1890.12.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22

τῆς 17 Δεκεμβρίου 1890.

(Δευτέρα)

Ὥρα 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ἀκολούθως προσελθὼν ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ ἄρτι ἀφικόμενος βουλευτὴς τοῦ νομοῦ Λακωνίας κ. Ν. Βαρβιτσιώτης).

§1ΣΑΚΚΗΣ. Ὑποβάλλω τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ· ὑποθέτω δὲ, ὅτι αὔριον θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 28).

§3Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ ὑποβάλλω ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως ταύτης μίαν τροπολογίαν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ αὕτη θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 29).

§5ΦΙΛΙΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἐὰν τῷ ἦναι εὔκολον καὶ δὲν προσκρούῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν λόγον τοῦ ἀπόπλου τῆς ναυτικῆς μοίρας, διότι χθὲς ἡ πόλις ἦτο ἀνάστατος, ἀγνοοῦσα τὸν λόγον, ἡ δὲ διαδοθεῖσα εἴδησις περὶ σφαγῶν ἐν Σμύρνῃ καὶ Κρήτῃ πολλοὺς ἐνέβαλεν εἰς ἀνησυχίαν. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τῶν καπνοπωλῶν Λαρίσσης, διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦσι τὴν μείωσιν τοῦ φόρου καὶ τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ καπνεργοστασίων ὅσον ἀφορᾷ εὐκολίας τινὰς περὶ τὴν κοπὴν τοῦ καπνοῦ· παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Λόγος, Κύριοι, τοῦ ἀπόπλου τοῦ στόλου εἶναι ἁπλῶς καὶ καθαρῶς ὑπηρεσιακός. Εἶχον ἀνάγκην νὰ στείλω ἐν ὥρᾳ τρικυμίας τὸν στόλον ἔξω, ἵνα κάμῃ γυμνάσια, ἤθελον δὲ νὰ ἴδω, μετὰ πόσον χρόνον ἀπὸ διδομένης διαταγῆς δύναται νὰ ἦναι ἕτοιμος ὁ στόλος πρὸς ἀπόπλουν. Δὲν ἔχει κἀνένα λόγον πολιτικὸν ἡ διαταγὴ αὕτη, οὐδ’ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐγένοντο σφαγαὶ εἴτε ἐν Κρήτῃ, εἴτε ἐν Σμύρνῃ, ἕνεκα τῶν ὁποίων δῆθεν προεκλήθη ὁ ἀπόπλους τοῦ στόλου.

§8ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταί. Ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ὅπως διερμηνεύσω τὸν πόθον τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Πατρῶν, καὶ παρακαλέσω θερμῶς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα συντελέσῃ εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ πόθου τούτου, διότι καὶ δίκαιος εἶναι καὶ εἰς σπουδαῖα τῆς πόλεως ταύτης συμφέροντα ἀποβλέπει. Ἡ πόλις τῶν Πατρῶν εἶναι ἡ δευτερεύουσα πόλις τοῦ Κράτους ὡς πρὸς τὸν πληθυσμὸν, εἶναι ὅμως ὡς πρὸς τὸ ἐμπόριον ἡ πρωτεύουσα, διότι δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ κέντρον καὶ τὸ βαρόμετρον τοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος, μόνη δ’ αὕτη συνεισφέρει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον περὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος. Καὶ ἐνῷ ὡς τοιαύτη ἐδικαιοῦτο νὰ ἀπολαύῃ παρὰ τῆς Πολιτείας τῶν εὐεργετημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα αὕτη ὤφειλε νὰ παράσχῃ εἰς ἀντιστάθμισμα τῶν τόσων θυσιῶν, οὐχὶ μόνον δὲν ἀπήλαυσεν αὐτῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀστόργως παρωράθη. Ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν στερεῖται στρατιωτικοῦ πυροσβεστικοῦ σταθμοῦ, ὅστις πάντοτε ἐστάθμευεν ἐν αὐτῇ· τὰ πυροσβεστεῖα εἶναι μὲν χρήσιμα εἰς πᾶσαν πόλιν, εἰς τὰς ἐμπορικὰς ὅμως πόλεις, ὡς αἱ Πάτραι, αἵτινες ἐγκλείουσιν ἄπειρον πλοῦτον, ὄχι μόνον χρήσιμα εἶναι, ἀλλὰ καὶ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα, διότι εἰς τὰς τοιαύτας πόλεις καὶ αἱ ἐκ τύχης πυρκαϊαὶ δύνανται νὰ λάβωσιν ἐπιφόβους διαστάσεις, καὶ νὰ ἐπενέγκωσιν ἀνυπολογίστους καταστροφὰς, καὶ ἐπίτηδες δύνανται νὰ προκληθῶσι τοιαῦται, διότι δυστυχῶς ἀπὸ τὰς κοινωνίας δὲν ἐλλείπουσι καὶ οἱ δυνάμενοι νὰ νομίζωσιν, ὅτι ἐπιτρέπεται αὐτοῖς νὰ πλουτίσωσι δι’ ἐκνόμων μέσων, δηλαδὴ καὶ δι’ ἐμπρησμῶν. Αἱ Πάτραι λίαν συνεχῶς καθίστανται τὸ θέατρον καταστρεπτικῶν πυρκαϊῶν· μόνον κατὰ τὸ τρέχον ἔτος συνέβησαν ἐν αὐταῖς δέκα μεγάλαι πυρκαϊαί. Περὶ τῆς καταστάσεως ταύτης πολλάκις οἱ κάτοικοι τῶν Πατρῶν ἀνηνέχθησαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως πρὸς τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν, ὅστις ηὐτύχησεν ἐπὶ μακρὸν νὰ διευθύνῃ τὰς τύχας τοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς οὐ μόνον δὲν εἰσήκουσε τὰ δίκαια παράπονα τῆς πόλεως ταύτης, ἀλλὰ τοὐναντίον διετέθη ἐν πᾶσι δυσμενῶς πρὸς αὐτὴν, δι’ ἀνεξήγητον αἰτίαν. Ὁ κύριος Τρικούπης λοιπὸν οὐ μόνον δὲν ἐθεράπευσε τὴν ἀνάγκην ταύτην τῆς πόλεως, ἀλλ’ ἔσπευσε νὰ δημιουργήσῃ καὶ ἑτέραν. Ἐξηγοῦμαι. Αἱ Πάτραι πάντοτε εἶχον στρατιωτικὴν μουσικὴν, τὴν μόνην ἀπόλαυσιν, ἣν εἶχον, ἀντὶ τῶν τόσων φόρων, τοὺς ὁποίους συνεισφέρουν εἰς τὸ Κράτος· ὁ κύριος πρώην Πρωθυπουργὸς ηὐδόκησε νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν μουσικὴν ταύτην, καταδικάσας, οὕτως εἰπεῖν, τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν εἰς ἀμουσίαν. Ἐὰν ἄλλαι πόλεις τῆς Ἑλλάδος δικαιοῦνται νὰ ἔχωσι στρατιωτικὴν μουσικὴν, κατὰ μείζονα λόγον δικαιοῦνται αἱ Πάτραι, διότι καὶ πολυάριθμος πόλις εἶναι καὶ ἡ διαμονὴ πλείστων Εὐρωπαίων, καὶ πολλὰ συνεισφέρει εἰς τὸ Κράτος· ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς δ’ αὐτῆς θέσεως, εἶναι ὁ πρῶτος σταθμὸς τῶν ἐκ τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης εἰς τὴν Ἑλλάδα ταξειδευόντων, καὶ πολλάκις ὡς ἐκ τούτου λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ ὑποδέχηται ἐπισήμους ξένους. Ἐδικαιοῦτο λοιπὸν νὰ ἔχῃ τὰ μέσα, ὅπως δύναται νὰ παρίσταται εἰς τὰς τοιαύτας περιστάσεις εὐπροσώπως. Ὅθεν θὰ παρακαλέσω θερμῶς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ μεριμνήσῃ ἀποτελεσματικῶς περὶ τῆς ἐν Πάτραις συστάσεως στρατιωτικῆς μουσικῆς καὶ στρατιωτικοῦ πυροσβεστικοῦ σταθμοῦ. Ἅπαξ ἀνελθὼν τὸ βῆμα, θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ ἑτέρων δύο ζητημάτων. Ἀλλὰ πρὸ τούτου θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ δώσῃ πέρας εἰς τὴν πολυθρύλητον ὑπόθεσιν τῶν Μαγκλιβέρα, καὶ οὕτω δοθῇ τὸ δίκαιον εἰς πολυμελῆ οἰκογένειαν, ἡ ὁποία βασανίζεται πρὸ τριακονταετίας εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ ἐν ταὐτῷ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τῆς προκυμαίας ἀκοσμία, ἥτις προσγίνεται εἰς τὸ δημοσιώτερον μέρος τῆς πόλεως Πατρῶν ἐκ τῆς παρουσίας ἐλεεινοῦ οἰκοδομήματος, κειμένου παρ’ αὐτὴν τὴν βασιλικὴν ἀποβάθραν. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐλπίζω ὅτι θὰ προνοήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Εἶπον ὅτι ὁ κύριος πρώην Πρωθυπουργὸς δυσμενῶς διέκειτο πρὸς τὰς Πάτρας· ἀλλὰ κατὰ τὸ τέλος τοῦ πρωθυπουργικοῦ του βίου ᾐσθάνθη ἴσως τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξιλεωθῇ ἀπέναντι τῶν Πατρῶν, καὶ πρὸς τοῦτο ἤρχισε νὰ ῥίπτῃ πρὸς αὐτὰς βλέμμα εὐμενείας. Ἀνεκάλυψεν ὅτι αὗται στεροῦνται τελωνειακοῦ καταστήματος. Ἅμ’ ἔπος ἅμ’ ἔργον· διέταξε τὴν ἀνέγερσιν αὐτοῦ· ἀλλὰ δυστυχῶς ἐντὸς ὀλίγου εὑρέθη πρὸ διλήμματος, ἀμηχανῶν· τὴν ἀνέγερσιν τοῦ καταστήματος διέταξεν ἐντὸς τῆς θαλάσσης· τοῦτο ἐκίνησε τὸ ἐνδιαφέρον τῶν πολιτῶν, οἵτινες διῃρέθησαν εἰς δύο μερίδας, καὶ οἱ μὲν ἤθελον νὰ κατασκευασθῇ τὸ ἔργον ἐκεῖ, ὅπου ἤρχισεν, οἱ δὲ νὰ μετατεθῇ μεσημβρινώτερον, παρὰ τὸν μῶλον τῆς ὁδοῦ Καλαβρύτων, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι ἐκεῖ εἶναι τὸ κέντρον τῆς πόλεως. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐβράδυνε νὰ εὕρῃ τὴν λύσιν, δι’ ὃ συνέστησεν ἐπιτροπὴν, ἥτις, μελετήσασα τὸ ζήτημα ἐπιτοπίως, ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της, ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας ὑπῆρξεν ἡ ἀναστολὴ τῶν ἔργων. Διὰ τοῦ μέσου τούτου ἀμφότεραι αἱ μερίδες ἱκανοποιήθησαν, μὲ τὴν προσδοκίαν, ὅτι μετὰ τὰς ἐκλογὰς θὰ ἐπιτύχῃ ἑκατέρα τοῦ ποθουμένου· ἀλλὰ παρεμβᾶσα ἡ 14η Ὀκτωβρίου, ἐματαίωσεν ἀμφοτέρων τὰς ἐλπίδας, διότι αἱ ἐργασίαι δὲν ἐπανελήφθησαν πλέον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τοῦ τελωνειακοῦ τούτου καταστήματος, ἐκλέγουσα αὕτη τὴν κατάλληλον θέσιν. Αἱ Πάτραι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν κατασκευάζουσι λιμένα, διὰ τὸν ὁποῖον δαπανῶσι πολλὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν· πρὸς συμπλήρωσιν αὐτοῦ ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ παρεχώρησεν εἰς Γάλλον μηχανικὸν τὴν κατασκευὴν κρηπιδώματος ἀπὸ τοῦ μώλου τοῦ Ἁγίου Νικολάου μέχρι τοῦ μώλου τῆς ὁδοῦ Καλαβρύτων, ἀλλ’ ὁ ἐργολάβος παρῄτησε πρὸ μηνῶν τὸ ἔργον τοῦτο. Ἡ Κυβέρνησις βεβαίως, ὡς ἐκ τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχει, θὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτου. Ἐγὼ ὀφείλω ἐν τούτοις νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς ὅσον ἀφορᾷ τὴν θέσιν τοῦ ζητήματος τούτου. Τὸ κρηπίδωμα, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι ἐντελῶς κατεσκευασμένον πρὸ πολλοῦ, σχηματίζει δὲ λαμπρὰν παραλίαν ὁδὸν, πλάτους τριάκοντα περίπου μέτρων, ἐκτὸς μικροῦ τμήματος· δὲν ὑπολείπεται, εἰμὴ ἡ συμπλήρωσις καὶ τοῦ τμήματος τούτου, πρὸς δὲ καὶ ἡ ἐνσκαφὴ τοῦ λιμένος, ὅπως συντελεσθῇ τὸ ὅλον ἔργον, καὶ τοῦτο ἀντὶ ὀλίγων χιλιάδων δραχμῶν. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξετασθῇ, ἂν παρίσταται ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ἐκτελεσθῇ τὸ ἔργον, ὅπως ἀπεφάσισε τοῦτο ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ, ὅπερ ἀμφίβολον, διότι ὑπάρχει ἰδέα, ὅτι ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ λίαν ἀβασανίστως προέβη εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, πιστεύεται δὲ ἐν Πάτραις, ὅτι γίνεται μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διέλθῃ ἐκεῖθεν ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ, ἥτις μέλλει νὰ ἑνώσῃ τοὺς δύο σταθμοὺς τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν– Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν–Πύργου. Ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, οὐδὲν ἀδικώτερον διὰ τὰς Πάτρας, νὰ ὑποστῶσι δαπάνην ἑνὸς καὶ πλέον ἑκατομμυρίου δραχμῶν χάριν τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου, πρὸς τὴν ὁποίαν οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἔχει ἡ πόλις. Ἐὰν ἡ ἑταιρία θέλῃ νὰ ἑνώσῃ τοὺς σιδηροδρόμους αὑτῆς, δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο ἰδίᾳ δαπάνῃ. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ἡ διάβασις τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς διὰ τῆς παραλίας ἀποκρούεται παρ’ ὁλοκλήρου σχεδὸν τῆς πόλεως, ὡς ἀντικειμένη εἰς τὰ συμφέροντα αὐτῆς. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπιθυμῶ νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Πατρῶν δὲν εἶναι μικρὸν, οὔτε δύναται νὰ θεωρηθῇ τοπικόν. Αἱ Πάτραι χάριν αὐτοῦ ἀνέλαβον μεγάλα βάρη, ἕνεκα τῶν ὁποίων τὸ ἐμπόριον πάσχει· καὶ ὅταν τὸ ἐμπόριον τῶν Πατρῶν πάσχῃ, ἐπηρεάζεται ὅλον τὸ ἐμπόριον τῆς Ἑλλάδος. Ὀφείλει δὲ ἡ Βουλὴ νὰ ἐγκύψῃ εἰς τὴν μελέτην τοιούτων σπουδαίων ζητημάτων. Φρονῶ, ὅτι τὸ ἔργον τῆς παρούσης Βουλῆς δὲν εἶναι μόνον ἡ ἁπλῆ καὶ συνήθης τυπικὴ καὶ νομοθετικὴ τῶν Βουλῶν ἐργασία, ἀλλ’ εἶναι ἔργον ἐξόχως ἰδιάζον καὶ σημαντικὸν, καθόσον ἐξόχως ἰδιάζουσαι καὶ σημαντικαὶ εἶναι καὶ αἱ περιστάσεις, ὑφ’ ἃς ἐγεννήθη ἡ Βουλὴ αὕτη. Διότι, ὅτε πρὸ τριῶν μηνῶν προσεκλήθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, δυνάμει τοῦ θεμελιώδους χάρτου τῆς χώρας, ὅπως κατὰ τὴν 14 Ὀκτωβρίου ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ, ἐκεῖνοι ἐκ τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, οἵτινες ἐθεώρησαν ἑαυτοὺς ἱκανοὺς νὰ ἀναμιχθῶσιν ἀμέσως εἰς τὰ τῆς Πολιτείας, κατῆλθον εἰς τὴν ἐκλογικὴν παλαίστραν συντεταγμένοι εἰς δύο ἀκριβῶς ἀπ’ ἀλλήλων κεχωρισμένα στρατόπεδα, ἑκάτερον τῶν ὁποίων ὑπὸ ἴδιον ἀρχηγὸν καὶ ἴδιον πρόγραμμα. Τούτων τὸ μὲν ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν τοῦ πρώην Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐξεπροσώπει τὴν Κυβέρνησιν, τὸ δὲ ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν τοῦ τέως ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νῦν δὲ σεβαστοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἐξεπροσώπει τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Καὶ ὁ μὲν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης ὡς πρόγραμμα αὑτοῦ ὑπέβαλεν ὑπὸ τὴν κρίσιν καὶ ἐκτίμησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διῴκει τὴν χώραν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἔμελλε δὲ νὰ διοικήσῃ αὐτὴν καὶ εἰς τὸ μέλλον, ἐὰν ἐξηκολούθει ν’ ἀπολαύῃ τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτῆς, ὁ δὲ ἡγέτης τῆς τέως Ἀντιπολιτεύσεως ὑπεσχέθη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι, ἐὰν ἡ ψῆφος αὐτοῦ ἤθελεν ἀγάγει αὐτὸν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἤθελε πράξει τὰ ἐναντία τῶν ὅσα ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἔπραξε· διὰ τούτου δὲ ἐνόει καὶ ἐσκόπει, οὐχὶ βεβαίως νὰ ἀνατρέψῃ τὰ πάντα, ὅπως ἠθέλησάν τινες νὰ σοφιστεύσωσι κατ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ ἀνορθώσῃ τὰ ἀνατετραμμένα. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, γενομένη σήμερον Κυβέρνησις, θέλει βεβαίως ἐφαρμόσει τὸ πρόγραμμα αὑτῆς· ἐγὼ δὲ, καθ’ ὃ πρώτην φορὰν λαμβάνων τὴν τιμὴν νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ Κοινοβούλιον ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ, ὀφείλω νὰ δηλώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι θέλω προσπαθήσει ἐκ παντὸς μέσου νὰ φανῶ συνεπὴς πρὸς τὸ πρόγραμμά μου, διότι δὲν θέλω νὰ πιστευθῇ, ὅτι τὸ πρόγραμμα τοῦτο ἐξέδωκα πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ κατορθώσω νὰ λάβω εἰσιτήριον διὰ τὴν αἴθουσαν ταύτην. Τοιαῦτα ἦσαν τὰ θέματα, ἅτινα ἐτέθησαν ὑπὸ τὴν κρίσιν τοῦ λαοῦ καὶ ἐφ’ ὧν ἐζητήθη ἡ ἐμπιστοσύνη αὐτοῦ. Ὁ λαὸς, λαβὼν ὑπ’ ὄψιν του ταῦτα, ἐξέδωκε τὴν ἀπόφασίν του, δι’ ἧς ἀφεῖλεν ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης τὴν ἐμπιστοσύνην του, διὰ τρόπου μάλιστα λίαν χαρακτηριστικοῦ, διότι τὰ τέσσαρα πέμπτα τοῦ λαοῦ ἀπεδοκίμασαν αὐτήν. Εἶναι ἄξιος συγχαρητηρίων, Κύριοι, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διὰ τὴν ἀπόφασίν του ταύτην, διότι διὰ ταύτης ἀπέδειξεν, ὅτι καὶ τῆς θέσεώς του συναίσθησιν ἔχει καὶ τῶν δικαιωμάτων του στεῤῥῶς ἔχεται, καὶ εἰς οὐδὲν, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, λογίζεται τὰς κυβερνητικὰς ἐπιδράσεις καὶ τὰς προσωπικὰς ἐπιῤῥοάς. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἄξιον σοβαρᾶς μελέτης ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν καὶ νὰ μελετήσῃ ἐμβριθῶς τὴν ψυχολογικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρέθη ὁ λαὸς κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην, ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ, τίνα καὶ ὁποῖα ὑπῆρξαν τὰ αἴτια, ἅτινα ἐπενήργησαν τόσον βαθέως καὶ οὐσιωδῶς ἐπὶ τὴν συνείδησιν αὐτοῦ, ὥστε νὰ ἐγερθῇ ὡς εἷς ἄνθρωπος καὶ ν’ ἀποτινάξῃ μακρὰν τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην. Τὰ αἴτια ταῦτα ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ ἀναζητήσῃ εἰς τὴν πολιτείαν τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως, εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως αὐτῆς καὶ εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας· νὰ μελετήσῃ αὐτὰ ἐν σχέσει πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, καὶ ἐκ τῆς μελέτης ταύτης νὰ μορφώσῃ τὴν πεποίθησίν της καὶ νὰ κανονίσῃ τὴν πορείαν της ἀπέναντι τοῦ ἔθνους· τοῦτο ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν ἡ ἀξιοπρέπεια αὐτῆς καὶ τὸ καθῆκον. Τὸ καθῆκον τῆς παρούσης Βουλῆς, κύριοι Βουλευταί, εἶναι σοβαρὸν, διότι ἡ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος, ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς, εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἀνάγκη ἐπιτακτικὴ ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὴν νὰ μεριμνήσῃ συντόνως περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς καταστάσεως ταύτης. Ἐπωφελούμενος, κύριοι Βουλευταί, τῆς εὐμενείας, μεθ’ ἧς μὲ ἀκούετε, θὰ λάβω τὸ θάῤῥος, ὅπως ἀνασύρω ὀλίγον τὸν πέπλον καὶ ἐπιδείξω ὑμῖν ἐν ἀπόπτῳ τὴν κατάστασιν τοῦ ἔθνους. Ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας δυστυχῶς δὲν εὑρίσκεται εἰς εὐάρεστον σημεῖον. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν αἱ περιπέτειαι, τὰς ὁποίας ἀπό τινος ὑφίσταται τὸ μόνον προιὸν τοῦ τόπου, ἡ σταφὶς, καὶ ἡ ὡς ἐκ τούτου κατάστασις τοῦ ἐμπορίου, ἡ βλάβη τῆς κτηνοτροφίας καὶ ἡ ἀνεπάρκεια τῆς βιομηχανίας· ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ πολυτέλεια, ἥτις ὡς σάραξ εἰσέδυσεν εἰς τὰς σάρκας τῆς κοινωνίας ἡμῶν καὶ κατατρώγει αὐτὰς, περιήγαγον τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος εἰς οἰκτρὰν κατάστασιν. Εἰς ταῦτα προσθέσατε καὶ τὸ φορολογικὸν σύστημα, καὶ θέλετε ἔχει πλήρη τὴν εἰκόνα τῆς φοβερᾶς δυσπραγίας τοῦ τόπου καὶ τῆς κακοδαιμονίας τοῦ λαοῦ. Τὸ φορολογικὸν σύστημα, κύριοι Βουλευταί, ὅπως τοῦτο λειτουργεῖ παρ’ ἡμῖν, εἶναι ἄνισον, ἐπαχθὲς καὶ καταθλιπτικόν. Καὶ ἕνεκεν τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ὁπωσδήποτε ἀνέλαβεν ἡ χώρα καὶ τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ ἐκπληρώσῃ ἐντίμως, δὲν δυνάμεθα μὲν νὰ ἀνακουφίσωμεν τὸν λαὸν διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων, οὐδὲ ὑπεσχέθημεν τοῦτο εἰς αὐτὸν, δυνάμεθα ὅμως ν’ ἀνακουφίσωμεν αὐτὸν διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως πολλῶν ἐκ τῶν φορολογικῶν νόμων, οἵτινες δέονται τοιαύτης· ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ δὲ νὰ ἀναφέρω ἐν παρόδῳ τὴν γνώμην μου ἐπί τινων ἐξ αὐτῶν. Φρονῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων νόμος, διότι καὶ καταθλιπτικὸς καὶ ἀπάνθρωπος εἶναι. Οἱ συντάξαντες τὸν νόμον τοῦτον ἐθεώρησαν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ὡς ἀρνούμενον νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς πρὸς τὴν Πολιτείαν ὑποχρεώσεις του ἐκ δυστροπίας καὶ οὐχὶ ἐξ ἀδυναμίας. Ἐπιτρέψατέ μοι, σᾶς παρακαλῶ, μικρὰν παρέκβασιν, ἐκ τῆς ὁποίας φρονῶ, ὅτι θέλετε πεισθῆ περὶ τῆς ὀρθότητος τῆς παρατηρήσεώς μου ταύτης. Ἐὰν ἐπισκεφθῆτε τὰς φυλακὰς, θέλετε ἰδεῖ τοὺς ἐν αὐταῖς ὑπαγομένους εἰς δύο κατηγορίας, εἰς τὴν τῶν ἐπὶ κοινοῖς ἐγκλήμασι καταδεδικασμένων, καὶ εἰς τὴν τῶν διὰ χρέη προσωποκρατουμένων. Καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ φυλακῶν, δὲν κρίνω ἀπὸ σκοποῦ νὰ εἴπω δύο λέξεις περὶ τῆς καταστάσεως αὐτῶν. Αἱ φυλακαὶ ἐν Ἑλλάδι, ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων, ἀποτελοῦσι στίγμα βαρβαρότητος, τὸ ὁποῖον διὰ παντὸς μέσου ὀφείλομεν ν’ ἀποπλύνωμεν. Εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι νομαρχιακὸς σύμβουλος Πατρῶν, καὶ ἐξελέγην μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἔμελλε νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὰς φυλακάς. Δὲν δύναμαι νὰ παραστήσω ὑμῖν διὰ ζώσης τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται αἱ φυλακαὶ ἐκεῖναι. Τὴν περὶ τῆς καταστάσεως τῶν φυλακῶν τούτων ἔκθεσιν ἡμῶν, τετυπωμένην εἰς πολυσέλιδον τεῦχος, ὑπεβάλομεν εἰς τὸν κ. Νομάρχην, ἀλλ’ ὁ κ. Νομάρχης δὲν εἶχε καιρὸν ν’ ἀσχοληθῇ εἰς τοιαῦτα μικρὰ πράγματα, ἠσχολεῖτο εἰς τὸν προκαταρτισμὸν τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ, οὐδὲ εἶχε τὰς περὶ ὑγιεινῆς γνώσεις τοῦ προκατόχου αὐτοῦ, ὅστις κατὰ τὴν 4ην Ἰανουαρίου 1887 ἀνῆλθεν εἰς τὰς φυλακὰς καὶ κινηθεὶς εἰς οἶκτον ἀπὸ τὴν ἀθλίαν κατάστασιν τῶν πεφυλακισμένων, ἤνοιξε τὰς πύλας καὶ ἔστειλεν αὐτοὺς εἰς τὰς πατρίδας των, διὰ νὰ ἀναπνεύσωσι καθαρὸν ἀέρα. Πιστεύω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του τὸν ἀξιόλογον ἐκεῖνον Νομάρχην.

