1890.12.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 9

τῆς 1 Δεκεμβρίου 1890.

(Σάββατον).

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κατέθετο τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα περὶ τῶν γενομένων ἐνώπιον τῶν Εἰσαγγελέων μηνύσεων δι’ ἐκλογικὰ ἀδικήματα καὶ περὶ τῶν νεοσυστηθέντων Εἰρηνοδικείων. Προβαίνομεν εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας.

§2ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Κατόπιν τῶν ἀγορεύσεων τῶν κ. κ. Βουλπιώτου καὶ Ράγκου, οἵτινες ἐν λεπτομερείᾳ καὶ πειστικότητι ἀνεσκεύασαν πάσας τὰς ἐνστάσεις, τὰς ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ τμήματος ἀναγραφομένας καὶ ἀφορώσας εἰς τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, θεωρῶ ἄσκοπον νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτῆς καὶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι διεσαφηνίσθη ἀρκούντως. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, θέλω προσπαθήσει νὰ ἀνασκευάσω τὰς ἐνστάσεις, τὰς ἀφορώσας εἰς τὰ στρατιωτικὰ δῆθεν παραπτώματα· δὲν θέλω, λέγω, ἀσχοληθῆ εἰς τὰ ἄλλα ζητήματα, καθόσον οἱ προαγορεύσαντες καὶ καλλίτερον τὰ πράγματα γινώσκουσι καὶ ἐκ τοῦ νομοῦ κατάγονται. Καὶ πρῶτον ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ τμήματος ἐν τῇ σελ. 2 ἀναγράφεται, ὅτι οἱ κατὰ τὴν κλήρωσιν τῆς ἐφετεινῆς ἀπογραφῆς ὑπόχρεοι εἰς διετῆ ὑπηρεσίαν κατετάχθησαν εἰς τὰ ἐν Ἀθήναις σώματα, ἐνῷ δὲ οὗτοι ὤφειλον νὰ ἔλθωσιν εἰς Ἀθήνας, προσεκολλήθησαν εἰς τὰ ἐν Μεσολογγίῳ καὶ Ἀγρινίῳ σώματα. Τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ἀκριβὲς καθ’ ὁλοκληρίαν. Γινώσκετε ὅτι οἱ κληρωτοὶ ἑκάστης ἀπογραφῆς διανέμονται κατὰ νομούς. Ὁ νομὸς λοιπὸν τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας χορηγεῖ τοιούτους εἰς πάντα τὰ εἰδικὰ σώματα, οἷον ἱππικόν, πυροβολικὸν καὶ μηχανικόν, ἔτι δὲ καὶ εἰς τὴν διλοχίαν τῶν νοσοκόμων· ἐκτὸς τούτου δίδει κληρωτοὺς καὶ εἰς τὰ πεζικὰ, κατ’ ἐξαίρεσιν δὲ ὁ τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας δίδει εἰς τὰ εὐζωνικά. Καὶ περὶ μὲν τῶν κληρωτῶν, τῶν καταταχθέντων εἰς τὰ εἰδικὰ ὅπλα, καὶ τῶν νοσοκόμων οὐδὲν ἔχω νὰ εἴπω, διότι οὗτοι μετέβησαν ἀναντιῤῥήτως ἐμπροθέσμως εἰς τὰ σώματά των, ἂν δὲ δὲν ἔπραξαν τοῦτο, εἶναι ἀνυπότακτοι. Μένει ἤδη νὰ λαλήσω περὶ τῶν κληρωτῶν τῶν καταταχθέντων εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα καὶ ἰδίως εἰς τὸ 2ον εὐζωνικὸν, οὗτινος ἕδρα ἀρχικῶς μὲν ὡρίσθη τὸ Ἀγρίνιον, εἶτα δὲ μετεφέρθη διὰ λόγους ὑπηρεσίας εἰς Ἀθήνας. Πρὶν ἐξηγήσω τοὺς λόγους τῆς μεταθέσεως ἢ μᾶλλον τῆς προσκολλήσεως τῶν εὐζώνων τούτων ἐκ τοῦ 2ου εἰς τὸ 1ον, ἐπιτρέψατε νὰ κάμω παρέκβασίν τινα. Γνωρίζετε πόσον ἐπαχθὴς εἶναι ὁ νόμος τῆς καθολικῆς στρατολογίας εἰς τὰ Κράτη καὶ ἰδίως ἐν Ἑλλάδι, ὅπου οἱ κάτοικοι βαρέως φέρουσιν αὐτήν, τουτέστι δυσκόλως προσέρχονται εἰς τὸ στράτευμα πάντες οἱ ὑποχρεούμενοι εἰς κλήρωσιν, οἱ ἄγοντες δηλ. τὸ 21ον ἔτος, διὰ νὰ διανύσωσιν ἐν αὐτῷ διετίαν ὁλόκληρον. Τὰς ἐπαχθεῖς ταύτας διατάξεις τοῦ στρατολογικοῦ νόμου αἱ Κυβερνήσεις ἠθέλησαν νὰ καταστήσωσιν ἧττον ἐπαχθεῖς διὰ τῆς εἰσαγωγῆς κανονιστικῶν διατάξεων, αἵτινες ὅπως δήποτε ἀνακουφίζουσι τοὺς κληρωτούς. Αἱ διατάξεις αὗται συνίστανται εἰς τὸ ἑξῆς· γίνεται διαγεμητικὴ κατάταξις καθ’ ἕκαστον ἔτος, καθ’ ἣν ὁρίζονται οἱ κληρωτοὶ ἑκάστου νομοῦ, ἵνα ἀποσταλῶσιν εἰς τὰ σώματα τὰ ἑδρεύοντα πλησιέστερον τῶν τόπων, ἐξ ὧν κατάγονται· τουτέστιν οἱ κληρωτοὶ νομοῦ τινος τοποθετοῦνται εἰς τὰ σώματα τὰ ἑδρεύοντα ἐν τῷ νομῷ ἐφ’ ὅσον τοῦτο εἶναι δυνατόν. Τὴν διανομὴν ταύτην, Κύριοι, τὸ πρῶτον ἐκανόνισεν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή. Ἐντεῦθεν λοιπὸν ἀναχωροῦντες, ἀνευρίσκομεν ὅτι ὁ νομὸς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἐκτὸς τῶν στρατευσίμων, οὓς δίδει εἰς τὰ εἰδικὰ ὅπλα, καὶ τῶν νοσοκόμων, δίδει ἐπίσης καὶ εἰς τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων, κατ’ ἐξοχὴν τὰ ἑδρεύοντα ἐν τῷ νομῷ, οἷον τὸ 1ον καὶ 2ον. Ἀλλὰ τὸ 2ον τάγμα τῶν εὐζώνων μετετέθη ἐκεῖθεν ἐνταῦθα πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους διὰ λόγους ὑπηρεσίας. Οἱ λόγοι οἱ προκαλέσαντες τὴν μετάθεσίν του βεβαίως ἦσαν λόγοι ὑπηρεσιακοί· πρῶτον πρὸς ἀνακούφισιν τῆς ὑπηρεσίας τῆς φρουρᾶς, τῆς ἐνεργουμένης ὑπὸ τῶν ἐνταῦθα σωμάτων καὶ ἰδίως τῶν συνταγμάτων τοῦ πεζικοῦ τότε, καὶ ὅπως παράσχῃ εἰς τὰ συντάγματα ταῦτα τὸν ἀπαιτούμενον χρόνον, ἵνα παρασκευασθῶσι διὰ τὰς γενικὰς ἀσκήσεις τὰς ἐαρινάς. Ἀλλὰ τὸ 2ον τοῦτο τάγμα τῶν εὐζώνων, διαμένον ἐνταῦθα, ἐδέχθη τοὺς ἐθελοντὰς ἐκ Ρωμυλίας, οἱ ὁποῖοι τότε ἀθρόοι προσήρχοντο πρὸς κατάταξιν, ἀνεβίβασαν δὲ τὴν δύναμιν αὐτοῦ εἰς ὑπερεπτακοσίους. Ἡ Κυβέρνησις, βλέπουσα τότε ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν δύναμιν τοῦ 2ου τῶν εὐζώνων αὐξανομένην, ἀφ’ ἑτέρου δὲ θέλουσα νὰ παράσχῃ καὶ εἰς τοὺς κληρωτοὺς τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἢ μᾶλλον νὰ τοὺς ἐπαναφέρῃ εἰς τὸ προνόμιον, τὸ ὁποῖον αὐτὴ ἡ διανομὴ τοῖς ἔδωκε, διέταξε τὴν ἀπόσπασιν αὐτῶν εἰς τὸ ἐν Ἀγρινίῳ 1ον τῶν εὐζώνων. Αὐτοὶ οἱ λόγοι λοιπὸν, Κύριοι, καὶ σήμερον προὐκάλεσαν τὴν μετάθεσιν ἢ μᾶλλον τὴν ἀπόσπασιν τῶν 46, οὓς ἀνέφερεν ὁ κ. Σχινᾶς χθὲς, κληρωτῶν, ὅπως προσκολληθῶσι καὶ οὗτοι εἰς τὸ 1ον τάγμα τῶν εὐζώνων, ὡς καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Ἐντεῦθεν λοιπὸν βλέπετε, ὅτι δὲν ἦσαν λόγοι ἐκλογικοὶ οἱ προκαλέσαντες τὴν ἀπόσπασιν αὐτῶν παρὰ τῷ 1ῳ τῶν εὐζώνων· εἶναι λόγοι κοινωνικῆς ἀνάγκης, εἶναι λόγοι, οἵτινες ὑφίσταντο πρὸ τῆς ἐνταῦθα μεταθέσεως τοῦ τάγματος. Ἀλλὰ θὰ μοῦ εἴπητε, ὅτι αὐτοὶ ὁπωσδήποτε ἦσαν ἐκ τῶν τοῦ νομοῦ κατοίκων. Βεβαίως· δὲν δύναμαι ὅμως νὰ παραδεχθῶ καὶ ὅτι ὁ νομὸς ὁλόκληρος συνεκεντρώθη εἰς τὸ Ἀγρίνιον—διότι αὐτοὶ ἦσαν ἐξ ὅλου τοῦ νομοῦ·—ἄλλως πῶς θὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι αὐτοὶ ἦσαν ψηφοφόροι, ἀφοῦ δὲν εἶχον συμπληρώσει τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας των, οὔτε εἶχον συμπληρώσει τὴν θητείαν, ὥστε νὰ εἶχον τὸ δικαίωμα τῆς ψήφου; Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ τοὺς κληρωτοὺς τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1890, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τὸ 2ον τάγμα τῶν εὐζώνων. Δευτέρα ἔνστασις εἶναι, ὅτι εἰς τὸ σύνταγμα καὶ τὰ τάγματα τῶν εὐζώνων, τὰ ἑδρεύοντα ἐν Αἰτωλίᾳ καὶ Ἀκαρνανίᾳ, ἀπεσπάσθησαν πάντες οἱ ἐντόπιοι ἀξιωματικοὶ, καὶ ὅτι τὰ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα διῳκήθησαν ὑπὸ ἐντοπίων ἀξιωματικῶν, ὑπαξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν, οἵτινες βεβαίως διὰ τῆς παρουσίας των ἐπέδρασαν εἰς τὰς ἐκλογὰς τῆς 14 Ὀκτωβρίου. Περὶ αὐτοῦ ἡ ἀπάντησις εἶναι εὐκολωτάτη. Ὁ στρατὸς, συγκεκροτημένος κατὰ συντάγματα καὶ τάγματα, εἶναι τοποθετημένος εἰς ὅλον τὸ Κράτος· καὶ τοῦτο διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους. Κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, δὲν δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐξ ἧς κατάγονται, ὡρισμέναι κατηγορίαι ἀξιωματικῶν, οἱ διοικηταὶ τῶν ταγμάτων καὶ οἱ ὑποδιοικηταὶ αὐτῶν καὶ βεβαίως καὶ τῶν συνταγμάτων, οἱ διοικηταὶ τῶν μονίμων σταθμῶν καὶ τῶν μεταβατικῶν. Ἐνταῦθα λοιπὸν ἔγκειται τὸ ζήτημα· οἱ διοικηταὶ τῶν μεταβατικῶν σταθμῶν καὶ τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων δὲν δύνανται νὰ ὦσιν ἐντόπιοι, δηλ. ἐκ τῆς ἐπαρχίας, ἐξ ἧς κατάγονται· κατὰ συνέπειαν ἡ τοποθέτησις τῶν ἀξιωματικῶν ἐν τοῖς τάγμασι καὶ τοῖς συντάγμασι δέον νὰ ἐκτελῆται ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ τοῦ νόμου. Ἐν Μεσολογγίῳ ὁ διοικητὴς τοῦ συντάγματος βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατάγηται ἐκ Μεσολογγίου, οὔτε ὁ ὑποδιοικητὴς αὐτοῦ, δύνανται ὅμως νὰ διορισθῶσι πάντες οἱ λοιποὶ ἀξιωματικοὶ, καίπερ καταγόμενοι ἐκ Μεσολογγίου. Ποῦ δὲν δύνανται νὰ διορισθῶσι; Δὲν διορίζονται ἐπὶ κεφαλῆς τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων, ὁπόταν ταῦτα καταρτίζωνται ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐξ ἧς κατάγονται οἱ ἀξιωματικοί. Τὸ μέτρον τοῦτο, σᾶς ἐρωτῶ, ἐτηρήθη; Βεβαίως, καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν, διότι οὐδεμία τοιαύτη ὡρισμένη κατηγορία ὑπάρχει. Ὑπάρχει κατηγορία, ὅτι ὁ Σισμάνης, ἀδελφὸς τοῦ ὑποψηφίου Βουλευτοῦ, διωρίσθη ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μεσολογγίου, ἐνῷ ἦτο ἐντόπιος· τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι ὁ Σισμάνης κατάγεται ἐκ Ναυπακτίας.

§3ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀλλ’ εἶναι νυμφευμένος ἐν Μεσολογγίῳ.

§4ΣΙΣΜΑΝΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτὸς, εἶναι ὁ Ἰωάννης Σισμάνης ὁ νυμφευμένος ἐν Μεσολογγίῳ.

§5ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἔγεινε μὲ τρόπον ἐπιτηδειότατον· ὁ πρῶτος μετέβη ἓν τέταρτον μακράν.

§6ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, τὴν μεταβαλοῦσαν τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς νομὸν, τοῦτο βεβαίως οὐδὲν κοινὸν ἔχει μὲ τὴν τοποθέτησιν τῶν ἀξιωματικῶν, διότι ὁ νόμος προβλέπει περὶ ἐπαρχιακῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, οὐχὶ περὶ διοικητικῆς.

§7ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ εἰς τὴν διοικητικὴν ἀφορᾷ, διότι δὲν ὑπάρχει σήμερον διοικητικὴ ἐπαρχιακὴ περιφέρεια.

