1890.05.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 49

τῆς 19 Μαΐου 1890.

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΜΠΑΣΙΑΣ. Πρὸ πολλῶν συνόδων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τοῦ προσδιορισμοῦ τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους τῶν ἑπτανησιακῶν προϊόντων. Τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὰς ἦτο μεταξὺ τῶν πρώτων, ἀλλ’ ἔπειτα κατήντησε τεσσαρακοστὸν, ὡς ἔχει σήμερον. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ οὐδεμίαν πρακτικὴν ὠφέλειαν πρόκειται νὰ παράσχῃ εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν παραγωγήν. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ πολλοὶ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἐν Ζακύνθῳ καὶ Κεφαλληνίᾳ ἀπεφάνθησαν ὑπὲρ παγιώσεως τοῦ φόρου, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προτάξῃ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον αὐτό· ἐπὶ τούτου δὲ φέρω καὶ τροπολογίαν.

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν συζήτησιν θέλομεν λάβει αὐτὴν ὑπ’ ὄψει.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 150).

§4ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ προταχθῇ, οὐχὶ ὅμως χάριν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Μπασιᾶ, ἡ ὁποία οὐδόλως δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, οὖσα ἐντελῶς ἄσχετος πρὸς τὸ νομοσχέδιον, οὔτε δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις πρὸς συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, ἀλλὰ δι’ ἄλλον λόγον. Τὸ νὰ παγιωθῇ ὁ φόρος ἐν Ἑπτανήσῳ, εἶναί τι εὐκταῖον καὶ ἐπιθυμεῖ τοῦτο ὅλη ἡ κοινωνία ἐν Ἑπτανήσῳ, ἰδίως δὲ οἱ κάτοικοι τῶν σταφιδοφόρων νήσων Κεφαλληνίας καὶ Ζακύνθου, διότι ἡ παγίωσις τοῦ φόρου μεγάλως θέλει συντελέσει, ὅπως μὴ λαμβάνωσι χώραν ἄτοπα καὶ ζημίαι, αἵτινες εἶναι ἀναπόφευκτοι, ὡς ἐκ τῆς νῦν ὑφισταμένης μεταβλητῆς φορολογίας. Ἀλλὰ τοῦτο πρέπει νὰ γείνῃ διαρκῶς καὶ δι’ εἰδικοῦ νομοσχεδίου, οὐχὶ δὲ διὰ τροπολογίας ἐπὶ ἄλλου νομοσχεδίου καὶ διὰ δύο μόνον ἔτη, ὡς προτείνει ὁ κ. Μπασιᾶς. Τὴν πρόταξιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχεδίου θεωρῶ ἀναγκαίαν, καθόσον ἐπίκειται ἡ συγκομιδὴ, εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ ὁπωσδήποτε κεκανονισμένος ὁ τρόπος τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς ἀξίας τῶν προϊόντων, τῇ βάσει τῆς ὁποίας θὰ ὁρισθῇ τὸ τέλος, καὶ ἐκλείψῃ οὕτω τὸ ἄτοπον τοῦ προσδιορισμοῦ αὐτῆς κατὰ τὴν αὐθαίρετον κρίσιν τοῦ τελώνου.

§5ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἐγὼ προσδιώρισα δύο ἔτη, διότι ἐντὸς αὐτῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐρχομένη εἰς τὰ πράγματα, θὰ δυνηθῇ νὰ παγιώσῃ τὸν φόρον, οὐχὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ἣν ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀφομοιώσεως· διότι ἡμεῖς θέλομεν τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν, μεταξὺ δὲ τῶν ἀφορολογήτων εἶμαι καὶ ἐγὼ, διότι εἶμαι ὁ μικρότερος τῶν σταφιδοπαραγωγῶν.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Φρονῶ ὅτι, ὅταν ἔλθητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πάλιν θὰ ἐξακολουθήσωσι τὰ φορολογικὰ πράγματα τῆς Ἑπτανήσου ὡς ἔχουσι, διότι τὸ πνεῦμα τοῦ τόπου ὑπαγορεύει τοῦτο. Εἶμαι θιασώτης τῆς ἀφομοιώσεως, οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον τὸ Κράτος νὰ ἐπιβάλληται εἰς τὸ τμῆμα ἐκεῖνο τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Περὶ δὲ τοῦ ζητήματος τῆς παγιώσεως τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους ἐπίσης ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ τὴν διὰ τῆς παγίας φορολογίας ἀντικατάστασιν τῆς κατ’ ἐκτίμησιν. Αἱ ἐπιτροπαὶ, ἃς συνεβουλεύθημεν ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, κατ’ ἀρχὴν ἦσαν ὑπὲρ τοῦ παγίου τέλους, ἀλλὰ δὲν ἀποδέχονται τὴν φυσικὴν τῆς ἀρχῆς συνέπειαν, ἤτοι τιμὴν παγίαν ἐπὶ τῷ μέσῳ ὅρῳ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν τελευταίων ἐτῶν· τῆς ἐπὶ τοιούτῳ ὅρῳ παγιώσεως τοῦ φόρου προτιμῶσιν αἱ ἐπιτροπαὶ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ὑπαρχούσης καταστάσεως· τούτου ἕνεκα τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον δὲν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ παγίου φόρου, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ συστήματος τοῦ κρατήσαντος κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς προστασίας. Περὶ τῆς προτάξεως τοῦ νομοσχεδίου εἴμεθα σύμφωνοι.

§7ΜΠΑΣΙΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος δὲν ἐπιθυμεῖ τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν· τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ὡς γνωρίζετε, εἰς ὅλας τὰς πόλεις οἱ προεξέχοντες, οἱ δικηγόροι, οἱ ἰατροὶ, οἱ ἐπιτηδευματίαι σχηματίζουσι τὴν κοινὴν λεγομένην γνώμην, διότι αὐτοὶ ἔχουν συμφέρον νὰ μὴ πληρόνουν τίποτε· ἀλλ’ ὅταν ἡ κοινὴ γνώμη διαφωτισθῇ καλῶς, ἡ ἀφομοίωσις θὰ ἦναι ἀσπαστή. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν οὔτε μελίσσια, οὔτε περιβόλια· οὐχ ἧττον δυνάμεθα νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν ἀφομοίωσιν εἰς τὰ ἐπιτηδεύματα, εἰς τὰς οἰκοδομὰς, καὶ τότε ἀναλόγως θὰ ἐλαττώσωμεν τὸν φόρον τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ταῦτα πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἂν θέλῃ, καὶ νῦν δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν ἀφομοίωσιν ἐν Ἑπτανήσῳ, φορολογῶν τὰ ἐπιτηδεύματα καὶ τὰς οἰκοδομὰς καὶ ἀφαιρῶν τὸ ποσὸν τοῦτο ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν.

§8ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω λέξεις τινὰς, ἵνα μὴ νομισθῇ, ὅτι ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπιθυμοῦσι τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι πλὴν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ ἄλλων τινῶν σταφιδεμπόρων, οὐδεὶς ἄλλος ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπιθυμεῖ τὴν φορολογικὴν ἀφομοίωσιν. Κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀφομοιώσεως, μάλιστα ἐγὼ ἤμην ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ προὐκάλεσε συνέλευσιν ὅλων τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἑπτανήσου, ὅπως σκεφθῶμεν καὶ ἀποφασίσωμεν περὶ τούτου, ἀλλ’ εἴδομεν, ὅτι ἐν τῷ τόπῳ οὐδεμία ὑπάρχει διάθεσις πρὸς τοῦτο. Τοσοῦτον ἐκεῖ ἀπεχθάνονται τὴν ἐμφάνισιν τοῦ δημοσίου εἰσπράκτορος καὶ τοσοῦτον συνείθησαν εἰς τὸ σύστημα τὸ ὑπάρχον, τὸ ὁποῖον ἔχει μὲν τὰ ἐλαττώματά του, ἀλλ’ ἔχει συνάμα καὶ τοῦτο τὸ μέγα πλεονέκτημα, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαχθὲς καὶ καταθλιπτικόν· ὥστε καταλαμβάνονται ὑπὸ φρίκης ἅμα ἀκούσωσιν, ὅτι πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ τὸ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι ἰσχύον. Διὰ τοῦτο νομίζω ἀναγκαῖον νὰ εἴπω, ὅτι οἱ Ἑπτανήσιοι δὲν ἐπιθυμοῦσι τὴν ἀφομοίωσιν· τὴν ἐπιθυμεῖ ἴσως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, διότι εἶναι σταφιδέμπορος, ἀλλ’ ὁ λαὸς συνείθισε εἰς τὸ ὑπάρχον σύστημα καὶ προτιμᾷ αὐτὸ τοῦ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι.

§9ΜΠΑΣΙΑΣ. Ὅσα εἶπεν ὁ προλαλήσας δὲν εἶναι ἀκριβῆ. Σᾶς ὁμολογῶ—καὶ τὸ λέγω δημοσίᾳ—ὅτι, ὅτε κατῆλθον εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, κατῆλθον μὲ πρόγραμμα ἀφομοιωτικόν, ἡ δὲ ἀπάντησις τῶν ἐκλογέων μου ἦτο, ὅτι μοὶ ἔδωσαν 1800 ψήφους περισσοτέρας ἀπὸ ὅσας ἔλαβεν ὁ κ. Μουσούρης· καὶ εἰς τὰς νέας δὲ ἐκλογὰς θὰ κατέλθω μὲ τὸ πρόγραμμα τῆς ἀφομοιώσεως, καὶ δὲν θὰ ὁμιλήσω περὶ μελισσίων καὶ γρασιδίων, ἀλλὰ περὶ ἐπιβολῆς φόρου εἰς τὰ ἐπιτηδεύματα καὶ τὰς οἰκοδομὰς, καὶ θὰ ἴδωμεν, ποῖος θὰ λάβῃ περισσοτέρας ψήφους, ἐγὼ ἢ ὁ κ. Μουσούρης. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἐγὼ εἶμαι ἐκ γενετῆς καὶ ἐκ παραδόσεως ἀριστοκράτης, ἀλλὰ δὲν παραδέχομαι τὰ φρονήματα τοῦ ἀριστοκράτου. Εἶμαι ἄνθρωπος τοῦ λαοῦ, ὁ δὲ προλαλήσας ἀνῆλθεν εἰς τὸ βουλευτικὸν ἀξίωμα διὰ τῆς δημοκρατίας· μετέφραζε τεμάχια ἰδεῶν Γάλλων δημοκρατῶν, κατόπιν ἐξέδιδεν ἐφημερίδα δημοκρατικὴν, ἀνεξάρτητον, καὶ συνέπραττε μετὰ τοῦ Χοϊδᾶ, ἐσχάτως δὲ εἰς τὰς ἐκλογὰς παρουσιάσθη μὲ πρόγραμμα οἰκονομιῶν καὶ μεταῤῥυθμίσεων οἰκονομικῶν, ἐδῶ δὲ ἐλθὼν, ἐψήφισε φόρους ἐπὶ φόρων καὶ δάνεια ἐπὶ δανείων.