§9ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς ὠνομάζετο ὁ Νομάρχης ἐκεῖνος;

§10ΣΤΑΜΑΤΗΣ. Ὠνομάζετο Δαρειώτης. Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθω εἰς τὸ θέμα. Οἱ ἐπὶ κοινοῖς ἐγκλήμασι καταδικασθέντες διανύουσιν ἐν ταῖς φυλακαῖς τὸν βίον εὐθύμως καὶ μὲ ὑπερηφάνειαν, διότι θεωροῦσιν ἑαυτοὺς ἥρωας κατορθωμάτων, τὴν δὲ ποινὴν, ἣν ἐκτίνουσιν, ὡς ἀμοιβὴν τῶν πράξεών των· καὶ ὅμως, ἐνῷ πολλὰ ἔτη διήγαγον οὕτως ἐν φυλακαῖς, δὲν δύνανται οὐδὲ μίαν ὥραν νὰ διαμείνωσιν ἐν αὐταῖς ὡς προσωποκρατούμενοι διὰ τὰ δικαστικὰ ἔξοδα. Ἀφ’ ἑτέρου οἱ διὰ χρέη προσωποκρατούμενοι διάγουσι τὸν βίον ἐν ἀπελπιστικῇ θλίψει· θεωροῦσιν ἑαυτοὺς ὡς ἐξευτελισθέντας, τὴν δὲ στέρησιν τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας ὡς τὴν ἐσχάτην τῶν ἀτιμώσεων. Εἶναι δυνατὸν λοιπὸν ἄνθρωποι, ἔχοντες τοιαύτην ἰδέαν περὶ τῆς στερήσεως τῆς προσωπικῆς των ἐλευθερίας, δυνάμενοι δὲ νὰ πληρώσωσιν ὀλίγας δραχμὰς, νὰ ἀνέχωνται νὰ σήπωνται εἰς τὰς φυλακὰς; Κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἀδύνατον· πιστεύω δὲ, ὅτι καὶ ὑμεῖς συνομολογεῖτε τοῦτο ἐν τῇ συνειδήσει σας μετ’ ἐμοῦ. Δὲν πρέπει δὲ νὰ διστάσῃ ἐν καιρῷ ἡ Βουλὴ νὰ καταργήσῃ τὸν νόμον τοῦτον. Φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ ὁ δασμὸς τῶν εἰδῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης, τοιαῦτα δὲ θεωρῶ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν τροφὴν καὶ τὴν ἐνδυμασίαν ἐν γένει. Νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ἐπὶ τὸ ἐπιεικέστερον καὶ δικαιότερον ὁ περὶ ἐπιτηδευμάτων καὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν νόμος. Νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ὁ περὶ χαρτοσήμου νόμος κατὰ τὸ κεφάλαιον ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἔμπορος, πωλῶν τὸ ἐμπορευμά του, διὰ τὸ ὁποῖον ἔχει ἤδη πληρώσει τὸν δασμὸν, ὑποχρεοῦται, ὅπως λάβῃ τὸ ἀντίτιμον αὐτοῦ, νὰ ἐκδώσῃ ἀπόδειξιν ἐπὶ χαρτοσήμου, δηλ. ὑποβάλλεται εἰς διπλῆν φορολογίαν· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι προφανῶς ἄδικον. Νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ὁ περὶ καπνοῦ νόμος. Νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος αὐτῶν, διότι οἱ γεωργοὶ, τοὺς ὁποίους ὁ φόρος οὗτος βαρύνει, ἀποτελοῦσι τὴν πενεστέραν τῆς Ἑλλάδος τάξιν, καὶ μάλιστα οἱ γεωργοὶ τῶν ὀρεινῶν μερῶν, τῶν ὁποίων οἱ ἀγροὶ μετεβλήθησαν εἰς κοίτην χειμάῤῥων, ἕνεκα τῆς καταστροφῆς τῶν δασῶν. Εἰς ἀντιστάθμισιν δὲ τῶν ἐλαττώσεων τούτων νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος νὰ φορολογηθῇ τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον μένει σχεδὸν ἀφορολόγητον, πάντα δὲ τὰ βάρη πίπτουσιν ἐπὶ τοῦ δυστυχοῦς ἐργαζομένου λαοῦ, καὶ νὰ προστατευθῇ ἡ γεωργικὴ τάξις, ἥτις εὑρίσκεται εἰς μαρασμώδη κατάστασιν. Ἡ γεωργικὴ τάξις εἶναι ὁ σπουδαιότερος παράγων, εἶναι ἡ πηγὴ τοῦ δημοσίου πλούτου τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅμως οὐδεμιᾶς ἔτυχε ποτε μερίμνης ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων. Πάντες γνωρίζομεν, ἰδίως δὲ οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ ἐκ τῶν σταφιδοφόρων καὶ σιτοφόρων ἐπαρχιῶν καταγόμενοι, ὅτι οἱ κτηματίαι κινδυνεύουσι ν’ ἀπαλλοτριωθῶσι τῶν κτημάτων αὑτῶν καὶ νὰ μεταβληθῶσιν εἰς δουλοπαροίκους· διότι, μὴ ἔχοντες χρήματα νὰ καλλιεργῶσι τὰ κτήματά των, καταφεύγουσιν εἰς κερδοσκόπους δανειστὰς, οἱ ὁποῖοι ἀπομυζῶσιν αὐτοὺς ὡς βδέλλαι. Οἱ εὐσυνείδητοι ἐκεῖνοι δανεισταὶ, καθ’ ὃν τρόπον δανείζουσιν εἰς αὐτοὺς τὰ χρήματα, λαμβάνουσι 40 καὶ 50%. Ὀφείλει λοιπὸν ἡ Πολιτεία νὰ ἔλθῃ εἰς ἀρωγὴν τῆς γεωργικῆς τάξεως. Τοῦτο δὲ δύναται νὰ κατορθωθῇ διὰ τῆς συστάσεως Κτηματικῆς Τραπέζης, ἥτις, παρέχουσα χρήματα μὲ ἐλαφρὸν τόκον, θέλει ἀπαλλάξει τοὺς γεωργοκτηματίας ἀπὸ τοὺς δανειστὰς, καὶ θέλει ἐμφυσήσει εἰς τὴν γεωργίαν νέαν ζωήν. Συναφὴς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα τῆς χώρας εἶναι καὶ ἡ συγκοινωνία, δι’ ἧς προάγονται τὰ ἠθικὰ καὶ ὑλικὰ συμφέροντα τοῦ τόπου· ὅπως ἡ κυκλοφορία τοῦ αἵματος εἶναι ἡ βάσις τῆς ὑγείας τοῦ σώματος, οὕτω καὶ ἡ συγκοινωνία εἶναι ἡ βάσις τῆς εὐημερίας τοῦ λαοῦ. Πρέπει νὰ καταβληθῇ φροντὶς, ὅπως ἡ συγκοινωνία ἐπεκταθῇ πανταχοῦ καὶ ἀποκατασταθῇ τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐξυπηρετῇ τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ τόπου. Ἡ Δικαιοσύνη εὑρίσκεται εἰς ἐντελῆ παραλυσίαν. Ἕνεκα τῆς ἀτιμωρησίας, τὰ ἐγκλήματα ἐπολλαπλασιάσθησαν; προβληματικὴ δὲ κατέστη ἡ ἀσφάλεια τῆς ζωῆς, τῆς τιμῆς καὶ τῆς περιουσίας τοῦ πολίτου. Ἡ φατρία κατέστησεν αὐτὴν θεραπαινίδα τῶν παθῶν της, καὶ τὴν κατέῤῥιψεν εἰς τὸν βόρβορον. Πρέπει νὰ ἐνεργηθῇ καὶ καθαρισθῇ τὸ σῶμα αὐτῆς, διὰ νὰ ἀναστηλωθῇ τὸ κράτος τῶν νόμων, διότι οἱ ἠθικοὶ δεσμοὶ τῆς κοινωνίας ἐχαλαρώθησαν. Ζήτημα, κύριοι Βουλευταὶ, ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων, ζήτημα ἀφορῶν εἰς τὴν βάσιν αὐτοῦ τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν οἰκοδομήματος, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς θρησκείας. Ἡ θρησκεία εἶναι ὁ ἀόρατος δεσμὸς, ὁ συγκρατῶν τὰς κοινωνίας· ὅπου δὲ τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα ἐξέλιπεν, ἐκεῖ αἱ κοινωνίαι κατεστράφησαν ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς. Λυποῦμαι διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ κάμω λόγον περὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρέπει νὰ λέγηται πᾶσα ἡ ἀλήθεια. Τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα παρ’ ἡμῖν, ἂν μὴ ἐξέλιπε τέλεον, ἐχαλαρώθη ὅμως εἰς βαθμὸν ἐμπνέοντα ἀνησυχίας· τοῦτο δὲ προέρχεται ἐκ τῆς καταστάσεως τοῦ κλήρου, ἥτις ἀποῤῥέει ἀπὸ τῶν Κυβερνήσεων. Εἰς ὅλα τὰ ἔθνη, καὶ εἰς αὐτὴν ἀκόμη τὴν Τουρκίαν, τὸν κλῆρον ἀποτελοῦσιν οἱ λογάδες τῶν φώτων καὶ τῆς ἐπιστήμης· μόνον ἐν Ἑλλάδι, τῇ κοιτίδι τῶν φώτων, καὶ ἐν φθίνοντι 19ῳ αἰῶνι, ὅτε τὰ φῶτα τῆς ἐπιστήμης διεισδύουσιν εἰς τὴν καλύβην καὶ τοῦ τελευταίου ἀγρότου, μόνον λέγω ἐν Ἑλλάδι ἀποτελοῦσιν αὐτὸν, ἰδίως τὸν κατώτερον, οἱ ἀγράμματοι. Καὶ ἂν δὲν κατέπεσεν οὗτος ἐντελῶς εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ λαοῦ, τοῦτο ὀφείλεται, —ἂς τὸ εἴπωμεν πρὸς τιμήν του,— εἰς τὰς ἄλλας προσωπικὰς αὐτοῦ ἀρετάς. Πρέπει νὰ ληφθῇ πᾶσα πρόνοια περὶ ἀληθοῦς μορφώσεως τοῦ κλήρου ἡμῶν καὶ ἀξιοπρεποῦς αὐτοῦ παραστάσεως, ὅπως καταστῇ οὗτος ἄξιος νὰ ἐκπληροῖ τὸν ὑψηλὸν αὐτοῦ προορισμόν. Καὶ ἡ ἐκπαίδευσις, ὅπως αὕτη γίνεται σήμερον παρ’ ἡμῖν, ἠστόχησε τοῦ σκοποῦ της. Ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι ἡ δημοσία ἀγωγὴ καὶ διαπαιδαγώγησις τοῦ πολίτου, εἶναι τὸ μέγιστον ἐθνικὸν ἀγαθόν· ὅταν δ’ αὕτη διενεργῆται κακῶς, τὸ κακὸν, ὅπερ προέρχεται ἐντεῦθεν, εἶναι μέγα, εἶναι ἐθνικόν. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐπαναχθῇ αὕτη εἰς τὴν κανονικὴν αὐτῆς τροχιάν. Νὰ διδαχθῶσιν οἱ διδάσκαλοι νὰ μὴ μεριμνῶσι καὶ τυρβάζωσι περὶ πολλά, ἀλλὰ νὰ ἐκτελῶσι πιστῶς καὶ μετ’ ἀφοσιώσεως τὸ καθῆκον καὶ μόνον τὸ καθῆκον αὐτῶν. Ἐπὶ πᾶσιν ὁ στρατὸς, ἡ ἐλπὶς καὶ ἄγκυρα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, εὑρίσκεται ἐν ἀποσυνθέσει. Τὸν στρατὸν κατέστησεν ἡ φατρία ὄργανον τῶν ὀρέξεών της, ἐλαύνουσα αὐτὸν ὡς ἀγέλην ἀνὰ τὰς κώμας καὶ τὰ χωρία τῆς Ἑλλάδος, πρὸς ἐκτέλεσιν ἐκλογικῶν ὀργίων. Ἀνάγκη ὅθεν νὰ ἀποδοθῇ εἰς ἑαυτὸν, νὰ ἀναδιοργανωθῇ ἐν πνεύματι ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης, συμφώνως πρὸς τὰ ἤθη καὶ τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ, ὅπως καταστῇ ἱκανὸς νὰ ἐκπληρώσῃ ἐν καιρῷ τῷ δέοντι τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκόν του. Τοιαύτη εἶναι, κύριοι Βουλευταὶ, ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος ἐν μικρογραφίᾳ, κατὰ τὴν ἐμὴν ἀντίληψιν, περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς ὁποίας καλεῖται ἡ παροῦσα Βουλὴ νὰ μεριμνήσῃ. Τὸν τρόπον, καθ’ ὃν δέον νὰ γείνῃ ἡ βελτίωσις αὕτη, δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ κανονίσω· ἡ ἐξεύρεσις αὐτοῦ ἀπόκειται εἰς ἁρμοδιωτέρους ἐμοῦ. Εὐτυχῶς τὴν Βουλὴν ἀποτελοῦσι πεφωτισμένα μέλη, τὴν δὲ Κυβέρνησιν ταύτην, τὴν ὄντως ἄριστα κατηρτισμένην, ὀφείλομεν νὰ συντρέξωμεν παντὶ σθένει, καὶ νὰ βοηθήσωμεν αὐτὴν εἰς τὴν συντέλεσιν τοῦ μεγίστου καὶ δυσχεροῦς ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν. Ὀφείλομεν δὲ νὰ συντρέξωμεν αὐτήν, ὄχι μόνον διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν, ἀλλ’ οἱ δυνάμενοι καὶ διὰ τῶν πεφωτισμένων συζητήσεων, διότι, οὕτω πολιτευόμενοι, πολιτευόμεθα πρὸς αὐτὴν εἰλικρινῶς καὶ ἐπωφελῶς. Ἂν οἱ φίλοι τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως ἐπολιτεύοντο πρὸς αὐτὴν τοιουτοτρόπως καὶ δὲν ἠκολούθουν αὐτὴν τυφλοῖς ὄμμασι, περιοριζόμενοι μόνον νὰ ἐκπληρῶσι τὸ ἑαυτῶν καθῆκον διὰ τοῦ Ναὶ καὶ τοῦ Ὄχι, δὲν ἤθελε περιέλθει σήμερον εἰς τοιοῦτο σημεῖον καταπτώσεως ἡ ἄλλοτε τόσον ἀκμαία ἐκείνη πτέρυξ, οὐδὲ ἤθελον φεύγει προτροπάδην πρὸ τοῦ ἐθνικοῦ συνεδρίου, ῥιψάσπιδες, οἱ ἐκ τῆς λαϊκῆς θυέλλης περισωθέντες πολιτικοὶ ναυαγοί, μὴ ἀντέχοντες νὰ παρίστανται ἐνταῦθα καὶ νὰ ἀκούωσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διεκτραγῳδούμενα τὰ δεινὰ, ἅτινα ἀπειργάσαντο τῇ πατρίδι. Κύριοι Βουλευταὶ, ἡ πατρὶς ἡμῶν πάσχει, τὸ ἐθνικὸν ἡμῶν οἰκοδόμημα συγκλονίζεται ἐκ βάθρων δεινῶς, ὁ Ἑλληνισμὸς διατρέχει κρίσιμον καὶ σοβαρὰν περίοδον, περικυκλούμενος πανταχόθεν ὑπὸ παντοίων ἐχθρῶν, οἵτινες ἑτοιμάζονται νὰ κόψωσι τὰ σάβανα αὐτοῦ· ἄμοιρος δὲ φίλων, οὐδαμόθεν ἄλλοθεν ἐλπίζει βοήθειαν, εἰμὴ παρ’ ἡμῶν. Ὀφείλομεν νὰ σπεύσωμεν εἰς βοήθειαν αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ σπεύσωμεν βραδέως. Πρὸς τοῦτο πρέπει πρῶτον νὰ τακτοποιήσωμεν καλῶς τὰ τοῦ οἴκου ἡμῶν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν ἐν καιρῷ νὰ ἐξέλθωμεν εὐπρεπεῖς καὶ σεβαστοί, ὡς προσήκει τοῖς Ἕλλησιν. Ἂς δείξωμεν λοιπὸν, ὅτι ἔχομεν συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος ἡμῶν, καὶ ὅτι μετὰ τῆς ἐλευθερίας ἐκληρονομήσαμεν καὶ τὰς ἀρετὰς τῶν πατέρων μας. Ἂς ἀφήσωμεν κατὰ μέρος τὰ μικρὰ καὶ ἰδιοτελῆ, καὶ ἂς ἐργασθῶμεν πάντες ἐν ὁμονοίᾳ καὶ αὐταπαρνήσει ὑπὲρ τοῦ μεγαλείου τῆς πατρίδος (Εὖγε! ἐκ τῆς Βουλῆς, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§11ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ. Ἤδη, ὅτε κατηρτίσθη ὁριστικῶς τὸ Σῶμα, θεωρῶ ἐπιβεβλημένον εἰς ἐμὲ, ὅπως δώσω ἐξηγήσεις τινὰς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς περὶ τῆς κομματικῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐξῆλθον, Κύριοι, αὐτὸς τὸν Μάρτιον τοῦ 1885 πολιτικὸς φίλος τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ εἰσέρχομαι νῦν ἐν αὐτῇ πολιτικὸς φίλος τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Ὅτε κατὰ πρῶτον εἰσῆλθον ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Θεσσαλίας κατείχοντο ὑπὸ τῶν αὐτῶν σκέψεων καὶ ἰδεῶν, ὑφ’ ὧν κατείχετο τότε τὸ πλεῖστον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐθεωρεῖτο δηλ. ὁ κ. Τρικούπης ὡς ὁ πολιτικὸς ἀνὴρ, ὅστις, ἀνερχόμενος εἰς τὴν ἐξουσίαν, θὰ ἠδύνατο νὰ ἀνορθώσῃ τὰ κακῶς κείμενα ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἡμῶν. Ἐτάχθην λοιπὸν μετὰ τῶν πλείστων συναδέλφων μου Θεσσαλῶν εἰς τὰς τάξεις αὐτοῦ, μεθ’ ὅλην τὴν μομφὴν ἐπὶ ἀχαριστίᾳ, ἣν ἐξετόξευον καθ’ ἡμῶν οἱ τότε πολιτικοὶ φίλοι τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου. Ὑπεστήριξα δὲ αὐτὸν καὶ διὰ τῆς ψήφου καὶ διὰ τοῦ λόγου μου καθ’ ἅπασαν τὴν πρώτην τετραετῆ πρωθυπουργίαν του, ἀναμένων νὰ ἴδω τὰ ἀποτελέσματα τῆς κυβερνητικῆς ἐνεργείας του, ἀναμένων νὰ ἴδω, ἐὰν τὰ πράγματα θὰ ἐπηλήθευον τὰς μεγάλας αὐτοῦ λέξεις, ἵνα ῥυθμίσω τὴν μέλλουσαν πορείαν μου, καὶ ἐπί τινος ἑτέρου ἢ τῶν ἐπαγγελιῶν του ἐρείσω τὴν κρίσιν ἐμοῦ. Διότι τότε ἦτο, Κύριοι, ἡ ἐποχὴ τῶν μεγάλων ἐπαγγελιῶν τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ἐδονεῖτο ἡ αἴθουσα αὕτη καὶ περιηχεῖτο ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ τῆς βροντερᾶς αὐτοῦ φωνῆς, ἀναβοῶντος τὰ πολυφήμιστα ἐκεῖνα, ὅτι «πᾶσα ἡμέρα, ἥτις παρέρχεται χωρὶς νὰ γίνηται σκέψις περὶ στόλου, εἶναι ἡμέρα ἀπολεσθεῖσα διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν, καὶ προδοσία κατ’ αὐτοῦ», καὶ ὅτι «πᾶσα ἥ τε ἐξωτερικὴ καὶ ἡ ἐσωτερικὴ πολιτεία μου τείνει, ἵνα καταστήσω τὴν Ἑλλάδα ἱκανὴν ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐρώτησιν, ἥτις ταχέως θέλει ἀπευθυνθῆ πρὸς αὐτὴν, εἰς τὴν ἐρώτησιν, ποῦ κεῖται». Ποῖον, Κύριοι, δὲν ἠλέκτριζον καὶ ποῖον δὲν συνήρπαζον οἱ πατριωτικοὶ ἐκεῖνοι καὶ μεγαλοῤῥήμονες λόγοι; Καὶ ὅμως, ὁποία σκληρὰ διάψευσις αὐτῶν ἐκ τῶν ἀμειλίκτων πραγμάτων! Διότι ἠρωτήθη Κύριοι, ποῦ κεῖται ἡ Ἑλλὰς κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1885, ὅτε οἱ Βούλγαροι, σχίζοντες τὴν συνθήκην τοῦ Βερολίνου, κατελάμβανον τὴν Ἀνατολικὴν Ρωμυλίαν, ἣν σήμερον ὁριστικῶς κατέχουσι, διαταράξαντες οὕτω τὴν προϋπάρχουσαν ἰσοῤῥοπίαν μεταξὺ τῶν Κρατῶν τῆς Βαλκανικῆς Χερσονήσου· ἐνῷ δὲ καὶ ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ τότε Κυβέρνησις, ἧς προΐστατο ὁ αὐτὸς ἀνὴρ, ὁ καὶ νῦν προϊστάμενος αὐτῆς, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπεφάσισαν νὰ δώσωσι τὴν ἐμπρέπουσαν τῇ Ἑλλάδι ἀπάντησιν, ὁ μὲν Βασιλεὺς εἰπὼν ἐκ τῶν ἀνακτόρων, ὅτι ἐπέστη ὁ καιρὸς τῶν ἔργων καὶ τῶν θυσιῶν, ἡ δὲ Κυβέρνησις καλέσασα τὴν ἐπιστρατείαν, καὶ ὁ λαὸς σπεύσας μετὰ προθυμίας ἐκεῖ, ὅπου τὸν ἐκάλει ἡ φωνὴ τῆς Πατρίδος, ὁ κ. Τρικούπης κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1886, ἐπιλήσμων γενόμενος τῶν ἀγορεύσεων αὐτοῦ ἔν τε τῷ συμποσίῳ τοῦ Λονδίνου καὶ ἐκ τοῦ ἐξώστου τῆς οἰκίας του, ἐπιλήσμων γενόμενος τῆς δηλώσεως, ἣν ἐν ὀνόματι αὐτοῦ ἐποιήσατο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὁ μακαρίτης Λομβάρδος, δι’ ἧς ἐκήρυττεν, ὅτι θέλει ὑποστηρίξει ἀνεπιφυλάκτως τὴν πολιτικὴν Κυβερνήσεως, καὶ ὅτι ἐν τοῖς κρισιμωτάτοις ἐκείνοις καιροῖς οὐδεμία ἄλλη διέξοδος ὑπῆρχεν, εἰμὴ νὰ ἀναλάβωμεν τὸν περὶ τῶν ὅλων ἀγῶνα, αἴφνης, λέγω, μεταβαλὼν γνώμην, διὰ λόγους, οὓς αὐτὸς μόνος οἶδε, ἔν τινι τῶν συνεδριάσεων τοῦ Κοινοβουλίου, ἀντὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πολεμικὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἐκηρύχθη ὑπὲρ τῆς ὑποχωρήσεως, ἐξευτελίσας συγχρόνως τὰς δυνάμεις, ἃς παρετάξαμεν τότε εἰς τὰ μεθόρια, ἀποκαλέσας τὸν στρατόν μας ἀνθρωπομάζωμα ἀσύντακτον καὶ ἀνοργάνωτον, μὴ δυνάμενον νὰ ἐπιχειρήσῃ οὐδὲν οὔτε πρὸς ἐπίθεσιν οὔτε πρὸς ἄμυναν τῆς χώρας. Ἡ ἀγόρευσις αὐτοῦ ἐκείνη συνετέλεσεν ἵνα ἐπενέγκῃ τὴν ὁμοφωνίαν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων καὶ ἀποκλεισθῶσιν οἱ λιμένες τοῦ βασιλείου μας, ἐματαίωσε τὰς κολοσσιαίας θυσίας αἵματος καὶ χρήματος, εἰς ἃς ὑπεβλήθημεν, ἐσάλευσε δὲ ἄρδην τὴν πολιτικὴν ἡμῶν ἐν τῇ Ἀνατολῇ θέσιν. Καθόσον ἡ Πύλη, ἀποθρασυνθεῖσα καὶ ἐμπλησθεῖσα φρυάγματος ἐκ τῆς ὑποχωρήσεως ἡμῶν ἐκείνης, ἔλαβεν ἀπέναντί μας περιφρονητικωτάτην στάσιν, ἐλακπάτησε τὴν σημαίαν ἡμῶν ἐν Καλύμνῳ καὶ Σμύρνῃ, συνέλαβε δὲ, ἐφυλάκισε καὶ ἐξώρισεν ἀναιτίως ὑπηκόους Ἕλληνας, προσέβαλε τὸν Πρόξενον ἡμῶν ἐν Βιτωλίοις, ἀφεῖλε τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους τὰ αὐτοῖς κεχορηγημένα προνόμια διὰ τῆς συνθήκης τοῦ Καλλιντζῆ, προέγραψε τὸν πληθυσμὸν τῆς Δυτικῆς Μακεδονίας, ἕνεκα τῶν ῥαδιουργιῶν τῆς Ρωμουνικῆς προπαγάνδας, καθῄρεσε τὴν διὰ πολλῶν ἀγώνων αἱματοσταλάκτων κτηθεῖσαν αὐτονομίαν τῆς Κρήτης, καὶ τέλος ἐπέβαλε βέβηλον χεῖρα καὶ εἰς τὰς προνομίας τῆς Ἐκκλησίας, τὰς ὁποίας ἐσεβάσθησαν καὶ οἱ ἀγριώτεροι τῶν μέχρι τοῦδε μοναρχησάντων Σουλτάνων, ἐκδώσασα δὲ τὰ βεράτια τῶν Βουλγάρων ἐπισκόπων, ἠνάγκασε τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Γένους νὰ κηρύξῃ ἑαυτὴν ἐν καταστάσει διωγμοῦ, καὶ περιήγαγεν εἰς πρόβλημα τὴν ὕπαρξιν τῶν Ἑλλήνων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους, ὡς τοῦτο μαρτυρεῖται ἐκ τῶν καθημέραν ἐκεῖθεν ἀναγγελλομένων βιαιοτήτων καὶ καταδυναστεύσεων. Καὶ τοὺς κολαφισμοὺς τούτους, Κύριοι, ἠνεχόμεθα μετὰ στωϊκῆς ἀπαθείας, κυβερνῶντος τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ἠκούσαμεν μετ’ ἐνόχου ἀδιαφορίας τοὺς θρήνους καὶ τοὺς στεναγμούς, οἵτινες ἐξεπέμποντο πρὸς ἡμᾶς ἀπὸ πάσης γωνίας τῆς δούλης Ἑλληνικῆς γῆς. Καὶ διατὶ πάντα ταῦτα; Διότι ἡ μὲν διπλωματικὴ ἀδεξιότης τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ ἀπεστέρησεν ἡμᾶς τῶν συμπαθειῶν τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, καὶ ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς ἐντελῆ πολιτικὴν ἀπομόνωσιν, ὁ δὲ στρατὸς ἡμῶν, ὃν ἐπὶ ἑπτὰ κατὰ συνέχειαν ἔτη διωργάνου ὁ κ. Τρικούπης διὰ τῶν φώτων ἑαυτοῦ καὶ διὰ τῶν φώτων τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἣν ἐπὶ τούτῳ μετεκαλέσατο, εἶναι καὶ σήμερον ἔτι ἀδιοργάνωτος καὶ ἀσύντακτος, τὰ δὲ πλοῖα ἡμῶν, μολονότι παρῆλθον ἑπτὰ Διὸς μεγάλου ἐνιαυτοί, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ἐποιεῖτο τὴν δήλωσιν αὐτοῦ ὁ κ. Τρικούπης καὶ καθ’ ἣν ἐν παννυχίᾳ συνεδρίᾳ ἐχορηγήσαμεν πίστωσιν 40 ἑκατομμυρίων φράγκων πρὸς τὴν ταχίστην ναυτικὴν σύνταξιν τῆς πατρίδος μας, τὰ πλοῖα λέγω ἡμῶν δὲν ἐξῆλθον εἰσέτι τῶν γαλλικῶν νεωρείων, οἱ δὲ ναῦται, οἱ μέλλοντες νὰ ἐπιβῶσιν αὐτῶν καὶ νὰ τὰ δοξάσωσιν, εἶναι ἀκατάρτιστοι καὶ ἀνίκανοι, ὅπως ἐπιτελέσωσι τὴν μεγίστην αὐτῶν ἀποστολήν, ὡς ὡμολόγησεν οὐχὶ ἕτερός τις, ἀλλ’ ὁ ἴδιος κ. Λεζέν. Καὶ ὅμως, μεθ’ ὅλα ταῦτα, Κύριοι, εἶχε τὸ θάῤῥος ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργός, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ ἐξώστου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν τελευταίων ἐκλογῶν, νὰ παρακαλέσῃ, νὰ ἐξορκίσῃ μονονουχὶ τοὺς ἐκλογεῖς τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ψηφίσωσι τοὺς τότε ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους, ἵνα δυνηθῇ, ὡς ἔλεγε, νὰ συνεχίσῃ τὴν ἐθνοσωτήριον αὐτοῦ ἐξωτερικὴν πολιτικήν. Ἀλλὰ εὐτυχῶς παρῆλθον (ἀνεπιστρεπτεὶ ἐλπίζω) αἱ ἡμέραι, καθ’ ἃς αἱ πατριωτικαὶ ἐπικλήσεις τοῦ κ. Τρικούπη εὕρισκον ἠχὼ εἰς τὰς καρδίας τῶν Ἑλλήνων, καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἐν τῇ δικαίᾳ αὐτοῦ ἀγανακτήσει, κατέῤῥιψε κυβερνητικὸν σύστημα, ὅπερ ἐξηυτέλισεν ἐπὶ τοσοῦτον τὴν πατρίδα ἡμῶν ἐξωτερικῶς. Ἀλλὰ παραλλήλως πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν πολιτικὴν ἔβαινε καὶ ἡ ἐσωτερικὴ διοίκησις τοῦ Κράτους. Καὶ ἐνταῦθα ἐπρυτάνευσε τὸ αὐτὸ σύστημα ἐπαγγελιῶν μεγάλων ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου πενιχρότης ἔργων, οἰκτρῶς ἐκείνας διαψεύδουσα. «Θέλω ἀνορθώσει τοὺς καταπεπτωκότας νόμους, καὶ θέλω ἐπιχειρήσει γενικὴν ἀναμόρφωσιν εἰς ὅλους τοὺς διοικητικοὺς κλάδους, οἵτινες εὑρίσκονται εἰς πλήρη παραλυσίαν καὶ ἀποσύνθεσιν,» ἀνεφώνει ὁ κ. Τρικούπης τῇ 3 Μαρτίου 1882, ἀναλαμβάνων τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν πραγμάτων. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὸ οἰκοδόμημα τῆς ἀναμορφώσεως, τὸ ὁποῖον ἤγειρεν, εἶναι παρεμφερὲς πρὸς τοὺς ναοὺς τῶν ἀρχαίων Αἰγυπτίων· ὅπως ἐκεῖνοι ἐν τῇ ἐξωτερικῇ αὐτῶν λαμπρότητι περιέκλειον ἐντὸς αὐτῶν ὡς λατρευομένην θεότητα εἰδεχθές τι ζῶον, βοῦν ἢ κροκόδειλον ἢ ὄφιν, οὕτως ἐν τῷ μεγάρῳ τῆς ἀναμορφώσεως, τὸ ὁποῖον ἀνήγειρε κατὰ τοὺς θαυμαστὰς αὐτοῦ ἔν τε τῇ πολιτείᾳ καὶ τῇ κοινωνίᾳ ὁ μέγας ἀναμορφωτὴς, ἐγκατεσκήνωσαν ἡ φατριαστικὴ διοίκησις, ἡ μεροληπτοῦσα δικαιοσύνη, ἡ ψευδοπαιδεία καὶ ἡ ἡμιμάθεια, ἡ πενία καὶ ἡ ἐξάντλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οἱ εἰκονικοὶ προϋπολογισμοὶ καὶ τὰ ψευδῆ ἰσοζύγια, ἡ διαφαύλισις καὶ ἐξαχρείωσις τῶν χαρακτήρων καὶ τέλος ἡ προϊοῦσα ἐγκληματικότης, ἥτις ἀπίδωκεν εἰς τὴν κοινωνίαν ἡμῶν ἀγρίαν καὶ καννιβαλικὴν ὄψιν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης καὶ τῶν ἀκροατηρίων.) Τοιαύτη εἶναι ἐν μεγαλομερείᾳ ἡ εἰκὼν τῆς οἰκτρᾶς καταστάσεως, ἣν καταλείπει ὄπισθεν ἑαυτοῦ, ἀποχωρῶν τῆς ἀρχῆς, ὁ κ. Τρικούπης. Ἀλλ’ ἴσως μὲ διακόψῃ τις, λέγων μοι: «ἆρά γε ἡ κυβερνητικὴ ἐνέργεια τοῦ κ. Τρικούπη εἶναι ἡ μόνη αἰτία τῆς ἐλεεινῆς ταύτης καταστάσεως, ἣν ζωγραφεῖτε;» Δὲν ἀρνοῦμαι, Κύριοι, ὅτι καὶ πρὸ αὐτοῦ ἡ κατάστασις ἡμῶν εἰς τὰς παντοίας ἐκφάνσεις της δὲν ἦτο ἀνθηρά. Ἀλλ’ οἱ πρὶν κυβερνῆται ἠδύναντο νὰ ἐπικαλεσθῶσι, διὰ τὴν ἐπιεικῆ κρίσιν τῆς ἱστορίας, τὸ βραχύβιον τῆς διαμονῆς αὐτῶν ἐν τῇ ἀρχῇ, τὴν ἑκάστοτε σαλευομένην πλειοψηφίαν, καὶ τὴν ἔλλειψιν πλήρους ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τοῦ Στέμματος, ἐνῷ ὁ κ. Τρικούπης οὐδεμίαν τοιαύτην ἐλαφρυντικὴν περίστασιν δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ ὑπὲρ ἑαυτοῦ, καθόσον καὶ χρόνον μακρὸν ἐκυβέρνησε τὸν τόπον, καὶ δουλικωτάτην ὑποστήριξιν εἶχεν ἐκ μέρους τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ πλήρους ἀπελάμβανε τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Στέμματος, καὶ ἑνὶ λόγῳ ἦτο ὁ ὑπὸ τῶν περιστάσεων κεκλημένος ἀνὴρ, ἵνα γείνῃ εὐεργέτης καὶ σωτὴρ τοῦ τόπου του, τὸν ὁποῖον διῴκησεν ἐν τῇ περιόδῳ τοῦ μεγαλειτέρου κοινωνικοῦ ὀργασμοῦ καὶ τῆς εἰς ἀνάπτυξιν τάσεως. Ἀλλὰ, μεθ’ ὅλα ταῦτα, μεθ’ ὅλην τὴν φιλοπονίαν καὶ ἐργασίαν, ἣν ὁμολογουμένως ἀνέπτυξε κατὰ τὴν κυβερνητικὴν αὑτοῦ δρᾶσιν, ὁ πολιτικὸς οὗτος ἀνὴρ ἀπέτυχε, καὶ ἀπερχόμενος τῆς ἐξουσίας, κληροδοτεῖ εἰς τοὺς διαδόχους του ἐρείπια καὶ ναυάγια. Καὶ διατὶ τοῦτο, Κύριοι; διότι ὁ νῦν ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀνελθὼν εἰς τὴν ἀρχὴν, ἠκολούθησεν ὁδὸν ὅλως ἀλλοίαν ἐκείνης, ἣν ἐπηγγέλθη ὅτι θὰ ἠκολούθει, ὅτε εὑρίσκετο ἐκτὸς τῶν πραγμάτων. Ἐκτὸς τῆς ἀρχῆς ὤν, κατήγγελλε τὴν συναλλαγὴν, καὶ ἀπεκάλει τὸ κόμμα τοῦ Κουμουνδούρου κόμμα τοῦ ῥουσφετίου· ἀνελθὼν δὲ εἰς ταύτην, προήγαγε τὴν συναλλαγὴν εἰς σημεῖον τεράστιον, ἐπικίνδυνον καὶ διὰ τὴν πολιτείαν καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν ἡμῶν. Ἐπηγγέλθη ὁ κ. Τρικούπης τὴν παλινόρθωσιν τῶν καταπεπτωκότων νόμων, καὶ καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἐξουσίας αὑτοῦ παρέδωκε καὶ διοίκησιν καὶ δικαιοσύνην ἕρμαιον εἰς τὰς χεῖρας τοῦ φαυλοτάτου φατριασμοῦ. Ἐπηγγέλθη τὴν βελτίωσιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ ἡμῶν συστήματος, καὶ μετὰ ἑπταετῆ κυβέρνησιν αὑτοῦ ἠκούσατε τὸν παρελθόντα χειμῶνα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὸν πρώην ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν, τὸν κ. Θεοτόκην, ἀποκαλοῦντα τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἡμῶν καταστήματα καταγώγια ἀνηθικότητος, διαφθορᾶς καὶ ἀμαθείας. Ἐκήρυξεν ὁ κ. Τρικούπης, ἀναλαμβάνων τὴν ἐξουσίαν τὸ 1883, ὅτι ὁλόκληρος στρατιὰ φυγοδίκων ἐλυμαίνετο τὴν πατρίδα ἡμῶν, διὰ τὴν ἀδιαφορίαν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπιδιώξῃ τὴν σύλληψιν αὐτῶν· καὶ ὅμως κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς δευτέρας αὑτοῦ πρωθυπουργίας ἐκένωσεν ἁπάσας τὰς φυλακὰς τοῦ Κράτους, καὶ ἀπέστειλε τέσσαρας χιλιάδας καταδίκων ἐντὸς τῶν κόλπων τῆς κοινωνίας, ὅπως πορισθῇ δύναμιν ἐξ αὐτῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας ὢν ὁ κ. Τρικούπης, ἐκηρύχθη κατὰ τῆς σπατάλης καὶ ὑπὲρ τῶν οἰκονομιῶν· καὶ κατὰ τὸ 1879, ὅτε ὁ μακαρίτης Κουμουνδοῦρος ἐπέβαλεν ἐλαφρόν τινα φόρον καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἀνεφώνησεν ἐκ τοῦ βήματος τούτου μετ’ ὀργῆς, ὅτι «οὐδὲ ἕνα ὀβολὸν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ πρὸς ἐπιβάρυνσιν τῆς ὑπαρχούσης φορολογίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καθόσον ἡ φορολογικὴ ἀντίστασις αὐτοῦ ἐξηντλήθη». Ἀλλ’ ἀνελθὼν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἐπέβαλεν οὐχὶ ἕνα, οὐδὲ δύο ὀβολοὺς, ἀλλὰ ἑξήκοντα ὅλα ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ! καὶ ὅμως ἐξακολουθεῖ νὰ φρονῇ, ὅτι ἡ φορολογικὴ ἀντίστασις αὐτοῦ δὲν ἐθραύσθη εἰσέτι, καὶ φρονεῖ τοῦτο, διότι κρίνει περὶ τῆς οἰκονομικῆς τοῦ τόπου καταστάσεως ἐκ τῶν ἑκατομμυριούχων, οἱ ὁποῖοι τὸν περιβάλλουσιν εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ διὰ τῶν ὁποίων σήμερον μηχανᾶται νὰ καταστήσῃ δυσχερὲς τὸ οἰκονομικὸν ἔργον τῆς νέας Κυβερνήσεως, καὶ ἐκ τῶν πολυτελῶν μεγάρων, τὰ ὁποῖα δίκην ἀμανιτῶν φυτρόνουσιν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ πρωτευούσῃ! ἀλλ’ ἂς λάβῃ τὸν κόπον νὰ ἐπισκεφθῇ τὰς ἐπαρχίας, ἂς λάβῃ τὸν κόπον νὰ ἐπισκεφθῇ τὴν φίλην αὐτῷ Θεσσαλίαν, τῆς ὁποίας οἱ ἀντιπρόσωποι καὶ ἔφεραν καὶ ὑπεστήριξαν αὐτὸν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, καὶ ἐκεῖ θὰ ἴδῃ τὸν μὲν πληθυσμὸν τῶν πόλεων ἀργὸν καὶ ἀπέλπιδα, ἕνεκα τοῦ ὁσημέραι μαραινομένου ἐμπορίου, ἐκεῖ θὰ ἴδῃ τοὺς χωρικούς πεινῶντας καὶ γυμνητεύοντας, μεγάλας ἐκτάσεις ἀγρῶν μενούσας ἀκαλλιεργήτους, δι’ ἔλλειψιν χειρῶν καὶ χρήματος, τὸν τόκον, ἐφ’ ᾧ δανείζονται οἱ χωρικοὶ διὰ τὰς προχείρους ἀνάγκας αὐτῶν, ἀναβιβασθέντα εἰς 36 καὶ 40 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν τὸ ἔτος, τὴν ἀξίαν τῆς Θεσσαλικῆς γῆς ἐκπεσοῦσαν εἰς τὸ ¼ ἐκείνης, ἣν εἶχε κατὰ τὴν ἄνοδον τοῦ Τρικούπη ἐπὶ τὰ κοινὰ, καὶ τέλος ἐκεῖ θὰ ἴδῃ τὸν πληθυσμὸν ὁσημέραι ἀραιούμενον, ἐκπατριζομένων τῶν κατοίκων, ὅπως εὕρωσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐργασίαν καὶ ἄρτον, τὸν ὁποῖον δὲν εὑρίσκουσιν εἰς τὴν πατρίδα των,—ἄρτον εἰς τὴν Θεσσαλίαν, Κύριοι! Μόνον ἐκ τῆς κώμης Μακρυνίτσης ἀνεχώρησαν τὸ παρελθὸν ἔτος 245 σφριγηλοὶ νέοι, 245 ἀκριβῶς, μὲ ἰσάριθμα διαβατήρια, τεθεωρημένα ὑπὸ τοῦ Ῥωσσικοῦ Προξενείου, καθότι ἡ ἄστοχος φορολογία ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν δερμάτων καὶ ἐπὶ τοῦ πευκοφλοιοῦ κατέστησε τὰ βυρσοδεψικὰ καταστήματα τοῦ χωρίου ἀνίκανα νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τὰ ὁμοίας φύσεως ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ Ἰωαννίνοις, ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου ἠναγκάσθησαν νὰ ἀναστείλωσι καὶ ἐγκαταλείψωσι τὰς ἐργασίας αὐτῶν. Ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας ὧν ὁ κ. Τρικούπης, κατήγγειλε τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων, καὶ ἀπεκάλεσεν αὐτὸ χρεωκοπικὸν, καὶ ὅμως, καταλαβὼν ταύτην, συνωμολόγησεν, οὐχὶ ἅπαξ, οὐχὶ δὶς, ἀλλὰ τρὶς καὶ τετράκις 120 ἑκατομμύρια, ὑπὸ περιστάσεις μὲν πολὺ εὐνοϊκωτέρας, ἀλλ’ ὑπὸ ὅρους πολὺ χείρονας ἐκείνων, ὑφ’ οὓς συνωμολογήθη τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων· καθόσον ἐκεῖνο μὲν, καίτοι συναφθὲν ἐν καιρῷ ἐπιστρατείας, ἐκαλύφθη δὶς καὶ τρὶς, τὰ δὲ δάνεια τοῦ κ. Τρικούπη, καίτοι ἐν καιροῖς εἰρηνικοῖς συναφθέντα, ἔλαμψαν διὰ τὴν λαμπρὰν αὐτῶν ἀποτυχίαν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἔκειτο ἡ ἐπιτυχία, κατὰ τὴν ὀξύμωρον φράσιν τοῦ κ. Τρικούπη. Καὶ τὸ μὲν δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων παρηκολούθησεν ἡ ἵδρυσις εὐεργετικοῦ καταστήματος εἰς τὸν τόπον τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς Τραπέζης· τὸ δὲ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων ἐπέβαλεν εἰς ἡμᾶς τὴν παραδοχὴν τῆς κατασκευῆς τῶν τριῶν θωρηκτῶν, ποιότητος καὶ ἀξίας καὶ ἐξοπλισμοῦ τοιούτου, οἷον ὑπηγόρευσεν ἡμῖν ἡ Προεξοφλητικὴ Τράπεζα τῶν Παρισίων καὶ ἐφόρτωσεν εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐπὶ 75 ἔτη τὸ μονοπώλιον ὡρισμένων εἰδῶν τοῦ ἐμπορίου. Ἕνεκα δὲ τῆς πολλαπλασιάσεως ταύτης τῶν δανείων ἐξωγκώθη ἐπὶ τοσοῦτον ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους, ὥστε εἶναι ζήτημα, ἐὰν, μὲ ὅλους τοὺς βαρυτάτους φόρους, τοὺς ὁποίους πληρόνομεν, θὰ δυνηθῶμεν διαρκῶς ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἐπέῤῥιψεν ἡμῖν ἡ στρεβλὴ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ· διότι οἰκονομικὴ πολιτικὴ, στηριζομένη ἐπὶ τῆς σπατάλης, ἐπὶ βαρέων καὶ καταθλιπτικῶν φόρων, πιεζόντων τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον, καὶ ἐπὶ δανείων συνομολογηθέντων πρὸς κάλυψιν τῶν αἰωνίων ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν δύναται νὰ καταλήξῃ, εἰμὴ ἐκεῖ, ὅπου κατέληξε, καὶ ἐκεῖ, ὅπου πιθανῶς θὰ καταλήξῃ, εἰς τὴν πενίαν καὶ ἐξάντλησιν τοῦ λαοῦ, καὶ εἰς τὴν χρεωκοπίαν τοῦ δημοσίου ταμείου. Ὥστε ὀψέποτε, Κύριοι, ὅπερ ἀπεύχομαι ἐκ καρδίας, περιστῶμεν εἰς τὴν σκληρὰν ἀνάγκην νὰ ἀποσείσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν, ἡ μόνη αἰτία τοῦ ἐθνικοῦ τούτου δυστυχήματος θὰ ἦναι ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως. Τὰ ἐπὶ τοῦ κ. Τρικούπη συνομολογηθέντα δάνεια, Κύριοι, διαιροῦνται εἰς τρεῖς κατηγορίας, εἰς δάνεια πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἰς δάνεια πρὸς μετατροπὴν ἄλλων δανείων προγενεστέρων, καὶ εἰς δάνεια πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων καὶ ἄλλων δημοσίων ἔργων. Εἰς τὴν πρώτην ὑπάγονται τὰ δάνεια τῶν 170 καὶ 135 ἑκατομμυρίων· καὶ συγκαταριθμῶ καὶ τὸ δεύτερον τοῦτο, καθότι εἶναι ἄμεσος συνέπεια τῆς ἀποτυχίας ἐκείνου. Συνωμολόγησε λοιπὸν δάνεια 235 ἑκατομμυρίων, καθόσον τὰ 70 τῶν 170 συνεχωνεύθησαν εἰς τὰ 135, ἐκ τῶν ὁποίων, ἐὰν ἀφαιρέσητε τὰ 30 ἑκατομμύρια, χρησιμεύσαντα εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ στόλου, τὰ λοιπὰ ἐπετάχθησαν εἰς τὴν θάλασσαν, διότι μέρος μὲν ἐχρησίμευσε πρὸς κάλυψιν ἐλλειμμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ δὲ ἄλλο πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὴν ὁποίαν ἔχομεν καὶ θὰ ἔχωμεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἰς τὴν ῥάχιν μας· καὶ θὰ τὴν ἔχωμεν, Κύριοι, διότι ἡ ἀναγκαστικὴ ἡμῶν κυκλοφορία εἶναι οὕτω συνυφασμένη μετὰ τῆς ἐμπορικῆς, βιομηχανικῆς καὶ γεωργικῆς ἡμῶν κινήσεως, ὥστε ἡ ἄρσις αὐτῆς θὰ ἔχῃ θλιβερωτάτας συνεπείας διὰ τὸν τόπον· καὶ τοῦτο κατεδηλώθη τὸ 1884, ὅτε, ἀρθείσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἴχαμεν τὴν χρεωκοπίαν συλλήβδην πάντων τῶν ἐμπόρων τοῦ Πειραιῶς, τὴν καταστροφὴν τῆς βιομηχανίας αὐτοῦ καὶ τὴν νέκρωσιν πάντων τῶν ἐμπορικῶν κέντρων τῆς Ἑλλάδος. Πρὸς τοῦτο ἀποβλέποντα ἄλλα Κράτη, πλουσιώτερα καὶ εὐδαιμονέστερα ἡμῶν, ἀνέχονται χρονίως τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐν αὐτοῖς, ὡς ἡ Ρωσσία καὶ ἡ Αὐστρία· καὶ ἡ Ἰταλία δὲ, ἀφοῦ ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐδέχθη αὐτὴν, ἀπεφάσισε τέλος νὰ τὴν ἄρῃ, ἀφοῦ ὅμως πρῶτον ὁ τότε ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ὁ κ. Μαλλιάνης, ἔλαβε πάντα τὰ προφυλακτικὰ μέτρα, ὅπως ἡ ἐκ τῆς ἄρσεως ταύτης προελευσομένη δόνησις ἔσται ὀλιγώτερον βιαία, ὀλιγώτερον ἐπιβλαβής· καὶ ὅμως, παρ’ ὅλα ταῦτα, ἐν συναυλίᾳ σήμερον αἱ ἰταλικαὶ ἐφημερίδες ζητοῦσι τὴν ἐπαναφορὰν ταύτης. Λυποῦμαι δὲ, Κύριοι, σφόδρα, διότι καὶ ἐγώ εἰμι εἷς ἐκ τῶν ψηφισάντων τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὡς ἀπαρχὴν καί πως αἰτίαν τῆς ὅλης οἰκονομικῆς καταστροφῆς, ἐν ᾗ καταποντιζόμεθα σήμερον· ἀλλὰ νήλυς τότε ἐν τῇ Ἑλλάδι, δὲν ἠδυνάμην νὰ γνωρίζω τὴν στενὴν σχέσιν, ἥτις ὑπῆρχε μεταξὺ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ τῆς οἰκονομικῆς κινήσεως τοῦ τόπου. Ἡ δευτέρα κατηγορία, Κύριοι, περιλαμβάνει τὰ δάνεια τὰ συνομολογηθέντα πρὸς μετατροπὴν δανείων μεγαλειτέρου τόκου εἰς τοιαῦτα μικροτέρου· ἐπεχείρησε δὲ ταῦτα ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, ὅπως ἐπιφέρῃ ἀνακούφισίν τινα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους, καὶ τῷ ὄντι ἐκ τῆς μετατροπῆς ταύτης ἐπετεύχθη ἐλάττωσις κατὰ ἑκατομμύριά τινα εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐδανείσθημεν οὐχὶ τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαῖον πρὸς μετατροπὴν, ἀλλὰ καὶ δεκάδας ἑκατομμυρίων περισσότερα πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων, διὰ τοῦτο ἡ ἐκ τῆς μετατροπῆς προελθοῦσα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἀνακούφισις κατήντησεν ὅλως ἀνεπαίσθητος καὶ ἀσήμαντος. Ὀφείλει δέ τις νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι πάντα τὰ ἐπὶ Τρικούπη συνομολογηθέντα δάνεια δὲν συνωμολογοῦντο εἰς τὸ ποσὸν τὸ ἐπαρκοῦν πρὸς ὃν ἐγένοντο σκοπόν, ἀλλ’ εἰς αὐτὸ προσετίθετο καί τις αὔξησις, ἧς τὸ ποσὸν ἐχρησίμευεν ὡς ἀποθεματικὸν κεφάλαιον διὰ τὰ ἑκάστοτε παρουσιαζόμενα ἐλλείμματα. Ἡ τρίτη κατηγορία, Κύριοι, περιλαμβάνει τὰ δάνεια τὰ συνομολογηθέντα διὰ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμων. Δὲν ψέγω, Κύριοι, τὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν, ἀπ’ ἐναντίας θεωρῶ αὐτὴν εὐεργετικωτάτην διὰ πάντα τρόπον. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τῆς διευθύνσεως τῶν σιδηροδρομικῶν ἡμῶν γραμμῶν. Ἐγὼ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἡ σιδηροδρομικὴ ἡμῶν συγκοινωνία ὤφειλε νὰ ἑνώσῃ τὰς μεσογείους μὲ τὰς παραλίους ἡμῶν πόλεις. Ἐκεῖ δὲ, ὅπου αἱ ἀποστάσεις ἦσαν μακραὶ, θὰ ἤρκουν καὶ ἁπλαῖ ὁδοὶ, ἢ τὸ πολὺ ἱπποσιδηρόδρομοι. Ἐνῷ, ὅπως ἔχουν νῦν τὰ πράγματα, φοβοῦμαι, μήπως ἡ μεγάλη μεσόγειος ἡμῶν γραμμὴ, ἡ ἀπὸ Καλαμῶν μέχρι τῶν μεθορίων, καταστήσῃ περιττὴν τὴν ἀκτοπλοΐαν μας καὶ καταστρέψῃ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἡμῶν ναυτιλίαν. Εἶναι δὲ λυπηρὸν, Κύριοι, ἀφοῦ κατεστρέψαμεν τὴν ἱστιοφόρον ἡμῶν ναυτιλίαν καὶ ἐξεδιώξαμεν δέκα χιλιάδας ναυτῶν εἰς τὴν Ἀμερικὴν, νὰ καταστρέψωμεν καὶ τὴν ἀτμοπλοϊκὴν ἡμῶν ναυτιλίαν, καὶ οὕτω νὰ ἀποστρέψωμεν τὸ πρόσωπον ἡμῶν ἀπὸ τῆς θαλάσσης, ἀπὸ τοῦ στοιχείου δηλ. ἐκείνου, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐγεννήθημεν, ἠνδρώθημεν καὶ ἐμεγαλουργήσαμεν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῶμεν νὰ συνεχίσωμεν τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν βίον καὶ τὴν πολιτικὴν ἡμῶν ἀνεξαρτησίαν. Ναὶ, Κύριοι, ὀφείλομεν νὰ πεισθῶμεν πάντες, καὶ κυβερνῆται καὶ κυβερνώμενοι, ὅτι τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος κεῖται ἐν τῇ θαλασσίᾳ ἡμῶν ἐπικρατήσει. Διὰ τοῦτο δὲν δύναμαι, εἰμὴ μετ’ ἐπαίνου νὰ μνημονεύσω ἐνταῦθα τῆς πρωτοβουλίας τῆς Ἑλληνικῆς κοινότητος τῆς Ἀλεξανδρείας, ἥτις ἀπεφάσισε νὰ καταθέσῃ δι’ ἐράνου τρία ἑκατομμύρια φράγκων, ἵνα κατασκευάσῃ τορπιλλοβόλα καὶ δωρήσῃ αὐτὰ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Εἴθε τὸ παράδειγμα τοῦτο νὰ μιμηθῶσι καὶ ἄλλαι Ἑλληνικαὶ κοινότητες! Εἴθε αἱ μέλλουσαι δωρεαὶ τῶν Ἑλλήνων πατριωτῶν νὰ τείνωσιν εἰς τὸ μέλλον εἰς τὴν ταχεῖαν καὶ τελείαν ναυτικὴν ἡμῶν ἐξάρτησιν! Ὅταν δὲ σὺν Θεῷ συντελεσθῇ ἡ τελεία ἐθνικὴ ἡμῶν ἀποκατάστασις, ἔχομεν καιρὸν τότε νὰ ἀνεγείρωμεν Ἀκαδημίας καὶ Βιβλιοθήκας καὶ ἄλλα οἰκοδομήματα, τῶν ὁποίων ἡ χρησιμότης δὲν εἶναι ἄλλη ἢ ἐξωραϊσμὸς τῆς πρωτευούσης. Ὀφείλει δὲ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ πᾶσαν μέριμναν περὶ τοῦ ναυτικοῦ, διπλασιάζουσα ἐν ἀνάγκῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐπιβάλλουσα φόρους εἰδικοὺς διὰ τὴν ναυτικὴν ἡμῶν σύνταξιν. Πιστεύω δὲ, ὅτι ὁ λαὸς θέλει πληρώσει ἀγογγύστως τοὺς φόρους τούτους, διότι ἐνθουσιᾷ ὑπὲρ τοῦ ναυτικοῦ μεγαλείου τοῦ ἔθνους. Καὶ εὐλόγως· διότι μία ναυτικὴ ἡμῶν σοβαρὰ ἐπίδειξις ἐνώπιον τῆς Σμύρνης ἢ τῆς Θεσσαλονίκης θὰ διδάξῃ τὴν γείτονα ἡμῶν Δύναμιν νὰ ἦναι εὐλαβεστέρα πρὸς τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ἀξιώσεις ἡμῶν. Φρονῶ δὲ, Κύριοι, ὅτι ἐπέστη ἡ ὥρα, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν ἱδρύσεως ἀληθῶς μεγάλης ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, καὶ λέγω ἀληθῶς μεγάλης, κατ’ ἀντιδιαστολὴν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀπεφάσισεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ γνωστοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἄριστα ἔπραξεν ἡ πρώην Ἀντιπολίτευσις, μὴ ψηφίσασα, καθότι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ ἡμῶν ἑταιρία, μέλλουσα νὰ συναγωνισθῇ ἐν τῇ ἐξυπηρετήσει τοῦ διεθνοῦς ἐμπορίου πρὸς τὰς ὑπαρχούσας μεγάλας εὐρωπαϊκὰς ἑταιρίας, ὀφείλει νὰ ἀπαρτίζηται ἐκ μεγάλων καὶ ταχυπλόων σκαφῶν, ὅπως τοιαῦτα εἶναι τὰ ἀπαρτίζοντα τὰς μνημονευθείσας ἀτμοπλοΐας. Ὀφείλει δὲ ἡ διοργάνωσις τῆς ἑταιρίας νὰ ἦναι τοιαύτη, ὥστε τὰ πληρώματα αὐτῆς νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἐφεδρεία τῆς ναυτικῆς ἡμῶν δυνάμεως. Ὁποίαν δὲ χρησιμότητα δύναται νὰ παράσχῃ, εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας συνετέλεσαν οὐκ ὀλίγον τὰ πληρώματα καὶ τὰ σκάφη τοῦ αὐστριακοῦ Λόϋδ. Συναφῆ πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους εἶναι τὰ κατασκευασθέντα δημόσια ἔργα ἐπὶ τῆς πεσούσης Κυβερνήσεως. Δὲν εἶναι ἐμὸν ἔργον νὰ ἐπισκοπήσω ἐνταῦθα πάντα τὰ ἐπὶ τοῦ κ. Τρικούπη κατασκευασθέντα δημόσια ἔργα ἐν Ἑλλάδι· θὰ ποιήσωμαι ὅμως βραχεῖαν τὴν ἀνάλυσιν τῶν πολυθρυλήτων ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς Θεσσαλίας. Ἐκ ταύτης θὰ ἐννοήσητε, Κύριοι, πότε ἐπεχειροῦντο, πῶς προϋπελογίζοντο καὶ ποία ἡ χρησιμότης τῶν ἔργων τούτων. Πρώτην φορὰν ἐγένετο λόγος περὶ τῆς κατασκευῆς ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ κατὰ τὴν ἐπαναληπτικὴν ἐκλογὴν τῆς δεκάτης ἐννάτης Ἰουλίου τοῦ 1888. Ἀνεκοινώθη τότε ἐν τῇ «Παλιγγενεσίᾳ» μελέτη περὶ κατασκευῆς ὑδραυλικῶν ἔργων, ἡ ἀνάγνωσις τῆς ὁποίας μὲ ἔπεισεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ σοβαροῦ πράγματος, διότι ἐκεῖ ἀνεγράφετο, ὅτι ἐκ τῶν ὑδάτων τοῦ Ἐνιπέως, ὅστις κατὰ τοὺς ὀκτὼ μῆνας τοῦ ἔτους δὲν ἔχει ἀρκετὸν ὕδωρ, ἵνα κορέσῃ τὴν δίψαν τῶν διαιτωμένων βατράχων, θὰ ἠρδεύετο τὸ Φαρσάλιον πεδίον ἐν καιρῷ ἀνομβρίας. Ἐν τῇ ἑπομένῃ δὲ ἀμέσως τότε Συνόδῳ ἐψηφίσθη νόμος περὶ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς Θεσσαλίας, δι’ οὗ ἐπετρέπετο εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ χάριν τούτων δάνειον δώδεκα ἑκατομμυρίων, τοῦ ὁποίου οἱ τόκοι θὰ ἐξυπηρετοῦντο ὑπὸ φόρου τῶν Θεσσαλικῶν προϊόντων. Ὁ νόμος οὗτος, κοιμηθεὶς ἐπὶ πολὺ, ἐξύπνησεν ἑβδομάδας τινὰς πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς δεκάτης τετάρτης Ὀκτωβρίου, ὅτε προεκηρύχθη μειοδοτικὴ δημοπρασία διὰ τὴν κατασκευὴν ὑδραυλικῶν ἔργων μεταξὺ τῶν χωρίων Καλυβίων καὶ Ζάρκου. Ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἔργων τούτων ἐγένετο διὰ πέντε ἑκατομμύρια, κατεκυρώθησαν δὲ ἀντὶ τριῶν, καὶ ἂν δὲν παρενέπιπτεν Ἰταλός τις ἐργολάβος, θὰ κατεκυροῦντο ἀντὶ τεσσάρων ἑκατομμυρίων εἰς τὸν μειοδοτήσαντα ἐργολάβον κ. Σταματόπουλον, καὶ οὕτω θὰ ἐζημιοῦτο τὸ Δημόσιον ἓν σωστὸν ἑκατομμύριον. Ἀλλὰ τί σκοπεῖται, Κύριοι, νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῶν ὑδραυλικῶν τούτων ἔργων; Σκοπεῖται ἡ ἀποστράγγισις τῶν ἑλῶν Βούλας, Κουλοκοτοῦ καὶ Κολοκυθᾶς καὶ ἡ ἄρδευσις τῶν ἀποκαλυφθησομένων γαιῶν ἐκ τῶν ὑδάτων τοῦ Πηνειοῦ. Δὲν ἐξετάζω, Κύριοι, ὁπόσαι θὰ ἦναι αἱ ἀποκαλυφθησόμεναι γαῖαι, διότι, ὁσαιδήποτε καὶ ἂν ἦναι αὗται, δὲν θὰ ἀνήκωσιν οὔτε εἰς τὸ Δημόσιον, οὔτε εἰς τὸν Θεσσαλικὸν λαὸν, ἀλλὰ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν πέριξ χωρίων. Εἶναι δὲ λογικὸν, Κύριοι, νὰ δαπανήσῃ ὁ Θεσσαλικὸς λαὸς τρία ἑκατομμύρια δραχμῶν, διὰ νὰ ἀποκαλυφθῶσι γαῖαι ἀνήκουσαι εἰς ἰδιοκτήτας, οἵτινες οὐδὲ κἂν μένουσιν ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ, ἀλλ’ ἀποκομίζουσι κατ’ ἔτος χιλιάδας λιρῶν, προϊὸν τῆς θεσσαλικῆς γῆς καὶ τοῦ ἱδρῶτος τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ, ἵνα δαπανήσωσιν αὐτὰς εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἔνθα διαμένουσι; Θὰ ἦτο δὲ χιλιάκις προτιμότερον, Κύριοι, ἂν τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα ἐχρησίμευον ὡς βάσις ἱδρύσεως Γεωργικῆς Τραπέζης, δι’ ἧς καὶ μόνης θὰ δυνηθῶμεν νὰ καταστήσωμεν ἰδιοκτήτας τοὺς γεωργοὺς τῆς Θεσσαλίας. Πρὸς τοῦτο θὰ προτείνωμεν εἰς μεταγενεστέρας συνεδριάσεις, ὅπως τὰ διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα προωρισμένα χρήματα μετατραπῶσιν εἰς ἵδρυσιν Γεωργικῆς Τραπέζης, καὶ οὕτω δυνηθῶμεν νὰ διπλασιάσωμεν τὰ προϊόντα ἡμῶν, οὐχὶ μόνον πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ τόπου, ἀλλὰ πρὸς τὸ συμφέρον ὅλης τῆς Ἑλλάδος. Διότι, ἅμα καταστῇ ἐπαρκὴς ἡ παραγωγὴ τῆς Θεσσαλίας, ὅπως διαθρέψῃ τὸν ἑλληνικὸν πληθυσμὸν, δὲν θὰ ἀναγκαζώμεθα ν’ ἀποστέλλωμεν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν 30 ἑκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος πρὸς ἀγορὰν ξενικοῦ σίτου. Πιστεύω, Κύριοι, ὅτι ἐξηγοῦμαι ἐνώπιον ὑμῶν τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔφερε τὸν τόπον τὸ κυβερνητικὸν σύστημα τοῦ πεσόντος Πρωθυπουργοῦ. Ἐπὶ τοῦ κυβερνητικοῦ τούτου συστήματος προσεκλήθη νὰ φέρῃ τὴν ἐτυμηγορίαν αὐτοῦ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν δεκάτην τετάρτην Ὀκτωβρίου. Ἦτο αὕτη βαρεῖα καὶ καταδικαστικὴ, βαρυτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ λαὸς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ κυβερνητικοῦ συστήματος τὴν ἑβδόμην Ἀπριλίου. Φαίνεται ὅτι τὸ πρῶτον ἐκεῖνο μάθημα δὲν ἦτο ἀρκετὸν, καὶ ὁ λαὸς ἔδωκε τῷ κ. Τρικούπῃ δεύτερον, διδακτικώτερον καὶ ὁριστικώτερον. Εἴθε τοῦτο νὰ τῷ χρησιμεύσῃ διὰ τὸ μέλλον. Ἀλλὰ καταψηφίζων τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Τρικούπη ὁ λαὸς, προσεδείκνυε καὶ τὸ πρόγραμμα, μὲ τὸ ὁποῖον ἐννοεῖ νὰ διοικηθῇ ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Καταψηφίζων τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Τρικούπη ὁ λαὸς, ἔλεγε: «δὲν θέλω πλέον φατριαστικὴν διοίκησιν, οὐδὲ δικαιοσύνην καμπτομένην πρὸ τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας· δὲν θέλω ψευδοπαιδείαν καὶ ἡμιμάθειαν· δὲν θέλω σύγχυσιν τῶν ὑπὸ τοῦ συστήματος διακεκριμένων ἐξουσιῶν· δὲν θέλω εἰκονικοὺς προϋπολογισμοὺς, ἰσοζυγοῦντας μὲν ἐν τῷ χάρτῃ, ἀλλὰ χάσκοντας κατὰ πολλὰ ἑκατομμύρια ἐν τῇ πραγματικότητι· δὲν θέλω στρατιωτικὴν καὶ ναυτικὴν παραλυσίαν, οὐδὲ ταπεινόφρονα καὶ δουλικὴν πολιτικὴν ἀπέναντι τῆς Πύλης. Θέλω νὰ ἀναῤῥιπισθῇ ἡ μεγάλη ἰδέα, δι’ ἧς καὶ μόνης τὸ μικρὸν καὶ μαραινόμενον Ἑλληνικὸν Βασίλειον θὰ γείνῃ μεγάλη καὶ κραταιὰ Ἑλλάς.» Βαδίσατε λοιπὸν, κύριοι Ὑπουργοὶ, θαραλέως εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀνωτέρω προγράμματος. Οὐχὶ πλέον τὸ τί ἐγίνετο, ἀλλὰ τί δέον γενέσθαι, ὅπως ἀποκτήσωμεν ἐντὸς ὀλίγου ἀληθῆ παιδείαν, ἀληθῆ δικαιοσύνην, ἀληθεῖς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς δυνάμεις, ἀληθὲς οἰκονομικὸν ἰσοζύγιον. Ἐστὲ δὲ βέβαιοι, ὅτι ἐν τῇ τοιαύτῃ ὑμῶν ἐνεργείᾳ θέλει σᾶς παρακολουθήσει ἡ ἀγάπη καὶ ἡ ὑποστήριξις σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§12ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τριῶν ἐτῶν τὸ κατασκευασθὲν τμῆμα τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Μανωλάδος μέχρι Πύργου κατέλαβε πολλὰς γαίας ἀμπέλων καὶ σταφιδαμπέλων διαφόρων ἰδιοκτητῶν, δυνάμει τοῦ περὶ ἀπαλλοτριώσεως νόμου. Καίτοι τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Συντάγματος ῥητῶς λέγει, ὅτι «οὐδεὶς στερεῖται τῆς περιουσίας του, εἰμὴ διὰ δημοσίαν ἀνάγκην προσηκόντως ἀποδεδειγμένην, ὅπως καὶ ὁπόταν ὁ νόμος ὁρίζῃ, πάντοτε ὅμως μετὰ προηγουμένην ἀποζημίωσιν», ἡ ἀποζημίωσις αὕτη δὲν ἐδόθη οὐδὲ μετὰ τριετίαν. Ἡ ἐργολάβος ἑταιρία ἐξετέλεσε πᾶσαν σχετικὴν αὐτῆς ὑποχρέωσιν, ἤτοι παρέδωκεν εἰς τὸ σιδηροδρομικὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ κτηματολόγιον τῶν καταληφθέντων κτημάτων, ὡς καὶ σημείωσιν τῶν ὀνομάτων τῶν διαφόρων ἰδιοκτητῶν, ὧν τὰ κτήματα κατελήφθησαν, ἡ δὲ προκάτοχος Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον καὶ ἐψηφίσθη ἡ ἀπαιτουμένη δαπάνη διὰ τὰς ἀποζημιώσεις ταύτας. Ἀλλ’ ὅπως ἐκτελεσθῶσιν αἱ ἀποζημιώσεις αὗται, ἀπαιτεῖται νὰ προηγηθῇ καὶ ἡ διεκπεραίωσις, οὕτως εἰπεῖν, μιᾶς ὁλοκλήρου διαδικασίας, συνισταμένης εἰς τὴν ἀποστολὴν ἐπιτροπῆς, ὅπως ἐκτιμήσῃ τὰ κτήματα, τὰ καταληφθέντα ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκτιμήσεως ταύτης ἐκδοθῶσι τὰ σχετικὰ ἐντάλματα, τὰ ὁποῖα θὰ κοινοποιηθῶσι πρὸς τοὺς ἐνδιαφερομένους, ἵνα ἀποζημιωθῶσι. Διὰ τὴν διεκπεραίωσιν τῆς ἐργασίας ταύτης ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔδειξεν ἀσύγγνωστον ἀδιαφορίαν, καίτοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι οὐδὲ τὸ παρὰ μικρὸν παρενέβαλον πρόσκομμα εἰς τὴν κατάληψιν τῶν κτημάτων των ὑπὸ τῆς ἐργολάβου ἑταιρίας πρὸς ἐπίσπευσιν τῆς ἐργασίας ταύτης. Πολλαὶ ἐπανειλημμένως ὑπεβλήθησαν ἀναφοραὶ εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, καὶ ἰδιαίτεραι παραστάσεις ἐγένοντο, ἀλλ’ αὕτη ἔβυσε τὰ ὦτα καὶ ἐδείχθη καὶ ἰχθύος ἀφωνοτέρα εἰς τὰς δικαίας καὶ εὐλόγους αἰτήσεις τῶν συμπολιτῶν μου· ἀλλ’ ἐπέπρωτο τὴν σιγὴν ταύτην τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως νὰ διακόψῃ πολιτικὴ κερδοσκοπία· ὅτε ἐπρόκειτο νὰ διεξαχθῇ ἡ ἐπαναληπτικὴ βουλευτικὴ ἐκλογὴ μεταξὺ τοῦ ὑποψηφίου τῆς τότε Κυβερνήσεως κ. Λεωνίδα Πετιμεζᾶ καὶ τοῦ ὑποψηφίου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κ. Κοντογούρη, πολλοὶ Καλαβρυτινοὶ ἀπῄτησαν (καθόσον τὸ ⅓ τῶν κτημάτων τούτων ἀνήκει εἰς Καλαβρυτινοὺς) παρὰ τοῦ συμπολίτου των κ. Πετιμεζᾶ, ὅπως ἐργασθῇ παρὰ τῇ Κυβερνήσει καὶ ἀποσταλῇ ἐπιτροπὴ διὰ τὴν ἐκτίμησιν τῶν κτημάτων των· καὶ τῷ ὄντι διετάχθη ὁ τότε νομάρχης κ. Τσαγκαράκης μετὰ τοῦ νομομηχανικοῦ κ. Ζαφειρίου καὶ τοῦ ἐφόρου Ἠλείας κ. Γετίμη καὶ μετέβησαν, ὅπως ἐργασθῶσιν εἰς τὴν ἐκτίμησιν ταύτην. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀπέτυχεν ὁ ὑποψήφιος τῆς τότε Κυβερνήσεως, ἐπέπρωτο ν’ ἀποτύχῃ καὶ ἡ ἐκδρομὴ τῆς ἐπιτροπῆς· καθόσον διετία ἔκτοτε παρῆλθε, καὶ αἱ πράξεις αὐτῆς δὲν ἦλθον εἰς φῶς. Κατὰ τὸ ἐκπνεῦσαν τοῦτο χρονικὸν διάστημα πάλιν ὑπεβλήθησαν νέαι ἀναφοραὶ εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν ἀλλὰ καὶ ταύτας ἡ αὐτὴ σιγὴ ὑπεδέχθη ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλ’ ἀνάγκη πολιτικὴ νέα ἐξηνάγκασε τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος, τοῦ μήπω ὅμως ἐκτελεσθέντος. Ὁ δήμαρχος Ἀροανείας καὶ οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Σαβανοὺς τῶν Καλαβρύτων καί τινες ἄλλοι Καλαβρυτινοὶ ἔθεντο ὡς ὅρον, ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, τῆς συνδρομῆς των εἰς τοὺς ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους τὴν προηγουμένην ἐκτίμησιν καὶ ἀποζημίωσιν τῶν ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου καταληφθέντων κτημάτων των. Ἐσπευσμένως λοιπὸν ἡμέρας τινὰς πρὸ τῶν ἄρτι διεξαχθεισῶν ἐκλογῶν ἀποστέλλεται νέα ἐπιτροπή, ὅπως συμπληρώσῃ, οὕτως εἰπεῖν, τὰς ἐργασίας τῆς προηγουμένως ἀποσταλείσης καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἐκτίμησιν τῶν καταληφθέντων κτημάτων. Μετέβην εἰς τὸ σιδηροδρομικὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐζήτησα πληροφορίας, ἂν τῷ ὄντι ἡ δευτέρα αὕτη ἐκδρομὴ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης παρέσχε τελεσφορώτερα ἀποτελέσματα τῆς πρώτης, δυστυχῶς ὅμως ἐβεβαιώθην, ὅτι τὰ ἀπὸ τοῦ 65ου μέχρι τοῦ 84ου χιλιομέτρου καταληφθέντα ὑπὸ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς κτήματα εἰσέτι δὲν ἐξετιμήθησαν. Λυποῦμαι πολύ, διότι δὲν εἶναι παρών οὐδὲν μέλος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅπως τὸ ἐρωτήσω, ἐὰν γνωρίζῃ, καὶ ἂν δὲν γνωρίζῃ, νὰ τὸ διαβεβαιώσω, ὅτι οἱ δυστυχεῖς ἐκεῖνοι συμπολῖταί μου διὰ τὴν ἀπόκτησιν τῶν γαιῶν ἐκείνων ἐδανείσθησαν τὰ χρήματα πρὸς 20%, καὶ ἐκαλλιέργουν τὰς γαίας ταύτας τρώγοντες ξηρὸν ἄρτον καὶ ὕδωρ, ὅπως ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς βαρείας ὑποχρεώσεις τῶν τοκογλυφικῶν δανείων, καὶ ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀντί, ὡς ὤφειλε, νὰ φροντίσῃ, ὅπως ἐνισχύσῃ τὴν κτηματικὴν τάξιν, ἵνα δυνηθῇ αὕτη νὰ πορίζηται μείζονα ὀφέλη ἐκ τῆς ἐργασίας της, ἐξ ἐναντίας ἐστέρησε τοὺς κτηματίας τούτους καὶ τῶν ἐκ τῶν κτημάτων αὐτῶν εἰσοδημάτων ἐπὶ τριετίαν ὁλόκληρον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἀξιοσέβαστον κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τῆς ταχείας ἀποστολῆς ἐπιτροπῆς πρὸς ἐκτίμησιν τῶν ἀνωτέρω κτημάτων. Πρὸ τριῶν ἐτῶν ἀνέλαβε διὰ δημοπρασίας τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος Κυλλήνης ὁ κ. Μάτσας, συμβληθεὶς νὰ παραδώσῃ τὸ ἔργον τοῦτο μέχρι τῆς ἑβδόμης προσεχοῦς Μαρτίου. Καίτοι ἡ λῆξις τῆς ταχθείσης προθεσμίας προσεγγίζει, ἐν τούτοις τὸ ἔργον ὄχι μόνον δὲν πλησιάζει εἰς τὴν περάτωσιν, ἀλλὰ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι οὔτε κἄν σχεδὸν ἤρχισεν, ἡ δὲ λιμενικὴ ἐπιτροπή, ἥτις ὤφειλε νὰ εἰδοποιήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως ὑποχρεώσῃ τὸν ἐργολάβον νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς ἐργασίας, τὰς ὁποίας οὗτος ἐξ ἀπήνης διέκοψεν, ἐξ ἐναντίας ἐβράδυνε μέχρι πρὸ μηνὸς περίπου, ὅτε προσεκλήθη πρὸς τοῦτο. Εἰδοποιηθεὶς περὶ τούτου παρὰ τοῦ ἐν τῇ λιμενικῇ ἐπιτροπῇ ἀντιπροσώπου τοῦ δήμου μου κ. Γ. Σαραντοπούλου, μετέβην παρὰ τῷ ἁρμοδίῳ ὑπαλλήλῳ κ. Γαζῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἔκαμα τὰς δεούσας παραστάσεις, καὶ τὸν παρεκάλεσα, ὅπως προσκαλέσῃ τὸν κ. Μάτσαν εἰς ἀπολογίαν. Ὁ κ. Μάτσας ἐκλήθη τῷ ὄντι εἰς ἀπολογίαν, καὶ εἶπε, δικαιολογούμενος, ὅτι δὲν ἔπαυσε τὰς ἐργασίας ἐν τῷ λιμένι Κυλλήνης, ἀλλ’ ὅτι ὁ καιρὸς δὲν τῷ ἐπιτρέπει νὰ ἐργασθῇ, καὶ ὅτι ἐξακολουθεῖ κατασκευάζων ὀγκολίθους. Εἶναι ἀληθές, ὅτι, ἀφ’ ἧς ὁ κ. Μάτσας ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου, μόλις περὶ τοὺς τριακοσίους ὀγκολίθους ἔχει κατασκευάσει, δηλ. ἀνὰ ἕνα καθ’ ἑκάστην ἑβδομάδα, δὲν ἀπέχει ὅμως καὶ πολὺ τῆς ἀληθείας ἡ διαβεβαίωσις, ὅτι, ἐὰν μετὰ τῆς αὐτῆς βραδύτητος ἐξακολουθήσῃ νὰ προβαίνῃ εἰς τὰς ἐργασίας ταύτας διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ λιμένος Κυλλήνης, ὄχι μόνον ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ παραδώσῃ τὸ ἔργον, ἀλλ’ οὔτε μετὰ αἰῶνα ὁλόκληρον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον καὶ Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ποιήσηται ἐντόνους παραστάσεις πρὸς τὸν ἐργολάβον τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος Κυλλήνης κ. Μάτσαν, ὅπως ἐπαναλάβῃ τὰς διακοπείσας ἐργασίας τοῦ λιμένος, καὶ ἐν ἀρνήσει νὰ κηρύξῃ αὐτὸν ἔκπτωτον τῶν δικαιωμάτων του. Ὡσαύτως δὲ νὰ τιμωρήσῃ ὅλα τὰ μέλη τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, πλὴν τοῦ κ. Γ. Σαραντοπούλου, διὰ τὴν ἀσύγγνωστον ἀμέλειαν, ἣν αὕτη ἔδειξεν, ἐπιλαθομένη τῶν καθηκόντων της καὶ εἰς βάρος τῶν προσόδων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου διατηροῦσα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διαφόρους ὑπαλλήλους, ἐπιστατοῦντας τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἥτις πρὸ μακροῦ χρόνου ἔχει διακοπῆ.