§8ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἔχετε ὑπομονὴν, καὶ θὰ σᾶς ἀπαντήσω. Ἄν λοιπὸν οὕτω τοποθετήσωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς εἰς τὰ συντάγματα καὶ τὰ τάγματα, θὰ μᾶς παρουσιασθῇ ἡ μόνη δυσχέρεια, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἐντόπιοι δὲν δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσιν ὡς διοικηταὶ μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐξ ἧς κατάγονται, δύνανται ὅμως νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ νομοῦ, ἐξ οὗ δὲν κατάγονται. Ἄν παραδεχθῶμεν τὸ ἀντίθετον, θὰ ἦτο δρακόντειος ὁ νόμος, διότι ὁ νόμος περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων ἐπεκτείνει τὴν ἀπαγόρευσιν, καὶ λέγει, ὅτι ἐν ὥρᾳ ἐκλογῶν ἡ διάταξις αὕτη ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν. Σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ λάβωμεν ἄλλοθεν τοὺς ὑπαξιωματικοὺς πρὸς καταρτισμὸν τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων, πόθεν ἠθέλομεν λάβει αὐτούς; Τίνες δὲ εἶναι οἱ ὑπαξιωματικοὶ οὗτοι; Εἶναι στρατιῶται προαγόμενοι, στρατιῶται δηλ. ἐντόπιοι, διότι ὁ νόμος τῆς στρατολογίας οὕτω τοὺς τάσσει, νὰ ὑπηρετῶσιν ἐγγὺς τῆς πατρίδος των. Πόθεν λοιπὸν θὰ λάβωμεν τοὺς στρατιώτας, ὅταν δὲν δυνάμεθα νὰ τοὺς προάξωμεν εἰς ὑπαξιωματικούς; Ἑπομένως ἡ διάταξις τοῦ νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ διορίσωμεν ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς εἰς τὰ συντάγματα τὰ ἑδρεύοντα ἐν τοῖς νομοῖς, ἐξ ἧς κατάγονται, εἶναι ἐφαρμόσιμος μόνον εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοὺς ἀποδυθέντας εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα καὶ ἀποτυχόντας· δι’ αὐτοὺς ἀπαγορεύεται ἐπὶ τετραετίαν νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ νομῷ, ἐν ᾧ ἐκλέγονται. Λοιπὸν εἶναι ἐπιτετραμμένον τὰ μεταβατικὰ ἀποσπάσματα νὰ καταρτίζωνται ἀπὸ ἐντοπίους ἀξιωματικοὺς τοῦ νομοῦ, ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἐπαρχίας, ἐξ ἧς οὗτοι κατάγονται. Περὶ δὲ στρατιωτῶν ὁ νόμος ὁ περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων οὐδὲν ἀναφέρει, καθόσον οὗτοι δύνανται νὰ ὑπηρετήσωσι καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ εἰς τὰ χωρία των. Ἤδη εἰσέρχομαι εἰς ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῶν ἀξιωματικῶν. Ἐλέχθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ οἱ ἐνιστάμενοι κατὰ τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἔφερον ὡς ἰσχυρισμὸν ἐπεμβάσεως εἰς τὰς ἐκλογὰς τὴν συμπεριφορὰν ἀξιωματικῶν ἀνωτέρων, μεταβάντων εἰς τὸν νομόν. Λυποῦμαι, Κύριοι, διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον ταύτην θέσιν, νὰ ἀνασκευάσω κατηγορίαν, ἥτις ἀληθῶς ἀδίκως βαρύνει τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους. Ἀξιωματικοὶ ἀνώτεροι, ὑπηρετήσαντες ἐπὶ τεσσαρακονταετίαν ὁλόκληρον ἐν τῷ στρατῷ καὶ δείξαντες διαγωγὴν ἀρίστην καὶ ἔντιμον ὑπηρεσίαν, κατηγοροῦνται, ὁ μὲν συνταγματάρχης Κατσικογιάννης, ὅτι μεταβὰς πρὸ τριῶν μηνῶν πρὸς ἐνέργειαν ἀνακρίσεων εἰς τὸν Κραβασαρᾶν καὶ τὸ Ἄκτιον, ἀπεπλάνησε τὰς συνειδήσεις τῶν πολιτῶν ὑπὲρ τῆς πρώην Κυβερνήσεως. Λυποῦμαι, Κύριοι, ἀληθῶς ἐπὶ τούτῳ, διότι ὁ Κατσικογιάννης εἶναι ἐκ τῶν ἀρίστων ἀξιωματικῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, τοῦ ὁποίου τὸ παρελθὸν εἶναι ἄμεμπτον καὶ οὐδέποτε παρέσχεν ἀφορμὴν πρὸς κατηγορίαν. Αὐτὸ τοῦτο δύναμαι νὰ εἴπω περὶ τοῦ ἐπίσης ἐντιμοτάτου καὶ ἀρίστου ἀξιωματικοῦ ἀντισυνταγματάρχου Ζέρβα, ὅστις καὶ οὗτος, λαβὼν ἄδειαν τρεῖς μῆνας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, μετέβη εἰς Κυλλήνην καὶ ἐκεῖθεν εἰς Ἀθήνας, καὶ ἐν τούτοις κατηγορήθη ὅτι μετέβη καὶ οὗτος, ὅπως ἀποπλανήσῃ τὰς συνειδήσεις τῶν πολιτῶν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας καὶ τοὺς πειθαναγκάσῃ νὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς Συμπολιτεύσεως. Αὐτὸ τοῦτο λεκτέον καὶ διὰ τὸν ἐπίσης ἀξιότιμον συνταγματάρχην Στάϊκον. Ἀλλὰ δὲν περιωρίσθησαν ἕως ἐδῶ· ἐλέχθη, ὅτι πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν, μὴ δυνάμενοι ἐπ’ ἀδείᾳ νὰ μεταβῶσιν ὅπως ψηφίσωσι τὸν συνδυασμὸν τῆς Συμπολιτεύσεως, ἔλαβον ἀδείας ἀναῤῥωτικάς. Αὐτὸ βεβαίως ὑπερβαίνει πᾶν ὅριον! Ἂν εὑρέθη τις ἀξιωματικὸς, ἔχων ἀνάγκην ἀναῤῥωτικῆς ἀδείας, καὶ εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ κατάγηται ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας, βεβαίως οὗτος δὲν ὤφειλε νὰ μεταβῇ εἰς τὴν πατρίδα του καὶ ν’ ἀπολαύσῃ τὴν οἰκογενειακὴν περίθαλψιν, ὤφειλε βεβαίως νὰ περιπλανηθῇ! Αἱ στρατιωτικαὶ λοιπὸν ἐπεμβάσεις εὐτυχῶς ἐλέγχονται μηδαμιναὶ, ἀνύπαρκτοι, φανατικαὶ, καὶ ὡς τοιαῦται ἀπεῤῥίφθησαν καὶ ἀπὸ τὸ τμῆμα, ὡς μὴ δυνάμεναι νὰ ἐπενέγκωσι τὴν ἐλαχίστην ἀλλοίωσιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Καὶ ταῦτα μὲν καθόσον ἀφορᾷ τοὺς στρατιωτικούς. Ἤδη δι’ ὀλίγων θὰ ἐξηγήσω καὶ τὸ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος, ὅστις ἐπροτάθη ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τοῦ τμήματος ὡς ἀκυρωτέος. Δυστυχῶς ὁ δῆμος οὗτος ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τοῦ τμήματος ἐκρίθη τὸ θῦμα τοῦ νομοῦ. Ὁ λόγος βεβαίως εἶναι εὐνόητος, διότι εἰς τὸν δῆμον τοῦτον ἐπλειονοψήφησεν ὁ συνδυασμὸς ὁ Τρικουπικὸς, καὶ διότι ἐν τῷ μέλλοντι ὁ δῆμος οὗτος παρέχει πάντα τὰ ἐνδόσιμα τῆς ἀποτυχίας τῆς ἐκλογῆς, καθόσον οἱ πλεῖστοι τῶν ἐκλογέων ἐλλείπουσι κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην· ὅτι δὲ ἡ ἐκλογὴ ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ ὑπῆρξεν ἀρίστη, τοῦτο μαρτυρεῖ αὐτὸς ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος. Ἀναφέρω τὴν περίστασιν ταύτην διότι χθὲς ἐγένετο σύγχυσις ἐπὶ τῶν ἐκθέσεων τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου. Ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος ἔγραψε δύο ἐκθέσεις, μίαν εὐθὺς μετὰ τὴν ἐκλογὴν, ἡ ὁποία εἶναι καὶ ἡ κυρία καὶ ἡ ἀλάνθαστος καὶ ἀληθὴς, διότι ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος ἦτο ἀκόμη ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ἐντυπώσεων τῆς ἐκλογῆς καὶ δὲν ἠδύνατο παρὰ οὕτω νὰ γράψῃ, ὅπως ἀντελήφθη τὰ πράγματα. Ἔγραψε λοιπὸν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ διεξήχθη ἐν τάξει καὶ ἡσυχίᾳ, ὅτι μόνον ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ νῦν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἔφερεν ἐνστάσεις τινὰς, ὅτι πολλοὶ ἐψηφοφόρησαν δὶς καὶ τρίς. Ἐπὶ τῇ γενομένῃ ὅμως εἰς αὐτὸν παρατηρήσει, νὰ ὑποδείξῃ ἕνα τοὐλάχιστον ἐκ τῶν ψηφοφορησάντων δὶς ἢ τρὶς, οὐδένα ἠδυνήθη νὰ ὑποδείξῃ. Τί λοιπὸν ἐκ τούτου συμπεραίνεται; ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἦτο νομιμωτάτη, ἴσως ἡ νομιμωτέρα ὅλων τῶν δήμων Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας· διότι οὔτε στρατιωτικαὶ ἐπεμβάσεις κατηγγέλθησαν ἐκεῖ, οὔτε διοικητικαὶ ἐπεμβάσεις, οὔτε ἄλλο τι. Τί κατηγγέλθη; ὅτι μετὰ τὴν ἐκλογὴν, λέγει ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος, οὗτινος τὴν μαρτυρίαν πρέπει βεβαίως νὰ ἀποδεχθῶμεν, διαπληκτισμός τις ἐγένετο ἔξωθι τοῦ καταστήματος τῆς ἐκλογῆς μεταξὺ τοῦ Δημάρχου καί τινων ἀντιπροσώπων. Ἀλλὰ σᾶς ἐρωτῶ, ἔχουσι κἀμμίαν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς ταῦτα, ἀφοῦ ἡ διαλογὴ εἶχεν ἤδη περατωθῆ; οὐδεμίαν βεβαίως. Ἄρα ἡ ἐκλογὴ ὑπῆρξε νομιμωτάτη.

§9ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος λέγει, ὅτι καὶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἐκλογῆς ἦτο παρὼν ὁ Δήμαρχος.

§10ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μάλιστα, ἀλλὰ δὲν λέγει, ὅτι τοῦτο ἐπέφερε καὶ ἀλλοίωσιν τῆς ἐκλογῆς.

§11ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Βεβαίως ἐπέφερεν.

§12ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν ἔγεινε κἀμμία ἔνστασις.

§13ΠΕΡΡΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ ἀναγνώσω τὴν ἔκθεσιν;

§14ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ὄχι. Ἡ ἐκλογὴ λοιπὸν τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὑπῆρξε νομιμωτάτη, νομιμωτέρα ἴσως πασῶν τῶν ἄλλων· ἑπομένως ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου τούτου βεβαίως δὲν δικαιολογεῖται. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ τὴν ἀκυρώσῃ ἀλλ’ ὀφείλει τοὐλάχιστον νὰ τὴν ἀκυρώσῃ δι’ ὅλους τοὺς ὑποψηφίους· διότι δὲν ἐννοῶ, διατὶ θὰ ἀκυρωθῇ εἷς δῆμος, ὁ ὁποῖος δὲν φέρει οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον στίγμα οὔτε ἐπεμβάσεων, οὔτε καλπονοθεύσεων, οὔτε ἄλλου τινὸς, καὶ διὰ ποίους; διὰ μόνους τοὺς τρεῖς ἢ τέσσαρας ἢ πέντε ἐκ τῶν ὑποψηφίων· τοῦτο εἶναι αὐθαίρετον ἀναντιῤῥήτως, δὲν δικαιολογεῖται, δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς λογικῆς, ἐπὶ τοῦ δικαίου. Περαίνων λοιπὸν, Κύριοι, προτείνω τὴν ἐπικύρωσιν ἁπάσης τῆς ἐκλογῆς, ὡς καλῶς καὶ νομίμως διεξαχθείσης.

§15ΜΑΚΡΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Τσαμαδὸς ἔφερεν ὡς λόγον τῆς ἀποσπάσεως τῶν εὐζώνων εἰς τὸ 1ον τάγμα τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, βεβαίως θὰ ἦτο προσφορώτερον τὸ πρᾶγμα, καθόσον ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι δὲν ὑπῆρχον στρατιῶται εἰς τὰ τάγματα οὔτε κἂν ἀνὰ εἷς νὰ σταλῇ εἰς τὰ ἐκλογικὰ τμήματα, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο ἡ κατάταξις τῶν κληρωτῶν. Αἱ ἐκλογαὶ βεβαίως ἤθελον ἐνεργηθῆ προτήτερα, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχον στρατιῶται· ἤμην διοικητὴς συντάγματος καὶ γνωρίζω τὴν κατάστασιν, ὁποία ἦτο· οὔτε εἷς στρατιώτης ἀνὰ ἕκαστον τμῆμα ἠδύνατο νὰ ἀποσπασθῇ. Ἔπρεπε λοιπὸν αἱ ἐκλογαὶ νὰ γείνωσι τὴν 14 Ὀκτωβρίου, νὰ ἔλθωσι τὴν πρώτην τοῦ μηνὸς οἱ κληρωτοὶ καὶ αὐτοὶ νὰ ἀποσπασθῶσιν. Ἀλλὰ τίνες ἦσαν αὐτοὶ; ἀγύμναστοι· τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἔλαβον τὸ ὅπλον καὶ τὴν αὐτὴν ἡμέραν ἀπεσπάσθησαν. Ἠδύνατο νὰ γείνῃ τοῦτο, δηλ. νὰ ἀποσπασθῶσιν, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἔλθωσιν εἰς τὰς τάξεις των κατὰ τοὺς κανονισμοὺς, νὰ ἔλθωσιν εἰς τὸ 2ον τάγμα, ἐδῶ, ὅπως ἐκγυμνασθῶσι, καὶ ἀκολούθως ἠδύναντο νὰ ἀποσπασθῶσι δι’ ὑπηρεσίαν, οὔτε ὑπῆρχεν αὐτὴ ἡ πληθώρα τῶν στρατιωτῶν ἐν τῷ 2ῳ εὐζωνικῷ τάγματι.

§16ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Εἶπον ὅτι κατὰ τὸν νόμον ἀπεσπάσθησαν λόγῳ εὐεργετήματος.

§17ΜΑΚΡΗΣ. Τὸ εὐεργέτημα εἶναι δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι καταλογίζονται εἰς τὰ σώματα· ἦτο ἡ μερὶς ἐκείνη, ἥτις κατελογίσθη διὰ τὸ σῶμα ἐκεῖνο· οἱ περισσεύοντες ἔπρεπε νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ. Ἀλλ’ ἐλέχθη, ὅτι ἐδῶ εἶχον ἔλθει οἱ ἐκ Βουλγαρίας καὶ εἶχον καταταχθῆ· ἀλλὰ δὲν ἦτο ἡ ἐποχὴ ἐκείνη, ὅτε ὑπῆρχον στρατιῶται ἐδῶ, τὸ τάγμα τοῦτο μόλις εἶχε 45 στρατιώτας· ὥστε δὲν εἶναι ἀκριβὴς ὁ λόγος, ὅτι χάριν τῆς ὑπηρεσίας ἐσταμάτησαν αὐτοὶ ἐκεῖ, ἀλλὰ χάριν ἐκλογικῶν λόγων, καὶ εἴδομεν ὅτι, ἐλθούσης τῆς ἄλλης Κυβερνήσεως, οὗτοι ἀνεκλήθησαν ἀμέσως εἰς τὸ σῶμά των· σήμερον δὲ τί γίνεται; Αἰτιῶνται αὐτοὶ πάντες ἡμᾶς, ὅτι καλῶς τοὺς ἐτοποθέτησεν ὁ κ. Τρικούπης εἰς τὴν πατρίδα των, πῶς τοὺς ἀποσπῶσι σήμερον καὶ τοὺς φέρουσιν εἰς τὰς Ἀθήνας; Ὥστε διόλου δὲν εἶναι ἰσχυρὸς αὐτὸς ὁ λόγος. Ὡς πρὸς τὴν συμπεριφορὰν τοῦ στρατοῦ καὶ τῶν ἀξιωματικῶν, ἔχω νὰ εἴπω τινὰ, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ τῆς παρούσης ὥρας. Αὐτὴ ὠργανώθη ἀπὸ καιροῦ, τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο,—ὁμιλῶ περὶ τῆς Αἰτωλοακαρνανίας,—καὶ ἐφάνη παράξενον, πῶς ἐν ταῖς σημειώσεσι τῶν ἐνστάσεων προτείνεται εἷς ἐκ τῶν λόγων καὶ ἡ διαγωγὴ τοῦ κ. Βαμπᾶ καὶ ἡ φυλάκισις τῶν Δημάρχων. Ὁ κ. Βαμπᾶς ἦλθεν εἰς τὸ Μεσολόγγιον, ὅτε τὸ κόμμα τοῦ κ. Τρικούπη εὑρίσκετο ἐν ταραχῇ, ἐν διαφωνίᾳ, τὴν ὁποίαν γνωρίζουσιν οἱ ἐντόπιοι, περὶ τοῦ ποῖος νὰ ἔχῃ τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ. Πολλοὶ ἠξίουν νὰ ἔχωσιν αὐτὴν, καὶ δὲν συνεφώνουν μεταξύ των· ὁ κ. Βαμπᾶς ὠφελήθη τῆς περιστάσεως ταύτης, καὶ ὡς Νομάρχης ἀνέλαβεν αὐτὸς νὰ διευθύνῃ τὸ κόμμα· καὶ ἠξεύρετε, Κύριοι, τί θὰ εἴπῃ Νομάρχης νὰ διευθύνῃ κόμμα πολιτικόν; Οὗτος μετέβαλε τὴν Νομαρχίαν εἰς ἐργαστήριον πολιτικόν. Ἐσκέπτετο λοιπὸν, πῶς νὰ ἀφαιρέσῃ ἐκ τῶν ἀντιθέτων στοιχεῖα ἰσχυρὰ, καὶ πρῶτον ἐσκέφθη τοὺς Δημάρχους. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἔλθωσιν αὐτοὶ πρὸς τὴν μερίδα, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ εὑρεθῇ καὶ εἷς τρόπος, διότι οὗτοι δὲν ἤθελον, ἠρνοῦντο. Ἐδέησε λοιπὸν νὰ ἐκδοθῶσιν ἐντάλματα κατ’ αὐτῶν, νὰ φυλακισθῶσι, καὶ διατί; δι’ ὑπόθαλψιν φυγοδίκων. Ἀντέτεινον βεβαίως οἱ δικασταὶ εἰς τοιαῦτα πράγματα, ἀλλὰ δὲν εἶναι δύσκολον νὰ εὑρεθῶσι καὶ ὄργανα, καὶ εὑρέθησαν δυστυχῶς τοιαῦτα, καὶ ἐξεδόθησαν ἐντάλματα (διάλογοι). Τοὺς ἔθεσαν λοιπὸν τοὺς Δημάρχους εἰς τὰς φυλακὰς, ὅπου εἶχον πᾶσαν περιποίησιν, ἀπεστέλλετο δὲ καθ’ ἑκάστην εἷς δὶς καὶ τρὶς εἰς τὴν φυλακὴν, ἐρωτῶν αὐτοὺς, ἂν ἔχῃ τις νὰ ἀναφέρῃ τι εἰς τὸν Νομάρχην. Οἱ Δήμαρχοι τὸ κατ’ ἀρχὰς ἠρνοῦντο, ἀλλ’ ὅτε εἶδον, ὅτι μένουσιν εἰς τὰς φυλακὰς, καὶ ὅτι θὰ μείνωσιν ἐπὶ πολὺ, τότε παρεδόθησαν εἰς τὸν Νομάρχην καὶ ὑπεσχέθησαν φιλίαν· τὴν αὐτὴν δ’ ἡμέραν ἐξῆλθον, καὶ ἔπαυσεν ἀμέσως πᾶσα κατ’ αὐτῶν καταδίωξις. Εἶχον ὅμως καὶ πεῖσμα αὐτοὶ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης· πρὸς δὲ καὶ οἱ φίλοι των ἦσαν ἀντίθετοι, ἤθελον νὰ πολεμήσωσι τὴν πεσοῦσαν Κυβέρνησιν, καὶ συνετάχθησαν μὲ ἡμᾶς. Δὲν ἤρκει τοῦτο, ἔπρεπε νὰ διοργανωθῇ ἡ στρατιωτικὴ δύναμις ἐν Μεσολογγίῳ. Εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν συνάδελφον, τὸν ὁμιλήσαντα χθὲς, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ πρέπει νὰ μένωσιν εἰς τὰς πατρίδας των, καὶ τῷ ὄντι ἔμενον, καὶ ἔχομεν ἐποχὰς, μακρὰς ἐποχὰς, καθ’ ἃς οἱ ἀξιωματικοὶ ἑκάστης φρουρᾶς ἠνδρώθησαν ἐκεῖ, ἐνυμφεύθησαν καὶ ἀπεκατεστάθησαν, ἀλλ’ εἶχον καὶ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς ἐξουσίας, νὰ μὴ ἀναμιγνύωνται τὸ παράπαν εἰς ἐκλογικὰ καὶ πολιτικὰ πράγματα. Ἡ φρουρὰ τῶν Ἀθηνῶν δὲν συγκροτεῖται ἐξ Ἀθηναίων; ἡ φρουρὰ τοῦ Ναυπλίου, τοῦ Μεσολογγίου, τῆς Λαμίας; ἀλλ’ οὐδέποτε ἀνεμιγνύοντο εἰς τὰ ἐκλογικὰ, διότι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ προϊστάμενοι ἔδιδον πολλὴν προσοχὴν, καὶ ἐτιμώρουν αὐτούς· σήμερον συμβαίνει τὸ ἐναντίον, πρέπει νὰ ἔχῃς μέρος, ἄλλως σὲ ἐκτοπίζουν. Μετέβην, Κύριοι, εἰς Μεσολόγγιον· εἶμαι συνταγματάρχης, κατὰ δὲ τὸ διάστημα τῆς ὑπηρεσίας μου πολλοὺς τῶν ἐκεῖ ἀξιωματικῶν ἔχω ἐνδύσει ὡς στρατιώτας, τοὺς ἐξεπαίδευσα καὶ τοὺς προήγαγον εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, τοῦ ἀξιωματικοῦ, τοῦ λοχαγοῦ καὶ τοῦ ταγματάρχου ἀκόμη, καὶ ἐν τούτοις, Κύριοι, ὄχι μόνον δὲν μὲ ἐπεσκέφθη κἀνεὶς ἐξ αὐτῶν, οὐδεὶς εἶπε «πηγαίνω νὰ ἴδω τὸν συνταγματάρχην μου», ἀλλ’ οὔτε ἔξω, εἰς τὴν ἀγορὰν, μοὶ εἶπον καλημέρα. Τοὺς συνήντησα, καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ μὴ τοῖς παρατηρήσω, διατὶ δὲν χαιρετοῦν τὸν συνταγματάρχην των· ἐπίσης εἰς τὴν Ναύπακτον, εἰς τὸ Ἀγρίνιον τὸ αὐτὸ συνέβη, μὲ ἀπέφευγον, οὔτε καλημέρα δὲν μοὶ ἔλεγον.

