1891.02.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52

Τῆς 26 Φεβρουαρίου 1891.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνόμισα καὶ κατεπεῖγον καὶ ἀπαραίτητον νὰ φέρω καὶ πάλιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ζήτημα, τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε ἀπησχόλησεν αὐτὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν δυσχερείας προὐκάλεσε. Πρόκειται περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ πλεῖστοι τῶν δήμων τοῦ Κράτους μὲ τὴν ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία δίδεται ἐκ τῆς ὑπηρεσίας εἰς ἓν ἄρθρον τοῦ νόμου περὶ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Οἱ πλεῖστοι τῶν δήμων σήμερον σχεδὸν ἀποθνήσκουσιν ἐξ ἀσιτίας· οἱ Δήμαρχοι καὶ τὰ κατώτερα ὄργανα αὐτῶν δὲν λαμβάνουσι μισθὸν πρὸ πολλοῦ, καὶ εὑρίσκονται ἀληθῶς εἰς ἀπόγνωσιν, καὶ ἐνῷ σκεπτόμεθα τίνι τρόπῳ νὰ προικίσωμεν τοὺς δήμους μὲ θεσμοὺς αὐτοδιοικήσεως, καὶ νὰ ἐπαυξήσωμεν τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτῶν, πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ των, ἀφ’ ἑτέρου ἱστάμεθα ἀπαθεῖς ἀπέναντι τοῦ θανάτου, τὸν ὁποῖον ὑφίστανται ἐξ ἐλλείψεως τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων ἐσόδων. Καὶ τοῦτο συμβαίνει οὐχὶ τόσον ἐκ τῆς ὅλης ἀτελείας τοῦ νομοθετήματος ἐκείνου περὶ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅσον ἐκ κακῆς ἴσως ἑρμηνείας, ἡ ὁποία δίδεται εἰς μίαν μόνην ἔκφρασιν ἑνὸς ἄρθρου, τοῦ 2ου ἄρθρου, ἐναντίον τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας αὐτὸς ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἐξέφρασεν ἐντεῦθεν, ὅταν ὁ νόμος ἐψηφίζετο. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπάρχει ἀνακρίβειά τις εἰς τὴν ἔκφρασιν, εἰς μίαν λέξιν, καὶ τοῦτο, διότι ἐσπεύδομεν ψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο· ἀλλ’ ἤθελεν ἀποδώσει τις παραλογισμὸν εἰς τὸν νομοθέτην, ἐὰν προσεῖχεν ἁπλῶς εἰς μίαν καὶ μόνην λέξιν καὶ οὐχὶ εἰς τὸ σύνολον τοῦ νόμου καὶ ἄρθρου. Κατὰ τὸ 2ον ἄρθρον τοῦ νόμου περὶ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ εἰσφορὰ οὐδέποτε ἐπιβάλλεται ἀνωτέρα τῶν 50 ἢ κατωτέρα τῶν 15 ἑκατοστῶν τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου, ἑπομένως τὸ ἥμισυ τοὐλάχιστον τῶν πράγματι εἰσπραττομένων πρέπει νὰ μένῃ ἄθικτον. Τὸ θέμα ἀφορᾷ εἰς τὴν ὕπαρξιν τῶν πλείστων δήμων τοῦ Κράτους· καὶ ἂν δυνάμεθα νὰ τὸ λύσωμεν προχείρως, παρέχομεν ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς δήμους καὶ εἰς ἡμᾶς αὐτούς· ὅλον τὸ κακὸν προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι ἡ ὑπηρεσία προσεκολλήθη εἰς τὴν κατωτέρω λέξιν «ἐκ τῶν προϋπολογιζομένων». Τὰ ἔσοδα ἑνὸς δήμου τὰ προϋπολογιζόμενα, ὡς καὶ τὰ τοῦ Κράτους, δύνανται νὰ ἦναι ἀνώτερα τῶν εἰσπραττομένων· λοιπὸν, κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία δίδεται ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν, δυνατὸν εἷς δῆμος νὰ μὴ δικαιοῦται νὰ λάβῃ τίποτε. Ἔχει 5,000 προϋπολογιζόμενα ἔσοδα, τὰ δὲ εἰσπραττόμενα εἶναι 3,000· ἅμα ἀφαιρέσητε ἐκ τῶν προϋπολογιζομένων τὰς 3,000, δὲν μένει οὐδὲ λεπτὸν,—καὶ εἰς αὐτὴν τὴν θέσιν εὑρίσκονται πλεῖστοι τῶν δήμων, —διὰ μισθὸν Δημάρχου, ἀστυνόμου, κλητῆρος κτλ. Ἦτο δυνατὸν νὰ ἦναι τοιαύτη ἡ ἔννοια τοῦ νόμου: Ὁ νομοθέτης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραλογίζηται ἐπὶ τοσοῦτον. Ἀλλ’ ἡ ὀρθὴ ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου ποία εἶναι; εἶναι ὅτι εἰς μίαν περίστασιν ἀναφέρεται τὸ «προϋπολογιζομένων», περίστασιν, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἀναφέρει ἐν ἀγορεύσει του· ὅταν δηλαδὴ δὲν ὑπάρχῃ ποσὸν προϋπολογιζομένων ἀνώτερον τῶν 2,000 δραχμῶν, δὲν γίνεται οὐδεμία κράτησις· πρέπει δηλαδὴ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρώτη ἔκφρασις (ἀναγινώσκει): «Ἡ εἰσφορὰ οὐδέποτε ἐπιβάλλεται ἀνωτέρα τῶν πεντήκοντα ἢ κατωτέρα τῶν δεκαπέντε ἑκατοστῶν τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν ἐν γένει ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων εἰσοδημάτων τοῦ σχετικοῦ ἔτους, τῶν κατατασσομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἑκάστου δήμου, πάντοτε ὅμως εἰς ὅρον, ἀφίνοντα δι’ ἕκαστον δῆμον ἐκ τῶν προϋπολογιζομένων εἰσοδημάτων αὐτοῦ ἀπηλλαγμένον τῆς εἰσφορᾶς ποσὸν δραχμῶν 2,000 κλπ.»

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεὶς τὸ ἀμφισβητεῖ.

§3ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅμως τόσον εἶναι βέβαιον, ὅτι ὅλοι τὸ ἀμφισβητοῦσιν, ὥστε οὐδεὶς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον ὡς ὑμεῖς λέγετε. Καὶ ἔχομεν παράπονα παρὰ τῶν πλείστων δήμων, ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης ἑρμηνείας τοῦ νόμου κατεδικάσθησαν οἱ δῆμοι εἰς ἀσιτίαν. Καὶ χρεωστῶ νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ἀτελὴς σύνταξις τοῦ ἄρθρου....

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι σαφέστατον.

§5ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ὑπάρχει ἀτέλεια, διότι ἔχει τὴν λέξιν «προϋπολογιζομένων».

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν ἔχει διὰ τὰς 2,000 δραχμάς.

§7ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην αὐτήν. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναγνώσω τεμάχια τῶν ἀγορεύσεων τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, κατὰ τὰ ὁποῖα πρέπει αἱ 2,000 δραχμαὶ ἢ μᾶλλον τὰ 50% νὰ μένωσιν ἄθικτα.

§8ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἡ ἑρμηνεία εἶναι «ἐκ τῶν προϋπολογιζομένων».

§9ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ ὅτι ὑπάρχει ἀμφισβήτησις, ὅτι ἐκ τῶν προϋπολογιζομένων πρέπει νὰ μείνωσιν αἱ 2,000. Ἀλλὰ δὲν ἔχουσι δίκαιον οἱ δίδοντες τὴν ἑρμηνείαν ταύτην. Αἱ πρῶται ἐκφράσεις τοῦ ἄρθρου 2 ἐννοοῦσιν, ὅτι πλέον τῶν 50 ἑκατοστῶν ἐπὶ τῶν ἐσόδων τῶν δήμων δὲν δύνασθε νὰ ἐπιβάλητε εἰσφοράν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἔτι ὑπάρχει ἡ ἔκφρασις «ἐκ τῶν ἐσόδων ἐν γένει τῶν δήμων», ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς τὰ ἔσοδα ἀναφέρονται καὶ τὰ κονδύλια τὰ ἐξ εἰσπράξεων καθυστερούντων, τί εἶπε τότε ἡ Κυβέρνησις, εἰσηγουμένη τὸ νομοσχέδιον; ὅτι πρέπει ἡ ἔκφρασις αὕτη, ἡ γενικῶς περιλαμβάνουσα τὰ ἔσοδα, νὰ μεταβληθῇ, διότι σημειοῦνται εἰς τοὺς προϋπολογισμούς, ἀλλ’ ἡ εἴσπραξις δὲν γίνεται. Τίνα ἄλλην καθαρωτέραν ἑρμηνείαν θέλετε, παρ’ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔπραξεν ἡ τότε Κυβέρνησις, ἥτις ἐτροποποίησε τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ἐκφράσῃ ἡ ἰδία, ὅτι τὰ 50 ἑκατοστὰ πρέπει νὰ ἦναι πραγματικὰ καὶ οὐχὶ ἰδανικά; (ἀναγινώσκει): «καὶ αὐτὴ ἡ εἰσφορὰ τοῦ δήμου δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀνωτέρα, καὶ τὸ ποσὸν τὸ ἀφιέμενον εἰς αὐτοὺς εἶναι πάντως ἄθικτον». Εἰς ἑτέραν ὁμιλίαν ἀνέφερεν ὁ κύριος πρώην Πρωθυπουργὸς πότε χρησιμεύει ἡ ἔκφρασις, ἡ περὶ τῶν 2,000 δραχμῶν· ὅταν ἔχῃ ὁ δῆμος ἔσοδον 2,000, τότε ἀφίνεται ἄθικτος ὁ προϋπολογισμός του· εἰς πᾶσαν ἄλλην περίστασιν θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ πρῶται ἐκφράσεις τοῦ ἄρθρου, κατὰ τὰς ὁποίας ἐννοεῖται, φρονῶ, τὸ πραγματικῶς εἰσπραττόμενον. Ἀλλὰ κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν δίδεται σταθερὰ ἡ ἑρμηνεία, ὅτι τὰ προϋπολογιζόμενα λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν· ἀλλὰ τότε, ἐρωτῶ τὴν Κυβέρνησιν, ποίαν πρόνοιαν λαμβάνει περὶ τῆς ὑπάρξεως τῶν δήμων; Ἐρωτῶ ἰδίᾳ περὶ τούτου τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ὡμίλησεν ἄλλοτε περὶ αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως εἰς πολιτικὴν ἀγόρευσίν του, καὶ δὲν δύναται, παρὰ νὰ αἰσθάνηται ἰδιαιτέραν στοργὴν πρὸς τὴν ὕπαρξιν τῶν δήμων. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ σπεύσῃ νὰ παραδεχθῇ τὴ ἑρμηνείαν, ἡ ὁποία ἀπαλλάττει αὐτὴν ἀπὸ τὴν δυσχέρειαν καὶ σώζει καὶ τοὺς δήμους. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψει τὰ προϋπολογιζόμενα, ἀλλὰ τὰ εἰσπραττόμενα.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ πῶς θὰ τὰ ἠξεύρωμεν;

§11ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ διαταχθῶσιν οἱ ταμίαι τὰς 2,000 νὰ τὰς ἀποδίδουν πρὸ πάσης κρατήσεως, καὶ δεύτερον, νὰ μὴ ἐπιβάλλουν οἱ νομάρχαι εἰσφορὰν ἀνωτέραν τῶν 50% τοῦ πραγματικοῦ εἰσοδήματος, δηλ. τῶν εἰσπραττομένων. Ἄλλως, κύριε Βουλευτὰ, εἰσηγάγετε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου κατεστρέψατε τοὺς δήμους, καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἐλαμβάνετε τὸν λόγον, ἵνα μᾶς εἴπητε, ποίαν πρόνοιαν ἐλάβετε περὶ πλείστων δήμων. Σήμερον ἕνεκα τοῦ νόμου τούτου δὲν ἔχουν ὀβολὸν πλεῖστοι δῆμοι τοῦ Κράτους. Δὲν ἐπροσέξατε πολὺ εἰς τὰ πράγματα, ὥστε διὰ μιᾶς διατάξεως ἐθέσατε τοὺς δήμους εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν.

§12ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἔρχομαι εἰς ἐπικουρίαν τοῦ προλαλήσαντος. Ἀκριβῶς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Χατζόπουλος ὑποστηρίζει, ὅτι οἱ δῆμοι δὲν εἰσπράττουσι τοσαῦτα, ὅσα καταλογίζονται νὰ πληρώσωσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, συνέβη ἐν τῷ δήμῳ Τραγαίας τῆς Νάξου. Πρὸ τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1889, ὅτε ἐπέκειτο ἡ ἐπαναληπτικὴ ἐκλογὴ μεταξὺ τοῦ κ. Μπούμπουλη καὶ τοῦ κ. Γκιὼν, ὁ Δήμαρχος Τραγαίας κατεδικάσθη ὅπως πληρώσῃ 2,000 δραχμὰς εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ὁ δῆμος δὲν εἶχεν εἰσπράξει, παρὰ 800 μόνον δραχμὰς· συνελήφθη λοιπὸν ὁ Δήμαρχος καὶ ὑπὸ συνοδείαν ἐφέρθη εἰς Σῦρον, ὅπου ἠναγκάσθη νὰ ὑποσχεθῇ τὴν ὑποστήριξίν του εἰς τὸν Γκιὼν, καὶ οὕτως ἀφῆκαν αὐτὸν ἐλεύθερον, ἀφοῦ ὑπήκουσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ὑποστηρίξῃ τὸν ὑποψήφιον αὐτῆς.

§13ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Τὸ ζήτημα, ἐφ’ οὗ ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας Βουλευτὴς, εἶναι σπουδαιότατον· ἀφορᾷ εἰς αὐτὴν τὴν συντήρησιν πολλῶν δήμων τοῦ Κράτους, οἵτινες περιῆλθον εἰς πλήρη οἰκονομικὴν ἀποσύνθεσιν, μὴ ἐπαρκοῦντος εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, ἀφ’ ἧς ὁ περὶ συστάσεως ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμος ἤρξατο λειτουργῶν. Καὶ ἴσως μὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δύνανται νὰ ἐξακολουθῶσιν ἐργαζόμενοι οἱ προϊστάμενοι αὐτῶν Δήμαρχοι, ἀφοῦ τὸ ἀξίωμά των θεωρεῖται ὑποχρεωτικὸν καὶ δίδεται τιμῆς χάριν, ὡς ἐν τοῖς δημοτικοῖς νόμοις ἀναγράφεται, ἀλλ’ οἱ λοιποὶ ὑπάλληλοι τῶν δήμων καὶ ὑπηρέται ἐξάπαντως δέον νὰ πληρώνωνται. Ἐπισυμβαίνει δὲ καὶ ἄλλο ἄτοπον, πλὴν τῶν ὅσων ἐξετέθησαν, ὑπὸ τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα, τὸ ἄτοπον τοῦ νὰ δυσπραγῶσιν οἱ δῆμοι ἕνεκεν ἀμελείας ὑπαλλήλων οὐδόλως ὑποκειμένων εἰς αὐτοὺς καὶ μηδεμίαν συνεπῶς ἀπέναντι αὐτῶν ἄμεσον φερόντων εὐθύνην· διότι, ἐνῷ, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, πολλοὶ δῆμοι ἔχουν βεβαιωθέντα ἔσοδα ἀνώτερα πολὺ τοῦ ποσοῦ τῆς εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰσφορᾶς, ἐν τούτοις τὰ ἔσοδα ταῦτα, δι’ ἀμέλειαν τῶν δημοσίων εἰσπρακτόρων, μένουσιν ἀνείσπρακτα, ἐφ’ ὅσον ὑπερβαίνουσι τὸ ποσὸν τῆς εἰσφορᾶς, δι’ ἣν κυρίως ἐνδιαφέρονται οἱ προϊστάμενοι αὐτῶν δημόσιοι ταμίαι, ὡς ἔχοντες ὑπὲρ τὰς κεφαλὰς αὐτῶν κρεμαμένην τὴν δρακόντειον διάταξιν τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ ῥηθέντος περὶ ταμείου Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμου. Ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ παραλύουσα τὴν διοίκησιν πολλῶν δήμων, δὲν πρέπει νὰ παραταθῇ ἐπὶ πλέον, καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ἡ δέουσα νομοθετικὴ πρόνοια προτοῦ ἀπέλθωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας.

§14ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ὑπέβαλον, εἰσὶν ἄξιοι, ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει· διότι δὲν εἶναι εἷς ἢ δύο οἱ πάσχοντες δῆμοι, ἀλλὰ πλεῖστοι, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Πλεῖστα ἔχομεν παράπονα καὶ παραστάσεις· ἀλλὰ αἱ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι ῥηταί. Ὅτε ἐψηφίσθη ὁ νόμος, ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν αἱ ἀνάγκαι τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῆς λειτουργίας αὐτοῦ ἀφ’ ἑνὸς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ αἱ ἀνάγκαι τῶν δήμων καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῆς λειτουργίας αὐτῶν. Λέγει δὲ ὁ νόμος, ὅτι τὸ δημοτικὸν ταμεῖον, ὅπως ἔχει ἀρκετοὺς πόρους, πρέπει προνομιακῶς νὰ λαμβάνῃ 15 ἢ 50%, νὰ μένωσι δὲ εἰς τοὺς δήμους 2,000 δραχμαὶ ἐκ τῶν προϋπολογιζομένων ἐσόδων. Ἀλλὰ καὶ ἕτεραι διατάξεις ὑπάρχουσιν. Ἐν παραγράφῳ βʹ τοῦ ἄρθρου 14 ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς ταμίας, ὅπως κατὰ τὴν λῆξιν τῆς ἑαυτῶν διαχειρίσεως τὰ πληρωθέντα ἔξοδα, τὰ πέραν τῶν εἰσπραχθέντων ἐσόδων, ἀποτελῶσι τὴν πρώτην ὑποχρέωσιν τοῦ δήμου διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος καὶ κρατῶνται ἀπὸ τὰς πρώτας αὐτῶν εἰσπράξεις. Ἀπέναντι τῶν διατάξεων τούτων οἱ ταμίαι εὑρίσκονται δεσμευμένοι οὐ μόνον νὰ κρατῶσι προνομιακῶς τὴν εἰσφορὰν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ συνάμα καὶ τὸ ποσὸν τῶν καθυστερούντων ἐσόδων ἐκ τῶν δήμων. Ἐφ’ ὅσον ἡ διάταξις αὕτη ὑφίσταται, δὲν δύναται οὐδεὶς ταμίας, εἰμὴ κατὰ παράβασιν τῆς διατάξεως ταύτης, νὰ δώσῃ προνομιακῶς εἰς τοὺς δήμους τὸ εἰς αὐτοὺς ἀπομεῖναν ποσὸν, καὶ νὰ ἀφήσῃ καθυστεροῦν τὸ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνῆκον. Δὲν ἠξεύρω, ἂν, διατηροῦντες τὸ ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐξησφαλισμένους τοὺς πόρους αὐτοῦ ἄνευ τοιαύτης διατάξεως, καὶ συνάμα νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας τῶν δήμων. Τοῦτο εἶναι ζήτημα μελέτης, τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐπιληφθῇ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἑρμηνεία διάφορος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἡ ὑπηρεσία ἀπὸ τῆς συστάσεως καὶ τῆς λειτουργίας τοῦ ταμείου ἔδωκε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου, ὡς ἐγένετο, εἶναι σύμφωνος πρὸς τὰς τεθείσας ἀρχὰς κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Τότε εἴχομεν ὁρίσει τὴν ἔννοιαν τῆς διατάξεως περὶ τῶν 50%, ὧν δὲν ἐπιτρέπεται ὑπέρβασις κατὰ τὴν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐφαρμογὴν τοῦ φορολογικοῦ ὅρου τοῦ νόμου· ἐννοῦμεν ὅτι ἕκαστος δῆμος τηρεῖ πάντως ἄθικτα ἐκ τῆς εἰσφορᾶς, ὡς ἀπαραίτητα εἰς τὰς ἰδίας αὐτοῦ ἀνάγκας, τοὐλάχιστον τὰ 50% τῶν ἐξ ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων εἰσπράξεων. Ἀλλὰ πῶς ταῦτα δύνανται νὰ καθορισθῶσιν; Οὐδεὶς τρόπος ἄλλος ὑπάρχει ἢ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἂν θελήσητε νὰ ἐπινοήσητε ἄλλον τρόπον, θέλετε προσκρούσει κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν εἰς δυσχερείας ἀνυπερβλήτους. Εἶπεν ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὅτι ἔπρεπεν ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων νὰ ἐφαρμόζηται ἡ διάταξις. Ἀλλ’ ἐὰν θελήσωμεν νὰ κανονίσωμεν τὸ τηρούμενον ποσοστὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπράξεων, πρέπει νὰ περιμένωμεν τὸ τέλος τοῦ ἔτους, νὰ προχωρήσωμεν δὲ ἐπὶ πολὺ καὶ ἐν τῷ ἐπιόντι, ἵνα λάβωμεν γνῶσιν τοῦ ὅλου τῶν εἰσπράξεων. Ἐὰν πάλιν θελήσωμεν νὰ κανονίσωμεν τὸ ποσοστὸν ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῶν εἰσπράξεων τοῦ παρελθόντος ἢ τοῦ προπαρελθόντος ἔτους, θὰ ἔχωμεν βάσιν ἀσφαλῆ, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ὑγιᾶ, διότι αἱ εἰσπράξεις τοῦ παρελθόντος δύνανται νὰ μὴ ὦσιν αἱ εἰσπράξεις τοῦ μέλλοντος. Δὲν εἶναι ἄρα δυνατὸν κατ’ ἀρχὴν νὰ κανονισθῶσι τὰ τῆς βάσεως τοῦ ποσοστοῦ ἄλλως ἢ ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ νόμῳ. Ἀλλὰ δύναται νὰ προστεθῇ διάταξις, θεραπεύουσα τὸ ἄτοπον, τὸ ἐνιαχοῦ ἀποδειχθὲν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, τὸ ἄτοπον προλαμβάνεται διὰ διατάξεως, ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει ἐπιτρεπούσης εἰς τὸν ταμίαν νὰ κρατῇ πλέον τῶν 50% τῶν ἑκάστοτε ὑπὲρ τοῦ δήμου εἰσπραττομένων ἐξ ἀμέσων ἢ ἐμμέσων φόρων. Εὐθὺς ὡς τοῦτο προστεθῇ εἰς τὰ κείμενα, θεραπεύονται τὰ ἄτοπα, τὰ καταγγελλόμενα ὡς ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἀποδειχθέντα. Κατὰ τ’ ἄλλα, πλὴν τῆς συμπληρώσεως ταύτης, δέον νὰ μείνῃ ὁ νόμος ὡς ἔχει, μηδενὸς ὑφισταμένου κινδύνου ἐπαναλήψεως τοῦ ἀτόπου, ἀφοῦ ἑκάστης κρατήσεως δημοτικῶν χρημάτων ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ προηγῆται ἡ βεβαίωσις, ὅτι δὲν ἐπάγεται αὕτη ὑπέρβασιν τοῦ νενομισμένου ὅρου.

§16ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τούτου ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§17ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ νόμου περὶ τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τὴν ἐξέφερα ὅταν καὶ ὑμεῖς ἐξεφράσατε τοιαύτην, ἀνήκοντες εἰς τὴν αὐτὴν πτέρυγα. Δὲν ἔχετε λοιπὸν ἀνάγκην νὰ ἀκούσητε τὴν γνώμην μου ἤδη· διότι ὁ ἴδιος εἶπον, ὅτι τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἐξεφράσατε, χρήζουσι διορθώσεως, καὶ ὅτι σκεπτώμεθα, πῶς νὰ τὰ διορθώσωμεν. Ὑπάρχουσιν ὅμως ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν εὐρυτέραν σημασίαν, συνδεόμενα μετ’ ἄλλων. Τοῦτο δὲ μᾶς ἔκαμε νὰ μὴ ὑποβάλωμεν τροποποίησιν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§18ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἐπεθύμουν καὶ ἐγὼ, νὰ ἐνθυμηθῇ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκ συμφώνου ἐλέγομεν, ὅτε ἀνήκομεν ἐπίσης εἰς τὴν αὐτὴν πτέρυγα, καὶ ὅταν πρόκηται περὶ διορθώσεώς τινος, νὰ σπεύδωμεν νὰ τὴν διορθώνωμεν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ νομοσχέδιον δυνάμεθα νὰ τὸ μεταῤῥυθμίσωμεν καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἀλλ’ ἐνόσῳ ἰσχύει, δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ τὸ ἀντικαταστήσωμεν δι’ ἑτέρου συστήματος,—καὶ εἰς τοῦτο δὲν ἔχω ἀπαίτησιν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν,—διατὶ νὰ μὴ παραδεχθῶμεν μίαν ἑρμηνίαν αὐθεντικὴν πρὸς ἄρσιν τῆς ἀμφιβολίας; Μία τροπολογία τοιαύτη δὲν θὰ φέρῃ ῥιζικήν τινα μεταβολήν.

§19ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶπον ὅτι ὑπάρχει σπουδαιοτέρα μελέτη καὶ γενικωτέρα περὶ τοῦ ταμείου τούτου· ἐὰν ἐγκριθῇ, θὰ φέρωμεν τὴν τροποποίησιν, ἢ ὅπως εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἢ ἄλλως πως.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ πρότασις, ἣν διετύπωσα, δύναται καὶ σήμερον νὰ ὑποβληθῇ, διότι εἶναι ἁπλῆ καὶ δὲν ἐμποδίζει γενικωτέραν ἐργασίαν. Ἡ πρότασίς μου ἔχει ὡς ἑξῆς: «Τὰ ταμεῖα οὐδέποτε ποιοῦνται κράτησιν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ πλέον τοῦ ἡμίσεως τῶν ἑκάστοτε εἰσπραττομένων ὑπὲρ τοῦ δήμου ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων». Τοῦτο, ἂν περιληφθῇ ἐν νομοσχεδίῳ, θεραπεύει τὸ ἄτοπον προσωρινῶς, ἢ καὶ διαρκῶς, ἂν ἡ μελέτη, ἣν περὶ τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως προαναγγέλλει ὁ κ. Ὑπουργὸς, μὴ ἀπολήξῃ εἰς γενικωτέραν τοῦ θεσμοῦ μεταῤῥύθμισιν.

§21ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἁπλουστάτη πρότασις, εἶναι κατ’ ἐμὲ ἡ κατάργησις τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Ὑπὲρ ταύτης καὶ ἄλλοτε εἶχον ὁμιλήσει, διότι δὲν θεωρῶ, ὅτι τὰ ἄτοπα τοῦ νόμου περιορίζονται εἰς τὴν στενόχωρον θέσιν, εἰς ἣν περιῆλθον οἱ δῆμοι, ἀλλὰ προκύπτουσι καὶ ἕτεραι ἀδικίαι σοβαρώτεραι, διότι μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, κατέστη πλέον ἡ σύστασις δημοτικῶν σχολείων καὶ ὁ διορισμὸς διδασκάλων ἀντικείμενον εὐνοίας καὶ πολιτικῆς συναλλαγῆς. Ἔχομεν δήμους καταβάλλοντας συνδρομὴν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, μὴ ἀπολαμβάνοντας ὅμως τὴν προσήκουσαν ἀπέναντι τοῦ καταβαλλομένου ποσοῦ ἐκπαίδευσιν, διότι ὑπάρχουσι δῆμοι, εἰς οὓς πλεονάζουσι τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, καὶ ἄλλοι, εἰς οὓς λείπουσι καθ’ ὁλοκληρίαν. Τοῦτο εἶναι τὸ μεγαλείτερον καὶ σπουδαιότερον ἐλάττωμα τοῦ ἰσχύοντος νόμου· διότι, ἐνῷ ὁ δημοτικὸς νόμος παρέχει πλήρη ἐξουσίαν εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν νὰ φροντίζῃ διὰ τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἀναλόγως τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους παρέχει ὁ δῆμος, νὰ παρέχηται καὶ ἡ ἐκπαίδευσις πρὸς τοὺς δημότας, τὸ δὲ Δημόσιον νὰ ἔρχηται ἀρωγὸν μόνον εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους, τῶν ὁποίων τὰ εἰσοδήματα εἶναι μικρά, διὰ τοῦ νόμου περὶ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως συνεχωνεύθησαν τὰ εἰσοδήματα ὅλων τῶν δήμων τοῦ Κράτους, διανέμονται δὲ ταῦτα οὐχὶ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν ἑκάστου δήμου, ἢ τοῦ προσφερομένου χρήματος, ἀλλ’ ἀναλόγως τῶν προσώπων τῶν ἰσχυόντων ἐν τῇ πολιτικῇ. Ἕνεκα τούτου εἶπον, ὅτι ἡ πρότασις περὶ καταργήσεως εἶναι ἁπλουστέρα, καὶ ἡ ἐπάνοδος εἰς τὸ παλαιὸν σύστημα προτιμοτέρα. Κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συνόδου ταύτης εἶχε καὶ πάλιν γενῇ λόγος περὶ τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας εἶχεν ὑποσχεθῆ, ὅτι ἐντὸς τῆς συνόδου θέλει ὑποβάλει νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ὅτι πιθανὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ ᾖναι ἡ κατάργησις τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Ἂν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις σκέπτηται, ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρώην καθεστὸς, φρονῶ ὅτι δύναται νὰ φέρῃ τὴν πρότασιν ταύτην ἀπὸ τοῦδε, καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θέλει γείνῃ ἀποδεκτὴ, διότι οὐδεὶς ἐννοεῖ βεβαίως νὰ ἐκπαιδεύωνται δημόται δήμου τινὸς εἰς βάρος ἄλλου δήμου, ἀφοῦ δίκαιον εἶναι, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν θέλει δῆμός τις νὰ παρέξῃ εὐρυτέραν ἐκπαίδευσιν εἰς τοὺς δημότας του, νὰ καταβάλλῃ αὐτὸς τὴν δαπάνην, ἢ ἐπὶ τέλους νὰ ἔρχηται ἀρωγὸς τὸ Δημόσιον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φροντίσῃ, ἐὰν συμμερίζηται τὴν γνώμην ταύτην, νὰ φέρῃ ἀπὸ τοῦδε τὸ νομοσχέδιον, διότι τοιουτοτρόπως ἐκλείπουσι πάντα τὰ παράπονα καὶ αἱ δυσχέρειαι, εἰς τὰς ὁποίας περιῆλθον οἱ δῆμοι καὶ αὐταὶ αἱ Μοναὶ, αἱ ὁποῖαι φορολογοῦνται χάριν τοῦ ταμείου καὶ πολλάκις χωρὶς νὰ ἔχουν εἰσοδήματα,—διότι εἰσὶ καὶ Μοναὶ ζῶσαι ἐκ τῆς ἐλεημοσύνης, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον τὸ Δημόσιον δὲν δύναται νὰ συνεισφέρῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη ὅταν ἐψηφίσθη ὁ νόμος· διότι, ἂν ἀναγνώσητε τὸν νόμον, θὰ ἴδητε, ὅτι ὑπεχρεώθη ἡ Κυβέρνησις νὰ καταβάλλῃ 1,200,000 δραχμὰς ἐτησίως.

§22ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κατ’ ἀνώτατον ὅρον.

§23ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ δὲ παρεχόμενον ποσὸν εἶναι μόνον 300,000, ἐνῷ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἰσφορὰν ἐκ μέρους τοῦ δήμου, λαμβάνεται ὁ ἀνώτατος ὅρος.

§24ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀνώτατος καὶ κατώτατος ὅρος.

§25ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑπάρχει.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποβάλλω τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἀνέπτυξα, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὸν ταμίαν δὲν ἐπιτρέπεται κράτησις ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὑπερβαίνουσα τὰ 50 ἑκατοστὰ τῶν ὑπὲρ τοῦ δήμου ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων ἑκάστοτε εἰσπραττομένων».

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 247).

