1890.05.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 52

τῆς 24 Μαΐου 1890.

(Πέμπτη)

Ὥρᾳ 6 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάτοικοι Καλαμπάκας τηλεγραφοῦσιν, ὅτι σύμπασα ἡ ἐπαρχία Καλαμπάκας ἐκφράζει τὴν εὐγνωμοσύνην αὑτῆς πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ ἐπιψηφίσει τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια γεωργοκτηματιῶν, καὶ εὔχονται ὑπὲρ τῆς ταχείας ἐφαρμογῆς αὐτοῦ. Ἐπίσης χωρικοὶ τοῦ νομοῦ Ἄρτης διὰ τηλεγραφήματός των ἐκφράζουσι τὴν εὐγνωμοσύνην αὑτῶν διὰ τὸν αὐτὸν λόγον.

§2ΤΟΜΑΝ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ ὑπὸ τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς νομοσχεδίου περὶ ὑποθήκης πλοίων, ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου τούτου θὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως βασιλικοῦ διατάγματος, κανονίζοντος τὰ τῶν βιβλίων τῶν ὑποθηκῶν, τὰ τῆς ἁρμοδιότητος τῶν ὑποθηκοφυλάκων καὶ ἑτέρας τινὰς διατυπώσεις. Ἐπειδὴ ὅμως ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοθετήματος μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ διατάγματος εἶναι δυνατὸν νὰ παρέλθῃ πολὺ χρονικὸν διάστημα καὶ νὰ μὴ δύνανται οἱ ἔχοντες ἀνάγκην μεγίστην νὰ κάμωσι χρῆσιν τῶν εὐεργετικῶν διατάξεων τοῦ νομοθετήματος, ἐνόμισα ὅτι ἠδυνάμην νὰ ὑποβάλω προσθέτους τινὰς διατάξεις, δι’ ὧν σκοπεῖται ἡ ἐπιτυχία τῆς λειτουργίας τοῦ νομοθετήματος καὶ ἡ ταχυτέρα αὐτοῦ ἐφαρμογή, χωρὶς τὸ παράπαν νὰ παραβλάπτηται ἡ ὅλη οἰκονομία τοῦ νομοθετήματος. Ὑποβάλλων ἤδη τὴν σχετικὴν τροπολογίαν, ἐπιφυλάσσομαι ἐν καιρῷ νὰ ἀναπτύξω αὐτήν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 156).

§4ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Τὴν εὐχάριστον εἴδησιν, περὶ ἧς ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν προχθές, ἐπικυροῖ σήμερον ἡ αὐτὴ ἐφημερίς, λέγουσα, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἐπισήμως χθὲς ἔλαβε τὴν εἴδησιν, ὅτι ἡ Αὐτοῦ Μεγαλειότης ὁ Σουλτάνος ἀνήγγειλεν εἰς τὸν Πρεσβευτὴν τῆς Ἑλλάδος τὴν ἀπονεμηθεῖσαν χάριν πρὸς τοὺς δυστυχεῖς συμπολίτας μας Φιλιππίδην καὶ Πασχίδην. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ἔχῃ εἴδησιν.

§5ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Χθὲς ἔλαβον τὴν ἐπίσημον εἴδησιν, ὅτι ἐτηλεγραφήθη εἰς Τρίπολιν τῆς Βαρβαρίας ἡ διαταγή, ὅπως ἀπελευθερωθῶσιν οἱ κύριοι Πασχίδης καὶ Φιλιππίδης.

§6ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἔλαβον ὑπὲρ τῶν ἀτυχῶν τούτων συμπολιτῶν ἡμῶν, μοὶ ἐπιβάλλει τὸ εὐάρεστον καθῆκον νὰ ἐκφράσω τὴν χαράν, ὑφ’ ἧς πληροῦται ἡ ψυχή μου ἐπὶ τῇ εἰδήσει ταύτῃ, συνάμα δὲ δράττομαι τῆς εὐκαιρίας, ὅπως ἐκφράσω καὶ τὴν προσωπικὴν πεποίθησίν μου, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε εἶχον ἐκφράσει, περὶ τῆς εὐστόχου καὶ πατριωτικῆς κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην ἐνεργείας τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει πρέσβεως ἡμῶν κ. Μαυροκορδάτου.

§7ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑποβάλλω μήνυσιν καταδίκου τινὸς κατὰ τοῦ Διευθυντοῦ τῶν φυλακῶν Συγγροῦ, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἐνεργήσῃ τὰ κατὰ νόμον.

§8ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλάκις ἐνταῦθα ἐγενόμεθα διερμηνεῖς παραπόνων δικαίων καὶ εὐλόγων τῶν ἐχόντων νὰ λάβωσιν ἀποζημιώσεις ἐκ κτημάτων καταληφθέντων ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου. Καὶ ἄλλοτε ἔδωσα ἀναφορὰν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ σήμερον ἔχω ἑτέραν ἐπιστολὴν ἐκ Πατρῶν, δι’ ἧς παραπονοῦνται οἱ συμπολῖταί μου, ὅτι ἐπὶ τρία ἔτη ὁλόκληρα καθυστερεῖται εἰς αὐτοὺς ἡ ἀποζημίωσις.

§9ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἴσως ὑπάρχῃ ἐμπόδιόν τι.

§10ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐμπόδιον εἶναι ἡ ἀβελτηρία καὶ ἡ ἀμέλεια ἑνὸς ὑπαλλήλου· μοὶ ἀνεκοίνωσαν δέ, ὅτι, ἂν δὲν ληφθῇ φροντὶς ν’ ἀπομακρυνθῇ οὗτος ἐκεῖθεν, ἡ ὑπόθεσις θὰ παραταθῇ. Ἐνταῦθα ἀναφέρονται ὀνόματα πολλῶν ἰδιοκτητῶν. Τί γίνεται ἡ διάταξις τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἀφαιρεῖται ἡ περιουσία οὐδενὸς ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως;

§11ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τὰ τῶν ἀποζημιώσεων ὑπάρχει πλήρης τάξις, καὶ βαίνουσι ταῦτα κανονικῶς. Πιθανὸν ὑπάλληλός τις νὰ ἦναι ἐν ὀλιγωρίᾳ· θὰ ἐξετάσω, καὶ ἂν τοιοῦτόν τι συμβαίνῃ, θέλω ἀντικαταστήσει αὐτόν.

§12ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τοῦ χωρίου Ἁγίου Βασιλείου τοῦ δήμου Πατρῶν μοὶ γράφουσιν, ὅτι πρὸ ἱκανοῦ χρόνου συνεστήθησαν αὐτόθι δύο σχολεῖα ἀῤῥένων καὶ θηλέων, καὶ ὅτι διωρίσθη καὶ ὁ δημοδιδάσκαλος καὶ ἡ δημοδιδάσκαλος. Ἐν τούτοις τὰ δημοτικὰ σχολεῖα μένουσι κλειστά. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἐξετάσῃ καὶ μᾶς δώσῃ πληροφορίας.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑπάρχουσι, Κύριοι, καὶ ἕτερα δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ προκαλέσουν οὐδεμίαν συζήτησιν, ὅπως τὸ περὶ Νέδοντος. Ταῦτα εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ Γυμνασίου Παμίσου καὶ τὸ περὶ τοῦ ἀρχιμουσικοῦ τοῦ Β. Ναυτικοῦ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ στέρξωσιν, ὅπως ἀμφότερα διέλθωσι τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, ἀφοῦ οὐδεμία ἐπ’ αὐτῶν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Χθὲς συνεφωνήθη, ὅτι τὸ μόνον προταχθησόμενον νομοσχέδιον θὰ ἦναι τὸ τῆς ἀναστολῆς τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Τὰ προτεινόμενα δύνανται νὰ ψηφισθῶσι κατ’ ἄλλην συνεδρίασιν.

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ μᾶς εὕρῃ ἄλλη συνεδρίασις. Ἐὰν μᾶς ὑπόσχεσθε....

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδὲν δύναμαι νὰ ὑποσχεθῶ, ἀλλ’ εἶναι ἓξ ἢ ἑπτὰ νομοσχέδια, ἅτινα πρέπει νὰ ψηφισθῶσιν. Εἶναι τὸ περὶ ἀτελείας πλοίων ἀνθρακευομένων, εἶναι τὸ περὶ παρατάσεως ἐπὶ ἓξ μῆνας τῆς ἀτελείας τῶν δοχείων τοῦ οἴνου, εἶναι τὸ περὶ τουρκικοῦ τεμένους ἐν Πειραιεῖ καὶ ἄλλα, ἅτινα δέον νὰ ψηφισθῶσιν ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ. Σήμερον, κατὰ τὰ χθὲς συμπεφωνηθέντα, πρέπει νὰ προτάξωμεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀναστολὴν τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐν τῷ νομῷ Λαρίσσης.

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο μετὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνεφωνήσαμεν νὰ συζητήσωμεν τῇ προτάσει τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ τεθῶσι δύο ἐξ αὐτῶν καὶ αὔριον ἄλλα δύο, δύνανται νὰ ψηφισθῶσι πάντα, διότι δὲν πρόκειται εἰμὴ περὶ ἁπλῆς ἀναγνώσεως. Χθὲς ἐλάβετε ἓν σπουδαῖον νομοσχέδιον, καίτοι εἶχε παρέλθει ἡ ὥρα. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπιμένω.

§20ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα οὕτω πως· ἄλλοτε, ὁπότε ἄλλοι διηύθυνον τὰ τῆς πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ὅτε ἡ πλειοψηφία δὲν ἀπετέλει μόνη ἀπαρτίαν, ἐνθυμεῖσθε πόσον κανονικῶς διηυθύνοντο τὰ τῆς Βουλῆς καὶ τὰ τῶν συζητήσεων, καὶ ἐψηφίζοντο ὅλα τὰ νομοσχέδια, καὶ πολλαὶ τροπολογίαι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐγίνοντο δεκταί. Ἐὰν τὸ αὐτὸ ἐγίνετο καὶ ἤδη, δὲν θὰ ἐβλέπομεν τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον βλέπομεν σήμερον, νὰ ἀρνῆται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προτάξῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει οὐδεμίαν συζήτησιν. Ἐπειδὴ δὲν θέλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ Γυμνασίου Παμίσου, θὰ τοῦ δείξω, ὅτι δὲν θὰ πάρῃ κἀνὲν, καὶ ὅτι δὲν θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἡ ἐπιμονή του εἶναι ἀκατανόητος.

§21ΜΠΟΥΤΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω; Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐδέχετο νὰ ἀναγνωσθῇ αὔριον τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ Γυμνασίου Παμίσου, ἠδυνάμεθα σήμερον νὰ τὸ ἀφήσωμεν.

§22ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν τὸ δέχεται.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον ὅτι ὑπάρχουσιν ἄλλα νομοσχέδια ἐπίσης ἀναγκαῖα· συνεφωνήσαμεν δὲ πάντες, ὅτι πλὴν τοῦ ῥηθέντος νομοσχεδίου δὲν θέλει σήμερον προταχθῆ ἕτερόν τι, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως εἶπεν, ὅτι μετ’ αὐτὸ πρέπει νὰ τάξωμεν πρῶτον τὸ περὶ ὑποθήκης πλοίων.

§24ΜΠΟΥΤΟΣ. Ζητοῦμεν διὰ τὴν αὔριον.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ δὲν γινώσκομεν ποῦ θὰ φθάσωμεν σήμερον, ἐὰν θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑποθήκης πλοίων, τὸ περὶ ἀτμοπλοΐας, τὸ περὶ Στυμφαλίας.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὔτε διὰ τὴν αὔριον δὲν δίδει ὑπόσχεσιν· ἐγὼ οὔτε διὰ σήμερον δὲν δίδω τὸν λόγον μου. Τί τρόπος συζητήσεως εἶναι οὗτος; Ὁμιλεῖ περὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα, ὡς ἀπέδειξαν οἱ ὁμιλήσαντες, εἶναι ἀμελέτητα· ὡς πρὸς τὴν Στυμφαλίαν, ἀπεδείχθη ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀληθοῦς ἔργου, διότι ὁ κ. Δημητριάδης εἶπεν, ὅτι τὸ καλοκαῖρι ἡ λίμνη δὲν ἔχει νερόν. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ δώσῃ τὴν εὐκαιρίαν εἰς κερδοσκόπους χρηματιστάς, ἀκολουθοῦντας τὸν Πρωθυπουργὸν, νὰ ὠφεληθῶσι, διὰ νὰ ἐξοδεύωσιν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ διατηρηθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ἐξουσίαν. Περὶ τοιούτων πρόκειται, τὰ ὁποῖα προκαλοῦν μακρὰν συζήτησιν· πρόκειται περὶ νομοσχεδίου ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ὠφελήσῃ δύο ὁμάδας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν τὴν παλαιὰν ἑταιρίαν καὶ τὴν Πανελλήνιον· τινὲς ἐξ αὐτῶν συνεταιρίσθησαν μὲ ἄλλους, διὰ νὰ σώσουν τὰ χρήματά των, διότι καὶ ἡ Πανελλήνιος ἑταιρία πίπτει· καὶ διὰ τοιαῦτα νομοσχέδια, προκαλοῦνται τοιαῦται συζητήσεις, καὶ ἐπιμένει ὁ Πρωθυπουργός· καὶ ἐν τούτοις ἡμεῖς δὲν τῷ ἀρνούμεθα· ἡμεῖς τῷ λέγομεν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἕκτης καὶ ἡμισείας ὥρας εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ δὲν ζητοῦμεν ἄλλο παρὰ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ Γυμνασίου ἐν Μεσσήνῃ, ἀφοῦ μάλιστα δὲν εἶναι βέβαιον, ἂν αὔριον θὰ ἔχωμεν ἀπαρτίαν. Διότι χάρις εἰς τὸν Ρικάκην καὶ τὸν Τυπάλδον ἔγεινε σήμερον ἀπαρτία· ἂν δὲν ἔλθῃ αὔριον ὁ κ. Ρικάκης;

