1891.02.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34

τῆς 4 Φεβρουαρίου 1891.

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον ὁ ἀπολογισμὸς τῶν ἐξόδων τῆς Βʹ ἐκτάκτου Συνόδου τῆς ΙΑʹ Περιόδου τῆς Βουλῆς. Θὰ τυπωθῇ καὶ θ’ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ Ἐπιτροπὴν τῆς Βουλῆς. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 132). Οἱ ἐν Πάτραις δικαστικοὶ κλητῆρες ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐξαιτούμενοι τὸν περιορισμὸν τῶν κλητήρων τῶν ἐν Πάτραις Πρωτοδικῶν καὶ ἄλλα τινὰ μέτρα προτείνοντες πρὸς βελτίωσιν τοῦ κλάδου των. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Οἱ κάτοχοι οἰκοπέδων κειμένων ἐνταῦθα, παρὰ τῇ θέσει Κυλίστρᾳ, πλησίον τῆς Ἁγίας Μαρίνης, ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλὴν, παρακαλοῦντες νὰ ἐνεργηθῇ ὅ,τι νόμιμον καὶ συνταγματικὸν, ὅπως τὰ οἰκόπεδα ταῦτα περιληφθῶσιν ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς πόλεως.

§2ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ συστηθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ βουλευτὴς κ. Δημητριάδης ὑποβάλλει ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, δι’ ἧς ζητεῖ τὴν προσαγωγὴν διαφόρων ἐγγράφων καὶ πληροφορίας σχετικὰς πρὸς τὰς σχέσεις τῆς Νομαρχίας Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας πρὸς τὰς διαφόρους δημοτικὰς ἀρχὰς τοῦ νομοῦ.

§4ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, προχθὲς κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ὅτε ἦλθεν ἡ σειρὰ τῆς ἐκφωνήσεως τοῦ ὀνόματός μου, ἐκ τῆς πλευρᾶς ταύτης (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἠκούσθησαν ψιθυρισμοὶ, ἐν εἴδει χλεύης· ὅτι δῆθεν, ἐπειδὴ ἐπρότεινα ἀκυρωτικὴν γνώμην διὰ τοὺς δήμους Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος, διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίος, καὶ καταψηφίζω τῆς ἐκλογῆς. Ἔρχομαι νὰ δηλώσω εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν), ὅτι δὲν θέλω ἐπιτρέψει εἰς τοὺς πολιτευομένους νὰ κάμνωσι τὰς ἐκλογὰς οὔτε οἱ Ἀναγνωστόπουλοι, οὔτε οἱ Σαραβέλαι, οὔτε νὰ παρίστανται εἰς τὰς κάλπας ἀντιπρόσωποι ὑπάλληλοι, Καλούδιδες κλπ. Πρέπει ν’ ἀφεθῇ ἐλεύθερος ὁ λαὸς νὰ ἐνεργῇ τὰς ἐκλογάς του, καὶ ὄχι νὰ ἐνεργῶσιν αὐτὰς οἱ ὑπάλληλοι διὰ τῶν χρημάτων τοῦ Ναυστάθμου καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐγὼ ἐβασίσθην εἰς ὅσα ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως εἶδον, καὶ ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησίν μου ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἠρύσθην ἐπιτοπίως, περὶ τοῦ πῶς ἐνηργήθη ἡ ἐκλογὴ ἀμφοτέρων τῶν δήμων. Τὴν αὐτὴν πεποίθησιν βεβαίως ἐσχημάτισαν καὶ οἱ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συνάδελφοι διά τε τὸν δῆμον Αἰγίνης καὶ τὸν ἕτερον τῆς Σαλαμῖνος. Λέγω δὲ τοῦτο, ὅτι εἰς τὴν κάλπην τοῦ ὑπουργικοῦ ὑποψηφίου κ. Σκουζὲ ἀντιπρόσωπος ὑπῆρξεν ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ταῦτα ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ δηλώσω δημοσίᾳ καὶ διὰ τὴν πτέρυγα ταύτην, ἵνα τὰ ἀκούσῃ, καὶ διὰ τὰ ἀκροατήρια καὶ διὰ τὸ πανελλήνιον. Θὰ παρακαλέσω ἤδη τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὁμοῦ μὲ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας ὑπὸ τοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου, βουλευτοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καὶ τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐπιθεωρητῶν, οἱ ὁποῖοι μετέβησαν καὶ ἐπεσκέφθησαν τὰς ἀποθήκας τοῦ ὑλικοῦ ἐν Πειραιεῖ καὶ οἵτινες ἐπρότεινον νὰ μεταφερθῇ τὸ ὑλικὸν εἰς ἄλλας ἀποθήκας καταλλήλους, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθησαν· ἕνεκα δὲ τῆς ἀμελείας ταύτης ἐπῆλθε ζημία μεγάλη εἰς τὸ Δημόσιον. Τοῦ δὲ στρατιωτικοῦ ὑπαλλήλου, ὅστις ἐτόλμησε νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτας σκέψεις ὀρθὰς, ἐζητήθη ἡ τιμωρία. Τί δὲ συνέβη; Σῆψις ἐπῆλθεν εἰς τὸ ὑλικὸν τοῦ στρατοῦ, ἐξ ἧς προέκυψε ζημία 200,000 δραχμῶν εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἐπίσης ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς. Ἡ συγγραφὴ ἡ συνταχθεῖσα μεταξὺ τῆς πρώην Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἐπέχουσα ἰσχὺν νόμου, εἶναι νόμος καὶ διὰ τοὺς ἐργολάβους, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Καλαμῶν, ἔχει δὲ ὡς ὅριον τὴν γραμμὴν ἐκ Μύλων εἰς Τρίπολιν, ἐκ Τριπόλεως εἰς Μελιγαλᾶ, ἐκ Μελιγαλᾶ εἰς Νησίον, καὶ ἐκ Νησίου ἀπολήγει εἰς τὸν λιμένα Καλαμῶν. Ἀλλ’ ἡ συγγραφὴ αὕτη δὲν ἐξετελέσθη, διότι ἔμεινε τὸ Νησίον ἐκτός· καὶ τοῦτο εἶναι παράβασις, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ διορθώσῃ, διότι εἶναι ἄδικον νὰ στερηθῶσι τῆς συγκοινωνίας οἱ δῆμοι Παμίσου, Ἀριστομένους, Εὔας καὶ Ἰθώμης κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος.

§5ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυκλάδων Βουλευτὴς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐζήτησε νὰ κατατεθῶσιν ἔγγραφα σχετιζόμενα πρὸς τὴν ἀπόλυσιν τῶν ναυτοδιδασκάλων. Συμορφούμενος πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην, κατατίθημι τὰ αἰτηθέντα ἔγγραφα καὶ δίδω καὶ προφορικάς τινας διασαφήσεις. Πρὸ παντὸς ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν εἶναι πλήρη, πολλῶν εὑρισκομένων μόνον εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ τοῦτο, διότι τὰ περὶ τῶν ναυτοδιδασκάλων εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἀμφίβια, καθόσον οὗτοι διορίζονται μὲν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ μισθοδοτοῦνται ὁτὲ μὲν ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁτὲ δὲ ἐκ κληροδοτημάτων, διαχειριζομένων ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου. Ἁπαντῶν ἑπομένως εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, πληροφορῶ αὐτὸν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, μὴ διορίζον τοὺς ναυτοδιδασκάλους, δὲν ἀπέλυσεν αὐτοὺς τοῦτο, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, τὸ διορίζον αὐτούς. Ὁμολογουμένως ὅμως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν προέβη εἰς τὸ μέτρον τῆς ἀπολύσεως, προκληθὲν δι’ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Οἱ ναυτοδιδάσκαλοι, οἱ διωρισμένοι ἀπὸ τοῦ 1887, ἐθεωρήθη προσῆκον νὰ μισθοδοτῶνται ἐκ τῶν περισσευμάτων τῶν κληροδοτημάτων, καὶ ἰδίως ἐκ τοῦ κληροδοτήματος Βαρβάκη· τοιαύτην ὅμως ὑποχρέωσιν τὸ κληροδότημα τοῦτο καὶ ἐν γένει τὰ κληροδοτήματα δὲν εἶχον, διότι νόμος τῶν κληροδοτημάτων καὶ τῆς διαθέσεως αὐτῶν εἶναι αὐτὴ ἡ θέλησις τῶν διαθετῶν, ἀνωμάλως ἑπομένως ἐμισθοδοτοῦντο οἱ ναυτοδιδάσκαλοι ἐκ τῶν περισσευμάτων· ἐν τούτοις, ὡς ἐξ ἰδιαιτέρων λόγων, τοὺς ὁποίους θὰ ἀναφέρω ἐν καιρῷ, τὰ περισσεύματα ἔπαυσαν ὑφιστάμενα, καὶ δύναμαι εἰπεῖν, ὅτι ἔχομεν ἐλλείμματα· διότι πρό τινος ἱδρύθη καὶ συντηρεῖται δαπάνῃ τοῦ κληροδοτήματος τὸ Πρακτικὸν Λύκειον, ηὐξήθησαν ἄρα αἱ δαπάναι αἱ ἐκ τοῦ κληροδοτήματος Βαρβάκη· διὰ τοῦ νόμου δὲ περὶ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τὰ κληροδοτήματα ἐπεβαρύνθησαν δι’ εἰσφορᾶς 50,000 δραχμῶν. Ἐκ τούτου οὐ μόνον ἔπαυσαν ὑφιστάμενα τὰ περισσεύματα, ἀλλ’ ὑπάρχουν καὶ ἐλλείμματα, περὶ ὧν ἴσως ἀνάγκη ἡ Βουλὴ νὰ μεριμνήσῃ. Ἑπομένως ἡμεῖς δὲν ἀπελύσαμεν, ἐπαναλαμβάνω, τοὺς ναυτοδιδασκάλους, ἀλλ’ ὑπεδείξαμεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ παρέχωμεν τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως αὐτῶν. Τὸ ζήτημα τῆς χρησιμότητος τῶν ναυτοδιδασκάλων εἶναι ἁρμόδιος νὰ ἀναπτύξῃ ὁ συνάδελφος Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, ἀναμιγνύεται ὁπωσδήποτε, δὲν δυσκολεύομαι νὰ δώσω πληροφορίας τινὰς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Τὰ περὶ τῶν ναυτοδιδασκάλων, Κύριοι, ἔχουσι λίαν ἀνωμάλως καὶ ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς σχετικῆς νομοθεσίας καὶ ἐν γένει ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ θεσμοῦ. Ἀπὸ τοῦ 1837 ἕως σήμερον ἔχομεν ἀλλεπάλληλα διατάγματα καὶ νόμους· ἐξ οὗ κατεφαίνετο μὲν ἡ ἀνάγκη τῆς διδασκαλίας τῶν ναυτικῶν μαθημάτων, ἀλλ’ οὐδέποτε οἱ προνοήσαντες περὶ τούτου ἐφεῦρον τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ καταστήσῃ τὸν θεσμὸν πραγματικὸν καὶ τὴν διδασκαλίαν καρποφόρον. Ἔχομεν τὸ διάταγμα τοῦ 1837, διὰ τοῦ ὁποίου συνεστήθησαν δύο ἕδραι ναυτικῶν μαθημάτων, ἐν Ὕδρᾳ καὶ Ναυπλίῳ, ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ ἀπέδειξεν, ὅτι οὐδεμία ὠφέλεια προέκυψε, διότι τὰ περὶ τῆς διδασκαλίας ἦσαν ὅλως ἀκανόνιστα καὶ ἐγκαταλελειμμένα εἰς τὴν τύχην. Οὐδὲν προσὸν τῶν διδασκόντων, οὐδὲ πρόγραμμα τῶν μαθημάτων ὑπῆρχεν· ἑπομένως οὐδεὶς καρπὸς ἀπεκομίζετο. Κατὰ τὸ 1847 ἐτροποποιήθησαν τὰ περὶ τούτων, καὶ ἐξεδόθη πρόγραμμα, καθορίσαν προσόντα τινὰ τῶν ναυτοδιδασκάλων καθὼς καὶ τὰ περὶ ἀπολυτηρίων ἐξετάσεων, εἰς ἃς ἔδει νὰ ὑποβάλλωνται οἱ διδασκόμενοι, ὅπως ἀποκτήσωσι δίπλωμα ἐμποροπλοιάρχου, ἀλλὰ καὶ ἐκ τούτου οὐδὲν ἀγαθὸν προέκυψε. Δὲν ἔπαυσαν ἐν τούτοις αἱ προσπάθειαι τῶν ἑκάστοτε ἁρμοδίων Ὑπουργῶν. Κατὰ τὸ 1882 ἐψηφίσθη εἰδικὸς νόμος περὶ ναυτικῶν σχολῶν, δι’ οὗ συνεστήθησαν 6 τοιαῦται· ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον, εὐθὺς ὡς ἤρξατο νὰ ἐφαρμόζηται ὁ θεσμὸς οὗτος, ἀπεδείχθη καὶ οὗτος ἀποτυχὼν, αὐτὸς δ’ οὗτος ὁ Ὑπουργὸς, ὁ προκαλέσας τὸ διάταγμα τῆς συστάσεως τῶν ναυτικῶν σχολῶν, δυνάμει τοῦ νόμου, καὶ διορίσας τοὺς ναυτοδιδασκάλους ἠναγκάσθη νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτῶν.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε;

§7ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ ἓν ἔτος.

§8ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν σύστασιν τῶν ναυτικῶν σχολῶν;

§9ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου· δὲν ἐμεσολάβησε μάλιστα ἀκριβῶς ἔτος ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν ναυτικῶν σχολῶν μέχρι τῆς καταργήσεώς των, διότι παρενηβλήθη ἀρκετὸν διάστημα ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τοῦ 1882 μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ διατάγματος τῆς συστάσεως τῶν ναυτικῶν σχολῶν καὶ τοῦ διορισμοῦ τῶν ναυτοδιδασκάλων. Ἀπὸ τοῦ 1883 μέχρι τοῦ 1886 δὲν εἴχομεν ναυτοδιδασκάλους· παραστάσεις καθ’ ἡμέραν ἐγίνοντο ἐκ μέρους τῶν ναυτικῶν νήσων διὰ τὴν ἔλλειψιν ταύτην, ἐξ ὧν ἠναγκάσθη τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸ 1886 νὰ περιλάβῃ πίστωσίν τινα ἀνάλογον διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ναυτοδιδασκάλων, καὶ προέβη εἰς διορισμὸν τοιούτων· ἀλλὰ καὶ οὗτοι μετά τινα χρόνον ἀπελύθησαν· νέαι παραστάσεις ἐπηκολούθησαν καὶ νέα παράπονα, ἐκ τῶν ναυτικῶν νήσων ἰδίως προσηρχόμενα, ἅτινα ἠνάγκασαν καὶ πάλιν τοὺς ἁρμοδίους νὰ ἐπιληφθῶσι τοῦ θέματος· συνεπείᾳ δὲ συνεννοήσεώς τινος ἀνεπισήμου τῶν Ὑπουργείων τῶν Ναυτικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, προεκλήθη ὁ διορισμὸς τῶν προσφάτως ἀπολυθέντων ναυτοδιδασκάλων, συντηρουμένων ἐκ τῶν πόρων τῶν κληροδοτημάτων. Εἰς τὸ τελευταῖον τοῦτο σημεῖον εὗρον τὰ πράγματα, ὅτε ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀναλάβω τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Μελετῶν τὰ περὶ τῶν κληροδοτημάτων ἐξ ἄλλης γενικωτέρας ἀφορμῆς, ἥτις θέλει δηλωθῆ ἐν ἄλλῃ τινὶ συνεδριάσει, παρετήρησα ὅτι τὰ εἰσοδήματα τῶν κληροδοτημάτων δὲν ἐπήρκουν παντάπασιν, ὄχι μόνον διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ναυτοδιδασκάλων, ἀλλ’ οὔτε διὰ τοὺς κυρίους αὐτῶν σκοπούς. Κρίνω δὲ ἀναγκαῖον νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι κατ’ ἐμὴν γνώμην εἶναι ἐσφαλμένη ἡ κρατοῦσα παρά τισιν ἰδέα, ὅτι ὑπάρχουσι κληροδοτήματα, προωρισμένα, κατὰ τὰς ἐντολὰς τῶν διαθετῶν ἢ τῶν δωρητῶν, πρὸς συντήρησιν τῶν ναυτοδιδασκάλων, διότι οὐδὲν τοιοῦτον κληροδότημα ὑπάρχει. Ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀρκοῦμαι εἰς τὰς πληροφορίας ταύτας· ὅταν δὲ ἐπιθυμήσῃ ἡ Βουλὴ, εἶμαι πρόθυμος νὰ παράσχω καὶ οἱανδήποτε ἄλλην εὐρυτέραν πληροφορίαν, πρὸς πλήρη ἱκανοποίησιν τῆς ἐπιθυμίας, ἥτις ἐξεδηλώθη προχθὲς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου.

§10ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁλόκληρον τὸ κληροδότημα τοῦ Βαρβάκη εἰσῆλθεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, διότι πρὸ 20 ἐτῶν ὑπῆρχε κατάσχεσις ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τούτου ὑπὸ τῶν κληρονόμων Ζερμπίνη τινὸς, καὶ ἀγωγὴ κυρία περὶ πληρωμῆς δραχμῶν 500,000, ἡ ὁποία φρονῶ ὅτι εἶναι ἐκκρεμὴς εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον. Οἱ ἐκτελεσταὶ δὲ τῆς διαθήκης, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κατασχέσεως καὶ δι’ ἄλλους λόγους, διεφώνησαν καὶ δὲν εἶχον εἰσπράξει ὁλόκληρον τὸ κληροδότημα, οὔτε τὸ εἶχον καταθέσει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Ὁ Βαρβάκης, ὡς ἐνθυμοῦμαι, εἶχε δύο διαθήκας, μίαν 500,000 ῥουβλίων, συνταχθεῖσαν εἰς Ταϊγάνιον τῆς Ρωσσίας κατὰ τὸ 1822, καὶ ἄλλην ἐκ 300,000, συνταχθεῖσαν εἰς Ζάκυνθον κατὰ τὸ 1824, ὅτε ἀπεβίωσε· διὰ τῆς διαθήκης ταύτης ὥριζεν, ἵνα δοθῶσι τὰ χρήματα πρὸς ἀπελευθέρωσιν αἰχμαλώτων καὶ ἐκπαίδευσιν τοῦ γένους. Ἐὰν τοῦτο οὕτως ἔχῃ, φρονῶ, ὅτι καὶ διὰ τὴν ναυτικὴν σχολὴν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ διαθήκη κατὰ τὴν ἀκριβῆ ἔννοιαν τῆς θελήσεως τοῦ διαθέτου. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ τὰς σχετικὰς πληροφορίας περὶ τούτου.

§11ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαρίστως.

§12ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ ταῖς πληροφορίαις, ἃς εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ, ἀφορμὴν λαβὼν ἐκ τῆς ἐμῆς ἐπερωτήσεως περὶ ναυτοδιδασκάλων. Ὅτι αἱ ναυτικαὶ σχολαὶ δὲν ἦσαν ἐπαρκεῖς, γνωρίζω καὶ ἐγώ· καὶ ἐν πάσῃ ὅμως τῇ ἀνεπαρκείᾳ αὐτῶν ἐξεπλήρουν ὁπωσδήποτε τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν εἶχον συσταθῆ, καθ’ ὅσον ἐμύουν τοὺς μαθητὰς εἰς τὰ πρῶτα καὶ ἀναπόδραστα στοιχεῖα τῆς ναυτικῆς τέχνης, ἣν ἡ πεῖρα συνεπλήρου ἀκολούθως. Ποιοῦμαι μετὰ πολλῆς λύπης τὴν παρατήρησιν ταύτην, βλέπων ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰ ἄλλα ναυτικὰ Κράτη συμπληροῦντα πεφωτισμένως τὰς ὑφισταμένας ναυτικὰς σχολάς των, προθυμοποιούμενα δὲ νὰ ἱδρύσωσι νέας, ἡμᾶς δὲ, τὰ τέκνα τῆς θαλάσσης, ἡμᾶς, οἵτινες διὰ τῆς θαλάσσης ἀνέστημεν εἰς ἔθνος, ἐδοξάσθημεν καὶ δι’ αὐτῆς θὰ προαχθῶμεν, καταργοῦντας καὶ τὸ ἔσχατον ναυτικὸν ἴχνος, ὅπερ ὑπῆρχεν ἔτι εἰς τὸν τόπον αὐτόν. Τούτου ἕνεκα εἶχον παρακαλέσει τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς τῆς Παιδείας καὶ τῶν Ναυτικῶν, νὰ μεριμνήσωσι περὶ ἐπαναφορᾶς τῆς πιστώσεως, τὸν μὲν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας ὡς παρέχοντα τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως τῶν ναυτοδιδασκάλων, τὸν δὲ Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν ὡς διαχειριζόμενον τὰ μέσα ταῦτα καὶ διορίζοντα αὐτοὺς, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον νομίζω, ὅτι ἡ δαπάνη δὲν θέλει ὑπερβῆ τὰς 10 ἢ 12 χιλιάδας δραχμῶν. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ μελετήσῃ σοβαρῶς καὶ σπουδαίως τὸ ζήτημα τῆς ταχείας συστάσεως καὶ λειτουργίας κεντρικῆς Ναυτικῆς Σχολῆς ἐμποροπλοιάρχων, περὶ τῆς ἐθνικῆς χρησιμότητος τῆς ὁποίας οὐδεμία δύναται νὰ προταθῇ ἀντίῤῥησις. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ διαθήκη τοῦ ἀειμνήστου Βαρβάκη δὲν εἶναι ἀποχρώντως σαφὴς, οὔτε ἐπιτακτικὴ, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Καθ’ ὅσον ὅμως ἐνθυμοῦμαι, ἐν τῷ κανονιστικῷ διατάγματι, τῷ ἐκδοθέντι κατὰ τὸ 1843 καὶ ῥυθμίζοντι τὰ κατὰ τὴν διαθήκην τοῦ γενναίου τούτου εὐεργέτου, ὑπάρχει ῥητὴ διάταξις, ἐπιτάσσουσα τὴν ἐκ τῶν περισσευμάτων τοῦ κληροδοτήματος ἀποστολὴν κατ’ ἔτος εἰς τὴν Δύσιν νέων πρὸς σπουδὴν τῆς ναυτικῆς ἐπιστήμης, καὶ δεύτερον ῥητὸς ὅρος περὶ ἱδρύσεως Ναυτικῆς Σχολῆς ἐν τῷ οἰκείῳ τόπῳ καὶ χρόνῳ. Παρῆλθεν ἥμισυς αἰὼν ἔκτοτε, καὶ ὁ οἰκεῖος τόπος καὶ χρόνος δυστυχῶς δὲν εὑρέθη ἔτι! Διὰ νὰ μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν περισσότερον, ἀφοῦ δὲν πρόκειται εἰδικὴ περὶ τούτου συζήτησις, ἐπανέρχομαι εἰς τὴν στενὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἵνα παράσχῃ τὰ μέσα πρὸς ἐπαναφορὰν τῶν ναυτοδιδασκάλων, ἀφοῦ ἐκ πασῶν τῶν πληροφοριῶν καὶ ἐκ πάντων τῶν διδομένων δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ ἐπιμόνως, ὅτι τοιοῦτός τις πόθος ἤλαυνε τὸν ἀοίδιμον Βαρβάκην, ὅτε διέθετε τοσοῦτον ἀφειδῶς τὰ χρήματά του, νὰ προικίσῃ δηλαδὴ τὴν πατρίδα του δι’ ἱδρύματος ἐξόχως ναυτικοῦ. Ἀφοῦ τὸ Βαρβάκειον, ὅπερ δὲν εἶναι διόλου Ναυτικὴ Σχολὴ, δαπανᾷ καὶ δι’ ἄλλα ἔτι ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα, οἷον τὸ ἐνταῦθα Πρότυπον Λύκειον, νομίζω ὅτι κατὰ προτίμησιν δέον νὰ παράσχῃ τὰ μικρὰ μέσα ὑπὲρ ἀναβιώσεως διδασκαλείων, προωρισμένων νὰ ἐξυπηρετήσωσι, καὶ ἀτελῶς ἔστω, τὴν ναυτικὴν ἐκπαίδευσιν εἰς Κράτος ἐξαιρέτως ναυτικόν. Εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησίν μου, νὰ προνοήσῃ τάχιστα περὶ συστάσεως κεντρικῆς προτύπου Ναυτικῆς Σχολῆς ἐμποροπλοιάρχων, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ δύνανται οἱ συμπολῖται ἡμῶν, οἱ μέλλοντες νὰ διανύσωσι τὸ ναυτικὸν στάδιον, νὰ λαμβάνωσι πλήρη καὶ ἐπιστημονικὴν τὴν ἀνατροφὴν αὑτῶν καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν.

§13ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, οὐδένα εὑρίσκω λόγον νὰ εὐχαριστήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως διὰ τὰς δοθείσας πληροφορίας, ὡς ἔπραξεν ὁ ἐκ Κυκλάδων ἔντιμος συνάδελφος, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ποιησάμενος ἡμῖν ἔκθεσιν, βραχεῖαν μὲν καὶ σύντομον, ἀλλ’ ἀρκούντως σαφῆ, περὶ τῆς ἱστορίας τῆς διδασκαλίας τῆς ναυτικῆς τέχνης παρ’ ἡμῖν, κατέληξεν εἰς τὸ νὰ δηλώσῃ μὲν, ὅτι ὁριστικῶς κατηργήθη ἡ διδασκαλία τοῦ μαθήματος τούτου ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ οὐδόλως ἐξέφρασεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην, ἣν αὐτὸς ἔχει περὶ τοῦ μαθήματος τούτου, περὶ τῆς σπουδαιότητος αὐτοῦ ἢ μή. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως φρονεῖ, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ διδασκαλία τοῦ μαθήματος τῆς ναυτικῆς τέχνης εἰς διαφόρους πόλεις τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὰς ὁποίας ἐκπαιδεύονται οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὸ ναυτικὸν ἐπάγγελμα, ἢ ὄχι; τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον· ἡ σπουδαιότης δ’ αὐτοῦ οὐδένα ἡμῶν λανθάνει ἐνταῦθα. Ὁ δὲ ἐκ Κυκλάδων ἔντιμος συνάδελφος κ. Παγανέλης ἐζωγράφησε λίαν ἐπιτυχῶς τὴν ἀνάγκην τῆς διδασκαλίας τοῦ μαθήματος τούτου εἰς τόπον κατοικούμενον ἀπὸ λαὸν ναυτικώτατον, εἰς τόπον, ὁ ὁποῖος ἐμορφώθη εἰς Κράτος, ὡς προσφυῶς εἶπεν, ἐκ τῆς θαλάσσης. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ, ἐὰν σκοπεύῃ, εὑρίσκων ἄλλους πόρους πρὸς πληρωμὴν τῶν μισθῶν τῶν ναυτοδιδασκάλων, νὰ διορίσῃ ἐκ νέου αὐτοὺς ἢ ὄχι.