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας καὶ ἄλλοι πρὸ αὐτοῦ συνάδελφοι ἀπηύθυναν ἐπερωτήσεις πρὸς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, διὰ τῶν ὁποίων ζητοῦσι πληροφορίας, ἢ προκαλοῦσιν ἐνεργείας τῶν διαφόρων Ὑπουργείων. Παρακαλῶ αὐτοὺς νὰ καταθέσωσι τὰς ἐπερωτήσεις των γραπτάς, ἢ νὰ παραγγείλῃ ὁ κ. Πρόεδρος τὰ γραφεῖα νὰ διαβιβάσωσιν εἰς ἡμᾶς ἀντίγραφα τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, ἐν τοῖς ὁποίοις ἐκτίθενται αἱ ἐπερωτήσεις αὗται ἀκριβῶς καὶ λεπτομερῶς.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ ὑποβάλλωνται ἐγγράφως· διότι τοιουτοτρόπως οὐδεμία προκύπτει ἀμφιβολία περὶ τοῦ περιεχομένου αὐτῶν. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ διευθυντὴς τῆς «Ἐφημερίδος» κ. Ρούκης ἀπέστειλεν εἰς τὴν Βουλὴν 150 ἀντίτυπα φυλλαδίου ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «Ἐγκληματικὸς ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους 1889», ὅπως διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς· φρονῶν δέ, ὅτι ἡ ἀνάγνωσις αὐτοῦ θέλει παράσχει πολύτιμον συμβολὴν εἰς τὴν μελέτην τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν περιήγαγε τὸν τόπον ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν μικρὰν ταύτην προσφοράν.