§27ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἔλθητε σεῖς, νὰ γείνῃ ἀπαρτία.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ συντελέσω εἰς ἀπαρτίαν, ἥτις πρόκειται νὰ καταστήσῃ νόμους τοιαῦτα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔθεσεν ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς. Ἰδοὺ διατὶ δὲν ἔρχομαι, καὶ διὰ τοῦτο ἀνέρχομαι ταύτην τὴν στιγμὴν, ὄχι ἵνα συζητήσω σοβαρῶς, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἀφήσω τὸν Πρωθυπουργὸν οὔτε ἓν βῆμα νὰ κάμῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§29ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἀδικεῖς σεαυτὸν, κύριε Κουμουνδοῦρε, ἐπιμένων νὰ ἐπιβάλῃς τὴν θέλησίν σου εἰς ὁλόκληρον τὴν Βουλήν. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἶναι προτεταγμένα σπουδαιότατα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα, μεθ’ ὅλην τὴν ἀντίῤῥησιν, τὴν ὁποίαν δύναταί τις νὰ ἀντιτάξῃ, οὐχ ἧττον ἀφορῶσιν εἰς σπουδαιότατα συμφέροντα τῆς κοινωνίας. Ἵδρυμα ὑπηρετοῦν ἀπὸ 33 ἐτῶν τὴν συγκοινωνίαν τοῦ Κράτους εὑρίσκεται εἰς κρίσιμον θέσιν, ἐλπίζει δὲ ἐκ τῆς ψηφίσεως αὐτῶν τῶν δύο νομοσχεδίων τὴν σωτηρίαν του· εἷς τόπος ὁλόκληρος ἀναμένει νὰ βεβαιώσῃ τὴν ὕπαρξίν που καὶ τὴν εὐημερίαν του διὰ τῆς ψηφίσεως αὐτῶν τῶν δύο νομοσχεδίων, εἷς ναυτικὸς κόσμος περιμένει τὴν τροφήν του, τὴν εὐημερίαν του, τὴν ὕπαρξίν του ἐκ τῆς ψηφίσεως τῶν αὐτῶν νομοσχεδίων, ἀπέναντι δὲ αὐτῶν προτείνετε τὸ νομοσχέδιον τοῦ μουσικοῦ καὶ τὸ ζήτημα τοῦ Γυμνασίου Παμίσου. Μεθ’ ὅλην τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἔχουν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ὀφείλετε νὰ ὁμολογήσητε, ὅτι εἶναι κατώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι προτεταγμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Δὲν εἶναι δὲ λόγος, ὅτι πρέπει νὰ προταχθῶσι καὶ ψηφισθῶσι τὰ παρ’ ὑμῶν προβαλλόμενα, διότι δὲν προκαλοῦσιν ἀντιλογίας, διότι τότε πρέπει νὰ προταχθῶσι καὶ ὅλα τὰ λοιπά. Οὕτω πως μένει ἓν ἵδρυμα καὶ εἷς τόπος ἐν ἀβεβαιότητι περὶ τοῦ μέλλοντος, περὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ· συναινεῖτε σεῖς νὰ γένητε παραίτιος τόσον μεγάλου κακοῦ; Ἐγὼ παρακαλῶ ὅλους τοὺς συναδέλφους, τόσον τῆς Συμπολιτεύσεως, ὅσον καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ θέσωσι κατὰ μέρος τὰ δύο αὐτὰ ζητήματα, νὰ τὰ ἀπομακρύνωσιν ἀπὸ τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν, νὰ τὰ συζητήσωσι σπουδαίως· μὴ θελήσητε δὲ σεῖς νὰ γένητε παραίτιος τοσούτου κακοῦ. Δὲν θέλει ἀπολεσθῆ ὁ δῆμος Παμίσου, ἐὰν στείλῃ τὰ παιδιά του εἰς ἄλλο Γυμνάσιον, οὐδὲ ἀπόλλυται ἡ Ἑλλὰς, ἂν δὲν λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦ μουσικοῦ ἀπόψε.

§30ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δυστυχῶς ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἔχει τὸ μυαλό σας, καὶ ἐγὼ παραξενεύομαι, πῶς τὸν ἀκολουθεῖτε. Ἂν ὁ Πρωθυπουργὸς εἶχε τὴν αὐτὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν σεῖς ἔχετε, καὶ τὴν ἀντίληψίν σας καὶ τὸν πατριωτισμόν σας, δὲν ἤθελε κάμει αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔκαμε, τοῦ νὰ ἐπιμένῃ μὲ τόσον πεῖσμα σήμερον. Ἐὰν ἄφινε νὰ προχωρήσωμεν ἀμέσως, ἠθέλομεν ἔχει φθάσει ἤδη περὶ τὸ τέλος τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐνδιαφέρεσθε σεῖς. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἤθελε προκαλέσει συζήτησιν, τότε ἐδικαιοῦσθε νὰ μοὶ εἴπητε, ὅτι δὲν εἶναι κατάστασις αὐτὴ, καὶ ἤθελον δεχθῆ τὴν πρότασίν σας. Ἡμεῖς εἰσήλθομεν τόσον ἐνωρὶς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐνῷ ἠδυνάμεθα νὰ ἐμποδίσωμεν τοῦτο δι’ ἐπερωτήσεων, ἕως ὅτου παρέλθῃ ἡ ὥρα. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πρόθεσιν νὰ συζητήσωμεν τὰ νομοσχέδια, καὶ διὰ τοῦτο εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν μὲ καλὴν πίστιν, κοινοβουλευτικῶς, διότι ἐπιθυμοῦμεν νὰ λειτουργήσῃ τὸ πολίτευμα ἡμῶν, καὶ νὰ συζητήσωμεν κοινωφελῆ ἔργα, ἀλλὰ σεῖς προκαλεῖτε κωλυσιεργίαν.

§31ΤΟΜΑΝ. Εἶναι κοινοβουλευτικὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κάμνετε; νὰ λέγητε: «ἂν δὲν προταχθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θέλω ἐγὼ, θὰ κωλυσιεργήσω»; ὅταν ζητῆτε διὰ τοιαύτης ἀπειλῆς νὰ παραπείσητε μίαν πλειοψηφίαν νὰ προταχθῇ τὸ ὑμέτερον νομοσχέδιον, εἶσθε κοινοβουλευτικός;

§32ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπέμεινα νὰ συζητηθῇ σήμερον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θεωροῦν οἱ συμπολῖταί μου ὡς κοινωφελές. Ὁ Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι χθὲς ἀπεφασίσαμεν νὰ συζητηθοῦν ἄλλα. Πολὺ καλά· ἂς συζητηθῇ αὔριον. Ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ συζητηθοῦν ἅπαντα τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εἴμεθα καλῆς πίστεως.

§33ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Προτήτερα ἐλέγετε, ὅτι ἀκριβῶς κωλυσιεργεῖτε, διότι δὲν θέλετε νὰ ψηφισθοῦν τὰ ὀλέθρια καθ’ ὑμᾶς διὰ τὸν τόπον νομοσχέδια· περιπίπτετε εἰς ἀντίφασιν.

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λυποῦμαι διότι δὲν ἐνοήθην· ἴσως δὲν ἔχω τὸ προτέρημα νὰ ἐξηγοῦμαι σαφῶς. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν ἐπιμένω τόσον πολὺ νὰ συζητηθῇ σήμερον τὸ ἐδικόν μας νομοσχέδιον, ἂς συζητηθῇ αὔριον. Ἐπρότεινα δὲ τοῦτο διὰ σήμερον, διότι ἐνωρὶς εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ διὰ νὰ ἦμαι σύμφωνος πρὸς τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὸν Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι, ἐὰν εἰσηρχόμεθα ἐνωρὶς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, βεβαίως ἤθελε δεχθῆ πᾶσαν πρότασιν. Σήμερον λοιπὸν, ἐπειδὴ εἰσήλθομεν ἐνωρὶς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐζήτησα τὴν προτίμησιν τοῦ νομοσχεδίου διὰ τὴν αὔριον. Ἐπιμένω δὲ, Κύριοι, ζητῶν νὰ δεχθῇ ὁ Πρωθυπουργὸς, ἢ σήμερον νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον ἢ αὔριον, διότι δὲν ἔχω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Χαλκιόπουλος περὶ τῶν νομοσχεδίων, καὶ διότι δὲν θέλω νὰ γείνωσι νόμοι τὰ νομοσχέδια πρὸ τοῦ ἐννοήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς περὶ τίνος πρόκειται· διὰ τοῦτο θέλω νὰ παραταθῇ ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων τούτων, διὰ νὰ ἐννοήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ποῦ εὑρίσκεται, διότι εἰς τοιαῦτα παιγνίδια πολλάκις τὸν ἔῤῥιψεν ὁ Τρικούπης τὸν λαὸν τὸν Ἑλληνικόν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ σεῖς ἔχετε τὴν ἰδέαν, ὅτι τὰ νομοσχέδια αὐτὰ εἶναι σωστικὰ, σπουδαῖα, διὰ τοῦτο εἰσήλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀλλ’ ἀντιτάσσομαι κατὰ τῆς ἀτόπου συμπεριφορᾶς τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἡ ὁποία εἶναι πρὸς βλάβην μου.

§35ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι τὸ λάθος εἶναι, ὅτι ἐζητήσατε τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐνῷ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Προχθὲς ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε, χωρὶς νὰ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, νὰ ἀναγνωσθοῦν τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα τὰ ἕξ, τὰ ὁποῖα ἐκ προοιμίων δὲν εἶχον συζήτησιν καὶ ἐθεωροῦντο ὡς ὑπηρετοῦντα κατεπείγουσαν ἀνάγκην· χωρὶς λοιπὸν νὰ μεταβληθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις, ἐγένετο ἡ ἀνάγνωσις αὐτῶν. Αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ζητήσητε καὶ τώρα.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν φέρετε, τὴν ἔκαμα ἐγὼ ἀπαράλλακτον.

§37ΡΙΚΑΚΗΣ. Σεῖς ἐζητήσατε νὰ ψηφισθῇ μόνον τὸ περὶ Παμίσου. Ἐγὼ λέγω, τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν ὡς προτιμητέα χθὲς, αὐτὰ νὰ ἀναγνωσθῶσιν ἐπίσης εἰς γʹ ἀνάγνωσιν σήμερον, τρία σήμερον καὶ τρία αὔριον.

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἔφερα τὴν πρότασιν περὶ προτιμήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ Γυμνασίου Παμίσου, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδέχθη, ἀλλὰ δὲν ἐδέχθη νὰ προταχθῇ διὰ τὴν αὔριον τοὐλάχιστον, καὶ δι’ αὐτὸ μὲ βλέπετε εἰς τὸ βῆμα. Ἐὰν δὲ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα, θ’ ἀποῤῥιφθῇ βεβαίως, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ θὰ μείνω ἐπὶ τοῦ βήματος ἐν ὅσῳ ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν συγκατανεύει, ἔστω καὶ διὰ κινήσεως τῆς κεφαλῆς. Θέλει νὰ δείξῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὁμοιάζει τὸν Βίσμαρκ τὸν σιδηροῦν, ἀλλ’ ἀπατᾶται. Ἐδῶ εἶναι βράχος σιδηροῦς, ὁ ὁποῖος δὲν ἐννοεῖ νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὸν σίδηρόν του, καὶ ἐν ὅσῳ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἵσταμαι ἐπὶ τῆς θέσεως ταύτης, μονολογῶν θὰ τὸ κάμω. Ἐν ὅσῳ σεῖς δὲν δέχεσθε οὐδὲ τὴν αὔριον νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ἐγὼ θὰ μείνω εἰς τὸ βῆμα ἕως αὔριον τὸ ἑσπέρας, διὰ νὰ πεισθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὰ Κράτη δὲν διευθύνουσι τὰ πείσματα, ἀλλὰ ἡ λογικὴ καὶ τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας. Δὲν θὰ ὑποκύψω· σεῖς ἔχετε τὴν εὐθύνην, καὶ γνωρίζετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ κυβερνήσῃ τὸ Κράτος, ἐὰν ἀπέναντί της δὲν ἔχῃ Ἀντιπολίτευσιν ἐπίσης σοβαράν. Ἐν ὅσῳ λοιπὸν ὁ Πρωθυπουργὸς εἶναι ἐκτὸς τῆς τοιαύτης λογικῆς καὶ τοῦ συμφέροντος τῆς πολιτείας, δὲν ἔχω καθῆκον νὰ ὑποκύψω εἰς τὴν αὐθαίρετον γνώμην του· ἔχω ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιμείνω, ἵνα σᾶς ἐπιβάλω τὸν σεβασμὸν πρὸς τοὺς νόμους καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας. Ὅ,τι πράττω δὲν εἶναι νέον· ὅ,τι πράττω πράττουσι πάντα τὰ Κοινοβούλια, τὰ αἰσθανόμενα τὴν θέσιν αὐτῶν· ὅ,τι πράττω τὸ ἔπραξαν χθὲς ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἄλλοτε ἐν Ἀμερικῇ, ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λογισθῇ ἡ μειοψηφία παρὰ ὡς μονοψηφία, διότι ἀπέναντι 200 Βουλευτῶν 30 μόνον ἦσαν ἀντιπολίτευσις, οἱ 30 ὅμως ἐκεῖνοι ἔπεισαν τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἀγγλίας, ὅτι ὤφειλε νὰ σεβασθῇ τὴν γνώμην αὐτῶν, καὶ τὴν ἐσεβάσθη, καὶ ἠναγκάσθη νὰ συνθηκολογήσῃ πρὸς τοὺς ἀντιπάλους αὐτοῦ, ἀφοῦ εἶδεν, ὅτι οὐδὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ τὸ Κοινοβούλιον. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκεῖνος ἐσέβετο ἑαυτὸν καὶ τὸ ἀξίωμά του, ἠγάπα τὴν πατρίδα του, καὶ ὑπελόγιζε τὰς ζημίας αὐτῆς, ἐὰν δὲν ὑπέκυπτεν. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ Κρατῶν, τῶν ὁποίων ὁ χαρακτὴρ εἶναι ψυχρὸς καὶ συνᾴδει πρὸς τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἔθνους ἐν τοιαύτῃ πολιτείᾳ. Ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις μάλιστα ἐκείνοις καὶ πυροβολισμοὶ ἀντηλλάγησαν καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐφονεύθη καὶ ἄλλοι ἐπληγώθησαν. Ἡμεῖς τί κάμνομεν ἐδῶ; ἀντιτασσόμεθα κατὰ τῶν νομοσχεδίων σας· οὐδέποτε ὅμως συνεβουλεύσαμεν τοὺς συμπολίτας ἡμῶν νὰ μὴ σεβασθῶσι τοὺς νόμους καὶ νὰ μὴ πληρώσουν τοὺς φόρους, καὶ ἐπειδὴ εἴμεθα ἀντιπολίτευσις σεβομένη ἑαυτὴν καὶ τοὺς νόμους, συμπεριφερόμεθα κατὰ τρόπον ἁρμόζοντα πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας· ἀλλὰ τοῦτο παραγνωρίζετε ὑμεῖς, καὶ διὰ τοῦτο συμπεριφέρεσθε ὅπως συμπεριφέρεσθε. Ἀλλὰ δὲν θὰ ὑποταχθῶμεν μέχρι τέλους,—ἐγὼ τοὐλάχιστον—καὶ λαμβάνω τοιαύτην θέσιν εἰς στιγμὴν, καθ’ ἣν πρόκειται νὰ παρουσιασθῶ ἐνώπιον τῶν ἐντολέων μου. Ὡς τοιοῦτον πολιτευτὴν ἐννοῶ νὰ μὲ ἀποστείλωσι καὶ πάλιν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ὡς πολιτευτὴν ἐννοοῦντα νὰ ἀμυνθῇ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Διὰ νὰ ἐμμένῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μέχρι τοῦ ἀκαταλογίστου εἰς τὸ νὰ μὴ προταχθῶσι νομοσχέδια, περὶ τῶν ὁποίων κἀμμία συζήτησις δὲν ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ, θὰ εἴπῃ ὅτι δὲν δίδει κἀμμίαν σημασίαν εἰς τὰ νομοσχέδιά του· καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι πάντα νόμον μετὰ ἓν ἔτος τὸν τροποποιεῖ, καὶ τοιοῦτοι εἶναι οἱ νόμοι του, ὥστε οἱ ὑπάλληλοι ζητοῦν νὰ φωτισθῶσι περὶ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῶν, καὶ ἡ Κυβέρνησις εἰς τοιαύτην σύγχυσιν εὑρίσκεται, ὥστε ἐφ’ ἑνὸς ἑκάστου νόμου 150 ἐγκυκλίους ἑρμηνευτικὰς ἐκδίδει· καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠρίθμησε μυρίας τοιαύτας. Κατενόησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι διὰ τοιαύτης τακτικῆς ἐξώθησε τὸ Κράτος ἐκεῖ, ὅπου τὸ ἐξώθησε, καὶ ζητεῖ ἔντιμον ὑπεκφυγὴν, ζητεῖ παράλυσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου, διὰ νὰ ὑπεκφύγῃ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νομοσχεδίων του. Ἐγὼ ἐφαρμόζω τὸ σχέδιόν του, ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν προτίμησιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα οἱ ἐντολεῖς μου νομίζουν κοινωφελῆ. Θὰ ἐξακολουθήσω λοιπὸν ἱστάμενος ἐπὶ τῆς θέσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν τόσοι ἀγῶνες κατέστησαν ἱερὰν καὶ ἀπρόσβλητον, ἀμυνόμενος καὶ ἐπιμένων εἰς τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίου διὰ τοὺς συμπολίτας μου κοινωφελοῦς. Ἐνόσῳ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τοιαύτην ἀκολουθεῖ τακτικὴν, μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ ἀμυνθῶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν συμπολιτῶν μου. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ζητήσω παραχώρησιν πράγματός τινος ἐκ τῶν ἀφορώντων ἰδιαιτέρως τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἦτο δικαίωμά του νὰ τηρήσῃ στάσιν ὁποιανδήποτε ἤθελε· δὲν ἔχει ὅμως οὐδὲν δικαίωμα, ὡς δημόσιος ἀνὴρ, νὰ ἀρνηθῇ εἰς δημόσιον ἄνδρα δικαιολογημένην πρότασιν, ἡ δὲ μειοψηφία δὲν ἔχει οὔτε καθῆκον οὔτε δικαίωμα νὰ ὑποκύψῃ εἰς πᾶσαν πρότασιν τῆς πλειοψηφίας. Θὰ ἦτο φοβερὰ ἀληθῶς ἡ κατάστασις! Ἐὰν π. χ. ὑποβάλῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρότασιν περὶ ἐκποιήσεως τῶν ἀρχαιοτήτων, διὰ νὰ ἀπαλλαγῇ τῶν δανείων, νομίζετε ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν μειοψηφίαν νὰ ὑποκύψῃ; Ἐὰν ἐβλέπετε τὸν Πρωθυπουργὸν ὑποβάλλοντα πρότασιν περὶ δημεύσεως τῆς περιουσίας μας, νομίζετε ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποκύψωμεν;