§14ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν γνωρίζω, ἐὰν διῆλθε τὸ ἕρκος τῶν ὀδόντων μου ἡ φράσις, τὴν ὁποίαν ὑπέθεσεν ὅτι εἶπον ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς......

§15ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ Λακωνίας.

§16ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλῶ μὲ τὸ λεξικὸν τῆς νέας ἐκλογικῆς περιφερείας.... Δὲν εἶπον ὅτι ὁριστικῶς κατηργήθη ἡ διδασκαλία τῶν ναυτικῶν μαθημάτων, οὐδ’ ὅτι ὁριστικῶς κατηργήθησαν οἱ ναυτοδιδάσκαλοι. Ἀποκρινόμενος εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦ ἐκ Κυκλάδων ἐντίμου συναδέλφου, ἐξήγησα μόνον τοὺς λόγους, οἵτινες μὴ ἠνάγκασαν νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ συναδέλφου μου ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ τῆς μισθοδοσίας τῶν ναυτοδιδασκάλων. Σαφέστερον δὲ καὶ ἀναλυτικώτερον ἐξηγῶν τὴν πρόκλησίν μου, λέγω ὅτι ἐγὼ δὲν εἶπον κἄν νὰ ἀπολυθῶσιν οἱ ναυτοδιδάσκαλοι, ἀλλ’ εἶπον μόνον, ὅτι οἱ πόροι, ἐξ ὧν συνετηροῦντο οἱ ναυτοδιδάσκαλοι, δὲν ὑπάρχουσι, παρεκάλεσα δὲν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως προνοήσῃ περὶ ἐξευρέσεως πόρων, ἢ ἀναγράψῃ τὴν σχετικὴν πίστωσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν· ἀλλ’ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς, ἀφορῶν εἰς τὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, ἐθεώρησε πρέπον ν’ ἀπολύσῃ τοὺς ναυτοδιδασκάλους, ἀφοῦ εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς τούτου πάλιν θὰ ἐπαρουσιάζετο τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ παράσχῃ τὰ μέσα πρὸς τὴν πληρωμήν των. Ὅτι ἡ ναυτικὴ ἐκπαίδευσις εἰς τὴν Ἑλλάδα, κατ’ ἐξοχὴν ναυτικὴν, εἶναι ἀπαραίτητος καὶ στοιχειώδης, οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ, καθῆκον δ’ ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ προνοήσῃ περὶ ἐξευρέσεως πόρων πρὸς τὴν ναυτικὴν ἐκπαίδευσιν· περὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης δὲν δύναται νὰ γεννηθῇ κἀμμία ἀμφιβολία, ὡς ἐπίσης καὶ ὅτι οἱ ναυτοδιδάσκαλοι οὐδένα σπουδαῖον καρπὸν παρήγαγον. Αἱ πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐδόθησαν καὶ ἐπισήμως καὶ ἡμιεπισήμως, μὲ ἤγαγον εἰς τὸ νὰ μορφώσω τὴν πεποίθησίν μου ἀκραδάντως, ὅτι ἐκ ναυτοδιδασκάλων οὐδεμία πρακτικὴ ὠφέλεια προέκυπτεν, ἀνάλογος τῆς δι’ αὐτοὺς δαπάνης, οὐδεὶς κανονισμὸς περὶ τῶν διδασκομένων μαθημάτων ὑπῆρχεν, οὐδὲν πρόγραμμα, οὐδεμία δ’ ἐποπτεία ἐξησκεῖτο· παρείχετο μόνον τὸ δικαίωμα, εἰς μίαν ἄκραν τοῦ Ἑλληνικοῦ Σχολείου ὁ ναυτοδιδάσκαλος νὰ διδάσκῃ ὅσους μαθητὰς ἤθελον νὰ ἀκούσωσι τὸ μάθημα τοῦτο· ἦτο ἄρα παρῳδία ναυτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν νομίζῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι διὰ τῆς ἀπολύσεως τῶν ναυτοδιδασκάλων ἐστερήθη ὁ τόπος ναυτικῆς ἐκπαιδεύσεως, πλανᾶται, καὶ εἶναι εὐχάριστον, ὅτι παρουσιάζεται ἡ εὐκαιρία αὕτη, διὰ νὰ προνοήσωμεν, τὸ μὲν περὶ ἐξευρέσεως πόρων, τὸ δὲ περὶ διαῤῥυθμίσεως τῶν ναυτικῶν σχολῶν εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων τῶν κειμένων, εἴτε λαμβάνοντες σκοπιμωτέραν νομοθετικὴν πρόνοιαν.

§17ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, κύριοι Βουλευταὶ, διὰ νὰ προσθέσω πληροφορίας τινὰς, τὰς ὁποίας ἐκ προσωπικῆς ἀντιλήψεως γνωρίζω καὶ αἵτινες δύνανται νὰ ὑποβοηθήσωσι τὴν ἐξεύρεσιν λύσεως εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προὐκάλεσεν ἡ ἐπερώτησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυκλάδων βουλευτοῦ κ. Παγανέλη, σχετικῶς πρὸς τὴν διαθήκην τοῦ μακαρίτου Βαρβάκη. Ὁ Βαρβάκης, ὡς εἶναι γνωστὸν, ἀπεβίωσεν ἐν Ζακύνθῳ κατὰ τὸ ἔτος 1825, ἐν τῷ λοιμοκαθαρτηρίῳ τελῶν κάθαρσιν, τὴν ἐπιβεβλημένην τότε ἕνεκα τῆς ὑπάρξεως τῆς πανώλους ἐν Κωνσταντινουπόλει. Ἐν Ζακύνθῳ δὲ συνέταξε συμπληρωτικὴν διαθήκην, ἀναφερόμενος εἰς τὴν μεγάλην αὐτοῦ διαθήκην, τὴν ὁποίαν εἶχε συντάξει ἐν Ταϊγανίῳ τῆς Ρωσσίας. Ὥρισε δὲ διὰ τῆς διαθήκης του αὐτῆς, τῆς συμπληρωτικῆς, καὶ ἐκτελεστὰς ἐν Ἑλλάδι, ὧν εἷς ἦτο καὶ ὁ πατήρ μου, καὶ διὰ τοῦτο ἔχω γνῶσιν ἐκ προσωπικῆς ἀντιλήψεως τῶν γεγονότων τούτων. Καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, διὰ τῆς διαθήκης αὐτοῦ ὁ μακαρίτης Βαρβάκης ὥριζεν, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῇ διὰ τῶν χρημάτων τοῦ κληροδοτήματος αὐτοῦ Ναυτικὴ Σχολὴ ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ὅτε ὁ μακαρίτης Βαρβάκης ἀπεβίωσε, κατὰ τὸ 1825, διήρκει ἀκόμη ὁ ἀγών, ἐπειδὴ δὲ ὁ μακαρίτης Βαρβάκης, ὡς γνωστόν, ἦτο Ψαριανός, διὰ τῆς διαθήκης του ὥρισεν, ὅτι, ἂν ἡ πατρὶς αὐτοῦ ἀπηλευθεροῦτο, ἐπεθύμει, ὥστε ἡ Ναυτικὴ Σχολὴ νὰ συνιστᾶτο εἰς τὰ Ψαρά, ἄλλως, ὅπου ἤθελον συνοικισθῆ οἱ Ψαριανοὶ ἐν τῇ Ἑλλάδι. Πρὸς τοῦτο, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ὥρισε διὰ πολλῶν διατάξεων τὰ τῆς Ναυτικῆς Σχολῆς, ἐν αἷς καὶ ὅτι ὤφειλε νὰ ἀνεγερθῇ ἐν τῇ Σχολῇ ναός, ἐν τῷ ὁποίῳ ὥριζε νὰ ταφῶσι τὰ ὀστᾶ αὐτοῦ, ἀνακομιζόμενα. Οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης αὐτοῦ, συμμορφούμενοι πρὸς τὴν διάταξιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ συμπληρωτικῇ διαθήκῃ, τῇ ἐν Ζακύνθῳ συνταχθείσῃ, προσέθηκαν, ἐφρόντισαν καὶ ἐγκαίρως ἀνεκόμισαν τὰ ὀστᾶ, καταθέσαντες μάλιστα αὐτὰ ἐν μολυβδίνῳ κιβωτίῳ, τὸ ὁποῖον ἔμεινεν ἐπὶ ἔτη πολλὰ εἰς τὸν νάρθηκα τῆς ἐκκλησίας τοῦ λοιμοκαθαρτηρίου Ζακύνθου· ὅτε δὲ τὸ λοιμοκαθαρτήριον τοῦτο, μετὰ τὴν ἕνωσιν, μετεβλήθη εἰς φυλακάς, ὁ ἐπιζῶν τότε ἐκ τῶν ἐκτελεστῶν μακαρίτης Δραγώνας, ὅστις ἦτο καὶ διευθυντὴς τοῦ λοιμοκαθαρτηρίου, μετέφερε τὰ ὀστᾶ τοῦ Βαρβάκη εἰς ἓν μετόχιον τῆς Σιναίας Μονῆς, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν Ζακύνθῳ ἐπ’ ὀνόματι τῆς Ἁγίας Αἰκατερίνης, ὅπου εἶναι ἀκόμη κατατεθειμένα, περιμένοντα τὴν ταφήν! (ἐκδήλωσις ἀγανακτήσεως ἐν τῇ αἰθούσῃ). Πολλάκις, ἀφ’ ἧς κατοικῶ ἐν Ἀθήναις, παρέστησα εἰς τοὺς κατὰ καιρὸν Ὑπουργούς, ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὸν τὰ ὀστᾶ τοῦ Βαρβάκη νὰ μένωσιν ἄταφα, καὶ πολλάκις οἱ Ὑπουργοὶ μοὶ ὑπεσχέθησαν, ὅτι θὰ ἐμερίμνων περὶ τούτου. Εὗρον μάλιστα ἐν τῷ οἴκῳ μου καὶ δύο εἰκόνας τοῦ μακαρίτου Βαρβάκη, γραφείσας ὑπὸ δοκίμου ζωγράφου μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ, ἐκ προσωπίδος, διότι καὶ αὐταὶ εἶναι προωρισμέναι ν’ ἀναρτηθῶσιν εἰς τὴν Ναυτικὴν Σχολὴν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐκ διατάξεως τῆς διαθήκης αὐτοῦ. Ἐπὶ τέλους ἀπελπισθεὶς ἀπέστειλα τὰς εἰκόνας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅπου ἐλπίζω, ὅτι καὶ ὑπάρχουσι.

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε, κύριε συνάδελφε;

§19ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὑπουργοῦντος ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τοῦ κ. Βουλπιώτου νομίζω. Ταῦτα ὡς πρὸς τὴν διαθήκην τοῦ μακαρίτου Βαρβάκη. Σχετικῶς δὲ πρὸς τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας βουλευτὴς κ. Δημητριάδης ἔκαμε, ὡς πρὸς τὴν δίκην τῶν Τσερμπινίδων, καὶ ταύτης ἔχω γνῶσιν ἐκ τῆς προηγουμένης ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπηρεσίας μου. Οἱ Τσερμπίνιδες, ἔχοντες ἀξιώσεις κατὰ τῆς κληρονομίας Βαρβάκη, ἐπέβαλον κατάσχεσιν εἰς χεῖρας τῶν ἐκτελεστῶν τῶν νῦν ὑπαρχόντων· διότι, σημειώσατε ὅτι, κατὰ τὴν διαθήκην τοῦ Βαρβάκη, ἀποθνήσκοντός τινος τῶν ἐκτελεστῶν, οἱ ὑπολειπόμενοι ἐκλέγουν τὸν διάδοχον αὐτοῦ, σήμερον δὲ ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης τοῦ Βαρβάκη διὰ τὰ ὑπολειπόμενα εἶναι ὁ κ. Πετροκόκκινος καὶ τὸ κατάστημα τοῦ Ἰωάννου Σκαραμαγκᾶ, τὸ ὁποῖον ἐν Ταϊγανίῳ σήμερον ἀντιπροσωπεύει ὁ κ. Μανούσης. Ἐπέβαλον λοιπὸν οἱ Τσερμπινίδες κατάσχεσιν ἐπὶ 50,000 δραχμῶν. Σημειώσατε δὲ, ὅτι, διὰ νὰ μετενεχθῶσι τὰ χρήματα τοῦ κληροδοτήματος Βαρβάκη, ἅτινα ἦσαν κατατεθειμένα ἐν τῇ Τραπέζῃ τῆς Μόσχας, συνίσταντο δὲ, ἐὰν δὲν σφάλλω, εἰς 300,000 ῥούβλια, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ Κυβερνήτου τῆς Ἑλλάδος, πολλὰ ἐμόχθησεν, ἵνα κατορθώσῃ νὰ φέρῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὸ χρῆμα, διότι ὁ πρῶτος ἐκτελεστής, ὁ ἀπευθείας ὑπὸ τοῦ διαθέτου διορισθεὶς Ἰωάννης Μπόζος πολλὰ παρενέβαλλε προσκόμματα, ὡς καὶ ἡ Αὐτοκρατορικὴ Τράπεζα τῆς Μόσχας, μόνον δὲ περὶ τὰ 1860–1861 κατορθώθη νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ χρήματα, ὅτε καὶ ἀπεφασίσθη, παρὰ τὴν διαθήκην βεβαίως, ἡ ἀνίδρυσις τοῦ Βαρβακείου Λυκείου. Ὅτε λοιπὸν κατὰ δόσεις εἰσήχθησαν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, μετενεχθέντα ἐκ Ῥωσσίας, τὰ ὑπολειπόμενα χρήματα, — διότι τὰ πρὸς ἀνέγερσιν τοῦ Βαρβακείου ἦσαν ἡ πρώτη δόσις,—οἱ ἐκτελεσταὶ τῆς διαθήκης ἐκράτησαν 50,000 φράγκα χρυσᾶ, εἰς ὅσα ἀνεβιβάζετο ἡ κατάσχεσις, ἡ γενομένη ὑπὸ τῶν Τσερμπινίδων. Τὸ Δημόσιον ἐδικάσθη μετὰ τῶν Τσερμπινίδων, καὶ μετὰ μακρὸν ἀγῶνα ἐκέρδησεν ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου, ἀκυρωθείσης τουτέστι τῆς κατασχέσεως καὶ διαταχθέντων τῶν τρίτων ν’ ἀποδώσωσι τὰ εἰς χεῖρας αὐτῶν χρήματα εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀλλ’ οἱ Τσερμπινίδες προσέβαλον δι’ ἀναιρέσεως τὴν ἀπόφασιν, ἐννοεῖται δὲ, ὅτι ἐκοινοποίησαν τὴν ἀναίρεσιν καὶ εἰς τοὺς τρίτους, εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων εἶχον κατάσχει τὰ χρήματα. Διεξήχθη, Κύριοι, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν μακρὰ ἀλληλογραφία, καὶ ἂν θέλετε, ἀλληλογραφία δριμεῖα, μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ ἐν Ταϊγανίῳ ἡμετέρου Προξένου καὶ τῆς ἐν Παρισίοις Πρεσβείας; διότι ἔτυχεν, ὁ μὲν τῶν ἐκτελεστῶν, ὁ Πετροκόκκινος, νὰ κατοικῇ ἐν Παρισίοις διαρκῶς, ὁ δὲ ἕτερος τῶν ἐκτελεστῶν ἐν Ταϊγανίῳ. Ἀλλὰ ἐλάβομεν ἐπίμονον ἄρνησιν ἐκ μέρους τῶν ἐκτελεστῶν, ἵνα καταβάλωσι τὰς 50 χιλιάδας δραχμὰς, ἐνόσῳ δὲν ἐξεδίδετο ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἀρείου Πάγου, ὥστε ἡ δίκη ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως νὰ κριθῇ. Προσεφέραμεν μάλιστα εἰς τοὺς ἐκτελεστὰς νὰ δώσῃ τὸ Δημόσιον ἐγγύησιν, καὶ τοῖς ἐκάμαμεν τὴν παρατήρησιν, τὴν ἄλλως τε ὀρθοτάτην, ὅτι ἠδύναντο ἐπὶ τέλους νὰ δώσωσι πίστιν διὰ 50,000 δραχμὰς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ἀλλὰ, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ἐκ τῆς ἀλληλογραφίας τοῦ ἐν Ταϊγανίῳ ἰδίως Προξενείου προκύπτει, ὅτι οἱ ἐκτελεσταὶ δὲν εἶχον πολλὴν διάθεσιν ν’ ἀποδώσουν τὰς 50,000, καὶ ἴσως τὰ τῆς κατασχέσεως φέρονται ὡς πρόφασις. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§20Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶναι ἐκκρεμὴς ἔτι ἡ δίκη;

§21ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μάλιστα, ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἐζητήθη, νομίζω, ἡ προτίμησις αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν ἐδόθη· ἑπομένως ἐξ ἀνάγκης τὸ Δημόσιον περιμένει τὴν σειρὰν τοῦ πινακίου.

§22ΔΑΓΡΕΣ. Ἐπειδὴ οἱ Ζερμπινίδες, τοὺς ὁποίους ἐνδιαφέρει ἡ ὑπόθεσις αὕτη, εἶναι συμπολῖταί μου, γνωρίζω δὲ ἀκριβῶς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀκροασθῆτε, ἵνα εἴπω τινά. Ὁ προαγορεύσας κ. συνάδελφος ὑπέπεσεν εἰς λάθη καὶ ἀνακριβείας τινάς. Οἱ Ζερμπινίδες εἶναι κληρονόμοι τοῦ Ἀθανασίου Ζερμπίνη, τὸν ὁποῖον ὁ μακαρίτης Βαρβάκης ἔστειλεν εἰς Πελοπόννησον. Οὗτος εἶχε καταθέσει εἰς χεῖρας αὐτοῦ κατὰ τὰ 1824 120,000 ῥούβλια. Τὸν διέταξε δὲ ὁ μακαρίτης Βαρβάκης νὰ μεταβῇ εἰς Ψαρὰ πρὸς ὑποστήριξιν καὶ ἐνίσχυσιν τῶν ἀγωνιζομένων Ψαριανῶν. Ὁ Ζερμπίνης, μεταβὰς εἰς τὰ Ψαρὰ, ἐτάφη ἐκεῖ μαζὺ μὲ τοὺς ἄλλους. Ἦλθεν ὁ Βαρβάκης καὶ μὴ εὑρὼν αὐτὸν, ἔδωκεν εἰς τοὺς παρουσιασθέντας συγγενεῖς του ἓν ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἔλεγεν, ὅτι ἔλαβεν ἀπὸ τὸν Ζερμπίνην 120,000 ῥούβλια, τὰ ὁποῖα ὑπέσχετο νὰ παραδώσῃ εἰς τοὺς κληρονόμους του, ὅταν ἀποκαταστῇ ἡ τάξις, μὲ τόκον 12%. Ἔδωκε καὶ δεύτερον ἔγγραφον· τὸ ἔγγραφον δ’ αὐτὸ ἐπεκύρωσεν ἡ Γραμματεία τῆς Δικαιοσύνης. Ἐκινήθη ἀγωγὴ, — διότι οἱ ἄνθρωποι ἠναγκάσθησαν νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, — ἐξεδόθησαν πολλαὶ καὶ διάφοροι ἀποφάσεις ἐν Ναυπλίῳ...

§23ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἀρκετά.

§24ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν εἶναι ἀρκετά. Πρόκειται περὶ συμπολιτῶν μου, τῶν ὁποίων ἡ περιουσία ληστεύεται.

§25ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ζήτημα δικαστικόν.

§26ΔΑΓΡΕΣ. Λοιπὸν ἐκινήθη ἀγωγή. Οἱ κληρονόμοι τοῦ Ζερμπίνη κατέσχον εἰς χεῖρας τῶν ἐκτελεστῶν τῆς διαθήκης οὐχὶ 50,000, ἀλλὰ 500,000 δραχμῶν χρυσῶν, οἱ δ’ ἐκτελεσταὶ οὗτοι κατέθηκαν τὰ χρήματα εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἐξεδόθη ἀπόφασις τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου, ἀλλὰ κατὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἐγένετο ἀναίρεσις, καὶ ἤδη ἡ ὑπόθεσις εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν σκέψιν τοῦ Ἀρείου Πάγου. Οὕτως ἔχει ἡ ὑπόθεσις, καὶ εὐκταῖον θὰ ἦτο, ἂν ἐπήρχετο συμβιβασμός τις.

§27ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ νέα πράγματα, ἅτινα ἐξέθηκε πρὸ ἡμῶν διὰ τῆς ἀκριβολόγου αὐτοῦ ἀγορεύσεως ὁ ἔντιμος ἐκ Ζακύνθου Βουλευτὴς, μ’ ἐνθαῤῥύνουσιν ἵνα ἐπιμείνω εἰς τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ἠκούσατε ὅτι ὁ γενναιόφρων Βαρβάκης ἀφῆκε διαθήκην, ἐν τῇ ὁποίᾳ ῥητῶς διέταξε νὰ ἱδρυθῇ ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ χώρᾳ Ναυτικὴ Σχολὴ, διαθέσας πλούσιον ἐπὶ τούτῳ ποσόν. Τὴν εὐρυτέραν ἐκπλήρωσιν τῆς ἰδέας καὶ τῆς εὐχῆς του ταύτης, ἢ καὶ τὴν ἐξ ἀνάγκης ἀτελῆ ἔστω, δυνάμεθα δεδικαιολογημένως νὰ ζητήσωμεν σήμερον παρὰ τῶν κκ. Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ ἠκούσατε καὶ ἕτερόν τι, ὅπερ βεβαίως θὰ ἐνέπνευσεν ὑμῖν αἰσθήματα μελαγχολίας, διότι δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι οἱ νεώτεροι Ἕλληνες ἔχομεν ἀκεραίαν τὴν ἐπίγνωσιν τοῦ καθήκοντος καὶ τῆς τιμῆς, ἣν ὀφείλομεν εἰς τὴν μνήμην τῶν μεγάλων εὐεργετῶν τῆς πατρίδος μας. Ἠκούσατε παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ζακύνθου, ὅτι τὰ ὀστᾶ τοῦ μεγάλου εὐεργέτου Βαρβάκη εὑρίσκονται ἀκόμη ἄταφα! Εἶναι τοσοῦτον ὀδυνηρῶς εὔγλωττος, ἐν τῇ ξηρότητι αὐτῆς, ἡ πληροφορία αὕτη, ὥστε μὲ ἀπαλλάσσει δεδικαιολογημένως τῆς ἀνάγκης νὰ ἐξάρω ἐπὶ μᾶλλον τὴν δυσάρεστον καὶ ἀποθαῤῥυντικὴν αὐτῆς ἔννοιαν. Ὅ,τι ὅμως ἔχω καθῆκον νὰ πράξω, ἀφοῦ περιῆλθεν εἰς τὴν ἐπίσημον γνῶσιν τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς ἡ πληροφορία αὕτη, — καὶ τὸ πράττω ἀμέσως, — εἶναι, νὰ εὐχηθῶ, ὅπως τὰ ἄταφα ὀστᾶ τοῦ εὐγενοῦς καὶ μεγαλόφρονος Βαρβάκη τύχωσι τάχιστα καὶ μετὰ τιμῆς τοῦ ἐμπρέποντος καὶ ὀφειλομένου ἀσύλου.

§28ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ ὑπόμνησις, ἐξ ἧς ὡρμήθη, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυκλάδων συνάδελφος, στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀφηγήσεως, ἣν ἐποιήσατο ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Ζακύνθου. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ ἀφήγησις αὕτη περιέχει πολλὰς ἀνακριβείας, τὰς ὁποίας θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἐπανορθώσω, ἐφ’ ὅσον αὗται σχετίζονται πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ναυτοδιδασκάλων (Θόρυβος). Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ὀφείλω νὰ ἐπανορθώσω ἀνακριβείας τινὰς, ἵνα μὴ βαρύνῃ ἡ ὑπόνοια τὴν συνείδησίν τινος, ὅτι διάταξίς τις τῆς διαθήκης τοῦ μακαρίτου Βαρβάκη μένει ἀνεκτέλεστος ἕνεκα ὀλιγωρίας τινὸς τῶν ἁρμοδίων. Τὰ περὶ τοῦ ἀφιερώματος τοῦ ἀειμνήστου Βαρβάκη κανονίζονται ἐκ τῆς διαθήκης αὐτοῦ, τῆς συνταχθείσης ἐν Ταϊγανόργῳ τὴν 22αν Μαΐου 1824, ἐκ τοῦ ἀφιερωτικοῦ γράμματος τοῦ αὐτοῦ Βαρβάκη πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, τοῦ γεγραμμένου ἐν Ναυπλίῳ τὴν 8 Νοεμβρίου 1824, καὶ ἐκ τοῦ κωδικέλλου αὐτοῦ, τοῦ ἐκδοθέντος ἐν Ζακύνθῳ τὴν 10ην Ἰανουαρίου 1825. Τὰ κείμενα τῆς διαθήκης τοῦ ἀφιερωτικοῦ γράμματος καὶ τοῦ κωδικέλλου τὰ ἔχω ἐνώπιόν μου. Ἐπὶ τῇ βάσει δ’ αὐτῶν ἐξεδόθη τὸ βασιλικὸν διάταγμα τῆς 26 Φεβρουαρίου 1843, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰ περὶ τῆς διαθέσεως τοῦ Βαρβακείου κληροδοτήματος. Τὸ βασιλικὸν διάταγμα εἶναι ἐκτενές· ὀφείλω ὅμως νὰ ζητήσω παρ’ ὑμῶν τὴν ἄδειαν νὰ ἀναγνώσω τοὐλάχιστον τὴν σχετικὴν παράγραφον, ἔχουσαν οὕτως (ἀναγινώσκει): «Τὰ εἰρημένα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν κατατεθησόμενα κεφάλαια θέλουσι μένει ἄθικτα, οἱ τόκοι μόνον θέλουσι δαπανᾶσθαι εἰς τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου κλπ. Τὰ δὲ περισσεύοντα ἐκ τῶν τόκων θὰ δαπανῶνται ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἰδίως εἰς τὴν ἀποστολὴν νέων εἰς Εὐρώπην καὶ ἀκολούθως εἰς τὴν συντήρησιν τοῦ παρὰ τῆς Βασιλικῆς Κυβερνήσεως συσταθησομένου Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ Σχολείου.» Ὁ ἀοίδιμος Βαρβάκης προετίθετο ἄρα καὶ ἐπόθει, ὅπως τὰ περισσεύματα διατεθῶσι πρὸς ἀποστολὴν νέων εἰς τὰς ἐν Εὐρώπῃ ναυτικὰς σχολὰς, ἵνα καταρτισθῶσιν ἐν αὐταῖς, εἶτα δὲ νὰ συστηθῇ Βασιλικὸν Ναυτικὸν Σχολεῖον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου νὰ διδάσκωνται τὰ ναυτικὰ μαθήματα παρὰ τῶν νέων τούτων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον μορφωθῆ ὡς διδάσκαλοι ἐν ταῖς ναυτικαῖς σχολαῖς τῆς Εὐρώπης. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι περισσεύματα δὲν ἔχομεν, τοὐναντίον ἔχομεν ἐλλείμματα· ἀλλὰ καὶ περισσεύματα ἐὰν ὑπῆρχον, ἢ ὅταν ὑπάρξωσιν, εἶναι πρέπον νὰ διατεθῶσι πρὸς μισθοδοσίαν ναυτοδιδασκάλων, ὡς οἱ ἀρτίως ἀπολυθέντες; Οὐδεὶς, πιστεύω, δοὺς προσοχὴν εἰς τὴν ἀναγνωσθεῖσαν περικοπὴν, σπουδαίως δύναται νὰ φρονῇ τοῦτο. Δὲν παρεβιάσθη λοιπὸν ἡ διαθήκη τοῦ ἀειμνήστου Βαρβάκη, καὶ ἂς μὴ ὀλοφυρώμεθα ἐπὶ τῇ στερήσει τῶν ναυτοδιδασκάλων. Εἴθε ἡ συζήτησις αὕτη νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφετηρία πρὸς φροντίδα ἀληθοῦς ναυτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ ἔθνους, ἀξίας καὶ τοῦ ὀνόματος καὶ τῆς ἀποστολῆς αὐτοῦ.