§28ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ πρότασις, ἥτις κατετέθη παρὰ τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, μοὶ φαίνεται ἀνεπαρκής, καὶ ἀνίκανος οὐ μόνον νὰ ἄρῃ πάσας τὰς ἀτελείας, τὰς ὁποίας κατέδειξαν οἱ κύριοι συνάδελφοι, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν νὰ θεραπεύσῃ τοὐλάχιστον τὴν ἀνάγκην τῆς διαφυλάξεως μέρους ἐσόδου ὑπὲρ τῶν δήμων, ἱκανοῦ πρὸς συντήρησιν αὐτῶν. Τὸ θέμα, Κύριοι, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, εἶναι ἀνωτέρας προνοίας ἐκείνης, ἧς ἐνόμισεν αὐτὸ ἄξιον ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου. Τὸ ζήτημα δέον νὰ ἀναχθῇ εἰς τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ ἄποψιν καὶ εἰς τὴν βάσιν αὐτοῦ εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ ἔθηκεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας. Δέον δηλονότι νὰ ἐξετάσωμεν, ὁ θεσμὸς τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀπέφερε τοὺς προσδοκωμένους καρποὺς, ναὶ ἢ οὔ; Καὶ διὰ νὰ δυνηθῇ τις λελογισμένως ν’ ἀπαντήσῃ, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναμνησθῇ, ποῖοι λόγοι ὑπηγόρευσαν τὴν σύστασιν τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κυριώτατος λόγος ὑπῆρξεν, ὅπως ἀνακουφισθῇ τὸ δημόσιον ἐκ τῶν πολλῶν δαπανῶν, αἵτινες διὰ τῶν προκαταβολῶν ἐπεβάρυναν αὐτὸ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἐθεωρήθη, ὅτι διὰ τῆς συστάσεως τοῦ ταμείου τούτου ἤθελον δημιουργηθῆ πόροι, δυνάμενοι κατὰ τὸ πλεῖστον νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς δαπάνας τῆς Δημμοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὅτι θὰ ἐπήρχετο βελτίωσις καθόλου εἰς αὐτήν. Ἂν οὗτοι ἦσαν οἱ σκοποὶ, οὓς προὐτίθετο ὁ εἰσηγητὴς τοῦ θεσμοῦ περὶ ταμείου δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐξεταστέον ἂν ἐπετεύχθησαν οἱ σκοποὶ οὗτοι, ἂν τουτέστι τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀνεκουφίσθη ἐκ τῶν βαρῶν, τὰ ὁποῖα ὑφίστατο πρότερον ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἂν αὐτὴ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἐβελτιώθη. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις ἐν γνώσει τοῦ δικαίου καὶ τοῦ βασίμου τῶν παραπόνων, τὰ ὁποῖα εὐλόγως ἠγέρθησαν κατὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου, ῥιζικώτερον ἐμελέτησε τὸ ζήτημα διὰ νὰ σχηματίσῃ πεποίθησιν, ἂν προσήκῃ νὰ διατηρηθῇ ὁ θεσμὸς οὗτος, ἢ ἐὰν ἦτο πρέπον νὰ καταργηθῇ καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρώην καθεστὼς, ὡς ἦτο, ἢ διεῤῥυθμισμένον, διότι τὸ ζήτημα, δυστυχῶς, δὲν λύεται διὰ τῆς προχείρου θεραπείας, ἣν ἐνόμισεν, ὅτι ἐξεῦρεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής. Δὲν ἐλησμόνησα τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν ἔδωκα πρὸς ἡμᾶς, ἐλπίσας, ὅτι θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν ἐντὸς τῆς συνόδου ταύτης νὰ ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ διετυποῦτο τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀπέβαλον εἰσέτι τὴν ἐλπίδα ταύτην, ὅτι θὰ ὑποβάλωμεν ἐντὸς τῆς Συνόδου ταύτης τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι ὅλα τὰ στοιχεῖα αὐτοῦ εἶναι συνειλεγμένα, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω, ὅτι αἱ βάσεις τοῦ νομοσχεδίου εἰσὶ τεθειμέναι. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους ν’ ἀναμείνωσι τὴν ὑποβολὴν τοῦ καταρτιζομένου νομοσχεδίου, διότι ἐν τούτῳ θέλει ληφθῆ πρόνοια πρὸς θεραπείαν τῶν βασίμων παραπόνων, τὰ ὁποῖα ἐκ πάντων τῶν δήμων ἀνακοινοῦνται πρὸς ἡμᾶς, καθ’ ὅσον τῷ ὄντι ἡ εἰσφορὰ πολλῶν δήμων ὑπὲρ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶναι τοσαύτη, ὥστε ἀφαιρεῖ ἀπὸ αὐτοὺς τὰ στοιχεῖα τῆς οἰκονομικῆς αὐτῶν ὑπάρξεως. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι, ἀντὶ νὰ ἐπωφεληθῶμεν τῆς προτάσεως, ἡ ὁποία διετυπώθη προχείρως ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, δέον ν’ ἀναμείνωμεν εἰσέτι, ἕως ὅτου δυνηθῶμεν, καὶ θὰ δυνηθῶμεν, ἐλπίζω, τάχιστα καὶ ἐντὸς τῆς Συνόδου, ἐὰν παραταθῶσιν ἀκόμη ἐπ’ ὀλίγας ἡμέρας αἱ συνεδριάσεις, θὰ δυνηθῶμεν, λέγω, νὰ ὑποβάλωμεν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ῥιζικῶς διαῤῥυθμίζονται τὰ τοῦ θέματος τούτου κατὰ τρόπον, ὅστις ἐλπίζω νὰ τύχῃ τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς Βουλῆς.

§29ΣΧΙΝΑΣ. Ἐν πρώτοις θέλω γνωρίσει εἰς τὸν ἐκ Λακωνίας κ. συνάδελφον τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν εὐηρεστήθησαν νὰ μοὶ στείλωσιν οἱ ἐκ Τυρνάβου συμπολῖταί μου. Ὁ κ. Κοσσονάκος ἐδήλωσεν ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ἐν Τυρνάβῳ δὲν ὑπάρχει φαρμακεῖον....

§30ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Εἶπον ὅτι δὲν ὑπάρχει φαρμακοποιὸς ἐπιστήμων, ἀλλ’ εἷς πρακτικὸς φαρμακοποιὸς, προσελθὼν ἐκ τοῦ χωρίου Παλαμᾶ, ὅστις ἐκτελεῖ τὰ χρέη τοῦ φαρμακοποιοῦ, καὶ ὅτι ὅλοι οἱ ἰατροὶ τῆς πόλεως Τυρνάβου εἶναι ἠγανακτημένοι διὰ τὴν ἔλλειψιν ταύτην.

§31ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ κ. συνάδελφος δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν ἐμὴν διασάφησιν, ὅτι ὑπάρχουν δύο φαρμακεῖα ἐν Τυρνάβῳ, ἀλλ’ ἐλησμόνησε προσέτι, ὅτι ἐκτὸς τοῦ νόμου τοῦ 1833 ὑπάρχει καὶ νόμος τοῦ 1882, ὁ ὁποῖος εἰδικῶς ἐπέτρεψεν εἰς τοὺς φαρμακοποιοὺς καὶ ἰατροὺς, τοὺς μένοντας ἐν Θεσσαλίᾳ, κατόπιν ἐξετάσεως νὰ λάβωσι τὴν ἄδειαν νὰ μετέρχωνται τὸν φαρμακοποιόν. Ὑπὸ τὴν συνθήκην ταύτην ὑπάρχουσι καὶ λειτουργοῦσι φαρμακεῖα ἐπὶ ὀκτὼ ὅλα ἔτη ἐν Τυρνάβῳ, ὑποκείμενα εἰς τὴν ἐποπτείαν τῶν σχετικῶν διοικητικῶν ἀρχῶν τοῦ Κράτους, ἑπομένως καὶ τὸ φαρμακεῖον αὐτὸ ὑπάρχει καὶ λειτουργεῖ ὡραιότατα, οἱ δὲ συμπολῖταί μου σήμερον μοὶ ἀπέστειλαν ἐκ Τυρνάβου τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἔλαβον, ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀγόρευσις Κοσσονάκου περὶ μὴ ὑπάρξεως φαρμακείου ἐνταῦθα ψευδὴς, καθ’ ἃ ἐπισήμως ἀντεκρούσατε· δι’ ὃ σᾶς εὐχαριστοῦμεν ἐγκαρδίως».

§32ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Σᾶς συγχαίρω διὰ τὰ συγχαρητήρια ταῦτα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον ἐγὼ, εἶναι, ὅτι οἱ ἰατροὶ ὁλοκλήρου τῆς πόλεως Τυρνάβου, ὁ Κωνσταντινίδης, ὁ Δημητριάδης, ὁ Γεωργιάδης καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος ἄλλος, πέντε ἢ ἕξ, μοὶ γράφουν καὶ μοὶ δίδουν ῥητῶς τὴν παραγγελίαν νὰ ὑποβάλω τὴν αἴτησίν των, ὑπογεγραμμένην ἰδίᾳ χειρὶ παρὰ πάντων τῶν ἰατρῶν τούτων.

§33ΣΧΙΝΑΣ. Μετὰ μικρὸν, Κύριοι, θέλομεν ἐπιληφθῆ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν μερικῶν πληροφοριῶν, χρησίμων εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι τοῦδε αἱ πληροφορίαι αὗται δὲν κατετέθησαν παρὰ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ, ἐπειδὴ ἐν τῷ προγράμματί μου ἀνέγραψα ὡς μίαν τῶν ἀρχῶν μου τὴν ἀναστήλωσιν τῶν νόμων, ἐννοῶ νὰ ἐξακολουθήσω τηρῶν τὴν ἀρχὴν ταύτην μέχρι κεραίας, καὶ ἑπομένως ἑκάστοτε, ἐφ’ ὅσον νόμος τις ὑπάρχει, ἐγὼ θέλω ζητεῖ τὴν ἀκριβῆ αὐτοῦ ἐφαρμογὴν καὶ θέλω ἀκολουθεῖ βῆμα πρὸς βῆμα τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 25 Ἰανουαρίου νὰ καταθέσῃ τοὺς σχετικοὺς πίνακας τοῦ παραγομένου ἅλατος καὶ τῶν ἐξόδων τῆς παραγωγῆς αὐτοῦ· μολονότι δὲ εἰσήλθομεν ἤδη εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ θὰ συζητηθῇ ἡ σχετικὴ πίστωσις, ἐλλείπουσιν αἱ πληροφορίαι αὗται. Ἐκτὸς τούτου, διὰ τὴν εὐκολωτέραν καὶ ὀλιγοδαπανωτέραν καλλιέργειαν τῶν ἁλυκῶν εἶχε ληφθῆ τὸ μέτρον κατὰ 1884 νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἁλυκὴ τῆς Ἀναβύσσου, καὶ πράγματι ἐξετελέσθησαν ἔργα τινὰ καὶ ἐξετάθη ἡ ἁλυκὴ πρὸς τὸ ἀνατολικὸν αὐτῆς μέρος· δυστυχῶς ὅμως διὰ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς ἁλυκῆς κατελήφθησαν ἰδιωτικαὶ γαῖαι, ἠγέρθησαν δίκαι, καὶ ἤδη αἱ γενόμεναι δαπάναι, περὶ τὰς 40,000, ἀπωλέσθησαν. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ σχετικοῦ Ὑπουργείου, τὰς σχετικὰς πληροφορίας ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Πρὸς δὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὡς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶχον ἀπευθύνει ἄλλην αἴτησιν, ἀφορῶσαν τὴν Γαλλικὴν ἀποστολήν.

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σήμερον πρόκειται νὰ καταθέσω πληροφορίας τινὰς περὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν καὶ διὰ τοὺς ἀλλοδαποὺς μηχανικούς· αἱ ἄλλαι πληροφορίαι συλλέγονται καὶ θέλουσιν ἴσως κατατεθῆ προσεχῶς.

§35ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπαναλαμβάνω ζητῶν νὰ κατατεθῶσι τὰ σχετικὰ, τὰ ἀποδεικνύοντα πόσα ἔλαβον τὰ μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἐκτὸς τῶν 3,179,000, ἤτοι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἔλαβον ἀπὸ τοῦ 1883 ἐκ τῶν διαφόρων λιμενικῶν ταμείων εἰς μισθοὺς, ἐπιμίσθια κλπ. Ζητῶ πρὸς τούτοις νὰ κατατεθῶσι τὰ σχετικὰ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα κατὰ τὴν 12 καὶ 18 ἱσταμένου· ζητῶ δὲ ταῦτα, διότι διὰ νομοσχεδίου ζητεῖται πίστωσις ἑκατομμυρίων τινῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων. Διὰ νὰ ψηφίσωμεν πιστώσεις ἑκατομμυρίων, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, πῶς ἐξετελέσθησαν καὶ τίνι τρόπῳ ἐκτελοῦνται τὰ ἔργα ταῦτα. Οὐδεμίαν δὲ πίστωσιν ἐννοῶ νὰ ψηφίσω, ἐφ’ ὅσον δὲν γνωρίζω πρὸς τί θέλουσι δαπανηθῆ τὰ χρήματα. Ἐννοῶ λοιπὸν νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα κατὰ τὴν 12 καὶ 18 λήγοντος. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν ἀπαιτοῦσιν οὐδεμίαν ἐργασίαν. Ἐπίσης ἐπέστησα καὶ ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς τε Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως,—καὶ τὸ λέγω ἐντόνως, διότι πρέπει νὰ δώσωμεν μεγάλην προσοχὴν, καθόσον πολλὰ τεκταίνονται,—ἐπὶ τῶν ἐργασιῶν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Διὰ νὰ ἐκφέρω δὲ τὰς λέξεις ταύτας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι τεκταίνονται πάμπολλα. Μεθαύριον θὰ πληρώσῃ τὸ Δημόσιον ἑκατομμύρια, καὶ τότε θέλομεν ἀναλογισθῆ τὰς παραλείψεις, τὰς ὁποίας ἐκάμαμεν καὶ κάμνομεν. Ἐννοῶ δὲ νὰ κατατεθῶσιν ἅπαντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα εἰς τὴν Βουλὴν, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 14 Φεβρουαρίου. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα οὐδεμίαν ἀπαιτοῦσιν ἐργασίαν προεισαγωγικὴν, διότι οὐδὲν ἄλλο ἔχει νὰ πράξῃ ὁ ὑπάλληλος ἢ νὰ ἀποσύρῃ τὰς ἐκδοθείσας πιστοποιήσεις ἐκ τῶν πινάκων τῆς ταξινομήσεως, τὴν ὁποίαν οἱ κύριοι Γάλλοι ὀνομάζουν Barain. Ἀπηύθυνα ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τοῦ Κελλενὲκ, ἂν δηλ. εἰς μέλος τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἦναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἦναι οὐ μόνον μέτοχος, ἀλλὰ καὶ ἱδρυτὴς ἑταιρίας. Ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ ἐξακολουθῶ ἐπιμένων εἰς τὴν ἐρώτησίν μου ταύτην. Εἶναι ἱδρυτὴς, καὶ δύναμαι νὰ τὸ ἀποδείξω. Ὅταν λάβω ἀπάντησιν, θέλω δώσει τὰς δεούσας ἐξηγήσεις. Ἐκτὸς τούτου, ὁ Κελλενὲκ κατηγγέλθη ὑπ’ ἐμοῦ, ὅτι εἰργάσθη εἰς τὰ προεισαγωγικὰ ἔργα τῆς προεκτάσεως τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς δι’ ὑπαλλήλων τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ ἄλλων, τοὺς ὁποίους πληρόνει τὸ Δημόσιον, εἰργάσθη δὲ πρὸς ὄφελος τοῦ κ. Ψύχα, καὶ ἴσως δι’ αὐτὸ ἔγεινε καὶ εἷς τῶν ἱδρυτῶν. Ἤδη θέλω ζητήσει τὴν κατάθεσιν καὶ ἑνὸς ἐγγράφου παρελθόντος χρόνου. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἶναι τῆς ἐν Παρισίοις Ἑλληνικῆς Πρεσβείας, φέρον ἡμερομηνίαν 21/2 Νοεμβρίου 1882. Ἴσως τὸ ἔγγραφον τοῦτο εὑρίσκεται εἴτε εἰς χεῖρας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴτε εἰς χεῖρας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐξ αὐτοῦ θέλει καταδειχθῆ, ὅτι ὁ ἐν Παρισίοις πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος συνεφώνησεν, ἵνα ὁ μὲν πρῶτος τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὁ κ. Ρονδὲλ, λαμβάνῃ 50,000 φράγκα ἐτησίως, οἱ δύο δὲ ἕτεροι, οἱ κ. κ. Κελλενὲκ καὶ Γκοτλὰν, ἀνὰ 30,000 ἕκαστος, οἱ δὲ μετέπειτα ἀνὰ 5,000 ἕκαστος. Ἐνῷ δὲ τοιαύτη συμφωνία ὑπῆρχεν, οἱ Κύριοι, ἐλθόντες ἐνταῦθα, παρεστάθησαν ὡς μηχανικοὶ ἅπαντες, καὶ ἂν ῥίψητε τὸ βλέμμα σας εἰς τὴν σύμβασιν, τήν τε Γαλλικὴν καθὼς καὶ τὴν εἰς τὸ ἑλληνικὸν μετάφρασιν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὸ chef de section, ἀντὶ νὰ μεταφρασθῇ ἀρχηγὸς ἢ τοποτηρητὴς τμήματος, ὠνομάσθη τμηματάρχης εἰς τὴν μετάφρασιν, οἱ δὲ conducteurs ὠνομάσθησαν ὁδηγοὶ μηχανικοῦ, ἔλαβον δὲ, ἀντὶ τῶν 5,000 τῆς συμβάσεως τῆς πρώτης, 9,200 φράγκα, καὶ δυστυχῶς, ἐπειδὴ ἐφάνη ἀνεπαρκὴς ἡ ἀμοιβή των αὕτη, ηὐξήθη κατὰ τὴν τελευταίαν σύμβασιν, ἥτις δυστυχῶς καὶ ἐπεκυρώθη διὰ Β. διατάγματος. Ἐν τέλει θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς, συμφώνως μὲ τὰ ἄρθρα 96–112 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, νὰ ὑποβάλωσι τὰς κατ’ ἐπανάληψιν αἰτηθείσας καταστάσεις.

§36ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι τὰ φαρμακεῖα δὲν πρέπει νὰ γίνωνται ἀφορμὴ κομματικῶν διαπληκτισμῶν. Δυστυχῶς οἱ ἀναφερόμενοι ἰατροὶ ἐννοοῦσιν, ὅτι καὶ τὰ φαρμακεῖα πρέπει νὰ γίνωνται ὄργανα τῆς φατρίας, καὶ τούτου ἕνεκα καταγγέλλουσι τὸν ἐν Τυρνάβῳ φαρμακοποιὸν, ἐνῷ αὐτὸς εἶναι ἱκανὸς καὶ φέρει τὰ καλλίτερα φάρμακα ἐξ Εὐρώπης, οἱ δὲ ἰατροὶ ἐκτελοῦσι συνταγὰς εἰς τὰ φαρμακεμπορεῖα, ἐνῷ τοῦτο εἶναι ἐναντίον τοῦ νόμου.

§37ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§38ΦΙΛΙΟΣ. Ἐν Λαρίσσῃ εἶχεν ἀγορασθῇ οἰκία μετὰ γηπέδου ἐν ἔτει 1882, ὄχι ἀντὶ χιλίων δραχμῶν, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀλλ’ ἀντὶ δραχμῶν πλέον τῶν 3,000 ἢ λιρῶν ὀθωμανικῶν 125. Κατὰ τοῦτο ἡ πληροφορία σας, κύριε συνάδελφε, ἦτο ἀνακριβής....

§39ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου....

§40ΦΙΛΙΟΣ. Σᾶς ἠπάτησεν.... Ἐν ἔτει δὲ 1886, ὅτε ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα, τὴν οἰκίαν ἐκείνην ἐθεώρησεν ἑτοιμόῤῥοπον, καὶ κατεδάφισεν αὐτὴν, διότι ἀνῆκεν εἰς τὸν πολιτευτὴν ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθητε καὶ ὅστις εἶναι ἐδῶ· ἀλλ’ ἐνῷ ἡ οἰκία κατεδαφίσθη, μέρος μέγιστον τοῦ γηπέδου αὐτῆς καὶ ὁλόκληρον τὸ μέρος τῆς αὐλῆς της, ἐκτάσεως πλέον τῶν 2½ στρεμμάτων, δηλαδὴ πλέον τῶν 2½ χιλιάδων πήχεων, κατελήφθη ὑπὸ τοῦ δήμου Λαρίσσης καὶ χρησιμεύει ἤδη ὄχι μόνον ὡς πλατεῖα, ἀλλὰ καὶ ὡς χῶρος ἀνοικτὸς, ἕτοιμος νὰ δεχθῇ τὸ ἀνεγερθησόμενον οἰκοδόμημα τῆς ἀγορᾶς τῆς πόλεως Λαρίσσης. Ἐζητήθη ἡ πληρωμὴ τοῦ γηπέδου τούτου, τὸ ὁποῖον κατελήφθη ὑπὸ τοῦ δήμου δι’ ἀνάγκας δημοτικάς, τὸ δὲ Δημοτικὸν Συμβούλιον ὥρισε πραγματογνώμονα, ὄχι ἄνθρωπον ἐντριβῆ καὶ ἁρμόδιον περὶ τὰ τοιαῦτα, ἀλλ’ ἄνθρωπον πολιτικὸν καὶ προσωπικὸν ἐχθρὸν τοῦ ἰδιοκτήτου, ὁ ὁποῖος, ἐὰν διωρίζετο, ἤθελεν ὁρίσει τὴν τιμὴν τοῦ γηπέδου τούτου, Κύριος οἶδε, εἰς πόσον εὐτελῆ καὶ ἄδικον τιμήν· εἷς τῶν δημοτικῶν συμβούλων, ἐκ τῶν ἐντιμοτέρων τῆς πόλεως, ἐπρότεινεν, ἀντὶ τοῦ προσώπου τοῦ ὑπὸ τοῦ Προέδρου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου προταθέντος....

§41ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ὑπὸ ὁλοκλήρου τοῦ Συμβουλίου.

§42ΦΙΛΙΟΣ. Ὁ Πρόεδρος τὸν ἐπρότεινε, τὸ δὲ Δημοτικὸν Συμβούλιον, διακείμενον φιλικῶς πρὸς τὸν Πρόεδρον, τὸν ἀπεδέχθη. Ὁ μόνος λοιπὸν δημοτικὸς σύμβουλος ἐπρότεινεν, ἀντὶ ἐκείνου, τὸν ἐργοδηγὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνῆκε καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως καὶ ὅστις πάντοτε διορίζεται εἰς ὅλας τὰς ἐκτιμήσεις, αἱ ὁποῖαι ἀποβλέπουσι τὰς ἐκτιμήσεις τῶν γηπέδων, τῶν ὑπὸ τοῦ δήμου καταλαμβανομένων, ἢ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα οἱ ἰδιῶται καταλαμβάνουσιν ἀπὸ τὸν δῆμον. Ὁ Νομάρχης, ὡς πάντοτε, ἐνέκρινε τὸν ἐργοδηγόν· ὁ ἐργοδηγὸς δὲ καὶ ὁ ὑπὸ τοῦ ἰδιοκτήτου διορισθεὶς πραγματογνώμων ὥρισαν τὴν τιμὴν, ὄχι πρὸς δραχμὰς 10, κύριε Κοσσονάκε, ἀλλὰ πρὸς δραχμὰς 4· ὑπάρχει δὲ γήπεδον, παρακείμενον πρὸς τὸ περὶ οὗ πρόκειται, τὸ ὁποῖον κατέλαβεν ὁ δῆμος, ἀνῆκον εἰς τὸν νῦν δήμαρχον Γαλάτην, τὸν φίλον σας, καὶ τὸ γήπεδον ἐκεῖνο ἀπεζημιώθη παρὰ τῶν γειτόνων, οἱ ὁποῖοι τὸ κατέλαβον ἀντὶ 10 δραχμῶν κατὰ μέτρον· ὑπάρχει γήπεδον, παρακείμενον πρὸς τὸ περὶ οὗ πρόκειται, ὑπὸ τοῦ δήμου καταληφθὲν, τὸ ὁποῖον ἐξετιμήθη πρὸς δραχμὰς 10· ὑπάρχουν ἄπειροι πράξεις τῶν παρακειμένων γειτόνων, οἱ ὁποῖοι ἀπεζημιώθησαν διὰ τὰ γήπεδά των, πράξεις ὑπὸ πραγματογνωμόνων γενόμεναι, αἱ ὁποῖαι ὁρίζουν τὴν ἀξίαν τῶν ἐκεῖ γηπέδων πρὸς δραχμὰς 10· ὑπάρχει δίκη ἐκκρεμὴς μεταξὺ ἄλλων γειτόνων καὶ τοῦ δήμου, διότι δὲν συνεφώνησαν, καὶ αὐτοὶ μὲν ζητοῦν 10 δραχμὰς τὸν πήχυν, ὁ δὲ δῆμος προσφέρει δραχμὰς 4 μόνον. Σᾶς ἠπάτησαν λοιπὸν, κύριε συνάδελφε.

§43ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§44ΦΙΛΙΟΣ. Ὁ ὑπὸ τοῦ Νομάρχου ὁρισθεὶς πραγματογνώμων δὲν ὡρίσθη ὑπὸ μόνου τοῦ δημοτικοῦ συμβούλου, περὶ οὗ ὡμιλήσατε, ἀλλ’ εἶχεν ὑποδειχθῆ πρὸς αὐτὸν παρὰ τοῦ Δημάρχου, ὁ ὁποῖος εἶναι φίλος σας, διότι βεβαίως ὁ Γαλάτης ἦτο καὶ εἶναι φίλος σας.

§45ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Τὸν ὑπέδειξεν εἷς δημοτικὸς σύμβουλος.

§46ΦΙΛΙΟΣ. Ὁ Δήμαρχος τὸν ὑπέδειξεν εἰς τὸν δημοτικὸν σύμβουλον· καὶ ὀρθῶς ἔπραξε, διότι ἀπὸ τριετίας εἰς τὸν ἐργοδηγὸν τοῦτον ἀνατίθενται αἱ τοιαῦται ἐργασίαι.

§47ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ πλέον.

§48ΛΕΒΙΔΗΣ. Λυπηρὸν ἄγγελμα ἀνεκοινώθη εἰς τὸν συμπολίτην μου κ. Ζυγομαλᾶν καὶ εἰς ἐμὲ, ὁ θάνατος τοῦ ὑποστρατήγου Γεωργίου Λάππα, ὅστις ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ὑπηρέτησε τὴν πατρίδα ὡς βουλευτής. Νομίζω ὅτι ἐκφράζω τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἐὰν παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ σκεφθῇ, τίνι τρόπῳ θέλει διαβιβάσει πρὸς τὴν οἰκογένειαν τοῦ μεταστάντος τὰ συλλυπητήρια τῆς Βουλῆς.

§49ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω ὅτι καθῆκον ἔχει ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ διὰ τοῦ Προεδρείου τὴν λύπην αὐτῆς εἰς τὴν χήραν καὶ τὸν μόνον αὐτῆς υἱὸν διὰ τὸν θάνατον ἀνδρὸς, ὅστις ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἐν τῇ Βουλῇ παρήδρευσε καὶ πολλὰ ὑπὲρ πατρίδος ἔπραξεν, ἄνευ οὐδενὸς συμφέροντος, καὶ ὡς στρατιώτης ὑπηρέτησε τὴν πατρίδα. Οὐδὲν ἄλλο ἀτυχῶς ὑπολείπεται ἡμῖν, τοῖς ἐργαζομένοις νυχθημερὸν ὑπὲρ τοῦ Κράτους, εἰμὴ μόνον αὐτὴ ἡ τιμή· ἐφ’ ὅσον ζῶσιν, οἱ ἀτυχεῖς Βουλευταὶ οὐδὲν ἄλλο ἀκούουσιν ἢ ὕβρεις, συκοφαντίας, σχετλιασμοὺς, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν πάντες. Θνήσκοντες τοὐλάχιστον ἂς ἔχωσι τὴν παρηγορίαν, ὅτι τυγχάνουσι τῶν τιμῶν τῶν ὀφειλομένων αὐτοῖς.

§50Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀποθανὼν ὑποστράτηγος Γεώργιος Λάππας διετέλεσε πάντοτε σχεδὸν μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, πρὶν ἢ συμβῇ εἰς αὐτὸν ἡ συμφορὰ ν’ ἀπολέσῃ τὴν ὅρασιν αὑτοῦ. Οἱ πλεῖστοι ἐξ ἡμῶν, οἵτινες ἐτυγχάνομεν μέλη τῆς Βουλῆς, ἐνθυμούμεθα αὐτὸν μετὰ συγκινήσεως ὡς ἕνα τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν εὐσυνειδήτως ὑπὲρ τῶν κοινῶν ὑποθέσεων· δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει σπεύσει νὰ συνοδεύσῃ τὴν ἐκφορὰν τοῦ νεκροῦ μετὰ τῆς αὐτῆς τιμῆς καὶ τῆς ὑπολήψεως, ἡ ὁποία ὀφείλεται εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διαπράττουσι τὰ δημόσια, καὶ μεριμνῶσι περὶ αὐτῶν εὐσυνειδήτως καὶ χρηστῶς.

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ᾼΦΕʹ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τῶν πληρωμάτων τοῦ στόλου.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 248).

§53Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκ τῶν πολλῶν ζητηθεισῶν πληροφοριῶν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λαρίσσης, ἠδυνήθην νὰ καταθέσω τινὰς μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Βουλήν, ὑπολείπονται δὲ καὶ ἄλλαι πολλαὶ, τὰς ὁποίας θέλω σήμερον δυνηθῆ νὰ περισυλλέξω, ὅσον εἶναι δυνατὸν ταχύτερον. Σήμερον κατατίθημι πίνακα, δηλοῦντα τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἰς μισθοὺς ἐπληρώθησαν εἰς τὰ μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κατὰ τὰ ἔτη 1883 μέχρι 1890, τὰ δὲ ποσὰ ταῦτά εἰσι τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς μισθοὺς προσωπικοῦ ἐπληρώθησαν 2,453,839 δραχμαὶ καὶ 23/00, εἰς ὁδοιπορικὰ καὶ ἀποζημιώσεις ἐπληρώθησαν 437,240 καὶ 35/00, εἰς ἐνοίκια καὶ γραφικὰ ἐπληρώθησαν 75,499 καὶ 60/00. Τὸ ὅλον τῶν πληρωθέντων εἰς τὰ μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κατὰ τὸ εἰρημένον χρονικὸν διάστημα ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 2,986,579 καὶ 18/00.

§54ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἰς χρυσὸν ἢ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια;

§55ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς χρυσόν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐζήτησε πληροφορίας καὶ περὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν εἰς ἀλλοδαποὺς μηχανικούς, προσληφθέντας, πλὴν τῶν μελῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Εἰς τοιούτους ἐπληρώθησαν ἀπὸ τοῦ 1884 μέχρι τοῦ 1890 φράγκα 599,707 καὶ 11/00 εἰς μισθοὺς, 134,321 καὶ 05/00 εἰς ὁδοιπορικὰ καὶ ἀποζημιώσεις, ἐν ὅλῳ 734,028 καὶ 16/00. Ὥστε τὸ ὁλικὸν ποσὸν, τὸ δαπανηθὲν εἰς μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ εἰς ἄλλους ἀλλοδαποὺς μηχανικούς, ἀνέρχεται εἰς 3,720,607 δραχμὰς καὶ 34/00.

§56ΣΧΙΝΑΣ. Νὰ τυπωθῇ παρακαλῶ.

§57ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Χθὲς τὸ ἑσπέρας ἕτερος ἐκ Λαρίσσης συνάδελφος ἐπετίμησε τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διότι δὲν ἔσπευσε νὰ καταθέσῃ μέχρι τοῦδε τὸν φάκελλον τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα πραγματεύονται περὶ τῆς διαταχθείσης πρὸ δύο ἐτῶν ἀποβολῆς ἀπὸ τοῦ στρατοῦ 26 ὑπαξιωματικῶν καὶ περὶ τῆς διαταχθείσης κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἀκυρώσεως τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, καὶ ἑπομένως περὶ τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν εἰρημένων ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸν στρατόν· ἐγὼ δὲ, ὑπολαβὼν, ὅτι ὁ φάκελλος, τὸν ὁποῖον κατέθεσα εἰς τὴν Βουλὴν, περιελάμβανε μόνον τὰ ἔγγραφα, τὰ πραγματευόμενα περὶ τοῦ ἀτυχήματος τῆς Κούτρας, προσεπάθησα νὰ δικαιολογήσω τὴν βραδύτητα περὶ τὴν κατάθεσιν τῶν περὶ τῶν εἰρημένων ὑπαξιωματικῶν ἐγγράφων, ὑπεσχέθην δὲ εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι θέλω τάχιστα φροντίσει, ἵνα κατατεθῶσι καὶ ταῦτα, ἀλλ’ ἔσφαλον, διότι μετὰ τοῦ φακέλλου τῶν ἐγγράφων, τῶν ἀφορώντων τὰ τῆς Κούτρας, κατετέθη ἔκτοτε καὶ ὁ φάκελλος περὶ τῶν ἀποβληθέντων κατὰ τὸ 1888 εἴκοσι καὶ ἓξ ὑπαξιωματικῶν· ἑπομένως εἰδοποιῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ οἱανδήποτε πληροφορίαν θέλει ἐκ τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἐγένετο παράλειψίς τις. Χθὲς ἐλύθη ἡ συνεδρίασις, ἐν τῷ συζητεῖσθαι τὴν πρότασιν νόμου, τὴν γενομένην ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λαρίσσης, περὶ δικηγορικῶν συλλόγων, ἡ δὲ συνεδρίασις ἐλύθη διότι ἐπροτάθη ἡ ἔλλειψις ἀπαρτίας κατὰ τὴν συζήτησιν. Προσῆκον λοιπὸν ἦτο νὰ ταχθῇ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον ἐν τῇ σημερινῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς, περὶ ἧς εἴρηται, προτάσεως νόμου, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προτάξῃ ταύτην πάσης ἄλλης ἐργασίας.

§58Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εὐχαριστῶ, κύριε Πρόεδρε. Ὑπενθυμίζω, ὅτι ταὐτοχρόνως διὰ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεώς μου εἶχον ζητήσει πληροφορίας δι’ ἕνα ἐνωμοτάρχην, ὅστις εἶχε κηρυχθῆ ἔκπτωτος τοῦ βαθμοῦ του ἀπὸ τὴν τέως Κυβέρνησιν, καὶ ἀνεκατετάχθη, ἐναντίον τοῦ νόμου, κατὰ τὰς πληροφορίας μου.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον λοιπὸν ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τῆς προτάσεως νόμου περὶ δικηγορικῶν συλλόγων. Χθὲς εἴχομεν μείνει εἰς τὸ ἄρθρον 13, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἀρχόμεθα σήμερον. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, εἰς αʹ συζήτησιν).

§60Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εὐχαριστῶ τὴν Βουλὴν, ἥτις εὐηρεστήθη νὰ ψηφίσῃ σήμερον εἰς αʹ ἀνάγνωσιν τὴν πρότασίν μου περὶ δικηγορικῶν συλλόγων· ἤθελον δὲ παρακαλέσει καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, κατὰ τὰς ὀλίγας συνεδριάσεις, αἵτινες ὑπολείπονται, νὰ δοθῇ εὐκαιρία, ὥστε ἡ πρότασις αὕτη νὰ ψηφισθῇ καὶ εἰς τὰς δύο ἄλλας ἀναγνώσεις.