§10ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ἠρχίσαμεν ἐκ τῶν ἀφορώντων τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ τόπου ἡμῶν καὶ κατηντήσαμεν εἰς προσωπικά. Βεβαίως δὲν θὰ καταδεχθῶ νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς κατ’ ἐμοῦ προσωπικὰς ὕβρεις τοῦ προλαλήσαντος. Παρατηρῶ ὅμως εἰς τὸν κύριον αὐτὸν, ὁ ὁποῖος μᾶς εἶπεν, ὅτι κατάγεται ἐξ εὐγενῶν, ὅτι δὲν δικαιοῦται ἴσως νὰ καυχᾶται τόσον πολὺ διὰ τοῦτο, διότι γνωστὴ εἶναι ἡ πηγὴ τῆς κοινωνικῆς θέσεως καὶ περιουσίας αὐτοῦ. Παρατηρῶ προσέτι εἰς αὐτὸν, ὅτι περὶ ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν εἶναι ἥκιστα ἁρμόδιος νὰ κρίνῃ· ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τιμῆς σταφιδοκάρπου ἢ σιτηρῶν, θὰ ἦτο ἁρμοδιώτατος, ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν, εἶναι ἐντελῶς ἀναρμόδιος, διότι ταῦτα κεῖνται ἐκτὸς τοῦ κίκλου του· ἐγὼ βεβαίως ἔχω δημοκρατικὰ φρονήματα, δύναμαι δὲ νὰ καυχηθῶ, ὅτι ὑπῆρξα συνεπέστατος πρὸς ἐμαυτὸν καὶ τὰς ἀρχάς μου, διότι ὑποστηρίξας τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν καὶ τὰ παρ’ αὐτῆς προταθέντα, ὑπεστήριξα τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ συνετέλεσα, ὥστε νὰ ἐπανορθωθῇ ἡ κακὴ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, φρονῶν ἐν πεποιθήσει, ὅτι ἐπηνώρθωσεν αὕτη τὰ οἰκονομικά του, καὶ ἔσωσεν αὐτὸ ἐκ τοῦ βαράθρου, εἰς ὃ ἕνεκα σφαλμάτων τῶν προκατόχων της ἀκατασχέτως ἐφέρετο.

§11ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι δυσάρεστον, διότι τὸ ζήτημα ἔλαβε στενοτέραν σημασίαν ἐν τῷ τέλει τῆς συζητήσεως· ἀλλ’ ὅπως ἐτέθη κατ’ ἀρχὰς, ἦτο ἄξιον νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐνόμιζε συμφέρουσαν εἰς τὸν τόπον τὴν ἀφομοίωσιν. Ἂν πράγματι πρεσβεύῃ τοῦτο, ἔχει καθῆκον νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐφαρμογῆς τῆς γνώμης του ταύτης. Ἡ διαφορὰ τῆς νομοθεσίας, ἡ ὑφισταμένη μεταξὺ τοῦ βασιλείου τῆς Ἑλλάδος καὶ τῆς πρώην πολιτείας τῆς Ἑπτανήσου, εἶναι ἀνωμαλία ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ πρέπει νὰ ἐκλείψῃ. Ἀφοῦ δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τοιαύτην γνώμην, ὀφείλει νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν πραγματοποίησίν της. Ἐὰν δ’ ἐν Ἑπτανήσῳ ὑπάρχωσί τινες μόνον προτιμῶντες τὴν ὑφισταμένην νομοθετικὴν διαφορὰν, ἕνεκα οἱωνδήποτε δευτερευόντων λόγων, τοῦτο εἶναι ζήτημα δευτερεῦον. Ἡ ἀφομοίωσις ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἡ διαφωνία δέ τινων ἐκ τῶν κατοίκων τῆς Ἑπτανήσου δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, προκειμένου περὶ γενικοῦ συμφέροντος.

§12ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ εἴπω δύο λέξεις πρὸς τὸν κ. Μουσούρην. Ὁ κ. συνάδελφος εἶπεν, ὅτι ὑποστηρίζει τὴν Κυβέρνησιν σύμφωνα μὲ τὰς δημοκρατικὰς ἀρχὰς, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔσωσε τὸ Κράτος ἀπὸ τὸ βάραθρον. Ὅταν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις παρέλαβε τὰς ἡνίας τοῦ Κράτους, ὁ συνάδελφος δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι τὸ Κράτος εὑρίσκετο εἰς εὐάρεστον κατάστασιν, διότι τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐκαλύφθη τετράκις, τὸ δὲ ἔθνος τότε ηὔξησε διὰ τῆς προσθήκης τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Θεσσαλίας. Ὑποστηρίζει ὁ κ. συνάδελφος ὡς δημοκρατικὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν· ἀλλ’ ὑπάρχει μοναρχικώτερος ἄλλος τοῦ κ. Τρικούπη, ὅστις τόσον ἀποτόμως συμπεριφέρεται πρὸς τοὺς ἰδίους αὑτοῦ συντρόφους; Χθὲς ἀπέβαλεν ἕνα Ὑπουργὸν, διότι δὲν ἔκυψε τὸν αὐχένα πρὸ ἑνὸς ὑπαλλήλου· καὶ ὁ κ. Θεοτόκης, δὲ ἐὰν δὲν εἶχεν ἐλαστικωτέραν φιλοτιμίαν, θὰ ἔδιδε τὴν παραίτησίν του. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι δουλοπρεπὴς πρὸ τοῦ Βασιλέως, πρὸς πάντας δὲ τοὺς ἄλλους εἶναι ὑπερόπτης. Ταῦτα εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Μουσούρη. Ἤδη ἔχω νὰ ὑποβάλω μίαν ἐπερώτησιν. Συμπολίτης μού τις, Γεώργιος Νικητόπουλος, τηλεγραφεῖ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, παραπονούμενος ὅτι ὁ Δήμαρχος Παμίσου καὶ ὁ Ἔφορος Μεσσήνης, προκειμένου νὰ συντάξωσι τὸν κατάλογον τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν τοῦ δήμου Παμίσου, προέβησαν εἰς τοῦτο μεροληπτικῶς, ἄλλας μὲν οἰκοδομὰς σημειώσαντας μὲ ἐνοίκιον κατώτερον τοῦ πραγματικοῦ, ἄλλας δὲ καὶ ἐντελῶς παραλείψαντες. Ἐξαιτοῦνται δὲ τὴν μεσολάβησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν σύμφωνα μὲ τὸν νόμον, διότι προσφυγόντες εἰς τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς, τὰς ὡρισμένας, ἵνα δικάζωσι τὰς πράξεις τοῦ Ἐφόρου καὶ Δημάρχου, δὲν ἔτυχον ἀκροάσεως. Ὑποβάλλω ἔγραφον τὴν ἐπερώτησίν μου, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας.