§29ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Παρῆλθε διετία καὶ πλέον, κύριοι Βουλευταί, ἀφ’ ἧς ἤρξατο κατασκευαζομένη ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Πατρῶν–Πύργου· ἔτος δὲ πλησιάζει νὰ συμπληρωθῇ, ἀφ’ ἧς ἡ γραμμὴ αὕτη παρεδόθη εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ κοινοῦ. Καὶ ἡ ἑταιρία ἐκμεταλλεύεται αὐτὴν, καὶ ἄφθονα προσπορίζεται κέρδη, καὶ ἡ κοινωνία ποιεῖται αὐτῆς χρῆσιν, καὶ εὐκολύνεται εἰς τὰς ὑποθέσεις της. Μόνοι οἱ κάτοικοι τῆς Ἠλείας, τὰ κτήματα τῶν ὁποίων κατέλαβεν ἡ σιδηροδρομικὴ αὕτη γραμμή, στεροῦνται εἰσέτι τοῦ ἀντιτίμου τῆς περιουσίας των, ὡς νὰ ἐδούλευον αὐτοὶ τὴν κοινωνίαν ὅλην. Καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου αἴτησιν, ἀλλ’ ἐν τούτοις οἱ πλεῖστοι μένουσιν ἀνεξόφλητοι. Σημειώσατε δὲ, Κύριοι, ὅτι πολλοὶ ἐξ ἐκείνων, ὧν τὰ κτήματα κατελήφθησαν, αὐτὰ μόνην περιουσίαν εἶχον. Ὁ σιδηροδρομικὸς σταθμὸς Πύργου κατέλαβεν ὁλοκλήρους ἀμπέλους, ἀνηκούσας εἰς πολυμελεῖς οἰκογενείας, αἵτινες ἐκ μόνου τοῦ εἰσοδήματος τῶν ἀμπέλων τούτων ἀπέζων. Καὶ δὲν εἶναι δίκαιον, φρονῶ, νὰ στερῶνται τοῦ ἀντιτίμου τῆς περιουσίας των οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, οἵτινες, ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως, οὐδὲν παρενέβαλον πρόσκομμα εἰς τὴν ταχεῖαν τοῦ ἔργου περάτωσιν, ἐνῷ ἠδύναντο, χρώμενοι τοῖς μέσοις ἐκείνοις, ἅτινα ἐχορήγησαν αὐτοῖς οἱ νόμοι, νὰ ἀναγκάσωσι τὴν ἑταιρίαν καὶ τὸ Δημόσιον νὰ μὴ καταλάβῃ οὐδὲ σπιθαμὴν τῶν κτημάτων των πρὸ τῆς προκαταβολῆς τῆς ἀποζημιώσεως. Παρακαλῶ συνεπῶς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ἵνα ὑποβάλῃ ὅσον τάχιον τὴν πρὸς τοῦτο ἀναγκαίαν πίστωσιν εἰς τὴν Βουλὴν, καθόσον ἡ προϋπάρχουσα ἐξηντλήθη, ὡς ἐπληροφορήθην ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Σιδηροδρομικοῦ τμήματος, ἵνα μὴ καταρῶνται οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι ἑαυτοὺς, διότι δὲν ἐθεώρησαν τὸ Δημόσιον ὡς κακῆς πίστεως ὀφειλέτην, καὶ τὸ πάθημα αὐτῶν χρησιμεύσῃ ὡς παράδειγμα καὶ γείνῃ ἀφορμὴ, ἵνα εἰς τὸ μέλλον παρεμβάλλωνται προσκόμματα εἰς τὴν ταχεῖαν τῶν δημοσίων ἔργων ἐκτέλεσιν. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν ἴδιον κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως ἐπιμεληθῇ, ἵνα μὴ συμβῇ ἡ αὐτὴ βραδύτης διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν συμπολιτῶν μου ἐκείνων, ὧν τὰ κτήματα καταλαμβάνει ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Πύργου–Ὀλυμπίων. Νὰ παραγγείλῃ δὲ τοῖς ἁρμοδίοις, ἵνα μὴ καταλαμβάνωνται τὰ κτήματα τῶν πολιτῶν, πρὶν ἢ τοὐλάχιστον κοινοποιῶνται αὐτοῖς τὰ σχετικὰ τῆς ἀποζημιώσεως πρωτόκολλα. Κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων ὁ ἔντιμος ἐκ Λαρίσσης βουλευτὴς κ. Φιλάρετος, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ἐπικειμένης ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζητήσεως, τὴν ὁποίαν, ὀρθῶς κρίνων, ἐχαρακτήρισεν ὡς συζήτησιν γενικωτέραν, μὴ περιστρεφομένην ἀποκλειστικῶς μόνον περὶ τὴν οἰκονομικὴν τοῦ ἔθνους κατάστασιν, ἐζήτησε παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν κατάθεσιν τῶν ἀφορώντων τὴν ὀνομαστὴν ἐκείνην περιαγωγὴν τῶν Ἑλλήνων αἰχμαλώτων, καὶ τῶν ἀφορώντων τὴν ὑπὸ τῶν Αὐστριακῶν κατάληψιν τοῦ ἐν Σκιάθῳ ἑλληνικοῦ τηλεγραφείου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν, νὰ καταθέσῃ συγχρόνως, ἂν τοῦτο ἐπιτρέπωσι τὰ τοῦ Κράτους συμφέροντα, πάντα τ’ ἀφορῶντα εἰς τὸ Κρητικὸν ζήτημα ἔγγραφα, ἰδίως ὅσα ἀντηλλάγησαν κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἐν Κρήτῃ συμβάντων μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐν Κρήτῃ Προξενείου. Νομίζω πρὸς τούτοις, ὅτι ἡ πληροφορία, ἣν ἐζήτησεν ὁ κ. Φιλάρετος, ἀναμνησθεὶς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δεῖται συμπληρώσεως. Δὲν ἀρκεῖ νὰ μάθωμεν μόνον τὰ ἀφορῶντα τὴν περιαγωγὴν τῶν Ἑλλήνων αἰχμαλώτων, ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθωμεν συγχρόνως, πῶς οἱ ἄνθρωποι οὗτοι ἐγένοντο αἰχμάλωτοι. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν δύναμαι καλῶς νὰ ἐννοήσω, πῶς ἄνδρες, οἵτινες ἐπὶ εἰκοσιτετράωρον ἠγωνίσθησαν πατριωτικώτατα κατὰ εἰκοσαπλασίου ἀριθμοῦ ἐχθρῶν, παρεδόθησαν ἀθρόοι ὡς αἰχμάλωτοι. Πρέπει νὰ διαλευκανθῇ ἡ ἀπαισία αὕτη σελὶς τῆς ἱστορίας μας, καὶ ν’ ἀποκαλυφθῶσι τὰ γεγονότα, ἅτινα παρήγαγον αὐτήν. Τοιαῦται ὑποθέσεις δὲν πρέπει νὰ σιωπῶνται. Τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα περιέβαλον διὰ τοῦ μυστηρίου τοιαῦτα γεγονότα, πάντοτε μετενόησαν. Ἡ σιωπὴ γεννᾷ συνεχῶς ἐπαναλήψεις, καὶ τῶν ἐπαναλήψεων ὑπέχουσιν εὐθύνας καὶ οἱ σιωπήσαντες. Τὸ ἀτυχὲς ἐκεῖνο γεγονὸς συνετάραξε πάντα τὸν Ἑλληνισμὸν, καὶ συνεκίνησε τὴν καρδίαν παντὸς Ἕλληνος, ὡς προσβαλὸν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν φιλοτιμίαν. Μὴ λησμονήσωμεν δὲ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι, ἂν εἰς ὀλίγων ὡρῶν ἀπόστασιν ἀπὸ τῆς κατηραμένης αὐτῆς θέσεως δὲν διετήρει πλῆρες καὶ ἀκμαῖον τὸ γόητρον τῶν ἑλληνικῶν ὅπλων ὁ ἥρως τῆς Λακωνίας, οὗτινος ὁ γόνος παρακάθηται ἐν μέσῳ ἡμῶν, τὸ ἀτυχὲς τῆς Κούτρας πάθημα θὰ ἠμαύρου τὰς ὡραιοτέρας σελίδας τῆς ἱστορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ θὰ καθίστα προβληματικόν, ἂν εἰς τὰς φλέβας τῆς παρούσης γενεᾶς ῥέῃ τὸ αἷμα τῶν ἀνδρῶν τῆς μεγάλης τοῦ ἔθνους ἐπαναστάσεως. Καὶ κατηγορήθησαν Ἕλληνες ἀξιωματικοὶ ὡς παραίτιοι τῆς ἀτυχίας ταύτης. Ἀλλὰ καὶ οὗτοι ἠθωώθησαν. Σέβομαι τὸ δεδικασμένον καὶ τὰ δικαστήρια τῆς πατρίδος μου· νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ ἀθωωτικὴ αὕτη ἀπόφασις, ἀντὶ νὰ διαλευκάνῃ τὴν ὑπόθεσιν, κατέστησεν ἴσως ἀναγκαιοτέραν τὴν ἔρευναν αὐτῆς. Καὶ πολλὰ ἐγράφησαν ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, καὶ πολλοὶ ὑπαινιγμοὶ ἐῤῥίφθησαν δι’ ἀνωτέρους ἀξιωματικούς, τεταγμένους ἐκεῖ πρὸς φρούρησιν τῆς τιμῆς τῆς πατρίδος των. Ἀνάγκη ἵνα ῥιφθῇ ἐπίσημον καὶ ἄπλετον φῶς ἐπὶ τῶν γεγονότων τούτων, ἵνα μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, τίνα τὰ αἴτια, ἢ τίνες οἱ αἴτιοι τῆς μελανῆς ταύτης κηλίδος, καὶ δυνηθῇ καὶ ὁ ἱστορικὸς, ὁ μέλλων νὰ συγγράψῃ τὴν ἱστορίαν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, νὰ ἀρυσθῇ ἐξ ἐπισήμων πηγῶν τὰς πληροφορίας, δι’ ὧν θὰ ἐξιστορήσῃ τὸ θλιβερὸν αὐτὸ γεγονός. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ἵνα δώσῃ πᾶσαν πληροφορίαν σχετικὴν, καταθέτων συγχρόνως καὶ πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Καὶ ἐπειδὴ εὑρίσκομαι ἐπὶ τοῦ βήματος, θὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας ἐπὶ ζητήματος ἐνδιαφέροντος οὐχὶ εὐάριθμον μερίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πάντες γνωρίζομεν τὴν κατάστασιν τῶν φυλακῶν τῆς πατρίδος μας. Ὑγρὰ καὶ ἀνήλια ὑπόγεια κατερειπωμένων φρουρίων ἐξ ἑνὸς, σεσαθρωμένα καὶ εὐρωτιῶντα οἰκήματα ἀφ’ ἑτέρου, ἰδοὺ τὰ ἐνδιαιτήματα τῶν δυστυχῶν ἐκείνων ὄντων, τὰ ὁποῖα, εἴτε ἐξ ἀτυχῶν περιστάσεων, εἴτε ἐκ κακῶν ἐνστίκτων, ὀφειλομένων εἰς τὴν ἔλλειψιν πάσης καλλιεργείας τοῦ πνεύματος καὶ τῆς καρδίας των, παρεσύρθησαν εἰς ἐγκλήματα. Ὅστις ἐξ ὑμῶν ἐπεσκέφθη ποτὲ φυλακὴν ἑλληνικὴν, βεβαίως θὰ ἐξῆλθεν ἐκεῖθεν πλήρης φρίκης καὶ ἀηδίας. Δεκάδες πολλαὶ ἀνθρώπων εἶναι ἐστοιβασμέναι ἐν δωματίοις, ἐν οἷς ἀμφιβάλλω, ἂν θὰ ἠδύνατο νὰ ζήσῃ καὶ εἷς μόνος ἄνθρωπος, ἐλευθέρως ἀναπνέων. Ἡ τροφὴ, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσιν, εἶναι κατὰ πολὺ χείρων ἐκείνης, διὰ τῆς ὁποίας τρέφομεν τὰ κατοικίδια ἡμῶν ζῶα. Ὑπηρεσία οὐδαμῶς ὑπάρχει ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἡ δὲ ἀκαθαρσία παριστᾷ τὸ ὕψιστον σημεῖον τῆς ῥυπαρότητος! Καὶ ἀνεχόμεθα τὴν κατάστασιν αὐτὴν πάντες, ὡς συνειδότες τὰς οἰκονομικὰς τοῦ ἔθνους δυσχερείας, ἂν καὶ ἠδύνατο, νομίζω, μεγαλειτέρα μέριμνα, καταβαλλομένη, νὰ ἐπιφέρῃ ἀρκετὴν βελτίωσιν, ἂν καὶ ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ ὁ φρονῶν, ὅτι ἀντὶ τινῶν πολυτελῶν μόνον δημοσίων ἔργων ἠδύνατο νὰ προτιμηθῇ τὸ μέτρον τοῦ ν’ ἀποκτήσωμεν ἀνθρωπινωτέρας φυλακάς. Ἐν τούτοις σιωπῶμεν, ἀναμένοντες αἰσιωτέρας οἰκονομικὰς περιστάσεις, ἵνα περὶ τούτου μεριμνήσωμεν. Ἂς βασανίζωνται λοιπὸν τὰ δυστυχῆ αὐτὰ ὄντα, διότι παρέβησαν τοὺς νόμους τῆς πατρίδος των, ἀλλ’ ὅταν ἀσθενήσωσιν, ὅταν προσβάλλωνται ὑπὸ τῶν ἐπικινδύνων ἐκείνων νόσων, τὰς ὁποίας γεννᾷ τὸ μίασμα τῆς ἀκαθαρσίας καὶ τὸ ὑγρὸν καὶ ἀνήλιον τῶν οἰκημάτων των, ὅταν δὲν ἔχωσι ποῦ νὰ κλίνωσι τὴν πυρέσσουσαν κεφαλήν των, ὅταν ἀγωνιῶσι τὴν ἀγωνίαν τοῦ θανάτου, ἐπιτρέπεται νὰ ἐγκαταλείπωμεν αὐτὰ ν’ ἀποθνήσκωσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς νοσηλείας, ἄνευ τῆς ἐλαχίστης μερίμνης; Καὶ δύναται οὕτω ἡ Πολιτεία νὰ μεταβάλλῃ ἑξάμηνον φυλάκισιν εἰς ποινὴν θανάτου; Δὲν ὑπάρχει οὐδ’ ἴχνος θεραπευτηρίου ἐν ταῖς φυλακαῖς, οἱ δὲ διέποντες τοὺς ἐν ταῖς φυλακαῖς κρατουμένους νόμοι σιωπῶσιν, οὐδὲν προβλέποντες ἐπὶ τοιούτων περιστάσεων. Καὶ δικαίως σιωπῶσιν οἱ νόμοι, κύριοι Βουλευταί. Ἂν τοὺς νόμους τούτους ἐνομοθέτουν Ἕλληνες, καλῶς γνωρίζοντες τὴν τῆς φυλακῆς κατάστασιν, βεβαίως θὰ προέβλεπον τὴν εἰδικὴν αὐτὴν περίστασιν. Ἀλλ’ ἡ νομοθεσία ἡμῶν εἶναι ξένη, παρελάβομεν αὐτὴν ἀπὸ ἔθνη, ἅτινα ἔχουσι φυλακὰς τελείας. Οἱ ἐν ταῖς φυλακαῖς τῶν ἐθνῶν τούτων κρατούμενοι ἐνδιαιτῶνται καὶ τρέφονται κάλλιον ἢ ἐν ταῖς οἰκίαις των· οἱ ἐν ταῖς φυλακαῖς τῶν ἐθνῶν ἐκείνων ἀσθενοῦντες νοσηλεύονται ἐν τελείοις θεραπευτηρίοις ὑπὸ ἀγρύπνων καὶ πεπειραμένων νοσοκόμων πολὺ καλλίτερον ἢ ἐν ταῖς οἰκογενείαις των. Ἀλλὰ τὴν σιωπὴν ταύτην οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων τούτων ἀνεπλήρουν μέχρι τοῦδε διὰ μέτρου ὑπαγορευθέντος ὑπὸ τοῦ ὑψίστου τῆς φιλανθρωπίας νόμου, τοῦ διέποντος τὰς κοινωνίας πάσας, ὑπὸ τοῦ ὑψίστου ἠθικοῦ νόμου, τοῦ κανονίζοντος τὰς σχέσεις τῆς Πολιτείας πρὸς τὸ ἄτομον. Ἅμα ἐμάνθανον οἱ ἁρμόδιοι Εἰσαγγελεῖς, ὅτι φυλακισμένος τις ἀσθενεῖ ἐπικινδύνως, παρήγγελλον δύο ἰατροὺς τῆς ἀμέσου ἐμπιστοσύνης των, οἵτινες ὁρκιζόμενοι ἐπεσκέπτοντο τοὺς πάσχοντας, ἐπὶ παρουσίᾳ πολλάκις τοῦ Εἰσαγγελέως, καὶ ἂν ἐγνωμοδότουν οὗτοι, ὅτι τὸ νόσημα, ὡς ἐπικίνδυνον, χρήζει κατ’ οἶκον νοσηλείας, ἐπετρέπετο ἡ ἔξοδος, διακοπτομένης τῆς ποινῆς μέχρι τελείας θεραπεύσεως. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τοῦ μέτρου τούτου ἐγένετο καί ποτε κατάχρησις· ἰδίως κατὰ τὰ τελευταῖα τέσσαρα ἔτη, ὅτε τὰ πάντα εἶχον παραλύσει, αἱ καταχρήσεις αὗται ὑπερηυξήθησαν, κατέστη τὸ μέτρον τοῦτο πρόφασις πρὸς ἔξοδον πάντων τῶν φίλων τῆς φατρίας, χρησιμεῦσαν καὶ τοῦτο πρὸς ἐκλογικὴν ἐνέργειαν. Ἐκ τῶν καταχρήσεων τούτων παρασυρθεὶς ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς, ἀπηγόρευσε δι’ ἐγκυκλίου τὴν χρῆσιν τοῦ μέτρου τούτου. Ἀξιέπαινος ἡ πρόθεσις, ἀλλ’ ὑπερβολικὸς καὶ ἄδικος ὁ ζῆλος. Ἀλλ’ ἡ κατάχρησις ἀναγκαίου τινὸς μέτρου δὲν εἶναι λόγος ἀποχρῶν, ἵνα ἀπαγορευθῇ ἐντελῶς ἡ χρῆσις τοῦ μέτρου τούτου. Ἂς ἐκλέξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς Εἰσαγγελεῖς ἀξίους τοῦ προορισμοῦ των, καὶ εἰς τὰ ὄργανα ταῦτα τοῦ νόμου, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Πολιτεία ἐμπιστεύεται τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν, τὴν τιμὴν καὶ τὴν περιουσίαν τῶν πολιτῶν πάντων, δύναται, νομίζω, νὰ ἐμπιστευθῇ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτρέπωσι τὴν ἔξοδον φυλακισμένων τινῶν, ἵνα τοὺς σώζωσιν ἀπὸ τὸν θάνατον. Δύναται, νομίζω, νὰ ἐμπιστευθῇ αὐτοῖς τὸ δικαίωμα, ἵνα ἐπιτρέπωσι τὴν ἔξοδον εἰς πνευμονιῶντα, προστάτην πολυμελοῦς οἰκογενείας, ἢ εἰς φθισικὸν, υἱὸν δυστυχοῦς χήρας, ἵνα σωθῶσι διὰ τῆς οἰκογενειακῆς περιποιήσεως, ὅταν μάλιστα δύο μόνον μῆνες ὑπολείπωνται αὐτοῖς πρὸς ἀπότισιν τῆς ποινῆς των. Παρακαλῶ θερμῶς τὴν Βουλὴν, ἵνα συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἐξακολούθησιν τοῦ μέτρου τούτου. Ἂς καταστήσῃ ὑπευθύνους τοὺς Εἰσαγγελεῖς διὰ πᾶσαν κατάχρησιν, ἂς τιμωρήσῃ αὐστηρῶς πᾶσαν ἐκτροχίασιν, καὶ ἔστω βέβαιος, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο θὰ καταστῇ ὅσον ἀναγκαῖον, τόσον καὶ σωτήριον.

§30ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ μηνὸς παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ ἀποζημιώσεως τῶν ὑπὸ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πατρῶν–Πύργου καταληφθέντων κτημάτων. Ἐπειδὴ ὁ ἁρμόδιος μηχανικὸς κ. Ζαφειρίου ἀρνεῖται νὰ ὑπογράψῃ τὰς ἀποφάσεις τῆς πρὸς ἐκτίμησιν τῶν κτημάτων μεταβάσης ἐπιτροπῆς, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως κάμῃ ἐντόνους παραστάσεις πρὸς τὸν κ. Ζαφειρίου περὶ τούτου.

§31Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ παράπονα τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον ἀποζημιώσεις διὰ τὰ κτήματα ἢ τὰς γαίας αὐτῶν, τὰς ὁποίας κατέλαβεν ὁ σιδηρόδρομος, εἰσὶ νόμιμα καὶ στηρίζονται ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Διὰ τοῦτο αἱ παραστάσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων εἰσὶν εὐλογώταται, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ διαδικασία τῆς ἐκτιμήσεως τῶν καταλαμβανομένων γαιῶν καὶ κτημάτων ἐπάγει ἀπώλειαν χρόνου, καὶ ἐπέρχονται βραδύτητες μεγάλαι. Σήμερον ἔτι ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς ἀξιώσεις πρὸς ἀποζημίωσιν κτημάτων, καταληφθέντων ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Πελοποννήσου καὶ ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου Θεσσαλίας. Ἡ διοίκησις καταβάλλει πᾶσαν μέριμναν καὶ προσπάθειαν, ἵνα περαιωθῶσιν αἱ ὑποθέσεις αὗται· περὶ τούτου δὲ, βεβαιῶ τὸν κ. Παυλόπουλον, ὅτι ἐξέδωκα διαταγὰς, ὡς καὶ διὰ τὸ πέρας τῶν ὀφειλομένων ἀποζημιώσεων διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πατρῶν–Πύργου.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Λακωνίας κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τῶν παραχωρητηρίων, ἅτινα ἐξεδόθησαν διὰ τὰς δηλώσεις γαιῶν καὶ φυτειῶν τῶν ἐπαρχιῶν Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ Λακεδαίμονος. Καταθέτω ταύτας.

§33ΣΧΙΝΑΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 29ης λήξαντος, εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ πληροφορίας τινὰς περὶ τῆς διαθέσεως τῶν κεφαλαίων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἐκ τῶν ὑπ’ ὄψει μου ἀπολογισμῶν τῆς ὁδοποιΐας, τῶν μέχρι τοῦ ἔτους 1888, δὲν ἠδυνήθην, οὐδὲ εὔκολον εἶναι, νὰ συνοψίσω τὰς δαπάνας, αἵτινες ἐγένοντο δι’ ἑκάστην τῶν ὁδῶν· ὅπως δὲ λάβωμεν ἀκριβῆ ἰδέαν, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν ὅλην τῆς ὁδοῦ δαπάνην, ἔτι δὲ νὰ γνωρίζωμεν, τί ἐδαπανήθη οὐ μόνον εἰς τὰ ἔργα, ἀλλὰ καὶ εἰς ὁδοιπορικὰ καὶ ἐπιστασίαν. Ὡς ἐκ τούτου εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν: «αʹ) Λεπτομερεῖς καθ’ ὁδὸν πίνακας τῶν γενομένων δαπανῶν πρὸς κατασκευὴν, ἀνακαίνισιν καὶ συντήρησιν, μετὰ στηλῶν, ἐν αἷς νὰ διαχωρίζωνται αἱ δαπάναι τῶν ὑλικῶν καὶ ἐργασίας, τῆς ἐπιστασίας καὶ τῶν ὁδοιπορικῶν, κατὰ τοὺς συνυποβαλλομένους παρ’ ἐμοῦ πίνακας ἀπὸ τοῦ 1868. βʹ) Πίνακα τῶν κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν καὶ κατ’ ἔτος ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῆς ὁδοποιΐας δαπανηθέντων εἰς ἐκτέλεσιν ἔργων, εἰς ἐπιστασίας, εἰς ὁδοιπορικὰ, εἰς μισθοδοσίας καὶ λοιπὰς πληρωμάς. γʹ) Πίνακα τῶν κατ’ ἔτος πληρωθέντων παρὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εἰς μισθοὺς, ἐπιμίσθια, ὁδοιπορικὰ, γραφικὰ καὶ ἐνοίκια τῶν μελῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὡς καὶ τῶν ἀλλοδαπῶν μηχανικῶν, ἀπὸ τῆς ἐλεύσεώς των εἰς Ἑλλάδα μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου 1891. δʹ) Πίνακα τῶν εἰς τοὺς ἰδίους μηχανικοὺς πληρωθέντων ποσῶν παρὰ τῶν διαφόρων λιμενικῶν τοῦ Κράτους ταμείων, ὀνομαστικὸν καὶ κατ’ ἔτος, ἀπὸ τοῦ 1880, ὡς καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς τοῦ Κράτους μηχανικοὺς, διά τε μισθοδοσίας, ἐπιμίσθια καὶ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα.» Λαμβάνων δ’ ἀφορμὴν ἐκ τῆς διαμειφθείσης κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁμιλίας μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἄλλων συναδέλφων, παρακαλῶ καὶ αὖθις τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως περισυλλεγῶσιν ἅπασαι αἱ διαθῆκαι τῶν διαφόρων εὐεργετῶν τοῦ ἔθνους καὶ δημοσιευθῶσι, γείνωσι δ’ οὕτω καὶ εἰς ἡμᾶς γνωσταὶ καὶ εἰς πάντα Ἕλληνα, ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ τοὺς ἐθνικοὺς ἐκείνους εὐεργέτας, διὰ τοῦ χρήματος τῶν ὁποίων οὐκ ὀλίγοι ἐξ ἡμῶν ἐξεπαιδεύθησαν.

