺ Viége καὶ Zermatt, καὶ ζητήσατε τοῦ Αὐγούστου 1890 τὸ φυλλάδιον τῆς «Revue génerale des chemins de fer», καὶ θέλετε εὑρεῖ ἐκεῖ καὶ τὰ σχέδια καὶ τὴν περιγραφὴν καὶ τὰ πάντα. Ἐπιφυλάσσομαι καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου νὰ ἐπανέλθω ὅταν προσαχθῶσιν αἱ πληροφορίαι παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς καὶ τὰ σήμερον ζητηθέντα σχετικὰ ἔγγραφα περὶ ἐκχωρήσεως ἄνευ μειοδοσίας, ἀλλὰ δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας, ὅπως λέγει ἡ ἔκθεσις, ἡ ὑποβληθεῖσα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, περὶ τῶν σιδηρῶν ῥάβδων καὶ τῶν ἐξαρτημάτων αὐτῶν, εἰς τὸν κ. Haton.... δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας, καταρτισθείσης τῇ 6|18 Φεβρουαρίου 1890, καὶ οὐχὶ διὰ συμβάσεως, ὅπως ἀναφέρει τὸ Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη τῇ 17 Ἰουνίου 1890. Ἀνεδίφησα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ὅλας τὰς ἐφημερίδας τῆς Κυβερνήσεως χθὲς τὸ ἑσπέρας, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀνεύρω τι σχετικὸν, διότι δὲν εὑρίσκω οὔτε σύμβασιν, οὔτε συμφωνίαν, οὔτε τιμὴν σημειουμένην ἐν τῷ διατάγματι· ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ συμφωνητικῷ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι δὲν ἀναφέρονται αἱ λεπτομέρειαι. Γνωρίζω πόσον συντόνως ἐπιδιώκεται ἡ ἐκτέλεσις τῶν σιδηροδρόμων τῆς μεσημβρινῆς Πελοποννήσου, τῶν ὁποίων ἡ ὑποδομὴ ἐκτελεῖται ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, ἤτοι τοῦ μεταξὺ Ὀλυμπίων καὶ Καρυταίνης καὶ τοῦ μεταξὺ Ξηροκάμπης καὶ Γυθείου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μᾶς δώσῃ, ἐὰν ἔχῃ, λεπτομερεῖς ὑπολογισμούς, ἀλλὰ συντόμως, τίνας θ’ ἀπαιτήσῃ δαπάνας, ἵνα ἴδωμεν τίνι τρόπῳ συνέδεσαν τὰς συμφωνίας οἱ φυγόντες (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) πρὸς τὴν ἑταιρίαν, διὰ νὰ ἰδῆτε εἰς ποίας περιπλοκὰς θέλετε εὑρεθῆ ἀπέναντι τῶν μεγάλων δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν ἀπαιτηθῆ.

§86ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ τὸ γραφεῖον, ἂν ὑπάρχῃ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἢ μηχανικῶν, δι’ ἧς νὰ ἀναφέρηται ἡ ἐργασία τοῦ σιδηροδρόμου ἰδίως Μύλων–Καλαμῶν. Ἡ σύμβασις ἐν ἄρθρῳ 15 καὶ ὁ νόμος ἔδωσαν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιβλέψεως εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν τὸ δικαίωμα αὐτό, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς συμβάσεως παρεχωρήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τοῦ νὰ ἐπιβλέπῃ καὶ ἐξετάζῃ, εἴτε δι’ ἐπιτροπῆς, εἴτε διὰ μηχανικῶν, ἐνησκήθη ποτέ, διότι νομίζω, ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοί, οἱ ὁποῖοι κατασκευάζουν τὸν σιδηρόδρομον, καὶ τὰ σχεδιογράμματά των καὶ τὴν ἐργασίαν των καὶ τὴν διεύθυνσιν καὶ τὰ διάφορα καταστήματα ἔχουν ἐκτελέσει κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτοῖς. Ἤμην, Κύριοι, ἄλλοτε ἀντιπρόσωπος, καὶ εὑρέθημεν καὶ τότε εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ 60 ἑκατομμύρια. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὔτε συμπολιτευόμενος οὔτε ἀντιπολιτευόμενος ἔμεινε νὰ μὴ συγκινηθῇ ἐπὶ τῷ ἀκούσματι, καὶ τώρα πλησιάζομεν εἰς τὸ δισεκατομμύριον νὰ χρεωστοῦμεν. Λοιπὸν ἐβουτήχθημεν εἰς τὰ χρέη δι’ αὐτοὺς τοὺς σιδηροδρόμους, δαπανῶμεν ἀφειδῶς δι’ αὐτούς, καὶ νὰ μὴ ἠξεύρωμεν τί γίνεται; Ἐκ τῶν ἐπιτοπίων γνώσεων, τὰς ὁποίας ἔχω, ἠξεύρω ὅτι τὰ δυσκολώτερα μέρη τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν εἶναι εἰσέτι ἀνεκτέλεστα. Φαίνεται ὅτι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ μᾶς ἐθεώρησαν ὡς μεταλλεῖον ἀδιάθετον, καὶ μᾶς ἐκμεταλλεύονται ὅπως θέλουν. Δεύτερον παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ τὸ διάταγμα, δυνάμει τοῦ ὁποίου κατηργήθη ἡ ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρίας νὰ ἱδρύσῃ τὸ μηχανουργεῖον εἰς τὰς Καλάμας, διότι κατὰ τὴν γνώμην πολλῶν νομικῶν τὸ διάταγμα δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ ῥητὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ νόμου περὶ τοῦ σιδηροδρόμου. Τὸ διάταγμα αὐτὸ φέρει χρονολογίαν 2 Μαΐου 1889, δι’ οὗ ἐτροποποιήθησαν ῥηταὶ καὶ σαφεῖς διατάξεις τῆς συμβάσεως ἐκείνης. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια: αʹ) Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 70,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1891. βʹ) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχ. 417,500 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1890. γʹ) Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 400,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1891. δʹ) Περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τῶν νόμων περὶ προξενικῶν ἀρχῶν).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ Λιθογραφείου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται).