§13ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἐψηφίσαμεν, Κύριοι, εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια γεωργοκτηματιῶν. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοθετικοῦ τούτου μέτρου οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη οὔτε περὶ τῆς γεωργικῆς καὶ κτηματικῆς τάξεως ἐν γένει, οὔτε περὶ τῆς τάξεως ἐκείνης τῶν γεωργῶν, οἵτινες, ὡς ἐπίμορτοι καλλιεργηταὶ, εἰσὶν ἐγκατεστημένοι εἰς χωρία ἀνήκοντα εἰς μεγάλους ἰδιοκτήτας. Περὶ τῶν τάξεων τούτων ἀληθῶς γίνεται λόγος μακρὸς ἐν τῇ αἰτιολογικῇ ἐκθέσει τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐν τῷ κειμένῳ αὐτοῦ οὐδὲ ἴχνος προνοίας λαμβάνεται. Ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις ὁμιλεῖ περὶ τῆς θλιβερᾶς καταστάσεως τῶν γεωργῶν καὶ κτηματιῶν, πραγματεύεται περὶ τῆς τάξεως τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν, ἀλλὰ τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον προνοεῖ μόνον περὶ τῆς παροχῆς ἐνυποθήκων δανείων, ἀποκλειστικῶς προωρισμένων πρὸς ἀπότισιν ὀφειλῆς, προερχομένης ἐκ τιμήματος γαιῶν, φυτειῶν, οἰκοδομῶν, ὁλοκλήρου χωρίου ἠγορασμένου ὑπὸ τῶν δανειζομένων. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου θὰ πεισθῆτε περὶ τῆς περιωρισμένης αὐτοῦ προνοίας, ἐκτεινομένης, ἐπαναλαμβάνω, μόνον ὑπὲρ γεωργῶν ἐξαγορασάντων ἤδη τὰ χωρία των παρὰ τῶν πρώην χωροδεσποτῶν. Κατὰ πόσον καὶ ἡ ὑπὲρ αὐτῶν ληφθεῖσα πρόνοια αὐτὴ εἶναι πραγματικὴ ἢ εἰκονική, δὲν σκοπῶ ἐνταῦθα διὰ μακρῶν ν’ ἀσχοληθῶ, οὐδὲ νὰ ἐξετάσω ἐὰν εἰλικρινὲς ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν τοιούτων χωρικῶν ἢ ἐκλογικοὶ ὑπολογισμοὶ ὑπηγόρευσαν τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον. Πολλὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ κατ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐθεώρησε προσῆκον ν’ ἀποσιωπήσῃ, ἵνα μὴ συκοφαντηθῇ ὡς ἀντιπράττουσα εἰς τὰς δῆθεν εὐεργετικὰς προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὁμολογουμένως, Κύριοι, διὰ τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου οὐδεμία πραγματικὴ πρόνοια ἐλήφθη, ἀφοῦ καὶ ἡ χορηγία τῶν ἐνυποθήκων δανείων καὶ ἡ ἐγγύησις τοῦ Κράτους καὶ ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου καταλείπονται εἰς μόνην τὴν ἀγαθὴν τῶν εὐεργετῶν προαίρεσιν. Τίς δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι αἱ Προνομιοῦχοι Τράπεζαι, πλὴν τῶν πολυειδῶν αὐτῶν ἐργασιῶν, ὑπὲρ ὧν τοσαῦτα διαθέτουσι κεφάλαια, πολλῷ μείζονας ἀποφέροντα αὐτοῖς ὠφελείας, θὰ θέλωσιν ἢ θὰ δύνανται νὰ χορηγῶσι τὰ δάνεια; Τίς ἐγγυᾶται, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς ὃν δὲν ἐπιβάλλεται ὑπὸ τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐπιτρέπεται νὰ προσφέρῃ πρὸς τὰς Τραπέζας τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους, ὅτι θὰ προσφέρῃ αὐτὴν ἑκάστοτε, τιθέμενος ὑπεράνω παντὸς κομματικοῦ πειρασμοῦ, ῥυθμίζοντος τὰς σκέψεις καὶ τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ; Τίς ἐξ ὑμῶν θὰ πιστεύσῃ σπουδαίως, ὅτι αἱ Τράπεζαι, συνομολογοῦσαι πρὸς ἴδιον λογαριασμὸν δάνεια πρὸς 5% καὶ δαπανῶσαι ἐν ἴσως ἔτι τοῖς ἑκατὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τούτων, θὰ χρησιμοποιήσωσι ταῦτα ἀφιλοκερδῶς ὑπὲρ ἄλλων ἐπὶ τῷ αὐτῷ περίπου τόκῳ, ἀφοῦ οὐδεμία πρὸς τοῦτο ἐπιβάλλεται αὐτοῖς διὰ τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου ὑποχρέωσις; Ἂς ἀναγνώσωμεν παρακαλῶ, Κύριοι, τὰ ἄρθρα τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου, ἵνα συλάβωμεν τὸ ἐσωτερικὸν νόημα τῶν διατάξεων αὐτοῦ (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 1. Ἐπιτρέπεται εἰς τὰς ἐν Ἑλλάδι προνομιούχους Τραπέζας ἡ χορηγία ἐνυποθήκων δανείων κλπ. ὅταν τὰ δάνεια ἀφορῶσιν εἰς ἀπότισιν ὀφειλῆς ὁλοκλήρου χωρίου ἠγορασμένου ὑπὸ τῶν δανειζομένων γεωργοκτηματιῶν. «Ἄρθρον 2. Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσφέρῃ εἰς τὰς Τραπέζας τὴν ἐγγύησιν τοῦ Κράτους εἰς τὰ δάνεια ταῦτα κλπ. «Ἄρθρον 6. Μετὰ παρέλευσιν 3 μηνῶν ἀπὸ τῆς ὡρισμένης πρὸς πληρωμὴν τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλυσίου ἡμέρας ἐξαναγκάζονται οἱ ὀφειλέται πρὸς πληρωμὴν αὐτῶν κατὰ τὰς περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων διατάξεις. «Ἄρθρον 7. Ἐν περιπτώσει καθυστερήσεως τοῦ τόκου καὶ χρεωλυσίου δύο ἐτῶν, δύναται ἡ Τράπεζα νὰ προέλθῃ εἰς ἐκποίησιν δι’ ἀναγκαστικοῦ πλειστηριασμοῦ, διεξαγομένου κατὰ τὰς περὶ Τραπέζης διατάξεις. Ἂν ἐκ τοῦ ἐκπλειστηριάσματος προκύψῃ ζημία, διὰ τὸ ὑπόλοιπον οἱ ὀφειλέται γεωργοκτηματίαι θεωροῦνται ὡς ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου, ὑποβαλλόμενοι εἰς τὰς κατὰ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου διατάξεις. «Ἄρθρον 9. Διὰ Β. διατάγματος ὁρίζονται τὰ κτήματα ἢ χωρία, ὑπὲρ ὧν δύναται νὰ προσενεχθῇ ἡ ἐγγύησις τοῦ Κράτους διὰ τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 δάνεια.» Ἰδοὺ, Κύριοι, αἱ πραγματικαὶ καὶ ἀγαθαὶ διατάξεις τοῦ ψηφισθέντος εὐεργετικοῦ νομοσχεδίου! Τὸ πᾶν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν προαίρεσιν τῆς Τραπέζης ἢ τοῦ Δημοσίου. Ἀλλοίμονον εἰς τοὺς Ἠπειρώτας, — διότι περὶ αὐτῶν μᾶλλον πρόκειται — ἂν πιστεύσουν, ὅτι πραγματικῶς θὰ λάβουν τοιαῦτα δάνεια, τρὶς δὲ ἀλλοίμονον εἰς αὐτοὺς ἂν τὰ λάβουν, ἀφοῦ μέλλουσι νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου! καὶ γνωρίζομεν πῶς ἐννοεῖ τὸ Δημόσιον νὰ εἰσπράττῃ τὸ χρῆμά του. Τοιαύτας, Κύριοι, μοὶ γεννᾷ ὑπονοίας τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον· νῦν ὅμως δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ, περὶ τῆς εὐεργετικότητος τοῦ ὁποίου θὰ ἀποφανθῇ ὁ μετ’ ὀλίγον χρόνος. Ἀλλὰ τὸ ἐψηφισμένον τοῦτο νομοσχέδιον, ἐπαναλαμβάνω, δὲν προνοεῖ, εἰμὴ μόνον περὶ ὡρισμένης καταστάσεως, ἐν ᾗ εὑρίσκονται χωρία τινὰ ἐν Ἄρτῃ, ἐλάχιστα δὲ ἐν Θεσσαλίᾳ. Τὸ μέγιστον ἐν τούτοις μέρος τῶν γεωργῶν τῆς Θεσσαλίας δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐξαγοράσωσι τὰ χωρία των καὶ τοὺς ἀγρούς των, ἀλλὰ διατελοῦσιν ἐν τῇ διαίτῃ τῆς ἐπιμόρτου καλλιεργείας· περὶ τῆς τάξεως δὲ ταύτης ἔκρινα προσῆκον νὰ προνοήσωμεν, ἀφοῦ τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον ἐν τῇ αἰτιολογικῇ μὲν ἐκθέσει του θρηνεῖ τὴν κατάστασίν των, ἐν ταῖς διατάξεσι δ’ αὐτοῦ ἀπέφυγε παντάπασι νὰ προνοήσῃ. Τὰς περὶ τούτων σκέψεις μου παρακαλῶ, Κύριοι, εὐμενῶς νὰ ἀκροασθῆτε, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἂν δὲν ληφθῇ ῥιζικὸν μέτρον περὶ τῆς καταστάσεως ταύτης τῶν γεωργῶν, ἥτις ἐνιαχοῦ μὲν ἀπαντᾶται καὶ εἰς τὸ λοιπὸν Κράτος, ἀλλ’ ἥτις ἀποτελεῖ τὸν κανόνα ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐλπίσωμεν πρόοδον γεωργικὴν, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐλπίσωμεν πρόοδον ἠθικὴν ἢ πνευματικὴν τῶν μερῶν ἐκείνων. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος χρόνου, οὐδ’ ἴσως προσήκει εἰς τὸ βῆμα τοῦτο ἡ μελέτη τοῦ συστήματος τῆς ἐπιμόρτου καλλιεργείας καὶ τῶν μεγάλων ἢ μικρῶν ἰδιοκτησιῶν ὑπὸ θεωρητικὴν ἔποψιν. Περὶ τοῦ συστήματος τούτου ἐγράφησαν ὀγκωδέστατοι τόμοι, πλημμυροῦσι δὲ αἱ βιβλιοθῆκαι συγγραφῶν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἤθελον δὲ ἐκτείνει ἐπὶ μακρὸν τὸν λόγον, ἐὰν εἰσηρχόμην εἰς τοιαύτας μελέτας, ὡς καὶ εἰς τὴν ἔρευναν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τῆς ἐπιμόρτου καλλιεργείας ἐν διαφόροις Κράτεσι τῆς Εὐρώπης, ἐν οἷς ὑπὸ διαφόρους ὅρους τοῦτο ἐφαρμόζεται. Περὶ τῶν ἐπόψεων τούτων θὰ ἀσχοληθῶ εὐρύτατα, ὅταν ἐπιστῆ ἡ στιγμὴ τῆς συζητήσεως· νῦν θὰ περιορισθῶ εἰς ὅσα μόνον νομίζω ἱκανὰ νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου μου. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, Κύριοι, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ γεωργικὴ ἐν Θεσσαλίᾳ εἶναι ἀξιοθρήνητος, ἕνα δὲ τῶν λόγων, καὶ τὸν πρώτιστον μάλιστα, ταύτης θεωρῶ τὸ ἐπιμορτικὸν σύστημα. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου καταντᾷ κἀνεὶς νὰ μὴ ἦναι ἰδιοκτήτης κατ’ οὐσίαν. Ἀφ’ ἑνὸς ὁ μέγας γαιοκτήμων ἢ χοροδεσπότης ἀρκεῖται εἰς τὴν εἴσπραξιν τοῦ γεωμόρου χωρὶς νὰ συνδέηται στενῶς μετὰ τοῦ κτήματος, χωρὶς νὰ δύναται νὰ ἐπιβλέπῃ αὐτὸ ἐκ τοῦ ἐγγὺς, χωρὶς νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν ἢ τὴν ὄρεξιν νὰ ἀφοσιῶται μετὰ στοργῆς εἰς τὴν ἐπιμέλειαν καὶ ἀνάπτυξιν τῆς εὐεξίας καὶ παραγωγικότητος αὐτοῦ, ἀφ’ ἑτέρου ὁ ἐπίμορτος καλλιεργητὴς ἢ κολλῆγος, αἰσθανόμενος ὅτι οὐδὲν δικαίωμα διαρκὲς ἔχει, ὅτι τὴν ἐπαύριον δύναται ν’ ἀποδιωχθῇ ἐκ τοῦ κτήματος τούτου, οὐδένα φυσικὰ αἰσθάνεται ζῆλον, οὐδεμίαν ἀφοσίωσιν, ἣν γεννᾷ τὸ αἴσθημα τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας καὶ ἡ ἀπόλαυσις τοῦ ἐκ τῆς ἐργασίας κέρδους. Τὸ ἓν τρίτον τοῦ προϊόντος λαμβάνει ὁ κύριος, τὰ δὲ ⅔ ὁ καλλιεργητής, ὃν ὅμως βαρύνουν πάντα τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, καὶ ὁ σπόρος καὶ τὰ γεωργικὰ ἐργαλεῖα καὶ αὐτὸς ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν.