§34Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐμελέτησα τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λαρίσσης κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 29 Ἰανουαρίου ἐζήτησε δι’ ἐπερωτήσεως ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ σήμερον ἠσχολήθην μετὰ τοῦ προϊσταμένου τοῦ ἁρμοδίου τμήματος· βεβαιῶ δ’ αὐτόν, ὅτι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ καταρτισθῇ, ὅπως περιέχῃ τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας, ἀπαιτεῖ καὶ χρόνον καὶ κόπον πολύν. Ἐπειδὴ δὲ αἱ ζητούμεναι λεπτομέρειαι ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου δὲν ὑπηγορεύθησαν ἀπὸ προαιρέσεως ἐλέγχου τῶν πράξεων ἢ τῶν παραλείψεων τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλὰ μόνον σκοπὸν ἔχουσι τὴν παροχὴν φώτων εἰς τὴν Βουλήν, ἀναγκαίων διὰ νὰ κρίνῃ περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσήνεγκεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὡς φόρον ὁδοποιίας, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος δὲν θέλει δυσπιστήσει εἰς τὰς πληροφορίας, ἃς ἔδωκα περὶ τῶν πρὸς καταρτισμὸν τοῦ ἔργου δυσκολιῶν καὶ περὶ τοῦ χρόνου, τὸν ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἡ παρασκευὴ αὐτοῦ. Ἐὰν ἤθελε ζητήσει τὴν γνώμην μου, πρὶν ἢ καταθέσῃ τὴν ἐπερώτησιν αὐτοῦ, ἤθελον προθύμως εἰσφέρει αὐτήν, ἵνα τῷ χρησιμεύσῃ, ἐὰν ἤθελε τὴν θεωρήσει χρήσιμον. Ἠδυνάμην δὲ νὰ ἔχω γνώμην, διότι, ὡς μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ τρεῖς περιόδους βουλευτικὰς ἔλαβον πολλάκις ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων τῆς ὁδοποιίας, καὶ νὰ προσφύγω εἰς πάσας τὰς γενομένας ὁδοποιητικὰς ἐργασίας, ἠδυνάμην ἑπομένως νὰ δώσω μικρὰν συνδρομὴν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ἵνα ὁδηγηθῇ ἐν ταῖς ἐπερωτήσεσιν αὐτοῦ. Κατὰ τὴν γνώμην μου λοιπὸν ἔπρεπεν αἱ ὁδοποιητικαὶ ἐργασίαι νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο χρονικὰς περιόδους, τὴν πρώτην περίοδον, ἀρχομένην ἀπὸ τοῦ 1867, ὅτε τὸ πρῶτον ἐπεβλήθησαν εἰδικοὶ φόροι καὶ ἐσχηματίσθη εἰδικὸν ταμεῖον ὁδοποιίας, διαιρεθὲν εἰς ταμεῖον ἐθνικῆς, ταμεῖον ἐπαρχιακῆς καὶ ταμεῖον δημοτικῆς ὁδοποιίας, καὶ εἰς χρονικὴν περίοδον, ἀρχομένην ἀπὸ τοῦ 1882 ἢ 1883, ἀφ’ ἧς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας ἐπλουτίσθη διὰ τοῦ δανείου τῶν 20 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὴν πρώτην χρονικὴν περίοδον τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας ἦσαν ἐλάχιστα, τὸ δὲ ταμεῖον ἐπήρκει μόλις διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, αἵτινες ἕως τότε εἶχον κατασκευασθῆ, καὶ μετὰ δυσκολίας ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ἐπιχείρησιν ἐργασιῶν ὁδοποιητικῶν καὶ εἰς κατασκευὴν συμπλέγματος ὁδῶν. Ὁ ἔλεγχος τῆς διαχειρίσεως ἐκείνης δὲν ἤθελε πολὺ χρησιμεύσει, ἤθελε δὲ καταλήξει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἂν δὲν κατεσκευάσθησαν ὁδοί, τοῦτο συνέβη διότι δὲν ὑπῆρχον χρήματα, ἀφοῦ τὰ ὀλίγα χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσήγοντο εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, διετίθεντο εἰς συντήρησιν τῶν ἕως τότε ὑπαρχουσῶν ὁδῶν, ἐλάχιστον δ’ ἔμενεν ὑπόλοιπον εἰς ἐπιχείρησιν κατασκευῆς ὁδοῦ τινος, κεχωρισμένης καὶ μεμονωμένης, τῆς ὁποίας τὴν ἀνάγκην ἀνεγνώριζεν οὐ μόνον ὁ Ὑπουργὸς, ὁ διατάσσων τὴν κατασκευὴν αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία, καὶ διὰ τοῦτο ἠνείχετο τὴν κατὰ προτίμησιν κατασκευὴν αὐτῆς. Ὁ χρόνος, ὁ ὁποῖος ἤθελε καταναλωθῆ διὰ τὴν ἐξέτασιν τῆς χρονικῆς ἐκείνης περιόδου, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἤθελε καταναλωθῆ οὐχὶ ἐπωφελῶς. Ἡ δευτέρα χρονικὴ περίοδος ὅμως τυγχάνει ἀξία πάσης προσοχῆς. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ δώσω παραγγελίαν εἰς τὰ γραφεῖα, ἵνα συλλέξωσι τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κ. συνάδελφος, παρακαλῶ ὅμως αὐτὸν νὰ ἦναι ἐπιεικής, διότι τὸ ἔργον ἀπαιτεῖ ἱκανὸν χρονικὸν διάστημα.

§35ΣΧΙΝΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς παρασχεθείσας μοι εἰδοποιήσεις, καθόσον γνωρίζω τὸ δυσχερὲς τοῦ ἔργου. Ἐὰν τὸ ἔργον ἦτο εὔκολον, δὲν θὰ εἶχον δυσκολίαν νὰ ἐπιληφθῶ αὐτοῦ, ἀφοῦ ἀπὸ τοῦ 1879 ἀσχολοῦμαι εἰς τὰ τῆς ὁδοποιίας, καὶ εἶμαι λίαν ἐνήμερος ὅλων τῶν γενομένων, καθόσον παρακολουθῶ βῆμα πρὸς βῆμα τὰ ἔργα τῆς ὁδοποιΐας, διότι ταῦτα συνδέονται μὲ πᾶσαν στρατιωτικὴν κίνησιν καὶ ἐνέργειαν. Θεωρῶ δ’ ὅτι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον εἶναι τὰ χρήματα τῆς ὁδοποιΐας νὰ λάβωσι τὴν προσήκουσαν διεύθυνσιν, ἤτοι ν’ ἀνταποκριθῶσι πρὸς τοὺς σκοποὺς, διὰ τοὺς ὁποίους καταβάλλεται τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς ἐπ’ ἐσχάτων δὲν διετέθη ὡς ὤφειλε καὶ ὡς ὁ νόμος τοῦ 1867 ὁρίζει, ἀλλ’ ἔλαβεν ὅλως ἀλλοίας διαθέσεις, ἐναντίον μάλιστα καὶ ῥητοῦ διατάγματος τῆς 20 Ἰανουαρίου 1882. Οἱ λόγοι οὗτοι μὲ ἠνάγκασαν νὰ παρακαλέσω ἰδιαιτέρως καὶ δι’ ἐπερωτήσεως, ὅπως περισυναχθῶσι καὶ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἅπασαι αἱ πληροφορίαι· ἐὰν δὲ δὲν ἦναι δυνατὸν, ὡς πληροφοροῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ κατατεθῶσιν ἐν μικρῷ χρονικῷ διαστήματι, θὰ τὰς ἀναμείνω. Ἐζήτησα δὲ ταύτας, ὅπως οὐχὶ ἐγὼ, ὁ ὁποῖος γνωρίζω τὸν μηχανισμὸν, ἀλλὰ πάντες οἱ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι δὲν διαθέτουσιν ἐξ ἴσου καιρὸν, ἀντιληφθῶσι τῶν γενομένων καὶ δι’ ἑνὸς, εἰ δυνατὸν, μόνου βλέμματος. Διὰ τοῦτο δὲν σπεύδω, καὶ ἡ Κυβέρνησις δύναται ἐν ἡσυχίᾳ νὰ ἐργασθῇ.

§36ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἐγκαίρως νὰ προσαγάγῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ ἑξῆς· εἶπεν ὁ κ. Σχινᾶς, ὅτι κατὰ τὸ 1888, ἐνῷ εἶχον προσδιορισθῆ διὰ τὴν κατασκευὴν ὁδῶν ἐν Εὐβοίᾳ 200,000 δραχμῶν, ἐδαπανήθησαν 2 ἑκατομμύρια. Ἐπὶ τοῦ μέρους τούτου παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ δώσῃ πληροφορίας, καθὼς καὶ πόσοι ὁδοὶ ἐγένοντο κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ ἐντίμου συναδέλφου κ. Συνοδινοῦ, καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζήτησε, περὶ τοῦ φάρου τῆς Θήρας. Ὁ ἐργολάβος εἶχε καταθέσει ἐγγύησιν 10,000 δραχμῶν, διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5765 συμβολαίου, εἰς χεῖρας τοῦ τμηματάρχου κ. Μαρκοπούλου· ὁ κ. Μαρκόπουλος, ἀποχωρήσας ἀπὸ τοῦ γραφείου, ἢ μᾶλλον ἀπαλλαχθεὶς τῶν ἔργων τούτου, κατέθηκε τὴν ἐγγύησιν εἰς τὸ Ναυτικὸν Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον. Σήμερον δὲ, κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῆς ἐπερωτήσεως, ἔμαθον, ὅτι ἔλαβε τὴν ἀπόδειξιν ἐπ’ ὀνόματί του, ἐνῷ ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον. Διὸ προσεκάλεσα αὐτὸν δι’ ἐγγράφου, ὅπως καταθέσῃ τὴν ἀπόδειξιν εἰς τὸν τμηματάρχην τῶν φάρων.

§38ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρέπει νὰ δώσω διασαφήσεις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐγένετο ἀντικείμενον ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποβάλει, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Ι. Γεωργαντᾶς κατά τινα συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης περιόδου· τότε δὲ εἶχον ἀπαντήσει ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἰδοὺ πῶς ἔχουσι τὰ πράγματα. Εἶχε προκηρυχθῆ δημοπρασία διὰ τὴν κατασκευὴν φάρου· παρουσιάσθη δ’ ἐργολάβος, ὁ ὁποῖος ἐπρότεινεν ἐλάττωσιν 24%. Ἐγὼ εὗρον τὴν ἐλάττωσιν ταύτην ὑπερβολικὴν πρὸς τὸ ὅλον τῆς ἐργολαβίας, ἀνερχομένης εἰς 35,000 δραχμῶν, ἐσκέφθην δ’ ὅτι τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως, τὸ ἀνερχόμενον εἰς 10%, δὲν ἐξησφάλιζε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἀπέναντι τοσοῦτον μεγάλης ἐλαττώσεως. Ἐν τούτοις εἶχον λάβει καὶ ἑτέραν προσφορὰν, δι’ ἧς προσεφέρετο ἕτερος ἐργολάβος, ὅπως ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον μὲ ἔκπτωσιν 25%. Τότε ἀπεφάσισα νὰ ἀκυρώσω τὴν πρώτην δημοπρασίαν, ἀλλὰ ν’ ἀπαιτήσω ἐγγύησιν πολλῷ μείζονα, ἵνα ἐξασφαλισθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἀπέναντι τοσούτῳ μεγάλης προτεινομένης ἐλαττώσεως· ἀπήτησα δὲ τότε ἐγγύησιν 10,000 δραχμῶν. Ἐγένετο νέα δημοπρασία, καὶ πράγματι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶχε προτείνει ἐλάττωσιν 25%, παρουσιάσθη εἰς τὴν δημοπρασίαν καὶ ἔλαβε ταύτην μὲ ἔκπτωσιν 25%, κατέθεσε δὲ τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως. Τώρα κατετέθη ἢ ὄχι ἡ ἐγγύησις; Ἐζήτησα πληροφορίας παρὰ τοῦ τμηματάρχου τοῦ ἁρμοδίου, αἱ πληροφορίαι δὲ, τὰς ὁποίας ἔλαβον, εἶναι αἱ ἑξῆς. Ἡ δημοπρασία ἐγένετο τὴν 17 Μαΐου 1890, τὸ ὁριστικὸν συμβόλαιον συνετάχθη τὴν 23 Μαΐου 1890 ἐνώπιον τοῦ Συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Ροσοπούλου, ἐκ τοῦ συμβολαίου δὲ τούτου προκύπτει, ὅτι ὁ ἐργολάβος κατέθεσεν εἰς χεῖρας τοῦ τμηματάρχου τῶν φάρων τὴν ἐκ 10 χιλιάδων δραχμῶν ἐγγύησιν, ὁ τμηματάρχης τῶν φάρων διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 10865 ἐγγράφου του τῆς 28 Μαΐου 1890 προσεκάλει τὸν κεντρικὸν ταμίαν νὰ δεχθῇ τὴν ἐν λόγῳ ἐγγύησιν καὶ ἐκδώσῃ τὸ προσῆκον γραμμάτιον παραλαβῆς, ἀλλ’ ὁ ταμίας ἠρνήθη, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἡ ἐγγύησις συνίστατο κατὰ τὸ ½ εἰς λαχειοφόρους ὁμολογίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἃς διετείνετο ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ δεχθῇ ἀντὶ μετρητῶν. Τούτων οὕτινος ἐχόντων, ἡ ἐν λόγῳ ἐγγύησις ἔμεινεν εἰς τὸ χρηματοκιβώτιον τοῦ ταμείου τῶν φάρων μέχρι τῆς 10 Ἰανουρίου 1891, ὁπότε ὁ τμηματάρχης τῶν φάρων ἐζήτησε πάλιν νὰ κατατεθῇ ἡ ἐγγύησις εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον. Ὁ κεντρικὸς ταμίας, καίτοι δι’ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν προσεκλήθη νὰ δεχθῇ τὴν ἐγγύησιν, ἠρνήθη καὶ πάλιν· τότε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου ἀπετάθη πρὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, παρακαλῶν αὐτὸ νὰ διατάξῃ τὸν κεντρικὸν ταμίαν νὰ δεχθῇ τὴν ἐγγύησιν ταύτην, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δι’ ἐγγράφου του ἠρνήθη τοῦτο, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον, δι’ ὃν καὶ ὁ κεντρικὸς ταμίας· ἐπειδὴ δὲ ὁ τμηματάρχης τῶν φάρων ἔμελλε νὰ παραδώσῃ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν φάρων, ἐζήτησεν ὅπως ἡ ἐγγύησις παραδοθῇ εἴς τι ταμεῖον τοῦ Ὑπουργείου, ὅπερ καὶ ἐγένετο, συνεπείᾳ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς 21 Ἰανουαρίου 1891 πρὸς τὸ Ναυτικὸν Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον, ὅπερ καὶ παρέλαβε τὴν ἐγγύησιν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν ποιότητα τοῦ ἔργου, μηχανικοί, ἐπισκεφθέντες δὶς τὸ ἔργον, ἐπιστοποίησαν ὅτι ἐξετελεῖτο κατὰ τοὺς κανόνας τῆς τέχνης.

§39ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σας;

§40ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μάλιστα. Αὐτὰ εἶχον νὰ παρατηρήσω.

§41ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Εἶναι λυπηρὸν, κύριοι Βουλευταί, νὰ ἀνέρχηται τὸ βῆμα τοῦτο εἷς πρώην Ὑπουργὸς καὶ νὰ διαβεβαιοῖ τὴν Βουλὴν, ὅτι παρεβιάσθησαν οἱ νόμοι παρ’ αὐτοῦ τούτου. Ἐγένετο δημοπρασία, λέγει, κατὰ τὴν 17 Μαΐου,— ἡ δημοπρασία περὶ τῆς ὁποίας εἶπον πρὸ ἡμερῶν, ὅτι ἐγένετο εἰκονικὴ,— καὶ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην κατετέθη ἡ ἐγγύησις, εἰς χεῖρας τίνος, Κύριοι; τοῦ τμηματάρχου, ἐνῷ ὁ νόμος λέγει ῥητῶς, ὅτι οὐδεὶς ἐργολάβος εἶναι δεκτὸς εἰς δημοπρασίαν, ἐὰν δὲν προσαγάγῃ σὺν τῇ ἐνσφραγίστῳ προσφορᾷ καὶ γραμμάτιον τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου, βεβαιοῦντος ὅτι κατετέθη παρ’ αὐτῷ ἡ ἐγγύησις, ἣν ὁ νόμος καὶ αἱ προκηρύξεις ὁρίζουσιν, εἴτε εἰς χρεώγραφα τοῦ Δημοσίου, εἴτε εἰς μετρητά. Ἄνευ τῆς ἀποδείξεως ταύτης τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου, ἢ μιᾶς τῶν ἀνεγνωρισμένων ἐν Ἑλλάδι Τραπεζῶν, δὲν δύναται νὰ γείνῃ δεκτὸς οὐδεὶς ἐργολάβος, καὶ ἡ προσφορά του ἀποῤῥίπτεται, μὴ λαμβανομένη ὑπ’ ὄψει. Βεβαιοῖ λοιπὸν ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς, ὅτι τοιοῦτο γραμμάτιον δὲν ἐπαρουσίασεν ὁ ἐργολάβος, καὶ ἐν τούτοις κατεκυρώθη ἐπ’ ὀνόματί του δημοπρασία ἔργου 45,000 δραχμῶν καὶ οὐχὶ 35,000, ὡς ἀνέφερεν· βεβαιοῖ, ὅτι εἰς χεῖρας τοῦ τμηματάρχου κατετέθη ἡ ἐγγύησις, προφασιζόμενος ὅτι ἠρνήθησαν τὰ ταμεῖα καὶ αἱ Τράπεζαι νὰ δεχθῶσι μετοχὰς Τραπεζῶν· ἀλλὰ διατὶ ἠρνήθησαν; διότι λέγει τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, ὅτι μόνον ὁμολογίαι ἐθνικῶν δανείων γίνονται δεκταί, οὐχὶ δὲ καὶ μετοχαὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἢ ἄλλης τινός. Κατετέθησαν λέγει εἰς χεῖρας τοῦ τμηματάρχου, καὶ ἀφοῦ ὁ κ. τμηματάρχης δὲν εὗρε ταμεῖον νὰ δεχθῇ τὴν ἐγγύησιν, ἐθεώρησε καλὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ δώσῃ τὴν ἔγκρισιν καὶ ἄνευ ἐγγυήσεως· ἀλλὰ πότε ἔρχεται νὰ καταθέσῃ τὴν ἐγγύησιν ὁ κ. τμηματάρχης; κατὰ τὴν 21 Ἰανουαρίου, ἤτοι μετὰ 8 μῆνας ἀκριβῶς καὶ ἀφοῦ ἀπεβλήθη τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην προσέρχεται νὰ καταθέσῃ τὴν ἐγγύησιν, καὶ καταθέτει αὐτὴν εἰς τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον· ἀλλ’ ὁ νόμος δὲν λέγει ὅτι τὸ Ἀπομαχικὸν Ταμεῖον δέχεται τὰς ἐγγυήσεις διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων. Βλέπετε λοιπὸν σειρὰν παραβιάσεων τοῦ νόμου περὶ δημοπρασιῶν τῶν δημοσίων ἔργων. Ὥστε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα πρὸ ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλήν, ἦτο ἀληθές, εἶναι γεγονός· ἡ δευτέρα δημοπρασία ἐγένετο εἰκονικῶς· κατὰ τὴν πρώτην δημοπρασίαν ἐδόθη προσφορὰ ἐπὶ ἐλαττώσει 23% ἀπὸ ἐργολάβον νόμιμον καὶ φέροντα τὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτεῖ ὁ νόμος εἰς τοὺς ἐργολάβους· ἡ δευτέρα ἐγένετο ὑπὲρ ἐκείνου, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ κ. τμηματάρχης ἐπέτρεψε νὰ δώσῃ ἀναφορὰν μὲ 24% ἐλάττωσιν, ὅτε ἀπεσφραγίσθη ὁ φάκελλος τῶν προσφορῶν καὶ εἶδεν ὅτι ὁ πρῶτος ἐργολάβος εἶχε προτείνει ἐλάττωσιν 23%· δὲν ἦτο δὲ ἐργολάβος ὁ δεύτερος, ἦτο οἰνοπώλης, ὅν προσεκάλεσεν ὁ κ. τμηματάρχης νὰ δώσῃ ἀναφοράν, ὡς πληρεξούσιον τοῦ ἐν Πειραιεῖ ἐργολάβου κ. Κορωναίου, — καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ διατάξῃ ἀνάκρισιν, ἐὰν ὁ ἐν Πειραιεῖ ἐργολάβος κ. Κορωναῖος παρουσιάσθη εἰς τὴν δημοπρασίαν ἢ εἰς τὸ ἔργον ποτέ. — Προσκαλεῖται λοιπὸν διὰ τοῦ τμηματάρχου ὁ οἰνοπώλης νὰ ὑποβάλῃ ἀναφοράν, ἀφοῦ ἀπεσφραγίσθη ὁ φάκελλος τοῦ πρώτου ἐργολάβου, καὶ πράγματι ὑποβάλλει ἀναφοράν, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας δίδεται ἡ ἔγκρισις πρὸς αὐτόν, ἄνευ ἐγγυήσεως, ἄνευ δημοπρασίας. Ὁ πρώην Ὑπουργὸς διαβεβαιοῖ τὴν Βουλήν, ὅτι ἀπέναντι ἑνὸς τοιούτου ἔργου ἐκ 45 χιλιάδων δραχμῶν δὲν ἐθεώρησεν ἐπαρκῆ τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ἐπιτάσσει· ὁ νόμος λέγει ὅτι 5% κατατίθεται ἐγγύησις εἰς χρεώγραφα ἢ εἰς μετρητὰ, ὁ τότε ὅμως Ὑπουργὸς, θέλων νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ὡς ἰσχυρίζεται, ζητεῖ 10%, παραβιάζει δηλ. αὐτὸς ὁ ἴδιος Ὑπουργὸς καὶ ἑτέραν ῥητὴν διάταξιν τοῦ αὐτοῦ νόμου, ὡς ὁμολογεῖ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, δὲν δέχεται κατὰ τὴν δευτέραν δημοπρασίαν τὸν ἐργολάβον, ὁ ὁποῖος φέρει ὅλους τοὺς τίτλους τῶν ἐργολάβων καὶ τὴν νόμιμον ἐγγύησιν, δέχεται ὅμως τὸν οἰνοπώλην καὶ ἐπ’ ὀνόματι αὐτοῦ, ἄνευ ἐγγυήσεως, ἐγκρίνει τὴν κατασκευὴν τῶν ἔργων. Ἰδοὺ ἐξασφάλισις τοῦ δημοσίου χρήματος! Βεβαιοῖ ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς, ὅτι τὰ ἔργα ἐξετελέσθησαν καλῶς. Βεβαίως, διότι ὁ τμηματάρχης ἐκεῖνος, κατὰ τὴν κοινὴν φήμην ἐν Θήρᾳ, εἶναι συνεταῖρος εἰς τὰ ἔργα.

§42ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὸ λέγετε σεῖς.

§43ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Δὲν τὸ λέγω ἐγώ, τὸ λέγει ὁλόκληρος ἡ Θήρα· ἀποδεικνύεται δὲ ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅτι ὄντως εἶναι ἀληθὲς τὸ τοιοῦτον, διότι ἄλλως ὁ κ. τμηματάρχης δὲν θὰ ἦτο αὐτὸς ὁ κατέχων τὴν ἐγγύησιν. Ἀφοῦ λοιπὸν ἔχετε τμηματάρχην συνεταῖρον καὶ οὕτως ἐργασθέντα ὑπὲρ τοῦ κατασκευάζοντος τὸ ἔργον, πῶς θέλετε νὰ μὴ πιστοποιῆται, ὅτι τὰ ἔργα ἐκτελοῦνται κατὰ τοὺς κανόνας τῆς τέχνης; Τὰ ἔργα εὑρίσκονται ἀκόμη ἡμιτελῆ, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἀποστείλῃ ἐπιτροπὴν ἐκ μηχανικῶν, ἥτις νὰ βεβαιώσῃ, ἐὰν ταῦτα ἐκτελῶνται κατὰ τοὺς κανόνας τῆς τέχνης. Ὁ κ. Τζουρᾶς, νομομηχανικὸς Κυκλάδων, παρηγγέλθη πρὸ ἡμερῶν νὰ ἐπιθεωρήσῃ τοὺς φανοὺς ἐν Θήρᾳ, καὶ συνταξειδεύων μετ’ αὐτοῦ, τὸν ἤκουσα λέγοντα, ὅτι οἱ φανοὶ δὲν κατασκευάζονται κατὰ τὰ διαγεγραμμένα, δηλαδὴ κατὰ τοὺς κανόνας τῆς τέχνης, διότι τοιαύτην ἐντολὴν εἶχον οἱ ἐργολάβοι παρὰ τοῦ πρώην τμηματάρχου· διότι, ἀφοῦ δὲν ἠθέλησαν νὰ τοὺς οἰκοδομήσωσι κατὰ τὸ Θηραϊκὸν σύστημα, ὅπερ ἄλλως εἶναι στερεώτατον, ὡς ἐκ τῶν ὑλικῶν τοῦ τόπου, καὶ δὲν θὰ ἐκόστιζαν ἀμφότεροι οὔτε 10 χιλιάδας δραχμῶν, ἀλλὰ διέταξαν νὰ γείνωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σχεδιαγραμμάτων, ὀφείλουν οἱ ἐργολάβοι νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τὰ σχεδιαγράμματα καὶ τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν, διὰ νὰ λάβωσι δικαίως τὰς 35 χιλιάδας δραχμῶν τῆς δημοπρασίας.