§61ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄνευ συζητήσεως ὅμως.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1891. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§63ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπισκόπησις τῶν πολιτικῶν τῆς χώρας πραγμάτων καὶ ἡ ἐξέτασις τῶν πράξεων καὶ παραλείψεων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καθιερώθη καὶ παρ’ ἡμῖν ὡς δικαίωμα καὶ καθῆκον τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ ἄσκησις τοῦ δικαιώματος τούτου, ἐπιτρεπομένη ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐπιβάλλεται ἡμῖν νῦν, μετὰ προηγηθεῖσαν πολιτικὴν μεταβολήν. Ἀφ’ ἧς ἐγένετο ἡ πολιτικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, ἐπῆλθε πολιτικὴ μεταβολὴ ὑψίστης σπουδαιότητος, ὡς ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν ἐκλογῶν τῆς 14ης Ὀκτωβρίου. Ὡς γνωστὸν, ἀνήκω εἰς τὴν πολιτικὴν ἐκείνην μερίδα, ἥτις ἐξῆλθε τῶν ἐκλογῶν τῆς 14ης Ὀκτωβρίου ἡττημένη, ἀλλ’ ἥτις ἐπεδείξατο πάντοτε ἀμέριστον σεβασμὸν καὶ εὐλάβειαν πρὸς τὴν ἐτυμηγορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Μεθ’ ὅλην τὴν ἣν αἰσθάνομαι εὐλάβειαν πρὸς τὴν ἐτυμηγορίαν, τὴν ἐκδηλωθεῖσαν ἐν ταῖς ἐκλογαῖς τῆς 14ης Ὀκτωβρίου, νομίζω, ὅτι δὲν κωλύομαι νὰ συζητήσω ἐπὶ τῶν αἰτίων καὶ τῆς ἐννοίας τῆς πολιτικῆς ταύτης μεταβολῆς. Αἱ περὶ τῶν θεμάτων τούτων κοινοβουλευτικαὶ συζητήσεις σκοποῦσιν ὄχι μόνον εἰς τὴν μόρφωσιν πεποιθήσεων ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν διαμόρφωσιν τῆς κοινῆς γνώμης, ἡ ὁποία ἐπιδρᾷ ἐμμέσως ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐπὶ τῆς τύχης τῶν δημοσίων ἡμῶν πραγμάτων. Ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουσι πολλοὶ παρ’ ἡμῖν οἱ φρονοῦντες, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὕτη μεταβολὴ ὑπῆρξε προϊὸν τῆς ἰδιοῤῥύθμου ἰδιοσυγκρασίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, μὴ συμβιβαζομένης πρὸς τὰς μακροχρονίους Κυβερνήσεις. Κατὰ τούτους, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς χαρακτηρίζεται ὡς ἁψίκορος καὶ ὡς φιλόκαινος. Ἐγὼ δὲν παραδέχομαι τὴν γνώμην ταύτην. Ἴσως εἰς παρῳχημένους χρόνους τοῦ νεωτέρου πολιτικοῦ ἡμῶν βίου ὑπῆρξαν πολλοὶ οἱ ἀρεσκόμενοι εἰς τὰς συνεχεῖς ὑπουργικὰς μεταβολάς· ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἐκ πείρας ἐβεβαιώθη, ὅτι ἐκ τῶν μεταβολῶν τούτων πάντοτε τὰ δημόσια ἡμῶν πράγματα ὑπέστησαν βλάβην ἀνεπανόρθωτον, καὶ ἀφ’ ἧς αἱ μακροχρόνιοι παρ’ ἡμῖν Κυβερνήσεις παρέσχον δείγματα δράσεως ἐπωφελοῦς ἐπὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἡ δημοσία γνώμη ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο μετεβλήθη. Κατ’ ἐμὲ, ἡ πολιτικὴ μεταβολὴ τῆς 14ης Ὀκτωβρίου ὀφείλεται εἰς τὴν παραπλάνησιν τῆς πλειονοψηφίας τῶν ἐκλογέων (θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ).... Μὴ ἀνησυχεῖτε. Ἐγὼ δὲν ἀνῆλθον ἐνταῦθα, προτιθέμενος νὰ εἴπω πράγματα εὐχάριστα εἰς ὑμᾶς, τοὺς ἀποτελοῦντας νῦν τὴν πλειονοψηφίαν· ἐγὼ ἀνῆλθον ἐνταῦθα, ἵνα ἐκδηλώσω τὰς ἐμὰς πεποιθήσεις πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§64ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἔχει δίκαιον. Ἰδέα του εἶναι.

§65ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε λοιπὸν πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι, ὅσα καὶ ἂν εἴπω ἐντεῦθεν, πιθανώτατα ἔσονται δυσάρεστα εἰς ὑμᾶς. Ὥστε μὴ ἀνησυχεῖτε ἀπὸ τοῦδε. Ἡ τέως Ἀντιπολίτευσις εἶχεν ἐντείνει τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν εἰς τὸ ὕπατον σημεῖον τῆς ἐντάσεως αὐτοῦ, εἶχε δὲ ὑπερβῆ τὰ ὑπὸ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος διαγραφόμενα ὅρια. Τίς ἐκ τῶν παρακαθημένων ἐν τοῖς ἑδωλίοις τῶν Βουλευτῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὡς ἀπὸ σκοπιᾶς καλυπτούσης τοὺς ἀνευθύνως λαλοῦντας, ἐξετοξεύοντο ὑπὸ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως βαρεῖαι αἰτιάσεις καὶ μομφαὶ κατὰ τῶν μελῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τῶν ὑποστηριζόντων αὐτὴν Βουλευτῶν τῆς πλειονοψηφίας; Τίς δύναται νὰ λησμονήσῃ, ὅτι ἐντεῦθεν ἐνεκαλοῦντο οἱ προκάτοχοι Ὑπουργοὶ ὡς μηδὲν ἕτερον διὰ τῆς πολιτείας αὐτῶν σκοποῦντες ἢ τὴν ὑπονόμευσιν τῶν ἐθνικῶν ἐλευθεριῶν ἡμῶν; Ἐνεκαλοῦντο οἱ Ὑπουργοὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὡς παραβιάζοντες τοὺς νόμους χάριν φατριαστικῶν σκοπῶν! Ἐνεκαλοῦντο ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὡς καταστήσαντες προβληματικὴν τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης! Ἐνεκαλοῦντο ὡσαύτως ὡς παραμελήσαντες τὸ παράπαν τὰ τῆς παιδείας! Ἐνεκαλοῦντο ὡς βέβηλον τιθέντες χεῖρα ἐπὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἐκκλησίας! Παριστῶντο ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὡς ὀλιγώρως πολιτευθέντες εἰς πᾶν ὅ,τι ἀφεώρα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ διοργάνωσιν τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας! Ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις ἐνεκαλοῦντο ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ἐξάντλησις καὶ κάματος εἰς τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς χώρας! Ἐνεκαλοῦντο ὡσαύτως, ὅτι, ἐνῷ τοσούτῳ βαρεῖαν ἐπέβαλλον φορολογίαν, δὲν κατώρθωσαν οὐδ’ αὐτὸ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ ἐπιτύχωσιν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐλλείμματα ἐπὶ ἐλλειμμάτων καθ’ ὅλα τὰ παρελθόντα ἔτη ἐπεσώρευσαν, καὶ, τὸ χείριστον, ηὔξησαν τερατωδῶς τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος!! Τίς δὲν ἐνθυμεῖται τὴν ἀγόρευσιν τοῦ τέως ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νῦν δὲ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς ληξάσης περιόδου, ἤτοι πρὸ ἑνὸς ἀκριβῶς ἔτους, ὅτε, ὁμιλῶν ἐντεῦθεν καὶ ἀποτεινόμενος μᾶλλον πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ἢ πρὸς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, ἔλεγε πρὸς αὐτοὺς, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1889 εἰσέπραξεν ἡ καθεστηκυῖα Κυβέρνησις 125 ἑκατομμύρια πλέον τῶν ὅσα εἰσεπράττοντο πρὸ τοῦ 1882; Ἔλεγε πρὸς αὐτοὺς, ὅτι, ἐνῷ τὸ δημόσιον χρέος κατὰ τὸ 1882 ἀνήρχετο εἰς 412 ἑκατομμύρια, ἀνεβίβασεν αὐτὸ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἰς 760 ἑκατομμύρια· χαρίζων δὲ λόγῳ τῶν τελεσθέντων δημοσίων ἔργων 100 περίπου ἑκατομμύρια, διεκήρυττεν, ὅτι 380 περίπου ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν ἄνευ λόγου! Αὐταῖς δὲ λέξεσι διεκήρυττεν, ὅτι «ἀνεγίνωσκεν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς καὶ οὐδὲν εὕρισκεν ἀντάλλαγμα τῆς τοσαύτης καταναλώσεως τῶν διὰ τῆς φορολογίας καὶ τῶν δανείων πορισθέντων χρημάτων!» Πάντα ταῦτα ἀνῃρέθησαν ἐπανειλημμένως, ἀλλ’ ἐπανελαμβάνοντο καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐνώπιον τῶν ἐκλογικῶν συλλόγων κατὰ σύστημα, ὅπερ κατέλειπεν ἐντυπώσεις ἐν τῇ συνειδήσει τῶν ἁπλουστέρων ἐκλογέων. Ἵνα ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς τῆς συζητήσεως, ἣν προκαλῶ ἐντεῦθεν, εἶναι ἀνάγκη νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, Κύριοι, νὰ ἐπισκοπήσωμεν διὰ βραχέων τὴν πολιτείαν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τὴν πολιτείαν τῆς πλειοψηφίας τῆς παρελθούσης Βουλῆς, διότι ἐκ τῆς ἐπισκοπήσεως ταύτης θέλομεν πορισθῆ ἀποδείξεις, ἂν τῷ ὄντι ἡ τέως Ἀντιπολίτευσις εἶχε δίκαιον νὰ ἐγκαλῇ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειοψηφίαν τῆς ληξάσης Βουλευτικῆς περιόδου ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὡς διασπαθήσασαν τὸν δημόσιον πλοῦτον καὶ ὡς μὴ συντελέσασαν εἰς τὴν προαγωγὴν καὶ τὴν εὐημερίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν κατὰ Μάϊον τοῦ 1886. Τίς ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι τὰ παρ’ ἡμῖν εἶχον λίαν ἀνωμάλως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην; Ἐπὶ 8 ἤδη μῆνας διετελοῦμεν ἐπὶ ποδὸς πολέμου· εἶχον τὸ παράπαν διακοπῆ καὶ αἱ εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου καὶ αἱ κοινωνικαὶ συναλλαγαί· εἶχεν ἀνακοπῆ ἡ λειτουργία τοῦ οἰκονομικοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ἡμετέρας κοινωνίας· ἦτο ἡ Ἑλλὰς ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ ἐξηντλημένη ὑλικῶς τε καὶ ἠθικῶς. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ ἐξετασθῇ, ἂν τὰ προηγηθέντα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐγένοντο, ὡς ἔδει, ἐν τῷ ἐθνικῷ συμφέροντι· μόνον περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, ἰδίως τῶν ἀποτελεσμάτων, ἅτινα ἐπήνεγκον τὴν ἐπιδείνωσιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, πρόκειται νὰ συζητήσωμεν σήμερον ἐντεῦθεν. Ἡ ἐπιστρατεία τοῦ 1885 καὶ ἐν γένει ἡ διαχείρισις τῶν χρήσεων τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886 ἐπεδείνωσαν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν. Δὲν ἀξιῶ, ὅτι, ὅτε ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἡ προκάτοχος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εὗρεν ἐν ἀνθηρᾷ καταστάσει τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν. Ὡς ἐκ τῶν ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα ἀφῆκαν αἱ χρήσεις τῶν ἐτῶν 1882, 1883 καὶ 1884 ἕνεκεν τῆς ἐκτάκτου ἀφορίας τῶν δύο ἐκ τῶν τελευταίων αὐτῶν ἐτῶν, καὶ ὡς ἐκ τῆς ἀποτυχίας τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, διὰ τοῦ ὁποίου ἐσκοπεῖτο ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅτε ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1885, βεβαίως δὲν εὗρεν εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν· οὐδὲ εἶναι θέμα ἐξετάσεως σήμερον, ἐὰν παρέμενεν ἔτι ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1882, ἂν διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον βραδύτερον ἐφήρμοσε, δὲν ἤθελε διορθώσει καὶ βελτιώσει τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν. Ὡς εἶχον τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἡμῶν ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνη, ἀπῃτεῖτο ἔκτακτον πολιτικὸν σθένος, ἀπῃτεῖτο σπάνιον πολιτικὸν θάῤῥος, ἵνα ἀναλάβῃ τις τὰς ἡνίας τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ἔργον ἀπέβαινε δυσχερέστερον εἰς τὸν νῦν ἡγέτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅστις τότε ἔσχε τὸ σθένος τοῦτο, διότι ἐν τῇ προηγουμένῃ αὐτοῦ τριετεῖ ὑπουργίᾳ ἠδύνατο νὰ αἰσθανθῇ εὐλόγως ἀπογοήτευσιν ἕνεκα τῆς ἀποπείρας, τὴν ὁποίαν εἶχε πειραθῆ πρὸς βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἐν τῇ τριετεῖ ἐκείνῃ διοικήσει, ἀποπείρας, ἥτις κατεδικάσθη ὑπὸ τῆς ἐτυμηγορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐν ταῖς ἐκλογαῖς τῆς 7 Ἀπριλίου 1885. Καὶ ὅμως καὶ μετὰ τὸ προηγούμενον αὐτὸ ἔσχε τὸ πολιτικὸν σθένος νὰ ἀναλάβῃ τὴν κυβέρνησιν τοῦ Κράτους, ἴσως δὲ ἦτο κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὁ μόνος παρ’ ἡμῖν πολιτευτὴς, ὅστις εἶχεν ἐν ἑαυτῷ, κατώρθου δὲ νὰ μεταδίδῃ καὶ εἰς τοὺς φίλους του, τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐνεῖχεν ἐν ἑαυτῇ παραγωγικὰς δυνάμεις ἐπαρκεῖς, εἶχεν ἐν ἑαυτῇ ζωτικὴν δύναμιν ἀποχρῶσαν, ὥστε ν’ ἀντιστῇ εἰς τὰς ἐπιβαρύνσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπέβαινον ἀναπόφευκτοι, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὰς δυσχερείας τῆς ἐπιδεινωθείσης οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως. Οὐδεμία ὑπῆρχε διέξοδος ἢ ἡ αὔξησις τῆς καθεστηκυίας φορολογίας. Δὲν εἶναι οὐδὲ δημοτικὸν, οὐδὲ ἐπιθυμητὸν εἰς οἱονδήποτε πολιτικὸν ἄνδρα, ὅταν ἀνέρχηται ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, νὰ προκαλῇ ἀμέσως παρὰ τοῦ Κοινοβουλίου τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας, ἐν τοιαύταις μάλιστα διαστάσεσιν, ὥστε νὰ γεννῶνται ἐνδοιασμοὶ εἰς πολλοὺς τῶν ἀντιπροσώπων, ἂν θὰ ἀντιστῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῶν ὁποίων παρ’ αὐτοῦ ἐζήτει ἡ Κυβέρνησις φόρων. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ Μαΐου 1886, ἀφοῦ μετὰ δραστηριότητος εἰργάσθη πρὸς ἄμεσον ἐπούλωσιν τῶν πληγῶν, ἃς εἶχεν ἀφήσει ἀνοικτὰς ἡ ἐπιστρατεία τοῦ 1885, ἀφοῦ δι’ ἑνὸς δανείου ἐσωτερικοῦ κατώρθωσε νὰ πληρώσῃ χρέη εἰς χρυσὸν, ὀφειλόμενα ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διὰ προμήθειαν ὑλικοῦ, χρησιμοποιηθέντος εἰς τὴν ἐπιστρατείαν τοῦ 1885, ἐνεφανίσθη μετὰ θάῤῥους ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν αὐτοῦ τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς σύστημα, τὸ ὁποῖον συνίστατο εἰς τὴν ἐπιβολὴν νέων τινῶν φόρων, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὴν αὔξησιν τῆς καθεστηκυίας φορολογίας. Ἡ Βουλὴ τοῦ 1885, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβλήθη τὸ φορολογικὸν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης σύστημα, ἔδειξεν ἐνδοιασμούς τινας, ἄλλως τε φυσικοὺς, διότι αὕτη ἀπέῤῥεεν ἀπὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 7 Ἀπριλίου 1885. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῶν ἐνδοιασμῶν τούτων, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο νὰ αὐξηθῇ ἡ παρ’ ἡμῖν φορολογία κατὰ 40% σχεδὸν, ὀρθῶς ἐσκέφθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν, ὅπως ἀκουσθῇ ἡ ἐτυμηγορία τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν. Μὲ τὸ οἰκονομικὸν λοιπὸν πρόγραμμα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τὸ ἐφαρμοσθὲν κατὰ τὰ μετέπειτα ἔτη, ἐνεφανίσθημεν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων ἡμῶν κατὰ τὴν 4 Ἰανουαρίου 1887, καὶ ὑπὸ τὸ πρόγραμμα τὸ οἰκονομικὸν ἐκεῖνο ἐξελέχθημεν οἱ πλείονες τῶν μελῶν τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ἔχοντες ἐντολὴν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Ὡς ἦτο ἑπόμενον, τὸ οἰκονομικὸν τοῦτο σύστημα συνεζητήθη ἐν τῇ πρώτῃ Βουλευτικῇ συνόδῳ κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887. Κρατερὸς συνήφθη τότε ἀγὼν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συμπολιτεύσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀφ’ ἑτέρου. Ἴσως ἦτο ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ διῄρει Συμπολίτευσιν καὶ Ἀντιπολίτευσιν μία ἀρχὴ πολιτικὴ σπουδαιοτάτη. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔλεγε πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, ὅτι οὐδεμία ἑτέρα ὑπάρχει διέξοδος, ἐὰν ἀφορῶμεν εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, ἢ ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἔστω καὶ ἂν τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα εἰς αὐτὸν θὰ ἐπιβάλωμεν, εἶναι βαρύτατα. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅμως εἶχεν ἀντιθέτους γνώμας. Ἵνα μὴ παρεξηγηθῶ, διερμηνεύων ἐντεῦθεν ἃς εἶχεν ἡ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης Ἀντιπολίτευσις ἰδέας ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἀναγνώσω εἰς αὐτὴν τὴν ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐξεπροσώπει τὸ φρόνημα τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως, ἄνευ σχολίων. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ δηλώσω, ὅτι μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης ἦσαν δύο Βουλευταὶ, οἵτινες σήμερον κάθηνται ἐπὶ τὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Τὰ συμπεράσματα τῆς ἐκθέσεως ταύτης ἔχουσιν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου δὲν ἐπιτρέπει νὰ παραδεχθῶμεν ὡς δυνατὴν τὴν βεβαίωσιν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων ἐσόδων. «Αἱ παραγωγικαὶ τοῦ ἔθνους δυνάμεις ἔπαθον σπουδαίως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. «Καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τόπου ἤθελεν εἶσθαι ἀνθηρὰ, τοιαύτη αὔξησις φορολογίας καὶ ἂν ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ, ἤθελε βεβαίως πιέσει καὶ περιστείλει τὰς παραγωγικὰς τοῦ ἔθνους δυνάμεις. Ἐπιβαλλομένη ὅμως ἐν ἐποχῇ ἀναμφισβητήτου οἰκονομικῆς δυσχερείας, οὐδεμίαν δύναται νὰ παράσχῃ ἐλπίδα πραγματοποιήσεως τῶν δι’ αὐτῆς ἐπιδιωκομένων προσόδων, παρέχει ὅμως τὴν πιθανότητα, ὅτι καὶ διὰ τῆς μερικῆς πραγματοποιήσεως αὐτῶν θέλει συντρίψει τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τοῦ ἔθνους καὶ καταστήσει αὐτὰς ἀνικάνους ἐν τῷ μέλλοντι νὰ δώσωσιν εἰς τὸ Δημόσιον ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν προσόδων, ἃς ἔδωκαν αὐτῷ κατὰ τὸ παρελθόν. «Θεωροῦντες ἀδύνατον τὴν πραγματοποίησιν τοιαύτης φορολογίας καὶ πιστεύοντες, ὅτι καὶ μόνη ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῆς δύναται νὰ συντρίψῃ τὰς παραγωγικὰς τοῦ τόπου δυνάμεις, δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως θέλει ἐπιτύχει τὴν θεραπείαν ἁπασῶν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους καὶ τὴν ἀνελλιπῆ ἀπότισιν τῶν ὀφειλῶν τοῦ Δημοσίου. «Ὀφείλομεν νὰ ἐπιζητήσωμεν δι’ ὀργανικῶν μεταῤῥυθμίσεων ἐν τοῖς κλάδοις τῆς δημοσίας διοικήσεως σπουδαίας οἰκονομίας, ἀλλὰ μόνον τόσας, ὅσαι εἶναι δυναταὶ ἄνευ παραλύσεως τῆς καλῆς αὐτῶν λειτουργίας. Αἱ οἰκονομίαι δὲ αὗται δὲν δύνανται νὰ φθάσωσι τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 23,230,000, ὅπερ ὀφείλομεν νὰ οἰκονομήσωμεν. Ὅθεν μοιραίως θεωροῦμεν ἐπιβαλλομένην τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσωμεν μέρος τῶν ἀναγκαίων οἰκονομιῶν καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους...... Τὴν οἰκονομίαν, ἣν θεωροῦμεν ἀναγκαίαν νὰ ἐπιζητήσωμεν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους, δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν διὰ τῆς ἀναβολῆς τῆς πληρωμῆς τοῦ χρεωλυσίου τῶν κυριωτέρων δανείων ἡμῶν, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν αὕτη ἤθελεν εἶσθαι ἀνεπαρκὴς πρὸς ἐπίτευξιν θετικοῦ καὶ ἀναμφισβητήτου ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ, δι’ ἑτέρου ἐπὶ τῶν δανείων ἡμῶν οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ, ἐξασφαλίζοντος τοιοῦτον ἰσοζύγιον.» Οὐδενὸς σχολίου ὑφίσταται ἀνάγκη. Μόνη ἡ ἀνάγνωσις τῆς ἐκθέσεως τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς παρέχει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πρόγραμμα τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀπέκρουε πάσῃ δυνάμει τὴν ἐπιβολὴν νέων φόρων, εὕρισκε δὲ, ὅτι δι’ οἰκονομιῶν ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου διὰ τῆς καταργήσεως τῶν χρεωλυσίων καί τινων ἄλλων οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, ἀναγομένων πάντοτε εἰς τὸ δημόσιον χρέος, ἤθελεν ἐπιτευχθῆ τὸ ἰσοζύγιον τοῦτο. Ἡ συζήτησις ὑπῆρξε διεξοδική· ἡ δὲ Συμπολίτευσις ἀπέδειξεν ἐν τῇ συζητήσει ἐκείνῃ, ὅτι, ἐὰν ἐγίνετο ἀποδεκτὸν τὸ σύστημα, ὅπερ ὑπεδείκνυεν ἡ μειοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου, ἀπέβαινεν ἀδύνατος ἡ βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, καὶ ἐτίθετο ἐκποδὼν πᾶσα πρόοδος ἐν τῷ τόπῳ. Κατὰ τὸ σύστημα τῆς μειοψηφίας, ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀθετήσῃ ἃς εἶχεν ἀναλάβει ὑποχρεώσεις πρὸς τοὺς πιστωτὰς αὐτῆς. Ὁποῖαι δὲ αἱ συνέπειαι τῆς τοιαύτης ἀθετήσεως, εἶναι περιττὸν νὰ μεταδώσω ὑμῖν, διότι οἱ πάντες ἐννοεῖτε αὐτὰς, καὶ διότι αὗται παρεστάθησαν τότε ἐν πάσῃ αὐτῶν τῇ εἰδεχθεῖ μορφῇ ὑπὸ τῶν πονούντων ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος τῆς χώρας. Εὐτυχῶς ἡ πλειοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου δὲν ἐδέχθη τὸ σύστημα, τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τῆς μειοψηφίας ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ, ἐπεδοκίμασε δὲ πληρέστατα τὸ προβληθὲν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως οἰκονομικὸν σύστημα. Καὶ οὕτω τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἤρξατο λειτουργοῦν ἀπὸ τοῦ μηνὸς Μαρτίου ἢ Ἀπριλίου 1887. Ἀλλ’ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀφ’ οὗ ἐγένετο ἀποδεκτὸν τὸ ἑαυτῆς σύστημα παρὰ τῆς Βουλῆς, ἔκρινεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναβάλῃ οὐδ’ ἐπ’ ὀλίγον τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἐπιβαλλομένου αὐτῇ καθήκοντος εἰς ὅ,τι ἀφεώρα τὴν παρασκευὴν τῶν ναυτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἠνδραγάθησέ ποτε, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐπεδείξατο καὶ κατὰ τὴν ἀρχαιότητα καὶ κατὰ τοὺς νεωτέρους χρόνους δύναμιν εὐρώστου ἔθνους, ἡ δύναμις αὐτῆς εἶναι ἐν τῇ θαλάσσῃ· ἦτο λοιπὸν ἐπιβεβλημένον εἰς πᾶσαν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνᾷ πρώτιστα περὶ τῆς διοργανώσεως τῶν ναυτικῶν τῆς χώρας ἡμῶν δυνάμεων. Πεποίθησιν ἔχουσα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὅτι τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς σύστημα ἤθελεν ἀποδώσει τοὺς καρποὺς, οὓς παρ’ αὐτοῦ προσεδόκα, ἔσπευσε παρὰ τῆς Βουλῆς τῆς συνόδου ἐκείνης νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν νὰ δαπανήσῃ μέχρι 30,000,000 πρὸς κατασκευὴν πλοίων. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, συνεχίζουσα τὰς προηγουμένας αὑτῆς κατὰ τὰ ἔτη 1883 καὶ 1884 ἐνεργείας, τὰς ἀφορώσας εἰς παρασκευὴν τῶν ναυτικῶν ἡμῶν δυνάμεων, προεκάλεσεν εἰς διαγωνισμὸν ἐκείνους, οὓς ἐνόμιζε καταλλήλους πρὸς κατασκευὴν πολεμικῶν πλοίων, καθ’ ὃ ἤδη εἶχε μορφώσει σύστημα καὶ σχέδιον. Αἱ διαπραγματεύσεις περὶ τῆς κατασκευῆς τριῶν θωρηκτῶν εἶχον περατωθῆ, ἦτο δὲ τὸ συμβόλαιον περὶ τῆς κατασκευῆς αὐτῶν μονογραφημένον ἤδη, ὅτε μικραί τινες ἀνεφύησαν διαφωνίαι περὶ τοῦ ἀντιτίμου, ἰδίως τοῦ πυροβολικοῦ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Κατὰ τὸ συμβόλαιον ἐκεῖνο ἐπρόκειτο ἀντὶ 27,500,000, ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, φράγκων νὰ κατασκευασθῶσι τὰ τρία θωρηκτὰ, τὸ δὲ τίμημα αὐτῶν νὰ ἀποδοθῇ ἐν διαστήματι 8 ἐτῶν ἐπὶ τόκῳ 8%, καὶ ἐπὶ τόκῳ 9% καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ τίμημα τοῦ πυροβολικοῦ. Ἀλλ’ ἡ ἐπιδοκιμασία τοῦ φορολογικοῦ συστήματος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου ἐνέπνευσε πίστιν εἰς τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ κεφαλαιούχους, οἵτινες ἀμέσως ἤρξαντο προβάλλοντες προτάσεις πρὸς παροχὴν δανείου εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ὡς ἐκ τούτου περὶ τὸ τέλος τῆς αὐτῆς πρώτης συνόδου ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ᾐτήσατο παρὰ τῆς Βουλῆς ἄδειαν, ἵνα συνομολογήσῃ δάνειον φρ. 150,000,000. Μετὰ τὴν λῆξιν τῆς συνόδου τὸ δάνειον συνωμολογήθη οὐχὶ εἰς ποσὸν 150,000,000, ἀλλὰ εἰς 135,000,000. Κατὰ τὴν συνομολόγησιν ὅμως τοῦ δανείου τούτου δὲν εἶχεν εἰσέτι ὑπογραφῆ ὁριστικῶς τὸ συμβόλαιον περὶ κατασκευῆς τῶν θωρηκτῶν, ἐπωφελήθη δὲ ἡ Κυβέρνησις τῶν συμφερωτάτων ὅρων, ἐπὶ τοῖς ὁποίοις ἐπρόκειτο νὰ συνομολογηθῇ τὸ δάνειον τῶν 135,000,000, ἵνα ἐπιτύχῃ παρὰ τῶν ἀναλαβόντων τὴν κατασκευὴν τῶν τριῶν θωρηκτῶν παραχωρήσεις σπουδαιοτάτας, ἤτοι ἐπέτυχε τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τιμήματος τῶν πλοίων εἰς μόνον φράγκα 26,000,000 ἐπὶ τόκῳ 5,90% ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ. Κατ’ ἐμὲ, τὸ δάνειον τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον οἰκονομικὸν κατόρθωμα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Διὰ τοῦ δανείου τούτου ἐπετεύχθη ἡ ἐξόφλησις πασῶν τῶν προκαταβολῶν, αἵτινες εἶχον μέχρι τότε πραγματοποιηθῆ ἐπὶ ἐνεχυριάσει ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000· συνάμα δὲ ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου κατωρθώθη νὰ ἐξοφληθῶσι δάνεια ἐσωτερικὰ, ἐπὶ τόκῳ 8% συνωμολογημένα, διὰ τῆς πρὸς τοῦτο χρησιμοποιήσεως ἑνὸς μέρους τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου. Οἱ πάσας τὰς πράξεις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως κατακρίνοντες ῥήτορες τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως μειώσωσι τὸ ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἐπιτυχίᾳ γόητρον, ἰσχυρίσθησαν, ὅτι οἱ τοῦ δανείου τούτου ἐπωφελέστατοι τῷ Δημοσίῳ ὅροι ὀφείλονται εἰς τὴν γενομένην παραχώρησιν τῶν εἰδῶν τῶν μονοπωλίων· ὅτε ὅμως ὑπεμνήσθη αὐτοῖς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1885 εἶχε παραχωρήσει τὰ εἴδη τῶν μονοπωλίων εἰς ἰδιωτικὴν ἑταιρίαν ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἐκείνοις ὅροις, καθ’ οὓς ἐγένετο ἡ παραχώρησις δυνάμει τοῦ περὶ τοῦ δανείου νόμου, ἄνευ οὐδενὸς ἑτέρου πλεονεκτήματος ἢ ἀνταλλάγματος, ἐσιώπησαν. Ἀλλὰ εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν δὲν ἐπεβάλλετο μόνον τὸ καθῆκον νὰ μεριμνήσῃ, ὥστε νὰ ἀσφαλισθῇ διαρκῶς τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων· ἐπεβάλλετο συνάμα εἰς αὐτὴν τὸ καθῆκον νὰ πορισθῇ τὰ ἀναγκαῖα κεφάλαια διὰ τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων ἀπαραιτήτων πρὸς ἀνάπτυξιν τῶν πόρων τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Ἐπεβάλλετο δὲ εἰς αὐτὴν καὶ ἕτερον καθῆκον, νὰ μὴ ζητήσῃ παρὰ τῆς μικρᾶς χρηματικῆς ἡμῶν ἀγορᾶς τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, ὅπερ ἦτο εἰς αὐτὴν ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ εἰς χρυσὸν πληρονομένου ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ δημοσίου χρέους. Πάντες γινώσκετε, ὅτι τὸ παρ’ ἡμῖν μεταλλικὸν ἀποταμίευμα εἶναι τόσῳ μικρὸν, ὥστε, ἂν ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις ἤθελε ζητήσει παρὰ τῆς ἀγορᾶς ἡμῶν ἅπαν τὸ μεταλλικὸν, ὅπερ τῇ εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τῶν εἰς χρυσὸν πληρονομένων, ἤθελε καταστήσει τὴν ὑποτίμησιν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου τοσαύτην, ὥστε νὰ μεταβληθῶμεν εἰς χαρτοβασίλειον. Τὸ καθῆκον τοῦτο, ἢ μᾶλλον ἡ ἀνάγκη αὕτη, ἡ ὁποία ἦτο ἐπιβεβλημένη ὑπὸ τῶν πραγμάτων, ἐνέδειξεν εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν τοὺς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς, περὶ ὧν τοσοῦτος πάταγος καὶ θόρυβος ἐγένετο ἐν τῇ παρελθούσῃ Βουλευτικῇ περιόδῳ, δηλ. τὸ σύστημα, δι’ οὗ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκπληρῶνται μὲν ἀκριβῶς πᾶσαι αἱ τοῦ Δημοσίου ὑποχρεώσεις ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, νὰ μὴ ζητῆται δὲ ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἡμῶν τὸ πρὸς τοῦτο ἀναγκαῖον μεταλλικὸν νόμισμα. Οὕτω τὸ πρόγραμμα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως συνίστατο πρωτίστως εἰς τὴν ἐπιτυχίαν σταθεροῦ ἰσοζυγίου μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ τακτικῶν ἐξόδων, εἰς τὴν τροπὴν τῶν ἤδη συνωμολογημένων δανείων κατὰ τρόπον ἐπαγόμενον τὴν ἐλάφρυνσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους ἀπὸ τὸ χρεωλύσιον καὶ ἀπὸ ἓν μέρος τῶν τόκων τῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων ἀπαιτουμένων. Ἡ ἐλάφρυνσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων ἐκ τοῦ διὰ τὸ δημόσιον χρέος βάρους ἦτο ἐπιβεβλημένη εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν καὶ ἐξ ἄλλου λόγου, διότι αὕτη ἦτο ἠναγκασμένη νὰ ζητήσῃ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς χρήματα ἀπαιτούμενα πρὸς ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων· καὶ τὸ μὲν κεφάλαιον τῶν δανείων τούτων βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ βαρύνῃ τὸν τακτικὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ἡμῶν, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία τῶν πρὸς τοῦτο συνομολογουμένων δανείων ἀναγκαίως ἔπρεπε νὰ βαρύνῃ τὸν τακτικὸν προϋπολογισμόν. Οὕτως ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων, ἢ μᾶλλον τὸ κεφάλαιον αὐτοῦ, τὸ ἀφορῶν εἰς τὸ δημόσιον χρέος, ἀναγκαίως ἤθελε βαρυνθῇ, ἤθελεν αὐξήσει ὡς ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν συνομολογητέων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων δανείων. Ἔχουσα λοιπὸν τὸ πρῶτον καθῆκον νὰ ἐπιτύχῃ τὴν τροπὴν δανείων, διὰ τὰ ὁποῖα ἐπλήρονε τόκον ἀνώτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἠδύνατο διὰ τῆς ἀνορθώσεως τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως νὰ ἐπιτύχῃ, ἔχουσα συνάμα τὸ καθῆκον νὰ πορισθῇ τὸ χρῆμα, ὅπερ τῇ ἦτο ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων, ἔχουσα ἐπὶ τέλους τὸ καθῆκον νὰ πορισθῇ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον ἦτο ἀναγκαῖον διὰ τὴν ναυτικὴν καὶ στρατιωτικὴν παρασκευὴν τῆς χώρας, ἐσκέφθη εὐλόγως, ὅτι ἠδύνατο ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν συνομολογουμένων παρ’ αὐτῆς πρὸς τοὺς ἀνωτέρω σκοποὺς δανείων νὰ χρησιμοποιῇ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἓν μέρος αὐτοῦ, τὸ δὲ χρῆμα, τὸ ὁποῖον ἦτο προωρισμένον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, καὶ τὸ ὁποῖον ἦτο συνειλεγμένον παρὰ ταῖς Τραπέζαις, νὰ χρησιμοποιῇ εἰς τροπὴν ἐσωτερικῶν δανείων. Ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ προγράμματος τούτου, κατ’ ἐμὲ, ἐβάδισεν ἀπαρεγκλίτως ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις μέχρις ὅτου ἀπεχώρησε τῆς ἐξουσίας. Κατὰ τὴν δευτέραν σύνοδον, ὅτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1888, ἐπανῆλθεν αὖθις τὸ ζήτημα τὸ οἰκονομικὸν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ· καὶ τότε ἤγειρε φωνὴν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἰσχυριζομένη, ὅτι κατεπονήθη ἤδη ὁ τόπος, ἐξηντλήθησαν αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας ἐκ τῆς νέας φορολογίας, καὶ ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ὀπισθοδρομήσῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸ τοῦ βαρυτάτου φορολογικοῦ αὑτῆς συστήματος· ἀλλὰ τὰς γνώμας ταύτας δὲν συνεμερίζετο ἡ πλειοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου. Κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην, ἐπὶ τῇ προφάσει, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ἐπέτρεψε τῇ μειοψηφίᾳ νὰ συνεργασθῇ μετ’ αὐτῆς εἰς τὴν προεξεργασίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐπὶ τῇ ἑτέρᾳ προφάσει, ὅτι δῆθεν δὲν προσήχθησαν ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὰ ζητηθέντα παρὰ τῆς μειοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου ἔγγραφα, τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀπεχώρησε τοῦ Κοινοβουλίου, παρέμεινε δὲ μόνη ἡ πλειοψηφία, ψηφίσασα τὰ κριθέντα τότε ἀναγκαῖα νομοθετήματα πρὸς τὴν λειτουργίαν τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Κατὰ τὴν δευτέραν σύνοδον ἐπεψηφίσθη ὁ νόμος περὶ τοῦ δανείου τῶν 15,000,000 μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ ταῖς αὐταῖς βάσεσιν, ἐπὶ ταῖς ὁποίαις εἶχε συνομολογηθῆ τὸ δάνειον τῶν 135,000,000. Κατὰ τὴν τρίτην σύνοδον τῆς παρελθούσης Βουλευτικῆς περιόδου ἦτο ἤδη δεδημοσιευμένος ὁ ἀπολογισμὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1887 καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπανῆλθε δὲ ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ ἡ κοινοβουλευτικὴ μειοψηφία, ἤτοι ἡ τέως Ἀντιπολίτευσις. Ὁ ἀπολογισμὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1887 ἔκλεισεν ἐν ἰσοζυγίῳ, ἀνέδειξε μάλιστα μικρόν τι περίσσευμα. Τότε κρατερώτερος συνήφθη ἀγὼν μεταξὺ τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἥτις ἐξήντλησε πάσας αὑτῆς τὰς δυνάμεις, ἵν’ ἀποδείξῃ ὡς εἰκονικὸν τὸ ἀναδειχθὲν ἤδη διὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1887 μικρὸν πλεόνασμα. Ἡ συζήτησις ἰδίως ἐσταμάτησεν ἐπὶ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον εἶχε λάβει ἡ Κυβέρνησις, νὰ μὴ καταλογίσῃ ὑπερτίμησιν τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς εἰς τὸ ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 ποσὸν, τὸ χρησιμοποιηθὲν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους· ἡ τέως Ἀντιπολίτευσις εὕρισκεν, ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο ὀρθόν· κατ’ αὐτὴν, ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ καταλογίσῃ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος καὶ ἂν ἀκόμη δὲν ἐπλήρωσε τοιαύτην. Ἀντετάχθη τότε πρὸς αὐτὴν τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι οὕτω πάντοτε καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ ἀλλαχοῦ γίνεται· ἀντετάχθη τότε εἰς αὐτὴν, ὅτι καὶ αὐτὸς οὗτος ὁ τότε ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1885, ἤτοι ἀφοῦ ἤδη εἴχομεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, νὰ πληρώσῃ δόσιν τοκοχρεωλύτρων τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐκ τοῦ χρυσοῦ, τὸν ὁποῖον εἶχε δανεισθῆ παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ οὐδεμίαν κατελόγισε συναλλαγματικὴν διαφοράν. Οὐδεμία δὲ ὑπῆρχε διαφορὰ μεταξὺ τῆς πράξεως, ἣν διέπραξεν ὁ κατὰ τὸ 1885–1886 Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τοῦ συστήματος, ὅπερ ἠκολούθησεν ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς κατὰ τὸ 1887. Ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν εἶχε δανεισθῆ παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς χρυσὸν 15,000,000 περίπου, ἦτο ἠναγκασμένη ν’ ἀγοράσῃ τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα παρὰ τῆς ἡμετέρας χρηματικῆς ἀγορᾶς, ἤθελε δὲ βεβαίως ὑποβληθῆ εἰς πληρωμὴν τῆς μεταξὺ τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου διαφορᾶς· ἐπειδὴ ὅμως ἐχρησιμοποίησε τὸν χρυσὸν, τὸν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ληφθέντα, ἦτο φυσικὸν νὰ μὴ καταλογίσῃ οὐδεμίαν πρὸς τοῦτο συναλλαγματικὴν διαφοράν, καίτοι ἡ τιμὴ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ἦν κατωτέρα ἐκείνης τοῦ χρυσοῦ. Τὴν ἀρχὴν ταύτην, ὀρθωτάτην ἄλλως, ἠκολούθησαν πᾶσαι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις ἄνευ ἐξαιρέσεως. Τοῦτο ἐγένετο εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν προηγουμένων δανείων, ἤτοι εἰς τὸ δάνειον τῶν 60,000,000 καὶ εἰς τὸ δάνειον τῶν 120,000,000. Οἱ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε μετεχειρίσθησαν καὶ ἐφ’ ὅσον μετεχειρίσθησαν μέρος τοῦ προϊόντος τῶν δανείων ἐκείνων εἰς πληρωμὴν τοκοχρεωλύτρων τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, οὐδέποτε κατελόγισαν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου συναλλαγματικὴν διαφοράν. Αἱ γνῶμαι τῆς κοινοβουλευτικῆς μειοψηφίας δὲν ἐγένοντο ἀποδεκταί, τὸ δὲ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἠκολούθει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἐξηκολούθησε λειτουργοῦν καὶ εἰς τὸν μετέπειτα χρόνον. Κατὰ τὴν τρίτην σύνοδον τοῦ 1888–1889 ἐπεψηφίσθη ὁ νόμος τῆς 2ας Φεβρουαρίου 1889 ὑπὸ τὰ στοιχεῖα ΑΨʹ. Τὰ στοιχεῖα ἐμνημόνευσα, διότι πολλάκις περὶ τούτων ἐγένετο λόγος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὁ νόμος οὗτος παρεῖχεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ συνομολογῇ δάνεια ἄνευ εἰδικῶν ἐγγυήσεων πάγια, ἤτοι ἄνευ χρεωλυσίου, ἐπὶ ἐτησίῳ τόκῳ μὴ ὑπερβαίνοντι τὰ 6%, καὶ νὰ διαθέτῃ τὸ προϊόν αὐτῶν εἰς ἀπόσβεσιν προγενεστέρων δανείων.