§39ΛΕΒΙΔΗΣ. Καλὸν νομίζω εἶναι νὰ γείνῃ διακοπὴ 5 λεπτῶν.

§40ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐκουράσθην καθόλου. Τὸ δυστύχημα εἶναι, ὅτι ἡ κωλυσιεργία θὰ ἐξακολουθήσῃ, ἐνόσῳ οἱ Κύριοι ἔχουσι τὴν ὑπομονὴν νὰ ἦναι ἐδῶ καὶ ἐνόσῳ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν μεταβάλλῃ γνώμην. Μοὶ δίδει δὲ τὴν εὐκαιρίαν ἡ στάσις αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ μείνω πιστὸς εἰς τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἔδωσα πρὸς τοὺς φίλους μου ἐκ Σύρου, οἵτινες μὲ παρεκάλεσαν ν’ ἀμυνθῶ ὅσον δύναμαι εἰς τὸ νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ περὶ ἀτμοπλοΐας νομοσχέδιον.

§41ΤΟΜΑΝ. Ποῖοι εἶναι αὐτοί;

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ μὲ ἐρωτᾶτε, διότι δύναμαι νὰ ὀνομάσω οἱαδήποτε ὀνόματα θέλω καὶ νὰ μὴ μὲ διαψεύσητε. Ὁ πατήρ μου εὐτυχῶς ἔκαμε πολλοὺς φίλους ἐκεῖ, οἵτινες, ἂν καὶ δὲν εἶμαι ἄξιος, ἐξακολουθοῦν νὰ τιμῶσι καὶ ἐμὲ διὰ τῆς φιλίας των.

§43Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Σᾶς παρεκάλεσαν οἱ φίλοι, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα ἐντελῶς καταστρέφονται διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§44ΤΟΜΑΝ. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι τὰ συμφέροντα αὐτῶν καταστρέφονται ἀκριβῶς ἐὰν δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Διεβιβάσθη δὲ ἡ τοιαύτη κατάστασις τῶν πραγμάτων καὶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω δὲ, καὶ εἰς τὸν ἔντιμον ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ γραφὲν, ὅτι συλλαλητήριον ἐγένετο καὶ κἄποιος γιατρὸς ἀνέβη καὶ ὡμίλησε καὶ ἀναφορὰ ἐστάλη, καθ’ ὁλοκληρίαν δὲν εἶναι ἀκριβές. Περιμένω τὴν ἀπάντησίν σας.

§46ΤΟΜΑΝ. Ἐὰν ἠπάτησαν τὸν κ. Πρόεδρον, ἠπάτησαν βεβαίως καὶ ἐμέ.

§47Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἴσως παρεξήγησεν ὁ κ. συνάδελφος. Θὰ ἐννοῇ, ὅτι ζητοῦν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περ’ ὑποθήκης πλοίων.

§48ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ ἔλαβον ἐντολὴν ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου· ἦλθεν ἄνθρωποι ἐπίτηδες,—καὶ γνωρίζει ὁ κ. Μποῦτος περὶ τίνων ὁμιλῶ,—ἦλθεν ὁ κ. Λυμπερόπουλος ἰατρὸς, ὁ κ. Πουλόπουλος ἰατρὸς, καὶ μοὶ εἶπον, ὅτι οἱ φίλοι μας ἀπαιτοῦσι νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ Γυμνασίου Παμίσου· εἶμαι ἠναγκασμένος λοιπὸν νὰ ἐπιμείνω νὰ ψηφισθῇ. Δὲν θέλετε σήμερον, δὲν ἐπιμένω, ἀλλὰ νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον σας, ὅτι θὰ ψηφισθῇ τοὐλάχιστον αὔριον. Διότι, ἂν δὲν ψηφισθῇ σήμερον ἢ αὔριον, βεβαίως δὲν ψηφίζεται πλέον. Καὶ εἶναι ἀκατανόητον, Κύριοι, νὰ ἐπιμένῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐνῷ δὲν πρόκειται οὐδεμία συζήτησις νὰ γείνῃ, ἀλλ’ ἁπλῆ μόνον ἀνάγνωσις. Τοῦτο κινεῖ τὴν ἀγανάκτησίν μου τόσον, ὥστε, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ διαρκέσῃ ἡ Σύνοδος αὐτὴ δέκα ἔτη, μὲ ὅλην μου τὴν εὐχαρίστησιν ἤθελον μείνει εἰς τὸ βῆμα ὁμιλῶν! Δηλῶ μετὰ παῤῥησίας, ὅτι δὲν θὰ προχωρήσῃ ποτὲ, ὄχι μόνον ἤδη, ὅτε πρόκειται περὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα προτείνετε, ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπρόκειτο ὁ Ταχὴρ πασσᾶς νὰ πατήσῃ εἰς τὸν Πειραιᾶ, ἢ ὁ Σουλτάνος νὰ πατήσῃ εἰς τὰς Ἀθήνας, δὲν θὰ ὑποχωρήσω. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἀμυνθῶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς ἰδιαιτέρας μου πατρίδος; Τίνα προορισμὸν ἔχω ἐνταῦθα; Νὰ ψηφίζω δάνεια ἐπὶ δανείων, διὰ νὰ καλύπτω τὸν τόκον καὶ τὸ χρεωλύσιον; Δὲν θὰ ἀνεχθῶ τὴν τοιαύτην τακτικὴν τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἐὰν ὁ Πρωθυπουργὸς ἀμύνηται ὑπὲρ τῶν θυλακίων τῶν φίλων του, ἐγὼ δὲν ἔχω τὸ ποταπὸν αὐτὸ συμφέρον, ἐγὼ ἀμύνομαι ὑπὲρ τῆς πνευματικῆς προόδου τοῦ τόπου μου, προκειμένου μάλιστα νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ διὰ τοῦτο τὸ Δημόσιον, ἀλλ’ ἐγὼ αὐτὸς καὶ οἱ συμπολῖταί μου. Τὸ ἐπήρατε δι’ ἀστεῖον, ὅτι κωλυσιεργῶ, καὶ ἦλθεν ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. Μπογιατζόγλους καὶ ἤρχισε συγκινητικῶς καὶ πομπωδῶς τοιαῦτα νὰ λέγῃ περὶ τῶν σπουδαίων νομοσχεδίων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὥστε, ἐὰν δὲν ἤμην προκατειλημμένος κατὰ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπὲρ τῶν θυλακίων τῶν φίλων του, βεβαίως ἤθελον συγκινηθῆ καὶ κατέλθει τοῦ βήματος μὲ τὰ δάκρυα εἰς τοὺς ὀφθαλμούς.

§49ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Βουλευτὰ, θὰ ἀγορεύσητε ἐπὶ μακρὸν ἀκόμη;

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα.

§51ΛΕΒΙΔΗΣ. Τότε εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ μικρὰ διακοπή.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην διακοπῆς, δὲν κουράζομαι.

§53ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἔχομεν ἡμεῖς ἀνάγκην· καὶ ἐπειδὴ, κύριε Πρόεδρε, δὲν γίνεται διακοπὴ, εἶναι καλὸν νὰ μετρηθῶμεν, ὅπως ἐν τῷ μεταξὺ ἀναπαυθῶμεν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται ἔνστασις μὴ ἀπαρτίας. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀφοῦ ἐγένετο ἔνστασις μὴ ἀπαρτίας, ἐγὼ θὰ κατέλθω τοῦ βήματος καὶ θὰ ἐξέλθω τῆς αἰθούσης, διὰ νὰ μὴ μὲ ἀναγράψητε μεταξὺ τῶν παρόντων.

§56ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ποῖος ἔφερε τὴν ἔνστασιν, κ. Πρόεδρε;

§57ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ τὴν ἔφερα, καὶ θέλω ἐξέλθει τῆς αἰθούσης, ἵνα μὴ λογισθῶ μεταξὺ τῶν παρόντων. Κατὰ τοιαύτης ἐπιμονῆς βεβαίως τοιαύτη πολιτεία πρέπει νὰ ἀντιτάσσηται. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολέκτου τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ· παρόντες Βουλευταὶ 78. Τίς ἔχει τὸν λόγον;