§14ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§15ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως κατὰ θεωρίαν δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ἀλλ’ ἐν τῇ πράξει οὕτω συμβαίνει. Γνωρίζω ὅτι τὸ ½ τοῦ φόρου βαρύνει τὸν κύριον, ἀλλὰ τὸ ὅλον τοῦ φόρου εἰσπράττεται παρὰ τοῦ καλλιεργητοῦ, ἐπιφυλαττομένου νὰ ζητήσῃ αὐτὸν παρὰ τῶν κυρίων, ἀλλὰ πολλοὶ τούτων δὲν ἐκπληροῦσι τὴν ὑποχρέωσίν των ταύτην, ὁ δὲ καλλιεργητὴς δὲν ἔχει τὴν δύναμιν νὰ τὴν ἐκβιάσῃ. Παραλείπω νὰ προσθέσω τὰς καταχρήσεις καὶ τὰς πιέσεις, τὰς ἐξασκουμένας ὑπὸ τῶν ἐπιστατῶν καὶ αἵτινες καθιστῶσι τὸ σύστημα τοῦτο ἐπαχθέστερον. Ἀντὶ δὲ, κύριε συνάδελφε, νὰ ἀμφισβητῆτε τὴν πασίδηλον ἀλήθειαν τῶν λεγομένων μου, ἤθελεν εἶσθαι προτιμότερον νὰ μὲ συντρέξητε εἰς ἔργον, εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ὁποίου ἰδιαίτερον καὶ ὑμεῖς καὶ οἱ ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφοί μας ἔχετε καθῆκον. Ἰδοὺ στάδιον ἄξιον τῆς ἀποστολῆς σας καὶ τῆς μερίμνης, ἣν ὀφείλετε πρὸς τοὺς συμπολίτας σας. Δὲν εἶναι ζήτημα κομματικὸν, ζήτημα ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς πτέρυγος, εἶναι θέμα ἐξόχως κοινωνικὸν, ἠδυνάμην νὰ εἴπω ἐθνικόν.

§16ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ......

§17ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἐπανέλθω. Τὸ κυριώτερον ἐλάττωμα τοῦ συστήματος τούτου εἶναι, ὅτι ὁ καλλιεργητὴς οὐδὲν ἀσφαλὲς καὶ σταθερὸν δικαίωμα ἔχει, εἰς ἑκάστην δὲ στιγμὴν τρέχει τὸν κίνδυνον νὰ ἀποδιωχθῇ τοῦ κτήματός του δι’ ἑνὸς νεύματος τοῦ χωροδεσπότου. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν, Κύριοι, νὰ ἀναπτυχθῇ ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἡ γεωργία; Καὶ δι’ αὐτὸ παρατηρεῖται τὸ θλιβερὸν διὰ τὸν τόπον μας φαινόμενον, ὅτι, ἐνῷ ἔχομεν γονιμωτάτας καὶ ἀπεράντους γαίας, ἀναγκαζόμεθα νὰ προμηθευώμεθα ξενικὸν σῖτον, ἐξάγοντες περὶ τὰ 30,000,000 δρ. Ἡ Θεσσαλικὴ γῆ ἠδύνατο νὰ παράγῃ τὴν ποσότητα τοῦ ἀναγκαιοῦντος διὰ τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν σίτου, ἀλλ’ ὡς ἐκ τοῦ συστήματος τούτου εἶναι ἀδύνατον ἡ ἐν Θεσσαλίᾳ παραγωγὴ νὰ ἦναι ἀξία τῆς φυσικῆς αὐτῆς γονιμότητος καὶ ἀρετῆς. Ἀλλ’ οὐ μόνον ἡ γεωργία εἰς τοιαύτην κατάστασιν εὑρίσκεται εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἀλλὰ καὶ ἡ κτηνοτροφία εἰς ἔτι χείρονα, μὴ δυναμένη παντάπασι νὰ ἀναπτυχθῇ ὑπὸ τὸ ἀπαίσιον τοῦτο σύστημα καὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς λειτουργίας αὐτοῦ. Φυτείας καὶ δάση οὐδαμοῦ σχεδὸν τῆς Θεσσαλίας παρατηρεῖ τις, οἱ δὲ περιοδεύσαντες αὐτὴν ἀποκομίζουσι θλιβερὰς ἐντυπώσεις ἐκ τῆς φαλακρότητος τῶν ἀπεράντων πεδιάδων τῆς Θεσσαλίας, ἣν ὡς ἔρημον σαχάραν παριστῶσι. Τίς νὰ φυτεύσῃ δένδρα καὶ νὰ ἀναπτύξῃ φυτείας; Ὁ γαιοκτήμων προσέχει μόνον εἰς τὴν παραγωγὴν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ἵνα ἀπολαύσῃ ἀφθονωτέρου γεωμόρου, οἱ δὲ καλλιεργηταὶ νὰ κερδήσωσι τὸν ἄρτον των, μὴ ἀσχολούμενοι περὶ τῆς ἐπαύριον, ἥτις δὲν εἶναι δι’ αὐτοὺς ἀσφαλής. Τοσαύτη δὲ εἶναι ἡ ἔλλειψις δασῶν, ὥστε οἱ Θεσσαλοὶ καὶ τῶν πρὸς θέρμανσιν ξύλων στεροῦνται, ἀναγκαζόμενοι νὰ θερμαίνωνται καίοντες κόπρον ζώων.

§18ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ εἰς τὴν Ἀργολίδα εἰς μίαν πεδιάδα ὁλόκληρον μὲ κόπρον θερμαίνονται, καὶ ἐν τούτοις εἶναι ἡ λαμπροτέρα πεδιὰς τῆς Πελοποννήσου.

§19ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ἔλλειψιν καυσίμου ξυλείας, ὡς ἐν Θεσσαλίᾳ, μεταχειρίζονται τὴν κόπρον;

§20ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤκουσα μέχρι τοῦδε αὐτὸ, τὸ ὁποῖον βεβαιοῖ ὁ κ. Ὑπουργός.

§21ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν παραδέχομαι ἀπολύτως ὡς ἀληθὲς τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§22ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπέναντι τῆς διαψεύσεως τοῦ πρεσβυτέρου συναδέλφου μας, τοῦ ἐντίμου κ. Σωτηροπούλου, καὶ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἀργολίδος κ. Πετρίδου, δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω τι πρὸς ἀναίρεσιν τῶν λόγων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐκ κοινοβουλευτικοῦ ἤθους εὐλαβούμενος τὰς ἐπισήμους διαβεβαιώσεις τῶν κκ. Ὑπουργῶν.

§23ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβές.

§24ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκόμη καλλίτερα. Εἶναι ἀδύνατον, Κύριοι, νὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις τῆς Θεσσαλίας ἄνευ τροποποιήσεως τῶν μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν σχέσεων. Αὐτὴ ἡ πεποίθησις μοὶ ὑπηγόρευσε τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, ὅπερ ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι τολμηρὸν, ὅτι εἶναι ῥιζικόν. Μία καθολικὴ ἀρχὴ, γενναία καὶ πρέπουσα εἰς ἐλεύθερον Κράτος, ἀποτελεῖ τὴν βάσιν αὐτοῦ, καὶ ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι ἡ χειραφέτησις τῶν γεωργῶν τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἄρτης ἀπὸ τῆς ἀληθοῦς δουλείας, ἧς τὸν ζυγὸν δὲν ἴσχυσεν ἄχρι τοῦδε νὰ ἀνατρέψῃ οὔτε ἡ εἰς τὴν ἐλευθέραν μητέρα ἀπόδοσις αὐτῶν, οὔτε ἡ ἀφομοίωσίς των πρὸς τοὺς νόμους τῆς ἐλευθέρας Ἑλληνικῆς πολιτείας. Θὰ ἔλθῃ ἴσως ἡ ὥρα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ μάθητε, κύριοι Βουλευταί, τὴν φρικώδη ἱστορίαν τῆς δουλείας ταύτης, ἥτις ὁλόκληρον λαὸν, φιλόπονον καὶ ἀκαταπόνητον ἐν τῇ ἐργασίᾳ, ἀπεγύμνωσε διὰ μιᾶς ἁπάσης τῆς κτηματικῆς του περιουσίας—ἡ ἁρπαγὴ ἀγρίου τυράννου, ἀδελφώσαντος τὴν πονηρίαν πρὸς τὴν βίαν. Κληρονομία τοιούτου ἀπαισίου παρελθόντος εὑρίσκει ἔτι δυστυχῶς προστασίαν ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῶν νόμων τοῦ ἐλευθέρου Ἑλληνικοῦ βασιλείου. Ὁ γεωργὸς τῆς Θεσσαλίας δὲν ἔχει καλύβην, δὲν ἔχει ναὸν, δὲν ἔχει γῆν νὰ ταφῇ. Ἕν νεῦμα τοῦ μεγάλου γαιοκτήμονος, εἰς ὃν ἀνήκει καὶ ἡ καλύβη καὶ ἡ Ἐκκλησία καὶ τὸ νεκροταφεῖον, ἀρκεῖ νὰ τοῦ στερήσῃ ὅλα, καὶ τοῦ νεύματος τούτου πρόθυμος ἐκτελεστὴς εἶναι ὁ νόμος, ὁ προστατεύων τὴν ἰδιοκτησίαν.