§15ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα· μετ’ εὐχαριστήσεως.

§16ΣΧΙΝΑΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀποτελῶν μέρος τοῦ συνόλου τῶν Βουλευτῶν τῆς Θεσσαλίας, καθῆκον ἔχω νὰ ὑπομνήσω εἰς ἅπαντας τοὺς κυρίους συναδέλφους, ὅτι εἰς τὴν χώραν τῶν Πτολεμαίων καὶ τῶν Φαραὼ, ἤτοι ἐν Αἰγύπτῳ, ἡ ἑλληνικὴ χώρα καὶ ἰδίως ἡ Θεσσαλία ἔχει πολλοὺς ἀποίκους, οἵτινες ἐγκατέστησαν ὁριστικῶς ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ καὶ συνέδεσαν στενῶς τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Δυστυχῶς κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη αἱ ἐν Αἰγύπτῳ κοινότητες ἐκεῖναι ἐγκατελείφθησαν καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἰς τὴν τύχην των, καὶ δύναμαι εἰπεῖν, ὅτι τὰ κατὰ τῶν αὐτόθι Ἑλλήνων διαπραχθέντα διάφορα ἐγκλήματα ἔμειναν καθ’ ὁλοκληρίαν ἀτιμώρητα ὑπὸ τῶν ἐπιτοπίων ἀρχῶν, ἡ δὲ τότε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐδεμίαν μέριμναν ἔλαβε περὶ τιμωρίας τῶν κακουργησάντων καθ’ Ἑλλήνων, καὶ ὡς ἐκ τούτου καὶ προχθὲς ἔτι οἱ «Καιροὶ» καὶ ἄλλαι ἐφημερίδες τῆς Ἀλεξανδρείας, τὰς ὁποίας ἔχω ἐνταῦθα, ἀναφέρουσι νέον τριπλοῦν κακούργημα, γενόμενον εἰς οἰκογένειαν ἐπίσης ἑλληνικήν. Δυστυχῶς δὲ, εἰς τὴν διάπραξιν τῶν ἐγκλημάτων τούτων, καθ’ ἃς ἔχω ἐξ Αἰγύπτου πληροφορίας, ἐνέχονται καὶ αἱ ἐγχώριοι ἀρχαί. Ἐκτὸς δὲ τοῦ τριπλοῦ τούτου ἐγκλήματος, ἤτοι τοῦ φόνου ὁλοκλήρου οἰκογενείας, ὃν ἀναφέρουσι οἱ «Καιροί», καὶ ἡ «Μεταῤῥύθμισις» ἐπίσης, φύλλον τῆς Ἀλεξανδρείας, ἀναφέρει τελευταῖον, ὅτι ἐν μικρῷ χρονικῷ διαστήματι ἐθανατώθησαν 21 Ἕλληνες, χωρὶς οὐδεὶς ἐκ τῶν διαπραξάντων τὰ ἐγκλήματα ταῦτα νὰ τιμωρηθῇ. Πρὸ τῆς ἐφημερίδος ταύτης, εἶχον μάθει ἐξ ἐπιστολῶν τὰ ὀνόματα διαφόρων Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἐξηφανίσθησαν, πολλῶν δὲ τούτων οὐδ’ αὐτὰ τὰ πτώματα ἀνευρέθησαν, ὡς κατακρεουργηθέντα καὶ διασκορπισθέντα τῇδε κἀκεῖσε. Μεταξὺ τῶν ἐξαφανισθέντων Ἑλλήνων εἶναι καὶ εἷς καλὸς συμπολίτης μου, ἐξαφανισθεὶς πρὸ ὀλίγων ἐτῶν, ὀνόματι Βεργόπουλος....

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἢ τώρα;

§18ΣΧΙΝΑΣ. Τὴν 21 Αὐγούστου 1889 ὁ ἀγαθὸς καὶ τίμιος αὐτὸς ἄνθρωπος, οὐ μόνον αὐτὸς ἐστραγγαλίσθη, ἀλλὰ καὶ ἡ περιουσία του διηρπάγη καὶ ἡ οἰκία του παρεδόθη εἰς τὰς φλόγας. Ἴσως εὐηρεστήθησαν ν’ ἀναφέρωσι τὸ τραγικὸν τοῦτο συμβὰν αἱ ἐν Αἰγύπτῳ ἀρχαὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Οἱ κακουργήσαντες ὅμως, ὄντες ἐντόπιοι, ἐνῷ παρὰ τοῦ ἀνακριτοῦ παρεπέμφθησαν, οἱ μὲν τρεῖς τούτων διὰ νὰ τιμωρηθῶσι διὰ τῆς ὑστάτης τῶν ποινῶν, οἱ δὲ τέσσαρες, ὡς συνεργοὶ, εἰς τὴν ποινὴν τῶν ἰσοβίων δεσμῶν, σκανδαλωδέστατα ὑπὸ τῶν ἐκεῖ ἀρχῶν ἠθωώθησαν· διότι ὁ μὲν εἷς ἦτο Δήμαρχος, οἱ δύο ἕτεροι δημογέροντες καὶ οἱ τέσσαρες φύλακες· οὐδεμία δὲ ἐνέργεια ἀπὸ μέρους τῶν προξενικῶν ἀρχῶν ἐγένετο, οὐδὲ παράστασις, καὶ πικρὸν παράπονον ἔχουσιν ἐπὶ τούτῳ πάντες οἱ ἐκεῖ Ἕλληνες. Οὐδὲν διάβημα, Κύριοι, ἐγένετο πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ αὐτόθι Ἑλληνισμοῦ. Ἴσως δὲ καὶ τοῦτο εἶναι μία αἰτία, ἡ ὁποία ἀνέστρεψε καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ ὑπὲρ τοῦ κ. Τρικούπη φρόνημα, καὶ κατέστησεν ὅλους σχεδὸν τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ ἀντιφρονοῦντας αὐτῷ.