§18ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Τοὺς ὑποψηφίους ὅμως τῆς Κυβερνήσεως τοὺς συνώδευον.

§19ΜΑΚΡΗΣ. Μάλιστα, καὶ μετὰ στρατιωτικῆς μουσικῆς εἰς Ἀγρίνιον ἐλθόντα τὸν κ. Ἰωάννην Τρικούπην ἐπεσκέφθησαν καὶ συνεχάρησαν· κατὰ τὴν ἡμέραν δὲ τῆς ἐκλογῆς ἐν Μεσολογγίῳ ἦλθε καὶ ἀπὸ τὴν Κέρκυραν καὶ ἐψήφισεν ὁ λοχαγὸς Παλαιολόγος, καί τις ἄλλος, δὲν ἐνθυμοῦμαι ποῖος, ἦλθεν, ἐψήφισε καὶ ἀνεχώρησε, καὶ κἀνεὶς οὔτε τοὺς ἐτιμώρησεν οὔτε τοῖς εἶπέ τι. Αὐτὰ, φρονῶ, ὅτι ἔχουσι μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῶν ἐκλογέων, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ φθάσῃ ὁ στρατὸς εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον. Εἶμαι τῆς γνώμης καὶ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ζῶσιν οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς τὴν πατρίδα των, ἀλλὰ μὴ ἀναμιγνυόμενοι εἰς τὰ πολιτικὰ, μὴ δίδοντες προσοχὴν εἰς τὰ τοιαῦτα· ὅταν φέρωσι τὸ ξίφος, νὰ τὸ θεωρῶσιν, ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν πατρίδα των, ὅτι δὲν εἶναι ἰδικόν των· δύνανται νὰ πολιτεύωνται αἱ οἰκογένειαί των, οἱ συγγενεῖς των, αὐτοὶ ὅμως δὲν πρέπει νὰ πολιτεύωνται, καθῆκον ἔχουσι μόνον νὰ ἀσχολῶνται εἰς τὰ τοῦ ἐπαγγέλματός των. Τώρα ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἄλλας ἐπεμβάσεις, τί νὰ εἴπῃ τις, ἀφοῦ ἐπὶ τριετίαν ὁ κ. Βαμπᾶς διηύθυνε τὴν Νομαρχίαν; Σᾶς λέγω μόνον, ὅτι ἐξ 700 ψήφων, εἰς ὅσας ἀνέρχονται αἱ ψῆφοι τῶν Καραγκούνιδων, δὲν ἐλάβομεν οὔτε μίαν, διότι εἶχον αὐτοὶ ὅλας τὰς παροχὰς ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, αὐτοὶ ἐμάζευσαν ὅλον τὸν βελανιδόκαρπον. Τὸ βελανίδι εἰς τὴν Ἀκαρνανίαν συνάζεται κατὰ τὰς 10–20 Αὐγούστου· οἱ Καραγκούνιδες, τοποθετημένοι ἐντὸς τῶν δασῶν αὐτῶν, καὶ βοηθούμενοι καὶ ὑπὸ τῶν ἀποσπασμάτων, τὰ ὁποῖα ἐσχημάτιζεν ἡ ἐξουσία, ἀπεδίωκον τοὺς ἐντοπίους, μεταβαίνοντας νὰ συλλέξουν βελανιδόκαρπον.

§20ΡΑΓΚΟΣ. Ὥστε ἐπήρατε τοὺς χωρικούς.

§21ΜΑΚΡΗΣ. Ἔπρεπε νὰ μᾶς καταψηφίσουν καὶ αὐτοί; (ἱλαρότης). Ὁ κ. Ράγκος εἶπε χθὲς, ὅτι πολιτεύεται πρὸ χρόνων. Ἐγὼ ἠξεύρω ἐκ τῆς ἱστορίας τοῦ τόπου, ὅτι καὶ ζῶντος τοῦ στρατηγοῦ Ράγκου ἐπολιτεύετο ὁ Πάνος Ράγκος, καὶ ἀποθανόντος αὐτοῦ ὁ Πάνος Ράγκος, ἐξηκολούθησε νὰ πολιτεύηται ἐν Βάλτῳ, οἱ δὲ υἱοί του ἐπολιτεύθησαν πάντοτε, ὁ δὲ κ. Ἰωάννης Ράγκος μίαν μόνην φορὰν ἐπολιτεύθη καὶ ἀπέτυχεν. Οἱ Ἰωάννης, Γεώργιος, Λεωνίδας καὶ Χρῆστος Ράγκος εἶναι οἱ πολιτευόμενοι ἐν Βάλτῳ, καὶ αὐτοὺς γνωρίζουν ἐκεῖ· ὁ δὲ κ. Ράγκος σᾶς εἶπεν, ὅτι διῆλθε τὸν Βάλτον ὁλόκληρον, ἐνῷ μόνον εἰς τὸν Κραβασαρᾶν μετέβη καὶ ἔμεινεν εἰς τὸν δῆμον Στράτου κατὰ τὴν ἐκλογήν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ τοῦ δήμου Κτημενίων, ὁ κ. Βουλπιώτης εἶπεν, ὅτι ἐκεῖ οὐδέποτε τῷ καθυστέρησαν ψῆφον. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι τῷ καθυστέρησαν, ὁ δὲ Γαλῆς ὁ δήμαρχος ἔχει μεγάλην ἱστορίαν· ποσάκις αὐτὸς δὲν ἦλθεν εἰς τὰ δικαστήρια καὶ ποσάκις ἠθωώθη; Συνέλαβον λῃστὰς καὶ τοὺς ἀνέκρινα καὶ τοὺς ἐξήτασα, καὶ μοὶ εἶπον μυστήρια, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας νὰ εἴπῃ τις, ἀλλ’ εἶναι ἀποτρόπαια πράγματα, καὶ ἔπρεπεν αὐτὸς νὰ ἦναι εἰς τὰς φυλακάς· μόνον διὰ τοῦ φόβου καὶ τοῦ τρόμου διατηρεῖται ἐκεῖ· ἐὰν μίαν ἡμέραν μείνῃ χωρὶς ἐξουσίαν, εἶναι κατεστραμμένος, δὲν δύναται νὰ ζήσῃ ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ. Ὡς πρὸς τὸν δῆμον τῆς Κλεπαΐδος, εἶναι μία ἄλλη ἱστορία ὁλόκληρος, τὴν ὁποίαν γνωρίζει ὅλος ὁ ἐντόπιος κόσμος, ὁποῖος ἀποκλεισμὸς γίνεται εἰς αὐτὸ τὸ μέρος καὶ ἂν δύναταί τις ἐκεῖ νὰ μεταβῇ. Πῶς δὲν ἔχομεν ἡμεῖς μίαν οἰκίαν νὰ μείνωμεν, ἀφοῦ ἐλάβομεν 306 ψήφους; ἀλλ’ ἐκ τοῦ φόβου, ὅτι μετ’ ὀλίγον ἤθελον πάθει τὰ ἀντίποινα, δὲν ἠδύναντο νὰ χορηγήσωσι πρὸς ἡμᾶς κατοικίαν· ἠξεύρετε δὲ ποία εἶναι αὐτὴ, ἡ ὁποία ἐχορήγησε τὴν οἰκίαν της; ἦτο ὑπηρέτρια εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Δεσποταίου.

§22ΣΙΣΜΑΝΗΣ. .. (διάλογοι).

§23ΜΑΚΡΗΣ. Ἔφερε μάλιστα χθές τις τὸν λόγον ἐδῶ, ὅτι ἐνόσῳ εἶναι ὁ Καφεντάρης δήμαρχος εἰς τὸν δῆμον Ἀγραίων, δὲν δύναται νὰ λάβῃ κἀνεὶς μίαν ψῆφον. Ἐκεῖ δύνασθε νὰ μὴ λάβητε μίαν ψῆφον, ἀλλὰ δὲν θὰ πάθητε ὅσα ἔπαθεν ὁ Δεσποταῖος καὶ ὅσα ὁ μακαρίτης Ροντήρης προπέρυσι, διότι ἐκεῖ εἶναι μία ἄλλη κατάστασις, ὁ δήμαρχος Καφεντάρης ἔχει τὴν ἐπιῤῥοήν του, δὲν δύναται ἄλλος νὰ λάβῃ ψήφους, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἔλαβον, δὲν εἶναι ὅμως ἡ ἀγρία ἐκείνη κατάστασις, ἡ ὁποία εἶναι εἰς τὸν δῆμον Κλεπαΐδος, ὅπου καὶ ἀπεπειράθησαν νὰ φονεύσουν τοὺς ἰδικούς μας, καὶ ἀπορῶ πῶς ἐσώθησαν. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἶναι ἀδύνατον νὰ παραστήσῃ τις τὴν κατάστασιν τοῦ νομοῦ καὶ εἰς ποίαν θέσιν ἔχει εὑρεθῆ ὁ τόπος, καὶ διατὶ κατεψήφισαν τοὺς ἀντιθέτους ἡμῶν καὶ ὑπερεψήφισαν ἡμῶν, ἐὰν δὲ δὲν ἦσαν αὐταὶ αἱ παροχαὶ καὶ αὐτὰ τὰ μέσα τῆς ἐξουσίας, βεβαίως ἠθέλομεν τοὺς ὑπερβῆ κατὰ χιλιάδας ψήφων. Πρὸ τριῶν ἡμερῶν πρὸ τῆς ἐκλογῆς ἐλογαριάζομεν ὅτι ἠθέλομεν ἔχει ὑπεροχὴν ἐντὸς τοῦ Μεσολογγίου τοὐλάχιστον 150 ψήφων, ἀλλ’ αἴφνης παρουσιάζεται ἀτμοκίνητον μὲ πληθὺν ψηφοφόρων, πάντων ὑπαλλήλων· ὁπόσοι δὲ ἦλθον, 2, 5 καὶ 8 ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν παραιτηθέντες ἢ δι’ ἄλλους λόγους, αὐτοὺς, σᾶς βεβαιῶ, ἦτο ἄλλο πρᾶγμα νὰ τοὺς βλέπητε· κατέκλυσαν τὴν πόλιν! ὅταν ἐξήρχεσθε εἰς τὴν πλατεῖαν, ἐνομίζετε ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν εἶχε ψήφους, διότι ὅλοι ἐκεῖνοι εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἀγορὰν παχεῖς παχεῖς (γέλως), ἐνδεδυμένοι καλῶς, καὶ οὐδεὶς παρίστατο ἀπὸ τοὺς ἰδικούς μας· ἠκούετο μία φωνὴ, ὅτι ἡ Συμπολίτευσις ἔχει ὅλας τὰς ψήφους τοῦ Μεσολογγίου· ἦλθον καὶ εἰς ἐμὲ ξένοι ἄνθρωποι καὶ μοὶ εἶπον: «Κύριε Μακρῆ, τί κατάστασις εἶναι αὐτή; δὲν θὰ πάρετε οὔτε μίαν ψῆφον, διότι κἀνεὶς δὲν ἔμεινεν εἰς τὴν ἀγορὰν ὑπὲρ ὑμῶν». Ἐγὼ τοῖς ἀπήντησα «ἀπατᾶσθε· φύγετε ἀπὸ τὸ σταυροδρόμι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κατέκλυσαν οἱ ὑπάλληλοι, καὶ τότε θὰ ἴδητε πόσας ψήφους θὰ πάρωμεν ἡμεῖς. Αὐτοὶ εἶναι ὅλοι ὑπάλληλοι παραιτηθέντες.»

§24ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἢ καὶ μὲ ἄδειαν.

§25ΜΑΚΡΗΣ. Αὐτοὶ ἦσαν σμῆνος· δὲν ἔμεινε κἀνεὶς ἄνθρωπος νὰ μὴ διορισθῇ· ἐγὼ, σᾶς βεβαιῶ, δὲν ἔχω οὔτε ἕνα νὰ διορίσω ὡς ὑπάλληλον, καὶ ἂς ὁμολογήσωσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοί.

§26ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὅλοι οἱ Μεσολογγῖται εἶχον διορισθῆ.