§25ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Λοιπὸν νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰς ἰδιοκτησίας;

§26ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο, οὐδὲ δύναμαι ποτὲ νὰ ὑποστηρίξω τοιαύτην ἀρχήν. Σέβομαι ὑπὲρ πάντα ἄλλον τὸ δικαίωμα τῶν ἰδιοκτησιῶν, ἂν καὶ αἱ περὶ ὧν πρόκειται ἠδύναντο νὰ ἐγείρωσι δισταγμὸν περὶ τῆς νομιμότητος τῆς καταγωγῆς των. Ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἀνακινήσω τοιαῦτα ζητήματα. Ἐν τούτοις τὸ Σύνταγμα ἀναγνωρίζει περιστάσεις τινὰς, καθ’ ἃς τὸ ἀπόλυτον τοῦτο δικαίωμα κάμπτεται, ὑποβαλλόμενον εἰς περιορισμοὺς, οὓς ἐπιβάλλει ἀνώτερον κοινωνικὸν καὶ ἐθνικὸν συμφέρον. Ὑπάρχουν δημόσιαι ἀνάγκαι, ἐπιτάσσουσαι ἐνίοτε τὴν ἀπὸ τῶν ἀπολύτων ἀρχῶν παρέκκλισιν, ἱκανοποιουμένων πάντων τῶν δικαιωμάτων. Ὅταν χάριν μιᾶς ὁδοῦ ἢ μιᾶς πλατείας ἀναγκάζηται ὁ ἰδιοκτήτης, δικαίως ἀποζημιούμενος, νὰ στερηθῇ τῆς ἰδιοκτησίας του, δὲν νομίζετε ὅτι κατὰ μείζονα λόγον τοιαύτη ἀνάγκη παρίσταται, ὅταν πρόκηται ὁλόκληρος λαὸς νὰ ἀπαλλαχθῇ τοῦ βαρυτέρου τῶν ζυγῶν; Ἀποτελεῖ τῳόντι ἀληθὲς διὰ τὴν ἐλευθέραν ἡμῶν πολιτείαν στίγμα ἡ κατάστασις τοῦ λαοῦ τούτου, τὴν χειραφέτησιν τοῦ ὁποίου διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητῶ. Δὲν παραγνωρίζω τὴν σοβαρότητα τοῦ ἀκανθώδους τούτου ζητήματος, οὐδὲ ἀξιῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον μου παρέχει τὴν τελειοτέραν αὐτοῦ λύσιν. Εἰς ἐμὲ ἀρκεῖ, ἐὰν δώσω ἀφετηρίαν εἰς σύντονον μελέτην καὶ γενναίαν ἀπόφασιν ἐπὶ θέματος ὀφείλοντος νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ συμπάσης τῆς Βουλῆς. Ἂς προσαγάγωσιν οἱ δυνάμενοι τελειότερον μέτρον, δὲν ἔχω τὴν φιλοδοξίαν νὰ ἐπικρατήσῃ τὸ παρ’ ἐμοῦ προτεινόμενον. Ἐπικαλοῦμαι τὴν συνδρομὴν τῶν ἁρμοδιωτέρων καὶ ἰδίως τῶν ἐντίμων συναδέλφων ἐκ Θεσσαλίας, ἰδιαίτερον πρὸς τοῦτο καθῆκον ἐχόντων. Ἂν ὁμιλῶ πλειότερον περὶ Θεσσαλίας, τοῦτο τὸ κάμνω διότι ἐκεῖ ἐν εὐρύτητι ἐφαρμόζεται τὸ σύστημα τοῦτο· ἀλλὰ ὅσα λέγω ἐφαρμόζονται ὡσαύτως καὶ περὶ τῆς ἐλευθέρας Ἠπείρου καὶ περὶ τῶν ἄλλων μερῶν τοῦ βασιλείου, ὅπου ἀπαντᾶται τὸ εἶδος τοῦτο τῶν σχέσεων τῶν καλλιεργητῶν πρὸς τοὺς γαιοκτήμονας, ἀποτελοῦν ἀληθῆ δουλοπαροικίαν, ἀναξίαν τοῦ αἰῶνος, ἐν ᾧ ζῶμεν, καὶ τοῦ πολιτισμοῦ, ἐφ’ ᾧ καυχώμεθα. Σεβασθῶμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας τῶν μεγάλων γαιοκτημόνων, διὰ δικαίας ἐκτιμήσεως ἐξαγοράζοντες τὰ κτήματα αὐτῶν, ἀλλ’ ἀποδῶμεν τὴν ἐλευθερίαν εἰς τοὺς γεωργούς, τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὴν γῆν. Ἡ τοιαύτη πρωτοβουλία οἱασδήποτε Κυβερνήσεως ἤθελε περιάψει εἰς αὐτὴν ἀκήρατον δόξαν, ἤθελε συνδέσει τὸ ὄνομά της μετὰ τῆς εὐγνωμοσύνης τῶν δουλευόντων λαῶν καὶ ἤθελεν ἀποτελέσει γιγαντιαῖον βῆμα ἐν τῇ προόδῳ τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, ἐν τῇ προόδῳ τῆς ἠθικῆς, πνευματικῆς καὶ πολιτικῆς ἀναπτύξεως μυριάδων συμπολιτῶν μας, στεναζόντων ἐν ἐλευθέρῳ ἔθνει ὑπὸ τὸν βαρύτερον τῶν ζυγῶν. (Εὖγε! εὖγε!) Ὑπὸ τοιούτων ἰδεῶν ἐμφορούμενος, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἑξῆς νομοσχέδιον, παρακαλῶν νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§27ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ.

§28ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωρῶ περιττὸν νὰ τὸ ἀναγνώσω, ἀφοῦ θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, τὸ θεωρῶ δὲ, ὡς ἐκ τοῦ ἀντικειμένου, ἄξιον ἐμβριθοῦς μελέτης μᾶλλον ἢ ἁπλῆς ἀναγνώσεως.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 151).

§30ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐξ Αἰγίου ἀνηγγέλθη, ὅτι κύων λυσσῶν ἔδηξε τρεῖς παῖδας, καὶ ὅτι γίνεται προσπάθεια δι’ ἰδιωτικῶν συνδρομῶν νὰ σταλῶσιν εἰς Παρισίους πρὸς θεραπείαν. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν ἔλαβε γνῶσιν τοῦ γεγονότος καὶ τὴν δέουσαν πρόνοιαν, διότι φοβοῦμαι, ὅτι ἡ ἰδιωτικὴ ἐνέργεια δὲν θὰ ἦναι ἀρκετή· θὰ τὸν παρακαλέσω δὲ νὰ λάβῃ τὴν δέουσαν πρόνοιαν, διότι τὸ Κράτος ὀφείλει νὰ συντρέχῃ εἰς τοιαύτας περιστάσεις.

§31ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Σήμερον μόνον ἀνηγγέλθη ἐξ Αἰγίου, ὅτι ἐγένετο προσπάθεια συλλογῆς τῶν χρημάτων τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς ἀποστολὴν τῶν δηχθέντων εἰς Παρισίους, ὅτι ὅμως ἡ συνδρομὴ ἡ συλλεχθεῖσα μόλις ἀνέβη εἰς 800 δραχμάς, ποσὸν μὴ ἐπαρκὲς, καὶ ἐζητήθη ἡ συνδρομὴ τῆς Κυβερνήσεως. Καίτοι βεβαίως οἱ δῆμοι εἶναι οἱ ἁρμόδιοι νὰ μεριμνῶσιν ἀμέσως περὶ τῶν τοιούτων ἀτυχημάτων, οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ ὑπῆρξεν ἀδυναμία εὑρέσεως χρημάτων, ἡ δὲ ἀποστολὴ ἐπείγει, ἐτηλεγράφησα εἰς Αἴγιον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν διαφορὰν τῆς δαπάνης τῆς ἀποστολῆς αὐτῶν εἰς Παρισίους, καὶ παρήγγειλα νὰ χορηγηθῶσι τὰ ἀπαιτούμενα, ὅπως ἔλθωσιν ἐνταῦθα καὶ ἀποσταλῶσιν εἰς Παρισίους.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρὸ ὀλίγου ἔλαβον ἐπιστολὴν ἐκ Πατρῶν, προερχομένην ἐξ ἑνὸς τῶν γνωστοτέρων καὶ εὐπορωτέρων ἐργοστασιαρχῶν τῆς πόλεως ἐκείνης, τοῦ κ. Καρέλη, ὅστις τυγχάνει νὰ ἦναι συμπατριώτης μου, ἐξ Ἠπείρου, παραπονουμένου, ὅτι ἡ οἰκογένεια Σπυράκη, ἀποστράτου συνταγματάρχου, ἀπαιτοῦσα παρ’ αὐτοῦ δισχιλίας δραχμὰς, λόγῳ ἀποζημιώσεως τῶν ἐπίπλων της, ἅτινα ἐβλάβησαν κατὰ τὴν ἐν τῷ ἐργοστασίῳ του γενομένην πρό τινος πυρκαϊὰν, πιέζει αὐτὸν πρὸς τοῦτο, καὶ ὅτι πρό τινων ἡμερῶν ἐπολιορκήθη ἡ οἰκογένειά του ὑπὸ ἀποσπάσματος στρατιωτῶν καὶ χωροφυλάκων, ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ ὁποίου ἦτο ὁ ὑπασπιστὴς τοῦ αὐτόθι τάγματος καὶ υἱὸς τοῦ Σπυράκη. Καταθέτω τὴν ἐπιστολὴν ταύτην, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸν Στρατιωτικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν ἔχῃ γνῶσιν τῶν ἐκεῖ συμβαινόντων.

§33ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι· ἀλλὰ βλέπετε, ὅτι ὁ ἴδιος λέγει, ὅτι ἡ ἀρχὴ ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν της.

§34ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Αὐτὸς εἶναι ἐδῶ.