§66ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πάγια δηλαδή!

§67ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπῆρχε διάκρισις μεταξὺ παγίων καὶ κυμαινομένων. Αὐτὸ συνεζητήθη διὰ μακρῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ἥτις ἀπεφήνατο, ὅτι ἡ ἄδεια ἡ δοθεῖσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὲν εἶχεν αὐτὸν τὸν περιορισμόν. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται νῦν, οὐδὲ εἶναι θέμα συζητήσεως σήμερον ἡ ἑρμηνεία τοῦ ΑΨʹ νόμου. Δυνάμει τοῦ νόμου τούτου τῆς 2 Φεβρουαρίου 1889, συνωμολογήθησαν δύο ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ σχετικῶς μεγάλα πάγια δάνεια, τὸ δάνειον τῶν 1,200,000 λιρῶν καὶ τὸ δάνειον τῶν 5,000,000 λιρῶν. Ὁ τόκος τῶν δανείων τούτων, τοῦ μὲν πρώτου τῶν λιρῶν 1,200,000 ἦτο 5,80, τοῦ δὲ δευτέρου 5,50. Τὰ δάνεια ταῦτα ἐχρησίμευσαν εἰς τροπὴν προγενεστέρων δανείων, συνωμολογημένων ἐπὶ ὅροις βαρυτέροις ἐκείνων, καθ’ οὓς συνωμολογήθησαν τὰ νεώτερα. Διὰ τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν ἐξωφλήθησαν δύο δάνεια συνωμολογημένα ἐπὶ τῇ κατασκευῇ τῶν σιδηροδρόμων Μύλων–Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Τὰ διὰ τοὺς σιδηροδρόμους τούτους συνωμολογημένα δάνεια ἐβάρυνον τὸ Κράτος μὲ τόκον 6%. Ἐπειδὴ δὲ τὰ νεώτερα δάνεια συνωμολογήθησαν ἐπὶ τόκῳ συμφερωτέρῳ, ἐκρίθη συμφέρον, ὅπως ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν νεωτέρων δανείων ἐξοφληθῶσι ταῦτα· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὡς πρὸς τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἡ σχετικὴ σύμβασις δὲν ἐπέτρεπεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ παράσχῃ ὁλόκληρον τὸ προϊόν τοῦ δανείου εἰς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἐδέησεν, ὥστε ἐπὶ τῇ τροπῇ ταύτῃ νὰ ὑπεισέλθῃ εἰς τὰ δικαιώματα τῶν ἀναλαβόντων τὸ δάνειον ἐκεῖνο αὐτὴ αὕτη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καὶ ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 125,000,000 φράγκων νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν τὸ ποσὸν, ὅπερ, καθ’ ὅσον προὐχώρουν αἱ ἐργασίαι τοῦ σιδηροδρόμου, ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ πρὸς τοὺς ἀναλαβόντας τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ. Δὲν πιστεύω νὰ μὲ παρεξηγήσητε, ἄν, τοῦ λόγου γενομένου εἰς τὰς ἐργασίας τῆς τρίτης Βουλευτικῆς συνόδου, ἐκδηλώσω τὴν ὁποίαν εἶχον καὶ τότε γνώμην, ὅτι κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡ πορεία ἐξέκλινε τῶν ὁρίων, ἅτινα τίθησι τὸ κοινοβουλευτικῶς πολιτεύεσθαι, ἀπέβη δὲ πρόσκομμα εἰς τὰ ἔργα τοῦ νομοθετικοῦ σώματος. Ἔκτοτε ἡ Ἀντιπολίτευσις κατέβαλλε πάσας αὑτῆς τὰς προσπαθείας πρὸς παρακώλυσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου. Ὅσοι μετείχομεν τῶν συνεδριάσεων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐνθυμούμεθα τὰς παννυχίδας, τὰς ὁποίας διήλθομεν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τούτῳ, ἵνα κατορθώσωμεν νὰ προχωρήσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐργασία τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ στάσις δ’ αὕτη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πρὸς παρέλκυσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου ἐσυστηματοποιήθη καὶ ἔλαβε διαστάσεις μείζονας κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς ληξάσης Βουλευτικῆς περιόδου, ὡς ἐκ τῆς πορείας δὲ ταύτης τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως πολλὰ χρήσιμα καὶ ἐπωφελέστατα εἰς τὸν τόπον νομοθετήματα παρέμειναν ἐκκρεμῆ. Παρέμειναν ἐκκρεμῆ τὰ ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἶχον εἰσαχθῆ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς τελευταίας Βουλευτικῆς συνόδου. Παρέμεινεν ἐκκρεμὲς τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως μεγάλης ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Ἡ περὶ τῆς ἑταιρίας ταύτης σύμβασις ἦτο ἤδη μονογραφημένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ κ. Συγγροῦ, μόνη δὲ ἡ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐπιψήφισις τοῦ ὑποβληθέντος εἰς αὐτὴν νομοσχεδίου ἤρκει, ἵνα συσταθῇ καὶ λειτουργήσῃ ἡ νέα μεγάλη ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία. Ἐὰν δὲν παρεκώλυε τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ ἡ τέως Ἀντιπολίτευσις, καὶ τῆς ἐν Σύρῳ ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας ἡ κατάστασις ἤθελεν εἶσθαι νῦν βελτίων, καὶ ἡ μεγάλη ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία ἤθελε νῦν λειτουργεῖ, ἐξυπηρετουμένων σπουδαιοτάτων δι’ αὐτῆς ἐθνικῶν συμφερόντων. Τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ἔργον ἐματαιώθη, τετράμηνος δὲ διαχείρισις τῶν κοινῶν ὑπὸ τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως οὐδὲν εἰσέτι παρήγαγε σχέδιον ἢ μέτρον, δυνάμενον νὰ σώσῃ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν Σύρου καὶ νὰ δώσῃ ὤθησιν εἰς τὴν ἐν γένει ἐθνικὴν ἀτμοπλοΐαν. Παρέμεινεν ἐκκρεμὲς, ὡς ἐκ τῆς κωλυσιεργίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων, ἤτοι τὸ περὶ δημοτικῶν φόρων καὶ βαρῶν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου παρείχετο πολύτιμος ὑπηρεσία εἰς τὴν ἐμπορικὴν κίνησιν καὶ εἰς τὰς ἐν γένει κοινωνικὰς συναλλαγὰς διὰ τῆς ἄρσεως τῶν ἐπιπροσθούντων νῦν εἰς πᾶσαν μεταφορὰν ἐμπορευμάτων κωλυμάτων, ἠνορθοῦντο οἰκονομικῶς οἱ δῆμοι καὶ ἰδίως οἱ μικροὶ, καὶ παρείχοντο τὰ μέσα πρὸς ἀνέγερσιν σχολείων καὶ πρὸς βελτίωσιν τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Παρέμεινεν ἐκκρεμὲς τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ἥτις εἶναι ἀδύνατον νὰ προοδεύσῃ καὶ γένηται μεγαλόπολις εὐρωπαϊκὴ, καθ’ ὅν ἔχει προορισμὸν, ἂν δὲν διοχετευθῶσιν εἰς αὐτὴν ἄφθονα ὕδατα. Ὑπὸ τὴν πρόφασιν, ὅτι ταῦτα ἦσαν ἐκλογικὰ πυροτεχνήματα, ὡς τὰ εἶχον χαρακτηρίσει οἱ ῥήτορες τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως, κατεβλήθη πᾶσα προσπάθεια, ὅπως μὴ τὰ νομοσχέδια ταῦτα μεταβληθῶσιν εἰς νόμους. Κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην σύνοδον τῆς Βουλῆς ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ τοῦ δανείου τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς μεγάλης διεθνοῦς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ μεθορίων. Ἐκ τοῦ δανείου τούτου ἐπραγματοποιήθη τὸ ἥμισυ ἐπὶ τόκῳ 5½%. Ἐν τῷ μεταξὺ ἐσωτερικά τινα δάνεια ἐξωφλήθησαν, ἕτερα δὲ ἐτράπησαν, ἐλαττωθέντος τοῦ τόκου αὐτῶν εἰς 5%, αἱ ὁμολογίαι δὲ τῶν δανείων τούτων, οἷον αἱ τοῦ δανείου τῶν 26,000,000, κατέστησαν ἐπιζήτητοι παρ’ ἡμῖν· ὁ τόκος τῶν ἐντόκων γραμματίων ἀπὸ 8 καὶ 7% κατῆλθεν 4%, ἦσαν δὲ καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην ἔκπτωσιν τοῦ τόκου τὰ ἔντοκα γραμμάτια ἐπιζήτητα, οὕτως ὥστε ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ μὴ δέχηται τὰ προσφερόμενα εἰς αὐτὴν χρήματα εἰς ἔντοκα γραμμάτια ἐπὶ τόκῳ οὕτω σμικρῷ. Γνωστὸν δὲ εἶναι, ὅτι, ὅταν ἐλαττῶται ὁ ὑπὸ τοῦ Κράτους πληρονόμενος τόκος εἰς τὰ ὑπ’ αὐτοῦ συνομολογούμενα δάνεια, ἐπέρχεται καὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου τοῦ πληρονομένου ἐν ταῖς ἰδιωτικαῖς συναλλαγαῖς καὶ ἐν τοῖς χορηγουμένοις εἰς ἰδιώτας δανείοις ὑπὸ τραπεζικῶν καταστημάτων ἢ κεφαλαιούχων. Τίς ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις ζώντων δὲν γινώσκει, ὅτι, ἐνῷ πρό τινων ἐτῶν εἰς τὰ ὑπὸ ἰδιωτῶν χορηγούμενα δάνεια ἐπὶ ὑποθήκῃ ἐπληρόνετο τόκος 9–12%, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη κατῆλθεν ὁ τόκος τῶν τοιούτων δανείων εἰς 7%; ἐνῷ πρότερον αἱ προνομιοῦχοι Τράπεζαι ἐδάνειζον πρὸς 8%, κατεβίβασαν τὸν τόκον εἰς 7 καὶ ὡς πρός τινα δάνεια εἰς 6%; ἐνῷ πρότερον ὁ τόκος τῶν ἐπὶ ἐνεχύρῳ δανείων ἦτο ἀνώτερος τῶν 8%, κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος κατῆλθεν εἰς 5 καὶ 5½%; Ὁ λόγος τῆς τοιαύτης τοῦ ἰδιωτικοῦ τόκου ἐκπτώσεως εἶναι εὔληπτος. Ὅταν τις δύναται νὰ τοποθετήσῃ τὰ διαθέσιμα κεφάλαιά του εἰς χρεώγραφα τοῦ Κράτους ἐπὶ τόκῳ 8%, ὡς συνέβαινε πρὸ 4 ἐτῶν, προετίμα αὐτὰ καὶ οὐχὶ τὰς πρὸς τοὺς ἰδιώτας χορηγήσεις, ὡς ἐκ τούτου δὲ ὁ τόκος ἐν ταῖς ἰδιωτικαῖς συναλλαγαῖς ἦν ὑψωμένος· ὅτε ὅμως κατωρθώθη νὰ δανείζηται τὸ Κράτος ἐπὶ τόκῳ 5%, ἑπόμενον ἦτο νὰ ἐλαττωθῇ ὁ τόκος ὁ ἰδιωτικὸς ἀπὸ 9–12 εἰς 5½–7%. Ἡ βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἐπήνεγκε καὶ ἕτερον μέγιστον καλὸν εἰς τὸ ἡμέτερον ἐμπόριον καὶ εἰς τὰς ἐν γένει κοινωνικὰς συναλλαγάς. Ὅτε ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐπεβλήθη παρ’ ἡμῖν ἐκ νέου, καὶ ἐχρησιμοποιήθη τὸ πλεῖστον τοῦ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείου, ἡ ὑπερτίμησις τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἀνῆλθε μέχρι 30%, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἐβελτιοῦντο τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ ἠλαττοῦτο τὸ εἰς κυκλοφορίαν διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως τεθειμένον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, κατὰ τοσοῦτον ἠλαττοῦτο ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου. Πάντες δὲ γινώσκομεν, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη κατωρθώθη ἡ ὑποτίμησις αὕτη νὰ κυμαίνηται μεταξὺ 20–22%, ἐνδεδειγμένη δὲ ἐφαίνετο καὶ ἡ περαιτέρω ἐλάττωσις αὐτῆς. Ἀλλὰ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ᾐτιῶντο καὶ πρότερον καὶ νῦν, ὅτι παρημέλησε τοὺς ἄλλους κλάδους τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ὅτι παρημέλησε τὸν δικαστικὸν κλάδον, ὅτι παρημέλησε τὰ τῆς παιδείας κλπ. Κατ’ ἐμὲ, ᾐτιῶντο αὐτὴν ἀδίκως, διότι πρὸ παντὸς ἔπρεπε νὰ λυθῇ τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, πρὸ τῆς λύσεως δὲ αὐτοῦ οὐδεὶς τῶν ἄλλων κλάδων ἠδύνατο νὰ βελτιωθῇ προσηκόντως, ἐφ’ ὅσον πρὸς τὴν βελτίωσιν ἀπῃτεῖτο αὔξησις δαπανῶν. Πάντες γινώσκομεν, τίνος δεῖται συνδρομῆς ἡ Δικαιοσύνη παρ’ ἡμῖν, πάντες γινώσκομεν, ὅτι ἡ γλισχρότης τῶν μισθῶν ἀποτελεῖ τὸ σπουδαιότερον παράπονον τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Οἱ μισθοὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἐκανονίσθησαν ἐν οὕτω παλαιᾷ ἐποχῇ, ὥστε σήμερον ν’ ἀποβαίνῃ ἀνέφικτος ἡ ἀξιοπρεπὴς συντήρησις αὐτῶν, μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ὑπερτίμησιν τῶν πρὸς τὸ ζῇν χρειωδῶν. Ἀλλ’ ἵνα αὐξήσωσιν οἱ μισθοὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, εἶναι ἀπαιτούμενον νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους κατὰ ποσὸν οὐχὶ εὐκαταφρόνητον. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ἔδει νὰ αὐξηθῶσιν οἱ μισθοὶ καὶ ἄλλων ὑπαλλήλων γλίσχρως μισθοδοτουμένων. Ἵνα ὡσαύτως τὰ τῆς παιδείας παρ’ ἡμῖν βελτιωθῶσιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους κατὰ ἓν περίπου ἑκατομμύριον. Ἵνα τὰ τῆς ἐκκλησίας ἡμῶν ἀνορθωθῶσι, ἵνα ληφθῇ πρόνοια σοβαρὰ καὶ ἀνταξία τοῦ σκοποῦ περὶ τοῦ κλήρου ἡμῶν, εἶναι ἀνάγκη ἐπίσης ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους νὰ ἐπιβαρυνθῇ, ἢ νὰ ἐπιβαρυνθῶσιν οἱ φορολογούμενοι διὰ νέων ἐπιβαρύνσεων. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, οὗ ἕνεκεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις καὶ ἡ ὑποστηρίζουσα αὐτὴν πλειοψηφία τῆς παρελθούσης Βουλευτικῆς περιόδου ἐφρόνουν, ὅτι ἔπρεπε προηγουμένως νὰ ἀνορθωθῶσιν ὁριστικῶς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καὶ τότε νὰ δοθῇ ἡ ἀπαιτουμένη προσοχὴ διὰ τὴν βελτίωσιν καὶ τῆς παιδείας καὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἐκκλησίας. Οὐχ ἧττον ἐν τῷ μεταξὺ ἐκ τῶν ἐνόντων ἐλήφθη πρόνοια πρὸς βελτίωσιν πολλῶν ἐκ τῶν κλάδων τούτων. Κατ’ ἐμὲ, ἡ σύστασις τοῦ ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὠφέλησε τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἡμῶν. Κατ’ ἐμὲ, ὁ ἕτερος νόμος, ὁ ψηφισθεὶς τῇ πρωτοβουλία τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ, καθημένου νῦν εἰς τὰ ἑδώλια τῆς Συμπολιτεύσεως, ὁ κανονίσας τὰς περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἐπιτρέπεται ἡ παῦσις, ἡ μετάθεσις καὶ ἡ πειθαρχικὴ τιμωρία τῶν δημοδιδασκάλων, πολλὴν παρέσχεν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Οἱ νόμοι, οἱ ψηφισθέντες κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν περίοδον τῇ προτάσει τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, οἱ ἀφορῶντες εἰς τὴν συμπλήρωσιν τοῦ νόμου περὶ τῶν προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, οἱ κανονίζοντες τὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ἐπιτρέπεται μετάθεσις τῶν δικαστῶν, οἱ ὁρίζοντες τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς ἐπιτρέπεται ἡ παῦσις ἢ μετάθεσις τῶν εἰσαγγελέων, ἀντεισαγγελέων, εἰρηνοδικῶν καὶ γραμματέων εἰρηνοδικείων, ὁ νόμος περὶ ἐμποροδικείων, ὁ νόμος περὶ ἀνακριτῶν, κτλ. συνεβάλοντο σπουδαίως εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Ὡς εἶπον, ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1887 εἶχε κλείσει ἐν ἰσοζυγίῳ. Τοῦτο εἶναι γεγονὸς ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως. Ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1888 μικρὸν εἶχε παρουσιάσει ἔλλειμμα, ὁ τοῦ 1889 οὐδεμίαν παρεῖχεν ὑπόνοιαν, ὅτι ἤθελεν ἀναδείξει ἔλλειμμα. Οὕτως ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ἐνεπεδοῦτο, τὰ δὲ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἡμῶν ἐνέπνεον μείζονα πίστιν εἰς τοὺς κεφαλαιούχους ἔν τε τῇ ἀλλοδαπῇ καὶ ἐν τῇ ἡμεδαπῇ. Οἱ τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως ἰσχυρίσθησαν ἐπανειλημμένως, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις τῶν ἡμετέρων χρεωγράφων ἀποδοτέα εἰς τυχαίας τινὰς περιπτώσεις καὶ ἰδίᾳ εἰς τὸ γεγονὸς, ὅτι καὶ ὅλων τῶν ἄλλων Κρατῶν τὰ χρεώγραφα ὑπερετιμήθησαν ἐν ταῖς εὐρωπαϊκαῖς ἀγοραῖς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, καὶ τὸ ῥεῦμα τῆς γενικῆς ὑπερτιμήσεως ἐπήνεγκε τὴν ὑπερτίμησιν τῶν ἡμετέρων: Τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον ἀντέταξαν, ἵνα μειώσωσι τὸν ὀφειλόμενον τῇ προκατόχῳ Κυβερνήσει ἔπαινον ἐπὶ τῇ ἀνορθώσει τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως. Ἡ τέως Ἀντιπολίτευσις εἶχε τὴν ἀρχὴν νὰ μὴ ἀναγνωρίζῃ μηδεμίαν καλὴν πρᾶξιν ἢ σκέψιν εἰς τὴν προκάτοχοι Κυβέρνησιν, ὡς ἐκ τούτου ἠρνεῖτο καὶ τὰ ἡλίου φαεινότερα καὶ τὰ αὐταπόδεικτα. Πρωτίστως δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι πάντα τὰ χρεώγραφα ὑπερετιμήθησαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Οὐδὲν χρεώγραφον ὑπερτιμᾶται ἄνευ ἐσωτερικοῦ βασίμου λόγου· ἄσκοπον δὲ δὲν εἶναι νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν, Κύριοι, ὅτι ὁ τόκος ἀποτελεῖται ἐκ δύο στοιχείων, ἐκ τῆς προσόδου τῶν χρημάτων καὶ ἐκ τοῦ ἀσφαλίστρου· ἡ πρόσοδος τῶν χρημάτων ἁπανταχοῦ εἶναι ἡ αὐτή· τὸ ἀσφάλιστρον ὅμως παραλλάσσει, ἀναλόγως τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους τὸ χρῆμα ἢ τὸ κεφάλαιον διατρέχει· παρ’ ἡμῖν ὁ τόκος ὁ πληρονόμενος παρὰ τοῦ Κράτους ἠλαττώθη ἀπὸ 8% εἰς 5%, διότι παρὰ πᾶσιν ἐσχηματίσθη ἡ πεποίθησις, ὅτι οἱ ἀπολογισμοὶ ἡμῶν κλείουσιν ἐν ἰσοζυγίῳ, ὅτι αἱ τακτικαὶ πρόσοδοι τοῦ Κράτους ἐπαρκοῦσιν εἰς τὰς τακτικὰς αὐτοῦ ἀνάγκας. Ὅταν γενικὴ μορφωθῇ πεποίθησις, καὶ ὅταν γεννηθῇ ἐμπιστοσύνη περὶ τῆς εὐεξίας τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, διασκεδάζεται πᾶς φόβος περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ μέλλοντος αὐτοῦ, καὶ ἐκποδὼν τίθεται πᾶς κίνδυνος ὡς πρὸς τὰ δανειζόμενα εἰς τὸ Κράτος αὐτὸ κεφάλαια. Ἰδοὺ ὁ λόγος, οὗ ἕνεκεν ἠλαττώθη τὸ ἕτερον στοιχεῖον τοῦ τόκου, ἤτοι τὸ ἀσφάλιστρον, ὡς πρὸς τὰ παρεχόμενα εἰς τὸ ἡμέτερον Κράτος χρηματικὰ κεφάλαια. Ἡ κατόπιν τῶν τελεσθέντων κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν γεννηθεῖσα ἐμπιστοσύνη περὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος τῆς χώρας ἡμῶν ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐλάττωσιν τῶν τόκων ὡς πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ Κράτους συνομολογούμενα δάνεια, τὴν ὑπερτίμησιν τῶν κυκλοφορούντων ἐν ταῖς χρηματιστικαῖς ἀγοραῖς ἡμετέρων χρεωγράφων, τὴν ἐλάττωσιν τῆς ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὴν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου ὡς πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν ἐν Ἑλλάδι Τραπεζῶν καὶ ἑταιριῶν συνομολογούμενα δάνεια χάριν ἀναπτύξεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν καὶ ὡς πρὸς τὰς ἐν γένει ἰδιωτικὰς συναλλαγάς. Τὸ σφιγμόμετρον πρὸς ἐκτίμησιν τῆς πίστεως οἱουδήποτε Κράτους εἶναι ἡ ἀξία τῶν χρεωγράφων αὐτοῦ, διότι οἱ κατέχοντες αὐτὰ ἐξετάζουσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους τούτου κρεῖσσον καὶ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὅσα λοιπὸν καὶ ἂν εἶπον ἢ εἴπωσιν οἱ ῥήτορες τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν δύνανται τὸ παράπαν νὰ ἐξασθενίσωσι τὴν δύναμιν τῆς ἀληθείας. Ἡ τελευταία τετραετία ἀνύψωσε τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν καὶ ἐβελτίωσε τά τε δημόσια καὶ τὰ ἰδιωτικὰ οἰκονομικά. Ἡ τελευταία τετραετία ἀποτελεῖ χρονικῶς σταθμὸν ὑλικῆς καὶ ἐκπολιτιστικῆς προόδου τῆς Ἑλλάδος. Εὔχομαι νὰ μὴ ἀνακοπῇ ἡ πρόοδος αὕτη ὑπὸ τὴν ἀδεξιότητα ἢ τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν νέων κυβερνητῶν. Ἐν τούτοις μέγας ἐγένετο ἐν τῷ παρελθόντι πάταγος περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος. Εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν περίοδον, ἰδίᾳ δὲ κατὰ τὴν τελευταίαν σύνοδον, ἤγειρεν ἐντεῦθεν φωνὴν, ὅτι 380,000,000 ἐδαπανήθησαν ἀσκόπως, κατὰ τοσοῦτον δὲ ποσὸν ηὔξησε τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ οὐδὲν ἀντάλλαγμα, ἤτοι χωρὶς νὰ ἐπιτευχθῇ βελτίωσίς τις ἢ πρόοδος. Κατὰ τὴν 9 Φεβρουαρίου 1890 ὁ τότε ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νῦν δὲ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔλεγεν ἐντεῦθεν, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν (ἀναγινώσκει):