§27ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§28ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Βαρεῖα φράσις, ἐκτοξευθεῖσα τὸ πρῶτον ὑπὸ τοῦ κ. Βουλπιώτου καὶ ἐπαναληφθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Κοσσονάκου, διακεκριμένην ἀληθῶς κατεχόντων θέσιν ἐν τῇ πτέρυγι ταύτῃ, (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ὀφείλει νὰ καταστήσῃ ὅσον ἔνεστιν εὐρυτέραν τὴν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας συζήτησιν. Ἡμεῖς ἰδίως, οἱ ὁποῖοι τὸ πρῶτον εἰσερχόμεθα εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἰδιαιτέρως δυνάμεθα νὰ ὀνομασθῶμεν τέκνα τῆς 14ης Ὀκτωβρίου, ὀφείλομεν νὰ διατρανώσωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι, ἂν ὁ λαὸς μᾶς ἐξέλεξε, δὲν μᾶς ἀπέστειλεν ἐδῶ, ἵνα διαπράττωμεν προγραφὰς, μὴ ἀπαντώσας εἰς τὰς εἰδεχθεστέρας κοινωνίας, μᾶς ἐνετείλατο ὅμως νὰ τιμωρήσωμεν, ὅπου ἂν εὕρωμεν, τὸ ἔγκλημα, τὴν παρανομίαν καὶ τὴν καταδολίευσιν τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ (ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῆς ἀριστερᾶς)· τὸ ἔργον μας δὲ τοῦτο θὰ τελέσωμεν ἀδυσώπητοι, μὴ ταραττόμενοι καθ’ ὁλοκληρίαν ἐκ τῶν φράσεων, τῶν ἀπειλῶν καὶ τῶν ἀρῶν, ὅταν ὑπὲρ ἡμῶν ἔχωμεν τὰ πράγματα. Ἡ φρίκη, κύριοι Βουλευταί, τὴν ὁποίαν ᾐσθάνθημεν ὅλοι εἰς τὴν ἐξιστόρησιν τῶν ἀναιδῶν ἐκβιάσεων, τῶν ἀνηκούστων πιέσεων, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογάς, ἀποδεικνύει τὸ κολακευτικὸν διὰ τὴν ἀνθρωπότητα γεγονός, ὅτι εἰς τὸ κακὸν δὲν δύναται νὰ συνειθίσῃ ἡ ἀνθρωπίνη καρδία· διότι μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἂν ἡ διάπραξις τοῦ κακοῦ ἐγίνετο ἕξις, τότε δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ αἰσθανθῇ φρίκην ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἦτο μάρτυς τῶν συμβάντων κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου τοῦ 1887, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος γνωρίζει, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην τετραετίαν δὲν παρῆλθε μία ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ἀνακαλυφθῇ μία ἀπαισία πρᾶξις, μία πρωτοφανὴς παρανομία. Καὶ δὲν ἀμφέβαλλον, κύριοι Βουλευταί, κρίνων ἐκ τῆς ἱστορίας τοῦ προσφάτου παρελθόντος, κρίνων ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς ἐν τῇ ἐμῇ ἐπαρχίᾳ, δὲν ἀμφέβαλλον λέγω, ὅτι τὰ ἐν τῇ ἐκθέσει ἀναφερόμενα εἶναι ἴσως κατώτερα τῆς ἀληθείας, ἀφοῦ ἐν τῷ νομῷ τούτῳ ὡδήγει τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Τρικούπη ὄχι μόνον τὸ ὑπ’ αὐτῆς καθιερωθὲν σύστημα τῆς φενάκης καὶ τῆς νοθεύσεως, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοσυντηρήσεως. Ὅταν ἔλαβε τὸν λόγον ὁ κ. Βουλπιώτης, ἤλπισα ἀληθῶς, ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ἀναιρέσῃ τινὰ ἐκ τῶν ἐκεῖ διεκτραγῳδηθέντων· τὸν παρηκολήθησα μετὰ προσοχῆς, ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως νὰ φρονῶ, ὅτι ἡ δεινότης τοῦ λόγου του καὶ τὸ εὔστροφον τῶν ἐπιχειρημάτων ναυαγεῖ πάντοτε ὅπου δὲν ὑπάρχει τὸ δίκαιον. Ἀντεπεξερχόμενος κατὰ τῆς ἐκθέσεως ὁ κ. Βουλπιώτης καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ πρὸ ὀλίγου λαλήσας κ. Κοσσονάκος, ἐξήτασαν τὴν ἐκλογὴν τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας ὑπὸ διττὴν ἔποψιν· ἐν πρώτοις ἐπολέμησαν τὰς ἐνστάσεις τὰς φερομένας κατὰ τοῦ κύρους ὁλοκλήρου τῆς ἐκλογῆς, καὶ κατόπιν ἐπολέμησαν τὰς ἐνστάσεις, αἱ ὁποῖαι φέρονται κατὰ ἐκλογικῶν τινων τμημάτων. Πρὶν ὅμως εἰσέλθωσι λεπτομερῶς εἰς ἑκάστην τῶν ἐνστάσεων τούτων, προέταξαν ἀμφότεροι, ὡς γενικὴν, οὕτως εἰπεῖν, ἔνστασιν κατὰ τῶν ἐνστάσεων, τὸ γεγονός, ὅτι εἰς ὅλας τὰς ἐκθέσεις τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων δὲν ἀναφέρεται κἀνὲν γεγονός, ἀποδεικνύον τὸ παράνομον τῆς ἐκλογῆς, ὅτι εἰς ὅλα τὰ ἐκλογικὰ πρακτικὰ τῶν διαφόρων ἐκλογικῶν τμημάτων δὲν ἀναφέρεται κἀμμία ἔνστασις, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ ἐνδείκνυται, ὅτι συνέβησαν τῷ ὄντι παρανομίαι τινές. Δὲν θέλω, κύριοι Βουλευταί, νὰ ὑποδείξω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἠδύναντο ἀληθῶς νὰ ὑπάρχωσι καὶ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων δικαστικοί τινες ἀντιπρόσωποι, καίπερ ἀντιλαμβανόμενοι ἴσως, δὲν θὰ ἐτόλμων νὰ περιλάβωσι τοιαῦτα γεγονότα ἐν τοῖς ἐκθέσεσιν αὑτῶν, ἀφοῦ ταῦτα ἐτελοῦντο ἐν τῇ πατρίδι τοῦ κ. Τρικούπη. Ἀλλὰ διὰ νὰ πολεμήσῃ τις τὸν ἰσχυρισμόν των αὐτὸν, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ καταφύγῃ εἰς τοιαύτην ὑπόθεσιν. Μήπως, κύριοι Βουλευταὶ, αἱ ἐνστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ τμήματος, ἀφορῶσιν ἀκριβῶς εἰς τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς; γνωρίζομεν ὅλοι, ὅτι οἱ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι μεταβαίνουσι συνήθως μόλις τὴν παραμονὴν τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς.

§29ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πολλάκις καὶ τὴν ἰδίαν ἡμέραν.

§30ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Καὶ πολλάκις καὶ τὸ ἑσπέρας. Πῶς λοιπὸν θέλετε οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ νὰ ἀναφέρωσιν εἰς τὴν ἔκθεσίν των γεγονότα, τὰ ὁποῖα ῥητῶς οἱ ἐνιστάμενοι μᾶς λέγουσιν, ὅτι συνέβησαν πρὸ τῶν ἐκλογῶν; ἢ πῶς θέλετε οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀντιπολιτευομένων νὰ καταναλώσωσιν ὁλόκληρον τὸν χρόνον καταγράφοντες ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἐνστάσεις γεγονότων λαβόντων χώραν κατὰ διαφόρους ἐποχάς, κατὰ διαφόρους ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἐνῷ ἐγνώριζον ὅτι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ φέρωσιν αὐτὰς ἐνώπιον τοῦ τμήματος; Ὁμιλῶν προχθὲς ὁ κ. Βουλπιώτης, ἔλεγε: «προσέξατε, μὴ γίνετε θῦμα παραστάσεων, ἰσχυρισμῶν ἁπλῶν, μὴ ἀποδεικνυομένων καὶ ἄντικρυς ἐχόντων πρὸς τὴν λογικὴν καὶ πρὸς τὸ δίκαιον»· ἀλλὰ τὸ αὐτὸ μέτρον ἔπρεπε νὰ κρατήσῃ εἰς τὸν πόλεμον, τὸν ὁποῖον διεξήγαγε κατὰ τῶν ἐνστάσεων.

§31ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Τῷ ὄντι, ὅταν τὰ ἀνομήματα, αἱ παραβιάσεις γίνωνται ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς, δὲν δύναται ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος νὰ τὰ ἀντιληφθῇ· διὰ τὸν δῆμον ὅμως Θυάμου, κύριε Βουλευτὰ, κατηγοροῦν, ὅτι τὴν ἡμέραν τῆς ψηφοφορίας εὑρέθη εἷς φυγόδικος· ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος ἦτο ἐκεῖ· τὸν εἶδε;

§32ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Δὲν ἐγνώριζεν ὅτι ἦτο φυγόδικος.

§33ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Λέγετε ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ ἴδῃ τὰ πέραν τῆς πρωτευούσης γενόμενα, ἀλλ’ ὅ,τι ἔλαβε χώραν ἐνώπιόν του εἰς τὸν πολυθρύλλητον δῆμον τῆς Κλεπαΐδος.

§34ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, μὴ ἐπιτρέπετε διακοπάς.

§35ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Διὰ τὸν δῆμον Κλεπαΐδος ὑπάρχει ἔκθεσις· περιμείνατε, θὰ ἔλθω εἰς τὸ μέρος αὐτό. «Προσέξατε, κύριοι Βουλευταὶ, ἐπανελάμβανεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. Βουλπιώτης καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ κ. Κοσσονάκος, ὅταν ἐξήταζον τὴν ὡς πρὸς τὴν προφυλάκισιν τοῦ Καραγιάννη καὶ Στράτου ἔνστασιν, προσέξατε μὴ σᾶς ἀποπλανήσωσιν οἱ ἐνιστάμενοι· τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα φέρουσι, διὰ νὰ ἀποδείξωσι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς, εἶναι γεγονότα παρελθόντος χρόνου, εἶναι γεγονότα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔλαβον χώραν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῶν ἐκλογῶν, συνεπῶς παρῆλθον, καὶ μάλιστα ἐγένετο λόγος περὶ αὐτῶν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς αὐτά.» Φρονῶν δὲ ὁ ἔντιμος κ. Βουλπιώτης, ὅτι τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἶναι ὑπὲρ αὐτοῦ, ἐνδιέτριψε πολὺ περισσότερον, πολεμῶν τὴν ἔνστασιν αὐτὴν, νομίζων ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου δύναται νὰ κερδήσῃ τὴν προσοχὴν οὕτως εἰπεῖν τῆς Βουλῆς καὶ δύναται νὰ κερδήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνήθως ἐπιδιώκουσιν οἱ ὁμιλοῦντες ἐνώπιον πολυμελῶν σωμάτων, τουτέστι νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὑπάρχει ἡ σαθρότης, ὑπάρχει τὸ ὑποβολιμαῖον, ὑπάρχει τὸ ψευδὲς τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ἐναντίων. Ἐν τούτοις ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ φρονῶ, ὅτι καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἦτο πολὺ εὐτυχής· δὲν ἦτο πολὺ εὐτυχὴς, κύριοι Βουλευταὶ, διότι εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ κατὰ τοῦ Καραγιάννη καὶ Στράτου ἐπὶ ὑποθάλψει ληστοφυγοδίκων κατηγορία ἔλαβε χώραν δύο ἔτη πρὸ τῆς τελέσεως τῶν ἐκλογῶν· ἀλλὰ παρέλειψεν ὁ κ. Βουλπιώτης νὰ δηλώσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐὰν ὁ Καραγιάννης καὶ ὁ Στράτος, ὅταν συνελήφθησαν, ἦσαν ἀντίπαλοι, καὶ ἂν, ὅτε ἀπελύθησαν, δὲν ἦσαν φίλοι του. Ἵνα καταστρέψῃ τὴν ἐντύπωσιν, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ γεννηθῇ ἐκ τοῦ γεγονότος αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν, ἔπρεπε ῥητῶς ἴσα ἴσα νὰ ἐπιμείνῃ ἐπὶ τοῦ μέρους αὐτοῦ· ἐὰν ὅμως ἦναι ἀληθὲς—καὶ θὰ ἦναι ἀληθὲς, ἀφοῦ σιωπᾷ ὁ κ. Βουλπιώτης, διότι ἐδῶ μᾶλλον ἔπρεπε νὰ ἐντείνῃ τὴν προσοχήν του,—ὅτι ὁ Στράτος καὶ ὁ Καραγιάννης, ἀντίπαλοι τοῦ κ. Βουλπιώτη, συλληφθέντες ἐπὶ ὑποθάλψει ληστοφυγοδίκων, διέμενον εἰς τὴν φυλακὴν, καὶ ὅταν ἐξῆλθον, εὑρέθησαν ἐξαίφνης φίλοι αὐτοῦ, μὰ τὴν ἀλήθειαν, τὸ γεγονὸς αὐτὸ δὲν ἔπρεπε διόλου νὰ τὸ θίξῃ.

§36ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐπειδὴ μὲ ἠρωτήσατε, δικαιοῦμαι καὶ ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω· σᾶς λέγω δὲ, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ ἐρώτημά σας, ἐὰν ἐγὼ εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ προσέξητε εἰς ὅσα εἶπον, ἦτο ἐντελῶς περιττόν. Ἐὰν προσείχετε εἰς ὅσα εἶπον προχθὲς καὶ ἀνέγνωσα, ἠθέλατε μάθει, ὅτι ἡ κυριωτέρα καταγγελία κατὰ Καραγιάννη ἐπὶ ταῖς πράξεσιν, ἐφ’ αἷς προεφυλακίσθη, ἐδημοσιεύετο ἐν τῇ «Πρωΐᾳ» μῆνάς τινας πρὸ τῆς προφυλακίσεώς του ἐκ μέρους τοῦ κόμματος τοῦ κ. Στράτου, πολεμοῦντος τὴν ἐκλογὴν τοῦ Καραγιάννη ὡς δημάρχου, νικήσαντος αὐτὸν τὸν Στράτον. Ὁ κ. Καραγιάννης καὶ ὁ μακαρίτης Στράτος, φαίνεσθε πιστεύοντες, ὅτι ἦσαν δύο ὁμόφρονες καὶ συμπράττοντες κομματάρχαι ἐν Βάλτῳ, ἐχθροὶ ἡμῶν, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς ἠγωνίσθημεν δῆθεν νὰ κάμωμεν φίλους. Ἐὰν τοῦτο φρονῆτε, πλανᾶσθε σφόδρα, διότι οἱ δύο οὗτοι ἦσαν ἀμείλικτοι πρὸς ἀλλήλους ἐχθροὶ, κατηγγέλθησαν δ’ ἀμοιβαίως διὰ τὰς πράξεις, ἀφ’ αἷς ἀμφότεροι προεφυλακίσθησαν. Ὁ Καραγιάννης κατηγγέλθη παρὰ τοῦ κόμματος τοῦ Στράτου ἐφ’ ὅλαις ἐκείναις ταῖς πράξεσι, τὰς ὁποίας μετὰ φρίκης ἡ «Πρωΐα» ἐδημοσίευε καὶ ἐγὼ ἐξ αὐτῆς προχθὲς ἀνεγίνωσκον πρὸς τὴν Βουλήν. Εἰς δὲ τὴν ἀπολογίαν του ὁ Κωνστ. Στράτος παραπονεῖται, ὅτι ἀδίκως ἐφυλακίσθη, στηριχθείσης τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς εἰς τὰς κατ’ αὐτοῦ καταθέσεις τοῦ Καραγιάννη καὶ τῶν φίλων τοῦ Καραγιάννη· περὶ τούτου δ’ εἶχον ἐπὶ τοῦ βήματος τὰ βουλεύματα τῶν δικαστηρίων, τὰ ἐκτυλίσσοντα τὴν εἰδεχθῆ ἱστορίαν ὅλων αὐτῶν τῶν ὑποθέσεων. Δὲν ἦτο λοιπὸν δυνατὸν οἱ δύο αὐτοὶ νὰ συνυπάρχωσιν εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πολιτικὸν κόμμα. Ὁ κ. Καραγιάννης ἐξελέγη ὡς φίλος ἡμῶν, καὶ φίλος ὢν ἡμῶν, προὐφυλακίσθη, ὅτε ἀπεδείχθη ὅτι ἔπρεπε νὰ φυλακισθῇ.

§37ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Ὁ Καραγιάννης ἦτο φίλος τοῦ κ. Ἴσκου.

§38ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Μανθάνω ὅτι ὁ Καραγιάννης ἦτο φίλος τοῦ Ἴσκου, καὶ ὅταν ὁ Ἴσκος ἐγκατέλειψε τὸ κόμμα σας, τότε καὶ ὁ Καραγιάννης ἔγεινεν ἐχθρός σας.

§39ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Πρὸ στιγμῆς ἠκούσατε τοῦ κ. Μακρῆ ἀπὸ τοῦ βήματος, λέγοντος ὅτι ἀληθῶς ὁ Καραγιάννης καὶ ὁ Σκυλοδῆμος ἦσαν φίλοι ἡμῶν μέχρι δέκα πέντε ἡμερῶν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἀλλ’ ὅτι, ἔλεγεν ὁ κ. Μακρῆς, αὐτοὶ ἐτήρουν μέσα των κρατῆρα πείσματος καὶ ἀγανακτήσεως, ὃν ἀφῆκαν νὰ ἐκραγῇ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν.

§40ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ἐναντίον σας.

§41ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Διότι ἐπράξαμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν.

§42ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὴ διακοπάς.

§43ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἐγκαταλείπω διότι σκανδαλίζει πολὺ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου.... (διακοπαί).

§44Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ Καραγιάννης καὶ ὁ Στράτος ἦσαν ἐχθροὶ μεταξύ των πολιτικοί, ἀλλ’ ἦσαν καὶ οἱ δύο ἐχθροὶ τῆς πρώην Κυβερνήσεως.

§45ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§46Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Βεβαίως ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς δὲν ἐξήταζεν, ἂν ἦσαν φίλοι μεταξύ των ἢ ἐχθροί, διὰ νὰ τοὺς καταδιώξῃ, ἤρκει μόνον, ὅτι καὶ οἱ δύο ἦσαν ἀντίθετοι τῆς πρώην Κυβερνήσεως, καὶ εἶχε τὸ συμφέρον νὰ τοὺς καταδιώξῃ, ἐνέπνευσε δὲ τὸν τρόμον εἰς τὸν Καραγιάννην, ὁ ὁποῖος ἔγεινε φίλος του, ἀλλ’ ὅτε ἐπέστη ἡ στιγμὴ καὶ εἶδεν ὅτι τὸ ῥεῦμα ἦτο κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, τότε πραγματικῶς ἐξεδήλωσε τὴν ἀγανάκτησίν του καὶ ἐκηρύχθη ἐχθρὸς τῆς Κυβερνήσεως· ὥστε κατ’ ἀνάγκην ἔγεινε φίλος, καὶ ἦτο τοιοῦτος ἐφ’ ὅσον διετέλει ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ τρόμου, ὅτε ὅμως εἶδεν, ὅτι ἦτο ἐλεύθερος, ἐκηρύχθη πολέμιος.