§19ΔΑΓΡΕΣ. Ποῖος ἦτο ὁ Πρόξενος;

§20ΣΧΙΝΑΣ. Γνωρίζει ἡ ὑπηρεσία, κύριε συνάδελφε, ποῖοι ἦσαν κατὰ τὰς διαφόρους ἐποχάς.

§21Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἐγνώριζον ὅτι πρόκειτο νὰ κάμητε λόγον περὶ τούτου. Καὶ ἐγὼ εἶχον μακρὰς ἐκθέσεις ἐξ Ἀλεξανδρείας καὶ ἄλλων μερῶν, οἰκτρῶς περιγραφούσας τὴν ἐκεῖ κατάστασιν, ὡρισμένως δὲ μοὶ διηγοῦνται περὶ τοῦ φόνου τοῦ Βεργοπούλου, ὅπερ μοὶ ἔκαμε φοβερὰν ἐντύπωσιν, διότι ἡ πρᾶξις ἦτο τόσον φανερὰ, ὥστε ἔκτοτε πλέον ἡ ζωὴ τῶν συμπατριωτῶν μας εἶναι ἐντελῶς προβληματική.

§22ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκτίθενται ὅλα αὐτὰ, κύριε Σχινᾶ, ἐν τῇ ἐφημερίδι;

§23ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα.... Σᾶς παραδίδω τὰ φύλλα. (Ἐγχειρίζει τὰς εἰρημένας ἐφημερίδας τῷ κ. Ὑπουργῷ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐκτὸς τοῦ ἀντικειμένου τούτου, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι καὶ ἄλλο σπουδαῖον ἀντικείμενον, ἀφορῶν ἐπίσης τὸν Ἑλληνισμὸν, τὸν ζῶντα ἐν Αἰγύπτῳ. Πάντες γνωρίζετε τὴν κατὰ τὸ 1883–1884 γενομένην ἐν Σουδὰν ἐπανάστασιν τοῦ Μαχδῆ. Ἐν Σουδὰν διέμενον πλεῖστοι Ἕλληνες, οἱ ὁποῖοι ἕνεκα τῆς ἀνωμάλου ἐκείνης καταστάσεως, οἱ μὲν ἐξηναγκάσθησαν νὰ παραδώσωσι τὴν περιουσίαν αὐτῶν εἰς τοὺς ἐκεῖ διοικητὰς, τοὺς ὁποίους ὀνομάζουν Μουδίρας, οἱ δὲ ἐξ ἀνάγκης παρέδωκαν λόγῳ εἰσφορᾶς εἰς τὸν Γόρδωνα χρηματικὰ ποσὰ μεγάλα, λαβόντες bons, ὅπως τὰ ὀνομάζουν, ἤτοι ἀποδείξεις πληρωμῆς. Τὰς ἀποδείξεις ταύτας ἀνεγνώρισεν ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις. Ἀλλὰ κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1889 ἐξεδόθη Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου πᾶσα μετὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1889 παρουσιαζομένη τοιαύτη ἀπαίτησις εἶναι ἀποῤῥιπτέα. Ἐν Σουδὰν μένουσιν ἀποκεκλεισμένοι πλεῖστοι Ἕλληνες, ὑπαγόμενοι εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν δικαίων αὐτῶν ἀποζημιώσεων, καὶ ἐν τοσούτῳ, δυνάμει τοῦ ἐκδοθέντος αὐτοῦ Διατάγματος, στεροῦνται τῆς περιουσίας των καὶ τῶν δικαίων των. Τὸ τοιοῦτον ἔκρινα καλὸν νὰ καταστήσω ἀπὸ τοῦδε, ἤτοι ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῶν τακτικῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, γνωστὸν εἴς τε τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν· παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ μέριμναν, διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, μένοντες ἀποκεκλεισμένοι ἐν Σουδὰν, ἠναγκάσθησαν πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, ὑπείκοντες εἰς ἀνωτέραν βίαν, νὰ δεχθῶσι φαινομενικῶς τὸν ἰσλαμισμὸν, διότι ἄλλως ἦτο ἀδύνατον νὰ σωθῶσιν. Ἐκτὸς τούτου θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἰθαγενείας ἐν Αἰγύπτῳ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἓν τῶν πρώτων ζητημάτων, διότι ὁσονούπω, μοὶ φαίνεται, λήγει ἡ δοθεῖσα προθεσμία, καὶ πολλοὶ τῶν ἐκεῖ Ἑλλήνων δὲν ἠδυνήθησαν νὰ λάβωσι τὰ ἀναγκαιοῦντα ἐπίσημα ἔγγραφα κλπ.

§24ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀποζημιώσεις Ἑλλήνων, οἱ ὁποῖοι ἐν Σουδὰν ἔπαθον, ὑπάρχει ἐκκρεμὴς συζήτησις μεταξὺ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅλων τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κυβερνήσεων, τῶν ὁποίων ὑπήκοοι ἔπαθον ἐν Σουδὰν κατὰ τὸ τελευταῖον χρονικὸν διάστημα. Ἐσχάτως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω, ἔλαβεν ἀναφοράς τινων ὑπηκόων Ἑλλήνων, οἵτινες παραπονοῦνται, ὅτι, καίπερ ζημιωθέντες ἕνεκα τοῦ Διατάγματος, περὶ οὗ ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, ἀποκλείονται καὶ δὲν δύνανται νὰ ὑποβάλωσι τὰς ἀπαιτήσεις των. Ἀληθῶς ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις ἰσχυρίζεται, ὅτι ἕνεκα τῆς ἐμπολέμου καὶ ἐπαναστατικῆς καταστάσεως, εἰς ἣν διετέλει τὸ Σουδὰν, καθ’ ὃν χρόνον συνέβησαν αἱ ζημίαι αὗται εἰς ὑπηκόους ξένους, εἰς οὐδεμίαν ὑπόκειται εὐθύνην· τοῦτο δὲ, διότι τὴν εὐθύνην τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως οἱ παθόντες στηρίζουσι μὲν εἰς παλαιὸν Διάταγμα, καθ’ ὃ ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις εἶναι ὑπεύθυνος διὰ πᾶν ὅ,τι ἤθελον πάθει ξένοι ὑπήκοοι ἐν Σουδὰν, ἀλλ’ ἑρμηνεύει σήμερον ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις τὸ Διάταγμα αὐτὸ ὡς ἐννοοῦν περιστάσεις εἰρηνικάς. Ἐπειδὴ αἱ πράξεις, ἐξ ὧν προέκυψαν αἱ αἰτήσεις ἀποζημιώσεων, συνέβησαν ἐν ὥρᾳ ἐπαναστάσεως, ἐνόμισεν ὅτι δὲν εἶναι ὑπόχρεως εἰς ἀποζημιώσεις. Πιεζομένη παρὰ ξένων Κυβερνήσεων, ἠναγκάσθη ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις νὰ ὁρίσῃ χρηματικὸν ποσὸν, ἐκ τοῦ ὁποίου δικαιοῦνται ν’ ἀποζημιωθῶσιν οἱ ζημιωθέντες ἐκ τοιούτων πράξεων τῶν Σουδανῶν. Αἱ ἀποζημιώσεις αὗται δὲν δύνανται νὰ ὑπερβῶσι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὥρισεν ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις διὰ Διατάγματος, περιορίζονται δὲ ὑπὲρ τῶν προσώπων μόνον ἐκείνων, ἅτινα ὥρισεν ἐπιτροπὴ, εἰς τὴν ὁποίαν μετέσχε καὶ εἷς τῶν ἡμετέρων δικαστῶν τῶν ἐν τῷ Διεθνεῖ Δικαστηρίῳ, νομίζω ὁ κ. Διομήδης. Ἡ ἐπιτροπὴ κατήρτισεν ὀνομαστικὸν κατάλογον τῶν διαφόρων ἀπαιτητῶν. Κατὰ τὸ Διάταγμα αὐτὸ ὁρίζεται, νομίζω, εἰδικὴ ἐπιτροπὴ, ἵνα δικάσῃ καὶ ἀποφανθῇ περὶ τῶν ἀπαιτήσεων ἐκείνων μόνων, ὅσαι περιλαμβάνονται ἐν τῷ καταλόγῳ τῷ συνταχθέντι ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις δὲν ἐπεθύμει, ὅπως αὗται εἰσαχθῶσιν ἐνώπιον τοῦ Μικτοῦ Δικαστηρίου. Ἐγεννήθη ὅμως τὸ ζήτημα, ἂν εἰς τοιοῦτον εἰδικὸν Δικαστήριον ἠδύναντο νὰ ὑποβληθῶσιν αἱ ἀπαιτήσεις ἐκεῖναι ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῶν Κρατῶν, ὧν ὑπήκοοι εἶναι οἱ δικαιοῦχοι, καὶ ἂν ἡ συγκατάθεσις τῶν Κρατῶν αὐτῶν ἠδύνατο νὰ δοθῇ ἄνευ νομοθετικῆς πράξεως. Ἐπρόκειτο λοιπὸν νὰ εἰσαχθῶσι νομοσχέδια εἰς τὰ διάφορα νομοθετικὰ σώματα, ὅτε ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις ὑπέδειξεν ἀντὶ τούτου ἄλλο ἁπλούστερον μέσον, νὰ δηλώσωσι δηλ. οἱ διάφοροι δικαιοῦχοι ἐγγράφως, ὅτι ἀποδέχονται τὸ Διάταγμα καὶ τὴν δικαιοδοσίαν τῆς Ἐπιτροπῆς διὰ τὰς ἀπαιτήσεις των, καὶ ὅτι θὰ ὑποταχθῶσιν εἰς τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, δηλ. μετὰ τὴν συγκατάθεσιν τῶν ἰδίων ἀπαιτητῶν, θεωρεῖται ὅτι νομιμοποιοῦνται αἱ ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀποκτῶσι πλῆρες κῦρος. Αὕτη εἶναι ἡ γνώμη τῆς Ἰταλικῆς Κυβερνήσεως, τὴν γνώμην δ’ αὐτὴν διεβίβασε διὰ τοῦ ἡμετέρου Πολιτικοῦ Πράκτορος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις καὶ εἰς ἡμᾶς χθὲς ἢ προχθές. Τὴν πρότασιν ταύτην διηύθυνα πρὸς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ὅπως ἀποφανθῇ, ἐὰν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε γείνει δεκτὴ παρ’ ἡμῶν τοιαύτη τις μέθοδος, ἂν ἕκαστος δηλ. τῶν διαφόρων δικαιούχων, τῶν ἐν τῷ καταλόγῳ περιληφθέντων, ἤθελεν ἀποδεχθῇ τὸ Διάταγμα καὶ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ τοιούτου Δικαστηρίου, παραβλάπτωνται δικαιώματα ἄλλων Ἑλλήνων ὑπηκόων, οἱ ὁποῖοι τυχὸν δὲν περιελήφθησαν ἐν τῷ καταλόγῳ, ἢ ἐννοῆται ὅτι πάντες οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι, οἱ ὁποῖοι ἔπαθον ἐν Σουδὰν καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν περιελήφθησαν ἐν τῷ καταλόγῳ, δικαιοῦνται καὶ μετὰ τὸ Διάταγμα ν’ ἀπευθύνωσιν ἐνώπιον τοῦ Μικτοῦ Δικαστηρίου τὰς ἀπαιτήσεις των, χωρὶς νὰ δύναται ν’ ἀντιτάξῃ τὴν ἔνστασιν ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, ὅτι διὰ τῆς ἀποδοχῆς τοῦ Διατάγματος καὶ τοῦ καταλόγου ἀπεκλείσθη πᾶσα ἀγωγὴ ἐνώπιον τοῦ Μικτοῦ Δικαστηρίου. Αὕτη εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ζητήματος. Ἀγνοῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, τί θέλει ἀποφασίσει ἡ Κυβέρνησις, ἂν δηλ. θὰ ἐγκρίνῃ καὶ τὸ Διάταγμα καὶ τὸν κατάλογον, καθὼς καὶ τὴν μέθοδον, τὴν ὁποίαν ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις ὑπέδειξεν, ὅπως διὰ δηλώσεως τῶν ἰδίων δικαιούχων καταστῇ τὸ εἰδικὸν αὐτὸ Δικαστήριον ἁρμόδιον νὰ δικάσῃ αὐτὰς τὰς ἀπαιτήσεις. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ζήτημα περὶ ἰθαγενείας, ὅπερ ἐμνημόνευσεν ὁ προλαλήσας, αὐτὸ εἶναι ζήτημα, ὅπερ πιθανῶς θὰ προκαλέσῃ μίαν ἡμέραν εὐρυτέραν συζήτησιν. Σήμερον λέγω τοῦτο μόνον, ὅτι διεξάγεται ἡ προσαγωγὴ τῶν διαφόρων πιστοποιητικῶν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς. Τὰ πιστοποιητικὰ τῶν διαφόρων Δημάρχων τοῦ Κράτους περὶ τῆς δημοτικότητος τῶν ἡμετέρων ὑπηκόων ἀποστέλλονται ἀκαταπαύστως εἰς Ἀλεξάνδρειαν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν πολλάκις διεβίβασε πρὸς τοὺς Νομάρχας παραγγελίας, εἴτε γενικῶς, εἴτε ὀνομαστὶ, περὶ τῆς ταχείας ἀποστολῆς τῶν πιστοποιητικῶν ὡρισμένων προσώπων. Ἐξ Ἀλεξανδρείας βεβαιοῦσιν, ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη διεξάγεται καλῶς, καὶ ὅτι ἐλπὶς εἶναι, ὅτι δὲν θέλουσι πάθει ζημίαν τὰ ἡμέτερα συμφέροντα· ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν εἶμαι ἀκόμη εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν ὁριστικῶς.

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνόμισα, ὅτι δὲν ἤθελον λάβει ἀνάγκην ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, διότι εἶδον τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ ἤλπιζον ὅτι θὰ ἔδιδε τὴν ἐξήγησιν ἐκείνην, περὶ τῆς ὁποίας εἶπε προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς πρὸς τὸ Πατριαρχικὸν ζήτημα. Δὲν ἀξιῶ ἀπάντησιν ἐγώ· ὁ κ. Φιλάρετος διετύπωσεν ἐπερώτησιν προχθὲς, καὶ ὁ ἴδιος θὰ ἦτο ἁρμοδιώτερος νὰ ζητήσῃ τὴν ἐξήγησιν· ἀλλὰ καὶ τὰ σήμερον λεχθέντα καὶ ἐν γένει ἡ ψυχολογικὴ κατάστασις τοῦ τόπου ἐπιβάλλουσι νὰ δοθῇ μία ἀπάντησις. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζῃ, ὅτι σήμερον εἶναι ἡ κατάλληλος στιγμὴ, παρακαλῶ νὰ δώσῃ τὴν ἐξήγησιν ταύτην· ἐὰν ὅμως φρονῇ ἄλλως, οὐδεμίαν ἀξίωσιν διατυπῶ.

§26ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀπαντήσας προχθὲς, εἶπον ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς νομίζει ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ ἀπαντήσῃ, διότι δὲν θεωρεῖ, ὅτι ἔκθεσις ἁπλῶς περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον τὸ Πατριαρχικὸν ζήτημα, δύναται νὰ βλάψῃ· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀφεθῶ ἐλεύθερος ὡς πρὸς τὸν χρόνον, καθ’ ὃν πρέπει νὰ δώσω τὰς ζητηθείσας ἐξηγήσεις.

§27Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ μόνον τὴν ἐρώτησιν ὑπέβαλον, καὶ ἑπομένως οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν ἔχω, νὰ ὁρίσητε σεῖς, πότε πρέπει νὰ ἀπαντήσητε.

§28ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν ν’ ἀπαντήσω, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ ἐννοεῖ, ὅτι πρέπει ν’ ἀφήσῃ ἐλεύθερον τὸν Ὑπουργὸν, πότε πρέπει νὰ δώσῃ τὴν ἀπάντησιν.

§29ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς κατέθηκε σήμερον τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως, τὸ ὁποῖον συνέταξεν· ἡ συζήτησις δὲ αὐτοῦ ἐλπίζω ὅτι θέλει λάβει χώραν αὔριον...

§31Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐὰν ἐγκαίρως μᾶς ἀποσταλῶσι τὰ τετυπωμένα.

§32ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐλπίζω ὅτι τὸ Προεδρεῖον θέλει σπεύσει...

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεστάλησαν ἀμέσως εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ αὔριον πρὸ τῆς μεσημβρίας θὰ γείνῃ ἡ διανομή.