§35ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐνδεχόμενον νὰ ἦναι καὶ ἐδῶ· τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι αὐτὸς γράφει, ὅτι συνέβησαν ταῦτα.

§36ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Τὸ πρωΐ ἦτο παρ’ ἐμοί.

§37ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα, πρὸς τιμωρίαν τῶν παρεκτραπέντων καὶ πρόληψιν ἐν τῷ μέλλοντι τοιούτων ἀτοπημάτων.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπεβλήθησαν χθὲς διάφοροι ἐρωτήσεις παρὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ τῆς Στυμφαλίας. Τὰς πληροφορίας ταύτας ὁ ποιησάμενος τὰς μελέτας κ. Κελενὲκ κατέστρωσε πάσας ἐν σημειώματι, ὅπερ παρέδωκεν εἰς τὸ Προεδρεῖον πρὸς ἄμεσον ἀποστολὴν εἰς τὸ τὸ τυπογραψεῖον, ἵνα γένηται ἡ ἀνακοίνωσις διὰ τῆς διανομῆς τοῦ ἐντύπου. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ἐρωτήσεις δεόμεναι ἀπαντήσεως. Ἐγένετο ἐρώτησις περὶ τῆς ἀναλύσεως τοῦ ὕδατος τῶν ἀρτεσιανῶν φρεάτων Πειραιῶς καὶ Φαλήρου. Περὶ τούτων ὑπάρχει ἔκθεσις τοῦ καθηγητοῦ κ. Χρηστομάνου, ὑποσχεθέντος ὅτι θὰ μοὶ ἀνακοινώσῃ αὔριον τὰ κατ’ αὐτήν. Τἀνακοινωθησόμενα θέλω ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν· τ’ ἄλλα δὲ σχετικὰ πρὸς τὴν ἐρώτησιν ταύτην ὑπεβλήθησαν ἤδη. Ἐγένετο ἐρώτησις παρ’ ἑτέρου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, τοῦ κ. Γεωργαντᾶ, ζητήσαντος ὅπως κατατεθῶσιν αἱ μελέται περὶ τοῦ ὑδραγωγείου Πάρνηθος. Αἱ μελέται ἐγένοντο ὑπὸ τοῦ κ. Σούλη, ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, ἡ ἔκθεσις δὲ αὐτοῦ εἶναι κατακεχωρημένη ἐν τῆ ἐφημερίδι τῆς Δημοτικῆς ἀρχῆς. Ὡς γινώσκετε, ἡ Δημοτικὴ ἀρχὴ ἐν τῇ ὑποθέσει τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας ἔσχε πρωτοβουλίαν, ὡς εἴπερ τις καὶ ἄλλος....

§39ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τῆς Στυμφαλίας;

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ τῆς Στυμφαλίας, ὡς προκύπτει ἐκ τῆς ἐκθέσεως. Καὶ τὴν πρωτοβουλίαν εἶχε, καὶ συνέπραξε κατόπιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐν ἁπάσῃ τῇ προπαρασκευαστικῇ ἐργασίᾳ· ἐν ἄλλοις ἐμελέτησεν ἡ Δημοτικὴ ἀρχὴ διὰ μηχανικοῦ, ὅν ἐν τῇ ἰδίᾳ αὑτῆς ὑπηρεσίᾳ προσέλαβε, τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοσίων ἔργων κ. Σούλη, τὰ τῶν ὑδάτων τῆς Πάρνηθος, ἐν τῇ ἐκθέσει δὲ τοῦ κ. Σούλη, τῇ γενικωτέρα, περιλαμβάνεται ἰδιαίτερον κεφάλαιον, λίαν ἐκτεταμένον περὶ τῶν ὑδάτων τῆς Πάρνηθος. Ἐπειδὴ ταῦτα εἶναι δεδημοσιευμένα, εἶναι δὲ καὶ ἡ ἔκθεσις μακρὰ, νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ ὑποβάλω τὰ ἔντυπα ταῦτα.

§41ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκοῦν αὐτὰ δι’ ὅλους;

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἀποδειχθῶσιν ἀνεπαρκῆ, γίνεται ἀνατύπωσις.

§43ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Γνωρίζετε ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάλυσίς τις τῶν διαφόρων ποιοτήτων τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας;

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον ὅτι ὑπάρχουσιν ἐρωτήσεις, ἀφορῶσαι καὶ εἰς τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας καὶ εἰς τὰ ὕδατα τῶν ἀρτεσιανῶν φρεάτων Πειραιῶς καὶ Φαλήρου, καὶ εἰς τὰ ὕδατα τῆς Πάρνηθος διακεκριμένως. Καὶ περὶ μὲν τῶν ὑδάτων Πειραιῶς καὶ Φαλήρου εἶπον ὅτι θέλω λάβει παρὰ τοῦ κ. Χρηστομάνου τὴν ἔκθεσιν περὶ τῶν γενομένων ἀναλύσεων, περὶ δὲ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας ὁ κ. Κελενὲκ ἀπήντησεν, ὅτι ὑπάρχει ἔκθεσις ξένου χημικοῦ, τοῦ Ἄγγλου Dr Tidy, ἀλλ’ ἐν τῷ σημειώματι παρατίθενται ἀκριβεῖς πληροφορίαι περὶ τῶν ὑδάτων τῆς πηγῆς τῶν Κιονίων....

§45ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ αὐτὸς ἀνέλυσε καὶ τὰ τῶν Κιονίων;

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ αὐτός· εἶναι δὲ αὕτη ἡ τελειοτέρα τῶν γενομένων ἀναλύσεων. Ἔχομεν προσέτι πληροφορίας περὶ τῶν ὑδάτων τῶν πηγῶν τῆς Δούσιας καὶ τῆς Καστανέας, ἀλλὰ μὴ παρουσιαζούσας τὴν ἀκρίβειαν τῆς ἀναλύσεως τῶν ὑδάτων τῶν Κιονίων.

§47ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, σχετικῶς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἐν ταῖς πληροφορίαις, ἃς δίδωσιν ὁ κ. Κελλενὲκ, ἐμπεριέχεται ἡ ἀπάντησις, ποία εἶναι ἡ ἀξία τῶν ὑδραγωγείων, τῶν σωλήνων καὶ τῶν μηχανημάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων;

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περιέχεται ἀπάντησις, ἥτις ἴσως δὲν εἶναι πλήρης. Ὑπάρχει ἡ ἀπάντησις ἐπὶ μιᾶς ἑκάστης ἐρωτήσεως, αἱ πλεῖσται δὲ τῶν ἀπαντήσεων εἶναι πλήρεις.

§49ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω συγχρόνως, ἐὰν ἐν ταῖς ἐκθέσεσι τοῦ κ. Κελλενὲκ λύεται τὸ ἑξῆς ζήτημα: Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὸ νομοσχέδιον περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας ψηφισθῆ, τὰ ὕδατα Γκούρας τοῦ Πάρνηθος ἐντὸς πόσου χρόνου θέλουσι φθάσει ἐν τῇ δεξαμενῇ ἐνταῦθα;

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι λελυμένον τοῦτο, τοὐλάχιστον τεχνικῶς, ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Σούλη· διότι ἡ μελέτη τῶν ὑδάτων τῆς Πάρνηθος ἐγένετο ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν Δημοσίων ἔργων κ. Σούλη, ὅστις ἐν τῇ ἐκθέσει του, τῆς ὁποίας τώρα κατέθηκα τὰ ἔντυπα, λέγει, ὅτι ἀπαιτεῖται ἑνὸς ἔτους ἐργασία.

§51ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὥστε κατὰ τὸ τρέχον θέρος, καὶ ἂν ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, βεβαίως δὲν θέλομεν ἔχει ὕδωρ, ὅπερ σπουδαῖον, καὶ ὠφείλομεν νὰ τὸ μάθωμεν.

§52ΡΑΛΛΗΣ. Δηλαδὴ ὀφείλομεν νὰ ὑπομνήσωμεν, ὅτι ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τῆς τελευταίας ταύτης περιόδου ἐπεστήσαμεν τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐπέρχεται ἀνενδότως, καὶ ὑπενθυμίσαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἔπρεπε νὰ μὴ ἀπολέσῃ ὅλον τὸν χρόνον κατὰ τὸν παρελθόντα χειμῶνα καὶ μέχρι τοῦ ἔαρος, διότι ἀκριβῶς ἕνεκα τῆς ὀλιγωρίας τῆς Κυβερνήσεως θέλει εὑρεθῆ ἡ πόλις εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν σήμερον εὑρίσκεται.