§59ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Χθὲς περὶ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ὁ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προέβαλεν ὡς ἀναγκαῖον νὰ προταχθῇ τὸ περὶ ὑποθήκης πλοίων νομοσχέδιον. Ἡ τοιαύτη ἐκ μέρους τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πρότασις ἐσήμαινε βεβαίως, ὅτι πλήρη ἔχει πεποίθησιν περὶ τῆς χρησιμότητος τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ τοῦ κατεπείγοντος αὐτοῦ, δὲν ἔχω δὲ οὐδένα λόγον νὰ πιστεύω, ὅτι οἱ ὑπὸ τὴν ἡγεμονίαν ἐκείνου τεταγμένοι συνάδελφοι δὲν ἀσπάζονται τὴν ἰδέαν ἐκείνου, ἀπορίαν δὲ μεγίστην παρέχει ἡμῖν σήμερον ἡ ὑπὸ μέλους ἐντίμου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπόκρουσις τῆς χθὲς προταθείσης ὑπὸ τοῦ ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προτάσεως. Ἄραγε τί συμβαίνει ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει; παρέλυσεν αὕτη; δὲν ἀκολουθεῖ τὴν ἡγεμονίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ; μετέβαλεν ὁ ἡγέτης τὰς σκέψεις αὐτοῦ περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου; Οἱονδήποτε ἐκ τούτων συμβαίνει, μὲ ἀναγκάζει νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι τὰ μέγιστα θλιβερόν. Ἐν τοῖς πολυμελέσι σώμασιν ἀναγκαία εἶναι ἡ ἡγεμονία ἀνδρῶν ὀνομαστῶν, δυναμένων νὰ ποδηγετῶσι καὶ διευθύνωσι τὰς ἐνεργείας τῶν φίλων πρὸς τὸν κοινὸν σκοπὸν, ἄνευ δὲ ταύτης σύγχυσις ἄφευκτος ἐπέρχεται καὶ χάος· ἡ δὲ ἀπὸ τῆς μιᾶς εἰς τὴν ἄλλην ἡμέραν μεταβολὴ σκέψεων περὶ ζωτικωτάτων τῆς πατρίδος συμφερόντων καταδεικνύει ἐπιπόλαιον μελέτην καὶ ἐπεξεργασίαν αὐτῶν. Τὴν ἀξίωσιν μέλους τινὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα προταθῶσιν ἕτερα νομοσχέδια, ἀντεκρούσαμεν· διατί; ἄνευ λόγου καὶ ἐκ πείσματος ἁπλοῦ; Οὐχί. Ἐν τῇ πεποιθήσει ὅλων ἡμῶν, τοὐλάχιστον ἐν τῇ πεποιθήσει τῇ ἐμῇ, θεωρῶ ζωτικώτατον ζήτημα τὴν προστασίαν τῆς ναυτιλίας. Ἡ ναυτιλία τοῦ ἔθνους ἡμῶν, Κύριοι, ἄλλοτε ἤκμαζε πολύ· εἰς πάντας τοὺς λιμένας τῆς Μεσογείου, τῆς Μασσαλίας, τῆς Γενούης, τοῦ Λιβόρνου, καὶ εἰς πάντας τοὺς λιμένας τοῦ Εὐξείνου καὶ τοῦ Δουνάβεως, ἡ σημαία ἡ ἑλληνικὴ ἐξεῖχε κατὰ τὸν ἀριθμόν· διατί τοῦτο; Τὸ μὲν ὀφείλεται ἡ ὑπεροχὴ αὕτη εἰς τὴν εὐφυΐαν τῶν κατοίκων τῆς χώρας ταύτης, τὸ δὲ εἰς τὴν θέσιν τῆς χώρας. Κειμένη αὕτη πρὸ τῶν πυλῶν τοῦ Εὐξείνου, ἠδύνατο πρὸ πάσης ἄλλης ναυτιλίας νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς Δύσεως ὡς πρὸς τὰ σιτηρά. Τὸ ἐμπόριον τῶν σιτηρῶν εὑρίσκεται εἰς χεῖρας Ἑλλήνων, ἅμα δὲ ἐμφανιζομένης τῆς πρώτης ἀνάγκης, ἡ σημαία ἡ ἑλληνικὴ πρὸ τῆς ἰταλικῆς, πρὸ τῆς γαλλικῆς, πρὸ τῆς ἀγγλικῆς ἔφθανεν εἰς τὸν Εὔξεινον, ἐκεῖ εὕρισκε τὸ ἐμπόριον τῶν σιτηρῶν εἰς χεῖρας τῶν Ἑλλήνων, προετιμᾶτο, ἐλάμβανε ναύλους καλοὺς, καὶ ἐπλούτιζε τὴν χώραν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς προήχθη ὁ ἀτμὸς, ἀφ’ ἧς αἱ μηχαναὶ δὲν δαπανῶσι πλέον ὅ,τι πρότερον ἐδαπάνων εἰς κίνησιν τῶν πλοίων, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης μετεβλήθησαν τὰ πράγματα. Ἐντὸς δέκα ἡμερῶν ἀπὸ τῆς Ἀγγλίας τὸ ἀτμόπλοιον φθάνει εἰς τὸν Εὔξεινον, δὲν ἔχει πλέον ἡ ἑλληνικὴ σημαία τὴν προτεραιότητα ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀπελάμβανεν ἐκ τῆς θέσεως τῆς χώρας. Ναὶ μὲν καὶ σήμερον κεῖται πρὸ τῶν πυλῶν τοῦ Εὐξείνου, ἀλλὰ στερουμένη ἀτμοπλοίων, καθυστερεῖ ἀπέναντι τῶν ἄλλων ναυτιλιῶν, τὸ δὲ μονοπώλιον τοῦ ἐμπορίου τῶν σιτηρῶν ἐξέφυγε σχεδὸν τῶν ἑλληνικῶν χειρῶν. Ἐκτὸς τούτου καὶ ἕτερον γεγονὸς συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς ναυτικῆς δυνάμεως τῆς χώρας. Μέχρι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἡ σιταποθήκη τῆς Εὐρώπης ἔκειτο ἐν τῷ Εὐξείνῳ, ἀλλὰ πρό τινος ἀνεπτύχθη ἡ καλλιέργεια τῶν σιτηρῶν ἐν ἄλλαις χώραις, ἐν Αὐστραλίᾳ, ἐν Ἰνδικῇ, ἐν Ἀμερικῇ, μέγα δὲ μέρος τῶν ἀναγκαιούντων τῇ Εὐρώπῃ σιτηρῶν πορίζεται αὕτη ἐκεῖθεν. Ἑπομένως καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἡ ἑλληνικὴ σημαία δὲν ἀκμάζει πλέον ὅπως πρότερον. Ἐν τοιαύτῃ καταστάσει εὑρισκομένων τῶν πραγμάτων, τί δέον νὰ σκεφθῇ ἡ πολιτεία; δὲν πρέπει τάχα νὰ ῥίψῃ ὄμμα εὐνοϊκὸν, ὄμμα προστατευτικὸν πρὸς τὴν πάσχουσαν ναυτιλίαν; Δυστυχῶς μέχρι τοῦδε οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια, οὐδεμία κἂν ἱδρύθη Σχολὴ ἐν Ἑλλάδι πρὸς ἐκπαίδευσιν τῶν ἡμετέρων ναυτίλων· ἐν τούτοις ἡ τέχνη αὕτη ἀνυψώθη μέχρις ἐπιστήμης, ὀλέθριον δὲ θεωρῶ, ὅτι ἡ κατ’ ἐξοχὴν ναυτικὴ ἡμῶν χώρα στερεῖται τῆς διδασκαλίας τῆς ἐπιστήμης ταύτης. Ἡ ναυτικὴ τέχνη δὲν περιορίζεται σήμερον εἰς τὸ νὰ διδάσκῃ τὸν ναύτην, πῶς νὰ περιπλέῃ τὰ παράλια τῆς χώρας καὶ παρακολουθῇ ταῦτα· τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον ἁπλῆς ἐμπειρίας· σήμερον ὁ ναύτης ἔχει ἀνάγκην νὰ διαπλεύσῃ Ὠκεανοὺς, νὰ γνωρίσῃ θαλάσσας, νὰ γνωρίσῃ τὴν μετεωρολογίαν τῶν μερῶν ἐκείνων, σήμερον ὁ ναύτης δέον νὰ γνωρίζῃ τὴν γεωγραφίαν τοῦ κόσμου ἐν πλήρει ἀκριβείᾳ, πάντα δὲ ταῦτα παρ’ ἡμῖν δὲν διδάσκονται. Ἱδρύθησαν ἑκασταχοῦ τοῦ Κράτους ναυτικαὶ σχολαὶ, ἀνάξιαι τοῦ ὀνόματός των, εἰς τὰς ὁποίας ἡμιμαθεῖς τινες διδάσκουν μαθήματά τινα πρακτικῆς λύσεως ὀλίγων προβλημάτων τῆς ναυτικῆς, πολλῷ κατωτέρων τοῦ ὕψους τῆς ἐπιστήμης ταύτης, καὶ οὐδὲν πλέον, καὶ τὸ κατ’ ἐξοχὴν ναυτικὸν ἔθνος στερεῖται σχολῆς ναυτικῆς. Ἡ ναυτιλία ἀφέθη εἰς τὴν τύχην της καὶ οὐ μόνον ἀφέθη εἰς τὴν τύχην της, ἀλλὰ καὶ ἐπιέσθη· τοῦτο νομίζω, ὅτι θέλω τὸ ἀποδείξει. Ὅτε κατὰ τὸ 1857 ὁ μακαρίτης Μαυροκορδάτος ἐσκέφθη τὴν ἵδρυσιν ἀτμοπλοΐας, ἠγόρασε διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου τρία πλοῖα ἐν Λονδίνῳ καὶ συνεργεῖα διὰ τὴν ἐπισκευὴν αὐτῶν· ἠγόρασε τὴν «Ὕδραν, τὸ «Πανελλήνιον» καὶ τὴν «Βασίλισσαν τῆς Ἑλλάδος», ἓν μικρὸν ἱστιοφόρον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐτέθη μία μικρὰ μηχανή. Ταῦτα μόνον τὰ μέσα ἠδυνήθη ὁ ἀείμνηστος Μαυροκορδάτος νὰ πορισθῇ ἐκ τοῦ πενιχροῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ἀγοράσας τὰ τρία ταῦτα ἀτμόπλοια, προσεδόκα τὴν ἵδρυσιν ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας. Καὶ πράγματι, τῇ παρακλήσει τῆς Κυβερνήσεως, τῇ παρακλήσει τοῦ ἀειμνήστου Ὄθωνος, κατωρθώθη ἡ ἵδρυσις ἑταιρίας. Ἐσχηματίσθη αὐτὴ ἡ ἑταιρία, διότι ἡ Ἑλλὰς ἐστενοχωρεῖτο νὰ βλέπῃ τὴν αὐστριακὴν σημαίαν περιπλέουσαν τὰ παράλια αὐτῆς καὶ ὑπηρετοῦσαν τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἱδρύθη αὐτὴ ἡ ἑταιρία, ἀλλ’ ἀντὶ νὰ ἀφεθῇ εἰς αὐτὴν νὰ προχωρήσῃ εἰς τὰ ἐμπρὸς, λόγῳ μικρῶν παραχωρήσεων, ἀσημάντων, τὰς ὁποίας παρατηρεῖ τις ἐν τῷ σχετικῷ νόμῳ καὶ τῷ καταστατικῷ ἐκείνης τῆς ἐποχῆς, τὸ Δημόσιον ἀπῄτησεν, ἵνα τὰ πλοῖα ταῦτα ταξειδεύωσιν εἰς πάντα τὰ παράλια τῆς Ἑλλάδος, πάντα πτωχὰ καὶ πάντα ἔρημα. Ἐπεβλήθη εἰς τὴν ἑταιρίαν ἓν δρομολόγιον ἐλεεινόν· ἕκαστος ἀπῄτει, ἵνα τὸ ἀτμόπλοιον προσέρχηται εἰς τὴν παραλίαν τοῦ χωρίου του, ἔστω καὶ ἂν αὕτη ἦτο ἔρημος καὶ δὲν παρεῖχεν οὐδεμίαν ἐργασίαν οὔτε εἰς προϊόντα, οὔτε εἰς ἐπιβάτας. Τὸ δρομολόγιον αὐτὸ κατ’ ἀνάγκην κατασυνέτριβε τὰς δυνάμεις τῆς ἑταιρίας. Ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον ἐξεῤῥάγη καὶ στάσις ἐν Ναυπλίῳ, ἡ Κυβέρνησις δὲ, μὴ ἔχουσα τὰ μέσα τῆς καταπολεμήσεως τῆς στάσεως ἐκείνης κατὰ θάλασσαν, παρέλαβεν ὅλα τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας, τὰ τρία ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀγοράσει ἡ Κυβέρνησις καὶ μετὰ τὴν σύστασιν τῆς ἑταιρίας παρεχώρησεν εἰς αὐτήν, ὡς καὶ ἄλλα τινὰ, τὰ ὁποῖα ἡ ἑταιρία κατεσκεύασε, παρέλαβεν ὅλα αὐτὰ τὰ ἀτμόπλοια καὶ ἀπετέλεσε τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦ Ναυπλίου. Ἐμπορικὴ ἑταιρία ἀνέλαβε τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦ στασιάζοντος φρουρίου! Εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοιαύτην κατάστασιν πραγμάτων ν’ ἀναμείνῃ τις βελτίωσιν, αὔξησιν τῶν κερδῶν, ἀπόκτησιν πολλῶν ἀτμοπλοίων καὶ ἐν γένει τὴν ἀκμὴν ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας, ἀνταγωνιζομένης πρὸς κραταιὰς ἀντιπάλους; Ἐτελείωσεν ἡ ἐπανάστασις, καὶ εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς ἐθνοσυνελεύσεως. Τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας ὑπηρέτουν τὴν πολιτείαν, μετακομίζοντα τοὺς φίλους τῶν πολιτευομένων δωρεάν. Οὐδεμία μέχρι τοῦ πέρατος τῆς Ναυπλιακῆς ἐπαναστάσεως ἐδίδετο ἐπιχορήγησις, (σημειώσατε τοῦτο) οὐδὲν ἐχορηγεῖτο τῇ ἑταιρίᾳ, διὰ τῶν ἰδίων δὲ δυνάμεων ἐπήρκει εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτὰς τῆς πολιτείας, ἐκτρεπομένη τοῦ κυρίου αὑτῆς σκοποῦ. Μόλις ἐτελείωσεν ἡ κατάστασις ἐκείνη, ἡ ἀνώμαλος, ἐξεῤῥάγη ἐπανάστασις ἐν Κρήτῃ. Οἱ ὁδηγοῦντες καὶ ὑποθάλποντες τὸ κίνημα ἐκεῖνο εἰς οὐδένα ἄλλον εἶχον νὰ προσφύγωσι, παρὰ εἰς τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας, αὕτη δὲ διὰ τῶν ἀτμοπλοίων της ἀνέλαβε νὰ τροφοδοτῇ τὴν ἐπανάστασιν. Χιλιάδες ἤρχοντο ἐκεῖθεν, χιλιάδες κατήρχοντο εἰς Κρήτην, τὰ ἀτμόπλοια τῆς ἑταιρίας ἦσαν ἀνοικτὰ, οὐδὲ κἄν ἠδύνατο νὰ γείνῃ λόγος περὶ εἰσιτηρίων. Ἐπὶ τρία ἔτη ἐξηκολούθει ἡ κατάστασις αὕτη. Ἐννοεῖται ὅτι τὸ ἔλλειμμα τῆς τοιαύτης διοικήσεως εἶναι σπουδαῖον.

§60ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔλαβεν οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν τότε;

§61ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἔληξεν ἡ ἐπανάστασις τοῦ Ναυπλίου, δὲν ἐλάμβανεν ἐπιχορήγησίν τινα.

§62ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὰς ἐκδουλεύσεις της πρὸς τὴν ἐπανάστασιν;

§63ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἐλάμβανε τοὺς μισθοὺς τῶν πληρωμάτων καὶ τὸ ἀντίτιμον τῶν γαιανθράκων.

§64ΛΕΒΙΔΗΣ. Κατὰ τὸ 1861 νομίζω εἶχον παραχωρηθῆ 200,000 εἰς τὴν ἑταιρίαν.

§65ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Μετὰ τὴν στάσιν τοῦ Ναυπλίου ὡρίσθη μία μικρὰ ἐπιχορήγησις.

§66ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ 270,000 δραχμαὶ, ἀντιπροσωπεύουσαι τὰς μετοχὰς τῆς Κυβερνήσεως, ἐδωρήθησαν εἰς τὴν ἑταιρίαν.

§67ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Τὸ ἀγνοῶ αὐτὸ ἐντελῶς· εἶναι ἀνακριβές.

§68ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἁπλῶς χάριν ἀκριβείας σᾶς ἠρώτησα.