§47ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Μετὰ τὴν ἔνστασιν αὐτὴν ἐξήτασε καὶ ἐπολέμησεν ὁ κ. Βουλπιώτης τὴν ἄλλην ἔνστασιν περὶ μεταβάσεως ἀξιωματικῶν ἀνωτέρων ἀνὰ τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας ἐν ταῖς παραμοναῖς ἐκλογῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τινὲς τῶν ἐνστάσεων ἐθεωρήθησαν ὑπὸ τοῦ τμήματος, καθ’ ὃ ἀφορῶσαι τὸ γενικὸν τῆς ἐκλογῆς κῦρος, ὡς μὴ ἐξεταστέαι, ἀλλ’ ὁ κ. Βουλπιώτης τὰς ἐξήτασε, καὶ ἐνῷ διεκόπτετο παρά τινων τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, λεγόντων νὰ μὴ ἀσχολῆται εἰς αὐτάς, πολὺ δικαίως τῇ ἀληθείᾳ, ἐξηκολούθει νὰ ἀσχολῆται, ὄχι μόνον διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον εἶπεν, ὅτι αἱ ἐνστάσεις αὗται ἐφήπτοντο τῆς τιμῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀπετέλει μέρος αὐτὸς, καὶ ἦτο ἀληθῶς ἀρκετὰ σπουδαῖος ὁ λόγος οὗτος, ἀλλὰ συγχρόνως ἠσθάνετο καλῶς ὁ κ. Βουλπιώτης, ὅτι αἱ ἐνστάσεις αὗται ἦσαν ἐνστάσεις ἀφορῶσαι τὸ κῦρος ἐν γένει τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἠσθάνετο καλῶς τὸ βάρος αὐτῶν, ὅταν ἠθέλησε νὰ τὰς πολεμήσῃ. Καὶ πῶς ἐπολέμησε τὴν ἔνστασιν ταύτην, κύριοι Βουλευταί; Μὲ ἔγγραφα τοῦ Ὑπουργείου, τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀπέστειλε τοὺς ἀξιωματικούς, ὧν ὁ εἷς μετέβη ἔχων ἀναῤῥωτικὴν ἄδειαν, ὁ ἕτερος δι’ αὐτὴν τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ θέλετε, κ. Βουλπιώτη, νὰ ἔχωμεν ἡμεῖς οἱ ἐνιστάμενοι κατὰ τῆς ἐκλογῆς, οἱ βλέποντες τὰς μεταβάσεις τὰς ἀλλεπαλλήλους αὐτῶν τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ἀντιλαμβανόμενοι διὰ τῶν ἰδίων ὀφθαλμῶν τῆς ἀναμίξεώς των εἰς τὰ ἐκλογικὰ, θέλετε λέγω νὰ ἔχωμεν ἐγγράφους ἀποδείξεις ἢ ἔγγραφα παρ’ ὑμῶν, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἐντέλλωνται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι μεταβαίνουσι διὰ νὰ ἀναμιχθῶσιν εἰς τὰ ἐκλογικά; Βεβαίως ὤφειλε νὰ εὑρεθῇ τις αἰτία, καὶ ἡ αἰτία εὑρίσκετο· ἦσθε ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἔχετε τὰ ἔγγραφα· ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι γνωρίζομεν τίνι τρόπῳ ἐκδίδονται τοιαῦται διαταγαί, ὀφείλομεν νὰ σᾶς πιστεύσωμεν, καὶ νὰ πιστεύσωμεν ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ ἐκ λόγων ὑπηρεσίας ἐκδρομὴ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ἐξ Ἀκαρνανίας καταγομένων νὰ συμπέσῃ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν; Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν προσώπων τῶν ἀναφερθέντων, κατὰ τῶν ὁποίων ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐπιφέρω οὐδεμίαν κρίσιν, διότι οὔτε τὰ γνωρίζω, καὶ ἐξ ἀκοῆς ἔχω ἀκούσει καλὰ περὶ αὐτῶν, καὶ τὰ ὑπολήπτομαι, ἀνεξαρτήτως λέγω τῆς μεταβάσεως τῶν ἀνωτέρω ἀξιωματικῶν, τῶν ὁποίων ἡ μετάβασις ἀναμφισβητήτως εἶναι συνδεδεμένη μὲ τὴν πολιτικὴν, ἐὰν κρίνῃ τις καὶ ἐξ ἑνὸς τηλεγραφήματος δημοσιευθέντος πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐν μιᾷ τῶν Ἀθηναϊκῶν ἐφημερίδων, διὰ τοῦ ὁποίου εἰδοποιεῖται ὁ εἷς τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, ὅτι κατωρθώθη ἐπὶ τέλους νὰ πεισθῇ ὁ φίλος εἰς τὰς ἐνεργείας του καὶ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν, ἀνεξαρτήτως ἐπαναλαμβάνω τῶν προσώπων τούτων, ἤκουσα παρ’ ἀξιοτίμου καὶ λίαν ἀξιοσεβάστου προσώπου, εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ ὁποίου δὲν δύναμαι νὰ ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ἕτερος ἀξιωματικὸς ἀνώτερος εἶχε γείνει ἀφανὴς κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ὁ κ. Ἀσπρογέρακας· ποῦ διετέλει, δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ τὸ γνωρίζω, εἶμαι ὅμως ἐξ αὐθεντικῆς πηγῆς βεβαιωμένος, ὅτι ἀφῆκε τὴν θέσιν του, εἴτε ἐπ’ ἀδείᾳ εἴτε ἄνευ ἀδείας, καὶ διετέλει ἐν τῷ νομῷ Αἰτωλοακαρνανίας, τί πράττων, βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ἐγώ. Πιστεύετε λοιπὸν, κύριοι Βουλευταί, σεῖς, ὅτι ἡ ἐπίδειξις τῶν ἀριθμῶν τῶν ἐγγράφων ἢ τῶν ἀδειῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοὶ, εἶναι ἀπόδειξις δυναμένη νὰ καταστρέψῃ τὴν ἔνστασιν, ὅτι μετετέθησαν εἰς τὴν Αἰτωλοακαρνανίαν διὰ νὰ ἀναμιχθῶσιν εἰς τὰς ἐκλογὰς, ὅπως καὶ ἀνεμίχθησαν; Ἀλλὰ δὲν φέρετε σεῖς ἀπόδειξιν τούτου, δύνανται νὰ μᾶς εἴπωσι. Φέρομεν, Κύριοι, τὴν κοινὴν γνώμην ἅπασαν, φέρομεν τὴν γνώμην τῆς Ἑλλάδος ὅλης, πῶς ἐνεργεῖτε ἐκλογὰς, ἡ ὁποία σᾶς ἔμαθε καλῶς ἀπὸ τοῦ 1887. Μετὰ τὴν ἔνστασιν ταύτην ἐπίσης ἀνεπιτυχῶς πολεμεῖται ὑπὸ τοῦ κ. Βουλπιώτου ἡ ἑτέρα ἔνστασις, ἡ ἀφορῶσα τὸ γενικὸν τῆς ἐκλογῆς καὶ ἰδιαιτέρων τινῶν δήμων, δηλ. τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐνοικιάσεως τῶν λειβαδίων τοῦ χωρίου Φλωριάδος. Τί φυσικώτερον, λέγει ὁ κ. Βουλπιώτης, τοῦ νὰ ἀναγνωρίσῃ Κυβέρνησις ἐκείνη, ὅτι ὁ ἐνοικιαστὴς τῶν λειβαδίων τῆς κοινότητος ἦτο πιεστικὸς, ἐβασάνιζε τὸν κόσμον, ζητῶν μεγαλείτερα τοῦ δικαίου ἐνοίκια, καὶ ἑπομένως ὤφειλε νὰ ἀκυρώσῃ τὴν σύμβασιν αὐτὴν καὶ νὰ ἐνοικιάσῃ τὰ λειβάδια εἰς τὴν κοινότητα μὲ τοὺς αὐτοὺς ὅρους καὶ ἐντελῶς διὰ τὸ Δημόσιον ἀζημίως; Ἀλλὰ διατὶ, κύριε Βουλπιώτη, τὴν ἀγαθὴν αὐτὴν πρᾶξιν, τὴν λαμπρὰν αὐτὴν ἐνέργειαν, ἀφορῶσαν μάλιστα εἰς τὸν νομόν σας, δὲν ἐνηργεῖτε πρὸ δύο ἐτῶν; Ἐξακολουθῶν δὲ τὸν πόλεμον κατὰ τῆς ἐνστάσεως, δὲν ἐλησμόνησε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς οἱ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἀκολουθοῦμεν, τὸ σύστημα τουτέστι τοῦ νὰ ἐπιτίθηται, ὅταν εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἀμύνηται, καὶ σᾶς ἀνέφερεν, ὅτι κατὰ τὸ 1885 συνέβη παρομοία πρᾶξις, καὶ ἐκ τοῦ πόθου τοῦ νὰ βλάψῃ, ἐλησμόνησεν ἐντελῶς τὴν ὑπόθεσίν του, καὶ παρέβλαψεν αὐτὴν διὰ τοῦ ἰσχυρισμοῦ του ἐκείνου· διότι ἐνθυμεῖσθε τί σᾶς εἶπεν· ὅτι εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ 1887 εἷς τῶν ἀντιπάλων του ἔκαμε συμβόλαιον, διὰ νὰ ἑλκύσῃ τὴν κοινότητα ἐκείνην, νὰ ἀκυρώσῃ αὐτὴν ταύτην τὴν ἐνοικίασιν. Ἐννοεῖτε λοιπὸν, κύριε Βουλπιώτη, πόσον καλῶς σεῖς ὁ ἴδιος ὑπήρξατε ἡ ἀπόδειξις περὶ τοῦ ὁπόσην ἐπιῤῥοὴν ἔχει εἰς τὰς ἐκλογὰς τὸ γεγονὸς ἐκεῖνο· ἐννοεῖτε, ὅτι, ὅταν σεῖς κατηγορῆτε ἀντιπάλου σας, ὅτι ἔκαμε συμβόλαιον, ὑποσχεθεὶς νὰ κατορθώσῃ νὰ λύσῃ τὴν μίσθωσιν ἐκείνην, ὁμολογεῖτε, ὅτι διὰ τῆς λύσεως τῆς μισθώσεως ταύτης κατωρθώσατε νὰ σαγηνεύσητε χιλιάδας ψήφων;

§48ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἡ μίσθωσις αὕτη εἶχε διαλυθῆ καὶ ἐπὶ τοῦ κ. Δηλιγιάννη.

§49Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν δίδετε. Κατὰ τὸ 1885 μοὶ παρεστάθησαν αἱ ζημίαι, τὰς ὁποίας ὑπεῖχον οἱ ποιμένες, οἱ νέμοντες τὰ κτήνη των εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος περιφέρειαν, καὶ ἐζητήθη νὰ λύσω μίσθωσιν, συμπεφωνημένην διὰ συμβολαίου, προϋπάρχουσαν πρός τινας, οἱ ὁποῖοι εἶχον μισθώσει τὴν ἔκτασιν ταύτην. Αἱ πιέσεις, τὰς ὁποίας ὑπεῖχον οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων, οἵτινες ἦσαν μέλη συνοικισμοῦ, κατοίκων τοῦ Ραδοβιζίου τῆς Ἠπείρου, εἵλκυσαν, ὡς εἴπετο, τὴν προσοχήν μου, καὶ ἐνέδωκα εἰς τὴν διάλυσιν τῆς μισθώσεως, ἀφοῦ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων κτημάτων, τὸ ὁποῖον μοὶ εἰσηγήσατο τὴν ὑπόθεσιν, μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ὑπῆρχεν ἐν τῷ συμβολαίῳ ὅρος τοιοῦτος, διδοὺς τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διαλύῃ τὴν μίσθωσιν. Ἀφοῦ ὅμως ὑπέγραψα τὴν διαταγὴν τῆς διαλύσεως, μετά τινας ἡμέρας ἔμαθον, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῷ συμβολαίῳ τῆς μισθώσεως τοιοῦτος ὅρος, διότι ὁ εἰσηγητὴς τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων κτημάτων μὲ εἶχε βεβαιώσει προφορικῶς, δὲν εἶχε δὲ πρόχειρον τὸ συμβόλαιον, ἵνα μοὶ ἐπιδείξῃ αὐτό. Διέταξα τότε νὰ ἀνασταλῇ ἡ περὶ διαλύσεως τῆς μισθώσεως ἀπόφασις, καὶ παρέπεμψα τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν δικαστικὸν σύμβουλον, παρ’ ᾧ παρέμεινεν ἡ ὑπόθεσις ἐπὶ μακρόν. Ἀντηλλάγη ἀλληλογραφία μεταξὺ τοῦ τμήματος καὶ τοῦ δικαστικοῦ συμβούλου, καὶ ἐπὶ τέλους, καθ’ ὃν χρόνον δὲν ἤμην πλέον Ὑπουργὸς, ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ ὁριστικὴ γνωμοδότησις αὐτοῦ, καθ’ ἣν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λύσῃ τὴν μίσθωσιν. Κατὰ ταῦτα ἐγὼ ἔλυσα μὲν τὴν μίσθωσιν δι’ ἐγγράφου, ἀλλὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης εἶχον ἀναστείλει τὴν ἐκτέλεσιν.

§50ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀληθέστατα· ἡ ἱστορία ἔχει οὕτω. Ἀληθῶς ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὑπογράψας τὴν λύσιν τῆς μισθώσεως, παρήγγειλεν ὕστερον τὴν μέχρι δευτέρας διαταγῆς ἀναστολὴν τῆς κοινοποιήσεως τῆς περὶ τούτου ἀποφάσεώς του, μὲ τὴν γνωμοδότησιν δὲ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ὁ διάδοχος αὐτοῦ κ. Τρικούπης διέταξε τὴν κοινοποίησιν καὶ ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεώς του ἐκείνης. Πρόκειται λοιπὸν ἀκριβῶς περὶ ἀποφάσεως τοῦ κ. Τρικούπη, κυρούσης προγενεστέραν ἀπόφασιν τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Ἡ μίσθωσις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τοῦ ὁποίου τὴν ἀπόφασιν ἐκύρωσεν ὁ διάδοχός του ἀργότερον, ἔληγε τὸν Αὔγουστον ἢ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1889· ὥστε, ὅτε ἠρωτᾶτε, διατὶ ὁ κ. Τρικούπης δὲν διέλυσε τὴν μίσθωσιν τὸ 1888 ἢ τὸ 1887, δὲν εἴχετε δίκαιον, διότι δὲν ὑπῆρχε τότε ἡ πρώτη μίσθωσις. Ἡ νέα μίσθωσις, περὶ ἧς πρόκειται, ἔδει ἀναγκαίως νὰ γείνῃ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς πρώτης, τουτέστι κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1889· καὶ διὰ τοῦτο τὰ παράπονα ἐπανελήφθησαν τὸ 1890, καὶ ὡς εὔλογα πάλιν κριθέντα εἰσηκούσθησαν. Εἶναι λοιπὸν λίαν παράδοξον νὰ ζητῆτε ν’ ἀρνηθῆτε ἐπιχείρημα ἐκ τοῦ ὅτι ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἔλυσε τὸ 1888 ἢ τὸ 1887 μίσθωσιν γενομένην τὸ 1889.

§51ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Μοὶ ἀρκεῖ ἡ ὁμολογία τοῦ κ. Βουλπιώτου, τοῦ καλῶς γινώσκοντος, πῶς λύονται αἱ μισθώσεις· ἀλλὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ αὐτὸ μετὰ τὰς ἐκλογάς. Μεταβαίνω, κύριοι Βουλευταὶ, εἰς τὴν ἑτέραν ἔνστασιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν δωρεὰν χιλίων νομίζω στρεμμάτων εἰς μίαν περιφέρειαν. Τὴν ἔνστασιν αὐτὴν ἀληθῶς τὴν ἐπολέμησε μὲ ἀρκετὴν εὐγλωττίαν ὁ κ. Βουλπιώτης. Ἦσαν ἄνθρωποι πτωχοί, δυστυχεῖς, εἶχον τόσα ποίμνια, δὲν εἶχον μίαν σπιθαμὴν γῆς, διὰ νὰ τὰ διαθρέψωσιν. Ἀλλ’ ἀπὸ πότε οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ στεροῦνται τῆς σπιθαμῆς αὐτῆς γῆς; Ἔπρεπε καὶ ταύτην τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναπληρώσητε κατὰ τὰς παραμονὰς ἐκλογῶν εἰς τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον ἐκυβεύετο ἡ ὑπόληψις αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως; διότι καὶ αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκεῖ ἐξελέγετο καὶ ἓν ἕτερον διακεκριμένον μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ὑμεῖς.

§52ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν ἐγένετο ἡ παραχώρησις εἰς κοινότητα, ἐγένετο εἰς τὸν Κώσταν Γιάγκαν, ὁ ὁποῖος ἀντιπροσωπεύει μὲν τὴν κοινότητα, ἀλλ’ ἐνοικιάζει τὰ κτήματα.

§53ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Σᾶς παρακαλῶ· ὑπάρχει ἀνακρίβεια. Ὑπάρχει κοινότης Λεπενοῦς, δὲν ὑπάρχει κοινότης Ὄχθια. Ἡ Ὄχθια εἶναι θέσις ἐντὸς τῆς περιφερείας Λεπενοῦς, τὴν ὁποίαν κατέχει ἡ στάνη τοῦ Πάγκιου. Ἂν εἶχεν ἀνάγκην ἡ κοινότης λειβαδίων γῆς, διὰ νὰ βόσκῃ τὰ ποίμνια, ἔπρεπε νὰ δοθῇ πρὸς αὐτὴν τὸ τεμάχιον ἐκ τοῦ στρατοπέδου, ἀλλὰ δὲν ἐδόθη πρὸς τὴν κοινότητα Λεπενοῦς, ἀλλ’ ἐδόθη πρὸς τὸν κατέχοντα, τὸν οἰκοῦντα ἐν τῇ θέσει Ὄχθιᾳ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ Πάγκλος. Ἑπομένως ἡ κοινότης Λεπενοῦς, ἂν εἶχε τὴν ἀνάγκην, ἐξακολουθεῖ καὶ σήμερον νὰ τὴν ἔχῃ. Ἐγένετο ὅμως ἡ χάρις ἡ κυβερνητικὴ οὐχὶ πρὸς αὐτήν, ἀλλὰ πρὸς τὸν Πάγκλον, ὁ ὁποῖος εἶναι Καραγκούνης, ἀπὸ τοῦ ὁποίου εἶχε λάβει ἡ Κυβέρνησις ὑπόσχεσιν ψήφων. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ ἐπικαλῶνται γεγονὸς, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἐκτὸς ὅμως τούτου ἡ κοινότης Λεπενοῦς καὶ ἑπομένως οἱ κατοικοῦντες τὴν θέσιν Ὄχθιαν ἐνῳκίαζον τὸ στρατόπεδον αὐτὸ, ὅπερ εἶναι ἐξῃρημένον τῆς διανομῆς, καὶ ἐτοποθέτουν τὰ ποίμνιά των· τὸ εἶχε δ’ ἐνοικιάσει αὐτὸς ὁ Πάγκλος διὰ μίαν πενταετίαν, καὶ τὸ ὑπενοικίαζεν, ἀλλ’ ἐπὶ τρία ἔτη δὲν ἐπλήρωσε τὸ μίσθωμα, καὶ ἕνεκα τούτου ἐγένετο νέα ἐνοικίασις, καὶ κατὰ τὴν νέαν ἐνοικίασιν κατεκυρώθη διὰ τὸν ὑπόλοιπον χρόνον εἰς τὸν Γιάγκαν, ὁ ὁποῖος ἔκτοτε ἐξηκολούθει ἔχων ἐνοικιασμένον τὸ στρατόπεδον. Ἐξ αὐτοῦ τοῦ στρατοπέδου, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται, νομίζω, εἰς 3–4 χιλιάδας στρεμμάτων, ἀπέσπασεν ἡ Κυβέρνησις διὰ διαταγῆς πρὸς τὸν Ἔφορον, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν χιλίων στρεμμάτων, καὶ παρεχώρησεν εἰς τὸν Πάγκον προσωπικῶς χάριν τῶν ἐκλογῶν. Ὥστε δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι ἐδόθη πρὸς κοινότητα μὴ ἔχουσαν, ἀλλ’ ἐδόθη πρὸς τμῆμα τῆς κοινότητος προσωπικῶς.