§89ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ πρότασιν γενομένην κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἣν ἀποδέχομαι, ὁ βαθμὸς καὶ μισθὸς τοῦ ἐργοστασιάρχου δέον νὰ ὁρισθῇ ὡς βαθμὸς καὶ μισθὸς ὑπουργικοῦ γραμματέως πρώτης τάξεως ἀντὶ δευτέρας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων.

§91ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ 2ου ἄρθρου, περὶ προαγωγῆς τοῦ ἐν Ξυλοκάστρῳ τελωνειακοῦ σταθμοῦ εἰς τελωνειακὸν φυλακεῖον, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψει εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 273). (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ τροποποιήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ᾼΩΝΒʹ τῆς 30 Μαΐου 1890.

§94ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπειδὴ ἀπουσιάζουσιν οἱ προτείναντες τὸ νομοσχέδιον, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 205,840:50 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1891.

§96Ρ. ΡΩΜΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι εἶναι ἐκκρεμὴς ἡ ὑπόθεσις ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, καὶ τὸ Δημόσιον δύναται νὰ πληρώσῃ δὶς τὸ ποσὸν τοῦτο.

§97ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ πληρωμῆς. Πρόκειται, ὡς ἀνέπτυξα κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, περὶ καταθέσεως τοῦ ποσοῦ ἔν τινι Τραπέζῃ, ὅπως μὴ τὸ Δημόσιον ὑποχρεοῦται νὰ πληρόνῃ τόκον 8% κατ’ ἔτος. Ἡ ἀπόφασις εἶναι τελεσίδικος· τὸ Δημόσιον κατεδικάσθη νὰ πληρώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο· ἐγένετο ὅμως τριτανακοπὴ, ἡ ὁποία ἐμποδίζει τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ εἰς τοὺς δικαιούχους. Μέχρις ὅτου λοιπὸν λυθῇ τὸ ζήτημα τὸ ἐκκρεμὲς τῆς ἀνακοπῆς, τὸ Δημόσιον ἔχει καθῆκον νὰ μὴ πληρόνῃ τὸ 8%.

§98Ρ. ΡΩΜΑΣ. Αὐτοὶ δὲν δύνανται νὰ λάβωσι δυνάμει τῆς ἀποφάσεως;

§99ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν δύνανται νὰ λάβωσι τίποτε, διότι θὰ ἦναι κατατεθειμένον τὸ ποσὸν εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἐὰν ὅμως ἐπιθυμῆτε νὰ τὸ ἀναβάλωμεν, δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια: 1) Περὶ ὑπαγωγῆς εἰς τοὺς νόμους περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων τῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἄλλοτε ἐπιτροπῆς τοῦ ταμείου τῶν συντάξεων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, καὶ 2) Περὶ ἀτελείας πρώτων ὑλῶν πρὸς παραγωγὴν στεατίνης καὶ στεατικῶν κυρίων).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ βαθμολογίας τῶν λογιστῶν τοῦ Β. ναυτικοῦ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον (ἀναγινώσκεται).

§103ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀντὶ τῶν λέξεων «προβιβάζονται» καὶ «κατατάσσονται» καλλίτερον εἶναι νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «δύνανται νὰ προβιβασθῶσι» καὶ «δύνανται νὰ καταταχθῶσι».