§69ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Μόνον μετὰ τὴν στάσιν τοῦ Ναυπλίου ἐδόθη μικρὰ χορήγησις, ἥτις ηὐξήθη κατὰ μικρὸν μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου, καὶ εἰς τὰ 1869 ἔφθασεν εἰς ὅ,τι δίδεται μέχρι σήμερον. Ἀλλ’ ὁ βίος τῆς ἑταιρίας εἶναι διαρκὴς ὑπηρεσία ἐπαναστάσεων καὶ ἀνωμάλων καταστάσεων, τὸ ἔλλειμμα δὲ, τὸ ὁποῖον ἐντεῦθεν προέκυψε, τὴν κατασυντρίβει σήμερον. Δὲν θέλω νὰ ἀρνηθῶ, ὅτι συνέβησαν καὶ λάθη, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν μέγα βάρος τῆς κακοδαιμονίας ἐκείνης αἴρει ἐπὶ τῆς ῥάχεως αὐτῆς ἡ πολιτεία, διὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν τῆς ἑταιρίας. Νῦν, ἐν τοιαύτῃ καταστάσει οὖσα, παρὰ μὲν τῆς πολιτείας δὲν προσδοκᾷ οὐδεμίαν σωτηρίαν, παρ’ οἱουδήποτε πιστωτικοῦ καταστήματος ἐπίσης οὐδεμίαν ἀπεκδέχεται σωτηρίαν, διότι τὰ καταστατικὰ αὐτῶν τῶν πιστωτικῶν καταστημάτων δὲν ἐπιτρέπουσιν αὐτοῖς νὰ χορηγῶσι ναυτοδάνεια ἐπὶ πλοίων. Δὲν μένει ὅθεν τίποτε ἄλλο εἰς τὴν ἑταιρίαν, εἰμὴ νὰ ὑποθηκεύσῃ τὰ πλοῖά της πρὸς οἱονδήποτε, ἵνα πορισθῇ τὸ κεφάλαιον, τὸ ἀναγκαιοῦν αὐτῇ πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς ἐργασίας της. Ἐπειδὴ δὲ, εἰς ἣν θέσιν ἀφίκετο, δύσκολον εἶναι νὰ ζήσῃ ἄνευ πολλῆς δυσχερείας, μετὰ πολλῆς ἐλπίδος ἀτενίζει πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀτμοπλοΐας, καὶ οὐ μόνον αὐτὴ, ἀλλ’ ὁλόκληρος ἡ Σῦρος, τὸ Αἰγαῖον, πλεῖστα ὅσα τῶν παραλίων τῆς Ἑλλάδος, ἐκ τῶν ὁποίων συγκροτοῦνται τὰ πληρώματα. Τὸ νομοσχέδιον κακῶς ἐθεωρήθη ὡς τέχνασμα ἐκλογικὸν, διότι, ἂν σήμερον τοῦτο θέλγῃ τὴν κοινωνίαν, ἡ ἀπόῤῥιψις ἢ ἀντίκρουσις αὐτοῦ παρέχει ἡμῖν πολιτικῶς τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν θὰ παράσχῃ καὶ ἡ ψήφισις. Ἂν ἡ κοινωνία θεωρῇ πράγματι τοῦτο ὠφέλιμον, καὶ ἂν δὲν ψηφισθῇ, βεβαίως δὲν θὰ ἀποδοθῇ εἰς ἡμᾶς ἡ μὴ ψήφισις αὐτοῦ, βεβαίως τῇ Ἀντιπολιτεύσει θὰ ἀποδοθῇ· ὥστε, ἂν ἐπρόκειτο περὶ ὠφελείας πολιτικῆς, τὴν εἴχομεν ἐν ἑκατέρᾳ τῶν περιπτώσεων, ἀλλὰ πρόκειται νὰ δοθῇ ὤθησις εἰς τὸ ἡμέτερον ναυτικὸν, πρόκειται κεφάλαια ἀργὰ μένοντα ἐν Ἑλλάδι, διότι 30,000,000 εὑρίσκονται παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἀτόκως κατατεθειμένα, νὰ χρησιμοποιηθῶσι. Λοιπὸν ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν, ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν, τῇ πρωτοβουλίᾳ αὐτοῦ τοῦ ἱδρύματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς καταστάσεως τῆς ἀτμοπλοΐας σχηματίζεται αὐτὴ ἡ μεγαλειτέρα ἑταιρία· διατὶ νὰ τὴν ἀποκρούσωμεν, διατὶ νὰ τὴν πολεμήσωμεν, ἀφοῦ θὰ παράσχῃ εἰς τὸν πληθυσμὸν ἡμῶν τὸν ναυτικὸν τόσην ζωὴν καὶ εὐμάρειαν; Λησμονεῖτε, ὅτι ἓξ χιλιάδες ναῦται Ἕλληνες εὑρίσκονται εἰς τὰ ἀγγλικὰ καὶ ἀμερικανικὰ πλοῖα, πρωτεύοντες μεταξὺ τῶν ξένων ναυτῶν ὡς πηδαλιοῦχοι, ὡς κυβερνῆται, διότι ἐν τῇ πατρίδι των δὲν εὑρίσκουσιν ἐργασίαν; αὐτοὶ δὲ οἱ ἄνδρες ἀπόλλυνται μετ’ ὀλίγον, νυμφευόμενοι ἐκεῖ; Διατὶ ν’ ἀποκρούσωμεν τὸ νομοσχέδιον; Ἔχει ἀτελείας; Νὰ τὰς συζητήσωμεν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, θὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ θὰ κάμω τὰς παρατηρήσεις μου ἀπέναντι ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προέβαλεν. Ἂς συζητήσωμεν αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον· διατὶ νὰ ἀρνώμεθα τὴν συνδρομὴν, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν ἐκ καθήκοντος, διατὶ νὰ τὴν ἀρνώμεθα εἰς τὴν πατρίδα; Ἐγήρασεν ἡ ἀντιπροσωπεία, ἀντιλέγουν. Αὐτὴ ἡ θεωρία εἶναι κενὴ καὶ ματαία. Ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ λαοῦ δὲν γηράσκει ποτέ, δὲν ὀξειδοῦνται οἱ τροχοί της, δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος περὶ τοιούτου. Ὡς ὁ Βασιλεὺς δὲν ἀποθνήσκει, οὕτω καὶ ἡ Βουλὴ δὲν ἀποθνήσκει. Ἡ ἀντιπροσωπεία δέον νὰ ᾖ ἐν πλήρει ἐνεργείᾳ πάντοτε καὶ ἐν πάσῃ στιγμῇ τοῦ χρόνου, δὲν δικαιολογούμεθα δὲ, λέγοντες ὅτι τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀναβληθῇ εἰς τὴν προσεχῆ περίοδον· διότι, ἂν τὰ κεφάλαια συνήνεσαν σήμερον νὰ καταρτίσωσιν αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν, δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς χρόνου θὰ ἐμμένωσιν εἰς τὴν αὐτὴν ἰδέαν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν λοιπὸν νὰ εἴπωμεν, ὅτι, ἐπειδὴ ἀπερχόμεθα ἐντὸς ὀλίγου, ἂς ἀφήσωμεν τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος ἀκανόνιστα· ὀφείλομεν τοὐναντίον διὰ πάσης θυσίας, διὰ πάσης φροντίδος, νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰ συμφέροντα ταῦτα, καὶ νὰ βοηθήσωμεν εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας. Ἄν ἀρνῆσθε τοῦτο, βλάπτετε τὴν πατρίδα καὶ ζημιοῦτε ὑμᾶς αὐτούς. Αὐτὸ λέγω ἐν καθαρᾷ συνειδήσει. Ἐγὼ ἀδιαφορῶ, ἂν θὰ ἐκλεχθῶ καὶ αὖθις Βουλευτής· δέν με μέλει· οὔτε ἡ πολιτεία θὰ ζημιωθῇ ἐκ τῆς μὴ ἐν τῇ Βουλῇ παρουσίας μου· εἰσὶν ἄλλοι πολλῷ κρείττονες ἐμοῦ· ἀδιαφορῶ περὶ ἐμοῦ, ἀλλ’ ἐνδιαφέρομαι περὶ τῆς κοινωνίας. Ὑμεῖς, Κύριοι, πολὺ ὀρθῶς ἐφροντίσατε περὶ ἀναπτύξεως τῆς συγκοινωνίας τοῦ Κράτους, ἐδημιουργήσατε σιδηροδρόμους, ἐδημιουργήσατε ὁδοὺς ἁμαξιτὰς, διὰ τοὺς ὁποίους πολλὰ ἐδαπανήθησαν· ἀλλὰ γινώσκετε, δι’ ἡμᾶς, διὰ τὸ Αἰγαῖον, τί ἐδαπανήθη ἄχρι σήμερον; Ἀπὸ τοῦ 1867, ὅτε δηλαδὴ ἐδημιουργήθη τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, εἰσεπράχθησαν ἐν τῷ νομῷ Κυκλάδων 3,989,912 δραχμαὶ, ἐδαπανήθησαν δὲ εἰς τὰς Κυκλάδας 225,963:63. Μὴ ἀρνεῖσθε καὶ εἰς ἡμᾶς ἐπὶ τέλους τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ζήσωμεν ἐν τῇ πολιτείᾳ. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι παρέχομεν δύναμιν τῇ πολιτείᾳ διὰ τῆς ναυτιλίας ἡμῶν, διὰ τῆς φιλεργίας ἡμῶν, διὰ τῆς φιλοπονίας ἡμῶν, παρέχομεν ἐνίσχυσιν εἰς τὸ Κράτος, δὲν πρέπει δὲ ἡ Βουλὴ νὰ ἀδιαφορήσῃ πρὸς τὰ συμφέροντα τοιούτου λαοῦ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τῶν Κυκλάδων μόνον· μήπως τὸ Γαλαξεῖδι δὲν ἔχει ναυτιλίαν; μήπως αἱ Σπέτσαι δὲν ἔχουν ναυτιλίαν; μήπως ἡ Ὕδρα, μήπως ὅλα τὰ παράλια τῆς Ἑλλάδος δὲν ἐνδιαφέρονται εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ναυτιλίας; τί ἐπράξαμεν μέχρι τοῦδε ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας; Οὐδέν! Οὐδεμίαν Σχολὴν, ἐπαναλαμβάνω, ἐδημιουργήσαμεν πρὸς διδασκαλίαν τῶν ναυτῶν ἡμῶν· πῶς θέλετε νὰ διατρέξωσι τὰς ξένας, τὰς ἀγνώστους θαλάσσας; Περιορίζονται εἰς τὴν Μεσόγειον, παρακολουθοῦσι τὴν δυτικὴν παραλίαν τῆς Εὐρώπης, καὶ ἔφθασαν μέχρις Ἀγγλίας, ὀλίγοι δὲ ἐκ τῶν ἡμετέρων πλοιάρχων δύνανται νὰ φθάσωσιν ἐκεῖ διὰ τῶν ἰδίων δυνάμεων, διὰ τῶν ἰδίων γνώσεων.

§70ΚΑΝΑΡΗΣ. Δὲν ἀγνοεῖτε, κύριε συνάδελφε, ὅτι καὶ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως μετέβαινον εἰς τὴν Ἀμερικὴν, μολονότι δὲν ὑπῆρχον καὶ τότε ναυτικαὶ σχολαί.

§71ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, ὀλίγοι πλοίαρχοι δύνανται διὰ τῶν ἰδίων αὐτῶν γνώσεων νὰ ὁδηγήσωσι τὸ πλοῖον πρὸς τὴν Ἀγγλίαν, νὰ διασχίσωσι τοὺς ὠκεανούς. Ἠξεύρετε πῶς ταξειδεύουν εἰς τὴν Ἀγγλίαν; ὁδηγούμενοι ἀπὸ τὰ σημεῖα τῶν ἀπαντωμένων κατὰ τὸν διάπλουν ξένων πλοίων· διὰ σημείων ἐρωτᾷ τὸ πλοῖον τὸ ξένον ὁ ἡμέτερος ναύτης, εἰς ποίαν μοῖραν μήκους καὶ πλάτους εὑρίσκεται, καὶ κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐξακολουθεῖ τὴν πορείαν του πρὸς τὴν Ἀγγλίαν· ὀλίγους θὰ εὕρητε, ἐπαναλαμβάνω, δυναμένους διὰ τῶν ἰδίων δυνάμεων νὰ ταξειδεύσωσιν ἐκεῖ. Ἡ μεγάλη των πεῖρα, ἡ τόλμη των ὑπερνικᾷ πολλὰς δυσχερείας, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιστήμη δὲν γεννᾶται ἐν ἡμῖν τοῖς Ἕλλησιν αὐτομάτως, αὐτοφυῶς· εἶναι ἀνάγκη νὰ διδαχθῇ, καὶ πρὸς τοῦτο χρήζομεν Σχολῆς, ὄχι συγκεκροτημένης ἐκ τῶν πρακτικῶν διδασκάλων, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐν Πειραιεῖ, ἐν Σύρῳ καὶ δὲν ἠξεύρω ποῦ ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ Σχολῆς ἀξίας τοῦ ὀνόματος, ἀξίας τοῦ ἡμετέρου ναυτικοῦ πληθυσμοῦ, ὅστις ἐγκατελείφθη εἰς μόνην τὴν τόλμην του καὶ τὴν ἐκ τῶν κινδύνων ἐμπειρίαν. Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι διόλου πολιτικὸν, δὲν εἶναι ἄξιον νὰ τίθηται ὡς ἀντικείμενον τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, εἶναι ἀνάγκη κοινωνικὴ, ἡ θεραπεία δὲ αὐτῆς προεκλήθη ἀπὸ τὴν κατάστασιν τῆς παλαιᾶς ἀτμοπλοΐας. Ἐπειδὴ αὕτη δὲν στηρίζεται καλῶς εἰς τοὺς πόδας της, ἐγεννήθη ἡ ἰδέα εἰς τὸ ἵδρυμα τῆς Ἑλληνικῆς Τραπέζης, εἰς ἄλλους κεφαλαιούχους, νὰ προλάβουν καὶ τὴν καταστροφὴν ἐκείνης, καὶ νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς ἡμετέρας ἀτμοπλοϊκῆς κινήσεως. Εἶχον ἐδῶ μίαν σημείωσιν περὶ τῶν χορηγήσεων, τὰς ὁποίας λαμβάνει ἡ Ἰταλικὴ ἑταιρία. Ἡ Ἰταλικὴ ἑταιρία ἔχει κεφάλαιον 55 ἑκατομμυρίων, λαμβάνει δὲ 9 ἑκατομμύρια καὶ ἑκατοστύας τινὰς χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τώρα, ὡς ἐπιχορήγησιν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Λόϋδ, τοῦ ὁποίου ἡ περιουσία ἡ μετοχικὴ ἀναβαίνει εἰς 12 ἑκατομμύρια καὶ χιλιάδας τινὰς φλωρινίων, λαμβάνει 2 περίπου ἑκατομμύρια φλωρινίων ὡς χορηγίαν κατ’ ἔτος παρὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§72ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σήμερον περιουσία τοῦ Λόϋδ εἶναι μόνον 12 ἑκατομμυρίων;

§73ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Μάλιστα, ἡ μετοχικὴ εἶναι τόση, 12,000,000 φλωρινίων. Ποίαν θυσίαν πρόκειται νὰ κάμῃ ἡ πολιτεία ὑπὲρ τοῦ ἱδρύματος; 650,000 δραχμῶν, τὸ αὐτὸ δηλ. ποσόν, ὅπερ ἤδη χορηγεῖται εἰς τὴν ὑφεστῶσαν ἑταιρίαν. Ἐλέχθη ὅτι παύει ὁ ἀνταγωνισμὸς διὰ τῆς ἱδρύσεως μιᾶς ἰσχυρᾶς ἀτμοπλοΐας. Ἀλλὰ πρὸς Θεοῦ, Κύριοι, μετὰ τὴν δημιουργίαν τῶν τόσων σιδηροδρόμων, νομίζετε ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀτμοπλοΐα ἐπικερδῶς ἐργαζομένη εἰς τὴν ἀκτοπλοΐαν τοῦ Κράτους; δὲν εἶναι δυνατὸν ὑμεῖς νὰ προτιμήσητε νὰ διαβῆτε θαλάσσας καὶ ὑποστῆτε τρικυμίας, ἐνῷ ἔχετε τὸν σιδηρόδρομον νὰ σᾶς μεταφέρῃ ἀσφαλέστερον, δὲν εἶναι δυνατὸν πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους νὰ ἀνταγωνισθῇ μία ἀτμοπλοΐα.

§74ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. Γουδῆς δὲν εἶναι παραπονούμενος.