«Ἀναζητῶ, ἐπεφώνει, ἀλλ’ οὐδὲν εὑρίσκω ἀντάλλαγμα τῆς τοσαύτης δαπάνης». Ταῦτα ἔλεγε πρὸ ἑνὸς ἔτους ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, Κύριοι, εἶναι τὸ μᾶλλον προέχον ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ δὲ ἀφορῶντα εἰς τὸ δημόσιον χρέος παρ’ ἡμῖν βάρη κατέχουσι σπουδαιότατον μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. Ὡς ἐκ τούτου θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀσχοληθῶ ἐπ’ ὀλίγον εἰς τὰ τοῦ δημοσίου χρέους, διότι εἶναι ἀνάγκη ἅπαξ διὰ παντὸς οἱ λογαριασμοὶ οἱ ἀφορῶντες εἰς τὸ παρελθὸν νὰ καθορισθῶσιν· εἶναι ἀνάγκη νὰ μὴ ἐξακολουθῇ ἀτόπως ἐπαναλαμβανομένη ἡ αἰτίασις, ὅτι, ἂν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ἔχωσιν ἀνωμάλως, ἂν εὑρίσκῃ δυσχέρειάν τινα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, αὕτη προέρχεται ἐκ τῆς σπατάλης καὶ ἐκ τῆς ἀτασθάλου διαχειρίσεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἥτις ἐπεβάρυνε δῆθεν τὸ δημόσιον χρέος κατὰ 400,000,000, χωρὶς ἐκ τούτων οὐδὲν νὰ παραχθῇ πρακτικὸν κέρδος. Εἶναι ἀπαραίτητον καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ νὰ φωτισθῶμεν, καὶ τοὺς ἄλλους νὰ φωτίσωμεν, ἂν ὄντως τὰ 400,000,000 ταῦτα ἀνελήφθησαν διὰ δανείων ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ δὲν ἐχρησιμοποιήθησαν εἴτε πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, εἴτε πρὸς συντέλεσιν ἔργων χρησιμευσάντων εἰς τὴν πρόοδον τῆς χώρας. Ἐν τῇ ἐξετάσει τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ δημόσιον χρέος δὲν θὰ παρακολουθήσω τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφον καὶ φίλον μου εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας, ὅστις, ἵνα ὑποστηρίξῃ ἣν ἔχει γνώμην περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπέλαβεν, ὅτι ἐσύμφερεν εἰς τὸν σκοπόν του νὰ ἐξετάσῃ τὰ τοῦ δημοσίου χρέους ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι τοῦ 1891, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα διεχειρίζετο τὰ κοινὰ κατὰ τὸ πλεῖστον ὁ τέως Πρωθυπουργός. Ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν καὶ ἀπὸ τοῦ 1880 νὰ ἐξετάσω τὰ τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν θέλει χρησιμεύσει ἡ ἐξέτασις αὕτη πρὸς ὃν σκοπὸν ἀφεώρα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, διότι, ὡς γνωστόν, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὑπὸ τὸν νῦν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ τὸ 1880 διεχειρίσθη τὰ κοινὰ μόνον ἐπὶ 7 μῆνας· ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τὴν 10 Μαρτίου τοῦ 1880, ἀπεχώρησε δὲ ταύτης τὴν 13 Ὀκτωβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους. Ἐὰν ἐπρόκειτο τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης νὰ συζητήσωμεν, καὶ μάλιστα ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐπὶ τῶν δημοσίων ἡμῶν δαπανῶν ἐφικτὰς οἰκονομίας, ἤθελον τὸ πράξει τοσούτῳ μᾶλλον εὐχαρίστως, ὅσῳ συνέπεσε τὸ πρόγραμμα τοῦτο νὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ ἀναπτύξω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐν τῇ συζητήσει, ἥτις προὐκάλεσε τὴν πτῶσιν τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἀνάῤῥησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ. Ἡ Κυβέρνησις τῆς 10 Μαρτίου 1880 ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν μὲ πρόγραμμα οἰκονομιῶν, ἀλλ’ οἰκονομιῶν πραγματικῶν. Ὅ,τι ἔπραξε τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο εὐθὺς ὡς ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ἡμῖν καὶ ὡς μάθημα, πῶς ὀφείλουσι νὰ ὦσι παρεσκευασμένοι οἱ ἡγούμενοι τῶν Ἀντιπολιτεύσεων, πῶς ὀφείλουσι νὰ σκέπτωνται καὶ νὰ ἐργάζωνται οἱ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ἔχοντες πάντοτε ὑπ’ ὄψει, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ κληθῶσιν εἰς τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τὴν 10 Μαρτίου 1880, τὴν 11 ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ᾐτήσατο προθεσμίαν 5 ἡμερῶν, ἵνα καταρτίσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 καὶ τὰ νομοσχέδια τὰ ἀπαραίτητα πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ προγράμματος, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου εἶχεν ἀγωνισθῆ πρότερον ἐν τῇ Βουλῇ. Τὴν 17 Μαρτίου, δηλ. μετὰ 5 ἡμέρας, ἐνεφανίσθη ἐκ νέου εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὑπέβαλεν εἰς αὐτὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1880 μετὰ οἰκονομιῶν πραγματικῶν, ἀνερχομένων εἰς δραχμὰς 7,500,000. Ὑπέβαλε συγχρόνως μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὰ νομοσχέδια, τὰ σχετιζόμενα πρὸς αὐτὸν καὶ πρὸς τὸ πολιτικὸν πρόγραμμά της· ὑπέβαλε, καθόσον ἐνθυμοῦμαι, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: 1) νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς δεκάτης καὶ ἀντικαταστάσεως αὐτῆς διὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· 2) νομοσχέδιον περὶ στρατολογίας, δι’ οὗ ἐνομοθετήθη ἡ γενικὴ στρατολογία μετὰ μονοετοῦς θητείας· 3) νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ Δασμολογίου· 4) νομοσχέδιον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν· 5) νομοσχέδιον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν μεταγραφῶν· 6) ὅμοιον περὶ ἐπιβολῆς δεκαλέπτου χαρτοσήμου· 7) ὅμοιον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν παιγνιοχάρτων· 8) περὶ αὐξήσεως τοῦ ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν φόρου· 9) περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων· 10) περὶ ὀργανισμοῦ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας· 11) περὶ ἐπιμελητηρίων καὶ περὶ τῆς εἰς τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ὑπαγωγῆς τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας· 12) περὶ καταρτίσεως σχολῆς ναυκλάστρων, καὶ ἄλλα τινὰ δευτερευούσης ἀξίας νομοσχέδια. Εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἤρκεσαν πέντε ἡμέραι, ἵνα καταρτίσῃ προϋπολογισμὸν πλήρη καὶ πάντα τὰ νομοσχέδια, ἐν οἷς κατωπτρίζετο ἡ οἰκονομικὴ αὐτῆς πολιτική· εἰς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν τέσσαρες μῆνες εἶναι ἀνεπαρκεῖς πρὸς καταρτισμὸν τῶν νομοσχεδίων, ὅσα κατὰ τὴν κρίσιν της δύνανται νὰ ἐνδείξωσιν σύστημα οἰκονομικὸν ἴδιον, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐν τῷ παρελθόντι συνηγόρησεν. Ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας ἰσχυρίσθη, ὅτι κατὰ τὸ 1880 ἀνεγράφετο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ποσὸν 12,900,000, εἴχομεν δὲ κεφάλαιον δημοσίου χρέους 188,000,000, ἀλλὰ σήμερον ἔχομεν 603,000,000, ἄρα διαφορὰ 415,000,000. Ὑπῆρξεν, ὁμολογῶ, λίαν γενναῖος καὶ πρόχειρος περὶ τὴν διανομὴν τῶν ποσῶν. Παρετήρησεν ἀμέσως, ὅτι εἰς τὴν ἐπιστρατείαν τοῦ 1885 ἐδαπανήθησαν 60,000,000, διότι περὶ τοὺς 60,000 στρατιῶται εἶχον τεθῆ ἐπὶ ποδὸς πολέμου καὶ ἐπειδὴ κατὰ χιλιάδα στρατιωτῶν ἀναλογεῖ 1,000,000, ὑπελόγισεν 60,000,000. Ἐπειδὴ δὲ δὲν εἶχε λάβει ὑπ’ ὄψει καὶ ἑτέραν ἐπιστρατείαν, τὴν τοῦ 1880, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ τῷ ὑπομνήσω ταύτην· ἀπαντῶν δὲ εἰς ἐμὲ, παρεδέχθη ἄνευ συζητήσεως καὶ δι’ ἐκείνην 40,000,000. Προσέθηκεν εἶτα, ὅτι διὰ τοὺς σιδηροδρόμους ἐπὶ 600 χιλιομέτρων ἐδόθη ἐπιχορηγία 12,000,000, ὅτε δὲ ὑπέμνησα αὐτῷ, ὅτι δὲν ὑπελόγισέ τι διὰ τὴν ἀξίαν τῶν γαιῶν καὶ κτημάτων, ἅτινα κατέλαβον οἱ σιδηρόδρομοι, προχείρως ἀπήντησε «πόσα θέλετε νὰ ὑπολογίσω; παραδέχομαι διὰ τὴν δαπάνην αὐτὴν 5,000,000». Ἔπειτα διὰ τοὺς σιδηροδρόμους Μύλων–Καλαμῶν ὑπελόγισε 12,000,000, μὴ λαβὼν ὑπ’ ὄψει, ὅτι, καίτοι τὸ ποσὸν τοῦ δανείου δὲν ἐδαπανήθη ὁλόκληρον, οὐχ ἧττον κατεβλήθη ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ διατελεῖ κατατεθειμένον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου ὑπελόγισε 4,000,000. Διὰ δὲ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης ὑπελόγισεν ὡς δαπανηθέντα 5,000,000. Διὰ τὰ θωρηκτὰ ὑπελόγισεν ἀκριβῶς 26,000,000. Τὰ ὑπ’ αὐτοῦ, ὡς ἐσημείωσα ἤδη, μνημονευθέντα ποσὰ ἀνέρχονται εἰς 164 ἑκατομμύρια· ἀλλ’ ὁ κ. εἰσηγητὴς τὰ κατεβίβασεν εἰς 150,000,000· εὐθὺς ὅμως μετὰ τοῦτο προσέθηκεν, ὅτι ἐκ τῶν 415,000,000 πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ τέταρτον, ἤτοι 115,000,000, διότι τὰ 415,000,000 εἰσὶν ὀνομαστικὰ, εἰσαχθέντων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τῶν πραγματικῶν, ἀποτελουμένων ἐκ τῶν ¾. Ἀλλὰ καὶ τῶν ὑπολειπομένων 150,000,000 κρίνει εὔλογον νὰ ἐκπέσῃ τὰ 50 ἑκατομμύρια, λόγῳ ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐχρησίμευσεν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν διαμέσων τόκων. Ὑπολείπονται ὅμως, μεθ’ ὅλα αὐτὰ, κατὰ τὸν κ. εἰσηγητὴν, 100,000,000, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν διὰ τὰς χρήσεις ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι σήμερον, ἐξαιρουμένων τῶν χρήσεων 1885 καὶ 1886· ὁ κ. εἰσηγητής, παραθέσας τοὺς ἀριθμοὺς τούτους, κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι, ἂν ὑπολογίσωμεν τὰ 100,000,000 ταῦτα ἐπὶ τῶν ὀκτὼ χρήσεων ἢ ἐννέα, παρουσιάζεται ἐτήσιον ἔλλειμμα 12–15 ἑκατομμυρίων. Οὕτω δὲ ὑπολογίσας καὶ συμπεράνας, ἔμεινεν εὐχαριστημένος, διότι κατώρθωσε νὰ συναντηθῇ μετὰ τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ἓν πρᾶγμα ἐλησμόνησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι αἱ χρήσεις τῶν ἐτῶν 1880 καὶ 1881 ἔκλεισαν μὲ ἐλλείμματα. Εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1880, ὁ ὁποῖος ἐδημοσιεύθη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1882, εὑρίσκω, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1880 ἀνῆλθεν εἰς 47,287,587. Ἀναγινώσκω ὡσαύτως εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1881, δημοσιευθέντα ἐν ἰδιαιτέρῳ τεύχει, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1881 ἔκλεισε μὲ ἔλλειμμα ἐκ δραχμῶν 66,816,219, ἤτοι αἱ δύο αὗται χρήσεις ἀφῆκαν ἔλλειμμα ἐν ὅλῳ ἐκ δραχμῶν 114,103,806. Ἐγὼ προτίθεμαι ἐν τούτοις νὰ ἐξετάσω τὰ τοῦ δημοσίου χρέους ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν, διότι νομίζω, ὅτι σκοπιμώτερον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀγορεύων ὡς ἡγέτης τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως, ἔθηκεν οὕτω τὸ ζήτημα, καθόσον αἱ διαχειρίσεις τῶν ἐτῶν 1880 καὶ 1881 δὲν ἔχουσί τι κοινὸν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴν, ὅστις μόνον ἐπὶ ἑπτὰ μῆνας διεχειρίσθη τὰ κοινὰ κατὰ τὸ 1880, καὶ ἑπομένως οὐδεμίαν ὑπέχει εὐθύνην διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1880 καὶ 1881. Πρὸς τὴν τοιαύτην δὲ μελέτην καὶ ἐξέτασιν δὲν χρησιμεύουσιν ἡμῖν τὰ ἐλλείμματα τῶν προηγουμένων χρήσεων, καίτοι καὶ τούτων ἡ ἐξεύρεσις εἶναι εὐχερής. Κατὰ τὸν γενικὸν λογαριασμὸν τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ 1877 ἐπληρώθησαν δι’ ἐκτάκτους δαπάνας στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς δραχ. 20,549,515 πλέον τῶν τακτικῶν ἐσόδων. Κατὰ τὸν ἰσολογισμὸν τῆς γενικῆς ληψοδοσίας ἐπληρώθησαν κατὰ τὸ 1878 εἰς ἐκτάκτους δαπάνας δραχμαὶ 27,579,047. Κατὰ τὸ 1879 ὡσαύτως δραχ. 2,360,847. Τὰ τῶν ἐτῶν 1880 καὶ 1881 ἀνέφερον ὑμῖν προηγουμένως, ὡς ἀνερχόμενα εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 114,103,806. Ἐκ τούτου δέον νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως 1881 κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1882 ἐκ δραχμῶν νέων 21,360,275 ἢ παλαιῶν δραχμῶν 23,923,508 ὑπολείπεται ἄρα ἔλλειμμα ἐκ δραχμῶν 90,180,298 Τὰ ἐλλείμματα ταῦτα ἐκαλύφθησαν βεβαίως καὶ ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἐκ τῶν δανείων τῶν 60,000,000 καὶ μέρος ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120,000,000 Ἀλλ’ ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν ἅπαν τὸ παρελθόν, καὶ ὁ σκοπὸς, πρὸς ὃν ἀφορῶμεν, δὲν ἐπιτυγχάνεται, καὶ ὁ χρόνος ἐλλείπει· νομίζω μάλιστα, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ εἰς μεμακρυσμένον παρελθὸν ἐκδρομή, προκληθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας, εἰς τοῦτο καὶ μόνον ἐχρησίμευσε, νὰ πείσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ὑπὸ τὸν πολιτικὸν ἀρχηγόν μας ἑπτάμηνος Κυβέρνησις τοῦ 1880 ἐτήρησεν εὐλαβῶς τὸ πολιτικὸν αὐτῆς πρόγραμμα καὶ ἐξετέλεσεν ἁπάσας τὰς ἐπαγγελίας αὐτῆς ὡς Ἀντιπολιτεύσεως, κατ’ ἀντίθεσιν τῶν σήμερον κυβερνώντων. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας συμπεραίνω, ὅτι ὀρθὸν εἶναι ἡ ἐξέτασις τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ δημόσιον χρέος νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ 1882, ὅπως καὶ ὁ ἡγέτης τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως, νῦν δὲ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔπραξε, διαπραγματευόμενος τὸ θέμα τοῦτο πρὸ ἑνὸς ἔτους. Ἡ χρῆσις τοῦ 1881 ὄντως παρέδωκεν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ 1882 δραχμὰς 24,428,569 εἰς ἀξίας ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 120,000,000. Ἐὰν ἐκ τούτων ἀφαιρέσητε 1,073,649 διὰ χρηματικὰ γραμμάτια ἀνεξόφλητα, ὑπολείπονται 23,354,920. Ἀλλ’ ἡ χρῆσις τοῦ 1881 ἀφῆκεν ἔλλειμμα κατὰ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1882 ἐκ δραχμῶν 21,360,274· ὥστε ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἐλλείμματος καὶ τοῦ ἀντιτίμου τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων εἶναι μικρά. Παρέδωκε δὲ συνάμα εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ 1882 καὶ ὀφειλὴν ἐκ τοῦ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείου ἀνερχομένην εἰς δραχ. 67,419,415. Τὰ τοῦ δημοσίου χρέους βεβαίως συνδέονται πρὸς τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ ἐλλείμματα τῶν παρελθουσῶν χρήσεων τῶν ἐτῶν 1882 ἕως τοῦ 1889. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη, πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὴν σύγκρισιν μεταξὺ τοῦ 1882 καὶ τοῦ 1891, νὰ σᾶς ἀναφέρω τὰ τῶν ἐλλειμμάτων τῶν παρελθόντων ἑπτὰ ἐτῶν 1882–1889. Τὸ 1882 ἀνέδειξεν ἔλλειμμα

Λοιπὸν τακτικὰ ἐλλείμματα 93,117,000, ἔκτακτα 86, 790,514· τὰ ἐλλείμματα ἄρα τῶν ἐτῶν τούτων ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 179,967,947, ἐκ τῶν ὁποίων 130,000,000 ἐπιβαρύνουσι τὰς χρήσεις τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερεν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ, δανειζόμενος ἀπὸ τοῦ προϋπρλογισμοῦ τοῦ 1883, τὰ τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1882. Ἐν τῇ ἀγορεύσει αὐτοῦ τῆς 9 Φεβρουαρίου 1890 ἀνευρίσκετε τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ σᾶς μεταδώσω.

Ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν νῦν εἰς χεῖράς μας τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891. Νομίζω δὲ ὀρθὸν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τούτου καὶ οὐχὶ τοῦ 1890. Κατὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν, τὰ ὀφειλόμενα ἐκ δανείων κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1890 ἀνέρχονται εἰς δραχ. 763,562,128, ἤτοι πλέον τοῦ ποσοῦ τῶν κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1889 ὀφειλομένων κατὰ 2,720,371. Κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο ηὔξησεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις τὸ δημόσιον χρέος κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος. Τὸ δημόσιον ἄρα χρέος μεταξὺ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1882 καὶ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1890 ηὔξησε κατὰ δραχ. 350,854,324. Εἶπον ὑμῖν πρότερον, ὅτι ἐπληρώσαμεν εἰς ἐλλείμματα τῶν προηγουμένων ἑπτὰ ἐτῶν καὶ ἰδίᾳ τῶν χρήσεων 1885 καὶ 1886 δραχ. 179,967,947· ἐκτὸς ὅμως τῶν περιλαμβανομένων εἰς ταῦτα ἐκτάκτων δαπανῶν, ἐπληρώθησαν καὶ αἱ ἑπόμεναι. Εἰς χιλιομετρικὰς ἀποζημιώσεις σιδηροδρόμων καὶ εἰς ἀξίαν καταληφθέντων ὑπ’ αὐτῶν κτημάτων κατὰ τὰ ἔτη 1885–1890 δραχ. 13,836,035, ἐπληρώθησαν διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου 3,719,500, διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν δραχ. 24,000,000. Τὰ διὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον προωρισμένα χρήματα δὲν ἐπληρώθησαν πάντα, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς τὸ δημόσιον χρέος ὑπολογίζεται ἅπαν τὸ δάνειον τῶν 5,000,000 λιρῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξωφλήθη τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν, δέον νὰ καταλογισθῇ τὸ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου δάνειον ὡς καταβληθέν. Εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς– Λαρίσσης ἐπληρώθησαν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως δραχ. 1,831,000, καὶ εἰς τὸν σιδηρόδρομον Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων 500,000, ἤτοι ἐδαπανήθησαν ἐν ὅλῳ διὰ σιδηροδρόμους 43,486,575. Κατὰ τοὺς ἰσολογισμοὺς τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους, τοὺς δημοσιευθέντας ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ἔξοδα ὁδοποιΐας ἀπὸ τοῦ 1882–1890 ἐπληρώθησαν 26,624,555 πέραν τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ πόρων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἐπειδὴ δὲ τὸ δάνειον τὸ γενόμενον διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ἐξωφλήθη ἤδη, ἐννοεῖται ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἀποτελεῖ δαπάνην γενομένην εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου. Ἐπληρώθησαν πρὸς τούτοις διὰ τὴν ἀξίαν τῶν θωρηκτῶν 26,000,000, διὰ στρατιωτικὰ καὶ δημόσια κτίρια 1,119,466, εἰς Σπάρταλην δραχ. 300,000, καὶ εἰς προίκισιν τῆς βασιλόπαιδος Ἀλεξάνδρας δραχ. 400,000· ἤτοι ἐδαπανήθησαν

διὰ πάντα ταῦτα····················· δραχ. 273,898,543·

ἐὰν δὲ ταῦτα ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τῆς μεταξὺ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1882 καὶ

τῆς 31 Δεκεμβρίου 1890 διαφορᾶς···· δραχ. 350,854,324

ἔχομεν διαφορὰν ἐκ················· δραχ. 76,955,781

Ἡ αὔξησις ὅμως αὕτη τοῦ κεφαλαίου εἶναι ὀνομαστική· διότι, ὅπως δανεισθῶμεν τὸ ἀνωτέρω ποσὸν τῶν δραχμῶν 273,898,543, ὅπερ ἐχρειάσθη διὰ τὰ ἐλλείμματα, διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, διὰ τὰ θωρηκτὰ, διὰ τὰς στρατιωτικὰς οἰκοδομὰς κλπ., ἐδέησε νὰ δανεισθῶμεν εἰς ὀνομαστικὸν κεφάλαιον ποσὸν ἀνώτερον τοῦ πράγματι ἐκ τῶν δανείων εἰσπραχθέντος. Τὴν μεταξὺ τοῦ ὀνομαστικοῦ καὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου διαφορὰν ὑπολογίζω εἰς 30%. Ποιοῦμαι δὲ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον, διότι ἔχω ὑπ’ ὄψει, ὅτι δύο δάνεια γενόμενα ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τὰ μεγαλείτερα, ἤτοι τὸ τῶν φράγκων 135,000,000 καὶ τὸ τῶν φράγκων 125,000,000, συνωμολογήθησαν τὸ μὲν πρὸς 67,40% τὸ δὲ πρὸς 72,75%, ἄρα μέσος ὅρος 70%. Ἀλλ’ ἴσως παρατηρήσει τις, τί ἐγένετο τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Ἀλλὰ, καὶ ἂν ἀπὸ τοῦ ἀνωτέρω ποσοῦ τῶν δραχ. 273,898,543 ἀφαιρεθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείου, θέλει ὑποληφθῆ ποσὸν δραχ. 198,282,862, πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ ὁποίου ὠφείλομεν νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον ἐκ δραχ. 285,000,000 περίπου πρὸς 70%, ὥστε θὰ ὑπῆρχε διαφορὰ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου ἐπὶ πλέον τοῦ πραγματικοῦ ἐκ δραχ. 87,000,000. Ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, δέον νὰ ἐπιχυθῇ ἄπλετον φῶς εἰς τὰ τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, ἵνα τεθῶσιν ἐκποδὼν τὰ σχόλια καὶ οἱ ὑπαινιγμοί. Πρὸς τοῦτο θὰ μεταχειρισθῶ καὶ ἑτέραν μέθοδον πρὸς σύγκρισιν τοῦ κατὰ τὸ 1882 δημοσίου χρέους πρὸς τὸ τοῦ 1891. Ἡ μέθοδος αὕτη εἶναι τοῖς πᾶσι καταληπτή. Ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτῆς. Ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν συνωμολογήθησαν τὰ ἑπόμενα δάνεια, ὡς δύνασθε νὰ ἐξαγάγητε ἐκ τῶν ψηφισθέντων νόμων καὶ ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων.

Ἐκ τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέφερα, ἐξηγμένων ἀπὸ τὰς ἐπισήμους καταστάσεις, τὰς εἰς τὴν Βουλὴν κατατεθείσας, βλέπετε, ὅτι ἡ παρατηρουμένη αὔξησις τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου τοῦ δημοσίου χρέους μεταξὺ τοῦ 1882 καὶ 1891 οὐδεμίαν ἐνδεικνύει σπατάλην τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, οὐδὲ συγκαλύπτει τὰ ὑπὸ τῶν ῥητόρων τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως φανταστικῶς πλαστουργούμενα ἐλλείμματα τῶν τελευταίων χρήσεων 1887–1891. Ἐὰν δὲ αἱ πρὸ τοῦ 1887 χρήσεις κατέλιπον ἐλλείμματα, αὗται ὀφείλονται κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὰς διαχειρίσεις τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886 καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, περὶ ἧς δὲν πρόκειται σήμερον νὰ συζητήσωμεν. Ἴσως μεταξὺ τῶν συναδέλφων ὑπάρχουσί τινες, θέλοντες νὰ συγκρίνωσι τὰ τοῦ δημοσίου χρέους οὐχὶ μεταξὺ τοῦ 1882 καὶ τοῦ 1891, ἀλλὰ μεταξὺ τοῦ 1886 καὶ τοῦ 1890. Ἐγὼ ἐνόμισα, ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο ἠδυνάμην τὴν ἐπιθυμίαν τῶν συναδέλφων νὰ ἱκανοποιήσω. Λαμβάνω δὲ ὡς βάσιν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1886, ὅστις, ὡς γνωστόν, συνετάχθη καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· δικαιοῦμαι ὡς ἐκ τούτου νὰ πιστεύω, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἔχει πεποίθησιν περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ὑπολειπομένων ποσοτήτων. Κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν λοιπὸν τοῦ 1886 τὸ δημόσιον χρέος ἀνήρχετο κατὰ κεφάλαιον μὲν εἰς 514,097,813, κατὰ ποσὸν δὲ ἐνιαυσίας αὐτοῦ ὑπηρεσίας εἰς 30,942,048. Ἔχων πρόχειρον καὶ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1886, παρετήρησα, ἂν ὄντως αἱ πιστώσεις αὗται πᾶσαι ἐξηντλήθησαν, ἐξήγαγον δὲ ἐξ αὐτοῦ, ὅτι δὲν ἐπήρκεσαν, καὶ προσετέθη ποσὸν δραχ. 1,125,000 δι’ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν δὲ τοῦ 1886 ἐπληρώθη δι’ ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ποσὸν 31,782,632· ὁποία δὲ εἶναι ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὸ 1891; Ἔχετε πρόχειρον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, καὶ δύνασθε πάντες νὰ εὕρητε ἐν αὐτῷ ποσὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους 28,739,587. Ἀλλ’ ἐπειδὴ παρέλειψεν ὁ συντάκτης τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, ἐγὼ εὑρίσκω ἀναγκαῖον νὰ προστεθῇ καὶ αὐτὸ, προσθέτω δὲ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τοῦ πραγματοποιηθέντος ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως 2,246,875, καὶ εὑρίσκω, ὅτι ἔχομεν διὰ τὸ 1891 ποσὸν δι’ ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους 30,986,462. Ὡς παρατηρεῖτε ἐκ τῶν ἐπιστήμων αὐτῶν ἀριθμῶν, καὶ τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀπαιτούμενον ποσὸν δὲν εἶναι κατὰ τὸ 1891 ἀνώτερον τοῦ κατὰ τὸ 1886 ἀπαιτουμένου, καίτοι ἐν τῷ μεταξὺ ἐπληρώθησαν τὰ πρὸ τοῦ 1887 ἐλλείμματα, καὶ μεγάλα κατεβλήθησαν ποσὰ διὰ δημόσια ἔργα καὶ διὰ τὴν ναυτικὴν τῆς χώρας παρασκευήν. Ἠγέρθη ὅμως ἄλλοτε ἐντεῦθεν ἑτέρα ἀντίῤῥησις. Ἐπετεύχθη, ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οἰκονομία εἰς τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἀλλὰ προσετέθη χρέος τοῦ Δημοσίου εἰς μεταλλικὸν, καὶ ἠλαττώθη χρέος τοῦ Δημοσίου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἐντεῦθεν τὰ εἰς τὸ μέλλον βάρη τοῦ δημοσίου χρέους ἔσονται ἐπαχθέστερα καὶ ἀνώτερα τοῦ φαινομένου ποσοῦ ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Δύναμαι καὶ αὐτὴν τὴν πληροφορίαν νὰ παράσχω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταστάσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 ἐπληρόνετο εἰς χρυσὸν δι’ ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ποσὸν δραχ. 26,653,025, ἤτοι λεπτομερέστερον:

Κατὰ Ὀκτώβριον δὲ τοῦ 1890 πληρωτέα ἦτο εἰς χρυσὸν ἡ ὑπηρεσία τῶν ἑπομένων δανείων:

καὶ οὕτως ἔχομεν 25,591,013. Ἐπειδὴ δὲ εἰς αὐτὸ περιέχεται καὶ τὸ ποσὸν τὸ δαπανηθὲν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἠδυνάμεθα νὰ τὸ πληρώσωμεν μὲ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἤτοι ἐπὶ κεφαλαίου πραγματικοῦ 26,000,000, ὀνομαστικοῦ 38,575,667, δέον νὰ ἀφαιρεθῇ ὁ δι’ αὐτὸ τόκος ἐκ δραχ. 1,543,026, καὶ οὕτω τὸ πράγματι εἰς χρυσὸν πληρωτέον εἶναι 23,615,987. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ σημειωθῇ ἔτι, ὅτι μετ’ ὀλίγον ὁ σιδηρόδρομος Μύλων – Καλαμῶν θὰ παραδοθῇ εἰς δημοσίαν χρῆσιν· τότε ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους θέλει ἐπιβαρυνθῆ μὲ τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὸ σχετικὸν πρὸς τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον δάνειον, ἤτοι μὲ ποσὸν 1,440,000· ἂν δὲ εἰς τοῦτο προσθέσωμεν καὶ 2,246,875 διὰ τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἔχομεν 3,686,875, ὧν ἡ προσθήκη εἰς τὰ 23,615,987 ἀναβιβάζει τὸ εἰς χρυσὸν πληρωνόμενον ἐνιαυσίως ποσὸν εἰς 27,302,862. Ὥστε ἡ διαφορὰ εἶναι ἐλαχίστη, λαμβανομένου πάντοτε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐπληρώθη τὸ μεῖζον ποσὸν εἰς τοὺς σιδηροδρόμους, ὅπερ δὲν ἠδύνατο νὰ πληρωθῇ διὰ τραπεζικῶν γραμματίων. Πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ δημόσιον χρέος, εἶναι ἀνάγκη νὰ λεχθῇ, ὅτι ἐκ τῶν γενομένων τροπῶν ἐπετεύχθη οἰκονομία εἰς τὸ δημόσιον χρέος ἐκ δραχμῶν περίπου ἑπτὰ ἑκατομμυρίων. Περὶ τούτων ἐγένετο συζήτησις καὶ εἰς προηγουμένην τῆς παρελθούσης Βουλῆς σύνοδον, ἀλλὰ τότε ἠμφισβητήθη ὑπό τινων ἐκ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ ἐπιτευχθὲν ποσὸν ἐκ τῆς οἰκονομίας ταύτης. Ὡς ἐκ τούτου ἀναγκαῖον κρίνω νὰ ἀναφέρω ὑμῖν καὶ τοὺς ἀριθμοὺς, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται ἀναμφισβητήτως ἡ ἐπελθοῦσα οἰκονομία. Εἰς τὸν ὑπ’ ὄψει ὑμῶν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891 δὲν ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμένα τὰ ἑπόμενα δάνεια, ἅτινα ὅμως ὑπῆρχον ἐγγεγραμμένα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1886.

§68ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Διατὶ δὲν παρουσιάζεται αὐτὴ ἡ ἐλάττωσις καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμόν;

§69ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, διότι μοὶ δίδει ἀφορμήν, ὅπως γνωρίσω ὑμῖν καὶ ἑτέραν μελέτην, ἀφορῶσαν εἰς τὴν σύγκρισιν τῶν τοῦ δημοσίου χρέους μεταξὺ τῶν χρήσεων 1886 καὶ 1891, σύγκρισιν ἀποδεικνύουσαν τὸν λόγον, οὗ ἕνεκεν ἡ ἐπιτευχθεῖσα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ δημοσίου χρέους οἰκονομία δὲν φαίνεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1891.

Πρὸς πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ τούτου συνωμολογήθη δάνειον πρὸς 67,40% καὶ ἐπὶ τόκῳ 4%, ἤτοι ἐπεβαρύνθη

Ἡ διαφορὰ αὕτη τοῦ κεφαλαίου προῆλθεν ἐκ τῆς ἐξοφλήσεως ἢ τροπῆς τῶν ἑπομένων δανείων· ἤτοι