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ ὅμως ὀλίγαι ὑπολείπονται αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς μέχρι τῶν ἑορτῶν, διότι ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ μὴ γένηται δυνατὸν νὰ συνεδριάσῃ ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα, ἀφοῦ, προσεγγιζουσῶν τῶν ἑορτῶν, πολλοὶ τῶν συναδέλφων θέλουσι μεταβῆ εἰς τὰς ἑστίας των, ἕνεκα αὐτῶν, ὑπέλαβον ὅτι ὤφειλον καὶ ἐγὼ καὶ οἱ ἐμοὶ συνάδελφοι ν’ ἀπασχολήσωμεν τὴν Βουλὴν διὰ νομοθετικῆς τινος ἐργασίας κατὰ τὸ τμῆμα τοῦτο τῆς Βουλευτικῆς συνόδου· διὰ τοῦτο ἐμφανιζόμεθα καὶ ἐγὼ καί τινες τῶν συναδέλφων μου σήμερον ἐνώπιον αὐτῆς, ἵνα καταθέσωμεν νομοσχέδια παρασκευασθέντα, τὰ ὁποῖα ἐλπίζομεν, ὅτι θέλουσιν ἐφελκύσει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς κατὰ τὰς ὑπολειπομένας μέχρι τῶν ἑορτῶν συνεδριάσεις. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἐφάνησαν εἰς ἡμᾶς, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ ἀναβάλωμεν διὰ τὸν ὑπολειπόμενον μετὰ τὰς ἑορτὰς χρόνον τῆς Συνόδου, διότι αἱ ὑποθέσεις, τὰς ὁποίας κανονίζουσιν, ἀνήκουσιν εἰς σφαῖραν πολιτικὴν τοσούτῳ ἀνωτέραν καὶ ὑψηλὴν, ὥστε διὰ τῆς σπουδῆς, μὲ τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν σπεύσει ν’ ἀπασχολήσωμεν τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀσχοληθῆ ἐπ’ αὐτῶν, θέλει καταδειχθῆ ἡ εὐλάβεια πάντων ἡμῶν πρὸς τὰς πολιτικὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας τὰ νομοσχέδια ταῦτα σκοποῦσι νὰ ἐξυπηρετήσωσιν. Εἰς τὴν τάξιν τῶν νομοσχεδίων τούτων κατατάσσεται πρὸ παντὸς τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προτείνεται νὰ νομοθετηθῇ ἡ κατάργησις δύο νόμων, ἐκδοθέντων κατὰ τὸ 1886, περὶ ἐκλογικῆς περιφερείας καὶ περὶ ἀριθμοῦ Βουλευτῶν. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶχε περὶ τῶν νόμων τούτων καὶ τὴν ὁποίαν δὲν παρέλιπε νὰ ἐκδηλώσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῆς προπαρελθούσης Περιόδου, ὅταν τὰ νομοσχέδια ταῦτα συνεζητοῦντο, δὲν παρέλιπε δὲ νὰ διατρανώσῃ καὶ καθ’ ὅλον τὸν ἀπὸ τοῦ χρόνου ἐκείνου μέχρι τοῦδε χρόνον, ἡ γνώμη λέγω τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἦτο διττή. Τινὰ μὲν μέλη αὐτῆς ἐφρόνουν, ὅτι τὰ νομοθετήματα ἐκεῖνα ἀντέβαινον ῥητῶς εἰς τὸ Σύνταγμα, τινὰ δὲ ἐφρόνουν, ὅτι δὲν ἀντέβαινον μὲν εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλ’ αἱ μεταβολαὶ, αἱ εἰσαχθεῖσαι διὰ τῶν νομοθετημάτων ἐκείνων, σκοπὸν εἶχον νὰ ἐπηρεάσωσι τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος. Νομίζω ὅτι πλέον δὲν εἶναι χρήσιμον νὰ ἐμμείνῃ τις, ἵνα συζητήσῃ καὶ ἀνεύρῃ, ποία ἐκ τῶν δύο τούτων γνωμῶν ἦτο ἡ ὀρθὴ, διότι, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦτο ὀρθὴ ἐκ τῶν δύο τούτων γνωμῶν, τὸ συμπέρασμα εἶναι πάντοτε τὸ αὐτὸ, ὅτι τὰ νομοθετήματα ταῦτα πρέπει νὰ καταργηθῶσιν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις μάλιστα κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου ἔσπευσε νὰ καταθέσῃ πρότασιν νόμου, καὶ δι’ αὐτῆς νὰ προκαλέσῃ τὴν μέριμναν τῆς Βουλῆς περὶ τὴν μελέτην τοῦ ζητήματος τούτου, ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν κατάργησιν τῶν νομοθετημάτων ἐκείνων. Ἡ τακτικὴ, τὴν ὁποίαν μετήρχετο ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς τῆς παρελθούσης Περιόδου, δὲν ἔδιδε κἀμμίαν ἐλπίδα εἰς τὰ μέλη τῆς Βουλῆς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελον νὰ ἐνασκήσωσι τὸ δικαίωμα τῆς πρωτοβουλίας τῆς προτάσεως νόμων, δὲν ἔδιδε λέγω κἀμμίαν ἐλπίδα, ὅτι αἱ τοιαῦται προτάσεις νόμου ἤθελον φθάσει μέχρι τῆς δημοσίας συζητήσεως ἐν ταῖς συνεδριάσεσι τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν παρέλιπε, καίπερ μηδεμίαν ἔχουσα ἐλπίδα, ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ ἴδῃ τὴν πρότασίν της συζητουμένην, δὲν παρέλιπε νὰ ὑποβάλῃ αὐτὴν, καὶ ὄντως ἡ πλειοψηφία τῆς παρελθούσης Βουλῆς ἀπεφήνατο, ὅτι αἱ προτάσεις περὶ καταργήσεως τῶν νόμων περὶ ἐκλογικῆς περιφερείας καὶ περὶ ἀριθμοῦ Βουλευτῶν ἔπρεπε νὰ συζητηθῶσι μετὰ τὸν Προϋπολογισμόν· ἀλλὰ καὶ ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1890 ἐψηφίσθη, δὲν ἔστερξεν ἡ τότε πλειοψηφία ν’ ἀναγράψῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ ἑπομένως δὲν ἠξιώθη τοῦτο τῆς τιμῆς ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν. Ὑπελάβομεν, ὅτι κατὰ τὴν παροῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς, εὐθὺς ὡς ἡ Βουλὴ κατήρξατο τῶν ἔργων της, ἡμεῖς, οἱ εἰσηγηταὶ τῆς πλειοψηφίας, οἱ ὁποῖοι συνέπεσε νὰ ἀνήκωμεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τὴν ἐν τῇ παρελθούσῃ Περιόδῳ τῆς Βουλῆς, ὅτι ὠφείλομεν πρῶτον νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ καταθέσωμεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦναι τὸ νομοθέτημα, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ κατάργησις τῶν δύο τούτων νόμων. Καταθέτω λοιπὸν νομοσχέδιον τοιοῦτον. Δὲν νομίζω ὅμως περιττὸν νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς, ὅτι προτείνομεν τὴν κατάργησιν τῶν νόμων, τῶν ὁποίων ἐμνημόνευσα, ἀλλὰ δὲν προτείνομεν καὶ τὴν ἀναβίωσιν τοῦ προϋπάρχοντος ἐκλογικοῦ νόμου καθ’ ὅλα αὐτοῦ τὰ μέρη, διότι ἡ ἀναλογία τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δημοτῶν, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ἐκεῖνος προσδιώριζεν ὡς μονάδα, διὰ τῆς ὁποίας ἔμελλε νὰ προσδιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, κατεστάθη πλέον πολὺ μικρὰ, ἐντεῦθεν δὲ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἀπέβαινε κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν μεγαλείτερος τοῦ προσήκοντος. Ἐὰν ἐφαρμόσῃ τις τὴν διάταξιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου τοῦ 1877, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, ἐπὶ τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δημοτῶν, θέλει εὕρει, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν θέλει ἀνέλθει εἰς 262· διὰ τοῦτο ἀπεδέχθημεν ἄλλην μονάδα, ἀντὶ τῶν 10 χιλιάδων δημοτῶν, τὰς 12 χιλιάδας, ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν θέλει ἀνέλθει εἰς 206, νομίζομεν δὲ τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν ἐπαρκῆ. Ἀλλὰ τῆς μεταβολῆς ἢ τῆς ἐπαναγωγῆς τοῦ παλαιοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος ἐν ἰσχύει συνέπεια εἶναι ἡ μεταβολὴ τοῦ διοικητικοῦ συστήματος. Τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον εἶχε σπεύσει νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν μεταβολὴν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, ἐν ᾧ ἀκόμη ὑφίστατο σύστημα διοικήσεως, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο σύμφωνον μὲ τὸ νέον σύστημα τὸ ἐκλογικόν, τὸ ὁποῖον τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον ἐπρότεινεν. Ἀφοῦ δὲ ἐψηφίσθησαν οἱ δύο ἐκλογικοὶ νόμοι, ὁ εὐρύνων τὴν περιφέρειαν καὶ ὁ περιορίζων τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, κατὰ τὴν ἄλλην Σύνοδον ἐπρότεινε τὴν μεταβολὴν τοῦ διοικητικοῦ συστήματος, καὶ κατήργησε τὴν διοίκησιν τῶν ἐπαρχιῶν ὑπὸ ἐπάρχων, συνεκέντρωσε δὲ πᾶσαν τὴν διοίκησιν τοῦ νομοῦ εἰς τὰς Νομαρχίας. Ἡμεῖς ἐπαναφέρομεν τὸ σύστημα τὸ παλαιὸν, ὑπὸ τὸ ὁποῖον διῳκήθη ἡ Ἑλλὰς καθ’ ὅλον τὸν παρεληλυθότα χρόνον, ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν ἀπὸ τοῦ 1844. Εἶνε ἀληθὲς, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο τὸ διοικητικὸν αὐξάνει κατά τι τὰς δαπάνας τῆς διοικήσεως, διότι κατὰ τὸ διοικητικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶχε νομοθετηθῆ κατὰ τὸ 1887, τὸ τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους διὰ τῶν Νομαρχῶν, αἱ δαπάναι ἀνήρχοντο εἰς 469,400 δραχμὰς, ἐνῷ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς προτείνομεν διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου, αἱ δαπάναι ἀνέρχονται εἰς 748,720, ἑπομένως ὑπάρχει διαφορὰ 279,000 δραχμῶν· ἀλλ’ ἡ διαφορὰ αὕτη δὲν εἶναι πραγματικὴ, ἡ διαφορὰ αὕτη εἶναι φαινομενική, διότι πρέπει ἐκ τῶν 279,000 δραχμῶν νὰ ἀφαιρέσωμεν 207,200, αἱ ὁποῖαι ἐδαπανῶντο διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι αἱ δαπάναι τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων δὲν κατεβάλλοντο ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, διότι τὰ διὰ τὰ νομαρχιακὰ συμβούλια δαπανώμενα χρήματα δὲν ἐπληρόνοντο ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐπληρόνοντο ὅμως ἀπὸ ἄλλα εἰδικὰ ταμεῖα, τὰ λιμενικὰ ἢ τὰ δημοτικά· ἐὰν δὲ ἀφαιρέσητε τὰς 207,200 δραχμὰς, ἡ αὔξησις τῆς δαπάνης διὰ τοῦ ἐπαναφερομένου ἐν ἰσχύει διοικητικοῦ συστήματος περιορίζεται μόνον εἰς 72,000. Ἐν τῷ περὶ τούτων νομοσχεδίῳ ὑπάρχουσι συνημμένοι 4 πίνακες, τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται σήμερον κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα τῆς νομαρχιακῆς διοικήσεως, τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο πρὶν ἢ εἰσαχθῇ τὸ σύστημα τῆς νομαρχιακῆς διοικήσεως, κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἐπαρχιακῆς διοικήσεως, καὶ τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι θέλουσι γίνεσθαι κατὰ τὸ προτεινόμενον σύστημα, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ προτείνομεν, μετεβλήθη κατά τι ὁ μισθὸς τινῶν ὑπαλλήλων. Συνέπεια τῶν μέτρων τούτων εἶναι ἡ κατάργησις τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων, ἑπομένως ὑποβάλλομεν καὶ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν νομαρχιακῶν συμβουλίων. Κατὰ τὸ ἄρθρον 39 τοῦ νόμου περὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων, τοῦ ὁποίου προβάλλομεν τὴν κατάργησιν, κατηργοῦντο διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια, ἑπομένως, καταργουμένου τοῦ νόμου περὶ νομαρχιακῶν συμβουλίων, τοῦ καταργοῦντος τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια, ἕπεται ἡ ἀναβίωσις τοῦ νόμου περὶ ἐπαρχιακῶν συμβουλίων. Δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἔχωμεν ἕτοιμον, διὰ νὰ εἰσαγάγωμεν κατὰ τὸ πρῶτον τοῦτο τμῆμα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, νομοσχέδιον περὶ τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων, δὲν θέλομεν ὅμως παραλίπει νὰ εἰσαγάγωμεν τοῦτο κατὰ τὸ δεύτερον τμῆμα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, διότι νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διασκευάσωμεν τὰ τῶν καθηκόντων τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων κατά τινα τρόπον, ἀλλοῖον ἐκείνου, κατὰ τὸν ὁποῖον εἶχον διασκευασθῆ διὰ τοῦ περὶ τούτου νόμου τοῦ 1836. Ἀλλ’ ἀναγνωρίζω, ὅτι ἡ κυρία αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ θεσμὸς τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων δὲν ἀπήνεγκε τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα, ἦτο ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύναντο νὰ ἐκτελεσθῶσιν οἱ διοικητικοὶ σκοποὶ, δι’ οὓς τὰ διοικητικὰ ταῦτα συμβούλια συνεστάθησαν. Ὁ νόμος τοῦ 1836 περὶ ἐπαρχιακῶν συμβουλίων ἔδωκε τὴν ἄδειαν εἰς αὐτὰ νὰ ψηφίζωσιν εἰδικοὺς φόρους, διὰ τῶν ὁποίων κατηρτίζετο ἐπαρχιακὸν ταμεῖον πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν διοικητικῶν τούτων σκοπῶν. Ἀλλὰ τοιοῦτοι φόροι δὲν ἐψηφίσθησαν, οὐδὲ ἐπαρχιακὸν ταμεῖον ἑπομένως συνέστη, καὶ τὰ ἔξοδα τῶν ἐπαρχιακῶν συμβουλίων κατέβαλλον ὡς εἰσφοράν τινα οἱ δῆμοι. Ἑπομένως τὰ ἐπαρχιακὰ συμβούλια ἐστεροῦντο τῶν μέσων πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν σκοπῶν ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ταῦτα εἶχον ὁριστικὴν καὶ ἀνέκκλητον ἀπόφασιν. Τὸ ἐλάττωμα τοῦτο θέλει ἐξακολουθεῖ ὑφιστάμενον καὶ εἰς τὸ μέλλον, διότι εἶναι δύσκολον, ὡς ἔχει ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας, νὰ ἐπιβληθῶσι νέοι φόροι, οἱ ἐπαρχιακοί. Ἑπομένως καὶ εἰς τὸ μέλλον τὰ διοικητικὰ ταῦτα συμβούλια δὲν θέλουσιν ἔχει τὰ μέσα πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν τοιούτων ἔργων αὑτῶν. Θέλομεν ἐν τούτοις προσπαθήσει διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν καθηκόντων αὐτῶν, τὸ ὁποῖον θέλομεν εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ χρησιμοποιήσωμεν τῶν συμβουλίων τούτων τὴν ὕπαρξιν εἰς ἐπικουρίαν τῆς ἐνεργοῦ διοικήσεως. Τὸ νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου θέλω διαλάβει, δὲν ἔχει σημαντικότητα τινα· εἶναι ὅμως ἀναγκαῖον, διότι σκοπεῖ νὰ ἄρῃ περιπλοκὴν, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησε νόμος τις τοῦ 1889, περιπλοκὴν δυναμένην νὰ ἔχῃ δυσάρεστον ἐπιῤῥοὴν εἰς τὰς ἐκλογικὰς ἐργασίας. Κατὰ τὰ 1889 ἐξεδόθη νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἔμελλον νὰ ἐκτυπῶνται οἱ βουλευτικοὶ κατάλογοι κατὰ πᾶσαν ἀναθεώρησιν, τοῦ νόμου δὲ τούτου προτείνομεν τὴν κατάργησιν. Κατὰ τὰ 1881, ἐν περιόδῳ πολιτικῆς ποιήσεως, ὁ τότε Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπάρχει πλέον μεταξὺ τῶν ζώντων, ὁ Ἀλέξανδρος Κουμουνδοῦρος, ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν νόμον ψηφισθέντα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτροποποιήθη ἡ διάταξις τοῦ Ἀστικοῦ νόμου, ἡ κανονίζουσα τὸν τρόπον, καθ’ ὃν οἱ ὁμόφυλοι ἠδύναντο νὰ ἀποκτῶσι τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν διὰ πολιτογραφήσεως. Εἶπον τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐποχὴν ποιήσεως, διότι αἱ πολιτικαὶ περιστάσεις τοῦ τόπου κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην ἦσαν τοιαῦται. Τότε ἠσθάνθημεν πάντες τὴν ἀνάγκην τῆς πνευματικῆς καὶ στρατιωτικῆς καὶ ἠθικῆς ἐπικουρίας παντὸς ἔχοντος ἑλληνικὸν τὸ φρόνημα, ἐν ταῖς φλεψὶ τοῦ ὁποίου ἔῤῥεεν ἑλληνικὸν αἷμα· ὁ σκοπὸς ἦτο εὐγενὴς, καὶ αἱ προσδοκίαι, τὰς ὁποίας ἐστήριζον ἐπὶ τοῦ νόμου τούτου οἱ προτείναντες αὐτὸν, ἦσαν ἄξιαι ἐπαίνου. Δυστυχῶς ὅμως ἡ τύχη τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων εἶναι ἀσταθὴς, συμβαίνει δὲ, καὶ οἱ εὐγενέστατοι σκοποὶ νὰ ἐκπίπτωσιν ἀπὸ τῆς εὐγενοῦς αὑτῶν θέσεως καὶ νὰ μετατρέπωνται εἰς μέσα ταπεινῆς κερδοσκοπίας. Τοιαύτην τύχην ἔλαβε καὶ ὁ νόμος τοῦ 1881. Ἐχρησίμευσε μόνον, ἵνα πλουτίσῃ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους τοῦ δήμου Ἀθηναίων καὶ τοῦ δήμου Πειραιῶς διὰ χιλιάδων ἀνθρώπων, τοὺς ὁποίους διὰ διαταγμάτων ἐπολιτογράφουν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν. Ἡ τοιαύτη μετατροπὴ τοῦ σκοποῦ τοῦ νομοθετήματος τούτου ἔδει νὰ προκαλέσῃ τὴν μέριμναν περὶ τῆς θεραπείας τοῦ ἀτόπου. Ἀλλὰ τὴν μέριμναν ταύτην καθίστα ἐπιτακτικὴν καὶ ἄλλο ἄτοπον, ὅτι οἱ οὕτω πολιτογραφηθέντες δὲν ἐγκαθίσταντο ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἐπανήρχοντο εἰς τὴν ὅμορον χώραν· ἀλλὰ δὲν ἀνεγνωρίζετο ἐκεῖ ἡ Ἑλληνικὴ ἰθαγένεια αὐτῶν, καὶ ἐνῷ αὐτοὶ προσέφευγον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος, ζητοῦντες τὴν βοήθειαν αὐτῆς, ἡ Κυβέρνησις ἀσθενὴς δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπερασπισθῇ αὐτοὺς, οὕτω δὲ ἔμενον ἐγκαταλελειμμένοι εἰς τὰς καταπιέσεις αὐθαιρέτου διοικήσεως, τὸ δὲ γόητρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ κατέπιπτεν ἐν τῇ ὁμόρῳ χώρᾳ. Ἕνεκα τῶν συνεπειῶν τούτων τῆς εἰρημένης καταχρήσεως περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου ἔλαβον πολλάκις τὴν εὐκαιρίαν, ὅτε ἤμην ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν τῆς παρελθούσης Περιόδου, καὶ νὰ πληροφορήσω τὴν Κυβέρνησιν τοῦ χρόνου ἐκείνου περὶ τῶν δυσαρέστων συνεπειῶν, τὰς ὁποίας ἐπέφερεν ἡ τοιαύτη ἐφαρμογὴ τοῦ νομοθετήματος ἐκείνου. Ἀλλ’ ἔπραξα τοῦτο, διὰ νὰ ἐκπληρώσω καθῆκον, εἰ καὶ δὲν εἶχον τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἤθελον εἰσακουσθῆ, ὡς δὲν εἰσηκούσθην. Ὅθεν σήμερον καταθέτω νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος νόμου. Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι καὶ τρία νομοσχέδια πιστώσεων, ὧν ἓν περὶ χορηγίας πιστώσεων ἑκατοστύων τινῶν χιλιάδων δραχμῶν διὰ βοήθειαν τῶν προσφύγων Κρητῶν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ Κράτος ἐδαπάνησε κατὰ τὸ 1890 ποσὰ χρηματικὰ ἄξια ἀναγραφῶν, διότι αὐτὰ ὑπερβαίνουσι τὸ ἓν ἑκατομμύριον. Ἐπειδὴ δὲ, ὅταν ἐκλήθημεν ἐπὶ τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν, δὲν ὑπῆρχε πίστωσις διαθέσιμος ἢ μόνον 20 χιλιάδων δραχμῶν, δὲν εἶχον δὲ πρὸ πολλοῦ διανεμηθῆ εἰς πρόσφυγας βοηθήματα, ἠναγκάσθημεν νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὴν ἀνάγκην καὶ νὰ παρακαλέσωμεν τὸν ταμίαν νὰ καταβάλῃ 70,000, ἵνα ἀνακουφίσωμεν αὐτοὺς πρὸς ὥραν. Προσεδοκῶμεν δὲ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔμελλε νὰ ψηφίσῃ τὸ προτεινόμενον νῦν νομοσχέδιον περὶ πιστώσεων. Τὸ δεύτερον νομοσχέδιον εἶναι μικροῦ ποσοῦ, 6,000 δραχμῶν, δι’ ἔξοδα κηδειῶν, καὶ τὸ τρίτον 3,000 δραχμῶν, διὰ νὰ διανεμηθῶσι βοηθήματά τινα κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἑορτῶν, ἀφοῦ, ὅταν ἐκλήθημεν ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν, εὕρομεν ἐξηντλημένην ὅλως τὴν πίστωσιν ταύτην. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν ἐδόθη εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἡ εὐκαιρία νὰ ἀνακοινώσῃ γνώμας ἐπὶ τῶν πολλαπλῶν νομοσχεδίων περὶ προσόντων, τὰ ὁποῖα τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως εἶχον ἐπιψηφισθῆ. Ἰδίως ἡ προσθήκη πρὸς τοῖς ἄλλοις ἑνὸς προσόντος, τοῦ πρωτεύειν ἐν διαγωνισμῷ, ἀνέῳξεν εὐρὺ στάδιον εἰς τὸν κομματικὸν νεποτισμόν. Ἐὰν οἱ νόμοι περὶ προσόντων ἔχωσι σκοπὸν νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, καὶ ἑπομένως εἰς τὴν ἀνύψωσιν καὶ βελτίωσιν τῆς διοικήσεως, ἂς ὁμολογήσωμεν, ὅσοι γνωρίζομεν τὴν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν, ὅτι οἱ περὶ προσόντων νόμοι συνετέλεσαν εἰς ἀλλοῖα ἀποτελέσματα ἐκείνων, διὰ τὰ ὁποῖα εἶχον προταθῆ. Δὲν πρέπει νὰ πειραθῶ νὰ μυήσω ἄνδρας κατηχημένους ἤδη· καὶ εἶσθε κατηχημένοι, διότι ἀνήκετε εἰς ἐπαρχίας, καὶ γνωρίζετε, πῶς διεχειρίζοντο τὴν διοίκησιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις καὶ τοῖς δήμοις καὶ ταῖς κώμαις. Ἴσως οἱ γνωρίζοντες ταῦτα ἤθελεν αἰσθανθῆ ἀγανάκτησιν κατὰ τῶν προσόντων, ἀφοῦ ταῦτα ὡδήγησαν τὴν διοίκησιν εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε μετεποίησαν αὐτὴν εἰς μάχαιραν φατριασμῶν. Ἀλλὰ δὲν ἐνομίσαμεν, ὅτι πρέπει τοσούτῳ νὰ προχωρήσωμεν. Ἐσταματήσαμεν μόνον εἰς τὴν ἐπιθυμίαν, νὰ ἴδωμεν καταργουμένους τοὺς διαγωνισμούς, οἵτινες ἐχρησίμευον ὡς σταθμοὶ ἐπιλογῆς τῶν συνισταμένων εἰς τὰς ἐπιτροπὰς τῶν διαγωνισμῶν. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ζητοῦμεν νὰ καταργηθῶσι καὶ οἱ περιορισμοί, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος περὶ προσόντων ἔταξε περὶ τὴν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀπόλυσιν τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Οἱ δημόσιοι ὑπάλληλοι παύονται ὅταν διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως κηρυχθῶσιν ὡς διαπράξαντες τὰ πλημμελήματα τὰ λεγόμενα ἀτιμωτικά, ὡσαύτως ὅταν περιπέσωσιν εἰς τὴν περίπτωσιν τοῦ ἄρθρου 24 τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἤτοι ὅταν καταδικασθῶσι διὰ πρᾶξιν ἀναγομένην εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν. Τότε ἡ παῦσις αὐτῶν εἶναι ἀναγκαία καὶ ἐπιβάλλεται. Κατὰ τὰς ἐπιλοίπους περιπτώσεις τὸ δικαίωμα τῆς παύσεως πρέπει νὰ ἀφεθῇ ἀπόλυτον εἰς τὸν Ὑπουργὸν, νὰ διαχειρισθῇ αὐτὸ ὑπὸ τὴν συνταγματικὴν αὐτοῦ εὐθύνην. Ἐνομίσαμεν δὲ, ὅτι δὲν εἶναι προσῆκον, ὅταν ἐμπιστευώμεθα εἰς τοὺς κυβερνήτας τῆς πατρίδος νὰ διαχειρίζωνται ὑπὸ τὴν ἰδίαν αὐτῶν εὐθύνην πολύτιμα ἐθνικὰ συμφέροντα, νὰ δυσπιστῶμεν περὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ δικαιώματος τοῦ παύειν ὑπαλλήλους τινὰς τῶν γραφείων. Ἀλλὰ καὶ ἄλλως ἐνομίσαμεν, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς διοικήσεως ἀπήτει τὴν προτεινομένην μεταβολήν. Ἐὰν κατὰ τὴν συζήτησιν μοὶ δοθῇ εὐκαιρία, θέλω περιγράψει εἰς τὴν Βουλὴν τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐξετελέσθησαν οἱ νόμοι περὶ προσόντων, ὅτε ἐψηφοφοροῦντο καὶ ἐγένοντο νόμοι τοῦ Κράτους, ἡ δὲ Βουλὴ θέλει πεισθῆ δι’ ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους θέλω ἀναφέρει, ὅτι οἱ νόμοι περὶ προσόντων ἐξετελέσθησαν κατὰ τρόπον, ὅστις ν’ ἀποκλείσῃ ἀπὸ τὴν δημόσιον ὑπηρεσίαν πάντα, ὅστις δὲν εἶχε τὸ πολιτικὸν φρόνημα, τὸ ὁποῖον οἱ κυβερνῶντες εἶχον, ἢ νὰ ἐξαναγκάσῃ τοὺς ἀντιφρονοῦντας νὰ ἐγκολπωθῶσι τὰς γνώμας αὐτῶν· οὕτω δὲ ἡ διοίκησις ἦτο διοίκησις κόμματος, καὶ οὐχὶ τοῦ Κράτους. Ἐπολεμοῦντο οἱ μὴ ἀνήκοντες εἰς τὸ κόμμα, ηὐνοοῦντο οἱ ἀνήκοντες εἰς αὐτό. Οὐδεμία παρείχετο οὕτω ἐγγύησις περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν νόμων, οὐδ’ ἐλπὶς προστασίας εἰς τοὺς μὴ ἀνήκοντας εἰς τὸ κόμμα, αἱ δὲ θύραι τῶν δημοσίων γραφείων ἦσαν κεκλεισμέναι εἰς αὐτούς. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητοῦμεν τὴν κατάργησιν τῶν νενομοθετημένων περιορισμῶν τοῦ δικαιώματος τοῦ παύειν, ἐν τῷ συμφέροντι τῆς διοικήσεως, διότι ὀφείλομεν ν’ ἀποκαταστήσωμεν ἐγκρατῆ καὶ σώφρονα διοίκησιν, χρηστὴν καὶ πιστὴν εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ καθάρωμεν τὰ δημόσια γραφεῖα ἀπὸ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐπιτήδεια νὰ ἀναδεχθῶσι τοιαῦτα καθήκοντα. Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τέσσαρα ἄλλα νομοσχέδια, ἀναγόμενα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν. Διὰ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου προτείνεται ἡ κατάργησις τῶν εἰδικῶν δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα δι’ εἰδικοῦ νόμου εἶχον δημιουργηθῆ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον, ὅπως ἐξετάζωσι τὰ παράπονα τῶν ἀξιωματικῶν διὰ παραβάσεις τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Ὅτε τὸ περὶ τούτων νομοσχέδιον ἐψηφίζετο, νομίζω ὅτι δὲν ἦτο παροῦσα ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ αὕτη δὲν ἔλλειψε νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον αὐτῆς, καὶ νὰ δηλώσῃ διὰ τῆς δημοσιογραφίας, νὰ ποιήσηται δὲ κατόπιν εἰδικὴν μνείαν ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτε ἐπανῆλθεν, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τούτου μετεβάλλοντο ἢ ἠκρωτηριάζοντο συνταγματικαὶ διατάξεις. Σύμφωνα λοιπὸν μὲ τὴν γνώμην ταύτην, σπεύδω νὰ καταθέσω τὸ περὶ καταργήσεως τῶν δικαστηρίων τούτων ἀναγκαῖον νομοσχέδιον. Ἐπίσης δι’ ἑτέρου νομοσχεδίου προτείνομεν τὴν κατάργησιν ἑτέρου νόμου, ὅστις ἐξεδόθη κατὰ τὸ 1887. Κατὰ νόμον τοῦ 1861 οἱ συμπληρώσαντες τὸν πρὸς ἀπόκτησιν συντάξεως νενομισμένον χρόνον ἀξιωματικοὶ ἠδύναντο τῇ αἰτήσει των νὰ ἀποστρατευθῶσι, καὶ νὰ τύχωσι προβιβασμοῦ εἰς τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμὸν, ἂν εἶχον ὑπηρετήσει δέκα ἔτη εἰς τὸν βαθμὸν, τὸν ὁποῖον ἔφερον. Κατὰ τὸ 1887 ὅμως ὁ νόμος οὗτος ἐτροποποιήθη, καὶ ἐπετράπη, οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι νὰ προβιβάζωνται καὶ μετὰ ἑξαετῆ εἰς τὸν βαθμὸν, ὃν εἶχον, ὑπηρεσίαν. Προτείνομεν τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τοῦ 1887, καὶ τὴν ἐπαναγωγὴν ἐν ἰσχύει τοῦ νόμου τοῦ 1861, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι προτείνομεν, ἵνα ὁ προβιβασμὸς εἰς ἀνώτερον βαθμὸν ἐκείνου, τὸν ὁποῖον φέρουσι, σταματᾷ μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑποστρατήγου καὶ τοῦ ὑποναυάρχου. Δι’ ἑτέρου νομοθετήματος προτείνομεν ν’ ἀπαγορευθῇ ἡ ἀπονομὴ εἰς τὸ αὐτὸ πρόσωπον ἐπιμισθίων πλειόνων τοῦ ἑνός. Κατὰ τὸν βραχὺν χρόνον, καθ’ ὃν διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἔμαθον ὅτι ἀξιωματικοί, διδάσκοντες εἰς στρατιωτικὰ καὶ ἄλλα σχολεῖα, λαμβάνουσιν ἐπιμίσθια πλείω τοῦ ἑνός· διὰ δὲ τοῦ εἰσαγομένου νομοσχεδίου ἐπιτρέπεται ἡ ἀπονομὴ ἑνὸς μόνον ἐπιμισθίου, ὅσα καὶ ἂν ἦναι τὰ σχολεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα τυγχάνει διδάσκων ὁ ἀξιωματικός. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἔχομεν περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἤδη γνωστὴ εἰς τὴν Βουλὴν τῆς παρελθούσης Περιόδου. Ἐδόθη τότε εἰς ἡμᾶς εὐκαιρία νὰ δηλώσωμεν, ὅτι τὸν νῦν λειτουργοῦντα ὀργανισμὸν θεωροῦμεν ἀνίκανον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν σύνταξιν στρατοῦ, ὁποῖον τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος ἀπαιτοῦσιν. Ἀφ’ ἧς ἀνήλθομεν εἰς τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν, διὰ τὸ βραχὺ τοῦ χρόνου, νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς εἰδικὰς μελέτας περὶ τούτου, ὅπως ἑτοιμάσωμεν τὰ ἀναγκαῖα νομοσχέδια. Τοιαύτην ἐργασίαν ἐπηγγέλθη ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, ἐλπίζομεν δὲ, ἐὰν ἐξακολουθήσωμεν περιβαλλόμενοι διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι θέλομεν δυνηθῆ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς πρώτης Συνόδου καὶ μέχρι τῆς συγκλήσεως τῆς ἑπομένης νὰ παρασκευάσωμεν ὀργανισμὸν ἴδιον, καὶ προτείνωμεν αὐτὸν εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ ἔργον εἶναι ὄντως δυσχερὲς, διότι πρέπει νὰ συνομολογηθῶσι πολλαὶ ἀνάγκαι καὶ περιστάσεις τοῦ Κράτους ἡμῶν. Ἐπειδὴ ὅμως κατὰ τὸν παρελθόντα Μάϊον ἐξεδόθη νόμος, τροποποιήσας τὸν ἰσχύοντα ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, διὰ καταργήσεως ἑνὸς τῶν ἄρθρων αὐτοῦ, τοῦ ἀπαγορεύοντος τοὺς προβιβασμοὺς, καὶ διὰ συστάσεως εἰδικῶν ἐπιθεωρητῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ ἱππικοῦ, συμπληρωθέντος οὕτω συστήματος ἐπιθεωρήσεως καθ’ ὅπλον, ἡμεῖς, κρίνοντες ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πορισθῇ Κυβέρνησις γνώμην ἀρτίαν καὶ πλήρη διὰ τοιούτου συστήματος ἐπιθεωρήσεως, προτείνομεν τὴν κατάργησιν τῶν εἰδικῶν ἐπιθεωρήσεων καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν δι’ ἑνὸς γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Τελευταῖον καταθέτω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προτείνομεν τὴν κύρωσιν δύο ἀτμοπλοϊκῶν συμβάσεων, αἵτινες εἶχον συνομολογηθῆ κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1890, ἡ μὲν μετὰ Γερμανικῆς ἑταιρίας, ἡ δὲ ἑτέρα μετὰ Ἰταλικῆς.