§75ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Μάλιστα’ νὰ σᾶς εἴπω τὸν λόγον. Ἡ ἑταιρία ἡ ἀτμοπλοϊκὴ Σύρου ἦτο ὑποχρεωμένη νὰ ἀκολουθῇ δρομολόγιον, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, κατὰ τὸ ὁποῖον πᾶσα παραλία χωρίου εἶχε τὴν προσέγγισίν της, ἀλλ’ ὁ κ. Γουδῆς δὲν εἶχε τοιαύτην ἀνάγκην, ὁ κ. Γουδῆς δὲν ἦτο ὑποχρεωμένος εἰς δρομολόγιον, προσήγγιζεν εἰς τοὺς λιμένας, οἵτινες ἦσαν συμφέροντες πρὸς αὐτόν. Ἕτερος λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς· ὁ μὲν κ. Γουδῆς προσήγγιζε διὰ μικρῶν ἀτμοπλοίων εἰς τὴν πτωχὴν ἐκείνην παραλίαν, ἑπομένως ἂν ἐλάμβανε 10 ἐπιβάτας καὶ 10 δέματα, ἐπαρκῶς ἱκανοποίει τὰς δαπάνας του, ἀλλὰ τὸ ἀτμόπλοιον τὸ μέγα τῶν 300 τόνων τῆς ἀτμοπλοΐας, προσεγγίζον εἰς αὐτοὺς τοὺς λιμένας καὶ τοὺς αὐτοὺς ἐπιβάτας λαμβάνον, τί θέλετε νὰ ὠφεληθῇ, ἀπέναντι κολοσσαίας δαπάνης, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται;

§76ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐκ τῶν σπανιωτάτων ἐξαιρέσεων· καὶ ἡ Πανελλήνιος Ἀτμοπλοΐα διηγωνίσθη πρὸς τὴν παλαιὰν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία ἐλάμβανεν ἀποζημίωσιν, καὶ προέκοψε.

§77ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἡ Πανελλήνιος Ἀτμοπλοΐα, τῆς ὁποίας ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μέλος τοῦ διοικητικοῦ συμβουλίου, σᾶς βεβαιῶ ὅτι ὑφίσταται ζημίαν ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ δρομολογίου, ἐπαρκεῖ δὲ εἰς ἀναπλήρωσιν αὐτῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ δρομολογίου· μὴ ὑπολαμβάνετε δὲ, —εἶσθε νέος σχετικῶς πρὸς ἐμὲ, —μὴ ὑπολαμβάνετε, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ προτέρα τῆς Ἑλλάδος, ἣν ἐξυπηρέτει ἡ Ἀτμοπλοΐα Σύρου, εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν βλέπετε σήμερον. Εἰς τὰ 1856, φίλε συνάδελφε, ὁ Νταβέλης διήρχετο ἐφ’ ἁμάξης τὸν ἐλαιῶνα, αἰχμαλωτίζων ἀνθρώπους καὶ τρέπων εἰς φυγὴν τὴν φρουρὰν τὴν γαλλικήν· μέχρι τοῦ 1866 ὁ Κίτσος ἐλυμαίνετο τὰ περίχωρα τῆς Ἀττικῆς· ἀλλὰ τί λέγω; μέχρι τοῦ 1866, μέχρι τοῦ 1869, διήρχετο τὴν Ἀττικήν, ἀφόβως ἐπροχώρει μέχρι Κορίνθου, καὶ ἐκεῖθεν ἐπέστρεφεν ἐνταῦθα. Ἐρωτήσατε τοὺς παλαιοτέρους, διὰ νὰ ἴδητε, τί ἦσαν αἱ Ἀθῆναι πρὸ 30 ἐτῶν· θὰ μάθητε, ὅτι δὲν ὑπῆρχον, παρὰ ἡ φρουρὰ, ὀλίγοι κουρεῖς, οἱ ὑπάλληλοι οἱ ὑπηρετοῦντες τὸ Δημόσιον, πενιχρά τινα ἐμπορικὰ καταστήματα, ὁ δὲ πληθυσμός της δὲν ὑπερέβαινε τὰς 30 χιλιάδας. Αὐταὶ ἦσαν αἱ Ἀθῆναι τοῦ 1856 καὶ τοῦ 1860 καὶ πολὺ κατόπιν ἀκόμη. Ὁ Πειραιεὺς εἰς ταπεινοτέραν ἀκόμη ἵστατο θέσιν, αὐτὴν δὲ τὴν πτωχὴν κοινωνίαν ὑπηρέτει ἡ πτωχὴ αὕτη ἑταιρία, καὶ τὴν ὑπηρέτει, ὡς σᾶς εἶπον, πολιορκοῦσα φρούρια, ὑποβοηθοῦσα ἐπαναστάσεις καὶ ἐκτρεπομένη τοῦ σκοποῦ της. Δὲν ἦτο δυνατὸν, παρὰ νὰ ὑποστῇ ζημίας. Δὲν λέγω, ὅτι αὐταὶ μόνον αἱ ζημίαι ἐπήνεγκον τὴν κατάστασιν αὐτὴν τὴν σημερινὴν, βεβαίως ὑπῆρξαν καὶ λάθη, ἀλλὰ δὲν ἦσαν μόνα ταῦτα, τὰ ἐπενεγκόντα τὰς ζημίας, ὑπῆρξαν καὶ ἄλλα ἰσχυρότερα αἴτια· σᾶς ἀναφέρω δὲ ἓν μόνον. Ἡ Ἀτμοπλοΐα ἐθεωρήθη τότε ὡς ἰσχυρὸν σῶμα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπεν αἱ μερίδες αἱ πολιτικαὶ νὰ προσελκύσωσιν εἰς ἑαυτάς· ὁ ἐξ Ἀρκαδίας κ. Βουλευτὴς θὰ ἐνθυμῆται τὴν κατάστασιν ἐκείνην· καὶ τὸ κόμμα τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου, καὶ τὸ κόμμα τοῦ μακαρίτου Ζαΐμη, καὶ τὸ κόμμα τοῦ μακαρίτου Βούλγαρη, καὶ τὸ κόμμα τοῦ μακαρίτου Δηλεγεώργη, ἅπαντα ἐφιλοτιμοῦντο, τίς νὰ προσλάβῃ εἰς τὴν μερίδα αὐτοῦ τὴν πολιτικὴν τὸ ἵδρυμα ἐκεῖνο, ἠναγκάζετο δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα νὰ ἔχῃ πρέσβυν ἐγκαθιδρυμένον ἐν Ἀθήναις, διὰ νὰ περιποιῆται τὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ἀνέβαινον ἀλληλοδιαδόχως εἰς τὴν ἐξουσίαν, ὡς ἐκ τούτου δὲν ἠδύνατο νὰ προαχθῇ, ὑποβλεπομένη ὑπὸ τοῦ Βούλγαρη, ὑποβλεπομένη ὑπὸ τοῦ Δεληγεώργη. Μόνον ὁ μακαρίτης Κουμουνδοῦρος ἀπεῖχε τοιαύτης πιέσεως πρὸς τὴν ἑταιρίαν, ὅλα τὰ ἄλλα κόμματα ἐζήτουν παντὶ σθένει νὰ πιέσουν αὐτὴν, νὰ τραυματίσωσι καιρίως αὐτὴν, διασύροντες τὴν ὑπόληψίν της, ἀρνούμενοι νὰ ἀποδεχθῶσι τὰς δικαίας αἰτήσεις της, ἐὰν δὲν συνήνει νὰ ταχθῇ ὑπὸ τὴν μερίδα ἐκείνην.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἀπέβλεπον εἰς τὸ νὰ πολεμήσωσι τὴν ἑταιρίαν, ἀπέβλεπον εἰς τὸ νὰ πολεμήσωσι τὰς καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο.

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ αἱ ἄλλαι πληροφορίαι, τὰς ὁποίας δίδει ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν εἶναι ἀληθεῖς.

§80ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Σᾶς προκαλῶ νὰ μὲ διαψεύσητε, εἶμαι δὲ ἕτοιμος νὰ βεβαιώσω πᾶν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα. Ἐν τῇ καταστάσει λοιπὸν ἐκείνῃ τῆς πολιτικῆς τῆς πατρίδος, τὸ ἵδρυμα αὐτὸ ἦτο ἠναγκασμένον νὰ διατηρῇ πρέσβυν ἐν Ἀθήναις, δαπανῶν 30 ἕως 40 χιλιάδας δραχμῶν τὸ ἔτος, ἄχρι προχθές. Ἑνὸς ἑκατομμυρίου ζημία προέκυψε ματαία δαπάνη εἰς βλάβην τοῦ ἱδρύματος. Νῦν εὐτυχῶς τὰ πράγματα τῆς πολιτείας προήχθησαν, ὡς καὶ ὁ πλοῦτος καὶ ἡ εὐημερία τοῦ τόπου προήχθη. Ἄλλοτε τὸ ὄνειρον τοῦ Μαυροκορδάτου ἦτο, πῶς νὰ διατηρῇ δι’ ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων τὴν ἐσωτερικὴν συγκοινωνίαν, ἤδη ἡ ἀνάγκη αὕτη ἐξέλιπε· νῦν εἶναι ἀνάγκη νὰ στραφῶμεν πρὸς τὰ ἔξω, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν ναυτιλίαν ἡμῶν. Εἶναι μικρολόγον, εἶναι γελοῖον νὰ λέγωμεν, ὅτι, προκειμένου περὶ 650,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας θὰ θυσιάζῃ τὸ Δημόσιον κατ’ ἔτος, μεγάλην ὑφίσταται τὸ Δημόσιον ζημίαν. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἑκατομμυρίον καὶ πλέον λαμβάνει ἡ Ἰταλικὴ Ἑταιρία ἐπιχορήγησιν· πιστεύσατέ μοι δὲ, ὅτι ἀκριβὴς εἶναι ἡ πληροφορία αὕτη.

§81ΡΑΛΛΗΣ. Τίς θεωρεῖ, ὅτι εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ ἐπιχορήγησις;

§82ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Λοιπὸν τότε διατὶ διαφωνοῦμεν;

§83ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἰδού, προσήχθη ἡ σημείωσίς σας.

§84ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἀκούσατε λοιπὸν (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἰταλικὴ Ἑταιρία ἔχει κεφάλαιον μετοχικὸν φράγ. 55,000,000, ἐπιχορήγησιν 9,064,000, τὸ Λόϋδ κεφάλαιον φιορίνια 12,600,000, ἐπιχορήγησιν φλωρίνια 1,737,622, ἤτοι φράγκα 4,350,000, ἐκτὸς τῶν δανείων ἐκ φλωρινίων 9,215,000, ἰσοδυναμούντων πρὸς φράγκα 25,000,000, τὰ ὁποῖα ἔχει λάβει τῇ ἐγγυήσει τῆς Κυβερνήσεως», διότι παρεμβαίνει ἡ Κυβέρνησις καὶ χορηγεῖ τὴν ἐγγύησίν της, καὶ δανείζεται ὁ Λόϋδ πρὸς 9%. Λοιπὸν πρόκειται ἀπέναντι αὐτῶν τῶν δυσχερειῶν, ἀπέναντι τηλικούτων ἀντιπάλων ν’ ἀνταγωνισθῶμεν ἡμεῖς. Δὲν πρόκειται νὰ ζημιώσουν τὸ Δημόσιον αἱ 650,000· εἶναι πενιχρὸν τὸ ζήτημα, ἀνάξιον λόγου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μέγας ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν δι’ ἀτμοῦ ναυτιλίαν ἡμῶν πρὸς τὰ ἔξω· ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία δὲν δύναται νὰ ζήσῃ. Ἀλλαχοῦ χορηγοῦνται καὶ βραβεῖα· ἂς θεωρήσωμεν, ὅτι ὡς βραβεῖον χορηγοῦμεν καὶ ἡμεῖς τὰς 650,000 δραχμάς. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἂν ἔχω ν’ ἀπευθύνω ἐπίκρισιν καὶ μομφὴν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἀντὶ ἡ πολιτεία νὰ χορηγήσῃ 650,000 δραχμὰς πρὸς τὴν ἑταιρίαν καὶ νὰ τὴν ἀφήσῃ νὰ βαδίσῃ ἐλευθέρως πρὸς τὰ ἐμπρὸς, τὴν ὑποβάλλει εἰς τὴν τήρησιν δρομολογίου, δηλ. ἄλλαις λέξεσιν ἐκ τῶν προτέρων τὴν ὑποβάλλει εἰς ζημίαν, διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῆς ἀκτοπλοΐας φέρει ζημίαν, ἔφερε καὶ εἰς τὴν παλαιὰν ἑταιρίαν, φέρει καὶ εἰς τὴν Πανελλήνιον, δὲν θεωρῶ δὲ, ὅτι καὶ ὁ κ. Γουδῆς εἶναι πολὺ εὐχαριστημένος μὲ τὴν σημερινὴν κατάστασιν· τοῦτο εἶναι κατ’ ἐμὲ τὸ μεμπτὸν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐλέχθη παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, τοῦ ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι, ἐὰν ἔβλεπεν ὅρους τινὰς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἰσαγομένους πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἀποκτήσωμεν ἀτμοπλοΐαν, δυναμένην καὶ ἐν πολέμῳ νὰ ἦναι χρήσιμος τῇ πατρίδι, ἐὰν ἔβλεπεν, ὅτι ἐπιβάλλεται ὅρος εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἵνα διατηρῇ ἀτμόπλοια μεγίστης ταχύτητος, 15 μιλίων καὶ πλέον τὴν ὥραν, τότε ἤθελε σκεφθῆ περὶ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὸ ἐπ’ ἐμοὶ θεωρῶ ὀλεθρίαν αὐτὴν τὴν πρότασιν. Ἡ ἑταιρία αὕτη πρέπει νὰ ἀφεθῇ νὰ ἐργασθῇ ἐπαρκῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ κέρδους, οὕτω δὲ ἐνεργοῦσα, προσφέρει τῇ πατρίδι ὑπηρεσίαν καὶ δυνάμεις, σχηματίζει ναύτας, σχηματίζει θερμαστὰς, ἀξιωματικοὺς χρησίμους τῇ πολιτείᾳ, ὅταν αὕτη λάβῃ ἀνάγκην αὐτῶν, περιάγει τὴν σημαίαν ἡμῶν πρὸ τῶν ὑποδούλων ἀδελφῶν, καὶ εἰσκομίζει χρυσὸν εἰς τὴν χώραν· ἐὰν ὅμως θελήσητε νὰ τῇ ἐπιβάλητε ὑποχρεώσεις πρὸς κατασκευὴν πλοίων διφυῶν, ἤτοι χρησίμων ἐν πολέμῳ, χρησίμων καὶ τῷ ἐμπορίῳ, τότε τί θὰ συμβῇ; Ὅταν κατασκευάζωνται πρὸς ἀμφοτέρους τοὺς σκοποὺς, δέον νὰ ἦναι πλοῖα βαρέα, χονδρὰ, ἀντέχοντα πρὸς τὴν σφαῖραν, δηλ. πολυδάπανα· ἀφ’ ἑτέρου, ὅταν ἀπαιτῆτε ταχύτητα 15 μιλίων, ἐκ τῶν προτέρων καταδικάζετε εἰς τὸ ναυάγιον αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν, διότι ταχύτης 15 μιλλίων τὴν ὥραν θὰ εἴπῃ δαπάνην γαιανθράκων πλέον τῆς ἀναγκαίας, θὰ εἴπῃ ῥίψιμον χρυσοῦ εἰς τὴν θάλασσαν· μετ’ ὀλίγον δὲ καιρὸν, ἐὰν ἐγίνετο δεκτὴ ἡ πρότασις αὕτη, δὲν θὰ ἔχητε αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν, ὅπως δὲν ἔχετε οὔτε τὴν παλαιὰν, τὴν ὁποίαν ἠνάγκασεν ἡ πολιτεία νὰ ὑπηρετῇ σκοποὺς ξένους τοῦ σκοποῦ της, ἐνῷ, ἐὰν αὕτη ἀφίετο ἐλευθέρα, θὰ ὑφίστατο. Τὴν περιεπλέξαμεν εἰς τὴν πολιτικὴν διαμάχην, εἰς τὸν ἐμφύλιον πόλεμον, εἰς τὴν ἐπανάστασιν τῆς Κρήτης, ταῦτα δὲ ἤγαγον αὐτὴν εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην. Δὲν συμφωνῶ λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ κατασκευάσωμεν πλοῖα διφυῆ· τοῦτο εἶναι ὀλέθριον, διότι ἡ κατασκευὴ τοιούτων πλοίων θ’ ἀπαιτήσῃ μείζονα δαπάνην, ἡ μείζων δὲ δαπάνη δὲν θὰ ὑπηρετῆται ἐπαρκῶς ἀπὸ τὴν εἴσπραξιν τῶν ναύλων, ἐὰν δὲ ἀπαιτήσητε ταχύτητα ἔκτακτον, τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα θὰ ἔχητε μετ’ ὀλίγον. Ὁ Λόϋδ ἔχει ἀπαγορεύσει εἰς τοὺς πλοιάρχους του νὰ ἐπισπεύδουν τὴν ταχύτητα πλέον τῶν 8 μιλίων· τόση ἐπαρκεῖ εἰς τὴν συγκοινωνίαν· τὸ ἀτμόπλοιον ἔχει μείζονα δύναμιν, διὰ ταχύτητα 10 καὶ πλέον μιλίων, ἀλλὰ τὸ ἀπαγορεύει ἡ διοίκησις, διότι ταχύτης τοιαύτη δὲν εἶναι ἀναγκαία, εἶναι ῥίψιμον χρυσοῦ εἰς τὴν θάλασσαν. Δὲν νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι δεκτικὸν τοιούτων ἐπικρίσεων καὶ τοιαύτης ἀντιπράξεως πρὸς ἐπιψήφισιν. Ἓν καὶ μόνον, κατ’ ἐμὲ, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι τὸ ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου. Ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις, ἔπρεπεν ἡ πολιτεία, χορηγοῦσα αὐτὸ τὸ γλίσχρον χορήγημα, ν’ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν ἀτμοπλοΐαν αὐτὴν νὰ ἐνεργήσῃ, νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸν Εὔξεινον, νὰ διασχίσῃ τὸν Ὠκεανὸν καὶ ὄχι νὰ περιφέρηται μὲ τὰ πλοῖά της εἰς τὰ παράλια τὰ ἰδικά μας, ἀφοῦ ταῦτα ἐξυπηρετοῦνται ἐπαρκῶς διὰ τῶν σιδηροδρόμων καὶ τῆς ἄλλης συγκοινωνίας. Τότε μόνον ἡ πολιτεία ἔδει νὰ προσδοκᾷ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα. Νῦν ἀφ’ ἑνὸς μὲν δίδει 650,000 δραχμὰς εἰς τὴν ἑταιρίαν, ἀφ’ ἑτέρου, ἔστω βεβαία, ὅτι θ’ ἀφαιρῇ ἓν ἑκατομμύριον τὸ ἔτος, λόγῳ τῆς ἐκ τοῦ δρομολογίου ζημίας, διότι ἡ ἑταιρία αὕτη δὲν δύναται νὰ κατασκευάσῃ πλοιάρια, ὅπως τὰ τοῦ κ. Γουδῆ, διὰ νὰ περιτρέξῃ τὰ παράλια, ὀφείλει νὰ κατασκευάσῃ μεγάλα, ἀλλὰ τὰ μεγάλα, προσεγγίζοντα εἰς τὸν λιμένα αὐτὸν, τὸν ἄνευ κινήσεως ἐμπορικῆς, δὲν δύνανται παρὰ νὰ ἀναχωρήσωσι μὲ ζημίαν. Τοῦτο εἶναι, κατ’ ἐμὲ, τὸ μόνον ἐλάττωμα τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ πάντας τούτους τοὺς λόγους θὰ παρακαλέσω, ἐπικαλούμενος τὴν φιλοπατρίαν ὑμῶν, τὰ φῶτα ὑμῶν, νὰ προβῆτε μεθ’ ἡμῶν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ὑπάρχῃ τι τὸ μεμπτὸν, καταδείξατέ το εἰς ἡμᾶς· οὔτε ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀποκρούσῃ εὐλόγους παρατηρήσεις, οὔτε ἡμεῖς θὰ πράξωμεν τοῦτο, διότι δὲν πρόκειται περὶ διαμάχης, ἵνα ῥίψωμεν ὑμᾶς καὶ ἀναβῶμεν ἡμεῖς, ἀλλὰ πρόκειται νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν διάπραξιν ἑνὸς ἀγαθοῦ.