§54ΣΧΙΝΑΣ. Βεβαίως ἡ περίληψις τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον καὶ χθὲς ἀνέγνωσα, λέγει περὶ βοσκῆς κτηνῶν τῆς κοινότητος Λεπενοῦς· ἐν τῷ περιθορίῳ δὲ λέγει περὶ Κωνσταντίνου Γλάγκα· ἐπίσης ἡ κοινότης αὕτη πρὸ πολλῶν ἐτῶν μένει ἐγκατεστημένη ἐν τῇ θέσει ἐκείνῃ, ἐνῷ δὲ εἶχεν ἀνάγκην τῆς ἐκτάσεως ταύτης, οὐδέποτε τῇ παρεχωρήθη αὕτη.

§55ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ἐξήτασεν ὁ κ. Βουλπιώτης τὰ τῆς μεταβάσεως τοῦ κ. Βλαχοπούλου εἰς Αἰτωλοακαρνανίαν, καὶ μάλιστα ἐφώτισε τὴν Βουλήν, ἔχων λεπτομερῆ στατιστικὴν τῶν πυρκαϊῶν τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν, καὶ τῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας παρήγαγεν ἡ παρουσία τοῦ κ. Βλαχοπούλου εἰς τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας διὰ τὴν προφύλαξιν τῶν δασῶν καὶ διὰ τὴν αὔξησιν τῶν προσόδων τοῦ Δημοσίου, πρὸς ἀποτέλεσιν τοῦ ἰσοζυγίου. Ἀλλ’ ὁ κ. Βλαχόπουλος διατὶ νὰ μὴ μεταβῇ εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς Ἠλείας, ἡ ὁποία ἔχει τόσα δάση, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν διαφόρων πυρκαϊῶν κατεστράφησαν κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν, ὅπως ἐκτελέσῃ τὸ ἴδιον θεάρεστον ἔργον καὶ συγχρόνως μὴ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις, μὴ τιμώσας τὴν τότε Κυβέρνησιν; Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν εἰς ὅσους ἔλαβον τὸ ἐλάχιστον ἔγγραφον εἰς χεῖράς των καὶ εἰς πάντας τοὺς κατοίκους τῆς Αἰτωλοακαρνανίας, ὅτι ὁ κ. Βλαχόπουλος πολιτεύεται ἐν τῷ νομῷ ἐκείνῳ, ὅτι ἔχει δύναμιν ἐκεῖ καὶ ὅτι παρεκλήθη νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν τελευταῖον συνδυασμὸν τοῦ κ. Τρικούπη· αὐτὸς δὲ ὁ ἄνθρωπος δὶς ἀποστέλλεται ἐκεῖ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, τὴν δὲ δευτέραν φορὰν κατώρθωσε νὰ ἀντιγράψῃ μὲ τὰς ἰδίας λέξεις τὴν ἰδίαν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν πρώτην περιοδείαν εἶχεν ἀποστείλει. Πολὺ ἁπλοῦς τῇ ἀληθείᾳ μᾶς ὑποθέτει ὁ κ. Βουλπιώτης, ἐὰν πιστεύῃ, ὅτι δυνάμεθα διὰ τοιούτων ἐπιχειρημάτων νὰ παραδεχθῶμεν τὸ ἁπλοῦν καὶ ἀναπόδεικτον τῶν ἐνστάσεων τῶν ἀντιπάλων του. Ὁ κύριος Βλαχόπουλος μετέβη διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον γνωρίζομεν ὅλοι, διὰ νὰ ἐνεργήσῃ ἐκλογικῶς, καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐνεργειῶν του βεβαίως ἦσαν μεγάλα· διότι ἀρκεῖ νὰ γνωρίζῃ τις τὸν κ. Βλαχόπουλον, καὶ ὁποίας ὑπηρεσίας δύναται νὰ προσφέρῃ, καὶ ὁποίας ποινὰς νὰ ἀπειλήσῃ, διὰ νὰ ἐνοήσῃ, ὅτι ἤρκει μόνον ἡ μετάβασις τοῦ κ. Βλαχοπούλου διὰ νὰ μεταβάλῃ τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐξετάσωμεν ἤδη τὴν ἔνστασιν τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν προσκόλλησιν τῶν κληρωτῶν τῆς ἐφετεινῆς ἀπογραφῆς εἰς τὰ ἐν Μεσολογγίῳ καὶ Ἀγρινίῳ στρατιωτικὰ σώματα. Οἱ κληρωτοὶ εὐεργετικῶς ἔπρεπε ν’ ἀποσταλῶσιν ἐκεῖ, ὅπου θὰ ἀπέφερε καρποὺς ἡ ἀνταπόδοσις τῆς εὐεργεσίας. Ἀλλὰ διατὶ ἡμεῖς οἱ Ἠλεῖοι νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ αὐτὸ εὐτύχημα; διατὶ μερὶς τῶν κληρωτῶν Ἠλείας νὰ ᾖναι ἐν Μεσολογγίῳ, καὶ μόνον οἱ εὐνοούμενοι ἐν Ἠλείᾳ; Αὐτὸ τὸ εὐεργέτημα θὰ ἦτο ἀληθῶς ἀνώτερον πάσης ὑπονοίας, ἐὰν πανταχοῦ ἐφηρμόζετο. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο τὸ θεωροῦσι μηδαμινόν· δὲν εἶχον ψῆφον, μᾶς λέγουσι. Δεδόσθω, ἀλλὰ δὲν εἶχον γονεῖς, ἀδελφούς, συγγενεῖς; καὶ νομίζετε ὅτι τὸ νὰ παραμείνῃ τις εἰς τὴν ἑστίαν του, ἐνῷ τὸν γείτονά του τὸν βλέπει διερχόμενον τὰ ὄρη, δὲν εἶναι ἀρκετὸν διὰ νὰ εὐγνωμονῇ καὶ νὰ προσφέρῃ τὴν ψῆφον καὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν συγγενῶν του ὑπὲρ τοῦ παρασχόντος τὴν ὠφέλειαν ταύτην; Ἀλλ’ ἂν δὲ ἤρκεσε τοῦτο, ἂν δὲ ἤρκεσαν ὅσα μέχρι τοῦδε ἀνέφερον, διὰ νὰ μεταβάλωσιν ἓν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον κυμαίνεται ἀπὸ 100 μέχρι 35 ψήφων, τοὐλάχιστον αἱ νομαρχιακαὶ περιοδεῖαι δὲν ἔδωκαν ὀλίγην τινὰ δύναμιν εἰς τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμόν; Πρέπει νὰ γνωρίζῃ τις τὴν δύναμιν, τὴν τέχνην, μεθ’ ἧς ἐνεργεῖ ὁ κ. Σοφιανὸς, διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι ὄχι τοιοῦτον ἀποτέλεσμα ἠδύνατο νὰ παραγάγῃ μία μόνη τοῦ κ. Σοφιανοῦ περιοδεία, ἀλλ’ ἠδύνατο χιλιάδα ὁλόκληρον ψήφων νὰ σύρῃ ἀπὸ τῆς μιᾶς μερίδος εἰς τὴν ἄλλην. Δι’ ἐμὲ, ὁ ὁποῖος καλῶς γνωρίζω τὸν ἄνθρωπον, ἤρκει μόνον ἡ μετάβασις τοῦ κ. Σοφιανοῦ, ἵνα πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἐκλογὴ Αἰτωλοακαρνανίας εἶναι ἄκυρος. Ἀλλ’ εἶναι μηδαμινὰ, εἶναι ἀνάξια πράγματα αὐτὰ, διὰ νὰ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ, καὶ ἡ τοιαύτη ἀκύρωσις δύναται νὰ ὀνομασθῇ πραξικόπημα, προγραφὴ, καὶ τόσας ἄλλας λέξεις βαρυσημάντους νὰ προκαλέσῃ; Ἀλλὰ συγγενεῖς τῶν ὑποψηφίων ἀξιωματικοὶ περιήρχοντο τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας ἀπὸ μηνῶν, παρέμειναν κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ὡς διοικηταὶ ἀποσπασμάτων, λέγεται δὲ, ὅτι εἴς τινα δῆμον ἐχρησίμευσαν καὶ ὡς ἀντιπρόσωποι τινῶν ὑποψηφίων· δὲν δύνανται 35 ἢ 100 ψήφους νὰ σύρωσι τοιαῦται πράξεις ὑπὲρ τῆς μιᾶς μερίδος; Πιστεύω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐζήσατε πολιτευόμενοι καὶ ἐνεργοῦντες ἐκλογὰς, δὲν θὰ πλανηθῆτε· ἐὰν πιστεύσητε, ὅτι ἡ σειρὰ αὕτη τοιούτων γεγονότων δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιφέρῃ ἀλλοίωσιν ἀποτελέσματος ἐκλογικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐκυμαίνετο, ὡς εἶπον, μεταξὺ 200 ἕως 35 ψήφων, τότε ἐπικυρώσατε τὴν ἐκλογὴν, τότε εἴπετε ἀληθῶς, ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ τὴν ἀκυρώσωμεν, προγράφομεν, ἐξορίζομεν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν γενικῶν αὐτῶν ἐνστάσεων, ὑπάρχουσι, Κύριοι, καί τινες, ἀφορῶσαι εἰδικῶς εἴς τινα τμήματα. Ἐὰν ἠρωτώμην ἐγὼ, ὁ πρώτην φορὰν εἰς τὸ Κοινοβούλιον εἰσερχόμενος, ὁ μὴ δυνάμενος ἀκόμη ἀκριβῶς νὰ κατανοήσω, τί ἐστὶ ἀνάγκη πολιτικὴ, βεβαίως θὰ ἱστάμην ἕως ἐδῶ, καὶ θὰ ἔλεγον, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος ὁλόκληρος διὰ τοὺς ἐπιτυχόντας ἐκ τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὀφείλω νὰ σεβασθῶ τὴν γνώμην ἄλλων ἱκανωτέρων καὶ ἐμπειροτέρων, διὰ τοῦτο θὰ ἐξετάσω καὶ τὰς κατὰ μέρος ἐνστάσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων ζητεῖ τὸ τμῆμα τὴν ἀκύρωσιν. Φέρεται ὑπὸ τοῦ τμήματος ὡς ἔνστασις, ἀφορῶσα τὸν δῆμον Κτημενίων, ἡ παρουσία τοῦ κ. Βουλπιώτου ὡς Ὑπουργοῦ καὶ ἡ διαμονή του ἐκεῖ ἐπὶ ὁλόκληρον μῆνα.

§56ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐπὶ δύο ἡμέρας.