§44ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου δὲν ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὰ δημόσια συμφέροντα διέτρεξαν κίνδυνον ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ. Ἐγὼ ἀνέπτυξα τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον προέβην εἰς τὴν δευτέραν δημοπρασίαν, καὶ ὁ λόγος εἶναι ἁπλούστατος. Ἐνόμισα ὅτι τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τῆς πρώτης διακηρύξεως τῆς δημοπρασίας, δὲν ἐξησφάλιζε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἀπέναντι τῆς μεγάλης ἐκπτώσεως, ἡ ὁποία εἶχε προταθῆ.

§45ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Δὲν εἴχετε δικαίωμα νὰ τὸ νομίζητε.

§46ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δυνάμει τοῦ νόμου εἶχον δικαίωμα νὰ μὴ ἐγκρίνω. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ ἐγγύησις ἦτο τόσον μικρὰ ἀπέναντι τῆς ἐλαττώσεως, προέβην εἰς δευτέραν δημοπρασίαν, ἀπαιτήσας κατάθεσιν ἐγγυήσεως 10 χιλιάδων δραχμῶν. Ἐννοεῖται ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ ἐξετάσῃ τὰ καθέκαστα τῶν ἐγγράφων, ὁ Ὑπουργὸς λαμβάνει τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἡ ἐγγύησις κατετέθη· τί ἀποδεικνύεται δὲ ἐκ τῶν πραγμάτων; ὅτι πράγματι κατετέθη, διότι εἶχε σταλῆ ἔγγραφον ἐπίσημον εἰς τὸν κεντρικὸν ταμίαν δύο ἡμέρας μετὰ τὴν δημοπρασίαν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐγγράφου προσεκαλεῖτο, ἵνα παραλάβῃ τὴν ἐγγύησιν· φαίνεται ὅμως, ὅτι ὁ τμηματάρχης ἠπατήθη, νομίζων, ὅτι ἠδύνατο νὰ λάβῃ ἓν μέρος τῆς ἐγγυήσεως εἰς λαχειοφόρους ὁμολογίας, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἐστάλη ἔγγραφον ἐπίσημον εἰς τὸν κεντρικὸν ταμίαν, ὅπως δεχθῇ τὴν κατατεθεῖσαν ἐγγύησιν, ἀποδεικνύει ὅτι εἶχε κατατεθῆ ἡ ἐγγύησις εἰς λαχειοφόρους ὁμολογίας καὶ ὁμολογίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τώρα ὁμολογῶ καὶ ἐγώ, ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο ἐντελῶς νόμιμον· ὤφειλεν ὁ τμηματάρχης ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν προσαγωγὴν τοῦ γραμματίου τοῦ Ταμείου. Δὲν νομίζω ὅτι δύναταί τις νὰ αἰτιαθῇ τὸν Ὑπουργόν, μὴ ἐξετάσαντα τὰ καθέκαστα τῶν ἐγγράφων καὶ ἀρκεσθέντα εἰς τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι ἡ ἐγγύησις κατετέθη. Ὁπωσδήποτε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου εἶναι ἐξησφαλισμένα, διότι σήμερον ὑπάρχει κατατεθειμένη ἐγγύησις 10 χιλιάδων δραχμῶν ἀπέναντι ἐργασίας 35 χιλιάδων δραχμῶν. Παρακαλῶ δὲ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἵνα μεριμνήσῃ σπουδαίως, ὅπως πληροφορηθῇ, μετὰ τὰ λεχθέντα μάλιστα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐκτελεῖται ἡ ἐργασία· ἔχω δὲ τὴν εὐχαρίστησιν νὰ σκέπτωμαι, ὅτι συνεπείᾳ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἔλαβον, ὑπάρχουσι κατατεθειμέναι 10,000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐξασφαλίσωσι πληρέστατα τὸ Δημόσιον ὡς πρὸς τὴν τακτικὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐργασίας.

§47ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν διεβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι κατετέθη, ὡς ἔμαθεν, ἡ ἐγγύησις πρὸ ἡμερῶν ἐπ’ ὀνόματι τοῦ κ. τμηματάρχου, ἀλλὰ τὸ γραμμάτιον δὲν ἐδόθη εἰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργείου, ὅπου ἔπρεπε νὰ ἦναι κατατεθειμένον. Κατὰ τὴν πρώτην μου ὁμιλίαν πιστεύω ὅτι ἀρκούντως ἠθέλησα νὰ δικαιολογήσω τὸν πρώην Ὑπουργὸν, εἰπὼν ὅτι ἐξηπατήθη οὗτος παρὰ τοῦ τμηματάρχου του· ἐπέστησα δὲ τὴν προσοχὴν τῶν νέων Ὑπουργῶν, νὰ μὴ ἐξαπατῶνται εὐκόλως ἀπὸ τοὺς τμηματάρχας των. Ἰδοὺ ὅτι ὁ ἴδιος κ. πρώην Ὑπουργὸς βεβαιοῖ, ὅτι ἐγένετο ἡ δημοπρασία, ἐδόθη ἡ ἔγκρισις, καὶ μετὰ δύο ἡμέρας ἀντηλλάγησαν ἔγγραφα μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου περὶ τῆς ἐγγυήσεως· ἐκ τούτου ἀποδεικνύεται καὶ ἰσχυροποιεῖται καὶ ἡ πεποίθησις καὶ ἡ ἐν Θήρᾳ διάδοσις, ὅτι ὁ πρώην τμηματάρχης σας συνεταιρίζετο εἰς τὰ τοιαῦτα ἔργα· αὐτὸ ἀποδεικνύει τὸ μέγα ἐνδιαφέρον τοῦ νὰ κάμῃ ἀλληλογραφίαν μετὰ τῶν ταμείων, διὰ νὰ δεχθῶσι τὴν ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν ὤφειλε νὰ ζητήσῃ εὐθὺς ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν κατετέθη ἡ ἔγγραφος προσφορά.

§48ΓΚΙΚΑΣ. Κατηγορεῖτε τὸν τμηματάρχην αὐτὸν σεῖς ἐξ ἰδίας πεποιθήσεως, ἢ διότι τὰ ἠκούσατε;

§49ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Εἶπον ὅτι ἐν Θήρᾳ διαδίδεται.

§50ΓΚΙΚΑΣ. Καὶ σεῖς κατηγορεῖτε.

§51ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι διαδίδεται, καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων φαίνεται ὅτι εἶναι γεγονός.

§52ΓΚΙΚΑΣ. Μὲ διαδόσεις δὲν κατηγοροῦν ἀνθρώπους ἀπόντας.

§53ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Οὐδένα θεωρῶ ἀπόντα, ὅταν ὁμιλῶ πρὸς τὸ ἔθνος. Δὲν γνωρίζω ποῖος εἶναι ὁ κ. τμηματάρχης, γνωρίζω ὅτι κατεχράσθη τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Ὑπουργοῦ του, ὅτι παρεβίασε τὸν νόμον, ὅτι ἐξηπάτησε τὸν Ὑπουργὸν, ὡς τὸ ὡμολόγησεν ὁ ἴδιος πρώην Ὑπουργός.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δυνάμει τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 5865 συμβολαίου ἡ ἐγγύησις αὕτη κατετέθη εἰς χεῖρας τοῦ οἰκείου τμηματάρχου.

§55ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποίας ἡμερομηνίας εἶναι;

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τῆς 23 Μαΐου παρελθόντος ἔτους.

§57ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δύο ἡμέρας μετὰ τὴν σύμβασιν ἀμέσως δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου ἀπετάθη πρὸς τὸν κεντρικὸν ταμίαν, ἵνα δεχθῇ τὴν κατάθεσιν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ τῶν 10 χιλιάδων δραχμῶν, ὁ δὲ κεντρικὸς ταμίας δὲν ἠδύνατο νὰ παραλάβῃ τὰ χρήματα ταῦτα, καθόσον κατὰ τὸν νόμον δὲν ἠδύνατο νὰ παραλάβῃ λαχειοφόρους ὁμολογίας. Ὑπάρχει λοιπὸν παρατυπία ὡς πρὸς τὴν ἀποδοχὴν τῶν λαχειοφόρων ὁμολογιῶν, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι κατετέθη ἡ ἐγγύησις, καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου οὐδένα διατρέχουσι κίνδυνον. Δὲν ἐπιδέχεται ἀμφισβήτησιν τοῦτο.

§58ΔΑΓΡΕΣ. Μοὶ κάμνει ἐντύπωσιν, ὅτι ὁ κ. Μαρκόπουλος, ἄνθρωπος τῆς ὑπηρεσίας, ἐδέχθη νὰ παραλάβῃ ἐγγύησιν, ἐνῷ ὤφειλε νὰ ἦναι κατατεθειμένη αὕτη εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον· ἠδύνατο νὰ δεχθῇ τὸ γραμμάτιον, ἀλλὰ νὰ δεχθῇ χρήματα εἰς χεῖράς του δι’ ὑπόθεσιν τοῦ Δημοσίου, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι πολὺ ὀρθόν.

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβω γνῶσιν τῶν λεπτομερειῶν ἐν γένει ὅλων τῶν περιστάσεων ἑκάστου τμήματος, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν ἦτο εὔκολον νὰ γνωρίσω τὰ ἐκτραγῳδηθέντα ἐντεῦθεν. Ἐκ τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Κυκλάδων λαμβάνω ἤδη ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα, θέλω δὲ ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, καθὼς καὶ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν θέλω σχηματίσει περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης· θέλω δὲ ἀποστείλει ἐπιτροπὴν ἐκ μηχανικῶν, ἵνα ἐξετάσῃ, ἂν τὰ ἔργα γίνωνται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σχεδιαγραμμάτων, ἢ ἂν γίνωνται ὅπως ὑπαινίσσεται ὁ ἔντιμος συνάδελφος κ. Συνοδινός.

§60ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ διατάξητε ἀνάκρισιν, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει προκύψῃ, ὅτι παρεβίασεν ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ὑπάλληλος τοὺς νόμους, νὰ σταλῇ εἰς τὰς φυλακὰς, ἐὰν δ’ ἦναι ἀθῶος, νὰ μὴ τῷ ἀποδίδωνται ἀδίκως μομφαί.

§61ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κατά τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐμνήσθη περὶ παραγγελίας τινὸς πρὸς προμήθειαν χρωμάτων. Εἶχον παρακαλέσει αὐτὸν νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα· πράγματι δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς εὐηρεστήθη νὰ καταθέσῃ ὅλα τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Χρεωστῶ νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ αὐτῆς. Ἐφημερίς τις, ἐπὶ ἐσφαλμένων ὅλως πληροφοριῶν βασιζομένη, ἐμέμφθη ἡμέραν τινὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅτι προέβη εἰς προμήθειαν χρώματος Moravia, ἐναντίον ῥητῆς γνωμοδοτήσεως εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, γνωμοδοτησάσης ὅτι τὸ χρῶμα αὐτὸ δὲν ἦτο κατάλληλον· ἡ μομφὴ αὕτη, ἡ ἄδικος, ἔδιδε βεβαίως τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν, ἵνα διαλευκάνῃ τὸ ζήτημα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τότε προέβη εἰς τὴν δημοσίευσιν τοῦ ἐγγράφου, δι’ οὗ ἐγὼ εἶχον δώσει τὴν παραγγελίαν αὐτήν. Καὶ μέχρι μὲν τοῦ σημείου τούτου τὰ πράγματα ὀρθότατα ἔχουσιν· ὁ κύριος Ὑπουργὸς πληρέστατα ἐδικαιοῦτο ν’ ἀπαντήσῃ εἰς μομφὴν, ἡ ὁποία πρὸς αὐτὸν ἀπετείνετο, καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἦτο αὐτὸς, ὁ ὁποῖος εἶχε προβῆ εἰς τὴν προμήθειαν τῶν χρωμάτων. Ἀλλὰ δὲν ἐσταμάτησεν ἀτυχῶς τὸ πρᾶγμα ἐδῶ. Ἀμέσως μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ κατηγορία ἐναντίον μου εἰς πολλὰς τῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων ἐδημοσιεύθη, ὅτι ἐναντίον ῥητῆς γνώμης ἐπιτροπῆς, πρὸς τοῦτο συσταθείσης, προέβην εἰς τὴν παραγγελίαν ταύτην. Καὶ φρονῶ μὲν, Κύριοι, ὅτι ὅσοι ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ διατελέσωσιν Ὑπουργοί, ἢ ὅσοι ἔχουν τὴν τιμὴν νὰ διατελῶσιν ἤδη τοιοῦτοι, δὲν πρέπει νὰ δίδωσι προσοχὴν εἰς τὰς ἀνοησίας ταύτας, τὰς ὁποίας πολλάκις τὸ κομματικὸν συμφέρον παρ’ ἡμῖν ἐφευρίσκει, ἀλλ’ ὅταν αἱ ἀνοησίαι αὗται ἀναγράφωνται εἰς τὸ ἡμιεπίσημον δημοσιογραφικὸν ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως, καίτοι διὰ τοῦτο δὲν χάνουσι τὸν ἀρχικὸν αὐτῶν χαρακτῆρα, ὑποχρεοῦταί τις νὰ χάσῃ καιρόν, ὅπως ἀνασκευάσῃ ταύτας. Ὅτε ταῦτα ἐγράφοντο εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἀτυχῶς ἡ Βουλὴ δὲν συνεδρίαζεν, οὐδεμίαν δὲ ἠδυνάμην νὰ λάβω ἐπίσημον πληροφορίαν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἠναγκάσθην, Κύριοι, ν’ ἀπευθυνθῶ πρὸς τὸν τότε τμηματάρχην τοῦ ὑλικοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἠσχολήθη· διότι χρεωστῶ νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, προκειμένου περὶ προμηθειῶν, πάντοτε ἐφρόνουν, ὅτι αὗται ἀνάγονται εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα καὶ ὅτι οἱ εἰδικοὶ ἄνδρες, οἱ διευθύνοντες τὰ τμήματα ταῦτα, ὀφείλουσιν ἐπ’ αὐτῶν ν’ ἀσχοληθῶσι. Τμηματάρχης τοῦ ὑλικοῦ κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἡ προμήθεια διετάχθη, ἦτο ὁ κ. Κριεζῆς· καὶ ἀγαθῇ συμπτώσει, διότι, ὡς γνωστὸν, ὁ κ. Κριεζῆς φίλα ἐφρόνει πρὸς τὴν τότε Ἀντιπολίτευσιν· καὶ ἀπόδειξις ἴσως εἶναι καὶ αὐτὴ ἡ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ παρουσία του, ὅτι ἡ πολιτικὴ δὲν εἶχε τότε εἰσχωρήσει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, διότι βλέπετε, ὅτι εἶχον ἀναθέσει ἐμπιστευτικὴν θέσιν εἰς ἄνθρωπον, τοῦ ὁποίου αἱ συμπάθειαι βεβαίως δὲν ἦσαν διὰ τὴν κρατοῦσαν τότε πολιτικήν.

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λησμονεῖτε, κύριε Βουλευτὰ, ὅτι ὁ κύριος, περὶ οὗ ἀναφέρετε, εἶναι ἀξιωματικός, καὶ ὡς τοιοῦτος ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος· ὅταν δ’ ἀναλαμβάνῃ ὑπηρεσίαν ἀξιωματικός, εἴτε εἰς γραφεῖον, εἴτε ὅπου δήποτε, ἐννοεῖ ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι ὁ προϊστάμενός του.

§63ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς εἶπον· εἶπον ὅτι οὐδεμία ποτὲ διάκρισις, ἐφ’ ὅσον ἐγὼ διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἐγένετο μεταξὺ ἀξιωματικῶν ἕνεκα τῶν πολιτικῶν αὐτῶν πεποιθήσεων· ἐτοποθετοῦντο ἅπαντες ἀναλόγως τῆς ἱκανότητος αὐτῶν, χωρὶς ποτε ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀποβλέψῃ ποῖα εἶναι τὰ πολιτικὰ αὐτῶν φρονήματα. Ἀπετάθην δὲ πρὸς τὸν ἀντιπλοίαρχον κ. Κριεζῆν διὰ τῆς ἑξῆς ἐπιστολῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐν Ἀθήναις τῇ 15 Ἰανουαρίου 1891. «Φίλε κύριε Κριεζῆ. «Κατ’ αὐτὰς πολὺς ἐν ταῖς ἐφημερίσι γίνεται πάταγος περὶ τῆς συμφωνίας τῆς συναφθείσης μεταξὺ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τοῦ Moravia καὶ ἀφορώσης εἰς χορηγίαν ἐπὶ τριετίαν χρώματος διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Διατείνονται ὅτι ἐναντίον ῥητῆς γνωμοδοτήσεως ἐπιτροπῆς, ἧς ἀπετέλει μέρος καὶ ὁ πρίγκηψ Γεώργιος καὶ διὰ τῆς ὁποίας κατεδικάζετο ἡ χρῆσις τοῦ χρώματος Moravia, προέβημεν εἰς τὴν συμφωνίαν ταύτην τὴν 30 Μαΐου 1890. Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐνθυμοῦμαι ὅτι πολλοὺς εἶχον ἐνδοιασμούς, ἵνα ἀποδεχθῶ τὴν προτεινομένην ὑπὸ τοῦ Moravia συμφωνίαν, λόγῳ ὅτι ἐνόμιζον ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποχρεωθῶμεν ἐπὶ τριετίαν, καὶ ὅτι ἐπὶ τέλους ὑπέκυψα εἰς τὰς ἐπιμόνους παραστάσεις ὑμῶν, εἰσηγήσαντός με τὴν ὑπόθεσιν ἐν τῇ ἰδιότητι τοῦ τμηματάρχου τοῦ ὑλικοῦ, καὶ ἐπιμένοντος, ὅτι τὸ περὶ οὗ πρόκειται χρῶμα εἶναι τὸ καλλίτερον τῶν ὑπαρχόντων, ὅτι τοιούτου χρώματος ἐγίνετο πρὸ ἐτῶν χρῆσις, καὶ ὅτι διὰ τῆς προτεινομένης συμφωνίας ἐξησφαλίζετο τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, καθόσον ἐπετυγχάνετο ἐλάττωσις τῆς τιμῆς. «Ἀλλὰ ταῦτα πάντα δυσκόλως θὰ μὲ ἔπειθον, ἐὰν εἶχον γνῶσιν γνωμοδοτήσεως ἐπιτροπῆς, καταδικαζούσης τὴν χρῆσιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται χρώματος. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὑποθέσω, ὅτι τοιαύτη γνωμοδότησις δὲν ὑπάρχει, ἀδυνατῶν νὰ πιστεύσω, ὅτι αὕτη ὑπῆρχε καὶ δὲν περιῆλθεν εἰς γνῶσιν μου, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο ἀκριβῶς διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμφωνίας νὰ ἀποδεχθῶ ἐπὶ τριετίαν τὴν χρῆσιν τοῦ προτεινομένου χρώματος. «Παρακαλῶ ὑμᾶς θερμῶς, ἵνα εὐαρεστηθῆτε νὰ μὲ πληροφορήσητε περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἐκθέτων μοι τὰ καθέκαστα αὐτῆς, τὰ ὁποῖα εἶναι βεβαίως γνωστὰ εἰς ὑμᾶς, τὸν διεξαγαγόντα ταύτην καὶ ἐπιμείναντα ὑπὲρ τῆς δοθείσης λύσεως. «Πολὺ θέλετε μὲ ὑποχρεώσει, ἀπαντῶν με ἄνευ ἀναβολῆς. «Δέχθητε παρακαλῶ τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξαιρέτου ὑπολήψεώς μου. «Γ. Ν. Θεοτόκης». Ὁ κύριος Κριεζῆς ἀπήντησεν ὡς ἑξῆς εἰς τὴν ἐπιστολὴν ταύτην (ἀναγινώσκει): «Παρίσιοι τῇ 4 Φεβρουαρίου 1891. «Ἀξιότιμε φίλε κύριε Θεοτόκη. «Τὴν ἐπιστολήν σας ἔλαβον ἐξ Hâvre σήμερον ἐνταῦθα, ὅπου εὑρίσκομαι δι’ ὑπηρεσίαν, καὶ σπεύδω ν’ ἀπαντήσω εὐχαρίστως. «Ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς ἐσχάτως ἐγένετο λόγος ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ἔχει ὡς ἑξῆς. Ὅτε κατὰ τὸν παρελθόντα Μάϊον διηύθυνον τὸ τμῆμα τοῦ ὑλικοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν, παρουσιάσθη ὁ κατασκευαστὴς χρωμάτων κ. Μοράβιας, διερχόμενος τῶν Ἀθηνῶν, ὅπως λάβῃ τὴν διὰ τὸ ἔτος 1891 συνήθη παραγγελίαν χρώματος τῶν ὑφάλων τῶν πλοίων, διότι, ὡς γνωστὸν, ἡ ὑπηρεσία πρὸ πολλῶν ἐτῶν κάμνει χρῆσιν τῶν ἐκ τοῦ καταστήματος τούτου χρωμάτων. Παρατήρησα αὐτῷ, ὅτι ἔπρεπε νὰ κάμῃ ἔκπτωσίν τινα ἐπὶ τῆς τιμῆς· οὗτος τὸ παρεδέχθη, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ τῷ ἐξασφαλίσωμεν ἐπὶ τρία συνεχῆ ἔτη τὴν προμήθειαν τοῦ ἀναγκαιοῦντος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν χρώματος, συνάμα δὲ προσέφερε καὶ χρηματικόν τι ποσὸν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῶν ἀξιωματικῶν. Εὗρον τὰς προτάσεις του λίαν συμφερούσας. Εἰς τὸ σχέδιον τοῦ συμφωνητικοῦ ἀνέγραψα, σχετικῶς πρὸς τὴν ποσότητα τοῦ χορηγηθησομένου χρώματος, τὸν ἐλάχιστον ὅρον τοῦ δαπανωμένου ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ κατ’ ἔτος ποσοῦ, χωρὶς νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὰ κατασκευαζόμενα ἐν Γαλλίᾳ θωρηκτά. Τὸ πόρισμα τῶν μετὰ τοῦ κατασκευαστοῦ Μοράβια διαπραγματεύσεών μου ὑπέβαλον εἰς τὴν ὑμετέραν ἐκτίμησιν, καὶ κατόπιν συζητήσεως μετ’ ἐμοῦ, προέβητε εἰς τὴν ὑπογραφὴν τοῦ συμβολαίου, ὅπερ ἦτο ἐπωφελὲς διὰ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου. «Ὡς πρὸς τὸ συναφὲς ζήτημα, ὅτι δῆθεν τὸ Ὑπουργεῖον προέβη εἰς τὴν προμήθειαν τοῦ ἀνωτέρω χρώματος ἐναντίον γνωμοδοτήσεως ἐπιτροπῆς, ἧς μέλος ἦτο καὶ ἡ Α. Υ. ὁ πρίγκηψ Γεώργιος, δὲν ἔχω ποσῶς γνῶσιν τούτου. Ἀν γνωμοδότησις τοιαύτη ὑπῆρχε, βεβαίως θὰ εὑρίσκετο εἰς τὸ τμῆμα τοῦ ὑλικοῦ, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς τὴν σύναψιν τῆς ἄνω συμφωνίας. «Δὲν ἔχω οὐδὲν ἄλλο νὰ προσθέσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Εἰμὶ πεπεισμένος, ὅτι ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, ὡς καὶ εἰς παρομίας ἄλλας, ἐπροστατεύσατε τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, καὶ τοῦτο εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω ὡς ἐκ τῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπηρεσίας μου. «Δέξασθε, ἀξιότιμε κύριε Θεοτόκη, τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἐξόχου πρὸς ὑμᾶς ὑπολήψεώς μου. Ὑμέτερος «Ε. Α. Κριεζῆς». Ἴδωμεν τώρα, Κύριοι, ἐὰν αἱ πληροφορίαι, αἱ ὑπὸ τοῦ ἀντιπλοιάρχου κ. Κριεζῆ δοθεῖσαι, ἀποδεικνύονται ἀληθεῖς ἐκ τῶν ὑποβληθέντων παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐγγράφων. Δύο ζητήματα πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν: πρῶτον, ὑπῆρχε πρὸ τῆς συμφωνίας, ὑπῆρξε τοὐλάχιστον μετὰ τὴν συμφωνίαν, ὑπάρχει μέχρι σήμερον γνωμοδότησις ἐπιτροπῆς οἱαςδήποτε, γνωμοδοτούσης κατὰ τοῦ χρώματος Moravia; Δεύτερον, διὰ τῆς γενομένης παραγγελίας ἐπετεύχθη ἐλάττωσις τιμῆς ἀπέναντι τῆς τιμῆς, τὴν ὁποίαν πρὸ ἐτῶν ἐπληρώναμεν εἰς τὸν Moravia, παρ’ οὗ πρὸ ἐτῶν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν προμηθεύεται χρῶμα; Αὐτὰ εἶναι τὰ δύο ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς θὰ ἐξετασθῶσι. Καὶ πρῶτον, Κύριοι, μετὰ προσοχῆς ἀνεδίφησα τὸν φάκελλον αὐτόν· οὐδεμία ἀπολύτως γνωμοδότησις ὑπάρχει. Καὶ ἐννοῶ κάλλιστα τὴν ἐφημερίδα τὴν ἐπὶ ἐσφαλμένων πληροφοριῶν βασιζομένην καὶ κατηγορήσασαν ἀδίκως, ὡς εἶπον πρότερον, τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐννοῶ τὰς ἐφημερίδας ταύτας, λαμβανούσας ἴσως τὰς πληροφορίας αὑτῶν παρ’ ἐνδιαφερομένου τινὸς, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπέτυχε παραγγελίαν τινὰ, τὴν ὁποίαν ἐπεδίωκεν, ἐννοῶ αὐτὰς, διδούσας ἐσφαλμένας πληροφορίας· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ δίδῃ ἐσφαλμένας πληροφορίας, καὶ ἐπὶ τῶν ἐσφαλμένων αὐτῶν πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι βεβαίως ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐδίδοντο, αἱ ὑπουργικαὶ ἐφημερίδες νὰ διατυπώσωσι κατ’ ἐμοῦ σπουδαιοτάτην κατηγορίαν, ὅτι ἐναντίον ῥητῆς γνωμοδοτήσεως ἐπιτροπῆς ἔδωκα τὴν παραγγελίαν. Ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων ἐξάγεται, ὅτι οὐδεμία γνωμοδότησις ὑπάρχει. Δεύτερον, ἐπετεύχθη ἐλάττωσις τιμῆς; Τὸ πρᾶγμα εἶναι προφανές. Κατὰ τὸ 1890 ἐπληρώνοντο εἰς τὸν Moravia 108 φιορίνια διὰ τὸ πράσινον χρῶμα, καὶ 50 φιορίνια διὰ τὸ ἐρυθρόν. Ἐπὶ τῆς τιμῆς ταύτης, τῆς πληρωθείσης διὰ τὸ 1890, ἐπετεύχθη ἐλάττωσις κατὰ 10%, καὶ ἐπετεύχθη καὶ παροχὴ 10% ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῶν ἀποστράτων ἀξιωματικῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ συμφωνία, τὴν ὁποίαν ἔκαμα καὶ διὰ τὴν ὁποίαν μὲ κατηγόρησαν ἐπὶ ἰδιοτελείᾳ!