§35ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅταν ἤλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, εὗρον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν σύμβασιν ἐμπορικὴν, ὑπογεγραμμένην ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ τῆς Γαλλικῆς, τῆς ὁποίας συμβάσεως ἡ ἰσχὺς ὡρίζετο μέχρι τῆς 1 Φεβρουαρίου τοῦ ἔτους 1892. Διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης παραχωρεῖται παρ’ ἑκατέρου τῶν δύο ἐθνῶν πρὸς τὸ ἕτερον πᾶν δικαίωμα καὶ πᾶσα παραχώρησις, ἡ ὁποία παρ’ ἑκατέρου τῶν ἐθνῶν εἶναι παρακεχωρημένη πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον ἔθνος. Συγχρόνως ὅμως ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως παραχωροῦνται ἰδιαίτεραι τῇ Γαλλίᾳ καταργήσεις καὶ ἐλαττώσεις εἰσαγομένων τινῶν τελῶν ὑπὲρ γαλλικῶν προϊόντων. Παραχωροῦνται π. χ. κατάργησις ἐντελὴς τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν οἴνων, ἐλάττωσις κατὰ 75% ἐπὶ τῶν τριχάπτων καὶ ἄλλων εἰδῶν, περιλαμβανομένων εἰς τὸ ἄρθρον 190 τοῦ δασμολογίου, ἐλάττωσις κατὰ 50% ἐπὶ τῶν χνουδωτῶν καὶ πλουσῶν καὶ 50% ἐπὶ τῶν εἰδῶν τῆς μυρεψικῆς, Μόλις ἀνήλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐξεφράσθη ἐκ μέρους τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως ἡ ἐπιθυμία, ὅπως ἀντὶ τοῦ τύπου τῆς συνθήκης περιβληθῇ ἕτερον τύπον ἡ σύμβασις αὕτη, μὴ δεόμενον ὑποβολῆς εἰς τὰς Βουλάς. Προετάθη ὅπως δυνάμει νόμου, ὃν ἑκατέρα τῶν δύο Κυβερνήσεων ἤθελεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν, ἐπιτραπῇ ἵνα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ Πρεσβευτὴς τῆς Γαλλίας ὑπογράψωσι τὰς ἀνωτέρω συμφωνίας. Ἐνομίσαμεν ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν ταύτην, καὶ οὕτως ἀνελάβομεν τὴν ὑποχρέωσιν καὶ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡμεῖς, ὅπως ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι ὑπογεγραμμένον καὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Μετὰ τὴν κύρωσιν αὐτοῦ θέλουσιν ἰσχύει αἱ παραχωρήσεις, τὰς ὁποίας διὰ τῶν ἰδιαιτέρων ἐγγράφων συνωμολόγησα μετὰ τοῦ Πρέσβεως τῆς Γαλλίας καὶ αἵτινες εἶναι ἀπαράλλακτοι αἱ τῆς συνθήκης τῆς συνομολογηθείσης ὑπὸ τῆς προκατόχου ἡμῶν Κυβερνήσεως.

§36ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αἱ Γαλλικαὶ Βουλαὶ δὲν ἐργάζονται πλέον.

§37ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔχω ὅμως τὴν πληροφορίαν, ὅτι εἰς τὸ τμῆμα, τὸ ὁποῖον παρεπέμφθη τὸ νομοσχέδιον, ἐγένετο δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§38ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐν τῷ ψηφισθέντι Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 εἰς διάφορα κονδύλια δὲν περιελήφθησαν ἀρκεταὶ πιστώσεις πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου. Τοιοῦτο παρουσιάζεται τὸ κεφάλαιον τῶν καπνοκοπτηρίων. Ἡ πίστωσις ἡ ἀναγραφεῖσα δι’ αὐτὰ ἐξηντλήθη ἤδη ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου, ἡ προκάτοχος δὲ Κυβέρνησις ἐδαπάνα διὰ τὰ καπνοκοπτήρια ἄνευ πιστώσεως, διότι δὲν ἠδύνατο οὔτε ἔκτακτον οὔτε ἀναπληρωτικὴν νὰ λάβῃ ἀπούσης τῆς Βουλῆς. Εὕρομεν, ὅτε ἤλθομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν δαπάνην ταύτην ἐν μέρει ἐκτελεσθεῖσαν, ὑφισταμένην δὲ τὴν ἀνάγκην τῆς ἐξακολουθήσεως αὐτῆς, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κλεισθῶσι τὰ καπνοκοπτήρια. Ἐπειδὴ δὲ, συνεδριαζούσης τῆς Βουλῆς, δὲν ἦτο δυνατὸν διὰ Β. Διατάγματος νὰ λάβωμεν ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν, ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν, δὲν ἐδικαιούμεθα νὰ λάβωμεν τοιαύτην, διότι δὲν ἀναφέρει τοῦτο ὁ Οἰκονομικὸς νόμος, διὰ νὰ μὴ κλεισθῶσι τὰ καπνοκοπτήρια καὶ παρεμποδισθῇ τοιουτοτρόπως σπουδαία ὑπηρεσία καὶ σπουδαῖον ἔσοδον τοῦ Δημοσίου, ἐζήτησα παρὰ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἔλαβον τὴν ἄδειαν νὰ προβῶ εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς δαπάνης ταύτης δυνάμει Διατάγματος, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον ἅμα καταρτισθείσης τῆς Βουλῆς, ὅπως δοθῇ ἀναπληρωτικὴ πίστωσις διὰ τοὺς τέσσαρας τελευταίους περίπου μῆνας τοῦ ἔτους, ἀνερχομένη εἰς 339,530 δραχμάς. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλήν. Τοιαύτη ἀνάγκη, ἔτι σπουδαιοτέρα καὶ κατεπείγουσα, παρουσιάσθη εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ δημοσίου χρέους. Διὰ τὸ δημόσιον χρέος δὲν περιελήφθη ὡσαύτως ἀρκοῦσα πίστωσις. Συνάμα δὲ, κατὰ ἔθιμον ἄτακτον, καθιερωθὲν ὅμως ἀπό τινων ἐτῶν, ἐπληρώνοντο τὰ τοκομερίδια τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας ἑκάστου ἔτους εἰς βάρος οὐχὶ τῆς ἑξαμηνίας αὐτῆς, εἰς ἣν ἀνῆκον, ἀλλὰ τῆς ἑπομένης. Τοῦτο κυρίως παρουσιάζει τὴν ἔλλειψιν πιστώσεως διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων ἐκ 5,034,000 δραχμῶν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ πληρώσωμεν τὰ τοκομερίδια ταῦτα, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωμεν ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν, ἂν καὶ δικαιούμεθα παρὰ τοῦ Οἰκονομικοῦ νόμου, διότι ἡ Βουλὴ ἦτο παροῦσα, καίπερ μὴ ἀκόμη κατηρτισμένη. Ἠναγκάσθην λοιπὸν νὰ ζητήσω καὶ διὰ τὴν πληρωμὴν ταύτην τὴν ἄδειαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῆς, καὶ ὑποβάλλω σήμερον τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον εἰς τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς. Ὁμοία δαπάνη τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου εἶναι ἡ ἀφορῶσα τὴν νομισματικὴν διαφοράν. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀνεγράφη πίστωσις διὰ νομισματικὴν διαφορὰν μόνον 500,000 δραχμῶν. Βεβαίως ἡ διαφορὰ αὕτη ἀνέρχεται εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, ἀλλὰ διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1890 ἔλαβον ἀνάγκην μικροτέρου ποσοῦ πιστώσεως, διότι τὸ πλεῖστον μέρος αὐτῶν ἐπληρώθη ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου Πειραιῶς–Λαρίσσης, τοῦ εἰς μεταλλικὸν εἰσπραχθέντος. Δὲν ἐνόμισα δὲ, ὅτι ἐδικαιούμην ἐντὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1890 νὰ μεταβάλω τὰ βάσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ζητήσω πίστωσιν διὰ διαφορὰν συναλλάγματος ἐπὶ ὅλου τοῦ πληρωθέντος ποσοῦ. Περιώρισα τὴν πίστωσιν εἰς τὴν τοῦ ποσοῦ ἐκείνου μόνον, τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθην νὰ προμηθευθῶ ἐπὶ τόπου πρὸς θεραπείαν τῆς ἐπειγούσης ταύτης ἀνάγκης. Ἐκτὸς δὲ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθην νὰ προμηθευθῶ, ὑπῆρχον καὶ ἄλλαι ἀνάγκαι μεταλλικοῦ, καὶ ἰδίως διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Δι’ ὅλας τὰς ἀνάγκας ταύτας ἀπαιτεῖται διαφορὰ συναλλάγματος, ἀνερχομένη εἰς 1,000,000 δραχμῶν περίπου, καὶ διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο ζητεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις. Ἐπληρώθη δὲ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐγένοντο καὶ αἱ ἄλλαι πληρωμαὶ, δηλ. δι’ ἀδείας τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ τοῦτο, ὅπως μὴ παρεμποδισθῇ ἡ ὑπηρεσία τῶν δανείων. Ἑτέρα ἀνάγκη πληρωμῆς πάλιν δημοσίου χρέους, τὴν ὁποίαν ἐθεράπευσα διὰ τῆς αὐτῆς ὁδοῦ, εἶναι ἡ πληρωμὴ τῶν τόκων τοῦ ἐκδοθέντος καὶ ὁριστικῶς ἐκχωρηθέντος ἡμίσεως ἐκ τοῦ τελευταῖον συνομολογηθέντος δανείου 3,800,000 λιρῶν στερλινῶν πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἐκ τοῦ δανείου τούτου ἐξεχωρήθη τὸ ἥμισυ, ἀπῄτει δὲ πληρωμὴν τόκων ἐκ φρ. 1,148,600 διὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ ἔτους, δηλ. τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου τούτου. Ἀλλ’ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἐκ τῆς ὁποίας πληρόνεται ὡς μεσολαβῶν τόκος ὁ τόκος τοῦ δανείου τούτου, εἶχεν ἀναγραφῆ πίστωσις μόνον 500,000 φράγκων. Παρουσιάσθη ἑπομένως ἀνάγκη νὰ πληρώσω ἐπὶ τῇ βάσει ἀδείας τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἑτέρας 648,000 περίπου φράγκων εἰς χρυσόν. Τὸ νομοσχέδιον τὸ σχετικὸν ὑποβάλλω ὡσαύτως εἰς τὴν Βουλήν. Τοῦτο δὲ ὑποβάλλω ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀπὸ κοινοῦ ὡσαύτως μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλω νομοσχέδιον ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως ἐπὶ τῶν κεφαλ. 3, 4 καὶ 5 τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως παραπεμφθῶσι τὰ νομοσχέδια εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· παρακαλῶ δὲ συγχρόνως τὸ Προεδρεῖον, ἵνα παρακαλέσῃ αὐτὴν, ὅπως ὅσον τάχιον ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, ἵνα τακτοποιηθῶσιν αἱ πιστώσεις αὗται, αἵτινες ἔχουσι χαρακτῆρά τινα ἐξαιρετικόν.

§39Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τί ἀφορῶσι τὰ κεφάλαια αὐτά;

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔξοδα διατροφῆς καταδίκων καὶ ὑποδίκων, ἔξοδα ἀνακριτῶν, ἔξοδα μεταθέσεως ὑπαλλήλων.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ συνέλθῃ αὔριον κατὰ τὴν 11 ὥραν π.μ.

§42ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὅλαι αἱ ἐπιτροπαὶ νὰ συνέλθωσι.

§43Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἰδίως παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰ νομοσχέδια, τὰ κατατεθειμένα, περὶ πιστώσεως, καὶ τὸ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἴσως κατατεθησόμενον περὶ δωδεκατημορίων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891, ὅπως κατορθωθῇ νὰ ψηφισθῶσι πρὶν ἢ οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἀπέλθωσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ τὰς ἐπιτροπὰς νὰ συνέλθωσιν αὔριον τὴν 11ην ὥραν π. μ. ὅπως προβῶσιν εἰς τὰς ἐργασίας των.

§45ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ΑΦΝΔʹ νόμου. Ὁ νόμος οὗτος ἐψηφίσθη ἐν ἔτει 1887, ἐδημιουργήθησαν δὲ διὰ τούτου περιορισμοὶ ὡς πρὸς τὴν μετάθεσιν τῶν δικαστῶν. Ὥρισεν ὁ νόμος, ὅτι διὰ τὰς μεταθέσεις τῶν δικαστῶν καὶ τοῦ Προέδρου εἶναι ἀνάγκη γνωμοδοτήσεως τῶν Εἰσαγγελέων. Διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου ἤδη νομοσχεδίου ἀποδίδεται τὸ δικαίωμα τοῦ μεταθέτειν ἀκέραιον εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ἐπίσης καταθέτω νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΑΦΝΓʹ. Καὶ ὁ νόμος οὗτος ἐψηφίσθη ἐν ἔτει 1887, ἐτροποποίησε δὲ τὰ ἄρθρα 13 καὶ 20 τοῦ περὶ προσόντων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων νόμου τοῦ 1877. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καταργοῦνται αἱ πλεῖσται τῶν τροποποιήσεων, καὶ ἐπανερχόμεθα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1877. Ἐπίσης καταθέτω σχέδιον νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ΑΦΝΕʹ, ὁ ὁποῖος ἐπίσης ἐψηφίσθη ἐν ἔτει 1887, ἔφερε δὲ τροποποίησιν τοῦ ὑφισταμένου μέχρι τότε νόμου σχετικῶς μὲ τὰς μεταθέσεις τῶν Εἰρηνοδικῶν καὶ τῶν Πταισματοδικῶν. Ἔταξεν ὁ νόμος, ὅτι ἀπαιτοῦνται γνωμοδοτήσεις τῶν Εἰσαγγελέων. Διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου καταργοῦνται αἱ διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἐπίσης καταθέτω σχέδιον νόμου περὶ καταργήσεως τοῦ ὑπὸ τὰ στοιχεῖα ΑΥΞΓʹ νόμου, τοῦ ψηφισθέντος ἐν ἔτει 1887 καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐτροποποιήθησαν τὰ ἄρθρα 118 καὶ 234 τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων. Τὰ ἄρθρα ταῦτα εἶναι σχετικὰ πρὸς τὸν τρόπον τοῦ διορισμοῦ καὶ τὴν διάρκειαν τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀνακριτῶν. Ἐτάχθη δὲ διὰ τοῦ νόμου τούτου καὶ ἐπιμίσθιον μηνιαῖον πεντήκοντα δραχμῶν, διδόμενον εἰς τοὺς ἀνακριτὰς, ηὐξήθη δὲ συνάμα ἀπὸ δραχμῶν 300 εἰς 500 ἡ ἀμοιβὴ, ἡ ὁποία διὰ τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων ἠδύνατο νὰ δοθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους εἰς τοὺς ἀνακριτάς. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καταργοῦνται αἱ τροποποιήσεις τῶν ἄρθρων ἐκείνων, καὶ ἐπανερχόμεθα εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν δικαστηρίων. Καταθέτω ἐπίσης νομοσχέδιον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐμμίσθων δικαστικῶν κλητήρων. Τὰ περὶ δικαστικῶν κλητήρων ὡρίσθησαν διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1871 καὶ τοῦ 1875. Ὡρίσθη δὲ τότε ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν δι’ ἕκαστον δικαστήριον, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1881 ἐγένετο ἡ προσάρτησις τῶν νέων ἐπαρχιῶν καὶ ἑπομένως διωρίσθησαν κλητῆρες εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας κατὰ τὰς διατάξεις τῶν νόμων τούτων, χωρὶς αἱ θέσεις αὗται νὰ ἦναι νομοπεποιημέναι. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νομιμοποιοῦνται αἱ θέσεις ἐκεῖναι.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πάντα τὰ ὑπὸ τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ, διανεμηθῆ καὶ παραπεμφθῆ εἰς τὰς οἰκείας ἐπιτροπὰς πρὸς ἐξέτασιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 30–56). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7 καὶ 35′ μ. μ.