Ὅπως πληρωθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο, συνωμολογήθη δάνειον ἐπὶ ἐκπτώσει 32% ἐκ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου, ἤτοι συνωμολογήθη δάνειον ἐκ δραχ. 238,000,000, ἄρα ἐπὶ πλέον τοῦ πραγματικοῦ κατὰ δραχ. 77,000,000. Ἐκ τῆς τελευταίας ταύτης συγκρίσεως οὐδεὶς πλέον ἀπομένει δισταγμὸς περὶ τῆς ἐπιτευχθείσης ἐκ δραχ. 7,000,000 περίπου οἰκονομίας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν διὰ τῶν γενομένων τροπῶν καὶ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ πληρονομένου ἐπὶ τῶν δανείων τοῦ Κράτους τόκου. Ἄνευ αὐτῶν ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους ἤθελεν ἀπαιτήσει δραχ. 37,976,084, ἐνῷ σήμερον ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων βαρύνεται μὲ μόνον δρ. 30,986,462. Νομίζω, ὅτι ὅσα εἶπόν εἰσιν ἐπαρκῆ πρὸς ἐξήγησιν τοῦ ἐν τῷ δημοσίῳ χρέει φαινομένου, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσεν, ἵνα μεταχειρισθῶ ἔκφρασιν ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὡς ἐκλογικὸν πυροτέχνημα κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς, τοῦ φαινομένου, ὅτι κατὰ 380 ἑκατομμύρια φαίνεται αὐξανόμενον τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος, οὐδαμοῦ δὲ ἀνευρίσκεται ἀντάλλαγμα τῆς δαπάνης ταύτης. Οὕτως εἶχον τὰ παρ’ ἡμῖν, ὅτε ἐνεφανίσθημεν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων ἡμῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 14 Ὀκτωβρίου· εὕρομεν διαδεδομένην παρ’ αὐτοῖς τὴν φήμην, ὅτι, ἐνῷ ἡ φορολογία ἡ καθεστηκυῖα ηὔξησεν ἐπὶ τοσοῦτον, οἱ ἀπολογισμοὶ τῶν παρελθόντων τριῶν ἐτῶν κατέλιπον κατὰ τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μέγιστα ἐλλείμματα. Εὕρομεν διαδεδομένην τὴν φήμην, ὅτι, ἐνῷ ἐπὶ τοσοῦτον ηὔξησεν ἡ φορολογία, ἐνῷ τοσαῦτα κατελιμπάνοντο ἐλλείμματα, τὸ δημόσιον χρέος ηὔξησε κατὰ 400,000,000. Εὕρομεν καλλιεργηθεῖσαν ὑπὸ τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἐὰν ἐπήρχετο μεταβολή τις πολιτικὴ, ἦτο βεβαία ἡ ἐλάφρυνσις ἰδίως τῶν τῆς γεωργικῆς τάξεως ἐκλογέων ἀπὸ τοῦ βάρους τῆς ὑφισταμένης φορολογίας· ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁμιλῶν ἐντεῦθεν κατὰ τὴν 9 Φεβρουαρίου 1890, ῥητῶς κατέκρινε τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου καὶ τοῦ καπνοῦ, ἀφῆκε δὲ νὰ ἐννοηθῇ ὑπὸ πάντων, ὅτι, ἐὰν ἐπήρχετο πολιτικὴ μεταβολὴ, βεβαίως ἠθέλομεν παρατηρήσει εἰς τὰς δημοσίας δαπάνας μεγάλας οἰκονομίας, διότι εὑρίσκει μετ’ ἐκπλήξεως ὑπηρετοῦντας ἐν τῷ κλάδῳ τῆς οἰκονομικῆς διοικήσεως 2136 ὑπαλλήλους, ἐν δὲ τῷ κλάδῳ τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως 1738 ὑπαλλήλους. Τίς, ἀναγνοὺς ἢ ἀκούσας τὴν ἀγόρευσίν του ταύτην, δὲν ἐφρόνει, ὅτι ἅμα τῇ ἀναῤῥήσει τῆς νέας Κυβερνήσεως ἤθελον πραγματοποιηθῆ εἰς τὰς δημοσίας δαπάνας μέγισται οἰκονομίαι; Ἡ κρατοῦσα παρὰ τοῖς πλείστοις τῶν ἐκλογέων, παρὰ τοῖς ἁπλουστέροις τοὐλάχιστον αὐτῶν, ἰδέα ἦτο, ὅτι ἡ πολιτικὴ μεταβολὴ ἤθελεν ἔχει ὡς ἄμεσον ἐπακολούθημα τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τὴν κατάργησιν ἢ τὴν σπουδαίαν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, τὴν μεταβολὴν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων· οἱ φόροι οὗτοι κυρίως ἐπιπίπτουσιν ἐπὶ τῶν γεωργικῶν ἡμῶν πληθυσμῶν. Καὶ γινώσκομεν μὲν ἤδη, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, εὐθὺς ὡς κατώρθωσε νὰ ἀσφαλίζῃ τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ τακτικῶν ἐξόδων, προὐνόησε νὰ καταργήσῃ τὰ δύο δεκατημόρια τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἐφρόντισε νὰ ἐλαττώσῃ τὸν φόρον τῶν ἑπτὰ κατωτάτων κλάσεων τοῦ αὐτοῦ φόρου, προὐκάλεσε τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τὸν ἐξαγόμενον εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν οἶνον, κατήργησε τὰ δύο δεκατημόρια τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀνήγγειλε δὲ εἰς τὴν Βουλήν, ἣν εἶχε πρόθεσιν, νὰ προτείνῃ κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἀλλ’ ἦτο φυσικὸν οἱ ἐκλογεῖς, τοὐλάχιστον οἱ ἁπλούστεροι τούτων, νὰ ὑπολαμβάνωσιν, ὅτι, ἀφοῦ ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη εὑρίσκετο ἐπὶ τὴν ἀρχὴν καὶ δὲν κατήργησε τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, δὲν ἐδικαιοῦντο νὰ ἐλπίζωσι παρ’ αὐτῆς τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τούτου, μᾶλλον δὲ ἐπίστευον, ὅτι τὴν κατάργησιν ταύτην ἤθελε πραγματοποιήσει ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἤθελε διαδεχθῆ τὴν προκάτοχον συνεπείᾳ πολιτικῆς μεταβολῆς. Πῶς θέλετε, ὕστερον ἀπὸ τοιαύτην ἐνδελεχῆ, ἐπίμονον καὶ ἀκατάβλητον ἐργασίαν τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως, ἐργασίαν, ἡ ὁποία ὑπερέβη τὰ ὅρια τῆς κοινοβουλευτικῆς ἀντιπολιτεύσεως, ὕστερον ἀπὸ τὰς ὁποίας αὕτη ἐξετόξευσε καὶ διέδωκε μομφὰς κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ τῶν ὑποστηριζόντων αὐτὴν Βουλευτῶν, νὰ μὴ κλονισθῶσιν αἱ πεποιθήσεις τῶν ἁπλουστέρων ἐκλογέων; Ἰδοὺ διατὶ εἶπον, ὅτι ἡ μεταβολὴ ἡ πολιτικὴ ὀφείλεται εἰς τὴν παραπλάνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἰδοὺ διατὶ οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειοψηφίαν τῆς ληξάσης Βουλευτικῆς περιόδου ἐξεπλήρωσαν μὲν εὐσυνειδήτως τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον, ἀλλ’ ἀπώλεσαν τὴν ἑαυτῶν δημοτικότητα καὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἀπέτυχον εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 14ης Ὀκτωβρίου. Ἂν δὲ ἡ τέως Ἀντιπολίτευσις, ἐπικρατήσασα ἐν ταῖς ἐκλογαῖς καὶ καταλαβοῦσα τὴν ἐξουσίαν, ἐξεπλήρωσε τὰς ἐπαγγελίας αὑτῆς ἢ ὄχι, τοῦτο γινώσκετε πάντες ὑμεῖς. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἓν γινώσκω, ὅτι ἐπὶ τέσσαρας ἤδη μῆνας ἀναγινώσκω ἐξωγκωμένην τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως» ἐκ τῆς ἀναγραφῆς τῶν Β. διαταγμάτων καὶ τῶν ὑπουργικῶν πράξεων περὶ διορισμῶν καὶ παύσεων· δὲν ἤθελον δὲ ἐκπλαγῆ ἐπὶ τούτῳ, ἂν οἱ διορισμοὶ καὶ αἱ παύσεις ἐστηρίζοντο εἰς τὴν νομοθεσίαν τὴν μέχρι τῆς 14 Ὀκτωβρίου λειτουργοῦσαν. Ἀλλ’ ὅ,τι πρὸ πάντων μὲ ἐξέπληξεν εἶναι, ὅτι ὡς πρῶτον νομοθετικὸν ἔργον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὑπέλαβε τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίων καταργούντων τοὺς νόμους περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων, τοὺς ψηφισθέντας τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα μετεβλήθησαν ἤδη εἰς νόμους τοῦ Κράτους, καθόσον ἡ πλειοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου ἔκρινεν ἴσως, ὅτι διὰ τῆς νομοθετικῆς ταύτης ἐργασίας ἐξυπηρετεῖτο τὸ πρόγραμμα τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐκτυπᾶτο ἡ συναλλαγή, καθ’ ἧς τοσοῦτος θόρυβος καὶ λόγος ἐγένετο κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν περίοδον· ἦτο ἀνάγκη, οἱ περιορισμοί, τοὺς ὁποίους ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔθηκεν εἰς τὰς ἑαυτῆς πράξεις, ὅπως προστατεύσῃ τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ὅπως κτυπήσῃ τὴν μάστιγα τῆς θεσιθηρίας, ἦτο ἀνάγκη, λέγω, οἱ περιορισμοὶ οὗτοι πάντες νὰ καταργηθῶσι, νὰ ἀναλάβῃ δὲ πλήρη ἐλευθερίαν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν διάπραξιν πασῶν ἐκείνων τῶν προσωπικῶν μεταβολῶν, αἵτινες τῇ ὑπηγορεύοντο ὑπὸ τῶν δοθεισῶν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ὑποσχέσεων! Ὑπελείπετο ἄθικτος εἷς ἔτι νόμος περὶ προσόντων, ὁ νόμος περὶ προξενικῶν ἀρχῶν, εἴδομεν δὲ προχθὲς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν εἰσαγαγόντα νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου τούτου, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἀφεθῶσιν ἐλεύθεραι αἱ χεῖρες αὐτοῦ, ὅπως διορίσῃ πάντας τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ εὐνοουμένους. Ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ μεταβῶ εἰς ἐξέτασιν τῶν πράξεων τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, τῶν σχετιζομένων πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, χωρὶς νὰ ἐκδηλώσω τὸ ὁποῖον αἰσθάνομαι αἴσθημα λύπης ἐπὶ ταῖς αὐθαιρέτοις ἀποφάσεσι, τὰς ὁποίας ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἔλαβε κατὰ τὸ στάδιον τῆς προεξελέγξεως τῶν τελευταίων Βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ ἐν τῷ νεωτέρῳ πολιτικῷ ἡμῶν βίῳ, κατὰ τὴν ὁποίαν τῇ πρωτοβουλίᾳ ἑτέρου Πρωθυπουργοῦ, μακαρίτου ἤδη, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς εἶχε προέλθει εἰς αὐθαιρέτους ἀποφάσεις, ἀκυρώσασα τμήματά τινα ἐκλογικά· ἀλλ’ ἡ Βουλὴ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐτήρησε τοὐλάχιστον μίαν ἀρχήν· ὅτε ὑπελάμβανεν ἐν τῇ ἐκτιμήσει αὑτῆς, ὅτι ἐνοθεύθη τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα, τοῦ ἐκλογικοῦ τούτου τμήματος τὴν ἐκλογὴν ἠκύρου πλήρη, οὕτω δὲ ἐπανήρχοντο ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων πάντες οἱ ἐκ τῆς ἐκλογῆς τοῦ ἀκυρωθέντος ἐκλογικοῦ τμήματος ἐπηρεαζόμενοι, ἄνευ διακρίσεως πολιτικῆς ἀποχρώσεως, ἐξαιρέσει μόνης τῆς περιπτώσεως, καθ’ ἣν ἡ ἀκύρωσις ἐγίνετο λόγῳ ἐλλείψεως προσόντων τινῶν ἐκ τῶν πλειονοψηφησάντων. Ἡ παροῦσα ὅμως Βουλὴ καὶ τὴν ἀρχὴν ταύτην παρεβίασε. Παραδεχθεῖσα διὰ τῶν ἀποφάσεων αὑτῆς, ὅτι ἐνοθεύθη τὸ ἀποτέλεσμα ἐκλογικοῦ τινος τμήματος, δὲν ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν διὰ πάντας τοὺς πλειονοψηφήσαντας, ἀλλὰ περιώρισε τὴν ἀκύρωσιν εἰς μόνον τοὺς ἀντιπολιτευομένους, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δῆθεν αἱ ἐπεμβάσεις τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως δὲν ἐπηρέασαν τὴν ἐκλογὴν τῶν ἄλλων. Κατ’ ἐμὲ, εὐθὺς ὡς παραδεχθῇ τις, ὅτι ἐνοθεύθη τὸ ἀποτέλεσμα ἐκλογῆς τινος, δὲν δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ ὡς πρὸς τίνας κυρίως ἐνοθεύθη τὸ ἀποτέλεσμα καὶ ὡς πρὸς τίνας δὲν ἐνοθεύθη, καθόσον ἡ νόθευσις τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἐκλογῆς εἶναι γενικὴ, οὐδὲ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ὁρίσῃ τὰ ὅρια τῆς ἐπελθούσης εἰς τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα μεταβολῆς ὡς ἐκ τῆς γενομένης νοθεύσεως, διότι εἶναι δυνατὸν ἡ νόθευσις αὕτη νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ γενικὸν ἀποτέλεσμα καὶ ὡς πρὸς ἐκείνους, οἵτινες, καίπερ ἀνήκοντες εἰς τὴν τέως Ἀντιπολίτευσιν, οὐχ ἧττον ἐπλειονοψήφησαν. Εἶχεν ὅμως καὶ ἕτερον ἀδίκημα ἡ παραβίασις τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἐπανέφερεν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων ὄχι πλήρεις τοὺς ἐκλογικοὺς συνδυασμοὺς, οἵτινες τὸ πρῶτον εἶχον διαγωνισθῆ ἐν τῷ ἐκλογικῷ ἀγῶνι, καὶ οὕτω καθίστα τὸν ἀγῶνα ἄνισον. Ὡς ἐκ τῶν ἀποφάσεων τούτων τῆς πλειοψηφίας ἀπεκλείσθησαν ὁριστικῶς τοῦ Κοινοβουλίου δώδεκα ἡμῶν ὁμόφρονες συνάδελφοι, παραμένουσι δ’ ἔτι ὑπὸ ἐκκρεμότητα ἐννέα, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Δι’ ὧν ἔλαβεν αὐθαιρέτων ἀποφάσεων ἡ πλειοψηφία μετέβαλε τὴν Βουλὴν εἰς μηχανὴν βουλευτοποιὸν, καὶ καθιέρωσεν ἓν προηγούμενον ἐργασίας, σκοπούσης προφανῶς τὴν ὑπονόμευσιν τῶν φιλελευθέρων καὶ κοινοβουλευτικῶν ἡμῶν θεσμῶν. Ἡ ὑπονόμευσις δὲ αὕτη τελεῖται τῇ εἰσηγήσει ἢ τῇ ἀνοχῇ ἐκείνων, οἵτινες κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τετραετίαν ἐμέμφοντο τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὡς ὑπονομευομένης τοὺς φιλελευθέρους ἡμῶν θεσμούς! Ἀλλ’ ἡ ἰδέα, ἥτις ὡδήγησε τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὰς αὐθαιρέτους ταύτας ἀποφάσεις, δὲν ἦτο, κατ’ ἐμὲ, οὔτε ὀρθὴ, οὔτε πρακτικὴ, διότι ἡ δύναμις τῆς κοινοβουλευτικῆς ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἔγκειται ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν ἀποτελούντων αὐτὴν Βουλευτῶν, ἀλλ’ ἔγκειται ἐν τῷ δικαίῳ ἀγῶνι, τὸν ὁποῖον ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων ἀγωνίζεται, ἔγκειται ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ τακτικῇ, ἣν ἀκολουθεῖ, κατ’ ἀντίθεσιν τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως, ἔγκειται τέλος ἐν τῇ συναισθήσει καὶ τῇ συγχρόνῳ ἐκπληρώσει τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς τὰς Ἀντιπολιτεύσεις καθηκόντων καὶ ἐν τῇ ἀποσκορακίσει πάσης ἰδέας δημοκοπικῆς. Εἴτε εὑρισκόμεθα ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ 40, εἴτε εὑρισκόμεθα 20 ἢ 25, οὐδὲν σημαίνει ὡς πρὸς ἐκείνους, οἵτινες θὰ ἐκτιμήσωσι τὴν πολιτείαν τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν πολιτείαν τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἴμεθα ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ὑποχρεωθέντες εἰς τοῦτο ἐκ τῶν αὐθαιρέτων ἀποφάσεων, αἵτινες ἐλήφθησαν κατὰ τὸ στάδιον τῶν προεξελέγξεων, καὶ ἐκ τῆς στάσεως, τὴν ὁποίαν ἡ πλειοψηφία ἐτήρει κατὰ τὰς συζητήσεις πρὸς ἡμᾶς, ὅτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὁ διὰ τὸ 1891 προϋπολογισμός. Πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν 19 Δεκεμβρίου, ὀφείλω νὰ ἑλκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἰσχυρισμοῦ, τὸν ὁποῖον οὗτος προέβαλεν, ὅτι εἰς τοσαύτην ἀνωμαλίαν εὗρε τὸ Γενικὸν Λογιστήριον καὶ τὸ τμῆμα τοῦ δημοσίου χρέους, ὥστε ἀπέβαινεν αὐτῷ ἀδύνατος ἡ κατάρτισις τῶν πινάκων ἐκείνων, οἵτινες κατὰ τὸν νόμον πρέπει νὰ συνυποβάλλωνται εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον εὑρίσκετο εἰς τοσαύτην ἀνωμαλίαν, ὥστε ἀπέβαινεν εἰς αὐτὸν ἀδύνατον νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν ἡμῶν. Οὐδένα ἔχω λόγον νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τοῦ Γ. Λογιστηρίου· ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι τὸ Γ. Λογιστήριον περιῆλθεν εἰς τοσαύτην ἀνωμαλίαν, ὥστε νὰ ἀποβαίνῃ ἀδύνατον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταρτίσῃ ἐκεῖθεν τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν ἢ τὸν ἰσολογισμὸν τῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους, βεβαίως ὑπεύθυνος ἐπὶ τούτῳ κυρίως εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὴν κοινῶς ἐπικρατοῦσαν φήμην, ἑτοιμάζει διὰ Διευθυντὴν τοῦ Λογιστικοῦ τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν εἶχον τὰ τοῦ Λογιστηρίου οὕτως ἀνωμάλως, ὥστε νὰ μὴ δύνηται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκ τῶν παρὰ τῷ Γ. Λογιστηρίῳ βιβλίων νὰ ἀνεύρῃ τοὺς ἀριθμοὺς ἐκείνους, οἵτινες ἦσαν εἰς αὐτὸν ἀναγκαῖοι, ἵνα ἐξακριβώσῃ, ἐὰν αἱ χρήσεις τῶν παρελθόντων ἐτῶν ἔκλεισαν μετ’ ἐλλείμματος ἢ μετὰ περισσεύματος. Βεβαίως τὰ τοῦ Γενικοῦ ἡμῶν Λογιστηρίου δὲν ἔχουσιν οὕτω κανονικῶς, ὡς ἔχουσι τὰ τῶν Λογιστηρίων τῶν ἄλλων Κρατῶν· γνωστὸν δ’ εἶναι, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη μεγίστη κατεβλήθη προσπάθεια, ὅπως τὸ Γεν. Λογιστήριον καταστῇ ἐνήμερον, διῃρέθη δὲ ἡ τῶν ἀπολογισμῶν κατάρτισις εἰς δύο χρονικὰς περιόδους, εἰς τὴν πρὸ τοῦ 1882 καὶ εἰς τὴν μετὰ τὸ 1882· καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν πρώτην περίοδον κατηρτίσθησαν οἱ ἀπολογισμοὶ μέχρι τοῦ ἔτους 1877, ἦτο δὲ, καθ’ ἃ ἐδημοσιεύθη καὶ δὲν ἀνῃρέθη, ἕτοιμος καὶ ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1878· τῆς δὲ δευτέρας περιόδου ἐδημοσιεύθησαν οἱ ἀπολογισμοὶ μέχρι τοῦ 1887, καὶ ἦτο ἕτοιμος πρὸς δημοσίευσιν ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1888. Εὐκταῖον νὰ ἐπερατοῦντο καὶ οἱ ἀπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν 1879, 1880 καὶ 1881, ὥστε τοιουτοτρόπως νὰ ὑπάρχῃ συνέχεια μεταξὺ τῶν ἀπολογισμῶν, καὶ νὰ μὴ χωρῇ ὁ ἐλάχιστος ἐνδοιασμὸς περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν χρήσεων τούτων. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε τὰ τηρούμενα ἐν τῷ Γεν. Λογιστηρίῳ βιβλία, ἔστω καὶ ἂν ταῦτα ἦσαν βοηθητικά, παρεῖχον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν πᾶσαν ἐκείνην τὴν ὕλην, ἐκ τῆς ὁποίας ἠδύνατο νὰ καταρτίσῃ τοὺς πίνακας, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην ἡ Βουλή, ἵνα ἐξετάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891. Ὅτε ὑπέβαλε τὸν προϋπολογισμὸν, ἤτοι κατὰ τὴν 19 Δεκεμβρίου, εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἕνεκα τῆς καταστάσεως ταύτης μὴ δυνηθεὶς νὰ καταρτίσῃ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1888, τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1889 καὶ τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1890, ἐπεφυλάσσετο νὰ ὑποβάλῃ ταῦτα κατὰ τὴν ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἔσπευδεν, ὡς ἔλεγε τότε, νὰ ὑποβάλῃ τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ τὴν 19 Δεκεμβρίου, ἵνα συμμορφωθῇ πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, τὴν ἐπιτάσσουσαν, ἵνα ἐντὸς δύο μηνῶν, ἀφ’ ἧς ἄρξηται ἡ σύνοδος ἡ βουλευτική, ὑποβάλλῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸν προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ἡ δήλωσις, τὴν ὁποίαν ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀναγινώσκετε, ἡ φέρουσα χρονολογίαν 10 Ἰανουαρίου 1891, ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἦτο βεβαίως πλήρης, καὶ ὅτι καὶ ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Συντάγματος δὲν ἐτηρήθη. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται, διότι ἡ μὴ ἔγκαιρος εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβολὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀποτελεῖ τὸ ἔλασσον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ σφάλμα. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ δέον νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει, ἵνα ἐκτιμήσητε τοὺς ὑπολογισμοὺς καὶ τὰς σκέψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἐκ τῶν ὑστέρων ἀποδεικνύεται, ὅτι ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ ὑπῆρχον τὰ ἀναγκαῖα βοηθητικὰ βιβλία καὶ στοιχεῖα, ἵνα ἐξ αὐτῶν καταρτίσῃ τοὺς πίνακας καὶ τὰς καταστάσεις, τῶν ὁποίων πρότερον ἐμνήσθην. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πινάκων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1888, τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1889, καὶ τὴν προσωρινὴν κατάστασιν μέχρι τῆς 30 Ὀκτωβρίου 1890, ὑπέβαλε πρὸς τούτοις τοὺς ἰσολογισμοὺς τῶν δοσοληψιῶν τοῦ Κράτους ἐν συνεχείᾳ πρὸς τοὺς πρότερον συνταχθέντας ὑπὸ τοῦ προκατόχου του διὰ τὰ ἔτη 1888, 1889, καὶ 1890 μέχρι τῆς 20 Ὀκτωβρίου. Ὁ λόγος, οὗ ἕνεκα δὲν ὑπέβαλε ταῦτα μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐξηγεῖται ἐκ τοῦ προδοθέντος βραδύτερον σκοποῦ, ὃν προέθετο ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἵνα ὡς πρός τινα μὲν ἐν τῇ συντάξει αὐτῶν, ὡς πρός τινα δὲ ἐν τῇ σχολιάσει αὐτῶν, ἐπιτύχῃ τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἰσχυρισμῶν αὐτοῦ, ὡς ἀντιπολιτευομένου, περὶ τῶν ὁποίων δῆθεν ἀπέδειξαν ἐλλειμμάτων οἱ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως διαχειρισθέντες προϋπολογισμοί. Ὅτε εἰσηγεῖτο ἐντεῦθεν τὸν προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀνήγγειλεν εἰς αὐτὴν, ὅτι αἱ χρήσεις τῶν ἐτῶν 1889 καὶ 1890 κατέλιπον σπουδαιότατα ἐλλείμματα. Τὰ ἐλλείμματα ταῦτα κατὰ μὲν τὴν μίαν τῶν μεθόδων, τὰς ὁποίας μετῆλθεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνέρχονται εἰς 46 ἢ 40 ἑκατομμύρια, κατὰ δὲ τὴν ἑτέραν εἰς 26,000,000. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁμιλῶν κατὰ τὴν 5 Φεβρουαρίου 1890 ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ κατακρίνων τὸ σύστημα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἔλεγεν αὐταῖς λέξεσιν (ἀναγινώσκει): «Τὴν πραγματικὴν οἰκονομικὴν τοῦ τόπου κατάστασιν ἔχοντες ὡς βάσιν, ἄλλως βεβαίως ἠθέλομεν συντάξει τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1890· δὲν θὰ ἐδίσταζον δὲ νὰ ἐκθέσω τὴν περὶ τοιαύτης συντάξεως αὐτοῦ γνώμην μου, ἐὰν δὲν ἐγνώριζον ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς κλπ.»

§70ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ποῦ λέγεται τοῦτο;

§71ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ ἀγορεύσει ὑμῶν τῆς 5 Φεβρουαρίου τοῦ 1890, κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890. Ὅσοι ἠκούσαμεν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν λαλοῦντος ὡς Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τότε, ὑπελαμβάνομεν, καὶ εὐλόγως, ὅτι, ἀφοῦ, ὡς ἔλεγεν, εἶχεν ἤδη σύστημα ἴδιον περὶ ἀλλοίας τοῦ προϋπολογισμοῦ συντάξεως, περὶ διαφόρου τοῦ προϋπολογισμοῦ καταρτίσεως, περὶ διαφόρου οἰκονομικοῦ συστήματος, εὐθὺς ὡς ἀνήρχετο εἰς τὴν ἀρχὴν, ἠθέλομεν λάβει τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἴδωμεν τὸ σύστημα αὐτὸ προτεινόμενον ἐν πάσαις αὐτοῦ ταῖς λεπτομερείαις πρὸς τὸ Κοινοβούλιον. Εὐλόγως δὲ κἀγὼ, ὡς πάντες οἱ ἀναγνώσαντες τὸν εἰσηγητήριον τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890 λόγον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐξεπλάγημεν, ὅτε ἀνέγνωμεν ἐν αὐτῷ, ὅτι δὲν ὑπελείφθη αὐτῷ ὁ ἀπαιτούμενος ὑλικὸς χρόνος πρὸς κατάρτισιν προϋπολογισμοῦ ἐπὶ βάσεσι διαφόροις ἐκείνων, καθ’ ἃς συνετάχθησαν οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν προκατόχων αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐν ᾧ ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891, ὡς καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ῥητῶς ὡμολογήθη, οὐδὲν ἕτερον ἔπραξεν ἢ νὰ ἀντιγράψῃ τὸν προϋπολογισμὸν τὸν ὑπὸ τοῦ προκατόχου αὐτοῦ συνταχθέντα, μετὰ μεταβολῶν τινων ἀσημάντων, ἐν τῇ εἰσαγωγικῇ ὅμως αὐτοῦ ἀγορεύσει ῥητῶς ἰσχυρίσθη, ὅτι τὰ ἔτη 1889 καὶ 1890, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐλειτούργησαν προϋπολογισμοὶ ἐπὶ ταῖς αὐταῖς βάσεσι συνταχθέντες, καταλείπουσιν ἐλλείμματα ἐκ 46 ἢ 40 ἑκατομμυρίων περίπου. Ὅ,τι πρὸ παντὸς εἶναι περίεργον ἐν τῇ εἰσηγητηρίῳ ὁμιλίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι τοῦτο, ὅτι πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν προηγουμένων διαχειρίσεων δὲν κατέφυγεν, οὐδὲ μετεχειρίσθη τὰ δημόσια βιβλία· δὲν ἔκρινεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ ἐν ἰσχύϊ παρ’ ἡμῖν λογιστικὸν σύστημα· ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο, ἐκτὸς τῶν ἀριθμῶν τῶν ἐνδεικνυομένων ὑπὸ τοῦ λογιστικοῦ συστήματος, τοῦ λειτουργοῦντος παρ’ ἡμῖν, νὰ ἀνεύρῃ ἀριθμοὺς ἄλλους, ἵνα ὑποστηρίξῃ ὅ,τι ὡς ἀντιπολιτευόμενος εἶχεν ἰσχυρισθῆ, τουτέστιν, ὅτι αἱ διαχειρίσεις τῶν ἐτῶν 1889 καὶ 1890 καταλείπουσι μέγιστα ἐλλείμματα. Ἵνα μάλιστα ἐνισχύσῃ παρὰ τῇ Βουλῇ τὴν γνώμην, ἣν ἐξήνεγκεν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, πλὴν τῶν ἰσολογισμῶν τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους κατὰ τὰ ἔτη 1888, 1889 καὶ 1890, καὶ περιληπτικὰς καταστάσεις τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν χρήσεων καὶ διαχειρίσεων τῶν ἐτῶν 1888, 1889 καὶ 1890 μέχρι τῆς 20 Ὀκτωβρίου, συντεταγμένας ὑπό τινος ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὠνόμασε, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ἀνέθηκε τὴν ἐξεύρεσιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Ἐννοεῖτε οἴκοθεν, Κύριοι, ὅτι, ὅταν ἐξέλθητε τῶν πορισμάτων, τὰ ὁποῖα δίδουσιν ὑμῖν τὰ δημόσια βιβλία, ὅταν τοὺς παραδεδεγμένους παρὰ πᾶσι τοῖς μᾶλλον ἡμῶν προηγμένοις καὶ λογιστικῶς ἔθνεσι κανόνας παραβιάσητε, εἶναι ἑπόμενον νὰ εὑρεθῆτε εἰς σύγχυσιν ἰδεῶν, εἶναι ἑπόμενον νὰ παραπαίητε μεταξὺ τῶν ἀριθμῶν, χωρὶς νὰ δύνασθε νὰ ἐξακριβώσητε, τίς εἶναι ὁ ἀκριβὴς μεταξὺ πάντων τῶν παρατεθειμένων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ μετέλθῃ δύο μεθόδους πρὸς προσδιορισμὸν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν δύο ἐτῶν 1889 καὶ 1890. Ἡ πρώτη τῶν μεθόδων τούτων εἶναι μέθοδος ἀρνητικὴ, ἥτις ἠδύνατο νὰ ἔχῃ λόγον ὑπάρξεως, ἐὰν ὑπῆρχε παρ’ ἡμῖν κεχωρισμένη ἡ διαχείρισις τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων προϋπολογισμῶν, ἢ ἐὰν ἦσαν πάντες οἱ οἰκονομικοὶ λογαριασμοὶ τοῦ Κράτους δεδημοσιευμένοι, ὥστε νὰ δύνηται πᾶς τις ἐκ τοῦ προχείρου νὰ ἐλέγξῃ τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἀριθμῶν. Ἀλλ’ ὡς ἔχουσι τὰ τῶν ἀπολογισμῶν ἡμῶν, ἡ μέθοδος αὕτη οὐδ’ ὡς πειραματικὴ δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ, διότι τὰ ὑπ’ αὐτῆς τυγχανόμενα πορίσματα δὲν δύνανται νὰ ἦναι ἀκριβῆ. Ἵνα περὶ τούτου πεισθῆτε, Κύριοι, εἶμαι ὑποχρεωμένος αὐτὰ ταῦτα τὰ βιβλία, αὐτοὺς τούτους τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, νὰ μεταχειρισθῶ πρὸς ἔλεγχον τῶν ἀριθμητικῶν συμπερασμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ὁ αὐτὸς κ. Ὑπουργὸς κατέληξεν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, εἶμαι ὑποχρεωμένος συνάμα νὰ συγκρίνω τὰ ἀριθμητικὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέληξεν ὁ κ. Ὑπουργός, πρὸς ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα καταλήγει ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὑπ’ αὐτοῦ ἐνταλθεῖσα, ἵνα μελετήσῃ λεπτομερέστερον τὰ τῶν διαχειρίσεων τούτων. Δέον δὲ νὰ μὴ παραλειφθῇ, ὅτι ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς ἐπάγεται εὐθύνην καὶ ὡς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, ὅστις υἱοθετήσας ὑπέβαλε ταύτην εἰς τὴν Βουλήν, πρὸς μείζονα αὐτῆς διαφώτισιν. Ὁ κ. Ὑπουργός, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, ἰσχυρίσθη ὡς πρὸς τὸ 1889, ὅτι κατὰ τὸ 1889 εἰσεπράχθησαν

Ἀλλὰ κατὰ τὴν κατάστασιν τὴν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὑποβληθεῖσαν, κατὰ τὸ 1889 δύο συνωμολογήθησαν δάνεια, δι’ ὧν ἐξωφλήθησαν ἄλλα προγενέστερα, τὸ δάνειον τῶν 1,200,000 λιρῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου εἰσεπράχθησαν 20,641,875 δραχμῶν, καὶ τὸ δάνειον τῶν 5 ἑκατομμυρίων λιρῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου εἰσεπράχθησαν 91,846,875 δραχμῶν, ἤτοι ἐν ὅλῳ εἰσεπράχθησαν δραχ. 112,488,750, ἐνῷ κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰσεπράχθησαν ἐκ δανείων 131 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ καὶ ἄλλην μετέρχεται μέθοδον, τὴν μέθοδον τὴν θετικήν, ἵνα ἀποδείξῃ μεγάλα ἐλλείμματα. Κατὰ τὸν εἰσηγητήριον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λόγον, ἐκ τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως 1889 μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1890 εἰσεπράχθησαν 83,789,000. Ἐδαπανήθησαν δὲ 86,283,000. Ἄρα ἔλλειμμα 2,494,000. Ἀλλ’ εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζει ἀναγκαῖον νὰ προσθέσῃ 3,230,000, λόγῳ διαφορᾶς μεταξὺ εἰσπράξεων καὶ ἀποδόσεων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἰδίως, διότι ὡς πρὸς τὰ ἄλλα ταμεῖα, τηλεγραφεῖα κτλ. ἡ διαφορὰ εἶναι ἐλαχίστη. Νομίζει ἀναγκαῖον συνάμα νὰ προσθέσῃ καὶ τὸ μὴ διατεθὲν ποσὸν ἐκ τῆς πιστώσεως τῆς ἀναγραφείσης εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1889 διὰ δημόσια χρέη, ἤτοι 8,862,000. Κατὰ ταῦτα ἀναβιβάζεται τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1889 εἰς 12,092,000. Ἀλλὰ τὸ ἔλλειμμα εἶναι κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν μόνον 11,431,000. Προστιθεμένου δὲ εἰς ταῦτα καὶ τοῦ ποσοῦ τῶν δραχ. 2,494,000, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1889 ἀνέρχεται κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς 14,475,000. Κατὰ τὴν ἐπιτροπήν, τῆς ὁποίας τὰ ἀριθμητικὰ πορίσματα μετέδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1889 εἶναι μόνον 6,572,125, διότι αὕτη ἀφαιρεῖ ἐκ τῶν ἐσόδων ἀντίτιμον ὑλικοῦ ἐκ δραχ. 501,404 καὶ ὑπερτίμησιν μεταλλικοῦ 555,576, περὶ τῶν ὁποίων θὰ ὁμιλήσω κατωτέρω, καὶ προσθέτει εἰς τὰ ἔξοδα τὴν διαφορὰν μεταξὺ εἰσπράξεων καὶ ἀποδόσεων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐκ δραχ. 3,165,994, ἤτοι αὐξάνει τὸ διὰ τῶν Βιβλίων προκύπτον ἔλλειμα κατὰ 4,222,874. Κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν

Κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἡ ἀρνητικὴ μέθοδος, ὡς εἶπον, ἐνδεικνύει ἔλλειμμα 26 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν ἡ αὐτὴ μέθοδος ἐνδεικνύει ἔλλειμμα 18 ἑκατομμυρίων. Τώρα οἱονδήποτε ἐκ τούτων θέλετε, δύνασθε νὰ τὸ παραδεχθῆτε, δέον ὅμως νὰ γινώσκητε, ὅτι οὐδέτερον αὐτῶν εἶναι ἀκριβὲς, διότι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἕτερον δὲν στηρίζονται ἐπὶ τῶν δημοσίων βιβλίων, δὲν στηρίζονται ἐπὶ τῶν λογιστικῶν κανόνων. Εἶναι μόνον ὑποθετικοὶ λογαριασμοὶ, τοὺς ὁποίους ἔῤῥιψεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅπως ὑποστηρίξῃ ὅ,τι ἄλλοτε ὡς ἀντιπολιτευόμενος εἶπε.

§72ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Μᾶς ἐκλουβιάνατε τὸ μυαλὸ καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν! Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ πρέπει νὰ ἔλθῃ ἕνας ξένος νὰ τῷ δώσωμεν τοὺς λογαριασμοὺς, ἵνα μᾶς εἴπῃ: «αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, αὐτὰ εἶναι τὰ πράγματα». Ἐκεῖ ποῦ πληρώνομεν τόσα ἑκατομμύρια διὰ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν, ἔπρεπε νὰ καλέσωμεν ἕνα, νὰ μᾶς τακτοποιήσῃ τοὺς λογαριασμοὺς, διὰ νὰ ἴδωμεν, ποῦ εὑρισκόμεθα (γέλως).

§73ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀξιότιμε συνάδελφε, ἐγὼ δὲν ἀποκρούω τὴν πρότασίν σας ταύτην, τοὐναντίον δὲ τὴν ὑποστηρίζω, διότι οἱοσδήποτε ξένος καὶ ἂν ἔλθῃ, θὰ στηριχθῇ εἰς τὰ δημόσια βιβλία, καὶ δὲν θὰ ὑποστηρίξῃ τὰ ἐλλείμματα αὐθαιρέτως καὶ ἐπὶ ὑποθέσεων. Καὶ ἐγὼ δὲν διατελῶ εἰς τὴν κατοχὴν τῶν δημοσίων βιβλίων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν καταστάσεων, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς ἢ ὁ προκάτοχός του ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ αἵτινες ἐξήχθησαν ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, προῆλθον εἰς τὴν μελέτην, τῆς ὁποίας τὸ προϊόν μεταδίδω εἰς τὴν Βουλὴν. Εὐθὺς ὡς ἀρνηθῇ τις τὴν ἀκρίβειαν τῶν δημοσίων βιβλίων, δὲν ἔχει πλέον ἔδαφος πρὸς μελέτην ἢ πρὸς συζήτησιν. Δι’ ὅσων προεῖπον ἐπεκαλέσθην τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν διαφορῶν, αἵτινες παρατηροῦνται μεταξὺ αὐτῶν τούτων τῶν καταστάσεων, τὰς ὁποίας αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέβαλε, καὶ τῶν ἀριθμητικῶν συμπερασμάτων τοῦ εἰσηγητηρίου αὐτοῦ λόγου, καὶ μεταξὺ τούτων καὶ τῶν καταστάσεων τῆς ἐπιτροπῆς, ἣν αὐτὸς οὗτος ὁ Ὑπουργὸς διώρισε καὶ τῆς ὁποίας τὰ πορίσματα μετέδωκεν ἐπισήμως εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα, ὡς εἶπεν, ἡ Βουλὴ φωτισθῇ πλειότερον.