§64ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἀριστερόθεν). Ὄχι ἐπὶ ἰδιοτελείᾳ. Τὸν Ὑπουργὸν κατηγόρησαν, ὄχι σᾶς.

§65ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ἤμην πολὺ σαφὴς εἰς τὴν ἀφήγησίν μου· εἶπον ὅτι εἶναι ἄδικος ἡ κατηγορία, ἡ κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὡς ἀναφερομένη εἰς πρᾶξιν παρ’ ἐμοῦ ὑπογραφεῖσαν. Ἀλλὰ, λέγω, ἂν ἡ διαγωγὴ αὕτη ἦναι καταδικαστέα, ὅταν προέρχηται ἐξ ἐφημερίδος, ἡ ὁποία πιθανῶς παρεπλανήθη παρά τινος ἐνδιαφερομένου, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπέτυχε τοὺς σκοπούς του, εἶναι ἔτι μᾶλλον μεμπτέα, ὅταν ἔρχηται παρὰ Ὑπουργοῦ κατὰ τοῦ προκατόχου του, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς γινώσκῃ, ὅτι ὁ προκάτοχός του ἐνήργησε καθ’ ὅλα πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς εἶχε περιορισθῇ νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἡ παραγγελία ἐδική του, ὅλα θὰ ἦσαν καλὰ, ἀλλ’ ὅλαι αἱ ὑπουργικαὶ ἐφημερίδες, μηδὲ τοῦ ἡμιεπισήμου ὀργάνου τῆς Κυβερνήσεως ἐξαιρουμένου, κατηγόρησαν ἐμοῦ, ὅτι προέβην εἰς τὴν παραγγελίαν, ἐνῷ γνωμοδότησις ὑπῆρχε, καταδικάζουσα τὴν χρῆσιν τοῦ χρώματος τούτου. Βλέπετε λοιπὸν, κύριε Παπαγιαννακόπουλε, ὅτι, ἂν κατηγόρησαν ἀδίκως τὸν Ὑπουργὸν, ἔχω καὶ ἐγὼ δικαίωμα νὰ παραπονεθῶ, ὅτι ἀδίκως παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ ἢ τῶν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου λαμβανουσῶν τὰς ἐμπνεύσεις των ἐφημερίδων κατηγορήθην, ἐνῷ ἡ δοθεῖσα παρ’ ἐμοῦ παραγγελία ἐγένετο ἀκριβῶς πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου.

§66ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Καταντᾷ ἀστεῖον, Κύριοι, νὰ ἀνέρχηται ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς, καὶ νὰ ζητῇ ἱκανοποίησιν, διότι ἐφημερίδες ἔγραψαν κατ’ αὐτοῦ. Καὶ λέγω καταντᾷ ἀστεῖον, διότι αἱ ἐφημερίδες, ὧν ἐμνήσθη, δὲν κατηγόρησαν τὸν πρώην Ὑπουργὸν, ἀλλ’ ἀνέφερον, ὅτι ἐφημερὶς φίλα πρὸς αὐτὸν φρονοῦσα κατηγόρησεν αὐτὸν, — διότι αὐτὸς ἦτο ὁ ὑπογράψας τὸ συμβόλαιον περὶ προμηθείας τοῦ χρώματος Moravia, — καὶ ἠρώτων αὐτὴν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, τίς διεσπάθησε τὸ δημόσιον χρῆμα; διατὶ σιωπᾷ ἤδη, ἀφοῦ κατηγόρησε τὸν νῦν Ὑπουργόν; Τοιοῦτον περίπου ἦτο τὸ πνεῦμα ἐν γένει τῶν ἐφημερίδων τῆς Συμπολιτεύσεως, ἀμυνομένων ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἀπέναντι τῆς ἐπιθέσεως, τὴν ὁποίαν ἀδίκως ἔκαμε κατ’ αὐτοῦ ἐφημερὶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Οὔτε λοιπὸν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου ἐδόθη τοιαύτη εἰς τὰς ὑπουργικὰς ἐφημερίδας πληροφορία, ἀλλ’ οὔτε αἱ ἐφημερίδες αὗται ἀνέφερον κατηγορίαν τινὰ συνεπείᾳ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔδωκε τὸ Ὑπουργεῖον. Κατηγορίαν κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἀνέφερεν ἡ «Ἀκρόπολις», γράψασα ὅτι ἔκθεσις ἐπιτροπῆς, ἧς μέλος ἦτο καὶ ὁ πρίγκηψ Γεώργιος, κατεδίκαζε τὸ χρῶμα Moravia, τῆς ὁποίας ἐκθέσεως τὸ Ὑπουργεῖον εἶχε γνῶσιν, καὶ μετὰ τὴν γνῶσιν αὐτῆς ἔκαμε τὴν συμφωνίαν μετὰ τοῦ Moravia. Ρητῶς ἀνέφερε τοῦτο ἡ ἐφημερὶς ἐκείνη, καὶ ἐπὶ τῇ ῥητῇ ταύτῃ καταγγελίᾳ τῆς ἐφημερίδος ἐκείνης ἠρώτησαν αἱ ὑπουργικαὶ ἐφημερίδες, ἀφοῦ ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν εἶναι ὁ νῦν Ὑπουργὸς ὁ συντάξας τοιοῦτον συμβόλαιον μετὰ τοῦ Moravia, τί λέγει ἡ ἐφημερὶς αὕτη; Ἔρχεται ὁ πρώην Ὑπουργὸς νὰ ἐλέγξῃ ἐμὲ, εἴτε τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐπὶ κακοβουλίᾳ, ἐπὶ συκοφαντίᾳ κατ’ αὐτοῦ· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, ποῖον κέρδος ἐζήτει ν’ ἀποκτήσῃ ἐκ τῆς τοιαύτης συζητήσεως, τὴν ὁποίαν προὐκάλεσε. Βεβαίως, Κύριοι, ὁ τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου, ὁ διεξαγαγὼν τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, εἶναι ἀνώτερος πάσης ὑπονοίας· ὁ κ. Κριεζῆς εἶναι ἄτομον ἐγνωσμένης τιμιότητος, καὶ οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τούτου. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν τοιούτων ζητημάτων δὲν ἐξετάζουσι λεπτομερῶς τὰ πάντα, καὶ περὶ πάντων δὲν ζητοῦσι νὰ ἔχωσι γνώμην ἰδίαν καὶ σαφῆ· τοῦτο δὲν εἶναι ποσῶς ἀκριβὲς καὶ ὀρθόν. Ἐγὼ μάλιστα προκαλῶ νὰ μὲ κατηγορήσωσιν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων, ἂν γείνῃ ποτὲ τοιαύτη σύμβασις· διότι θὰ ἦμαι εἰς πλήρη γνῶσιν πασῶν τῶν λεπτομερειῶν. Τὰ τοιαῦτα ζητήματα δὲν πρέπει νὰ διέρχηται ἀπαρατήρητα ὁ Ὑπουργὸς, ἀρκούμενος μόνον εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας τῷ δίδει ὁ τμηματάρχης. Ἀλλ’ εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἐξήτασε τὰ ἔγγραφα; Τὰ ἐξήτασε· καὶ θὰ μὲ συγχωρήσῃ νὰ ἐκφράσω μίαν ἀπορίαν, τὴν ὁποίαν θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐξηγήσῃ. Τῇ 24 Μαΐου 1890, κύριε Θεοτόκη, ὁ κ. Moravia προτείνει πρὸς ὑμᾶς τὴν ἔκπτωσιν, περὶ τῆς ὁποίας ἐκάμετε λόγον, καὶ τὸ 10%, τὸ ὁποῖον δίδει πρὸς ὄφελος τοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου· τὴν ἰδίαν ἡμέραν ὁ Ὑπουργὸς ἀποδέχεται καὶ ὑπογράφει καὶ τὸ συμβόλαιον. Διὰ νὰ ὑπάρξῃ συμφωνία τοιαύτη, πρέπει νὰ προηγηθῇ μία διαπραγμάτευσις, μία ἀλληλογραφία· πόθεν προῆλθεν εἰς τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν ὁ Moravia, ἵνα κάμῃ αὐτὴν τὴν ἔκπτωσιν; πόθεν προεκλήθη; πῶς ἀμέσως καὶ ἀποτόμως ἔρχεται εἷς καταστηματάρχης, τόσον μέγας καὶ γνωστὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει μὲ ὅλα, δύναμαι εἰπεῖν, τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη συναλλαγὰς ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου, πῶς, λέγω, εὑρέθη εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν ἢ τὴν στενοχωρίαν νὰ κάμῃ τοιαύτας δωρεὰς, τὰς ὁποίας νὰ παραδεχθῇ ἀμέσως ὁ Ὑπουργὸς, καὶ νὰ γείνωσι πάντα ταῦτα ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ; Ἡ σπουδή, μεθ’ ἧς ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐτελείωσεν, ἔκαμεν ὥστε καὶ τὸ συμβόλαιον νὰ μὴ γείνῃ ἐπὶ χαρτοσήμου.

§67ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν τίθεται ποτὲ χαρτόσημον, ὅταν πρόκηται περὶ προμηθειῶν ἐξωτερικῶν.

§68ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἔθεσα τὸ ζήτημα ὑπ’ ὄψει νομομαθῶν.

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τῶν νομικῶν συμβούλων;

§70ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι· διότι δὲν τοὺς ἐμπιστεύομαι.

§71ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶναι ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου ἐπίσημον, ἐν ᾧ λέγεται, ὅτι δέχεται τὸ Ὑπουργεῖον τὰς προτάσεις τοῦ Moravia ὑπ’ αὐτοὺς καὶ αὐτοὺς τοὺς ὅρους· δὲν ἠξεύρω δὲ, ἂν τὰ ἔγγραφα τοῦ Ὑπουργείου χαρτοσημαίνονται.

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου, εἶναι συμβόλαιον.

§73ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅλαι αἱ προμήθειαι οὕτω γίνονται.

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω, δὲν εἶναι γνώμη ἰδική μου, ἀλλὰ γνώμη νομομαθῶν, τοὺς ὁποίους ἠρώτησα, ἂν ἠδυνάμην νὰ θεωρήσω τὸ χαρτὶ αὐτὸ ὡς ἐπιβάλλον ὑποχρέωσιν εἰς ἐμὲ, καὶ μοὶ ἀπήντησαν: ὄχι· ἡ σύμβασις εἶναι ἄκυρος, καὶ κατὰ συνέπειαν ἡ συμφωνία, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Θεοτόκης, δὲν εἶναι ἰσχυρά....

§75ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ σύμβασις.

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ συνέπειαν δὲν ἔχει πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Δὲν ἔρχομαι διὰ τούτου νὰ κατηγορήσω τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ τὸ ἀνέφερα, ὅπως τὸν παρακαλέσω νὰ μοὶ δώσῃ τινὰς ἐξηγήσεις.

§77ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁσάκις τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν εἶχεν ἀνάγκην νὰ προμηθευθῇ εἴδη ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀπηυθύνετο δι’ ἐπιστολῆς, δι’ ἐγγράφου δημοσίου πρὸς τὰ καταστήματα, καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἀπετέλει τὴν συμφωνίαν μετὰ τοῦ καταστήματος, μεθ’ οὗ συνηλλάσσετο. Παρακαλῶ νὰ ἐξετάσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὄχι τὰ ἔγγραφα τῆς ἐμῆς διαχειρίσεως, ἀλλὰ προγενεστέρων διαχειρίσεων, καὶ θὰ ἴδῃ πῶς συνάπτονται αἱ συμφωνίαι μεταξὺ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καὶ ξένων προμηθευτῶν· θὰ ἴδῃ, ὅτι πάντοτε ὁ τύπος εἶναι αὐτός. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν συνῆψε βάσιμον καὶ ἔγκυρον σύμβασιν. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ὑπηρετεῖ κάλλιστα τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, δι’ οὓς λόγους ἀνέπτυξα ἐνώπιον ὑμῶν. Οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ χρῶμα Moravia εἶναι τὸ ἐν χρήσει εἰς ὅλα τὰ εὐρωπαϊκὰ Κράτη. Ἐδῶ ὑπῆρχε ξένον πολεμικὸν πλοῖον ἐν τῷ ναυστάθμῳ, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν, ὡς ἐξάγεται ἐξ ἐγγράφου, νὰ δοθῇ εἰς αὐτὸ χρῶμα Moravia, καὶ ἐχορηγήσαμεν εἰς αὐτὸ, καὶ ἐλάβομεν τὸ ἀντίτιμον. Βραδύτερον ἕτερον πλοῖον, πολεμικὸν ῥωσσικὸν, ἐζήτησε χρῶμα Moravia παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, κατ’ ἐκείνην δὲ τὴν στιγμὴν ὁ ναύσταθμος δὲν εἶχε, καὶ τὸ πλοῖον αὐτὸ περιέμεινεν ἐν τῷ ναυστάθμῳ, μέχρις οὗ τὸ χρῶμα αὐτὸ κομισθῇ ἐκ Τεργέστης. Βλέπω δὲ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ πρώην Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, τὸν κ. Μπούμπουλην, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν αὐτοῦ, ἂν τὸ χρῶμα αὐτὸ δὲν ἦναι εἰς χρῆσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πρὸ πλείστων ἐτῶν.

§78ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως, αὐτὸ τὸ χρῶμα τὸ μεταχειρίζονται εἰς ὅλα τὰ Κράτη, ἀλλ’ οὐδὲν Κράτος συνεφώνησε προμήθειαν διὰ τρία ἔτη, διότι δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ χρῶμα αὐτὸ θὰ ἦναι μέχρι τέλους καὶ πάντοτε τὸ καταλληλότερον· δύναται νὰ ἐφευρεθῇ ἄλλο καταλληλότερον. Ἕκαστον Κράτος κλείει συμφωνίαν διὰ προμήθειαν τόσου ἐξ αὐτοῦ τοῦ χρώματος, ὅσου ἔχει ἀνάγκην δι’ ἓν ἔτος. Αὐτὴ εἶναι ἡ τακτικὴ, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦσιν ὅλα τὰ Κράτη ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ὡς πρὸς δὲ τὸν τρόπον τοῦ καταρτισμοῦ τῶν συμφωνιῶν δύνανται νὰ γείνωσιν αὗται διὰ συμβολαίων· ἐγὼ ἐννοῶ νὰ καταρτίζω τὰ συμβόλαιά μου διὰ τῶν Προξένων, ὡς πληρεξουσίων μου, νὰ γίνωνται δ’ ἐπίσημοι πράξεις, ὅπως ἀσφαλῶς τίθηνται ἐν αὐταῖς ἀκριβεῖς ὅροι, ἵνα μὴ ἔχω κατόπιν ἀκυρότητας.

§79ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅλαι αἱ παραγγελίαι περὶ ἱματισμοῦ γίνονται ἐνώπιον τοῦ συμβολαιογράφου; Ὅλαι αἱ παραγγελίαι γίνονται δι’ ἐγγράφου, ἀπευθυνομένου εἰς τὸν καταστηματάρχην.

§80ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περὶ ὅλων τῶν προμηθειῶν δὲν γίνεται ἡ αὐτὴ διαδικασία. Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, τὰ ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ ἐντίμου βουλευτοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, περὶ τοῦ προβιβασμοῦ τῶν ἀνθυποφροντιστῶν Στεφάνου Χατζημιχάλη καὶ Σωτηρίου Δέδε.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς δήμων τινῶν Μεγαρίδος, Αἰγίνης καὶ Λεβαδείας. Σήμερον θὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν ψηφοφορίαν, διότι χθὲς δὲν ἦτο ἀπόλυτος πλειοψηφία. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Αἰγίνης ὡς πρὸς τὸν κ. Ἀνδρέαν Συγγρὸν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Γ. Πετροπουλάκη καὶ Κ. Ἀργασάρη Λομβάρδου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 88. Ἐκ τούτων 34 εἶπον Ναί, 46 εἶπον Ὄχι, καὶ 8 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Αἰγίνης ὡς πρὸς τὸν κ. Συγγρὸν ἠκυρώθη. Ὑπολείπεται νὰ ψηφισθῇ τὸ ἔγκυρον ἢ μὴ τῆς αὐτῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τοὺς ὑπολοίπους ὑποψηφίους Σκουζὲν, Δραγούμην, Δημ. Μ. Καλλιφρονᾶν, Ψύλλαν, Μπουφίδην, Ν. Φιλάρετον κλπ. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Αἰγίνης....

§83ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τῶν τμημάτων Αἰγίνης.

§84ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφον, ἣν ἔδωκα ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς.

§85ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐτελείωσεν ἡ συζήτησις.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχετε τὸν λόγον, κύριε Βουλευτά.

§87ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Πῶς νὰ καταψηφίσω τὸν κ. Σκουζὲν, ὁ ὁποῖος ἔχει περισσοτέρας ψήφους ἀπὸ τὸν κ. Συγγρὸν καὶ δι’ αὐτὸν δὲν γίνεται διαίρεσις τοῦ ζητήματος;

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ψήφων, πρόκειται περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Αἰγίνης εἶναι ἄκυρος καὶ ὡς πρὸς τοὺς λοιποὺς ὑποψηφίους, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ἠκούσατε, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς ἕτερον ἐκλογικὸν τμῆμα, τὸ τμῆμα Σαλαμῖνος.

§89ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ δῆμος Ἀγκιστρίου, κύριε Πρόεδρε, περιλαμβάνεται;

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Σαλαμῖνος καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἐννέα ὑποψηφίους παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί....Ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα).

§91ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§92ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἀντίθετον, κύριε Πρόεδρε.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Σαλαμῖνος ὡς πρὸς τοὺς εἰρημένους ὑποψηφίους παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί).

§94ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα δὲν εἶναι σαφές.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαιτεῖτε ὀνομαστικὴν κλῆσιν 15 Βουλευταί;

§96ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Μάλιστα. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Σαλαμῖνος ὡς πρὸς τοὺς ὑποψηφίους, τῶν ὁποίων τὰ ὀνόματα ἀνεγνώσθησαν, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ κ. Συγγροῦ, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Γ. Πετροπουλάκη καὶ Κ. Ἀργασάρη Λομβάρδου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 90. Ἐκ τούτων 46 εἶπον Ναὶ, 33 εἶπον Ὄχι καὶ 11 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Σαλαμῖνος ἐκηρύχθη ἄκυρος. Ὑπολείπονται δύο ἕτερα τμήματα τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας, τὸ τοῦ δήμου Ὀρχομενίων καὶ τὸ τοῦ δήμου Πέτρας. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ἀμφιβολίας καὶ ἀφίνει τὴν ἐκτίμησιν εἰς τὴν Βουλήν.

§99ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὐναντίον παμψηφεὶ ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως.

§100ΠΕΡΡΟΣ. Ἡμεῖς ἐξεθέσαμεν τὰ γεγονότα ὅπως τὰ ἀντελήφθημεν, τὰς παραβάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο· ἀλλ’ ἀφήκαμεν τὴν κρίσιν εἰς τὴν Βουλήν, διότι ὑπῆρχον ἔτι ἐκκρεμεῖς ἄλλων ἐπαρχιῶν τοῦ νομοῦ ἐκλογαὶ καὶ τὸ ἀποτέλεσμα πιθανὸν νὰ μὴ ἐπηρεάζετο.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Ὀρχομενίων καὶ Πέτρας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί....Ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Θὰ ἐρωτήσω τὸ ἀντίθετον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Ὀρχομενίων καὶ Πέτρας παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον. Ἤδη θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Λεβαδέων. Ἡ ἐπιτροπὴ προτείνει τὸ ἔγκυρον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Λεβαδέων παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον. Τώρα δύναται νὰ ἐγερθῇ ζήτημα, ἂν ἡ ἀκύρωσις τῶν τμημάτων Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος ἐπηρεάζει ἅπαντας τοὺς Βουλευτάς......

§102ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς ἐν τοῖς τμήμασιν Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος ἐπηρεάζει τὸ ἀποτέλεσμα πάντων, διότι αἱ ψῆφοι τῶν ἐκλογέων, αἵτινες εἶναι δυνατὸν νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τὰς κάλπας ἐν τοῖς δυσὶ τμήμασιν, εἶναι 2,900 καὶ τόσοι, ἀφοῦ δὲ κἀνεὶς ἐξ ἡμῶν δὲν ὑπερτερεῖ τοὺς ἐπιλαχόντας κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο, κατ’ ἀνάγκην ἐπηρεάζει ἡ ἀκύρωσις πάντας (Θόρυβος).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἰδέαν σας τότε, κύριε Βουλευτὰ, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῆτε.

§104ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἔχω, κύριε Πρόεδρε, μέχρις οὗ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ὁριστικῶς, καὶ θέλω ἐξακολουθήσει ποιούμενος χρῆσιν αὐτοῦ.

§105ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπεφάνθη ὡς πρὸς τοῦτο ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ βʹ τμήματος τοῦ δήμου Διστομίων. Ὁ ὑπολογισμὸς, ὁ ὁποῖος ἐγένετο τότε, θὰ γείνῃ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἂν ὁ κ. Δραγούμης θέλῃ νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἀγανάκτησίν του, δύναται ἀλλοῦ νὰ τὸ πράξῃ· ἐδῶ ὑμεῖς θὰ κάμωμεν ὅ,τι πρέπει.

§106ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ὁ ὑπολογισμὸς ἔγεινεν εἰς τὸν δῆμον Διστομίων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ψηφοφορησάντων.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν δύο δήμων ἐπηρεάζει ὅλους τοὺς ὑποψηφίους; (Θόρυβος).

§108ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τὸ λογικὸν εἶναι, καὶ ἡ νομολογία τῆς Βουλῆς καθιέρωσε, νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψει τοὺς ἐνδεχομένους νὰ ψηφίσωσιν. Ἂν οἱ ψηφοφόροι, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ψηφίσωσιν, ἦναι τόσοι, καθ’ ὅσας ψήφους δὲν ὑπερβαίνουσιν οἱ ἐπιτυχόντες τοὺς ἐπιλαχόντας, δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ μὴ ἐξέλθωσιν ὅλοι οἱ τότε ὑπουργικοὶ Βουλευταὶ τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας οἱ ἐπιτυχόντες. Ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι τώρα εἰς τὴν Αἴγιναν θὰ ψηφίσωσιν ὀλιγώτεροι παρ’ ἄλλοτε, διότι κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν οἱ πλεῖστοι τῶν ψηφοφόρων Αἰγινητῶν ἀπουσιάζουσι μετὰ τῶν πλοίων των.

§109ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αἱ ψῆφοι Αἰγίνης εἶναι 1573, κατὰ τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον. Οὗτοι δὲ οἱ ψηφοφόροι καθὼς καὶ οἱ τῆς Σαλαμῖνος 1352 ἔχουσι πάντες δικαίωμα νὰ προσέλθωσιν. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ λογισθῶμεν ἐνταῦθα Βουλευταὶ μετὰ τὴν ἀκύρωσιν, ἥτις ἐγένετο. Εἰσήλθομεν πάντες ὁμοῦ, θὰ ἐξέλθωμεν πάντες ὁμοῦ, καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν πάντες ὁμοῦ. Πῶς δύνασθε ἄνευ προσθήκης νέας παρανομίας, ἐνῷ ταῦτα λέγουσιν οἱ κατάλογοι, νὰ εἴπητε αὐθαιρέτως ὑμεῖς, ὅτι ἡ γενομένη ἀκύρωσις τῶν δύο τμημάτων τούτους μὲν ἐπηρεάζει, τοὺς δὲ ἄλλους δὲν ἐπηρεάζει;

§110ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἀπορῶ πῶς γεννᾶται ζήτημα περὶ τῆς ἐκλογῆς ταύτης, ἐνῷ ἡ Βουλὴ ἔλυσε τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Κλεπαΐδος· διότι ἐκεῖ, ἐὰν ἀφῃροῦντο ὅλαι αἱ ψῆφοι, οὐδὲ ὁ κ. Τρικούπης θὰ ἦτο βουλευτής.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Γνωστὸν εἶναι, ὁποίαν ἔχω γνώμην περὶ τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος. Ἐγὼ τότε ἀντετάχθην εἰς ὅσα ἡ Βουλὴ παρεδέχθη· παρέστησα ὅτι ὤφειλεν ἡ Βουλὴ ν’ ἀποκλείσῃ πάντας, ἂν ἐθεώρει ἄκυρον τὴν ἐκλογὴν Κλεπαΐδος. Ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεδέχθη τὴν γνώμην ταύτην· ἐγὼ δὲ διατηρῶ τὴν γνώμην, ἣν εἶχον καὶ τότε. Ἀλλ’ αἱ περιστάσεις ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν εἶναι αἱ αὐταί· διότι τότε ἡ Βουλὴ ἐψήφισε κεχωρισμένως περὶ τοῦ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς Κλεπαΐδος πρὸς ἕνα ἕκαστον τῶν ὑποψηφίων, σήμερον δὲ ἐψήφισε κεχωρισμένως μόνον περὶ τοῦ κ. Συγγροῦ, καὶ ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος. Ἐν τῷ δήμῳ Κλεπαΐδος ἐποιήσατο ἐξαιρέσεις ἡ Βουλὴ, δι’ οὓς λόγους αὐτὴ γινώσκει, ἀποφανθεῖσα ὅτι κατὰ τὴν πεποίθησίν της τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ νομοῦ ὑπὲρ ὡρισμένων ὑποψηφίων δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπηρεασθῇ ἐκ τοῦ ἀκύρου τῆς τοῦ δήμου ἐκείνου ἐκλογῆς· ἐψήφισεν ὅμως περὶ τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης κεχωρισμένως ἐπὶ ἑκάστου τῶν ἀναδειχθέντων Βουλευτῶν, καὶ ἀπεφάνθη, ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ ὡς πρός τινας, οὓς ἐθεώρησεν ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀναγνωρίσῃ ὡς νομίμως ἐκλεχθέντας ἐκ τοῦ νομοῦ, ἄκυρος δὲ ὡς πρὸς τοὺς ἄλλους. Ἐνταῦθα δὲν συμβαίνει τὸ αὐτό· ἐνταῦθα ἔχομεν ψηφοφορίαν, καθ’ ἣν ἡ ἐκλογὴ δύο δήμων εἶναι ἄκυρος ὡς πρὸς ὅλους. Μετὰ τοιαύτην ἀπόφασιν πῶς δυνάμεθα νὰ προέλθωμεν εἰς ἐκτίμησιν, ὁποίαν συνέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, περὶ τοῦ μέτρου τοῦ ἀκύρου ὡς πρὸς ἕκαστον τῶν ἀναδειχθέντων Βουλευτῶν, εἰς οὓς ἀφορᾷ ἡ ἀκύρωσις; Ἕτερος Βουλευτὴς παρέστησεν, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην του δὲν θὰ παρουσιασθῶσι νὰ ψηφίσωσι, δὲν ἐνθυμοῦμαι πόσοι ἐκ τῶν ἐν τῷ καταλόγῳ ἐγγεγραμμένων ἐκλογέων· ἀλλὰ νομίζω ὅτι οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι ὡρισμένοι ἐκλογεῖς, ἔχοντες ἐκ τοῦ νόμου καὶ ἐκ τοῦ καταλόγου τὸ δικαίωμα νὰ ψηφίσωσι, δὲν θὰ προσέλθωσι, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει.