§53ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐποιησάμην τὴν ἐρώτησιν ταύτην καὶ ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ἀναμφιβόλως δὲν πρόκειται περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων κατὰ τὸ θέρος τοῦτο, διότι ἀνέγνων χθὲς ἐφημερίδα τινὰ, φίλα φρονοῦσαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις κατέφυγεν εἰς τὴν συνδρομὴν τοῦ κοινοῦ, ἣν ἐπεκαλέσθη κατὰ τῶν Βουλευτῶν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὡς δῆθεν κωλυόντων τὴν Κυβέρνησιν νὰ καταπλημμυρίσῃ τὸ λεκανοπέδιον Ἀθηνῶν διὰ τῶν ὑδάτων τούτων, ἐνῷ οἱ Βουλευταὶ οὐ μόνον δὲν ἐκώλυσαν εἰς τοῦτο τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ ἐπανειλημμένως κατέστησαν προσεκτικὸν καὶ τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ δι’ αὐτοῦ τὸν δῆμον Ἀθηναίων καὶ τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον περὶ τῆς ἀνυδρίας, τῆς μαστιζούσης τὴν πόλιν. Ὥστε βεβαίως δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ καταφύγωσιν εἰς οὐδένα τὰ περὶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν ὄργανα τῆς δημοσιογραφίας, ἵνα ἀντλήσωσιν ἐπιχειρήματα περὶ τοῦ ὅτι δῆθεν ἡ Κυβέρνησις εἰργάσθη ἢ ἐργάζεται ἐν τῷ ὑδραυλικῷ ζητήματι τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν. Ὅταν δὲ μελετήσω τὰς κατατεθείσας ἐκθέσεις τοῦ κ. Σούλη, καὶ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν λεπτομερῆ ἐξέτασιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, τότε θέλω ἀποδείξει, ὅτι αὐτοὶ οἱ περὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν δὲν δίδουσι μεγάλην σημασίαν εἰς τὰς ἐκθέσεις ταύτας τοῦ κ. Σούλη, εἴτε τοῦ Δημάρχου Ἀθηναίων, εἴτε ὅλων ἐκείνων τῶν ἐπιστημόνων, οἵτινες περικυκλοῦσι τὸν ἁρμόδιον εἰς ταῦτα Ὑπουργόν· καὶ ἰδοὺ διατί. Ἔχω ἕτερον φύλλον τῆς αὐτῆς ὑπουργικῆς ἐφημερίδος, τῆς «Παλιγγενεσίας», ἥτις τῇ 16 Μαΐου, δηλ. πρὸ τριῶν μόλις ἡμερῶν, ἔγραφε τὰ ἑξῆς περὶ τοῦ κ. Σούλη καὶ περὶ τῆς ἱκανότητος αὐτοῦ, ὡς ὑδραυλικοῦ, καὶ περὶ τῶν ἔργων τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἣν πρὸ ὀλίγων στιγμῶν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ὤκνησε νὰ ἐπαινέσῃ, λέγων ὅτι δῆθεν ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ Ἀθηναίων ἐπίσης καὶ αὕτη ἐκ τῶν πρώτων ἐσκέφθη περὶ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Ἰδοὺ πῶς ἐκφράζεται περὶ ὅλων αὐτῶν τῶν ὑδραυλικῶν προσώπων καὶ ζητημάτων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἡ «Παλιγγενεσία» (ἀναγινώσκει): «Ἡ καταμέτρησις αὕτη ἀνήκει εἰς ἄλλο στάδιον ἐνεργείας τοῦ δημοτικοῦ ἡμῶν ἄρχοντος. Ὁ δῆμος ἐπέτρεψε τὴν ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἐργασιῶν ἐν Πεντέλῃ ἐπὶ τῇ διαβεβαιώσει, ὅτι θὰ παρεῖχον κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 7 ὀκάδας ὕδατος. Ἐξετελέσθησαν αὗται, καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον μετὰ τοῦ Δημάρχου καὶ μηχανικῶν μετέβη εἰς Πεντέλην, ἵνα καταμετρήσῃ τὸ ὕδωρ. Ἡ καταμέτρησις ἐκείνη ἔδωκεν 8 ὀκάδας ὕδατος! Θαῦμα! ἀνέκραξαν πάντες, συγχαίροντες τὸν Δήμαρχον, ὅλον χαρά. Εἰδοποιήθημεν τότε δι’ ἐπιστολῆς, ὅτι ἡ στέρνα τῆς ἄνωθεν τῆς Μονῆς Πεντέλης Ἁγίας Τριάδος, πληρωθεῖσα καθ’ ὅλην τὴν νύκτα, ἀφέθη ἀνοικτὴ, καὶ τὸ ὕδωρ αὐτῆς ἔῤῥευσεν ἐντὸς τοῦ ὑδραγωγείου κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς καταμετρήσεως. Τὸ Ὑπουργεῖον τότε διώρισεν ἐπιτροπὴν, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ ἐκτελεσθέντα ἔργα καὶ ἀναφέρῃ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν». Αὐτοὶ εἶναι οἱ ὑδραυλικοὶ νόες, οἵτινες, περικυκλοῦντες τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Δῆμον, ἐξαπατῶσι τοὺς πολίτας τῶν Ἀθηνῶν, ὅτι θέλουσι καταπλημμυρίσει τὴν πόλιν δι’ ὑδάτων. Καὶ παρακατιὼν (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη, μεταβᾶσα εἰς Πεντέλην, (προστίθησιν ἡ Παλιγγενεσία) κατόπιν συνεχῶν βροχῶν, καταμέτρησε τὸ ὕδωρ καὶ εὗρεν αὐτὸ ἀνερχόμενον εἰς 2½ ὀκάδας, μετ’ ὀλίγας δὲ ἡμέρας, ἄλλη καταμέτρησις, ὑπὸ ἄλλου μηχανικοῦ καὶ ἐνώπιον τοῦ προέδρου τῆς ὑδραυλικῆς ἐπιτροπῆς τετράκις ἐπαναληφθεῖσα, ἔδωκε 380 μόνον δράμια! Ὁποία ἀπογοήτευσις! Ἀντὶ 9 ὀκάδων 380 δράμια, χάριν τῶν ὁποίων ἐδαπανήθησαν 120,000 δραχμῶν! Αὐτὰ Κύριοι, ἀναγινώσκω ἐν τῇ Παλιγγενεσίᾳ. Ὅταν βεβαίως φθάσῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἔχω καὶ πολλὰ ἄλλα σχετικὰ νὰ εἴπω, ἐξ ὧν θέλει πεισθῇ πᾶς τις, ὅτι ἐκεῖνο, ὅπερ ἡ Ἀντιπολίτευσις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς κατέδειξεν, εἶναι τὸ ἀληθὲς, ὅτι ἐκεῖνο, ὅπερ ἡ Ἀντιπολίτευσις εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς κατέδειξεν, ἦλθε σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἐβεβαίωσεν, ὅτι δὲν πρόκειται τουτέστι περὶ σπουδαίων πραγμάτων, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ καταπλημμυρίσωσι τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας ἐφέτος, ἢ τὸ ἑπόμενον ἔτος, ἢ δὲν ἠξεύρω μετὰ πόσα ἔτη, ὅτι ταῦτα πάντα εἰσὶ καθαρὰ τεχνάσματα ἐκλογικὰ, ὅτι ἦτο ἀνάγκη ν’ ἀπαντήσωσιν εἰς τὴν ἐξέγερσιν τῆς δημοσίας γνώμης τόσον ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων, ὅσον καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις πᾶσα, καὶ νὰ προσπαθήσωσι νὰ δικαιολογηθῶσι, διότι ἀφῆκαν ἐδῶ, μετὰ ὀκτὼ ὅλα ἔτη διοικήσεως, τὸν κόσμον ἄνευ σταγόνος ὕδατος, καὶ ἵνα ἀπαντήσωσιν, ἔφερον ἐνταῦθα ἐπιτροχάδην ὁλόκληρον φάκελλον σχεδίων ἀμελετήτων καὶ νομοσχεδίων καὶ συμβάσεων περὶ Στυμφαλίας, μὴ συνοδευομένων ὑφ’ ὅλων ἐκείνων τῶν στοιχείων, ὧν ἔχομεν ἀνάγκην, ὅπως πεισθῶμεν, ὅτι τῳόντι σοβαρῶς εἰργάσθησαν καὶ δὲν δημοκοποῦσιν, ἵνα σωθῶσι κατὰ τὰς προσεχεῖς βουλευτικὰς ἐκλογάς.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ σχέδια, ἅτινα ὑπεβάλομεν, ἀφορῶσιν εἰς διοχέτευσιν ὕδατος ἀφθονωτάτου μετὰ 6 ἔτη, ἐπαρκοῦς διὰ τὰς ἀμέσους ἀνάγκας κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος. Περὶ τοῦ παρόντος θέρους καὶ περὶ τοῦ περυσινοῦ δὲν ἐφροντίσαμεν.

§55ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς εἴχομεν συμφέρον αὐτὸ νὰ καταδείξωμεν, ὅτι παρῆλθον 2 ἔτη ἢ μᾶλλον παρῆλθον 4 ἔτη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἀναῤῥήσεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, χωρὶς οὐδεμία νὰ ληφθῇ φροντὶς ὑπὲρ τῶν ὑδάτων τῆς πόλεως· ἐπράχθη κἄτι τι ἀληθῶς τὸ παρελθὸν θέρος, τὸ ὁποῖον διήλθομεν λίαν δροσερῶς διὰ τῶν ἀναγγελιῶν τῶν δημοσιευθεισῶν διὰ τῶν ἐφημερίδων τῶν φίλα φρονουσῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καθ’ ἡμέραν εἴχομεν καὶ ἀπὸ μίαν ἀνακάλυψιν πηγῆς ὕδατος, καὶ μετέβαινεν ἐκεῖ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ἐκτύπα ὁ ἵππος τοῦ δεῖνα δημοτικοῦ συμβούλου καὶ ἀνέβλυζεν ἀμέσως ὕδωρ, τὸ ὁποῖον κατόπιν μετέβαινεν ὁ Δήμαρχος καὶ ἀνεμέτρα, μετὰ τοῦτον ἕτερος Μωϋσῆς μετέβαινε καὶ κατώρθου διὰ τῆς ῥάβδου του ν’ ἀναπηδήσῃ καὶ νέον ὕδωρ, καὶ κατόπιν μιᾶς γυναικὸς ἐσκόνταψεν ἡ ἐμβὰς καὶ νέα ἀνευρέθη πηγή. Αὐτὰ, Κύριοι, λέγονται μόνον εἰς κοινωνίαν Ἀβδηριτῶν, καὶ ἡ μέχρι τοῦδε πολιτεία ὑμῶν ὑπῆρξε πολιτεία πρὸς κοινωνίαν Ἀβδηριτῶν, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ὑδάτων τῆς πόλεως, καὶ ἡ σωρεία τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπεβάλετε, καὶ αἱ συμβάσεις τοῦτο ἀποδεικνύουσι, διότι αἱ μελέται τοῦ κ. Σούλη εἶναι ἀντίγραφα τῶν μελετῶν τοῦ κ. Κορδέλλα, τὰς ὁποίας πρὸ πολλοῦ ἔχει δημοσιεύσει, δηλαδὴ εἶναι συνόψεις, αἱ ὁποῖαι δὲν περιλαμβάνουν τίποτε περισσότερον, τὰς μελέτας δὲ ταύτας κατώρθωσεν ὁ κ. Σούλης νὰ τὰς συντάξῃ ἐντὸς τοῦ γραφείου του, καὶ οὐδὲν προσθέτει εἰς τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας περὶ τῶν ὑδάτων τούτων εἴχομεν.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μόνον εἰς κοινωνίαν Ἀβδηριτῶν ἁρμόζει βεβαίως ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ διατυπουμένη ἀπαίτησις, ὅπως τὰ τῆς διοχετεύσεως καὶ διανομῆς τῶν ὑδάτων κανονίζωνται ἄνευ μελετῶν. Τὰ γενόμενα μέχρι τοῦδε ἀπέδειξαν τὴν μεγάλην σημασίαν, ἣν ἡ Δημοτικὴ ἀρχὴ καὶ κατόπιν αὐτῆς καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀπέδωσαν εἰς τὸ ζήτημα τῶν ὑδάτων· ἐὰν δ’ ἐπῆλθον ἀποτυχίαι ἐν πολλοῖς τῶν πειραμάτων, αὗται αἱ ἀποτυχίαι ἔτι μᾶλλον πρέπει νὰ μᾶς πείσωσιν, ὅτι ζητοῦντες τὴν λύσιν τοῦ προβλήματος τῶν ὑδάτων ἐντὸς στενῶν ὁρίων, δὲν δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν ἀποτελέσματα ἐπαρκῆ, ὅτι μόνον ἐὰν ἐπιληφθῶμεν ἔργων, οἷον τὸ μελετηθὲν τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, μόνον διὰ τοιούτων μέτρων δυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας πόλεων, οἷαι αἱ Ἀθῆναι καὶ ὁ Πειραιεὺς, καὶ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς καλλιεργείας τοῦ λεκανοπεδίου τῆς Ἀττικῆς. Ὑπὲρ κοινωνίας Ἀβδηριτῶν νομοθετοῦσιν οἱ ἐπαγγελλόμενοι τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς Ἀθήνας, ἐπιλαμβανόμενοι τῆς μελέτης κατὰ μῆνα Μάϊον, καὶ διεκπεραιοῦντες τὸ ἔργον κατὰ μῆνα Ἰούνιον.