§104ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§105ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 2 ἔχω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν ὡς προσθήκην (ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης δύνανται νὰ προβιβασθῶσιν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λογιστοῦ ἄνευ ἐξετάσεων οἱ διὰ διαγωνισμοῦ γενόμενοι ὑπολογισταὶ καὶ συμπληρώσαντες πρὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου ὑπερτριετῆ ὑπηρεσίαν». Καθιεροῦται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τὸ δικαίωμα νὰ προβιβάζωνται ἄνευ ἐξετάσεων ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φέρουσι πτυχίον. Φρονῶ ὅμως, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰσῆλθον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διὰ δημοσίου διαγωνισμοῦ, πρέπει νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα τῆς προαγωγῆς.

§106ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ διαγωνισμὸς ἀναπληροῖ τὸ πτυχίον.

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἡμεῖς παρεδέχθημεν, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ δίδωσιν ἐξετάσεις οἱ ἔχοντες δίπλωμα Πανεπιστημίου, οἱ ὁποῖοι θεωροῦνται ὡς ἄνθρωποι κεκτημένοι τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖται νὰ ἔχῃ εἷς ὑπάλληλος λογιστικός. Διὰ τοῦτο δὲν παρεδέχθημεν τὸν διαγωνισμὸν ὡς πρὸς αὐτοὺς, διότι τοὺς θεωροῦμεν καλῶς κατηρτισμένους. Ἄλλως τε ὁ διὰ τῆς προτεινομένης τροπολογίας ὁριζόμενος χρόνος τῆς ὑπηρεσίας εἶναι πολὺ ὀλίγος, καὶ κατὰ συνέπειαν θὰ ἦναι δύσκολον δι’ ἐμὲ νὰ τὴν δεχθῶ.

§108ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νὰ εἰσέλθῃ τις εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διὰ διαγωνισμοῦ εἶναι τεκμήριον, ὅτι κέκτηται τὴν ἀπαιτουμένην ἱκανότητα. Ἐὰν λοιπὸν προσθέσωμεν καὶ ὑπερτριετῆ ὑπηρεσίαν, νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἀρκετὴ ἐγγύησις.

§109ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τοὺς ἐπιστήμονας τοὺς θέτετε;

§110ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἑπομένου ἄρθρου ὑπάρχει τροπολογία τῆς αὐτῆς φύσεως καὶ τῆς αὐτῆς ἐννοίας. Πρόκειται δηλ. νὰ παρασχεθῇ εὐκολία πρὸς προβιβασμὸν εἰς ὑπολογιστὰς εἰσελθόντας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διὰ διαγωνισμοῦ.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τῶν αὐτῶν προσώπων.

§112ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἡ Βουλὴ εὐλόγως δύνανται ν’ ἀποδεχθῶσι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. συναδέλφου, διότι πρόκειται περὶ ἀνθρώπων παρασχόντων ἱκανὰ τεκμήρια τῆς ἱκανότητος αὑτῶν καὶ διὰ διαγωνισμοῦ εἰσελθόντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Δύναταί τις μάλιστα νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ τοιαύτη εἰσαγωγὴ τῶν ἀνθρώπων τούτων εἰς τὴν λογιστικὴν ὑπηρεσίαν εἶναι ἀνωτέρα καὶ αὐτῆς τῆς τῶν πτυχιούχων, διότι πολλάκις ἀπαντῶνται πτυχιοῦχοι ἄμοιροι ἐντελῶς λογιστικῆς πείρας. Ἑπομένως τὸ νὰ προβιβάζωνται οἱ εἰρημένοι ὑπολογισταὶ εἰς λογιστὰς μετὰ ὑπερτριετῆ ὑπηρεσίαν εἶναι ἀρκετὰ μεγάλη ἐγγύησις.

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον νὰ ἀναγνώσῃ τὴν τροπολογίαν του, ἵνα ἐννοήσω, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ δεχθῇ αὐτὴν ἡ Βουλή.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς τροπολογίας τοῦ ἄρθρου 2.

§115ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι τῆς αὐτῆς φύσεως.

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ τροπολογία εἶναι κατὰ προσθήκην, πρέπει νὰ ψηφίσωμεν πρῶτον τὸ ἄρθρον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς διωρθώθη τῇ προτάσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἐρχόμεθα τώρα εἰς τὴν προσθήκην, τὴν προτεινομένην ὑπὸ τοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου καὶ ὑποστηριζομένην ὑπὸ τοῦ κ. Πετρίδου.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐὰν δέχωνται οἱ προτείναντες πενταετῆ ἢ τετραετῆ τοὐλάχιστον ὑπηρεσίαν, δύναμαι νὰ τὴν δεχθῶ. Ἀλλὰ μὲ τριετῆ ὑπηρεσίαν δὲν εἶναι δυνατόν.