§74ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Αὐτὸ ἀποδεικνύει τὴν κατάστασιν τοῦ Λογιστηρίου.

§75ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποδεικνύει μᾶλλον τὴν κατάστασιν, ἣν προῃρεῖσθε νὰ ἐνδείξητε. Μεταβαίνω νῦν εἰς τὰς κρίσεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1890. Ὡς πρὸς ταύτην, ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ᾖναι εὐχερὴς ἡ χρῆσις τῆς θετικῆς μεθόδου, διότι ἡ χρῆσις τοῦ 1890 καὶ καθ’ ὃν χρόνον συζητοῦμεν δὲν ἔκλεισε, μεταχειρίζεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἀρνητικὴν μέθοδον. Εἶπε λοιπὸν εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891 εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰσεπράχθησαν:

Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ μεταδώσω ὑμῖν τὰ τῆς αὐτῆς μεθόδου πορίσματα τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα μοὶ εἴπητε ποῖον ἐκ τῶν δύο εἶναι ἀκριβέστερον.

§76ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Ποίας ἐπιτροπῆς;

§77ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρό τινων ἡμερῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀποτελέσματα ἐργασίας, ἣν διεξήγαγεν ἐπιτροπὴ ὑπ’ αὐτοῦ ἐκλεχθεῖσα, ἀποτελουμένη δὲ ὑπὸ τῶν κ.κ. Α. Πετροπούλου, ἐλεγκτοῦ τοῦ Συνεδρίου, Κ. Λεοναρδοπούλου, καὶ Ι. Μανιατοπούλου, λογιστῶν. Ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης διετυπώθη εἰς περιληπτικὰς καταστάσεις, ὡς ἐχαρακτήρισε ταύτας αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅστις ὑπέβαλεν αὐτὰς εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐκθέσεώς του ἀπὸ 22 Ἰανουαρίου 1891, ῥητῶς ἀναφέρων ἐν αὐτῇ, ὅτι τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην διώρισε πρὸς τὸν εἰδικὸν σκοπὸν νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν εὔληπτον καὶ καθαρὰν εἰκόνα τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἄλλως τε, ὅταν εἷς Ὑπουργὸς μεταδίδῃ τὸ πόρισμα ἐργασίας γενομένης ὑπό τινος ἐπιτροπῆς, ἣν αὐτὸς διώρισεν, οἴκοθεν ἐννοεῖται, ὅτι τὴν ἐργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης εὑρίσκει ἀκριβῆ καὶ τὴν μεταδίδει εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς μείζονα αὐτῆς φωτισμὸν, ἀκριβῶς δὲ αὐτὸ εἶπεν, ὅτε τὰς καταστάσεις ταύτας κατέθηκεν. Αἱ καταστάσεις αὗται ἐτυπώθησαν, διενεμήθησαν, καὶ πάντες ὑμεῖς ἔχετε αὐτὰς εἰς χεῖρας. Λοιπὸν κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν μεταξὺ τῶν εἰσπραχθέντων ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων καὶ τῶν δαπανηθέντων εἰς ἔκτακτα ἔξοδα κατὰ τὸ 1890 ὑπάρχει ἔλλειμμα ἐκ δραχμῶν 20,790,000. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς

Ἐνῷ κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν παρουσιάζεται ἐξ αὐτῆς τῆς διαχειρίσεως τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων καὶ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων ἔλλειμμα ἐκ δραχ. 20,790,000.

§78ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ λησμονεῖτε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ ἐν τοῖς ταμείοις ὑπάρχοντα....

§79ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσιν αὐτά.

§80ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. καμμιὰ τριανταριὰ ἑκατομμύρια.

§81ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν τὸ ἐν τοῖς ταμείοις ὑπόλοιπον πρὸς τὸ μεταξὺ ἐκτάκτων ἐσόδων καὶ ἐξόδων προκύπτον πλεόνασμα ἢ ἔλλειμμα. Ἐν τῇ συγκρίσει, ἣν ποιοῦμαι, ἀκολουθῶ τὴν ὑμετέραν μέθοδον καὶ τοὺς ὑμετέρους ἀριθμούς. Ὑμεῖς εἴπετε, ὅτι κατὰ τὸ 1890 μέχρι τῆς 20 Ὀκτωβρίου εἰσεπράχθησαν:

Ἡ ἐπιτροπὴ τοὐναντίον ὡρισμένως λέγει, ὅτι εἰσεπράχθησαν ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων 100,643,455, καὶ ἐπληρώθησαν εἰς ἔκτακτα ἔξοδα 110,811,864· ἄρα πλεόνασμα 10,168,409. Μὲ ἠναγκάσατε, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι ὑμεῖς εἴπετε εἰς τὴν Βουλὴν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, καὶ ὅ,τι ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὰς περιληπτικὰς καταστάσεις ἀναγράφει, ἵν’ ἀποδείξω, ὅτι ὁ ἰσχυρισμός σας, ὅτι δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψει τὰ ἐν τοῖς ταμείοις ὑπάρχοντα, δὲν εἶναι βάσιμος, οὐδὲ σχέσιν τινὰ ἔχει πρὸς τὸ συζητούμενον θέμα.

§82ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπληρώθησαν αὐτὰ τὰ 110 ἑκατομμύρια;

§83ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ....

§84ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπῆρχον πολλὰ ἑκατομμύρια, ἀνερχόμενα εἰς 35, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπληρώθησαν καὶ τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὸ χρηματικὸν ποσὸν τὸ ἐν τοῖς ταμείοις.

§85ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ παρενείρητε εἰς τὴν συζήτησιν ἄσχετα πρὸς τὸ θέμα ἐπιχειρήματα. Ἐδῶ γίνεται λόγος περὶ ἐλλειμμάτων, ὁμιλῶ περὶ ἐξόδων πληρωθέντων, καὶ οὐχὶ περὶ ἐξόδων μὴ πληρωθέντων καὶ ἀποτελούντων ὑπόλοιπον χρηματικὸν ἐν τοῖς ταμείοις.

§86ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅταν ὁμιλῆτε περὶ ἐλλείμματος 35 ἑκατομμυρίων, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἦσθε εὐλαβέστερος.

§87ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ εὐλαβέστερος, ἀλλ’ εὐλαβέστατος πρὸς τὴν ἀλήθειαν ὑπῆρξα πάντοτε, εἰμὶ δὲ καὶ νῦν, διότι σᾶς ἀναφέρω ἀριθμοὺς εἰλημμένους ἐκ τῶν καταστάσεων τῆς ἐπιτροπῆς. Σᾶς λέγω δὲ, ὅτι, ὅταν ὁμιλῆτε περὶ ἐλλειμμάτων, δὲν δύνασθε νὰ ὑπολογίζητε ἔξοδα μὴ πληρωθέντα· ὀφείλετε νὰ ὑπολογίζητε ἔξοδα πληρωθέντα. Ἔξοδα λοιπὸν πληρωθέντα, λέγει ἡ ἐπιτροπὴ, εἶναι 110,811,864, καὶ ἔσοδα εἰσπραχθέντα 100,643,455, ὥστε ἔχετε πλεόνασμα πληρωθέντων ἐξόδων κατὰ 10,168,409.

§88ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀνεγνώσατε τὰ τῆς ἐπιτροπῆς;

§89ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω οὐ μόνον ἀναγνώσει, ἀλλὰ καὶ ἐλέγξει τὰ τῆς ἐπιτροπῆς λεπτομερέστερον, ἵνα ἀποδείξω τὰς ἀντιφάσεις αὐτῆς πρὸς τοὺς ἰδίους ἀριθμοὺς, οὓς αὕτη παραθέτει. Τώρα μεταβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν κατὰ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1890 ἰσχυρισμῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῆς ἐπιτροπῆς αὐτοῦ ὑπὸ τὴν θετικὴν μέθοδον, ἥτις, ὡς εἶπον ὑμῖν καὶ πρότερον, δὲν ἔχει πρακτικὴν ἐφαρμογήν, διότι, προκειμένου περὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1890, δὲν δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ προσδιορίσωμεν τὸ ἔλλειμμα ἢ καὶ τὸ περίσσευμα. Εἶναι μάλιστα ἐκ τῶν προτέρων γνωστόν, ὅτι, ὅταν πρόκηται περί τινος χρήσεως, ἥτις εἰσέτι δὲν ἔκλεισεν, ἐὰν θέλητε νὰ συγκρίνητε τὰς γενομένας εἰσπράξεις πρὸς τὰ γενόμενα ἔξοδα, πάντοτε θὰ εὕρητε ἔλλειμμα· διότι τὰ μὲν ἔξοδα, συνιστάμενα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς μισθοὺς καὶ εἰς ἄλλας δαπάνας τῆς διοικήσεως, πληρόνονται ἄνευ ἀναβολῆς, ἐνῷ τοὐναντίον πολλὰ εἰσοδήματα τῆς χρήσεως εἰσπράττονται κατὰ τοὺς τελευταίους αὐτῆς μῆνας. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο, προκειμένου περὶ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1890, ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι «ἔχομεν βεβαιωμένον ὅτι τὸ ἔλλειμμα, κατὰ τὴν ἀρνητικὴν μέθοδον, τῆς χρήσεως τοῦ 1889 ἀνέρχεται εἰς 20,000,000· ἔχομεν βεβαιωμένον, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1889 κατὰ τὴν θετικὴν μέθοδον ἀνέρχεται εἰς 14,475,000. Μεταξὺ τῶν δύο τούτων ποσοτήτων τῶν προκυπτουσῶν ἐκ τῆς ἀρνητικῆς καὶ τῆς θετικῆς μεθόδου ἔσεται τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1890». Ἄριστα δύνασθε νὰ κρίνητε, ἐὰν δύναταί τις, καὶ μάλιστα Ὑπουργὸς, διὰ τοιούτων συλλογισμῶν νὰ προσδιορίζῃ τὰ ἐλλείμματα τῶν χρήσεων· ἐγὼ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι πρώτην ἤδη φορὰν παρατηρῶ τοιοῦτο σύστημα. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1890 θέλει ἀνέλθει—δὲν ἀνῆλθεν —εἰς 8,591,712. Κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1890 ἔσεται μεταξὺ 20,000,000, καὶ 14,475,000, ἤτοι περίπου 17,000,000. Κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1890 θέλει ἀνέλθει εἰς 8,591,712. Καὶ πῶς ἀνέρχεται οὕτω κατὰ τὴν ἐπιτροπήν; Ἀφοῦ αὐθαιρέτως ἀφαιρεθῇ ἐκ τῶν ἐσόδων τῶν εἰσπραχθέντων ἡ διαφορὰ τιμῆς μεταξὺ ἀγγλικῆς λίρας καὶ γαλλικοῦ φράγκου ἐκ δραχ. 1,180,062 καὶ ἀφοῦ προστεθῶσιν αὐθαιρέτως εἰς τὰ ἔξοδα, αʹ) διαφορὰ μεταξὺ εἰσπράξεων καὶ ἀποδόσεων διὰ ποσοστὰ ταμείου ὁδοποιΐας, δήμων κλπ. ἐκ δραχ. 3,024,617 καὶ βʹ) τὸ χρεωλύσιον τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1889 τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας ἐκ δραχ. 1,097,025, ἤτοι ἀφοῦ πρὸς σχηματισμὸν τοῦ τοιούτου ἐλλείμματος προστεθῶσι, παρὰ τοὺς κανόνας τῆς λογιστικῆς καὶ τῆς λογικῆς, δραχ. 5,301,704. Ἐὰν εὐλόγως ἢ μὴ προστίθηνται τὰ ποσὰ ταῦτα εἰς τὰ ἔξοδα, θέλω τὸ ἐξετάσει βραδύτερον. Ἀλλὰ βλέπετε καὶ ἐνταῦθα, ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῶν ὑπολογισμῶν τῆς ἐπιτροπῆς διαφορά. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγούμενος εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, περιωρίσθη νὰ μεταδώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πεποιθήσεις του περὶ τῶν ἐλλειμμάτων τῶν ἐτῶν 1889 καὶ 1890, τὰ ὁποῖα ἀνεβίβασεν εἰς 46,000,000 ἢ εἰς 40,000,000 ἢ εἰς 26,000,000. Μεταξὺ τῶν τριῶν τούτων ἀριθμῶν ὅντινα θέλετε παραδεχθῆτε. Ἐπὶ τῶν χρήσεων τῶν προηγουμένων, δηλ. τῶν χρήσεων 1887 καὶ 1888, δὲν ἔκρινεν εὔλογον νὰ ἐνδιατρίψῃ, διότι οἱ ἀπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν τούτων ἦσαν ἤδη συντεταγμένοι. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ὅμως, τῆς ὁποίας τὸ ἀποτέλεσμα ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐνόμισεν ἐπάναγκες νὰ ἐπιβάλῃ τὸ καθῆκον, ἵνα ἐξετάσῃ καὶ τὰ κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1888. Ἦτο δὲ καὶ φυσικόν· διότι ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν χρήσεων 1889 καὶ 1890 ἡ ἐπιτροπὴ, μεθ’ ὅσας καὶ ἂν ἐποιήσατο παρεκκλίσεις ἐκ τῆς λογιστικῆς τακτικῆς, δὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ ὑλικὸν, δὲν ἠδυνήθη νὰ εὕρῃ ἀριθμοὺς, ἔστω καὶ βεβιασμένως, ἵνα δημιουργήσῃ ἔλλειμμα 40,000,000· ἑπομένως ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ 1888, ὥστε, προσθέτουσα καὶ τὰ ταύτης ἐλλείμματα εἰς τὰ ἐλλείμματα τῶν δύο ἄλλων χρήσεων, νὰ κατορθώσῃ νὰ ἀναβιβάσῃ τὸ ἔλλειμμα εἰς 40,000,000. Ἐνῷ λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπολογίζει τὸ ἔλλειμμα εἰς 40,000,000 ἐκ μόνων τῶν δύο χρήσεων, ἡ ἐπιτροπὴ καταλήγει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τοιοῦτον ἔλλειμμα δύναται νὰ δημιουργηθῇ μόνον διὰ τῆς προσθήκης φανταστικοῦ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως 1888. Πρὶν ἢ ὅμως μεταδώσω ὑμῖν τὰς μελέτας καὶ παρατηρήσεις μου ἐπὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1888, εἶναι ἐπάναγκες ὀλίγας λέξεις νὰ σᾶς εἴπω ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, διότι ταύτης ὁ ἀπολογισμὸς, δημοσιευθεὶς πρὸ πολλοῦ, σχετίζεται πρὸς τοὺς τῶν ἑπομένων ἐτῶν. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ

Διαρκούσης τῆς χρήσεως 1887, εἰσεπράχθησαν ἔκτακτα ἔσοδα ἐκ δραχ. 93,603,421, καὶ ἐπληρώθησαν εἰς ἔκτακτα ἔξοδα δραχ. 24,681,178. Ὅτε ἐδημοσιεύθη καὶ ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀπολογισμὸς τῆς χρήσεως 1887, ἡ τέως Ἀντιπολίτευσις ἠμφισβήτησε δύο τινά· αʹ) τὸ ἀπομεῖναν ἀδιάθετον ποσὸν πιστώσεως ἐκ τῆς διὰ τὸ δημόσιον χρέος ἀναγραφείσης εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοιαύτης, καὶ βʹ) ἓν ποσὸν 750,000 δραχμῶν, ἀνῆκον εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχεν ἐκκαθαρισθῆ, διαρκούσης τῆς χρήσεως τοῦ 1887, καὶ ἑπομένως δὲν κατελογίσθη εἰς βάρος τῆς χρήσεως ταύτης. Καὶ περὶ μὲν τοῦ πρώτου θέματος δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, διότι τοῦτο ἐπαρκῶς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην συνεζητήθη καὶ ἐξηντλήθη, ἐγὼ δὲ πρὸ ὀλίγου ἐποιησάμην τοῦ αὐτοῦ θέματος μνείαν. Ἐπ’ αὐτοῦ ἀρκεῖ ἡ παρατήρησις, ὅτι ἀφοῦ ἔμεινεν ἡ πίστωσις ἀδιάθετος, φυσικὸν ἦτο νὰ μὴ χρεωθῇ ἡ χρῆσις τοῦ 1887. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 750,000, ἡ αἰτίασις τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως ἐστηρίζετο εἰς τοῦτο, ὅτι κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος προεκλήθη πίστωσις ἔκτακτος ἐκ δραχ. 750,000 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1888· ὑπέλαβον ἄρα οἱ ῥήτορες τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 750,000 ἐπρόκειτο νὰ καταλογισθῇ μεταξὺ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1888. Ἀληθῶς ἡ προκληθεῖσα πρὸς τακτοποίησιν τῆς πληρωμῆς τῶν 750,000 δραχμῶν πίστωσις ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἔκτακτος εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1888, διότι ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἦτο ἤδη κεκλεισμένη, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε σκεφθῆ νὰ καταλογίσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο μεταξὺ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, ἤτοι τῶν δαπανῶν ἐκείνων, αἵτινες πληρόνονται ἐξ ἐκτάκτων πόρων. Τὸ ποσὸν τῶν 750,000 δραχμῶν κατελογίσθη εἰς βάρος τῆς χρήσεως 1888, ἀλλὰ καὶ εἰς βάρος τῆς χρήσεως 1887 ἄν τις τὸ καταλογίσῃ, θὰ μεταβάλῃ τὸ μικρὸν περίσσευμα αὐτῆς εἰς ἔλλειμμα δραχ. 347,270. Καὶ διὰ τῆς προσθήκης ταύτης ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἀπομένει πάντοτε ἐν ἰσοζυγίῳ μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων· ὡς ἐκ τούτου δὲν ἐπανελήφθησαν αὖθις οἱ περὶ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως ταύτης ἀβάσιμοι ἰσχυρισμοί. Μεταβαίνω εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1888.

Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν ἐβεβαιώθησαν ἔσοδα 106,202,690· ἀλλ’ ὅταν ἐκπέσῃ τις ἐξ αὐτῶν τὰ βεβαιωθέντα ἐξ ἐλλειμμάτων ὑπολόγων ἐκ δραχ. 9,250,000, ἀπομένουσι βεβαιωθέντα 96,952,990, ἤτοι ἐβεβαιώθησαν πλέον τῶν προϋπολογισθέντων 1,646,459.

Εἶχε δὲ καὶ ἔκτακτα ἔξοδα τὰ ἑξῆς:

Κατὰ τὰς καταστάσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἧς βεβαίως τὰ συμπεράσματα, ὡς καὶ πρότερον εἶπον, ἀποδέχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐκ τῶν ἀνωτέρω σημειωθέντων ἐσόδων δέον ν’ ἀφαιρεθῶσι δραχ. 2,750,000, λόγῳ ὅτι ἀνάγονται εἰς ὑπερτίμησιν συναλλάγματος τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Πρὶν ἢ πραγματευθῶ τὸ θέμα τοῦτο, ποιοῦμαι μνείαν μεγάλης τῆς ἐπιτροπῆς ἀνακριβείας, ὅτι, ἐνῷ παραδέχεται τὴν διαφορὰν ταύτην ὡς ἔκτακτον ἔσοδον, δὲν τὴν μεταφέρει εἰς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα, ὡς πράττει κατὰ τὸ 1889 καὶ 1890· τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι τοῦτο ἔπραξεν οὐχὶ ἐκ πεποιθήσεως. Ἰδοὺ πῶς ἔχουσι τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ὅτε τὸ πρῶτον συνωμολογήθη ἡ σύμβασις τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, οἱ ἀναδεχθέντες τὴν χορηγίαν τοῦ δανείου καὶ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἀνέλαβον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσωσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν 10,000,000 φράγκα εἰς χρυσὸν, ἐπὶ τιμῇ 127½ λεπτῶν κατὰ φράγκον. Οὕτως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τότε κατέθηκεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς λ)σμὸν τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου 12,750,000 δραχμὰς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ ἔλαβεν εἰς τὴν διάθεσίν της ἐν Εὐρώπῃ ποσὸν 10,000,000 φράγκων εἰς χρυσόν. Ἀλλ’ ὀλίγον τι βραδύτερον ἡ Κυβέρνησις συνωμολόγησε τὸ δάνειον τῶν 5,000,000 λιρῶν, διὰ τοῦ δανείου δὲ τούτου ἐξώφλησε τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, κατὰ συνέπειαν δὲ ὑπεισῆλθεν εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ ἀναδόχου αὐτὴ αὕτη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Δὲν ἐξετάζω ἐνταῦθα τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι πᾶσα συναλλαγματικὴ διαφορὰ ἐπὶ παντὸς δανείου συνομολογουμένου εἰς μεταλλικὸν νόμισμα πρέπει νὰ λογίζηται ὡς ἔκτακτον ἔσοδον, οὐ μόνον διότι τὴν γνώμην ταύτην δὲν παραδέχομαι, ἀλλὰ καὶ διότι τὴν γνώμην ταύτην δὲν παρεδέχθη ἡ Βουλὴ τῆς παρελθούσης περιόδου. Ὅ,τι ἐγένετο καὶ ὡς πρὸς τὸ προϊὸν τῶν ἄλλων δανείων, τῶν εἰς χρυσὸν συνομολογηθέντων, ἐγένετο καὶ ὡς πρὸς τὸ δάνειον τοῦτο. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἐξώφλησε τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν ἢ ὅ,τι ἔπραξεν ἐπὶ τοῦ προϊόντος τῶν ἄλλων δανείων, ἦτο ἐπιβεβλημένον ἑπομένως εἰς αὐτὴν, κατόπιν τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον παρεδέχθη, τὸ ποσὸν τῶν 2,750,000 δι’ ἐπαναφορᾶς πιστώσεων, ἐπιτρεπομένης ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, νὰ ἐκπέσῃ ἐκ τῶν χρησιμοποιηθεισῶν προηγουμένως πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 4,901,978, ἐξ ὧν ἀπέμειναν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1888 λόγῳ ὑπερτιμήσεως ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος δραχ. 1,851,978. Τὸ γενόμενον ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ εἶναι ἐφαρμογὴ τοῦ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως παραδεχθέντος καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς κυρωθέντος συστήματος, καθ’ ὃ δὲν ἐπιτρέπεται καταλογισμὸς ὑπερτιμήσεως συναλλαγματικῆς, ὅταν χρησιμοποιῆται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους μέρος τοῦ προϊόντος τῶν εἰς μεταλλικὸν συνομολογουμένων δανείων. Ἀλλὰ καὶ ἑτέραν τινὰ ἡ ἐπιτροπὴ ποιεῖται αὐθαίρετον ἀφαίρεσιν ἐκ τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1888. Ἀπὸ τακτικὰ τοῦ Δημοσίου ἔσοδα εἶχεν ἐξαγοράσει ἐν παρῳχημένῳ χρόνῳ ἡ Κυβέρνησις 3259 ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 6,000,000. Αἱ ὁμολογίαι αὗται, ἀποτελοῦσαι φυσικῶς περιουσίαν τοῦ Δημοσίου, ἐξωφλήθησαν ὁμοῦ μὲ τὰς ἄλλας ὁμολογίας τοῦ αὐτοῦ· ὅτε τὸ δάνειον τῶν 6,000,000 ἐξωφλήθη, φυσικώτατον ἦτο καὶ αὗται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ αὐτὸ μέτρον, οὕτω δὲ νὰ παραχθῇ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ποσὸν 292,051, καταλογισθὲν εἰς τὰ τυχηρὰ ἔσοδα. Ἡ ἐπιτροπὴ καὶ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπον, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ καταταχθῇ εἰς τὰ ἔσοδα τὰ τακτικὰ, ἔπρεπε νὰ καταλογισθῇ εἰς τὰ ἔκτακτα. Ἀλλ’ ἔκτακτα ἔσοδα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἀποδοθῆ ἐν μέλλοντι χρόνῳ, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπορίσθημεν ἀναλαβόντες εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου νέας ὑποχρεώσεις· ἐνταῦθα ὅμως πρόκειται περὶ καθαρᾶς περιουσίας τοῦ Δημοσίου. Ἡ ἀξίωσις αὕτη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ὁμοιάζει πρὸς τὸν ἄλλον αὐτοῦ ἰσχυρισμὸν, ὅτι, ἐὰν συμβῇ νὰ ἐκποιηθῇ ἄχρηστον ὑλικὸν, τὸ προϊὸν τῆς ἐκποιήσεως πρέπει νὰ μὴ καταλογισθῇ ὡς τακτικὸν ἔσοδον, ἀλλ’ ὡς ἔκτακτον. Ὅταν ὁ προϋπολογισμὸς ὁ τακτικὸς ἀναλαμβάνῃ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολογήθησαν πρὸς προμήθειαν ὑλικοῦ, φυσικὸν εἶναι νὰ ἔχῃ καὶ τὸ πλεονέκτημα τῆς τοιαύτης προσόδου, τῆς ἐκ τοῦ ἀχρήστου καταστάντος ὑλικοῦ. Ἄπειρα τοιαῦτα εὑρίσκει τις εἰς προϋπολογισμοὺς ἄλλων Κρατῶν, οὐδεὶς δ’ εὑρέθη ὁ ἀξιώσας ὅτι, ἐὰν ἐκ τοιούτων αἰτιῶν συμβῇ νὰ παραχθῇ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου πρόσοδός τις, πρέπει νὰ καταλογισθῇ εἰς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα. Τελευταῖον μάλιστα συνέπεσε ν’ ἀναγνώσω εἴς τινα ἐφημερίδα, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ διελύθη ἓν ταμεῖον στρατιωτικὸν, τὸ ὁποῖον εἶχε συστηθῆ καθ’ ὃν χρόνον δὲν ἐλειτούργει ἡ γενικὴ στρατολογία καὶ τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευε διὰ τὰς ἀνακατατάξεις, ἐπειδὴ δὲ ἐξέλιπεν ὁ λόγος, οὗ ἕνεκεν συνεστήθη τὸ ταμεῖον τοῦτο, τὸ προκύψαν ἐκ τῆς διαλύσεως τοῦ ταμείου τούτου ἔσοδον κατελογίσθη εἰς τὰ τακτικὰ τοῦ δημοσίου ταμείου ἔσοδα, χωρὶς οὐδὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, οὐδὲ ἐπιτροπή τις ἐξ ὑπαλλήλων ὑπ’ αὐτοῦ ἐκλεχθέντων, νὰ ἔχωσι πρὸς τοῦτο δισταγμόν τινα. Οὕτως ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ὡς ἐκπεστέον ἐκ τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως 1888 τὸ ποσὸν δραχ. 3,040,051. Δὲν ἠρκέσθη ὅμως εἰς τοῦτο. Προεχώρησε καὶ εἰς προσθήκην ἐπὶ τῶν ἐν τῷ ἀπολογισμῷ ἀναγραφέντων κατὰ τοὺς λογιστικοὺς κανόνας ἐξόδων διὰ συλλογισμοῦ, ὃν οὐδὲ ὁ ἄκρῳ δακτύλῳ γευσάμενος τῶν λογιστικῶν ἠδύνατο νὰ συλλάβῃ ἐν νῷ. Κρίνει ἡ ἐπιτροπὴ ὡς προσθετέον εἰς τὰ ἔξοδα τὸ ποσὸν δρ. 1,238,944, λόγῳ ἐξόδων τῆς χρήσεως 1888 ἀναγνωρισθέντων, ἀλλὰ μὴ πληρωθέντων ἐντὸς τῆς χρήσεως. Ἀλλ’ ἀφοῦ κρίνῃ ἡ ἐπιτροπὴ ὡς προσθετέα εἰς τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως 1888 τὰ ἐκκαθαρισθέντα, ἀλλὰ μήπω πληρωθέντα ποσὰ, διατὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ αὐτοῦ συλλογισμοῦ δὲν προσθέτει εἰς τὰ ἔσοδα τῆς αὐτῆς χρήσεως ὅσα ἔσοδα ἐβεβαιώθησαν, ἤτοι ἀνεγνωρίσθησαν, ἐπὶ τῆς χρήσεως, ἀλλὰ δὲν εἰσεπράχθησαν; τὰ τοιαῦτα δὲ ἔσοδα ἀνέρχονται κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν εἰς 16,651,295. Ἐὰν εἴχομεν ἄλλο λογιστικὸν σύστημα, ἐὰν ἐπὶ παραδείγματι εἴχομεν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ ἐν Ἰταλίᾳ, καθ’ ὃ ἐπὶ πέντε ἔτη κατ’ ἐξακολούθησιν κρατοῦνται εἰδικαὶ μερίδες διὰ τὰ ἐξ ἑκάστης χρήσεως εἰσπραττόμενα ἔσοδα ἢ διὰ τὰ εἰς βάρος ἑκάστης χρήσεως πληρονόμενα μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ οἰκείου ἔτους, ἤθελον ἐννοήσει τὴν διαστολὴν τῶν γενομένων εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν μετὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως· καὶ ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει δὲν ἐπετρέπετο νὰ καταλογίζωνται τὰ ἐκκαθαρισθέντα ἢ ἀναγνωρισθέντα, ἀλλὰ μήπω πληρωθέντα, διότι, προκειμένου περὶ ἀπολογισμοῦ, μόνον τὰ πληρωθέντα καταλογίζονται. Καθ’ ὃ ὅμως ἔχομεν σύστημα, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ χρεόνηται ἡ χρῆσις, εἰμὴ μόνον ἐπὶ δέκα εἰσέτι μῆνας μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ ἔτους· εὐθὺς ὅμως ὡς παρέλθῃ ὁ δέκατος μήν, ὅσα τῆς ληξάσης χρήσεως ἔσοδα δὲν εἰσεπράχθησαν, θέλουσι δὲ εἰσπραχθῆ ἢ εἰσπράττονται κατὰ τοὺς ἑπομένους τοῦ δεκάτου μηνὸς, δὲν ἀναγράφονται εἰς πίστωσιν τῆς χρήσεως ἐκείνης, ἀλλὰ τῆς ἑπομένης, ὑπὸ τὸν τίτλον ἔσοδα κεκλεισμένων χρήσεων. Τὸ αὐτὸ γίνεται καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα. Τίς δὲν ἐνθυμεῖται ἐξ ὑμῶν, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον ἐπεψηφίσθησαν δαπάναι οὐκ εὐκαταφρονήτου ποσοῦ, ἀναγόμεναι εἰς ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων; Ἔπρεπεν ὅμως νὰ ἐκλεχθῇ ὑπὸ τοῦ νῦν κ. Ὑπουργοῦ ἐπιτροπὴ, καὶ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς αὐτὴν ἡ ἀνατροπὴ τῶν κρατούντων λογιστικῶν κανόνων διὰ τοῦ ἰσχυρισμοῦ, ὅτι ὅσα ἔξοδα ἀνεγνωρίσθησαν καὶ δὲν ἐπληρώθησαν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνωσι τὴν λήξασαν χρῆσιν. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1888 εἰσεπράχθησαν ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων ἐντὸς τοῦ 1888 δραχ. 4,119,822, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἐσημείωσεν ἐσφαλμένως ὡς εἰσπραχθέντα ἔκτακτα ἔσοδα ἐκ δραχ. 1,410,016, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον δραχ. 2,709,806, ἐν γένει δὲ παρατηρῶ, ὅτι, ὅπου καὶ ἂν ἐξετάσητε τὰ συμπεράσματα τῆς λογιστικῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν συνέστησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀνεύρητε λάθη. Ἐνῷ κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1887 καὶ κατὰ τὴν γενικὴν ληψοδοσίαν, τὴν ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου δημοσιευθεῖσαν, ἐτακτοποιήθησαν πληρωμαὶ δανείων τῆς αὐτῆς χρήσεως

Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὤφειλε νὰ καταλογίσῃ ὡς ἔκτακτον ἔξοδον τὸ κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1888 ὑπόλοιπον ἐν τοῖς ταμείοις, ὅπως ἐπιτύχῃ ἰσοζύγιον μεταξὺ εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν, ἢ νὰ μεταφέρῃ αὐτὸ ὡς ἔκτακτον ἔσοδον τῆς χρήσεως 1889. Ἐνῷ κατὰ τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου (ἀνάλυσις δανείων) ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀπεδόθησαν κατὰ τὸ 1888 εἰς τὰς Τραπέζας (κατὰ πλεονασμὸν τῶν λήψεων) δραχ. 7,702,607, ἡ ἐπιτροπὴ αὐθαιρέτως ἀφαιρεῖ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου δραχ. 5,518,535, λόγῳ ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ προέρχεται ἀπὸ κεφάλαια τῆς χρήσεως 1887. Ὅσοι ἔχετε μικρὰν πεῖραν τοῦ χειρισμοῦ τῶν ἀριθμῶν θέλετε ἐννοήσει τὸ ἄτοπον καὶ σόλοικον τοῦ τοιούτου συλλογισμοῦ.

Ἀλλὰ περὶ τούτων οὐδεμίαν ποιεῖται μνείαν ἡ ἐπιτροπὴ, οὔτε περὶ τοῦ ἐκτάκτου πόρου, ἐξ οὗ ἐλήφθησαν τὰ χρήματα.

Ἐπάναγκες ἔκρινα νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν μελέτην μου ταύτην, ἵνα ἴδητε, ὅτι ἡ ἐργασία ἡ λογιστική, ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, εἶναι ὅλως ἀνακριβής, οὐδὲ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέσον ἐλέγχου, οὐδὲ ὡς ἀφετηρία συλλογισμοῦ τινος περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1888. Θέλω συντομεύσει τὰς παρατηρήσεις μου ἐπὶ τοῦ 1889, ἵνα μὴ καταπονήσω ὑμᾶς.