§85Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ ἐπικαλεῖσθε τὴν φιλοπατρίαν ἡμῶν, καὶ διότι προείπετε, ὅτι ἡ ἑταιρία, ἡ μέλλουσα νὰ συστηθῇ, θὰ ζημιοῦται ἓν ἑκατομμύριον περίπου, διὰ τοῦτο βεβαίως νομίζω, ὅτι ἔργον φιλοπατρίας θὰ πράξωμεν νὰ μὴ ἐπιψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἵνα μὴ καταστραφῇ ἡ ἑταιρία.

§86ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Νὰ ἀφήσητε τοὺς κυρίους τῶν κεφαλαίων νὰ σκεφθοῦν περὶ ἑαυτῶν. Αὐτὴ εἶναι κρίσις ἀτομικὴ, ἰδική μου· ἐὰν εἶχον κεφάλαια νὰ διαθέσω, ἴσως θὰ ἠκολούθουν τὴν κρίσιν τὴν ἰδικήν μου, ἀλλὰ νῦν ἀφήσατε αὐτοὺς νὰ σκεφθῶσι περὶ τῶν ἰδίων αὑτῶν συμφερόντων.

§87Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μίαν ἐρώτησιν θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε. Ἡ ἑταιρία ἡ ἐκπνέουσα ἤδη ὀφείλει εἰς κἀνένα χρήματα, εἰς τίνα καὶ πόσα;

§88ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Πολλά· ὀφείλει 5,600,000.

§89Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἶναι γνωστὰ τὰ ἄτομα, εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλει;

§90ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Μάλιστα.

§91Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Θὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν νέαν ἑταιρίαν;

§92ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Τὴν νέαν τὴν σχηματίζουσιν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὁ κ. Συγγρὸς καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖα ἄλλα πιστωτικὰ καταστήματα.

§93Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει νὰ λάβῃ καί τινα ἄλλα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα γνωρίζετε, ἡ δὲ περιουσία ἡ ὑπάρχουσα τῆς παλαιᾶς ἑταιρίας ἀνέρχεται εἰς 10 ἑκατομμύρια νομίζω.

§94ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Εἶσθε πολὺ ἠπατημένος· ἐγὼ τὸ ηὐχόμην νὰ ἦτο ἀληθές. Ἡ περιουσία τῆς παλαιᾶς ἑταιρίας ἀνήκει εἰς τοὺς δανειστὰς καὶ τοὺς μετόχους αὐτῆς· εἴτε ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον, εἴτε δὲν τὸ ψηφίσωμεν, ἡ περιουσία αὐτῆς ἀνήκει εἰς τοὺς μετόχους καὶ τοὺς δανειστάς της· τί ἀναμιγνύετε τὸ ζήτημα, ποία εἶναι ἡ περιουσία τῆς ἑταιρίας; τοῦτο εἶναι ὅλως ἄσχετον μὲ τὸ προκείμενον. Ἡ θέσις αὐτῆς δὲν εἶναι καλή, διότι ἀπωλέσθη ἡ πίστις αὐτῆς, προσπαθεῖ δὲ νὰ τὴν ἀνακτήσῃ διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑποθήκης τῶν πλοίων, σκεπτομένη ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι πολὺ πιθανὸν νὰ μὴ εὕρῃ τὸ ἀναγκαιοῦν αὐτῇ δάνειον· καὶ αὐτὴ ἡ πόλις τῆς Σύρου μετὰ χαρᾶς ἤκουσε τὴν ἀναγγελίαν περὶ ἱδρύσεως μεγάλης ἑταιρίας ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§95ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ, πῶς συμβιβάζετε τὰ δύο αὐτὰ νομοσχέδια, τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑποθήκης ἐπὶ τῶν πλοίων καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς νέας ἑταιρίας. Διὰ τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου δίδετε τὸ τελευταῖον κτύπημα.

§96ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ὄχι.

§97ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία· διότι ὁρίζεται ἀπὸ τοῦδε ὁ χρόνος, καθ’ ὃν θὰ ἐκπνεύσῃ ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως ἡ παλαιὰ ἑταιρία· τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν θὰ ἐκπνεύσῃ ἡ προθεσμία τοῦ χορηγήματος τοῦ Δημοσίου, θὰ ἐκπνεύσῃ καὶ ἡ ἑταιρία αὕτη, διότι μόνον δι’ αὐτοῦ σήμερον συντηρεῖται. Εἰς τί λοιπὸν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται νὰ χρησιμεύσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑποθήκης πλοίων; Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν γενικωτέραν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐνθαῤῥύνσεως τῆς ναυτιλίας· θέλω νὰ μάθω, κατὰ πόσον αὐτὰ τὰ δύο νομοσχέδια δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀντιφατικὰ πρὸς ἄλληλα καὶ κατὰ πόσον δὲν ἀποδεικνύεται, ὅτι δι’ αὐτῶν οὐδὲν ἕτερον ἐπιδιώκεται ἢ μόνον σκοπὸς καθαρῶς δημοκοπικός. Διότι ἀληθῶς ἐθαύμασα τὴν εὐγλωττίαν ὑμῶν καὶ τὴν πεπειραμένην ὑμῶν γλῶσσαν, ἀλλὰ λυποῦμαι κατάκαρδα, διότι τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν λέγετε ὅτι ἐγηράσατε ὡς ἀντιπρόσωπος, ὅτι δὲν θέλετε ἴσως νὰ ἐπανέλθητε ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐνεθυμήθητε τὰ συμφέροντα τῆς ἑταιρίας, τὰ συμφέροντα τῆς ναυτιλίας, ἐνεθυμήθητε ὅτι ἐκπνέει ἡ ναυτιλία ἡμῶν, πότε; τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἐκπνέει καὶ ἡ ἐντολὴ ἡμῶν· ἐνεθυμήθητε ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν συνδρομὴν καὶ νὰ μεριμνήσωμεν ὑπὲρ τῆς ναυτιλίας ἡμῶν τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν βεβαίως δὲν ὑπάρχει ὁ καιρός. Παρίδετε, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, τὸ καθῆκον ὑμῶν, ὄχι πλέον ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ ὡς ἀντιπροσώπου τῆς νήσου ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλεται ἡ μικρὰ αὕτη ναυτιλία, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, τὸ παρίδετε ἐπὶ τέσσαρα ὁλόκληρα ἔτη, καὶ οὐδέποτε ἤκουσα τὴν ἀληθῶς πεπειραμένην ὑμῶν γλῶσσαν νὰ ἐκφέρῃ τὰς ὑψηλὰς ἐκείνας ἰδέας, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἐξηνέγκατε. Σᾶς ἐρωτῶ, διατὶ τὸ παρελείψετε καὶ δὲν εἴχετε μέχρι τοῦδε συνείδησιν τοῦ καθήκοντος ὑμῶν, δὲν εἴχετε τὴν δύναμιν τῆς φωνῆς, τὴν ὁποίαν ἔχετε σήμερον, ὅπως ἐπιβάλητε πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι πᾶν καθῆκον παρέλειψαν καὶ πρὸς πᾶν συμφέρον τοῦ Δημοσίου ὠλιγώρησαν, ὅπως ἐπιβάλητε, λέγω, τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ μεριμνήσωσι περὶ τοῦ ὑψίστου αὐτοῦ συμφέροντος τῆς Πατρίδος;

§98ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Πρῶτον ὡς πρὸς τὸν συμβιβασμὸν τῶν δύο νομοσχεδίων. Ἡ ἑταιρία, ὅπως γινώσκετε, δὲν ἵσταται καλῶς....

§99ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπὸ δεκαετίας.

§100ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ὄχι πρὸ πολλοῦ· ἐπίκειται λοιπὸν ἡ ἐκκαθάρισις, ἂν μὴ θεὸς ἐκ μηχανῆς παρεμβῇ. Ἐν αὐτῇ τῇ καταστάσει εὑρισκομένης τῆς ἑταιρίας, εἶπον ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ναυτικῶν ὑποθηκῶν, διότι ἐλπίζω, ὅτι, ὑποθηκεύουσα ἡ ἑταιρία τὰ πλοῖα αὐτῆς, θὰ εὕρῃ τὸ ἀναγκαῖον δάνειον, ἀλλ’ ἡ ἐλπὶς δὲν εἶναι καὶ βεβαιότης· πιθανὸν, ἐπειδὴ ἔχει ὑποθηκεύσει τὰ καλλίτερα τῶν πλοίων της ἀντὶ 2 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, πιθανὸν νὰ μὴ εὕρῃ τὸ ζητούμενον δάνειον· ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει τί συμβήσεται; Θὰ ἐπέλθῃ ἡ πτώχευσις, καὶ συνεπείᾳ ταύτης ὁ πλειστηριασμὸς τῆς περιουσίας αὐτῆς· ὅταν δὲ φθάσῃ εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, ποῖον εἶναι τὸ συμφέρον δανειστῶν καὶ μετόχων; τό συμφέρον εἶναι νὰ προσπαθήσωσι πάσῃ δυνάμει νὰ μορφώσωσιν ὁμάδα τινὰ ἰσχυρὰν, ἥτις νὰ δυνηθῇ νὰ ἀγοράσῃ τὴν περιουσίαν αὐτὴν, ἄλλως θὰ πωληθῶσι κατὰ μέρος τὰ ὑλικά της, οὐδενὸς παρουσιαζομένου σπουδαίου ἀγοραστοῦ, καὶ θὰ παραχωρήσῃ τὴν περιουσίαν της εἰς εὐτελῆ τιμήν.