§112ΠΕΡΡΟΣ. Εἶπον, ἐκ τῶν ψηφοφορησάντων.

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκ τοῦ ὅτι κατὰ τὴν γενικὴν ἐκλογὴν δὲν ἐψήφισάν τινες, δὲν ἕπεται, ὅτι δὲν θὰ ψηφίσουν καὶ τώρα. Ἐὰν οὗτοι, λαμβανόμενοι ὑπ’ ὄψει, ἐπηρεάζωσι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς τοῦ ὅλου νομοῦ ὡς πρὸς ὡρισμένους ἐκ τῶν ἀναδειχθέντων Βουλευτῶν, δὲν δύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἐψήφισαν κατὰ τὴν γενικὴν ἐκλογὴν, δὲν θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει ἤδη. Δὲν δύνασθε νὰ πράξητε ἄλλο ἢ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος· πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς λογιστικὴν πρᾶξιν, πρέπει, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς ὡρισμένου ἐκ τῶν ἀναδειχθέντων, τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς τοῦ ὅλου νομοῦ νὰ μὴ ἐπηρεάζηται ὡς πρὸς αὐτὸν ἐκ τῆς ἀκυρώσεως τῶν δήμων, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ψηφίσωσι πάντες ἀνεξαιρέτως οἱ περιλαμβανόμενοι ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἐκλογέων τῶν ἀκυρωθέντων δήμων.

§114ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἡμεῖς, ψηφίσαντες τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Συγγροῦ, δὲν ἐψηφίσαμεν ὑπὸ τὴν σημασίαν καὶ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἀπέδωκεν, ἀλλὰ διότι ἡ Βουλὴ ἐφρόνει, ὅτι αἱ ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως ἐνεργηθεῖσαι ἐπεμβάσεις ἐπέδρασαν ἐφ’ ὅλων τῶν ὑποψηφίων τοῦ Τρικουπικοῦ συνδυασμοῦ. Ἡ Βουλὴ ἤδη εἶναι κυρία νὰ κρίνῃ, ἐὰν ἐπηρεάζηται ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ψήφων ἡ ἐκλογή τινων, καὶ τίνων. Φρονῶ δ’ ἐγώ, ὅτι δὲν ἐπηρεάζεται τὸ ἀποτέλεσμα μόνον ὡς πρὸς τοὺς κ. κ. Σκουζὲν καὶ Συγγρὸν, καὶ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πέῤῥου.

§115Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις ἡ γιγνομένη σκοπεῖ νὰ καταστήσῃ καταληπτὴν εἰς πάντας τὴν ἔννοιαν τῶν ἀποφάσεων, τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ ἐξήνεγκε πρὸ μικροῦ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος· διότι, τῆς ἐννοίας ταύτης γιγνομένης καταληπτῆς, συνεπέρχεται ἡ ἐφαρμογὴ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἐκ ταύτης παράγονται. Ἑπομένως μοὶ φαίνεται, ὅτι δύναμαι, χωρὶς νὰ παρεξηγηθῶ, νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως, ἀγορεύων ὑπὲρ τοῦ νόμου. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἡ ἐκτίμησις τῶν ἐκλογικῶν πράξεων, ἡ γενομένη κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν τῶν διαφόρων δήμων τοῦ νομοῦ Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας, ἐγένετο κατ’ ἄλλον τρόπον, ὅλως διάφορον τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐγένετο ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐκλογικῶν πράξεων, τῶν λαβουσῶν χώραν κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν δήμων Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος. Ἐκεῖ ἐξητάσθησαν αἱ παραβάσεις τοῦ νόμου, αἱ καταγγελθεῖσαι, συνεδέθη δὲ τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς μὲ ἕκαστον τῶν ἐκλεχθέντων, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφήνατο, ἐὰν ἡ ἐκλογὴ ἦναι ἔγκυρος διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον, καὶ ἐδήλωσε διὰ τίνας ἔκρινε τὴν ἐκλογὴν ἔγκυρον καὶ διὰ τίνας ἄκυρον. Ἀλλ’ ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Σαλαμῖνος καὶ τοῦ δήμου Αἰγίνης ἐγένετο κατ’ ἄλλον τρόπον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι προὐτάθη πρότασις ὑπό τινων Βουλευτῶν, ἵνα ἀκολουθήσῃ ἡ Βουλὴ τὴν αὐτὴν τακτικὴν καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος, ὅστις ἐπρόβαλε τὴν πρότασιν ταύτην, ἰσχυρίσθη, ὅτι, ἐὰν παρεβιάσθησαν οἱ νόμοι κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Αἰγίνης καὶ τοῦ δήμου Σαλαμῖνος, ἐὰν οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν διοίκησιν, ἢ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, παρεξετράπησαν, ἐπεμβάντες εἰς τὴν ἐκλογὴν, αἱ παρανομίαι αὗται ἐπηρέασαν πάντας, πλὴν ἑνὸς, τοῦ κ. Συγγροῦ, καὶ ἐπρότεινεν ἑπομένως ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος νὰ μὴ κηρυχθῇ ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Αἰγίνης καὶ τοῦ δήμου Σαλαμῖνος διὰ τὸν κ. Συγγρόν· ἀλλ’ ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης ἡ Βουλὴ ἀπεφήνατο ἀποφατικῶς, καὶ διὰ τῆς ἀποφάσεώς της ἐδήλωσεν, ὅτι αἱ γενόμεναι παρανομίαι κατὰ τὴν ἐκλογὴν Αἰγίνης ἐγένοντο ὑπὲρ πάντων τῶν ἀποτελεσάντων τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν, καὶ ἑπομένως, ἐὰν ὠφελήθησαν ἐξ αὐτῶν, δὲν ὠφελήθησαν μόνον τινὰ πρόσωπα, ἀλλὰ πάντα τὰ πρόσωπα, ἑπομένως καὶ ὁ κ. Συγγρός. Μετὰ τὴν τοιαύτην ἀπόφασιν ἡ Βουλὴ προεκλήθη ν’ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ κύρους τῶν ἐκλογικῶν πράξεων, καὶ ἠρωτήθη ποίαν ἔχει γνώμην περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι κρίνει τὴν ἐκλογὴν ἄκυρον. Μετὰ ταῦτα ἀπεφάνθη, ὅτι καὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Σαλαμῖνος κρίνει ἄκυρον. Λοιπὸν ἐγένετο δῆλον διὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ Βουλὴ ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν τῶν δύο τούτων δήμων. Ἡ ἀπόφασις αὕτη εἶναι γενικὴ, περιλαμβάνει πάντας ἐκείνους, ὅσοι ἀνεδείχθησαν Βουλευταὶ διὰ τῶν ψήφων, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἐκ τοῦ δήμου Αἰγίνης καὶ τοῦ δήμου Σαλαμῖνος, ἑπομένως δὲν δύναται πλέον νὰ διακριθῇ ἡ ἐκλογὴ κατὰ πρόσωπα. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς μοὶ φαίνεται ὅτι ἀπεφήνατο ὀρθῶς, ὅτι ἀποτέλεσμα τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς περὶ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς εἶναι λογιστικὴ πρᾶξις, ἐξ ἧς θ’ ἀποδειχθῇ, τίνες ἐξ ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἡ ἐκλογὴ ἠμφισβητήθη, μένουσι πλειοψηφοῦντες τῶν ἄλλων, ἑπομένως Βουλευταὶ καὶ μετὰ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Αἰγίνης καὶ τοῦ δήμου Σαλαμῖνος. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτου ὑποβάλλονται δύο γνῶμαι, ἡ μὲν μία, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσιν αἱ ψῆφοι μόνον ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἐκ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Αἰγίνης ἔλαβον οἱ Βουλευταὶ, τῶν ὁποίων ἡ ἐκλογὴ ἀμφισβητεῖται, καὶ ἂν ἐξακολουθῶσι τότε μένοντες πλειονοψηφοῦντες μεταξὺ τῶν 13, μένουσι Βουλευταί. Ἀλλὰ κατὰ τῆς γνώμης ταύτης ἀντετάχθη ἄλλη γνώμη, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσι μόνον αἱ ψῆφοι, τὰς ὁποίας ἔλαβον ἐκ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Αἰγίνης καὶ τοῦ δήμου Σαλαμῖνος, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ προσυπολογισθῇ πρὸς ἀφαίρεσιν ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων τοῦ δήμου Αἰγίνης καὶ τοῦ δήμου Σαλαμῖνος. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ γνώμη αὕτη εἶναι ὀρθὴ, καὶ ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων τῶν δήμων τούτων, καὶ ἂν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ταύτην ἤθελον μείνει πλειονοψηφοῦντες, τότε μένουσι Βουλευταὶ, ἐὰν δὲ δὲν μείνωσι πλειονοψηφοῦντες, τότε καλοῦνται διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ὅπως προσέλθωσιν εἰς ἐκλογὴν νέαν καὶ ἀποφανθῶσιν ἐπ’ αὐτῶν οἱ ἐκλογεῖς ἐκ νέου.

§116ΡΑΛΛΗΣ. Μέχρι τινὸς ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀκριβῶς ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἀνέπτυξα, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ βʹ τμήματος τοῦ δήμου Διστομίων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐσταμάτησεν ἐκεῖ, ὅπου ἔπρεπεν, ἵνα μὴ ἀναφέρῃ τὴν γνώμην, ἡ ὁποία ἐξηνέχθη ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου ἐκείνου. Δὲν ἐξαρτᾶται τὸ ζήτημα ἐκ μιᾶς λογιστικῆς πράξεως μόνον, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται καὶ ἐκ τῆς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ Βουλευτὴς, ὅτι δὲν ἐπηρεάσθη ἡ ἐκλογὴ τοῦ δεῖνα ἢ δεῖνα προσώπου. Ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν ν’ ἀναφέρω ἀπὸ τοῦδε τίνα γνώμην θέλω ὑποστηρίξει· θέλω ὑποστηρίξει τὴν γνώμην ἐκείνην, ἡ ὁποία εἶναι συνεπὴς πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔδωκα, θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τῆς προτάσεως, καθ’ ἣν ἡ ἀκύρωσις τῶν δύο δήμων οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἐπηρεάζει οὐδένα ἐκ τῶν ὑποψηφίων ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἡ ἐκλογὴ ἠκυρώθη. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ διστάσῃ τις ν’ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην ταύτην, ὅταν λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν ἀποφαίνεται ὁ Βουλευτὴς ὡς ἔνορκος. Τίθεται ἓν ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀποφαίνεται ὅπως δήποτε ὁ Βουλευτής, εἶτα ἔρχεται ἕτερον ζήτημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀνατρέπεται ἡ γνώμη αὐτοῦ, ἡ κατισχύσασα κατὰ τὴν πρώτην ψηφοφορίαν.

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς φρονεῖ, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Διστομίων δὲν ἐγένετο καλῶς· ἀλλὰ ζητεῖ παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως ἀποδειχθῇ συνεπὴς πρὸς τὴν τότε ἀπόφασιν αὐτῆς. Ἐγὼ ἐπίσης φρονῶ, ὅτι κακῶς ἐγένετο ἡ ἀπόφασις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Διστομίων, ἀλλ’ ἀφοῦ κακῶς ἐγένετο, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ φανῇ συνεπὴς ἡ Βουλὴ πρὸς τὸ κακῶς γενόμενον, ἀλλ’ ὅτι ὀφείλει νὰ φανῇ ἀσυνεπὴς καὶ νὰ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ γνώμη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι αὐτή, ἣν καὶ ἐγὼ πρὸ ὀλίγου ὑπεστήριξα, ὅτι δηλαδὴ πρέπει ἐπὶ τῶν λογιστικῶν ἀποτελεσμάτων νὰ στηριχθῶμεν· καὶ ὡς πρὸς τὸ θέμα, ἐὰν πρέπῃ ν’ ἀφαιρεθῶσι μόνον αἱ ψῆφοι, αἱ δοθεῖσαι πρὸς τοὺς ὑποψηφίους, περὶ ὧν πρόκειται, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ λογισθῶσι κατ’ αὐτῶν καὶ ὅλαι αἱ ψῆφοι, αἱ ἐν τῷ ἐκλογικῷ καταλόγῳ, ἐπίσης ἡ γνώμη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἶναι αὐτὴ, ἣν εἴχομεν καὶ ἡμεῖς ἀναπτύξει ἐντεῦθεν πρότερον. Ταῦτα ἀρκοῦσιν, ἵνα ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς ἐπεκταθῇ ἐπὶ πάντας, διότι ταῦτα ἀποφαίνονται τ’ ἀποτελέσματα τὰ ἐκλογικὰ τοῦ νομοῦ. Πρὸς τὴν λογιστικὴν ἐκτίμησιν τῶν ἀποτελεσμάτων δὲν ἀρκεῖ ἡ ἀφαίρεσις τῶν ψήφων, ἃς ἔλαβεν ὁ ἀναδειχθεὶς Βουλευτὴς ἐν τοῖς ἀκυρωθεῖσι δήμοις, πρέπει προσέτι ἅπασαι αἱ εἰς τὸ Ὄχι δοθεῖσαι ψῆφοι εἰς τοὺς ἀποτυχόντας νὰ λογισθῶσιν εἰς τὸ Ναὶ, καὶ εἰς ταύτας νὰ προστεθῶσιν αἱ τῶν μὴ ψηφισάντων. Ἐῤῥήθη ὅτι ἐν τῇ ἐκλογῇ Αἰγίνης πολλοὶ δὲν ἐψήφισαν, διότι ἀπεκλείσθησαν· ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οὐδεὶς ἀπεκλείσθη, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι ἀπεκλείσθησαν, ἀφοῦ δὲ ἀπεκλείσθησαν, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἐν τῷ καταλογισμῷ, ὅτι, ἐὰν αὐτοὶ δὲν ἀπεκλείοντο, ἤθελον δώσει μελαίνας ψήφους εἰς τοὺς ὑποψηφίους τοὺς ἐπιτυχόντας, ὧν ἡ ἐκλογὴ ἀκυροῦται σήμερον, ἤθελον δὲ δώσει λευκὰς ψήφους εἰς τοὺς ἀποτυχόντας; Νομίζω ὅμως, ὅτι καὶ ἄνευ τούτου τὸ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ ἀποτέλεσμα τῆς ἀκυρώσεως τῶν δύο δήμων εἶναι πλῆρες· ἀποκλείονται ὅλοι.

§118ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἀκριβῶς ἡ τελευταία γνώμη, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, ἀποδεικνύει, ὅτι συμβουλεύει τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἦναι συνεπής. Ἡμεῖς τὴν ἐκλογὴν Αἰγίνης ἠκυρώσαμεν ἕνεκα τοῦ ἀποκλεισμοῦ 200 ἢ 300 ψηφοφόρων· ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐκλογῶν ἐκτελεῖ χρέη ἐνόρκου, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ κρίνῃ χωριστὰ κατὰ πρόσωπα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ἡ διαίρεσις τῶν προσώπων ἐπιβάλλεται καὶ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ.

§119Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅσοι ἰσχυρίζονται, ὅτι ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἀποφαίνεται ὡς ὁρκωτὸν δικαστήριον, ἰσχυρίζονται ὀρθῶς, καὶ οὕτω πως ἐνασκεῖ αὐτὴν τὴν δικαστικὴν λειτουργίαν ἡ Βουλή· ἀλλ’ ἡμεῖς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος ἐνησκήσαμεν ἤδη τὴν λειτουργίαν ταύτην ὡς ὁρκωτοὶ, καὶ ἀπεφάνθημεν, ὅτι ἡ πρᾶξις τῆς ἐκλογῆς εἶναι ἄκυρος· ἑπομένως δὲν ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς, νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὴν ἀπόφασιν ταύτην, ὅπως περιστείλωμεν αὐτὴν ἔνθεν τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα ἡ ἀπόφασις ἡμῶν ἔθετο. Ἐὰν ὅτε ἐξηλέγχομεν τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Αἰγίνης, ἡ Βουλὴ ἔπραττεν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐσκόπει ἡ πρότασις περὶ ἐξαιρέσεως τοῦ κ. Συγγροῦ, βεβαίως ἤθελεν ἀκολουθήσει ἄλλο σύστημα, καθ’ ὃ ἔπρεπε ν’ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς σχετικῶς πρὸς ἕκαστον τῶν προσώπων. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ ἔκρινε τότε ἐπηρεαζομένους πάντας ἐκ τῶν παρανομιῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἐκλογὴν Αἰγίνης. Ἐννοῶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸ μικροῦ, ἔδωκαν ψῆφον ὑπὲρ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος, διότι οὗτοι δύνανται νὰ ἰσχυρίζωνται ὅσα ἰσχυρίζοντο πρὸ μικροῦ, καὶ νὰ προβάλλωσι τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας προέβαλον πρὸ μικροῦ· ἐννοῶ ὡσαύτως καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔκριναν τὴν ἐκλογὴν τοῦ βʹ τμήματος τοῦ δήμου Διστομίων ὡς ἔγκυρον. Ἡ πλειοψηφία ὅμως ἔχει πεποίθησιν, ὅτι νομίμως ἔπραξεν, ἀκυρώσασα τὴν ἐκλογὴν τοῦ βʹ τμήματος τοῦ δήμου Διστομίων, καὶ ὅτι νομίμως ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Αἰγίνης καὶ τοῦ δήμου Σαλαμῖνος. Λέγουσιν ὅτι ὡς αἰτία, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν τὴν ἀπόφασιν περὶ τῆς ἀκυρώσεως τοῦ δήμου Αἰγίνης, εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι ἀπεκλείσθησάν τινες ἐκλογεῖς. Δὲν γνωρίζω, ἂν αὐτὸς μόνον ὁ λόγος ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκε, γνωρίζω ὅμως, ὅτι κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς 14ης Ὀκτωβρίου, ἐν τῷ δήμῳ Αἰγίνης ἐγένοντο παραβιάσεις τῶν νόμων τοιαῦται, αἱ ὁποῖαι συνήθως δὲν λαμβάνουσι χώραν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Γνωρίζω δὲ τοῦτο ἐξ ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἔχω ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἂν δὲν ἐποιησάμην χρῆσιν τῶν ἐγγράφων τούτων κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς καὶ πρὸ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς, ἔπραξα τοῦτο, ἵνα ἀφήσω ἀπηλλαγμένην παντὸς ἐπηρεασμοῦ τὴν πλειοψηφίαν, ὅπως ἀποφασίσῃ ὡς αὕτη ἐγκρίνει. Ἡ πλειοψηφία, ἡ ὁποία ἐν πεποιθήσει ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Αἰγίνης καὶ τοῦ δήμου Σαλαμῖνος, ἐνήργησε νομίμως, καὶ πρέπει νὰ ἐμμείνῃ εἰς αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν, ἡ ἀπόφασις δ’ αὐτῆς ἀποτέλεσμα ἔχει νὰ ἀπέλθωσι τοῦ Βουλευτηρίου, ὅπως κατέλθωσιν ἐκ νέου εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, πάντες ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀπὸ πλειοψηφούντων ἐγένοντο μειοψηφοῦντες διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν ψήφων, ἃς ἔλαβον ἐκ τῶν ἀκυρωθεισῶν ἐκλογῶν Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος.

§120ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ οὐδένα ἔχω λόγον, ἵνα ἐπανέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τῆς οὐσίας τῆς ἐκλογῆς· νομίζω δὲ, ὅτι κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν εἶπον, ὅτι ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν ἐνασκεῖ τὸ δικαίωμά της ὡς ὁρκωτὸν δικαστήριον, ἐδικαιολόγησα πληρέστατα τὴν γνώμην μου, καὶ ἦτο ἐντελῶς μάταιον νὰ θελήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑπερμαχήσῃ ὑπὲρ αὐτῆς. Ἀφοῦ δὲ ἐγὼ ἔχω καὶ θέλω νὰ ἔχω πλήρη ἐλευθερίαν γνώμης, δὲν δύναμαι νὰ ἀρνηθῶ τὸ αὐτὸ δικαίωμα εἰς πάντας τοὺς Βουλευτάς. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, δὲν ἠθέλησε νὰ θίξῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι, τίς θὰ ἐκτιμήσῃ τὰ διδόμενα, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι, ἐκ τῶν ὁποίων θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι ἐπηρεάζεται ἡ ἐκλογὴ τοῦ δεῖνος ἢ δεῖνος ὑποψηφίου. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φρονῇ, ὅτι ὀρθῶς ἀπεφάσισε κατὰ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Διστομίων ἡ Βουλή, πρέπει νὰ θελήσῃ νὰ ἀποφανθῇ ὁμοίως καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ τεθῇ παρὰ τοῦ Προέδρου εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, τίς ἐκ τῶν ὑποψηφίων ἐπηρεάζεται· ἐὰν δὲ τοιουτοτρόπως τεθῇ τὸ ζήτημα, δὲν βλέπω τίς δύναται νὰ ἀντιταχθῇ εἰς τὴν αἴτησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Μισυρλῆς, περὶ διαιρέσεως τῶν ζητημάτων.

§121Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λαβὼν μέρος ἀρκετὸν εἰς τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν, ἀπέφυγα νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, διότι δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἤθελε γείνει σπουδαία συζήτησις. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, ὅτι, λαβὼν τὸν λόγον εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἐξέφρασα τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Βουλὴ εὑρίσκετο πρὸ τῶν ἑξῆς περιστάσεων, ἠδύνατο νὰ μεταχειρισθῇ δηλαδὴ δύο μέτρα πρὸς ἐκδίκασιν τῶν ἐκλογῶν· τὸ ἓν αὐστηρότατον, νὰ ἀκυρώσῃ ὅλας τὰς ἐκλογὰς, εἰς τὰς ὁποίας ἐξετέθησαν δι’ ἀμιγῶν συνδυασμῶν ὑποψήφιοι τῆς Κυβερνήσεως· κατὰ τὸ ἄλλο μέτρον, δὲν ἔπρεπε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἐκλογῶν, κατὰ τῶν ὁποίων δὲν ὑπῆρχον ἀποδείξεις ἱκαναὶ ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως. Ἡ Βουλὴ δὲν μετεχειρίσθη τὸ πρῶτον μέτρον, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν μετεχειρίσθη καὶ τὸ δεύτερον. Λυποῦμαι, Κύριοι, ἀνατρέχων εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ ἀναμιμνησκόμενος τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Ἡ Βουλὴ ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν ὡς πρὸς τοὺς δύο μόνον, ἐξῄρεσε δὲ ἀκριβῶς ἀπὸ τῆς ἀκυρώσεως ἐκείνους, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐγένοντο αἱ ἐπεμβάσεις. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Βουλὴ δικάζει ὡς ὁρκωτὸν σῶμα, ἀλλὰ καὶ αἱ ἀποφάσεις τῶν ὁρκωτῶν σωμάτων πρέπει νὰ κυρῶνται ὑπὸ τοῦ δικαίου, ἡ κοινὴ δὲ γνώμη παρίσταται πάντοτε, ἵνα κρίνῃ αὐτάς. Ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας δὲν συνέβη τὸ αὐτὸ, δὲν ἐτηρήθη τὸ ἓν μέτρον, ἀλλὰ δὲν ἐτηρήθη οὔτε τὸ ἕτερον. Ἐὰν ἐπρόκειτο ν’ ἀποδοθῇ δικαιοσύνη, ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ὅπου ὑπῆρχε τὸ κέντρον τῶν ὑπουργικῶν ἐπεμβάσεων καὶ ἡ ἕδρα τῶν ἑπτὰ Ὑπουργείων. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἀκυρώσωμεν τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ἀθηναίων, τὸ ἐννοῶ· δὲν ἐπιτρέπεται ὅμως νὰ ἐκλέξωμεν πρὸς ἀκύρωσιν τμήματα, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐκλέξωμεν πρόσωπα. Κύριοι, ἤμην ἐναντίον τῆς προτάσεως τῆς ἐκλογῆς ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἐψηφοφόρησα ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως πρὸ μικροῦ τοῦ δήμου Διστομίων, ἐψηφοφόρησα πρὸ μικροῦ ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος, καὶ ἰδοὺ διατὶ εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, ἵνα ἐξηγήσω τὴν ἔννοιαν τῆς ψήφου μου. Ἐψήφισα ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος, καὶ ἔπραξα τὸ καθῆκόν μου, ὡς ἐγὼ τὸ ἀντιλαμβάνομαι· οὐδόλως μετανοῶ, μετὰ τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν ἤθελε πράξει τὸ καθῆκόν του ἐκεῖνος, ὅστις θὰ ἐψηφοφόρει ὑπὲρ τοῦ κύρους. Δὲν γνωρίζω πῶς θέλουσι τεθῆ τὰ ζητήματα, ὀφείλω ὅμως νὰ δηλώσω, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου καὶ τῶν ἐννέα ἐκλεχθέντων Βουλευτῶν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, καὶ τοιαύτην ἔννοιαν ἔχει ἡ ψῆφός μου.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀκυρωθείσης τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Αἰγίνης καὶ Σαλαμῖνος, πρόκειται ἤδη νὰ γείνῃ νέα ἐκλογή· πόσας δὲ ψήφους θὰ λάβῃ ἕκαστος τῶν ὑποψηφίων, εἶναι ἄγνωστον. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, τὸ Προεδρεῖον φρονεῖ, ὅτι οἱ ἐκ τῶν ἐπιτυχόντων ἔχοντες τοιαύτην πλειοψηφίαν, ὥστε, καὶ ἂν ὅλαι αἱ ψῆφοι τῶν δήμων ἐκείνων ἤθελον τοῖς ἀφαιρεθῆ, πάλιν θὰ ἦναι Βουλευταὶ, πρέπει νὰ μένωσι Βουλευταί· πάντες οἱ λοιποὶ δὲν δύνανται νὰ ἦναι Βουλευταί. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἐρωτῶ τὴν Βουλήν.