§57ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ἡ ἔνστασις αὕτη ἐξητάσθη παρὰ τοῦ κ. Βουλπιώτου καὶ ἐθεωρήθη μηδαμινή. Δύο μόνον ἡμέρας ἔμεινεν ἐκεῖ, καὶ μετέβη ὁλομόναχος, ὡς μᾶς εἶπε καὶ ὀφείλω νὰ πιστεύσω· ἡ διάκρισις ὅμως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, ὅτι ἐν τῷ δήμῳ Κτημενίων εἰσῆλθεν ὁλομόναχος, δὲν δικαιοῖ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι γνωρίζομεν, πῶς συνοδεύονται οἱ Ὑπουργοὶ, νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ὅλους τοὺς ἄλλους δήμους τοὺς διῆλθε μετὰ κουστωδίας χωροφυλάκων καὶ ἀξιωματικῶν; Ἀλλὰ τί ἠδύνατο νὰ ὠφελήσῃ ἡ παρουσία ἑνὸς Ὑπουργοῦ; «Ἀπεναντίας μάλιστα, ἐξακολουθεῖ λέγων ὁ κ. Βουλπιώτης, καθυστεροῦσιν οἱ Ὑπουργοὶ κατὰ τὰς ἐκλογὰς, διότι δὲν παρευρίσκονται, διότι ἡ διεύθυνσις τῶν ἐκλογῶν εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς ἄλλα πρόσωπα· ἑπομένως ἐγὼ εὑρισκόμην εἰς ἥσσονα θέσιν τῶν ἀντιπάλων μου»· δικαιολογῶν δὲ τὴν ἐκεῖ μετάβασίν του, λέγει ὅτι εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τοὺς ἀντιπάλους εἶναι, διότι καὶ οὗτοι ποιοῦνται πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς διαφόρους ὑποσχέσεις. Ἀλλὰ λησμονεῖ ὅτι ἄλλο τὸ λέγειν καὶ ἄλλο τὸ πράττειν, ἄλλο τὸ ὑπόσχεσθαι καὶ ἄλλο τὸ παρέχειν. Οἱ ἀντιπολιτευόμενοι δύνανται νὰ ὑπόσχωνται, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπόσχεται καὶ δίδει συγχρόνως. Ἀλλ’ αὐτὸ ἀφορᾷ τὴν ἐν γένει ἐκλογὴν, λέγει· ἐὰν ἐπηρέασεν, ἐπηρέασεν ὁλόκληρον τὴν ἐπαρχίαν, ἑπομένως πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ ὁλόκληρος. Ἀλλὰ μήπως διότι δὲν ἀκυροῦται τὸ ὅλον, δύναται τοῦτο νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀπόδειξις, ὅτι τὸ μέρος εἶναι ἔγκυρον; Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀκυρότητος τοῦ ὅλου· θὰ ὑποταχθῶ ὅμως εἰς τὰς γνώμας τῶν ἐμπειροτέρων μου καὶ θὰ εἴπω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ ὁ νομὸς καὶ νὰ τεθῇ ὁλόκληρος εἰς κίνησιν ἀδίκως· ἀλλ’ ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ ἔνστασις αὕτη δὲν δύναται νὰ ἀποτελέσῃ εἰδικὸν, οὕτως εἰπεῖν, λόγον διὰ τὸν δῆμον ἐκεῖνον, καὶ ὅτι ἑπομένως ἢ ἔπρεπε ν’ ἀκυρωθῇ ὁλόκληρος ἡ ἐκλογὴ τοῦ νομοῦ, ἢ νὰ μὴ ἀκυρωθῇ καὶ τὸ τμῆμα αὐτὸ, θὰ τὸ ἀπεδεχόμην ἐγώ. Ἀλλ’ ὑπάρχουν δύο ἕτερα τμήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν εἰδικὸν ὅλως λόγον, καὶ ἐὰν τῳόντι οἱ λόγοι οὗτοι ἦναι τοιοῦτοι, ὥστε νὰ ἀποτελοῦν τὸ ἄκρον ἄωτον, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ἐπεμβάσεων, τῶν παρανομιῶν κατὰ τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας, βεβαίως τότε θὰ δεχθῆτε, ὅτι δὲν προγράφομεν, ζητοῦντες τὴν ἀκύρωσιν τῶν τμημάτων ἐκείνων, διὰ νὰ μὴ θέσωμεν ἕνα ὁλόκληρον νομὸν εἰς κίνησιν. Καὶ διὰ μὲν τὸν δῆμον Θυάμου ὑπάρχει ἡ παραχώρησις τῶν λειβαδίων· ὅτι δὲ τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἶναι εἰδικῶς διὰ τὸν δῆμον Θυάμου, δὲν πιστεύω ν’ ἀμφισβητῆται παρ’ οὐδενός. Νομίζω δὲ, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐγένετο πρὸς ἄγραν ψήφων καὶ νόθευσιν τοῦ ἐκλογικοῦ φρονήματος, ἐκτὸς ἐὰν θελήσῃ νὰ ἀρνηθῇ καὶ τὰ πράγματα καὶ τὴν λογικήν. Ἐλέχθη ἐνώπιόν σας ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν κ. Βουλπιώτην, ὅτι αὐτὸ τοῦτο τὸ γεγονὸς ἐχρησίμευσε πάντοτε ὡς ἀφετηρία ἐκλογικῶν σαγηνεύσεων. Ἀπομένει τὸ τρίτον τμῆμα, τουτέστιν ὁ δῆμος Κλεπαΐδος. Ἰδοὺ, εἰσήλθομεν εἰς τὸν λιμένα, ἔχομεν καὶ ἐκθέσεις δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου. Ἐδῶ δὲν ἤρκεσαν ὅσα συνέβησαν κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἐδῶ ἡ δύναμις τοῦ Σισμάνη ἦτο ἀληθῶς δύναμις μεγάλη, καὶ ὤφειλε νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως περισωθῇ ὁλόκληρος εἰς τὰ πρόσωπα τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ, ὅπως μὴ ἡ δύναμις αὕτη τοῦ Σισμάνη, ἐπηρεαζομένη ἀπὸ τὸ ἀκράτητον πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διήγειρε τὸν λαὸν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, ψηφίσῃ ὅπως ἐψήφισαν τὰ 9/10 τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων τῆς Ἑλλάδος. Τὰ μέτρα λοιπὸν ἐκεῖνα ἔπρεπε νὰ ἦναι δρακόντεια. Ὑπῆρχεν ἡ πρόληψις περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κ. Σισμάνη· ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἐξασφαλισθῇ αὐτὴ ἡ ὑπεροχὴ διὰ τοῦ φόβου, τοῦ τρόμου, τῆς βίας· ὡπλίσθη εἷς Δήμαρχος καὶ δὲν ἐπέτρεπεν εἰς οὐδένα νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ χωρίον ἐκεῖνο· καὶ ἐάν τις ἐτόλμα νὰ εἰσέλθῃ, ὑφίστατο ὅ,τι ὑπέστη ὁ κ. Δεσποταῖος. Ὁ Δήμαρχος δ’ ἐκεῖνος, εἰς τὴν ὄψιν τοῦ ὁποίου ἐφυγαδεύοντο πάντες οἱ ξένοι, εἰς τὴν ὄψιν τοῦ ὁποίου ἐλησμόνουν πάντες οἱ κάτοικοι τὸ σύνηθες ἐκεῖνο εἰς τὸν Ἕλληνα αἴσθημα, τὸ αἴσθημα τῆς φιλοξενίας, ὁ Δήμαρχος ἐκεῖνος εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ προστατεύσῃ τὰς κάλπας τῶν ὑπουργικῶν ἐντὸς τοῦ ἐκλογικοῦ ναοῦ, καὶ ἡ περίστασις αὕτη βεβαιοῦται δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων, διὰ τῆς ἐκθέσεως τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων, τὴν ὕπαρξιν τῶν ὁποίων ἐπικαλεῖται ὁ κ. Βουλπιώτης καὶ ὁ κ. Κοσσονάκος. Ἐὰν ὑποθέσητε ἀληθῆ τὴν παρουσίαν τοιούτου Δημάρχου, ἐμποιοῦντος τὸν τρόμον εἰς πάντας τοὺς συνδημότας τοῦ Δημάρχου, ὁ ὁποῖος ἦτο τὸ φόβητρον παντὸς πολίτου, Δημάρχου ἀρνουμένου καὶ τὸ δικαίωμα τῶν πολιτῶν τοῦ νὰ προσφέρωσι στέγην καὶ ἄρτον εἰς ἕνα ξένον, νομίζετε ὅτι ἡ παρουσία τοιούτου Δημάρχου δὲν ἠδύνατο νὰ ἀλλοιώσῃ τὸ ἀποτέλεσμα; Ἐὰν νομίζητε τὸ ἐναντίον, θὰ πράξητε μεγάλην ἀδικίαν, καὶ ἐκ τοῦ φόβου μὴ γίνητε προγραφεῖς, θὰ ἐπικυρώσητε τὴν εἰδεχθεστέραν τῶν ἐκλογῶν. Ἐὰν τὴν ἀκύρωσιν τοιαύτης ἐκλογῆς ἐτολμήσατε νὰ ὀνομάσητε προγραφήν, ποῖον ὄνομα θὰ δώσητε εἰς τὴν ἐνέργειαν τοιούτων ἐκλογῶν; Εἰς ποίαν κοινωνίαν ἀπαντᾷ τις τοιαύτας εἰδεχθεῖς ἐπεμβάσεις; Ὁ δῆμος Κλεπαΐδος, κύριοι Βουλευταί, δὲν παρουσιάζει ἁπλῆν τῆς ἐκλογῆς ἀκυρότητα, ἀλλ’ ἐμποιεῖ ἀληθῆ φρίκην. Ἅμα τις ἀναλογισθῇ, ὅτι τοιοῦτος πανικὸς εἶχε καταλάβει τοὺς πάντας, ὥστε καὶ μίαν σταγόνα ὕδατος εἰς τόσους ἐκ δίψης θνήσκοντας φίλους τῶν τότε ἀντιπολιτευομένων ἠρνοῦντο, ἐκ φόβου μὴ κινήσωσι κατ’ αὐτῶν τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ Δημάρχου, βεβαίως θὰ φρίξῃ, καὶ δὲν θ’ ἀναζητήσῃ ἄλλας ἀποδείξεις περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς. Ἀναλογισθῆτε ὅτι δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος, οὐχὶ δικηγόρος, ἀλλὰ τακτικὸς δικαστής, δὲν ἐτόλμησεν, ὡς ὁ ἴδιος ὁμολογεῖ, νὰ δώσῃ χεῖρα βοηθείας εἰς κινδυνεύοντα νὰ φονευθῇ ἄνθρωπον, καὶ κρίνατε περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐνηργήθη ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη. Κατήγγειλαν πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἀσυστόλως, ὑπὸ τὰς ὄψεις τοῦ Δημάρχου, ψηφίζουν δὶς καὶ τρὶς οἱ ἐκλογεῖς, ἀλλὰ καὶ πάλιν εἰς οὐδεμίαν ἀνακριτικὴν πρᾶξιν τολμᾷ νὰ προβῇ οὗτος. Ἐνώπιον αὐτοῦ, ὑπὸ τὰς ὄψεις τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, ἐπιτίθεται ὁ ἀρειμάνειος ἐκεῖνος Δήμαρχος κατὰ τριῶν πολιτῶν, τολμησάντων ν’ ἀντιπροσωπεύσωσι τὰς κάλπας τῶν ἀντιπάλων του, καὶ πάλιν ὁ ἀτυχὴς ἀντιπρόσωπος οὐδὲν τολμᾷ νὰ ἐνεργήσῃ· καὶ γνωρίζετε διατί; «Οὐδεὶς τῶν στρατιωτῶν, τῶν ἀποτελούντων τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, μὲ ἤκουε, γράφει ἐπισήμως οὗτος, διότι ἅπαντες, ἐντόπιοι ὄντες, ἐξεδήλουν τὸ ὑπὲρ τῆς ὑπουργικῆς μερίδος φρόνημά των δημοσίᾳ καὶ ἀναφανδόν.» Τοιαύτη κατάστασις ἐπεκράτει τότε, κύριε Βουλπιώτη. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐνηργήσατε τὴν ἐκλογὴν, καὶ ἐπιτρέπετε εἰς ἑαυτοὺς ἤδη, τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς αὐτῆς νὰ ὀνομάζητε προγραφήν, πραξικόπημα! Δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ ἐποχὴ, ἀναφωνεῖ ὁ κ. Κοσσονάκος, οἱ ἐκλογεῖς ἀνεχώρησαν ἐκ τῆς Κλεπαΐδος, καὶ ἂν ὁ δῆμος οὗτος ἀκυρωθῇ, δὲν θὰ ψηφοφορήσωσιν οὐδὲ οἱ ἡμίσεις τῶν ἐκλογέων, καὶ συνεπῶς τὸ ἀποτέλεσμα δὲν θὰ ἦναι ἡ γνησία τοῦ λαοῦ θέλησις. Ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ ἀφήσητε τὸν λαὸν ἐλεύθερον νὰ ἐκφράσῃ τὸ φρόνημά του τότε, ὅτε ὁλόκληρος ἐκεῖ παρευρίσκετο; Ἄλλως μὴ ἀνησυχεῖτε. Σεῖς προηγουμένως εἴπατε, ὅτι ὁ ἐκλογεὺς, ἵνα ψηφίσῃ τὸν ἐκλεκτόν του, ταξειδεύει καὶ τέσσαρας ἡμέρας, ἅμα ὑπὲρ αὐτοῦ ἐνθουσιᾷ· σεῖς παρεστήσατε τοὺς ἐκλογεῖς τῆς Κλεπαΐδος πάντας ἐνθουσιῶντας ὑπερ τοῦ κ. Σισμάνη· ὅλοι συνεπῶς θὰ μεταβῶσιν, ἵνα καὶ πάλιν τὸν ψηφίσωσι. Θὰ ἱκανοποιηθῇ δὲ καὶ ὁ κ. Βουλπιώτης, ὅστις ἐπὶ τόσας ἐκλογὰς ἐμειονέκτει τῶν ἀντιπάλων του, καθόσον, Ὑπουργὸς ὢν, δὲν παρευρίσκετο εἰς τὰς ἐκλογὰς αὐτοπροσώπως. Ἤδη θὰ ἦναι παρὼν, θὰ λείψῃ τὸ μειονέκτημα, θὰ παύσῃ παραπονούμενος ἐπὶ τῇ ἀτυχίᾳ τοῦ νὰ ἐνεργῇ τὴν ἐκλογήν του ὡς Ὑπουργὸς, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς ταύτης θὰ μᾶς διδάξῃ ὅλους, ἂν τὸ ὑπουργικὸν ἀξίωμα μειοῖ τὰς ἐκλογικὰς δυνάμεις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε μέλος τοῦ τμήματος, τοῦ ἐξελέγξαντος τὴν ἐκλογὴν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας εἶμαι, οὔτε σπουδαίως ἐμελέτησα τὸν ὀγκώδη φάκελλον, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀπεθησαυρίσθησαν τόσαι ἐνστάσεις κατὰ τῆς ἐκλογῆς ταύτης· πρόχειρον ὅμως βλέμμα, τὸ ὁποῖον ἔῤῥιψα εἰς ἔγγραφά τινα τοῦ φακέλλου, καὶ ὅσα ἤκουσα λεχθέντα ἀπὸ τοῦ βήματος μὲ ἔπεισαν, ὅτι ὁ στρατὸς ἀνεμίχθη σκανδαλωδῶς εἰς τὴν ἐκλογὴν ταύτην, πρὸς βλάβην τοῦ μέτρου καὶ πρὸς μείωσιν τῆς μεγάλης ἀξίας τῆς ἀποστολῆς του. Εὐχαρίστως δὲ εἶδον σήμερον ἀναβάντα εἰς τὸ βῆμα τὸν τέως κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ἤλπισα ὅτι ὁ κ. Ν. Τσαμαδὸς, ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, μεταξὺ τῶν διακεκριμένων κατατασσόμενος, θὰ ἔσπευδε νὰ ἄρῃ πάντα σπίλον καὶ πᾶσαν κηλίδα, ἥτις ἐγκολάπτεται ἔστω καὶ εἰς ἐλάχιστα πρόσωπα τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἔστω καὶ εἰς ἕνα ὑπαξιωματικὸν ἢ καὶ στρατιώτην. Δυστυχῶς αἱ ἐλπίδες μου ἐψεύσθησαν· ὁ κ. Τσαμαδὸς δὲν ἀνύψωσε τὸν στρατὸν εἰς ἣν θέσιν ἐμπρέπει! Πολλάκις κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Περίοδον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀπευθύνω τὸν λόγον πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ ηὐχήθην ν’ ἀποκτήσῃ ὁ στρατὸς Ὑπουργὸν στρατιωτικὸν κατ’ ἐπάγγελμα, ἡμέραν δέ τινα εἶδον, ὅτι ὁ κ. τέως Πρωθυπουργὸς, μεταῤῥυθμίζων τὸ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργεῖον, προσέλαβεν ἀξιωματικὸν εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἀξιωματικὸν διακεκριμένον, περὶ οὗ ὑπῆρχεν ἡ πεποίθησις, ὅτι ἤθελεν ἀνυψώσει τὸν στρατὸν εἰς τὴν θέσιν του, ἐξ ἧς, ὡς γνωστὸν, εἶχε καταβιβάσει αὐτὸν ἡ τετραετὴς διοίκησις ὑπὸ πολίτου Ὑπουργοῦ. Δυστυχῶς, εἴτε διότι δὲν ἐξελέξατο τὸν κατάλληλον, εἴτε διότι τὸ σύστημα τῆς διοικήσεως τοῦ κ. Τρικούπη ὁλόκληρον εἶχεν ἐπὶ τοσοῦτον σαρακώσει καὶ διαφθείρει τὰ πάντα, ὁ κ. Τσαμαδὸς οὐδόλως συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀνύψωσιν τοῦ στρατοῦ, οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον ἐφάνη ποιήσας βῆμα πρὸς τοῦτο, μάλιστα συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ τὸν καταβιβάσῃ, καὶ δυστυχῶς δὲν ἠδυνήθη σήμερον νὰ ἀπολογηθῇ οὔτε ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, οὔτε ὑπὲρ ἑαυτοῦ. Διετυπώθησαν ὡρισμέναι κατηγορίαι ὡς πρὸς τὴν διανομὴν καὶ κατάταξιν καὶ τοποθέτησιν τῶν κληρωτῶν τῆς ἐνεστώσης ἀπογραφῆς, ὁ δὲ κ. τέως Ὑπουργὸς, ἀντὶ ἄλλης δικαιολογίας, τὴν ὁποίαν θὰ ηὐχόμην νὰ εἶχεν, εἶπεν: «ὁ στρατολογικὸς νόμος περὶ καθολικῆς στρατολογίας εἶναι ἐπαχθὴς εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ ἔπρεπε νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ ἄχθους τούτου»! Ἐὰν ὅμως ἔπρεπε νὰ ἐξευρεθῇ τοιοῦτος τρόπος, ἔπρεπε νὰ ἐξευρεθῇ δι’ ὅλους τοὺς κληρωτοὺς ὅλων τῶν νομῶν, καὶ νὰ λείψῃ ἡ ἰδιαιτέρα αὕτη στοργὴ, ἣν μαρτυροῦσι τόσα ἔγγραφα, ὡς πρὸς τοὺς κληρωτοὺς τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, τοὺς ἀνήκοντας εἰς τοὺς φίλους τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ. Ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν, ὅτι μόνον 46 κληρωτοὶ τῆς ἐφετεινῆς ἀπογραφῆς ἐκ τῶν μὴ προσελθόντων ἵνα καταταχθῶσι κατὰ τὴν περίοδον τῆς ἐνεργείας τοῦ στρατολογικοῦ συμβουλίου ἐκρατήθησαν εἰς τὸ ἐν Ἀγρινίῳ 1ον εὐζωνικὸν τάγμα. Ἀληθῶς οἱ τοιοῦτοι ἦσαν 46· ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Τσαμαδὸς, ὅτι εἶχον ἀποσπασθῆ καὶ ἐκ τοῦ 3ου εὐζωνικοῦ τάγματος, τοῦ ἐν Ἄρτῃ, ἕτεροι 31, καὶ ἐκ τοῦ 2ου εὐζωνικοῦ τάγματος, τοῦ ἐν Ἀθήναις, ἕτεροι 147, ἤτοι ἐν ὅλῳ 178. Ἀλλὰ οὐδὲ ἐνταῦθα δυστυχῶς σταματᾷ ὁ ἀριθμὸς, ἀλλ’ ἀνέρχεται εἰς 250· καὶ περὶ τούτων ἔχομεν τοῦτο τὸ ἐπίσημον ἔγγραφον (ἀναγινώσκει): «Τὸ Βʹ Ἀρχηγεῖον στρατοῦ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. «Πρῶτον τάγμα εὐζώνων ἀναφέρει, ὅτι διὰ 56,688 καὶ 57,194 ἀπὸ 3 Ὀκτωβρίου διαταγῶν Ὑπουργείου, μὴ κοινοποιηθεισῶν ἡμῖν, διετάχθη παρ’ εἰρημένῳ τάγματι ἀπόσπασις διακοσίων πεντήκοντα ἀνδρῶν ἐκ τοῦ 3ου εὐζώνων, Ἐκ τούτων ἀφίχθησαν εἰς Ἀγρίνιον μόνον ἑξήκοντα ὀκτὼ, διὰ τοὺς ὁποίους 3ον εὐζώνων ζητεῖ διαταγὴν, ἂν θὰ μένωσιν εἰς Ἀγρίνιον ἢ θὰ ἐπανέλθωσι παρ’ αὐτῷ. «Μεσολόγγιον, 20 Ὀκτωβρίου 1890. «Βʹ Ἀρχηγεῖον στρατοῦ «Σ. Καραϊσκάκης.» Σημειώσατε δὲ, ὅτι τὸ Ἀρχηγεῖον εἰς ὅλα ταῦτα δὲν εἶχε γνῶσιν. Διετάχθη τὸ ἐν Ἄρτῃ 3ον εὐζωνικὸν τάγμα ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὸ ἐν Ἀγρινίῳ ἑδρεῦον 1ον 250 ἄνδρας, ἀλλ’ ἔφθασαν μόνον 68· περὶ τῶν ἄλλων τί γινώσκετε, κύριε τέως ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργέ;

§59ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐσυγχύσατε τὰ ζητήματα, διότι περὶ αὐτῶν δὲν ἐγένετο ἔνστασις· αὐτὰ εἶναι ὑπηρεσιακά· ὁ ἐν Αἰτωλίᾳ καὶ Ἀκαρνανίᾳ στρατὸς δὲν ἐπήρκει εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, καὶ ἐζητήθη ἐνίσχυσις, καὶ ἑπόμενον ἦτο νὰ χορηγηθῇ ἀπὸ τὸ ἐν Ἄρτῃ ἑδρεῦον τάγμα, διότι ἦτο πλησιέστερον· δὲν ἐστάλησαν ἐντόπιοι· διετάχθη τὸ 3ον εὐζωνικὸν νὰ στείλῃ 250 στρατιώτας πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ ἐν Ἀγρινίῳ 1ου εὐζωνικοῦ, οὗτοι δὲ προήρχοντο ἐκ διαφόρων νομῶν. Ποῦ ἔγκειται τὸ κακόν;

§60ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. τέως Ὑπουργὸς μὲ ἐρωτᾷ, ποῦ ἔγκειται τὸ κακόν. Τὸ κακὸν ἔγκειται εἰς τοῦτο, ὅτι ἐκ τῶν διαταχθέντων 250 ἀνδρῶν ἔφθασαν μόνον 68.

§61ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἁπλούστατον· δὲν εἶχον ἄλλους νὰ στείλουν.

§62ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦσαν δὲ καὶ ἐκ πάσης προελεύσεως, ὡς εἴπετε.