§101ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν ἀμφισβητεῖτε, ὅτι δὲν κατεδικάσθη ὁριστικῶς ἡ ἑλληνικὴ ἑταιρία διὰ τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου, τοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένου, περὶ ἀτμοπλοΐας, καὶ ὑποστηρίζετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ζήσῃ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§102ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐπιδιώκει ἡ ἑταιρία αὕτη νὰ εὕρῃ τὸ ἀναγκαῖον δάνειον, ἵνα ζήσῃ ἐπὶ 2½ ἔτη καὶ συνθηκολογήσῃ μετὰ τῆς νέας ἑταιρίας, ἱσταμένη κάλλιον ἢ νῦν, ἀλλ’ ἐὰν δὲν εὕρῃ τὸ δάνειον, ἐπέρχεται ἡ πτῶσις αὐτῆς· ἐν τοιαύτῃ δὲ καταστάσει, ὁ σχηματισμὸς ἰσχυρᾶς ὁμάδος, ὅπως ἀγοράσῃ τὴν περιουσίαν αὐτῆς, εἶναι εὐεργέτημα διὰ τοὺς δανειστὰς καὶ τοὺς μετόχους τῆς ἑταιρίας, καθόσον, ἐὰν δὲν σχηματισθῇ τοιαύτη ἰσχυρὰ ὁμὰς ἀγοραστῶν, θὰ εὑρεθοῦν ἀγορασταὶ μικροὶ, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀγοράσωσι τὴν περιουσίαν αὐτὴν εἰς εὐτελῆ τιμήν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, μοὶ ἀπηύθυναν τὴν μομφὴν, ὅτι ἐπὶ τέσσαρα ἔτη παρέλειψα τὸ καθῆκόν μου. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο. Ἡ ἑταιρία δὲν εὑρίσκεται πρὸ πολλοῦ εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην, ἀπήλαυε πολλῆς πίστεως· ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐξ Ἀγγλίας ἐπρομηθεύετο τοὺς γαιάνθρακας μὲ προθεσμίαν ἑξάμηνον, νῦν δὲ ὀφείλει τοῖς μετρητοῖς ν’ ἀγοράσῃ ἔστω καὶ 10 τόνους· εἶχε τοιαύτην πίστιν ἐν τῷ ἐμπορικῷ κόσμῳ, ὥστε οὐδεμία δυσχέρεια ὑπῆρχεν εἰς τὴν πορείαν της. Ἡ ἰδέα τοῦ σχηματισμοῦ μεγάλης ἑταιρίας ἐπῆλθεν ἀκριβῶς καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπεδείχθη ὁ κίνδυνος τῆς πτώσεως. Καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν διάφοροι κεφαλαιοῦχοι, ἐν οἷς πρωτεύει ἡ Τράπεζα, ἐνόμισαν καθῆκον νὰ παρεμβῶσι καὶ σώσωσι τὴν περιουσίαν ἐκείνην καὶ δώσωσιν ὤθησιν εἰς τὰ πρόσω· τώρα ἐγεννήθη αὕτη ἡ ἰδέα εἰς τὴν κεφαλὴν τῶν δυναμένων νὰ τὴν ἐκτελέσωσι. Βεβαίως εἰς τὴν ἰδικήν μου κεφαλὴν καὶ ἂν ἐπήρχετο, δὲν θὰ εἶχέ τι τὸ πρακτικὸν, διότι δὲν εὑρισκόμην εἰς θέσιν νὰ σχηματίσω ἑταιρίαν, ἄλλοι θὰ τὸ ἔπραττον, οὐδ’ ἦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐμοῦ νὰ κατορθώσω τὸ μέγα τοῦτο ἀγαθὸν, ὅπερ παραδόξως τοσούτους δισταγμοὺς καὶ τοσαύτην ἀντίδρασιν γεννᾷ νῦν παρ’ ἡμῖν· τὴν ἰδέαν τὴν συνέλαβον οἱ κεφαλαιοῦχοι, οἵτινες κατέληξαν εἰς συνεννόησιν καὶ πρὸς ἀλλήλους καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν λέγετε ἡμῖν: «ὀξειδώθη ὁ τροχὸς τῆς μηχανῆς τῆς πολιτικῆς, δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ, νὰ περιμένητε νὰ διορθωθῇ, νὰ κατασκευασθῇ ἕτερος καταλληλότερος», ἐνῷ τὸ πρᾶγμα ἐπείγει καὶ ἐνῷ ἡ ναυτιλία ἡμῶν ἐπικαλεῖται τὴν προστασίαν τῆς πολιτείας. Ἐὰν ἀφήσωμεν τὴν περίστασιν αὐτὴν, οἱ κεφαλαιοῦχοι, οἱ δόντες τὸν λόγον αὐτῶν, θὰ τραπῶσιν ἑτέραν ὁδόν· θὰ ἦναι ἆρά γε διατεθειμένοι καὶ μετὰ ἓν ἔτος νὰ ἱδρύσωσιν αὐτὴν τὴν ἑταιρίαν; τί θὰ εἴπητε τότε εἰς τὴν κοινωνίαν; θὰ εἴπητε, ὅτι «ἡμεῖς ἐλάβομεν παρ’ ὑμῶν τὴν ἐντολὴν ἐπὶ τέσσαρα ἔτη νὰ φροντίζωμεν περὶ τῶν συμφερόντων τῆς πολιτείας, ἀλλ’ ἅμα ὑπερέβημεν τὸ τρίτον ἔτος, ἠσθάνθημεν τὰ γόνατα ἡμῶν καμπτόμενα, τὰς δυνάμεις ἡμῶν ἐκλειπούσας»! Τὰ τοιαῦτα, κύριε Ράλλη, λεγόμενα δὲν εἶναι σπουδαῖα, μεγίστην δ’ ἐπιῤῥίπτουσιν εὐθύνην τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ἡ δὲ κοινωνία θὰ κρίνῃ μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν.

§103ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ἐνεφορεῖτο ὑπὸ τοῦ ἰδίου πατριωτισμοῦ καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς, ἤθελεν εἰσέλθει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ προλαλήσας ἠθέλησεν ἐντέχνως νὰ εἰσέλθῃ, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσεν, ἐγὼ δὲ ἐξακολουθῶ τὴν ἰδίαν ἐργασίαν. Παρέβαλεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος τὴν σχηματιζομένην ἑταιρίαν πρὸς τὰς ἑταιρίας τῆς Εὐρώπης· ἀλλὰ ποίας ὑποχρεώσεις ἔχουν ἐκεῖναι πρὸς τὸ Δημόσιον; Πρῶτον ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὰς νὰ ἔχουν καινουργῆ ἀτμόπλοια· ἀλλὰ τί ἐπέβαλεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις πρὸς τὴν ἑταιρίαν τὴν νέαν; ν’ ἀγοράσῃ τὰ παλαιὰ, τὰ σεσαθρωμένα ἀτμόπλοια τῶν ἄλλων ἑταιριῶν. Μὲ αὐτὰ τὰ πλοῖα θ’ ἀρχίσῃ τοὺς πλόας ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ τῇ Δύσει; Τὰ λεγόμενα εἶναι κατὰ τὴν παροιμίαν «ἄλλαξεν ὁ Μανωλιὸς κ’ ἔβαλε τὰ ῥοῦχα ἀλλιῶς».

§104Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Θὰ ἀγορεύσητε ἐπὶ πολύ;

§105ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπὶ πολύ.

§106Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, καὶ τὸ λέγω ἐπίτηδες. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. Βουλευτῶν, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Σάκκη).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ· παρόντες Βουλευταὶ 76.

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔλεγον, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἀληθοῦς ἑταιρίας, μεταβαλλούσης τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν, βεβαίως εἴχομεν καθῆκον νὰ παραδεχθῶμεν τὰ πάντα καὶ νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Κυβερνήσεως, μελετῶντες ὅμως τὸ ζήτημα, καὶ συζητοῦντες· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἑταιρίας, ἡ ὁποία μέλλει ν’ ἀναπτύξῃ τὴν ναυτιλίαν, πρόκειται περὶ ἀντικαταστάσεως τῆς πτωχευούσης μὲ τὰ ἴδια πλοῖα, ἄνευ ὑποχρεώσεων· πρόκειται λοιπὸν περὶ ἑταιρίας χρηματιστικῆς, ἡ ὁποία ζητεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον κινδυνεύει ἐκ τῆς πτωχεύσεως. Ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτων νομοσχεδίων σπουδαίων, ὑποβάλλονται πάντα τὰ σχετικὰ, τὰ δυνάμενα νὰ φωτίσωσι τοὺς μελετῶντας, καὶ παρέρχεται χρόνος τις, ὅπως ἔγεινεν ἐν Γαλλίᾳ εἰς τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος, ὅπου δὲν εἶπεν ἡ Κυβέρνησις: ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον ἀμέσως. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ μεγάλου ἔργου, κολοσσιαίου διὰ τὴν ἑλληνικὴν ναυτιλίαν· πρόκειται ἡ ἑλληνικὴ σημαία νὰ διασχίσῃ τὰς θαλάσσας πάσας, καὶ νομίζει ὁ κ. Μπογιατζόγλους, ὅτι πρέπει ἀσυζητητεὶ νὰ δώσωμεν διάρκειαν διὰ 50 ἔτη; Ἀλλὰ τί λέγει ὁ Πρωθυπουργός; «ἐνδιαφέρεται ὁ δεῖνα καὶ δεῖνα Βουλευτὴς διὰ τὸ δεῖνα καὶ δεῖνα νομοσχέδιον· ἑπομένως θὰ τοὺς ὑποχρεώσω νὰ καθίσουν ἐδῶ, νὰ ψηφίσουν τὰ ἰδικά μου πρῶτον.» Ψυχολογικὴ βία! Ἐνδιαφέρονται πολλοὶ διὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ καθυστερούντων· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει: ὄχι, νὰ μὴ ἀναγνωσθῇ, ἀλλὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ ἀτμοπλοΐας κλπ. Καὶ ὕστερον ἀπὸ αὐτὸ τὸ πεῖσμα, τὸ φοβερὸν, μᾶς κατακρίνουσιν, ὅτι κωλυσιεργοῦμεν, ἐνῷ ὁ Πρωθυπουργὸς προκαλεῖ τὴν κωλυσιεργίαν· διότι, ἐὰν ἐδέχετο, τὴν πρότασίν μας διὰ τὴν αὔριον, δὲν θὰ εἴχομεν συζήτησιν· διατὶ νὰ μὴ διευκολύνῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς; Ὁ κ. Μπογιατζόγλους ἀνέβη εἰς τὸ βῆμα διὰ νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι διαφωνοῦμεν πρὸς τὸν ἀρχηγόν. Ἡμεῖς δὲν διαφωνοῦμεν παντάπασιν, ἀλλὰ ζητοῦμεν τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως δι’ αὔριον...

§109Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως εἶναι ἀνάξιος νὰ λάβῃ ἀπάντησιν.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως εἶναι ἀνάξιος νὰ λάβῃ ἀπάντησιν, διότι ἀποδεικνύεται ἐκ τούτου, ὅτι ἀναξίως σκέπτεται, θέλων νὰ μᾶς ἀποδείξῃ, ὅτι εἴμεθα ἀσύμφωνοι. Ἀντὶ νὰ καθήμεθα εἰς τὴν ἐργασίαν μας, τρέχομεν εἰς τὰς ὑποθέσεις μας, καὶ ἅμα γίνεται ἔνστασις, τότε τρέχομεν μὲ τὰς ἁμάξας. Τότε τί γνωρίζετε σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔρχεσθε εἰς τοιαύτην ὥραν; Ἐγὼ ἐρωτῶ τὸν κ. Μπογιατζόγλου: εἶναι σύμφωνος μὲ τὸν ἀρχηγὸν αὐτοῦ; Πιστεύει καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς ὅ,τι πιστεύει καὶ ὁ κ. Μπογιατζόγλους περὶ τῶν νομοσχεδίων; ὄχι· διότι ἄλλως δὲν θὰ ἐξύβριζε τὴν παλαιὰν ἑταιρίαν, ὡς τὴν ἐξύβρισεν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης. Ἐξύβρισε τὸν μακαρίτην Κεχαγιᾶν, διευθυντὴν τῆς ἑταιρίας ἐκείνης, ὁ ὁποῖος ἐθυσίασε τὰ κεφάλαιά του, τὸ μέλλον τῶν τέκνων του, τὴν ὕπαρξίν του, διὰ ὑπηρετήσῃ τὴν Πατρίδα, ἐξύβρισεν αὐτὸν ὁ Τρικούπης, ὁ ὁποῖος οὐδὲν ἐθυσίασεν ἀπέναντι ἐκείνου, διότι ὁ Τρικούπης τότε ἦτο ἁπλοῦν μέλος τῆς Βουλῆς καὶ κατόπιν ἔγεινεν Ὑπουργὸς καὶ Πρωθυπουργὸς, χωρὶς οὐδὲν νομοσχέδιον νὰ προτείνῃ. Δὲν συμφωνεῖ λοιπὸν κ. ὁ Μπογιατζόγλου πρὸς τὸν ἀρχηγὸν αὐτοῦ. Κύριοι, ὁσάκις ἀνερχόμεθα εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἐλέγξωμεν τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ σκεπτώμεθα σπουδαίως, διότι ἀπειλεῖται ἡ ζωή μας καὶ ἡ περιουσία μας. Ὅταν λέγωμεν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κατασπαταλᾷ τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου διὰ νὰ προσφέρῃ θυμίαμα εἰς τὸν πρίγκιπα, κινδυνεύομεν ἢ ἡμεῖς ἢ ἡ περιουσία μας νὰ καταστραφῇ. Κατέκρινα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, διότι πολυτελῶς διεσκεύασε τὰ δωμάτια τοῦ πρίγκιπος, καὶ διότι, ἀντὶ νὰ κατασκευάσῃ στρατῶνας, ὅπως διημερεύωσιν οἱ ναῦται, ὤφειλε νὰ διατάξῃ νὰ ὑπάγωσιν ἐκεῖ πολεμικὰ πλοῖα, διὰ νὰ μένωσιν ἐκεῖ μέσα οἱ ναῦται. Τί νομίζετε ὅτι παρέστησαν τὰ ὑπουργικὰ φύλλα; ὅτι ἐγὼ ἐζήτησα νὰ μεταφέρουν ἐκεῖθεν τὴν ναυτικὴν σχολήν. Ἡ εἴδησις αὕτη ἀνεγνώσθη ἐν Πόρῳ, καὶ ἤρχισεν ὁ λαὸς νὰ βλασφημῇ ἐμὲ καὶ τὸν πατέρα μου διὰ τὴν μετάθεσιν τοῦ ναυστάθμου, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ὁ λαὸς, ὅτι ὁ πρωτουργὸς τῆς μεταθέσεως τοῦ ναυστάθμου εἶναι ὁ Βασιλεὺς, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ἐξεβίασε τὸν τότε Ὑπουργὸν ὁ Βασιλεὺς, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἀπεφάσισε νὰ ὑποκύψῃ, ἀφοῦ προηγουμένως ἔστειλεν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία ἐγνωμάτευσε περὶ τῆς μεταθέσεως τοῦ ναυστάθμου εἰς Πόρον· καὶ ὅμως ὑπάρχει ἡ ἰδέα, ὅτι ὁ πατήρ μου εἶναι ὁ πρωτουργός. Τί συμβαίνει δὲ, Κύριοι, τώρα; Μανθάνω ὅτι ἀπειλεῖται ἓν κτῆμά μου, μοῦ τηλεγραφοῦν, ὅτι πρέπει νὰ ὑπάγω ἐκεῖ, διότι τὰ συμφέροντά μου καταστρέφονται....

§111ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. Βουλευτῶν)

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Λύεται ἡ συνεδρίασις Ὥρᾳ 10 καὶ 15′ μ. μ.