§118ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπερτριετῆ λέγομεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ, ὅτι πολλοὶ τῶν εἰσελθόντων διὰ διαγωνισμοῦ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν εἶναι πολὺ ἱκανώτεροι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται ἤδη νὰ εἰσέλθωσιν ἄνευ τῆς διατυπώσεως τῶν ἐξετάσεων. Δὲν εἶναι λοιπὸν δίκαιον ν’ ἀδικηθῶσιν οὗτοι. Ὅταν, ὡς εἶπον, ἔχωμεν προηγουμένως διαγωνισμὸν, ἔχωμεν καὶ ὑπερτριετῆ ὑπηρεσίαν, τί ἄλλο θέλετε; Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διατὶ τοσαύτην αὐστηρότητα νὰ δεικνύωμεν δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τέλους ἔχουσιν ἀποδεδειγμένην τὴν ἱκανότητα αὐτῶν.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου ὡς προσθήκην ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§120ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Μετὰ πόσων ἐτῶν ὑπηρεσίαν, κύριε Πρόεδρε;

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετὰ ὑπηρεσίαν ὑπερτριετῆ. Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία τῶν κκ. Πετρίδου καὶ Ἀντωνοπούλου, διὰ τῆς ὁποίας προτείνεται μετὰ τὴν φράσιν «τῶν 45 ἐτῶν» νὰ προστεθῇ: «ὡς καὶ οἱ διὰ συναγωνισμοῦ εἰσελθόντες, ἀλλ’ ἔχοντες ὑπηρεσίαν τοὐλάχιστον τριῶν ἐτῶν, ἐξ ὧν τὸ ἓν κατὰ θάλασσαν».

§123ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοιαύτη περίπου διάταξις ἐπεψηφίσθη ἤδη.

§124ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συνεχωνεύθη πρὸς τὴν ἄλλην.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀποσύρεται ἡ τροπολογία αὕτη.

§126ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἑτέρα τροπολογία τοῦ κ. Φαρμακοπούλου, δι’ ἧς προτείνεται, ἵνα ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀναφερόμενων ὑπολογιστῶν κλπ. ὁρισθῇ ἑξαετὴς ἀντὶ ὑπεροκταετοῦς.

§128ΚΟΡΠΑΣ. Τὴν τροπολογίαν ταύτην τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας ὑποστηρίζω καὶ ἐγὼ, καθόσον παρετήρησα, ὅτι ἀπομένουσιν εἷς ἢ δύο μόνον, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἑπταετῆ ἢ ἑξαετῆ ὑπηρεσίαν. Διατὶ λοιπὸν νὰ γείνῃ ἐξαίρεσις διὰ δύο μόνον ἄτομα, καὶ νὰ μὴ περιληφθῶσι καὶ αὐτὰ ἐν τῷ γενικῷ νόμῳ;

§129ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§130ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Καὶ εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἀντὶ τῆς λέξεως «προβιβάζονται», νὰ τεθῇ «δύνανται νὰ προβιβασθῶσι».

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ 3ον ἄρθρον μετὰ τῶν τροπολογιῶν τούτων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ προξενικῶν ἀρχῶν νόμων).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως τοῦ ἑδρεύειν τοὺς δήμους ἐν ἰδιοκτήτοις χωρίοις.

§133Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ δὲν εἶναι παρὼν ὁ προτείνας, ἂς ἀναβληθῇ.

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ ἀπὸ 26 Μαρτίου 1887 νόμου περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τῶν νόμων περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν. (Γίνεται δεκτὴ κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§135ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου, τοῦ ὁποίου προτείνεται ἡ ἀντικατάστασις, προβλέπει τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ψηφίζων τις ῥίπτει περισσότερα σφαιρίδια εἰς τὴν κάλπην, ἀλλὰ δὲν προβλέπει καὶ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὁ ἐκλογεὺς ψηφίζει εἰς δύο διαφόρους δήμους, ἐπειδὴ δὲ ἐπίκεινται δημοτικαὶ ἐκλογαί, πολλοὶ δὲ δῆμοι εἶναι πολὺ πλησίον ἀλλήλων, διὰ τοῦτο ἐπρότεινα τὴν συμπλήρωσιν τῆς διατάξεως ταύτης, ὅπως τιμωρῆται καὶ ἐκεῖνος, ὅστις θὰ ἤθελε ψηφοφορήσει εἰς περισσοτέρους τοῦ ἑνὸς δήμους, ἢ εἰς πλείονα τοῦ ἑνὸς ἐκλογικὰ τμήματα τῶν αὐτῶν δήμων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον, Κύριοι, δὲν ἔχομεν συνεδρίασιν. Ἑπομένως προσκαλεῖσθε εἰς συνεδρίασιν διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 μ. μ.