Τὰ ἀφαιρεθέντα ὡς ἔκτακτα ἔξοδα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῷ εἰσηγητηρίῳ λόγῳ του ἐσημείωσεν ὡς ἀνερχόμενα εἰς 2,000,000 περίπου, ἀλλὰ κατὰ τὴν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου κατάστασιν αἱ δαπάναι, αἵτινες κατελογίσθησαν εἰς χρέωσιν μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐξόδων καὶ αἵτινες δέον ν’ ἀφαιρεθῶσιν, ὡς ἀναγόμεναι εἰς ἐκτάκτους δαπάνας, περὶ ὧν ἐπετρέπετο νὰ ληφθῇ πρόνοια ἐκτάκτου πόρου, ἀνέρχονται εἰς ὃ ποσὸν ἀνέφερον, ἐκ δραχ. 2,466,117. Ὡς πρὸς τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1889 εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι κατὰ τὸν τελευταῖον μῆνα τῆς χρήσεως φαίνονται εἰσπεπραγμένα ἀσυγκρίτως ὀλιγώτερα ἀφ’ ὅσα εἰσεπράττοντο κατὰ τὸν αὐτὸν μῆνα τῶν παρελθουσῶν χρήσεων. Κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1889 εἰσεπράχθησαν ἔσοδα τῆς χρήσεως 1888 ἐν δραχ. 1,851,751, ἐνῷ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1890 εἰσεπράχθησαν ἔσοδα τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δρ. 725,896. Τοὐναντίον δὲ φαίνονται καταλογιζόμενα ἔξοδα ἀσυγκρίτως περισσότερα, ἀφ’ ὅσα ἐδαπανῶντο κατὰ τὸν αὐτὸν μῆνα παρελθουσῶν χρήσεων. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὰ ἔσοδα, ἴσως δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ὁ μὴν Ὀκτώβριος τοῦ 1890 ἦτο μήν, κατὰ τὸν ὁποῖον διεξήγοντο ἐκλογαί, καὶ ἑπομένως εἶχον διακοπῆ αἱ εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ἔξοδα, νομίζω ὅτι ὑπάρχει που λάθος, διότι κατὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον κατελογίσθησαν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1889 δρ. 3,580,292, ἐνῷ συνήθως κατὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον, τὸν τελευταῖον μῆνα τῆς χρήσεως, αἱ καταλογιζόμεναι εἰς βάρος τῆς χρήσεως δαπάναι ἔχουσιν ἀντίστοιχα ἔσοδα, καθόσον κατὰ τὸν μῆνα αὐτὸν γίνεται ἡ τακτοποίησις τῶν συντάξεων κλπ. Κατὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον τῆς παρελθούσης χρήσεως οὐδέποτε τοιοῦτο ποσὸν ἐξόδων κατελογίσθη ὡς γενόμενον κατὰ τὸν τελευταῖον μῆνα τῆς χρήσεως. Ἀλλὰ ὡς πρὸς τοῦτο ἁπλῆν ποιοῦμαι παρατήρησιν, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἄνευ ἀριθμῶν ἐξηγμένων ἐκ δημοσίων βιβλίων νὰ ὑποστηρίξῃ τις ὡς παρεισφρῆσαν λογιστικὸν λάθος. Κατὰ τὸ 1889 τὰ ἔκτακτα ἔσοδα ἀνῆλθον εἰς δραχμὰς 99,300,373. Τὰ δὲ ἔκτακτα ἔξοδα διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, ναυπήγησιν πλοίων, ἀπόσβεσιν δανείων προηγουμένων κλπ. εἰς 80,430,586. Κατὰ τὴν κατάστασιν τῆς ἐπιτροπῆς αἱ εἰσπράξεις ἐκ τακτικῶν ἐσόδων ἀνῆλθον εἰς 83,948,002, ἤτοι πλέον τῶν ἐν τῷ προσωρινῷ ἀπολογισμῷ σημειουμένων κατὰ 68,667. Ἡ ἐπιτροπὴ, ἀκολουθοῦσα καὶ ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1889 τὸ ὁποῖον ἠκολούθησε καὶ διὰ τὴν χρῆσιν 1889 σύστημα, ἀφαιρεῖ ἐκ τῶν ἐσόδων:

Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 501,404 παρετήρησα πρότερον, ὅτι εἶναι ὅλως αὐθαίρετος, ὅλως ἄτοπος, ἀντίκειται δὲ ἄντικρυς εἰς τοὺς κρατοῦντας λογιστικοὺς κανόνας ἡ ἀφαίρεσις τοῦ ποσοῦ τούτου. Ὅσον ὅμως ἀφορᾷ εἰς τὸ ἕτερον ποσὸν τῶν 535,476, ὁμολογῶ ὅτι, μεθ’ ὅλας τὰς ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ γενομένας συζητήσεις καὶ προσκλήσεις τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων, ὅπως ἐξηγήσωσι πόθεν τὸ ποσὸν τοῦτο προέρχεται καὶ διὰ τίνα λόγον τὸ ἀφαιροῦσι, ἀπέβη μοι ἀδύνατον νὰ λάβω πληροφορίαν τινὰ ἀκριβῆ. Δύναταί τις ὅμως βασίμως νὰ συμπεράνῃ, ὅτι εἰς τὸ ταμεῖον τὸ κεντρικὸν ὑπῆρχον, εἴτε ἐκ δανείων, εἴτε ἐξ οἱασδήποτε ἄλλης αἰτίας, ποσά τινα εἰς μεταλλικὸν νόμισμα. Ἐπειδὴ δὲ τὰ ποσὰ ταῦτα τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος ὁ ταμίας δὲν ἠδύνατο νὰ πληρώσῃ εἰς τὸ ἄρτιον πρὸς τοὺς δικαιούχους τοῦ δημοσίου ταμίου, ἦτο φυσικὸν νὰ τὰ ὑπολογίσῃ εἰς ἣν τιμὴν τιμᾶται τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, ἡ δὲ προκύψασα ἐπὶ πλέον διαφορὰ μεταξὺ μεταλλικοῦ νομίσματος καὶ τραπεζικοῦ γραμματίου κατελογίσθη μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπὸ τὸ κεφάλαιον «τυχηρὰ εἰσοδήματα». Ταῦτα μὲν ἔπραξεν ἡ ἐπιτροπὴ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως 1889. Ὡς πρὸς τὰ τακτικὰ ἔξοδα, ἅτινα κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν ἀνέρχονται εἰς δρ. 88,297,253, ἐνῷ δὲν ἀφαιρεῖ τὰ ἐκ δραχ. 2,466,117 ἔκτακτα, ἅτινα κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἀνέρχονται εἰς 2,000,000, προσθέτει εἰς τὰ ἔξοδα 3,165,994 διὰ ποσοστὰ ὁδοποιΐας, ἅτινα εἰσεπράχθησαν μὲν, ἀλλὰ δὲν ἐτακτοποιήθησαν δι’ ἐκδόσεως ἐνταλμάτων, διαρκούσης τῆς χρήσεως. Προσθέτουσα τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὰ ἔξοδα, ὤφειλε συνάμα νὰ προσθέσῃ εἰς τὰ ἔσοδα καὶ τὰ εἰσπράξιμα τοιαῦτα. Ὡς καὶ προηγουμένως παρετήρησα, ἀπομένουσι κατὰ τὴν λῆξιν ἑκάστης χρήσεως ἔξοδά τινα, ἅτινα, εἴτε διότι δὲν ἐκαθαρίσθησαν, εἴτε διότι δὲν κατωρθώθη ἡ ἔγκαιρος τοῦ χρηματικοῦ ἐντάλματος ἔκδοσις μέχρι τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου τοῦ ἑπομένου ἔτους, χαρακτηρίζονται ὡς ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων, καὶ πληρόνονται δι’ εἰδικῶν πιστώσεων εἰς βάρος τῆς ἑπομένης χρήσεως. Ἀλλὰ τοῦτο συμβαίνει ἐν μείζοσι διαστάσεσιν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα, διότι ποσὰ ἐσόδων ἀσυγκρίτως ἀνώτερα ἐκείνων τῶν ἐξόδων εἰσπράττονται καὶ καταλογίζονται εἰς πίστωσιν τῆς ἑπομένης χρήσεως. Ἀλλ’ οὐδεὶς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνέλαβε τὴν σόλοικον ἰδέαν νὰ ἐπιβαρύνῃ μὲν τὴν κλείσασαν χρῆσιν μὲ τὰ ποσὰ τῶν μὴ πληρωθέντων κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῆς ἐξόδων, νὰ μὴ τὴν πιστώσῃ ὅμως μὲ τὰ ποσὰ τῶν μήπω εἰσπραχθέντων ἐσόδων. Μάλιστα ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν αὐτὴν τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, κατακρίναντος κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, διότι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων ἀνέγραψεν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας 5,378,914, καὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ὡς ποσὸν ἀποδοτέον εἰς τὸ αὐτὸ ταμεῖον δραχ. 4,700,000. Καὶ τῷ ὄντι, ἐπειδὴ ἦτο παρατήρησις, τὴν ὁποίαν αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξήνεγκεν, εἶχον τὴν περιέργειαν νὰ ἐξετάσω, πῶς ἀνέγραψεν οὗτος τὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891. Ἰδοὺ δὲ τί ἀναγινώσκω εἰς αὐτό. Τὰ ποσοστὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων ἀνέγραψεν εἰς ποσὸν δραχ. 5,792,404. Εἰς τὸν τῶν ἐξόδων ὅμως ἀνέγραψε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναγράψει ὁ προκάτοχός του, ἤτοι 4,700,000. Ἂν τὸ ἀνέγραψεν, ἵνα ἐνδείξῃ, ὅτι πράγματι ἀντέγραψε τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ προκατόχου του, τοῦτο δύναται μὲν νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀντιγραφικήν του ἱκανότητα, ἀλλὰ συνάμα ἀποδεικνύει, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου οὐδ’ αὐτὸς οὐδ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἐδικαιοῦντο νὰ προσθέσωσιν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1889 τὰ μήπω ἀποδοθέντα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ποσὰ εἰσπράξεων, ὡς ἐκ τῆς μὴ ἐκκαθαρίσεως καὶ τῆς μὴ ἐκδόσεως τῶν ἀπαιτουμένων χρηματικῶν ἐνταλμάτων. Ἐν γένει δὲ οὗτοι εἶναι οἱ λογιστικοὶ κανόνες, καθ’ οὓς διεξάγονται τὰ περὶ καταλογισμοῦ τῶν ἐξόδων· δὲν δύνασθε νὰ καταλογίσητε ἀδιαιρέτως καὶ κατὰ βούλησιν, εἴτε εἰς βάρος τῆς προκατόχου, εἴτε εἰς βάρος τῆς νῦν Κυβερνήσεως, ἔλλειψιν, ἂν διὰ τῶν διαφόρων λογιστικῶν πράξεων συμβῇ ἔξοδόν τι νὰ μὴ πληρωθῇ κατὰ τὴν χρῆσιν ταύτην, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἑπομένην. Οὕτως ἡ ἐπιτροπὴ ἐξετάζουσα τὰ τῆς χρήσεως τοῦ 1889 ἀναβιβάζει τὸ ἔλλειμμα εἰς 8,572,125. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ μὲν τῆς ἀρνητικῆς μεθόδου εἶχεν ἀναβιβάσει τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως ταύτης εἰς 26,000,000, διὰ δὲ τῆς θετικῆς μεθόδου εἰς 14,475,000, εἰς τὴν Βουλὴν δὲ, μεταβαλλομένην εἰς Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἀπομένει νὰ παραδεχθῇ τὰ συμπεράσματα τῆς ἐπιτροπῆς ἢ τὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, δύναται ὅμως νὰ ἦναι βεβαία ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι καὶ τὰ δύο εἰσὶν ἐσφαλμένα.

§90ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος;

§91ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν τὴν ἀναγράφει, ἀλλὰ καὶ ἂν τὴν ἀνέγραφεν, ἤθελε παρατηρήσει, ὅτι πρόκειται οὐχὶ περὶ διατεθείσης, ἀλλὰ περὶ διαθεσίμου πιστώσεως, ἤτοι πρόκειται περὶ πράξεως λογιστικῆς μὴ γενομένης. Ἐὰν κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον θελήσητε πάντας τοὺς ἀπολογισμοὺς νὰ ἐξελέγξητε, εἶναι πιθανὸν νὰ ἀνεύρητε, ὅτι εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1873, ἐπὶ παραδείγματι, δὲν ἐγένετο ὁ προσήκων καταλογισμὸς τοῦ προκύψαντος ἐσόδου ἐξ ἀντιτίμου ἀχρήστου ὑλικοῦ, ἢ ὅτι κατὰ σφάλμα τοῦ Ὑπουργοῦ ἀπέμεινεν ἀδιάθετος πίστωσίς τις. Οἱ καθιερωμένοι, οἱ κρατοῦντες παρ’ ἡμῖν λογιστικοὶ κανόνες οὐδὲν ἔχουσι τὸ πρωτότυπον, διότι εἰσὶν εἰλημμένοι ἐκ τῶν παρ’ ἄλλοις ἔθνεσι λειτουργούντων πρὸ ἀμνημονεύτων ἐτῶν. Οὐδέποτε ὅμως εἰς τὰ ἔθνη ἐκεῖνα προέκυψαν ἀντιῤῥήσεις ὡς πρὸς τοὺς γενομένους καταλογισμοὺς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἐν τοῖς συνταχθεῖσιν ἀπολογισμοῖς, καὶ μάλιστα λόγῳ ἀπομεινασῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων. Ὡς πρὸς τὰ τῆς χρήσεως 1889, παρατηρῶ προσέτι, ὅτι κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν εἰσεπράχθησαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς χρήσεως ταύτης ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων δραχ. 88,040,192, ἐνῷ κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως 1889 εἰσεπράχθησαν ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων δραχ. 99,300,373, ἤτοι ἐπὶ πλέον δραχ. 11,260,181. Κατὰ τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ Γεν. Λογιστηρίου τοῦ 1889 τὸ ὑπόλοιπον ἐν τοῖς ταμείοις ἀνήρχετο εἰς δραχ. 17,273,875, ἀλλ’ ὁ ἰσολογισμὸς τοῦ 1890 φέρει ὡς ὑπόλοιπον τῆς 31 Δεκεμβρίου 1889 τὸ ποσὸν δραχ. 14,956,918. Ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1890, πρέπει νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ἀνακρίβεια ὑπερβαίνει πᾶν ὅριον· ἡ ἐπιτροπὴ φαίνεται ἐπιλαθομένη τῶν κανόνων, καθ’ οὓς ἐξετάζονται τὰ τῶν διαχειρίσεων, διακρινομένων τοῦ ἀποτελέσματος τῶν χρήσεων. Ἐὰν ἐνόει νὰ ἐκπληρώσῃ εἰλικρινῶς τὸ ἑαυτῆς καθῆκον, ὤφειλε νὰ δημοσιεύσῃ ἐν πίνακι τὴν γενικὴν ληψοδοσίαν τοῦ Κράτους κατὰ τὰ 1888, 1889 καὶ 1890, κατ’ ἀπομίμησιν τοῦ φυλλαδίου, τὸ ὁποῖον ὁ τέως Διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, μετ’ ἀξιεπαίνου ἀκριβείας ἐργασθεὶς, ἐξέδωκεν, ὤφειλε νὰ ἐγγράψῃ πρωτίστως τὰ ἀποτελέσματα τῆς προηγουμένης χρήσεως κατὰ τὸ ἔτος τῆς διαχειρίσεως καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς συμπιπτούσης πρὸς τὴν διαχείρισιν χρήσεως, καὶ μετ’ αὐτὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν διαφόρων χρηματικῶν λογαριασμῶν, ἤτοι τὸ ὑπόλοιπον τῆς προηγουμένης διαχειρίσεως καὶ τὸ ὑπόλοιπον τῆς τρεχούσης, τὸ παραδιδόμενον εἰς τὴν ἑπομένην. Οὕτως ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν καὶ εἰς αὐτὴν καὶ εἰς ἡμᾶς, πρὸς φωτισμὸν τῶν ὁποίων ἐγένετο ἡ ἐργασία αὕτη, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἐξαγάγωμεν ὀρθὰ συμπεράσματα. Ἄλλως, ἤτοι ἂν δὲν ἤθελε τὰ τῶν διαχειρίσεων νὰ ἐκκαθαρίσῃ, ὤφειλε νὰ συντάξῃ ἀπολογισμὸν, ἤτοι νὰ ἐπαναλάβῃ τὸ ἔργον, ὅπερ εἶχεν ἤδη περατώσει τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ, ἐνῷ προσπαθεῖ νὰ ἀνεύρῃ τὰ τῶν διαχειρίσεων τῶν ἐτῶν αὐτῶν, τὰ συγχέει πρὸς τὰς χρήσεις. Ὁμιλεῖ περὶ διαχειρίσεως καὶ ἀνατρέχει εἰς τὴν χρῆσιν, καὶ οὕτως εὑρίσκεται ἐν συγχύσει. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1890 ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν

Ἡ ἐπιτροπὴ ἀφαιρεῖ ἐκ τῶν ἐσόδων λόγῳ διαφορᾶς μεταξὺ λίρας καὶ γαλλικοῦ φράγκου δραχ. 1,180,062. Ἀλλ’ ἵνα γείνῃ ἡ ἔκπτωσις αὕτη ἐκ τῶν ἐσόδων, πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ αὕτη καὶ ἐκ τῶν ἐξόδων· ἀλλ’ οὐδεμία ἐδόθη ὡς πρὸς τοῦτο διασάφησις. Ἡ ἀναγραφὴ αὕτη εἶναι πάντως αὐθαίρετος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, καὶ ὁμιλήσας περὶ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1890, οὐδεμίαν ἐποιήσατο μνείαν περὶ τῆς τοιαύτης ἐκ τῶν ἐσόδων ἐκπτώσεως, ἡ δὲ ἐπιτροπὴ οὐδεμίαν δίδει ἐξήγησιν. Ἔξοδα πληρωθέντα, κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν, τῆς χρήσεως 1890 ἀνέρχονται εἰς δραχ. 55,562,578· εἰς ταῦτα δὲ ἡ ἐπιτροπὴ προσθέτει διὰ ποσοστὰ ταμείων ὁδοποιΐας, φάρων, δήμων κλπ. ὡς ὀφειλόμενα δρ. 3,024,617· Σημειωτέον, ὅτι ὁμιλεῖ περὶ τῶν πληρωθέντων ἐξόδων τῇ χρήσεως τοῦ 1890 μέχρι τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου 1890, καὶ νομίζει, ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ προσθέσῃ ὡς ἔξοδον γενόμενον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπληρώθη, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι πληρωτέον. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἀρκεῖται εἰς τὴν προσθήκην ταύτην, προτείνει δὲ καὶ προσθήκην δραχμῶν 1,097,025 διὰ χρεώλυτρον τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1889 τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας, ὅπερ, βαρύνον τὰ τακτικὰ ἔξοδα, κατελογίσθη κατ’ αὐτὴν εἰς τὰ ἔκτακτα. Ἐν πρώτοις παρατηρῶ, ὅτι οὐδὲν κοινὸν ἔχει ἡ χρῆσις τοῦ 1890 πρὸς τὸ χρεώλυτρον τοῦ περὶ οὗ πρόκειται δανείου τῆς χρήσεως τοῦ 1889. Δεύτερον παρατηρῶ, ὅτι οὐδεμία προσάγεται ἀπόδειξις, ὅτι τὸ χρεώλυτρον τοῦτο ἐπληρώθη εἰς βάρος τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, καθόσον οὐδεμία πίστωσις ἔκτακτος ἐπὶ τούτῳ ἐπροτάθη, οὐδ’ ἐψηφίσθη. Τρίτον δὲ, καὶ τελευταῖον, παρατηρῶ, ὅτι τὸ χρεώλυτρον τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας ἀνέρχεται δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος 1889, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους αὐτοῦ, εἰς δραχμὰς χρ. 1,066,779, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν τὸ διὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ 1889 εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τούτου καὶ οὐχὶ εἰς 1,097,025· ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ὤφειλε νὰ δώσῃ λόγον περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ἀναγραφομένων ὑπ’ αὐτῆς ποσοτήτων, ἤθελε δὲ μόνον νὰ καταλογίσῃ καὶ τὸ ποσὸν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1890, ἵνα κατορθώσῃ νὰ ἐνδειχθῶσιν ἐλλείμματα μεγάλα, καὶ ν’ ἀποδειχθῇ ὡς μὴ ἀνακριβῆ εἰπὼν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν....

§92ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἴσως ἔκαμε λάθος.

§93ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἦτο μόνον τοῦτο, μικρὸν τὸ κακόν. Οὕτω δὲ ἐλαττώσασα τὰ ἔσοδα κατὰ δραχ. 1,180,062 αὐξήσασα δὲ αὐθαιρέτως τὰ ἔξοδα κατὰ δραχ. 4,121,624 ἐδημιούργησε προώρως ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1890 κατὰ δραχ. 8,591,712. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ νομίζει ἀναγκαῖον ἐπὶ τέλους νὰ συγκεφαλαιώσῃ τὰ πορίσματα τὰ ἀριθμητικὰ, τὰ ὁποῖα ἐξήγαγεν· ἀναγράφει δὲ ταῦτα ὡς ἑξῆς:

Ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ ἠθέλησε νὰ μιμηθῇ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἤτοι δὲν περιωρίσθη εἰς τὴν θετικὴν μέθοδον πρὸς ἀνεύρεσιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν χρήσεων 1888, 1889 καὶ 1890, διότι διὰ τῆς μεθόδου ταύτης δὲν κατώρθωσε, καίτοι περιλαβοῦσα εἰς τὴν ἐξέτασίν της τὴν χρῆσιν τοῦ 1888, ἣν δὲν εἶχε περιλάβει ὁ κ. Ὑπουργὸς, οὐδὲ νὰ προσεγγίσῃ εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ μεταδοθέντα εἰς τὴν Βουλὴν ποσά. Ὑπέλαβε λοιπὸν, ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ μεταχειρισθῇ καὶ τὴν ἀρνητικὴν μέθοδον. Κατὰ τὴν μέθοδον ταύτην αἱ ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων εἰσπράξεις καὶ αἱ ἔκτακτοι δαπάναι τῶν τριῶν ἐτῶν ἔχουσιν ὡς ἑξῆς.

Ἀλλ’ ὡς εἶπον, ἡ ἐπιτροπὴ ἔκρινεν ἑαυτὴν ὑποχρεωμένην ν’ ἀναβιβάσῃ τὸ ἔλλειμμα εἰς ὃ ποσὸν ἀνεβίβασεν αὐτὸ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἔστω καὶ διὰ τὰ δύο μόνον ἔτη. Κατὰ τὴν ἐπιτροπὴν λοιπὸν, δέον νὰ προστεθῇ ὡς ἔλλειμμα καὶ ἡ μετὰ τὴν 20 Ὀκτωβρίου ὀφειλομένη ὑπηρεσία τῶν δανείων τῆς Βʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1890 ἐκ δραχ. 15,530,097, οὕτω δὲ τὸ ἔλλειμμα τῶν τριῶν ἐτῶν ἀναβιβάζεται εἰς 39,632,950. Ἀλλ’ αἱ εἰσπράξεις τῶν ἑτέρων μηνῶν τῆς χρήσεως 1890 πῶς θὰ καταλογισθῶσιν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Βεβαίως ὡς περίσσευμα. Περιττὸν νὰ προσθέσω, πρὸς νέαν ὑμῶν ἔκπληξιν, ὅτι, ἐνῷ ὁμιλεῖ καὶ ὑπολογίζει ἐλλείμματα, περιλαμβάνει πρὸς ἀνεύρεσιν αὐτῶν δαπάνας μήπω πληρωθείσας, μηδὲ οὔσας πληρωτέας κατὰ τὴν 20 Ὀκτωβρίου 1890. Ἀπορῶ πῶς δὲν κατελόγισεν εἰς τὰ ἔξοδα καὶ δαπάνας τοῦ 1891, διότι οὕτως ἠδύνατο νὰ παραστήσῃ τὸ ἔλλειμμα ἀνώτερον. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητήσῃ τις ἐπὶ ἐλλειμμάτων ἢ περισσευμάτων τῆς χρήσεως τοῦ 1890, διότι αὕτη λειτουργεῖ καὶ θέλει λειτουργήσει ἐπὶ 12 μῆνας εἰσέτι, ἀπὸ τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου 1890, μέχρι τοῦ ὁποίου ἀφικνοῦνται αἱ πρὸς τὴν Βουλὴν ὑποβληθεῖσαι ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῆς ἐπιτροπῆς του καταστάσεις, μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1891. Μόνον νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀπό τινος βλέπομεν δημιουργούμενον ὑπὸ ἐπίσημον τύπον, τοῦ συστήματος νὰ δημιουργῶμεν ἐλλείμματα, οὐχὶ ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων ἐξαγόμενα, ἀλλ’ ἐκ συλλογισμῶν, τοὺς ὁποίους μεταχειρίζονται οἱ μὴ δυνάμενοι ἢ οἱ μὴ θέλοντες ἐκ πλαγίου τινὸς σκοποῦ νὰ χειρισθῶσι τὴν ἐπιστημονικὴν λογιστικὴν μέθοδον, καὶ τοὺς ὁποίους κοινῶς ὀνομάζομεν γυναικείους λογαριασμούς! Αὐτὸ τὸ σύστημα ἠκολούθησεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς, διὰ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὰς χρήσεις τῶν ἐτῶν 1889 καὶ 1890 μὲ ἔλλειμμα μέγιστον, ἀλλ’ ἀνύπαρκτον. Πλὴν τῶν ὅσων ἀνεκοίνωσα ὑμῖν παρατηρήσεων, ὑπάρχει καὶ ἕτερος τρόπος, ἢ μᾶλλον ὑπάρχει ἐπιστημονικὴ μέθοδος, καθ’ ἣν ὀφείλομεν νὰ ἐπιχειρήσωμεν τὴν ἐξέτασιν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν εἰρημένων χρήσεων, ἵνα ἴδωμεν, ἂν τῷ ὄντι αἱ χρήσεις τοῦ 1889 καὶ 1890 κατέλιπον ἐλλείμματα. Λαμβάνω τοὺς ἰσολογισμοὺς τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους, τοὺς δημοσιευθέντας ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· οὗτοί εἰσιν ἐξηγμένοι ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων καὶ θέλουσιν ἀσφαλῶς μᾶς ὁδηγήσει εἰς τὴν διάγνωσιν τῆς ἀκριβείας ἢ μὴ τῶν συμπερασμάτων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ ἐκλεχθείσης ἐπιτροπῆς. Ἔχω ἀνὰ χεῖρας τοὺς ἰσολογισμοὺς τούτους τῶν ἐτῶν 1888, 1889 καὶ 1890· μεταδίδω δὲ ὑμῖν ἐξ αὐτῶν τὴν ἀνακεφαλαίωσιν, ἵνα μὴ ἀσκόπως ἀπασχολήσω ὑμᾶς μὲ λεπτομερείας.

Τὸ ὑπερβάλλον τῶν πληρωμῶν πρὸς τὰς εἰσπράξεις ἐκ δραχ. 12,536,856 ἀναλύεται ὡς ἑξῆς:

Οἴκοθεν δὲ ἐννοούμενον εἶναι, ὅτι τὸ πλεόνασμα τῶν πληρωμῶν κατὰ τὸ 1890 οὐδὲν ἀποδεικνύει ἔλλειμμα, καθόσον ὑπολείπονται μέχρι τῆς λήξεως τῆς χρήσεως ταύτης μῆνες ἕνδεκα. Κατὰ τοὺς αὐτοὺς ἰσολογισμούς, οἱ ἔκτακτοι προϋπολογισμοὶ παρουσιάζουσι τὰ ἑπόμενα ἀποτελέσματα.

ἡ δὲ ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ ληψοδοσία δεικνύει τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα.

ἤτοι ἐν συμπεράσματι οἱ τακτικοὶ καὶ ἔκτακτοι προϋπολογισμοὶ τῶν ἀνωτέρω ἐτῶν παρουσιάζουσιν εἰσπράξεις μὲν ἐκ δραχμῶν 386,577,233, πληρωμὰς δὲ ἐκ δρ. 390,129,077. Ταῦτα εἶναι τὰ ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων ἐξαγόμενα ἀριθμητικὰ ἀποτελέσματα τῶν παρελθουσῶν χρήσεων, καὶ οὐχὶ τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῆς ἐπιτροπῆς του αὐθαιρέτως δημιουργούμενα. Μάτην λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠσχολήθη, εἰσάγων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν κοινωνίαν, ὅτι αἱ χρήσεις τοῦ 1889 καὶ 1890 κατέλιπον μέγιστα ἐλλείμματα· διότι αὐτὰ ταῦτα τὰ βιβλία, αὐτοὶ οἱ πίνακες οἱ ἐπίσημοι, τοὺς ὁποίους κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀποδεικνύουσι τὸ ἐναντίον, ἀποδεικνύουσι δηλαδή, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἔκλεισε μὲ μικρὸν περίσσευμα, αἱ δὲ χρήσεις τῶν ἐτῶν 1888 καὶ 1889 ἔκλεισαν μὲ μικρὸν ἔλλειμμα ἐκ δραχ. 2,000,000 ἑκατέρα. Νομίζω δὲ, ὅτι ἔλλειμμα τοσούτῳ μικρὸν δὲν ἠδύνατο, οὐδὲ δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπηρεάζον τὸ ἐπιδιωκόμενον ἰσοζύγιον μεταξὺ τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐξόδων. Ἀλλ’ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891 ἀναγινώσκομεν μεταβολάς τινας, καίτοι οὗτος ἀντεγράφη ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου. Παρατηροῦμεν, ἐπὶ παραδείγματι, ὅτι ἀνέγραψεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λόγῳ ὑπερτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος πίστωσιν δραχ. 6,700,000, ἐνῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἶχεν ἀναγραφῆ τοιαύτη ἐκ δραχ. 500,000. Ἐπάγεται δὲ, πρὸς δικαιολόγησιν τῆς τοιαύτης ἐγγραφῆς, ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἐπιχειρήματα, ὅσα εἶχεν ἐπικαλεσθῆ ἄλλοτε, ἀποκρούων τὸ σύστημα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ ἀπολογισμοὶ ἐκλείοντο ἄνευ τῆς πληρωμῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς. Ἀλλὰ δύναταί τις νὰ ἐρωτήσῃ τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν, ἂν σκοπῇ νὰ προμηθευθῇ τὸ ἀναγκαιοῦν αὐτῷ μεταλλικὸν νόμισμα διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς, καὶ ἂν νομίζῃ, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ πιστώσεως δραχ. 6,700,000 εἶναι ἐπαρκής. Κατ’ ἐμὲ, ἐὰν προτίθηται τυχὸν τὸ σύστημα τοῦτο ν’ ἀκολουθήσῃ, καὶ διπλάσιον καὶ τριπλάσιον ποσὸν πιστώσεως ἐπὶ τούτῳ δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἐπαρκές. Εὐτυχῶς ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς προέλαβε νὰ εἰδοποιήσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶχε κατὰ νοῦν νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ τὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως σύστημα, ἀλλὰ νὰ προμηθευθῇ τὸ μεταλλικὸν νόμισμα ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἡμῶν· ἀλλ’ ἡ ἀπόπειρα, τὴν ὁποίαν ἐπειράθη, ἵνα προμηθευθῇ ποσὸν 2,000,000 φράγκων εἰς μεταλλικὸν νόμισμα ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς, προὐκάλεσε τὴν ἀνύψωσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος καὶ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ἐν ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος διετέλουν ὑπὸ τὰς κρείσσονας συνθήκας. Λαβὼν δὲ διδακτικώτατον μάθημα ἐκ τῆς ἀποπείρας ἐκείνης, παρῃτήθη τοῦ σχεδίου του, καὶ ἀνομολογεῖ τὸ ἑαυτοῦ σφάλμα καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἰς ἣν ῥητῶς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν σκέπτεται νὰ ζητήσῃ ἐκ τῆς ἀγορᾶς τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ ἀναγκαιοῦν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ ὅτι θέλει ἀκολουθήσει τὸ σύστημα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, οὐχὶ διότι ἐγκρίνει αὐτὸ, ἀλλὰ διότι, καθὼς ἔχουσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, δὲν δύναται νὰ ἀκολουθήσῃ ἕτερον. Ἡ τελευταία αὕτη προσθήκη ἢ δικαιολογία παρήγαγεν ἐν ἐμοὶ ἔκπληξιν, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διὰ ποῖον λόγον σήμερον δὲν δύναται νὰ ἀπομακρυνθῇ τοῦ συστήματος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν προμήθειαν τοῦ ἀναγκαιοῦντος μεταλλικοῦ νομίσματος, ἐνῷ δῆθεν ἠδύνατο ἄλλοτε νὰ ἀπομακρυνθῇ ἄνευ βλάβης τῆς ἀγορᾶς ἡμῶν ἢ τῶν τοῦ Δημοσίου συμφερόντων. Ὡς καὶ προηγουμένως εἶπον, ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου συνήφθη μεταξὺ Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως ἀγὼν κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1887, εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ἦσαν εἰς ἀσυγκρίτως χείρονα κατάστασιν ἢ σήμερον. Τότε ἡ τέως Ἀντιπολίτευσις, ἀποκρούσασα τὸ σύστημα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, οὐ μόνον οὐδένα ὑπέδειξε τρόπον καταλληλότερον πρὸς προμήθειαν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, τοῦ ἀναγκαιοῦντος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἀλλ’ ἠρκέσθη εἰς τὴν ὑπόδειξιν τῆς ἀναβολῆς τῶν ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους ὑποχρεώσεων ἡμῶν. Μετέπειτα ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος ἐπανελήφθη, ἀλλ’ οὐδέποτε οἱ ῥήτορες τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν οἷς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπεδήλωσαν τρόπον ἢ μέθοδόν τινα κατάλληλον. Δὲν δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἐπετεύχθη τὸ ἰσοζύγιον μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, καὶ ἠνορθώθη ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις. Διατὶ λοιπὸν σήμερον φρονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι μοιραίως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀφείλει ν’ ἀκολουθῇ τὸ σύστημα τῆς προκατόχου; Ἂν ἔχῃ ἴδιον σύστημα, διατὶ δὲν τὸ ἀνακοινοῖ εἰς τὴν Βουλήν; Βεβαίως δὲν ἔχει ἕτερόν τι σύστημα, οὐδ’ εἶναι εὐχερὴς ἢ συμφέρουσα ἡ ἐξεύρεσις ἑτέρου συστήματος.

§94ΜΑΝΕΤΑΣ. Κύριε συνάδελφε, νομίζω ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ἀναβάλητε τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἀγορεύσεώς σας δι’ αὔριον, ἐὰν ἔχητε ἐπὶ πολὺ ἀκόμη νὰ ὁμιλήσητε.

§95ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἐξακολουθήσατε.

§96ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Εἶναι περὶ τὸ τέλος τοῦ λόγου, ὑποθέτω.

§97ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἐξακολουθήσῃ.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον, ἐὰν θέλῃ ὁ ἀγορεύων.

§99ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις ἐκ μέρους τῶν κυρίων... (δεικνύει τὴν δεξιάν).

§100ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ὑμεῖς δὲν ἐκουράσθητε, προχωρήσατε· ἀλλὰ δὲν ἐννοοῦμεν νὰ σᾶς βιάσωμεν.

§101ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐγειρόμενοι). Αὔριον, κύριε Πρόεδρε. (Ὁ ῥήτωρ κατέρχεται τοῦ βήματος).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 11 μ. μ.