§123ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἂν ἡ λογιστικὴ πρᾶξις ἀποδεικνύῃ, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἐπιτυχόντων δύναται νὰ παραμείνῃ ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ εἴπῃ τὸ ἐναντίον.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ τὴν ἀνακηρύξῃ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ἔχουσιν ὡς συνέπειαν, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἐπιτυχόντων βουλευτῶν κκ. Συγγροῦ, Δραγούμη, Σκουζὲ, Ψύλλα, Ρετσίνα, Δ. Μ. Καλλιφρονᾶ, Ν. Φιλαρέτου, Μπουφίδου καὶ Δημητρίου δύναται νὰ ἦναι Βουλευτής....

§125ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πείθησθε ὑμεῖς εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν....

§126ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι ἀναγκαία ἡ διαβεβαίωσις τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ ἐκλογικὸς κατάλογος εἶναι τετυπωμένος. Ὁ δῆμος Σαλαμῖνος ἔχει ἐκλογεῖς 1352, ὁ δῆμος Αἰγινητῶν εἰς δύο τμήματα ἐκλογικὰ ἔχει ἐκλογεῖς 1573· τὸ ὅλον 2915. Ἀφοῦ ἄρα οὐδεὶς τῶν ἐπιτυχόντων ὑπερτερεῖ τοὺς ἐπιλαχόντας κατὰ τοσοῦτον ἀριθμὸν ψήφων, ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἐπαναληπτέα πρὸς πάντας.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ λαμβάνομεν ὡς δεδομένον. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι πάντων τῶν ἐκλεχθέντων Βουλευτῶν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὧν τὰ ὀνόματα ἠκούσατε, ἐπηρεάζεται τὸ ἀποτέλεσμα, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἔχομεν ἤδη τὴν ἐπαναληπτικὴν ἐκλογὴν τῶν δήμων Κηρέως καὶ Νηλέως τοῦ νομοῦ Εὐβοίας. Τὸ Ζʹ τμῆμα τῆς Βουλῆς δι’ ἐκθέσεώς του προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς καὶ τὴν ἀναγνώρισιν ὡς νομίμων βουλευτῶν τῶν κκ. Θ. Φλογαΐτου, Ἀριστομένους Χατζηνικολῆ καὶ Γ. Καραβᾶ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς καὶ νομίμους βουλευτὰς τοῦ νομοῦ Εὐβοίας τοὺς εἰρημένους κκ. Θ. Φλογαΐτην, Α. Χατζηνικολῆν καὶ Γ. Καραβᾶν, ἔχοντας τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενα προσόντα. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν ἐμπορικῆς συμφωνίας μετὰ τῆς Γαλλίας.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν αἱ Γαλλικαὶ Βουλαὶ ἐκύρωσαν τὴν σύμβασιν τὴν ὑπογραφεῖσαν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἢ ἂν ἐψήφισαν ἁπλῶς ἄδειαν διαπράξεως συμφωνίας Γαλλίας καὶ Ἑλλάδος, διότι περὶ τούτου δὲν ἔχομεν πληροφορίας αὐθεντικάς.

§129ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ὅτε ἤλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐξεδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως ἀντὶ ὑποβολῆς καὶ ἐπικυρώσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῆς ἐμπορικῆς συνθήκης, προτιμηθῇ ὁ τύπος τῆς ὑποβολῆς νομοσχεδίων, ἐπιτρεπόντων εἰς τὰς δύο Κυβερνήσεις, ὅπως συνομολογήσωσιν αὐτὰ ταῦτα, τὰ περιλαμβανόμενα ἐν τῇ συνθήκῃ. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις προὐτίμησε τὸν τύπον αὐτὸν, εἶναι γνωστός. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ἡ ὑποστηρίζουσα αὐτήν, δὲν θέλουσι πλέον τὸ σύστημα τῶν συνθηκῶν, ὅπερ μέχρι τοῦδε ἀπὸ τοῦ 1860 ἠκολούθησεν ἡ Γαλλία εἰς τὰς ἐμπορικὰς αὐτῆς σχέσεις μετὰ τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Διὰ τοῦτο ἀπ’ ἀρχῆς ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα ἐδήλωσεν, ὅτι θέλει καταγγείλει τὴν μίαν μετὰ τὴν ἄλλην πάσας τὰς ἐμπορικὰς συμβάσεις, τὰς συνδεούσας τὴν Γαλλίαν μετὰ τῶν ἄλλων ἐθνῶν. Γνωστὸν εἶναι ἐπίσης, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς σήμερον εἶναι ὑπὲρ ἄλλου συστήματος τελωνειακῆς πολιτικῆς, ὑπὲρ τῶν διττῶν τουτέστι δασμολογίων, ἤτοι ἑνὸς δασμολογίου μὲ ἀνώτατον ὅρον καὶ ἑτέρου δασμολογίου μὲ κατώτατον ὅρον. Τὸ δασμολόγιον μὲ ἀνώτατον ὅρον θέλει ἐφαρμόζεσθαι κατὰ παντὸς Κράτους, ὅπερ ἐπιβάλλει βαρέα τέλη ἐπὶ τῶν γαλλικῶν προϊόντων, ἢ δὲν ἐφαρμόζει ἐπ’ αὐτῶν τὰ μετριώτερα τέλη, ἅτινα ἐφαρμόζει ἐπὶ τῶν ὁμοίων προϊόντων ἄλλων ἐθνῶν, τὸ κατώτατον δὲ δασμολόγιον θέλει ἐφαρμόζεσθαι ἀπέναντι ἐκείνων τῶν Κρατῶν, ἅτινα παραχωροῦσι πρὸς τὰ γαλλικὰ ἐμπορεύματα τὰς ἐλαττώσεις, ἃς ἔχουσι τυχὸν συνομολογήσει ὑπὲρ ἄλλων Κρατῶν, ἢ ἔχουσιν ἀναγεγραμμένα ἠλαττωμένα τέλη ἐν τοῖς δασμολογίοις αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ἀκολουθοῦσα αὐτὸν τὸν κανόνα τῆς ἀποχῆς ἀπὸ νέων ἐμπορικῶν συμβάσεων, ἐπεθύμει νὰ μὴ ἀναγκασθῇ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν τὴν ἐπικύρωσιν συνθήκης, καὶ συνθήκης, ἥτις ἀνενέου, μετά τινων τροποποιήσεων, συνθήκην ἀποῤῥιφθεῖσαν ἄλλοτε. Τὴν παράκλησιν αὐτὴν τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως ἐνομίζομεν ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ἄνευ ζημίας, καὶ ἐδέχθημεν, προτιμήσαντες τὸ σύστημα τῆς ὑποβολῆς παρ’ ἑκατέρας τῶν Κυβερνήσεων εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου, ἐπιτρέποντος εἰς ἑκατέραν τῶν Κυβερνήσεων, ὅπως συνομολογήσῃ μετὰ τῆς ἑτέρας Κυβερνήσεως ὅλας τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἡ συνθήκη περιλαμβάνει. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις εἰσήγαγε νομοσχέδιον, ὅπερ ἀπ’ ἀρχῆς παραχωρεῖ τῇ Ἑλλάδι τὰς ἀπολαυὰς τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου ἔθνους, καὶ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐψηφίσθη. Τὸ ἀντίστοιχον τοῦ γαλλικοῦ νομοσχεδίου εἶναι τὸ νῦν συζητούμενον, ὅπερ ἐκύρωσεν ἤδη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ἡ Βουλή, δίδει δὲ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ποιήσηται ὅλας τὰς παραχωρήσεις καὶ τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας περιέχει ἡ ἐμπορικὴ σύμβασις, ἡ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὑπογεγραμμένη. Ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι ἡ μὲν Γαλλικὴ Κυβέρνησις οὐδὲν ἰδιαίτερον παραχωρεῖ πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ μόνον παραχωρεῖ ὅλα ἐκεῖνα, ὧν ἀπολαύει ἐν Γαλλίᾳ τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον ἔθνος, ἡ δὲ παραχώρησις αὕτη ἰσχύει μέχρι τῆς 1 Φεβρουαρίου 1892· ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα, ἐκτὸς τῶν εἰς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον ἔθνος παρακεχωρημένων, παραχωρεῖται ἰδιαιτέρως καὶ κατάργησις τοῦ δασμοῦ ἐπὶ πάντων τῶν γαλλικῶν οἴνων, ἐλάττωσις δὲ τῶν ἐν τῷ ἀριθμῷ 190 τοῦ ἑλληνικοῦ δασμολογίου ἀναφερομένων κατὰ 75%, καὶ ἐλάττωσις τῶν ἐν τοῖς ἀριθμοῖς 90 καὶ 193 αʹ καὶ βʹ κατὰ 50%.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κρίνων ἐκ τῶν δεδημοσιευμένων τηλεγραφημάτων, εἶχον ἐλπίσει ὅτι μετέβαλε τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ὃν εἶχεν ἀναγγείλει πρότερον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ ὅτι τὸ ψηφισθὲν ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς ἦτο ἡ σύμβασις, ἡ ὑπογραφεῖσα πρό τινος χρόνου. Ὡς προκύπτει ἐκ τῶν ἐξηγήσεων, ἃς ἔδωκεν ἤδη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἐκυρώθη ὑπὸ τῶν Γαλλικῶν Βουλῶν ἡ σύμβασις, ἀλλὰ νομοσχέδιον παρεμφερὲς πρὸς τὸ προκείμενον. Εἶναι τοῦτο κατ’ ἐμὴν γνώμην λυπηρόν· θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ εἶχε κυρωθῇ ἡ σύμβασις, διὰ πολλοὺς λόγος, περὶ ὧν περιττὸν νὰ ποιήσωμαι λόγον κατὰ τὴν προκεχωρημένην ταύτην ὥραν, ἀφοῦ δὲν πρόκειται νὰ μεταβάλωμεν τὰ πράγματα. Ἐὰν ὅμως ἐκυρώθη ἐν Γαλλίᾳ ἡ σύμβασις, ὑπάρχουσι λόγοι, ἵνα καὶ ἡμεῖς προβῶμεν διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου, καὶ συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ, μὴ τυχὸν αἱ ἐν ταῖς ἐφημερίσι πληροφορίαι ἦναι ἀκριβεῖς. Ἐὰν ἦναι ὁριστικαὶ αἱ ἀντίθετοι πρὸς τὰ τηλεγραφηθέντα πληροφορίαι καὶ πρόκηται νὰ κυρωθῇ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, θέλω ἰδίως παρατηρήσει, ὅτι κακῶς ἔχει ἡ λέξις «συνωμολογημένας» ἐν τῇ φράσει «τὰς παραχωρήσεις τὰς πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον ἔθνος συνωμολογημένας», ὡς μὴ ἐπιτρέπουσα νὰ παραχωρήσωμεν πρὸς τὴν Γαλλίαν ὅ,τι αὕτη ἀπεκδέχεται. Ἡ Γαλλία ἀπεκδέχεται βεβαίως παρ’ ἡμῶν ὅ,τι περιλαμβάνεται ἐν τῇ ὑπογραφείσῃ συμβάσει, ὅτι θὰ παραχωρήσωμεν εἰς αὐτὴν οὐ μόνον ὅσα πλεονεκτήματα παρεχωρήσαμεν διὰ συμβάσεων εἰς ἄλλους, ἀλλὰ καὶ ὅσα παρεχωρήσαμεν ἄνευ συμβάσεων· ὑπάρχουσι δὲ καὶ τοιαῦτα. Ταῦτα δὲ εἶναι ὁ δασμὸς ἐπὶ τῶν ζώων, ἐπὶ τῶν σιτηρῶν καὶ ὀσπρίων καὶ ἐπὶ τῶν τραβῶν καὶ μαδερίων. Ὡς πρὸς ταῦτα οὐδεμίαν ἔχομεν σύμβασιν, ἔχομεν ὅμως νόμους, καθ’ οὓς τὸ ἥμισυ τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν ζώων, τὸ ἥμισυ τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν σιτηρῶν καὶ ὀσπρίων καὶ δασμὸς κατώτερος τοῦ ἐν τῷ δασμολογίῳ ἐπὶ τῶν τραβῶν καὶ μαδερίων ἐπιβάλλεται εἰς τὰς προελεύσεις τῶν Κρατῶν τῶν κατὰ τοὺς νόμους εὐνοουμένων. Πρέπει ἄρα, ἀντὶ τῆς λέξεως «συνωμολογημένας», νὰ εἴπωμεν «παρεχομένας», ὅπως περιλαμβάνωνται ἐν ταῖς ἐπιτρεπομέναις παραχωρήσεσι πάντα, τά τε διὰ συμβάσεων συνωμολογημένα καὶ τὰ ἁπλῶς διὰ νόμου κανονιζόμενα. Αὕτη εἶναι ἡ μόνη οὐσιαστικὴ παρατήρησις· εἶναι ὅμως ἀναγκαιοτάτη ἡ τροποποίησις αὕτη. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 1ῳ φρονῶ, ὅτι παρέλκουσιν αἱ λέξεις «ἄνευ περαιτέρω κυρώσεως ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας». Ἀφοῦ λέγομεν ἐν νόμῳ, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν νὰ συνομολογήσωσι συμφωνίαν, ἕπεται, ὅτι περαιτέρω νομοθετικὴ κύρωσις δὲν εἶναι ἀναγκαία· ἡ παρεχομένη ὑπὸ τοῦ νόμου ἄδεια περιλαμβάνει τὴν ἔννοιαν τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῆς ἀνάγκης τῆς κυρώσεως τῆς συμφωνίας ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἀλλ’ ἰδίως ἐν τῷ ἄρθρῳ 3ῳ παρατηρῶ, ὅτι, ὡς εἶναι τοῦτο συντεταγμένον, θέλομεν ἐκτεθῆ εἰς ἄτοπα· διότι τὸ ἄρθρον 3 λέγει: «Ἡ ἰσχὺς τῶν κατὰ τὰ ἀνωτέρω παραχωρήσεων ἄρχεται ἅμα τῇ κυρώσει τοῦ παρόντος νόμου». Δὲν δύνανται αἱ παραχωρήσεις νὰ ἄρξωνται ἅμα τῇ κυρώσει τοῦ παρόντος νόμου, διότι οὐ μόνον ἡ κύρωσις, ἀλλὰ καὶ ἡ δημοσίευσις εἶναι ἀναγκαία, πρὸς διάπραξιν τῆς συμφωνίας, ἐξ ἧς θ’ ἀποῤῥέωσιν αἱ παραχωρήσεις· μόνον δὲ ἡ διάπραξις τῆς συμφωνίας δύναται νὰ γενῇ ἅμα τῇ ἰσχύϊ τοῦ νόμου. Εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ περιληφθῇ διάταξις περὶ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου καὶ τῆς συμφωνίας· διότι, ἂν μείνωμεν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς γενικῆς νομοθεσίας, θὰ ὑποχρεωθῶμεν εἰς ἀναβολὴν δέκα ἡμερῶν, μέχρι τῆς ἐφαρμογῆς τῆς συμφωνίας ἀπὸ τῆς καταχωρίσεως αὐτῆς ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», καὶ εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ κατάργησις τῆς διορίας ταύτης. Πρέπει προσέτι νὰ μὴ περιορισθῶμεν εἰς τὴν φράσιν «ἡ ἰσχὺς τῶν κατὰ τὰ ἀνωτέρω παραχωρήσεων», διότι τὰ ἀνωτέρω, ἤτοι τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 2, δὲν ἀφορῶσιν εἰς ἡμᾶς, ἀλλ’ εἰς τὴν Γαλλίαν· πρέπει νὰ εἴπωμεν «ἡ ἰσχὺς τῶν κατὰ τὰ ἐν ἄρθρῳ 1 παραχωρήσεων».

§131ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅ,τι ἀνέγνωσεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὅτι δῆθεν ἐψηφίσθη ἐν ταῖς Γαλλικαῖς Βουλαῖς ἡ ἐμπορικὴ σύμβασις, δὲν εἶναι ἀκριβές. Φαίνεται ὅτι, ἐπειδὴ προϋπῆρχε σύμβασις καὶ δὲν ἔμαθον καλῶς, ποῖον τὸ περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ κατατεθέντος ἐπὶ τοῦ γραφείου τῆς Βουλῆς, ἐνόμισάν τινες, ὅτι πρόκειται περὶ νομοσχεδίου κυροῦντος τὴν σύμβασιν, διότι πάντοτε αἱ κυρώσεις τῶν ἐμπορικῶν συμβάσεων γίνονται διὰ νομοσχεδίου, κυροῦντος αὐτάς. Ἐὰν ὅμως ἐγίνωσκον τὸ περιεχόμενον τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ἤθελον ἴδει, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ κυρώσεως συμβάσεως, ἀλλὰ περὶ παραχωρήσεως διὰ τοῦ νόμου ὅλων ἐκείνων τῶν παραχωρήσεων, ὅσαι περιέχονται ἐν ταῖς συμβάσεσιν. Ἔχω ἤδη ὑπ’ ὄψει τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλήν, καὶ ἐκ τοῦ ὁποίου καθαρῶς φαίνεται, ὅτι δὲν κυροῦται ἡ ἐμπορικὴ σύμβασις, ἥτις εἶχεν ὑπογραφῆ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, διότι οὕτως εἶχε συμφωνηθῆ καὶ προφορικῶς καὶ δι’ ἀνταλλαγῆς ἐγγράφου μεταξὺ ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις ἀντιπροσώπου τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως. Τὸ νομοσχέδιον ἀποτελεῖται ἐκ μοναδικοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου καὶ μέχρι τῆς 1ης Φεβρουαρίου 1892 οἱ ὑπήκοοι, τὰ πλοῖα καὶ τὰ ἐμπορεύματα τῆς Ἑλλάδος θέλουσιν ἀπολαμβάνει ἐν Γαλλίᾳ, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀμοιβαιότητος, ὅλων τῶν παραχωρήσεων, ἃς ἀπολαμβάνει τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον ἔθνος, τόσον διὰ τὴν εἰσαγωγὴν κτλ.» Ἑπομένως οὐδόλως πρόκειται περὶ κυρώσεως ἐμπορικῆς συνθήκης. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἑτέραν παρατήρησιν τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, δὲν νομίζω ὅτι ἔχει αὕτη τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ τῇ ἀποδώσῃ. Πρὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου ἀντηλλάγη μεταξὺ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐμοῦ ἔγγραφος δήλωσις, διακήρυξις, ἥτις ὑποχρεοῖ ἀμφοτέρας τὰς Κυβερνήσεις, ἵνα ὑποβάλωσιν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν Βουλῶν νομοσχέδιον παραχωροῦν εἰς τὸ ἕτερον τῶν ἐθνῶν ὅσας παραχωρήσεις ἀναγράφει ἡ ἐμπορικὴ σύμβασις. Ἐν τῇ δηλώσει αὐτῇ ῥητῶς ἀναφέρεται τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ νομοσχέδιον μέλλει νὰ κατατεθῇ ἐντὸς συντομωτάτου χρόνου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, χορηγοῦν τοιαύτας καὶ τοιαύτας παραχωρήσεις τῇ Ἑλλάδι, ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἐπίσης ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, παραχωροῦν κτλ.» Ἐν τέλει δὲ λέγει: «Ἐννοεῖται ὅτι αἱ ἄνω ἀναφερόμεναι διατάξεις θέλουσι τεθῆ ἐν ἰσχύϊ ἅμα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία τῶν δύο Κρατῶν δώσῃ τὴν συγκατάθεσιν αὐτῆς εἰς τὰ ἀνωτέρω νομοσχέδια.» Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἐν τῇ δηλώσει αὐτῇ, τῇ ἀνταλλαγείσῃ μεταξὺ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑλληνικῆς, ῥητῶς συνεφωνεῖτο, ὅτι ἡ ἰσχὺς τῶν διατάξεων τούτων ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐγκρίσεως αὐτῶν ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Τοῦτο δὲ ἐδέχθημεν ἐξ ἁβροφροσύνης, διότι ἠθέλομεν νὰ μὴ ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, αὐτὴ νὰ ὁρίσῃ τὸν χρόνον, ἀφ’ οὗ ἔπρεπε νὰ ἄρξηται ἡ ἰσχὺς τῶν διατάξεων αὐτῶν. Ἐπροτιμήσαμεν δὲ νομοσχέδιον, δίδον μόνον τὴν ἄδειαν εἰς ἡμᾶς νὰ ποιήσωμεν τῇ Γαλλίᾳ τὰς παραχωρήσεις, ἀντὶ νομοσχεδίου ἀπευθείας παραχωροῦντος, διότι δὶς ἄλλοτε ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν εἰς μάτην τοιαύτας, καὶ δὲν ἠθέλομεν καὶ τρίτην φορὰν νὰ ἴδωμεν τυχὸν τὸ αὐτὸ ἐπαναλαμβανόμενον. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν τρίτην παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, ὅτι ἀναφέρεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ λέξις «συνωμολογημένας» παραχωρήσεις, ἐνῷ ὑπάρχουσι καὶ παραχωρήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι συνωμολογημέναι διὰ συμβάσεων, ἀλλ’ εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἐν νόμοις, νομίζω ὅτι καὶ περὶ αὐτῶν δύναταί τις ἐν εὐρυτέρᾳ ἐννοίᾳ νὰ εἴπῃ, ὅτι καὶ αὐταὶ εἶναι συνωμολογημέναι, διότι διὰ τῶν νόμων δίδονται πρὸς πάντα τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ποιοῦνται ὡσαύτως δασμολογικὰς παραχωρήσεις πρὸς τὰ προϊόντα ἡμῶν. Ἀλλ’ αὗται ἰσχύουσι μόνον ἐφ’ ὅσον καὶ οἱ νόμοι. Ὥστε ἡ Γαλλία δὲν θὰ στερηθῇ αὐτῶν δυνάμει τοῦ συζητουμένου νόμου.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως δὲν θὰ ἐπιμείνω, ὅπως ἡ λέξις «συνωμολογημένας» ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς λέξεως «παρεχομένας», ἥτις μοὶ φαίνεται ἡ κατάλληλος, εἰς πρόληψιν πάσης παρεξηγήσεως καὶ πάσης δυσχερείας περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ὑπογεγραμμένης συμβάσεως ἢ ἄλλης ὁμοίας· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 ὁ κ. Ὑπουργὸς θεωρεῖ, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γένηται λόγος περὶ τῆς συμφωνίας, ὃν ἐγὼ ἐπιμένω νομίζων ἀναγκαῖον, ὡς μὴ κυρουμένης διὰ τοῦ νόμου τῆς συμφωνίας, οὐδὲ γινομένης τινὸς μνείας αὐτῆς ἐνταῦθα, πάντως πρέπει, ἀντὶ τῶν λέξεων «ἅμα τῇ κυρώσει», νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «ἅμα τῇ καταχωρίσει ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως»· διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ ἰσχὺν νόμου ἡ διάταξις ἀπὸ τῆς κυρώσεως καὶ πρὸ τῆς δημοσιεύσεως διὰ τῆς καταχωρίσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως.

§133ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δύναται νὰ ὁρισθῇ διά τινος νόμου καὶ διαφορετικὴ ἔναρξις τῆς ἰσχύος, παρὰ ἡ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο ἐπιτρέπεται ῥητῶς ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1880 νομίζω. Ἐν αὐτῷ ἀναγράφεται, ὅτι δύναται διὰ νόμου νὰ ὁρισθῇ ἄλλη ἐποχὴ, ἑπομένως καὶ προγενεστέρα, τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος νόμου τινὸς, παρὰ ἡ τῶν δέκα ἡμερῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκεῖνο ἐννοεῖ, ὅτι δὲν θ’ ἀναβληθῇ ἡ ἰσχὺς τῆς διατάξεως, ἕως οὗ παρέλθῃ ἡ δεκαήμερος προθεσμία, πάντως ὅμως δὲν θὰ ἰσχύῃ ἡ διάταξις, εἰμὴ μετὰ τὴν καταχώρισιν ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ κατὰ τὸ ἄρθρον 3 θὰ ἰσχύῃ πρὸ τῆς καταχωρίσεως ἅμα τῇ κυρώσει, διότι ἡ κύρωσις εἶναι πρᾶξις προηγουμένη τῆς καταχωρίσεως τοῦ νόμου ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ὁ καταχωριζόμενος νόμος ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁ κεκυρωμένος.

§135ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ Βουλὴ νομίζω ὅτι καὶ τοῦτο δύναται νὰ πράξῃ, δύναται νὰ ὁρίσῃ, ὅτι καὶ ἄνευ δημοσιεύσεως ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ ἄρξηται ἡ ἰσχὺς ἑνὸς νόμου.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πῶς δύναται νὰ τὸ ὁρίσῃ, ἀφοῦ ἡ διάταξις αὕτη δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κῦρος, εἰμὴ διὰ τῆς δημοσιεύσεως;

§137ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλ’ ἡ ἔναρξις τῆς ἰσχύος δύναται νὰ ὁρισθῇ ἀπὸ ὡρισμένης ἐποχῆς.

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν ἐμπόρευμά τι παρουσιασθῇ εἰς τὸ τελωνεῖον, πῶς δύναται τοῦτο ἄλλως νὰ τελωνισθῇ, εἰμὴ ὅπως οἱ νόμοι οἱ κείμενοι ὁρίζουσι; μεταξὺ δὲ τῶν κειμένων νόμων τῶν τότε δὲν θὰ ὑπάρχῃ ὁ νόμος οὗτος κεκυρωμένος μὲν, ἀλλὰ μήπω δεδημοσιευμένος.

§139ΡΑΛΛΗΣ. Μοὶ φαίνεται παράδοξον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπιμένει εἰς αὐτό. Δὲν γνωρίζει τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 36 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν ὁ Βασιλεὺς κυρόνει καὶ δημοσιεύει τοὺς νόμους; νομίζει ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ, πρὸς Θεοῦ, νόμος ἄλλως;

§140ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ δημοσιευθῇ.

§141ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως λαμβάνει ἰσχὺν ὁ νόμος. Νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι διὰ μιᾶς ψήφου τῆς Βουλῆς δύναται νὰ καταστήσῃ τὸν νόμον ὑποχρεωτικὸν, ἐναντίον τῆς ῥητῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος;

§142ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ δημοσιευθῇ.

§143ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ δὲν δύναται νὰ λάβῃ ἰσχὺν, εἰμὴ ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 αὐτοῦ).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται).

§145ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν σκεπτώμεθα περὶ τοῦ ζητήματος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3ον, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς πρὸς ἀναθεώρησιν τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων προθεσμίας.

§147ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔχω μίαν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν καταθέτω, διὰ νὰ τυπωθῇ, καὶ ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν νὰ τὴν ὑποστηρίξω.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 133). (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων ἐσόδων τῆς χρήσεως 1890). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10ῃ μ. μ.