§63ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Αὐτὸ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸν διοικητὴν τοῦ τάγματος.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κρατῶ ἀνὰ χεῖρας ἕτερον ἔγγραφον ἐπίσημον, «ὀνομαστικὴν κατάστασιν τῶν εἰς τὸ 1ον εὐζωνικὸν τάγμα ἀποσπασθέντων ἐκ τῶν ἀνδρῶν τοῦ 2ου, ἐμφαίνουσαν τὸν χρόνον τῆς ἀποσπάσεως καὶ τὸν τόπον τῆς καταγωγῆς». Οὗτος δὲ εἶναι ὁ νομὸς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας.

§65ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Οὗτοι εἶχον λάβει τὰς ἀφέσεις των, τὸ εὐεργέτημα δὲ τοῦτο δίδεται εἰς ὅλους τοὺς νομοὺς, πλὴν τοῦ νομοῦ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας.

§66ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. τέως ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ὅτι καὶ ἐν τῷ νομῷ Λακωνίας, ὅπου εἶχον καταταχθῆ οἱ κληρωτοὶ τὴν 1ην Ὀκτωβρίου, τὴν 8ην τοῦ αὐτοῦ μηνὸς ἀπεσπάσθησαν τριάκοντα ἄνδρες ἐκ τῶν ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καταγομένων, μόλις εἶχον ἡμιτελῶς ἐνδυθῆ τὴν στρατιωτικὴν στολὴν, ἐστάλησαν δὲ ἐκλεγέντες ἐν ὥρᾳ παρατάξεως παρ’ ἀξιωματικοῦ κρατοῦντος κατάλογον, εἰς τὸν ὁποῖον περιείχοντο τὰ ὀνόματα ὅλων τῶν ἀντιθέτων εἰς ἐμέ. Τότε μοὶ ἔγραφεν ἐκ Μολάων ὁ ἀδελφός μου εἰς Σπάρτην, ὅπου εὑρισκόμην, περὶ τῆς καταβάσεως ταύτης τῶν τριάκοντα τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει ἐπιστολήν). Ἐθεώρησε δὲ πρὸς τούτοις καθῆκόν του, πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐκλογῆς, νὰ ἀποστείλῃ καὶ τηλεγράφημα πρὸς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα τὸν Βασιλέα, τὸ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Ἀπὸ ἔτους καὶ πλέον ἡ Ὑπομοιραρχία Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς διοικεῖται ὑπὸ ἐνωμοτάρχου, πρώτου ἐξαδέλφου, κατὰ σύμπτωσιν ἴσως, τοῦ κ. Γιαννούκου Μαυρομιχάλη, νῦν συναδέλφου καὶ τότε ὑποψηφίου κυβερνητικοῦ· ὁ δεύτερος ἐνωμοτάρχης ἦτο ὡσαύτως πρῶτος ἐξάδελφος τοῦ αὐτοῦ ὑποψηφίου, καθὼς καὶ ὁ τρίτος ὑπαξιωματικὸς τῆς Ὑπομοιραρχίας. Ἡ κατάστασις εἶχε φθάσει εἰς τὸ μὴ περαιτέρω. Ὅταν περὶ τὰ μέσα Σεπτεμβρίου ἐπεσκέφθην τὴν ἐπαρχίαν Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ εἶδον τὴν διὰ στρατιωτικῶν πιέσεων νόθευσιν τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων, ἐθεώρησα ἐπιβεβλημένον εἰς ἐμὲ νὰ ἔλθω ἐνταῦθα καὶ ἐκ τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ νὰ διευθυνθῶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ζητήσω ἀκρόασιν παρὰ τοῦ κ. Τσαμαδοῦ. Ἀμέσως, μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς λεπτοῦ τῆς ὥρας, μὲ ἐδέχθη, εὐγενέστατα μάλιστα καὶ φιλοφρόνως, ἅμα ὡς ἔμαθε τὸ ὄνομα καὶ τὴν ἰδιότητά μου, καὶ μὲ ἠκροάσθη μετὰ προσοχῆς. Εἶπον αὐτῷ, ὅτι ἔρχομαι ἐπίτηδες ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, ἵνα ζητήσω δικαιοσύνην παρὰ τοῦ κ. Τσαμαδοῦ, γόνου ἱστορικῆς οἰκογενείας, ἀξιωματικοῦ ἀνωτέρου καὶ εὐμαθοῦς καὶ ὄντως λίαν διακεκριμένου. Εἶπον ὅτι ζητῶ δικαιοσύνην ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ πράγματα τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς· διότι τὸ νὰ παρανομῇ ὑπάλληλος πολιτικὸς δὲν ἐμποιεῖ πλέον σήμερον μεγάλην ἐντύπωσιν, οὔτε ἀπεργάζεται τόσῳ μεγάλην ζημίαν, ὅσην ὅταν παρανομῇ στρατιωτικός. Παρέστησα αὐτῷ τὰς διαφόρους βιαιοπραγίας τῶν ἐνωμοταρχῶν, (ἃς παραλείπω νῦν ἐνταῦθα, ἵνα μὴ καταχρῶμαι τῆς ὑμετέρας ὑπομονῆς,) καὶ ἐζήτησα νὰ τοποθετηθῇ ἐν Ἐπιδαύρῳ Λιμηρᾷ ἀξιωματικός, ἔστω καὶ ὁ φιλικώτατα διακείμενος πρὸς τοὺς κυβερνητικοὺς ὑποψηφίους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μοὶ εἶπεν ὁριστικῶς, ὅτι θὰ μετατεθῇ ὁ ἀξιωματικός. Τοιαύτην λαβὼν διαβεβαίωσιν, ἀπῆλθον. Ἀλλ’ ὁ ἀξιωματικὸς ἐτοποθετήθη μόνον εἰς τὴν διαταγήν, εἰς τὰ χαρτιά· ἔφθασε δὲ μόλις μετὰ δέκα ἢ δώδεκα ἡμέρας ἐν Μολάοις· τὴν δὲ τρίτην ἡμέραν ἀπὸ τῆς ἐκεῖ ἀφίξεώς του ὁ ἀξιωματικὸς ἀνακαλεῖται παρὰ τοῦ κ. Τσαμαδοῦ, τοῦ ὑποσχεθέντος μοι ἀποχὴν τοῦ στρατοῦ ἀπὸ ἐπεμβάσεις ἐκλογικάς· διὰ τοῦτο ἅμα ἔφθασα εἰς Σπάρτην, μαθὼν τὰ γενόμενα, ἀπηύθυνα τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Ἀλλ’ ὁ ἀξιωματικὸς ἔλαβε διαταγὴν νὰ ἀναχωρήσῃ εἰς τὴν Ἐπίδαυρον Λιμηρὰν τὴν 1ην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν τῆς Κυριακῆς, τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς, νὰ ἀναχωρήσῃ εἰς μέρος ἀπέχον 12 ὁλοκλήρους ὥρας ἐκεῖθεν, ὅπου εὑρίσκετο. Ἐὰν κρίνω ἐκ τούτων, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο εἰς τὸν νομὸν Λακωνίας καὶ εἰς τὴν Ἐπίδαυρον Λιμηρὰν, δύναμαι πολὺ καλῶς νὰ συμπεράνω ποίαν ἐπίδρασιν καὶ ποίαν ἀξίαν εἶχον αἱ μέριμναι αὗται, τὰς ὁποίας ἰδιαιτέρως φαίνεται ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὸν νομὸν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Λυποῦμαι πολὺ, κύριοι συνάδελφοι, διότι διεψεύσθη μία εὐχὴ γενικὴ, γενικωτάτη, τὴν ὁποίαν εἴχομεν ἐκφράσει καὶ ἡμεῖς ἐν τῇ Βουλῇ ἐπανειλημμένως καὶ ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία, ἀλλὰ περισσότερον ὁ στρατὸς, ὅτι διὰ τοῦ διορισμοῦ στρατιωτικοῦ Ὑπουργοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἠδύναντο νὰ διαῤῥυθμισθῶσι τὰ κακῶς ἔχοντα ἐν τῷ στρατῷ. Λυποῦμαι δὲ πολὺ, διότι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιφέρῃ τὴν διόρθωσιν ταύτην ὁ κ. Τσαμαδὸς, ὁ ἔχων τόσα προσόντα.

§67ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν τὰ βλέπω ἐγὼ αὐτὰ τὰ προσόντα! Ὑποθέτετε ὅτι τὰ ἔχει;

§68ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δυνατόν· ἐγὼ τιμῶ τὸν ἄνδρα, ἀλλὰ λυποῦμαι πολὺ, διότι, ὅταν κατωρθώθη τὸ πρῶτον νὰ πραγματωθῇ ἡ εὐχὴ, νὰ ἀναλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν στρατιωτικὸς, ἔτυχε νὰ μὴ πραγματώσῃ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ὑπέσχετο. Ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε ποτὲ ὁ κ. Τσαμαδὸς νὰ δεχθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὑπὸ τοιούτους ὅρους, δὲν ἔπρεπε ποτὲ αὐτὸς, Ὑπουργὸς στρατιωτικὸς, νὰ ἀφήσῃ τὸ στράτευμα νὰ περιπίπτῃ εἰς ὅσα παρεξετράπη. Ἐρωτῶ αὐτὸν, διατὶ ἀνεκάλεσε τὴν διαταγὴν αὐτοῦ περὶ τῆς μεταβάσεως τοῦ ἀξιωματικοῦ; Ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν ἀπάντησίν του· ἀλλὰ καὶ τὸν ἀπαλλάσσω τοῦ κόπου, ἐὰν δὲν θέλῃ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὑποβάλλω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: «Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, πόσοι καὶ ποῖοι ἀξιωματικοὶ ἢ ὑπαξιωματικοὶ διῴκησαν ἀπὸ τοῦ Μαΐου τοῦ 1886 τὴν Ὑπομοιραρχίαν τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς». Ὡμίλησα περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Λακωνίας μᾶλλον, παρὰ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἀλλὰ ὡμίλησα διότι ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Λακωνίας οὐδεὶς θὰ γείνῃ λόγος, τὰ γενόμενα δὲ ἐν τῷ νομῷ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ὡς πρὸς τὸν στρατὸν, διότι εἰς αὐτὰ καὶ μόνον περιορίζω τὸν λόγον μου, μοὶ ἀνέμνησαν τὰ γενόμενα ἐν Λακωνίᾳ, καὶ ἔλαβον τὴν περίστασιν καὶ ἐκεῖνα νὰ ψέξω καὶ περὶ τούτων νὰ εἴπω τινά. Ὁ στρατὸς ὑπῆρξε κατὰ δυστυχίαν τὸ εὐρύτερον στάδιον καὶ πεδίον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐνήργησεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἐπιτήρησιν τῶν φίλων της. Δὲν θὰ ἐκτείνω τὸν λόγον εἰς ἄλλο ἀντικείμενον. Πολλὰ παρουσιάζει τὰ ψεκτὰ ἡ ἐκλογὴ τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἐπ’ αὐτῶν ὅμως καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. εἰσηγητὴς τοῦ τμήματος ὡμίλησε, καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ἀνέπτυξαν ἐν πᾶσι τὸ ζήτημα. Ἕν μόνον δύναταί τις νὰ προσθέσῃ: ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας εἶναι ἐν μικρογραφίᾳ αὐτὴ ἡ ἐπὶ ὀκταετίαν διοίκησις τοῦ τέως κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὡς γνωρίζομεν καὶ ἀπὸ τῆς παρελθούσης Περιόδου, ἡ διοίκησις εἶχε φθάσει εἰς τὸ σημεῖον, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ τέως συνάδελφος ἡμῶν κ. Σακελλαρόπουλος. Ἐκεῖ καὶ ὁ στρατὸς καὶ ἡ δικαιοσύνη καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι κλάδοι τῆς διοικήσεως καὶ τὰ οἰκονομικὰ, ἐξ ὧν εἴδετε ὅτι μετὰ μεγάλης εὐκολίας διέθετον ποσὰ ὑπὲρ τῶν φίλων των καὶ ἐκτάσεις γαιῶν μεγάλας οἱ κύριοι Ὑπουργοί, ὅλα εἶχον τεθῇ ἐπὶ τοῦ τάπητος, καὶ ἐπὶ ὅλων αὐτῶν ἐχαράσσετο τὸ ἐκλογικὸν σχέδιον καὶ τὸ στρατηγικὸν σχέδιον τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Ἐπὶ τῆς ἀκυρώσεως ἢ ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς ταῦτα ἢ ἐκεῖνα τὰ πρόσωπα, ἐὰν ἡ συζήτησις λήξῃ ἀπόψε, θέλω ἐκφέρει τὴν ψῆφόν μου, διότι δὲν θέλω νὰ σᾶς κρατήσω περισσότερον ἀκούοντάς με. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ καὶ τὴν ἐρχομένην ἑβδομάδα ἡ συζήτησις, τότε θὰ λάβω πάλιν τὸν λόγον ἐπ’ αὐτῆς.

§69ΓΙΑΝΝΟΥΚΟΣ ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ ἐγκύρου ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, διότι πολλὰ ἐλέχθησαν παρὰ τῶν προλαλησάντων κυρίων συναδέλφων. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται νὰ κρίνωμεν περὶ τοῦ ἀκύρου ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας ἐξ ὅσων ἔγειναν εἰς ἄλλους νομοὺς καὶ δὴ εἰς τὸν νομὸν Λακωνίας, ὀφείλομεν νὰ σχηματίσωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ὑπῆρξε νομιμωτάτη. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος κατακρίνει τὸν τέως κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ἐν Ἐπιδαύρῳ Λιμηρᾷ ἐτοποθέτησε δύο ἐντοπίους ἐνωμοτάρχας. Ὡς γνωρίζετε, ὑπὸ τοῦ νόμου δὲν ἀπαγορεύεται, ὅπως ἐντόπιοι ἐνωμοτάρχαι τοποθετῶνται....

§70ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπαγορεύεται νὰ τοποθετῶνται ὡς διοικηταί.

§71ΓΙΑΝ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα ὡς διοικηταί, ἀλλ’ ὁ ἐξάδελφός μου Σκλαβουνάκος τόσον καλῶς ἐφέρετο πρὸς τοὺς φίλους τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, ὥστε ἐζητήθη παρὰ τῶν φίλων μας ἡ μετάθεσίς του ἐκεῖθεν. Οὐδένα δὲ κατήγγειλεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος οὔτε ἄλλος τις διὰ πρᾶξίν τινα.

§72ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδέποτε καταγγέλλω.

§73ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, κύριοι Βουλευταὶ, ἐξηντλήθη, ἀναγκάζομαι δὲ νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος τοῦ τμήματος, κατὰ τοῦ ὁποίου ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐξέφρασε φοβερὰν κατηγορίαν.

§74ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§75Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐξακολουθοῦμεν νὰ λέγωμεν τὰ αὐτὰ, ὥστε εἶναι περιττὴ πλέον ἡ συζήτησις.

§76ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν πρόκηται νὰ παύσῃ ἡ συζήτησις, ἐγὼ παραιτοῦμαι τοῦ λόγου.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ὑπάρχει ἐγγεγραμμένος.

§78ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ὑπάρχουσιν ἐντεῦθεν ἐγγεγραμμένοι διὰ νὰ ὁμιλήσωσιν ὁ κ. Στεφάνου καὶ ὁ κ. Μπουφίδης διὰ μακρῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ταύτης διὰ τὴν Δευτέραν.

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πλειοψηφία οὐδὲν παρεμβάλλει πρόσκομμα εἰς τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ λάβωσιν ὅσοι ἂν θέλωσι τὸν λόγον. Ὁ κ. Μπουφίδης μάλιστα χθὲς τὴν ἑσπέραν ἐδήλωσε τὴν πρόθεσιν αὐτοῦ νὰ λάβῃ τὸν λόγον, εἰπὼν ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἀγορεύσῃ διὰ μακρῶν, καὶ συνηνέσαμεν πάραυτα εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συνεδριάσεως διὰ τὴν σήμερον. Ἀλλ’ ὁ κ. Μπουφίδης δὲν ἔλαβεν εἰσέτι τὸν λόγον. Ἐὰν σκοπῶσι καὶ ἄλλοι νὰ ὁμιλήσωσιν, ἡ πλειοψηφία προθύμως θέλει παράσχει αὐτοῖς πᾶσαν εὐκολίαν, ἀλλὰ πρέπει νὰ τεθῇ ἓν τέρμα, καὶ εὐκταῖον εἶναι, ὅπως μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν θέλουσιν ἀπέλθει οἱ κκ. Βουλευταὶ εἰς τὰς ἑστίας των, ἕνεκα τῶν ἑορτῶν, περάνωμεν ὄχι μόνον τὰς ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, καὶ ἐπιψηφίσωμεν προσέτι νομοσχέδιά τινα, τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἐπείγουσα ἀνάγκη.

§80ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἔλαβον ἐγὼ τὸν λόγον, διότι προηγοῦντο ἄλλοι· ἤδη δὲ θὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Στεφάνου.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ λάβῃ λοιπὸν τὸν λόγον ὁ κ. Στεφάνου.

§82ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀναβάλῃ, διότι ὑπάρχουσι περισσότεροι τοῦ ἑνὸς ἵνα ὁμιλήσωσι.

§83ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ πτέρυξ αὕτη ἐπιθυμῇ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, βεβαιῶ ὅτι ἡ πλειοψηφία κατὰ τὴν Περίοδον ταύτην δὲν θέλει μιμηθῇ τὴν πλειοψηφίαν τῆς παρελθούσης Περιόδου, καὶ θέλει ἐνδώσει. Παρακαλῶ ὅμως τὴν Βουλὴν νὰ ἀποφασίσῃ νὰ συνέλθῃ καὶ αὔριον εἰς συνεδρίασιν, διὰ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν, διότι ὀλίγαι ὑπολείπονται ἡμέραι.

§84ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, αὔριον.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον εἶναι συνεδρίασις τὴν 3ην μ. μ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 μ. μ.