§57ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ εἶχον τὴν ἀξίωσιν, ὄχι νὰ ἔλθωσι τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας ἐντὸς τριῶν μηνῶν, ἀλλ’ εἶχον τὴν ἀξίωσιν, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐῤῥήγνυον ἐντεῦθεν φωνὴν, νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῶν ὑδάτων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, εἶχον τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐλάμβανε τοῦτο ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις ἔκτοτε καὶ νὰ μὴ περιμένωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς τελευταίας ἐκτάκτου Συνόδου τῆς παρούσης Βουλῆς, διὰ νὰ σκεφθῶμεν τὰ ὕδατα τῶν Ἀθηνῶν, τὰ ὁποῖα βεβαίως σήμερον τὰ σκεπτόμεθα μόνον χάριν ἐκλογικῶν σκοπῶν, διότι εἰς αὐτὸν μόνον ἀποβλέπει ἡ Κυβέρνησις. Ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἴδετε κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας ὑποβαλλόμενα, μήπως εἶναι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ μελετηθῶσιν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, δηλαδὴ τὰς τελευταίας ἡμέρας τῆς ἐκτάκτου Συνόδου; Αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, ἐὰν ἦναι σπουδαῖα, ἔχουσιν ἀνάγκην μακρᾶς ἐργασίας. Πῶς δὲν ἠσχολήθη εἰς αὐτὰ ἐπὶ τόσον χρόνον ἡ Κυβέρνησις; πῶς μόλις σήμερον ἐνεθυμήθη, ὅτε πρόκειται ἀκριβῶς περὶ διεξαγωγῆς ἐκλογῶν, τὴν Στυμφαλίαν καὶ τὴν Γκούραν, καὶ τὰς ἐγγυήσεις διὰ τὰ δάνεια τῶν ἀγροτῶν, καὶ τὴν μεγάλην ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, καὶ δὲν ἠξεύρω τίνα ἄλλα νομοσχέδια; Λάβετε ὅλην αὐτὴν τὴν σειρὰν τῶν νομοσχεδίων, καὶ τί θέλετε ἴδει; θέλετε ἴδει, ὅτι πρόκειται περὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν ὑποβάλλονται, μήτε δικαιοῦται Βουλὴ, ὡς ἡ σημερινὴ, νὰ ψηφίσῃ· πρόκειται περὶ Βουλῆς, ἡ ὁποία ἐξέπνευσεν ἤδη, πρόκειται δὲ περὶ νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἴσως πρόγραμμα νέας Βουλῆς, καὶ ἐν τούτοις, εἰς στιγμήν, καθ’ ἣν ἐκπνέει ἡ Βουλὴ αὕτη, τότε μόνον σκέπτεσθε νὰ ὑποβάλητε τοιαῦτα νομοσχέδια! Ἀποδεικνύεται ἐντεῦθεν, ὅτι οὐδὲν σπουδαῖον ἐπιδιώκετε· ἐπιδιώκετε μόνον νὰ δημοκοπήσητε, ἐπιδιώκετε ἐπὶ 3 ἢ 4 μῆνας νὰ διαβουκολήσητε τοὺς συμπολίτας μας, τοὺς ἐν Ἀθήναις, ὅτι δροσερῶς θὰ διέλθουν τὸ θέρος αὐτὸ, ἐπιδιώκετε νὰ διαβουκολήσητε τοὺς ἀγρότας τῆς Θεσσαλίας μὲ τὰς διαφόρους διαδικασίας, αἱ ὁποῖαι θὰ καταστοῦν ἀναγκαῖαι, ὅπως ἐπιτύχωσι τὰ δάνεια, καὶ μετὰ ταῦτα θὰ πράξητε ὅ,τι ἐπράξατε καὶ διὰ τὴν γέφυραν τοῦ Σκουντουπίου κατὰ τὸ 1887, ὅπου, ἀφοῦ ἐῤῥίψατε τὰ ἀγκωνάρια, κατόπιν μετὰ τὰς ἐκλογὰς τὰ ἐσηκώσατε.

§58ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ γέφυρα τοῦ Σκουντουπίου εἶναι κατεσκευασμένη καὶ ἐν πλήρει ἐνεργείᾳ· τὸ πότε, εὐθὺς ὡς ἐξετάσωμεν εἰς τὸ γραφεῖον, θέλομεν τὸ ἴδει. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη ἡ Κυβέρνησις πρὸ τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1887, ὑπεσχέθη οὐχὶ διὰ τὰς ἐκλογὰς, ἀλλ’ ἵνα καὶ τὸ ἐκτελέσῃ· καὶ ἀπόδειξις, ὅτι ἡ γέφυρα πολὺ πρὸ τῶν νέων ἐκλογῶν εἶναι ἐστημένη, καὶ σήμερον ὁ δῆμος Ἀχαρνῶν ἔχει πλήρη τὴν κατ’ εὐθεῖαν συγκοινωνίαν πρὸς τὰς Ἀθήνας, ἀγαθὸν, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τόσα ἔτη ἄλλοι ὑπισχνούμενοι δὲν κατώρθωσαν νὰ παράσχωσιν εἰς αὐτόν. Ὡς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Στυμφαλίας, λέγουσιν οἱ κύριοι, ὅτι ἡ πρότασις ἐῤῥίφθη τὴν τελευταίαν ὥραν διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρόγραμμα ἐκλογικὸν, καὶ λησμονοῦσιν ὅτι ἐπὶ ὁλοκλήρους τὰς δύο ταύτας Συνόδους οὐδὲν ἄλλο μᾶς ὑπεμίμνησκον ἢ τὴν ἀμέλειαν ἡμῶν περὶ τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν ὑδάτων, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἀπηντῶμεν εἰς αὐτοὺς ἢ ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Στυμφαλίας δὲν εἶναι ἔργον τυχαῖον, εἶναι ἔργον ἀπαιτοῦν μακρὰν μελέτην, ὅτι μόνον μετὰ μακρὰν μελέτην δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα· λησμονοῦσιν ὅτι πέρυσι περὶ ὑδάτων διεπραγματεύθημεν μετὰ δύο ἑταιριῶν, καὶ ὅτι ἐφθάσαμεν σχεδὸν καὶ εἰς ἀποτέλεσμα μετὰ τῆς ἑτέρας αὐτῶν, τῆς Ἀγγλικῆς, ἀλλὰ τότε ἐματαιώθη τὸ ἔργον. Νῦν εὐτυχῶς ἐφθάσαμεν νὰ ἔχωμεν σπουδαίαν προμελέτην περὶ τῆς Στυμφαλίας, διεξαχθεῖσαν ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, μελέτην ἐπιτρέπουσαν εἰς ἡμᾶς νὰ ἀποταθῶμεν εἰς ἑταιρίας ἢ εὑρισκομένας ἐνταῦθα ἢ ἔξωθεν προσερχομένας, πρὸς παραχώρησιν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου.

§59ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὰς ἑταιρίας, τὰς ὁποίας σχεδιάζετε, βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ ἀναθέσητε τὸ ἔργον, πρόκειται νὰ δώσητε μόνον τὴν περισυλλογὴν ὅλων τῶν ὑδάτων τῆς Ἀττικῆς, διὰ νὰ δύνανται νὰ νέμωνται τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον, τὸ ὁποῖον ἐκόστισεν εἰς τὸν δῆμον τῶν Ἀθηναίων ὑπὲρ τὰ 5½ ἑκατομμύρια, πρόκειται νὰ δώσητε καὶ ὅλας τὰς ἄλλας πηγὰς, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Ἀττική. Ὡς πρὸς δὲ τὴν γέφυραν τοῦ Σκουντουπίου, βεβαίως ἠναγκάσθητε νὰ τὴν οἰκοδομήσητε, ἀλλὰ πότε; Μετὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1887 καὶ ἀφοῦ εἴχετε ἐγκαταλείψει αὐτὴν, ὅπως ἐπράξατε καὶ δι’ ἄλλας ὁδοὺς, καὶ ἀφοῦ εἴχετε σηκώσει τὰ ἀγκωνάρια, τὰ ὁποῖα εἴχετε ῥίψει ἐκεῖ.

§60ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολίτης Πατρῶν, ὁ ἔμπορος Γεώργιος Γιαννουλόπουλος, ὑποβάλλει τὸ ἑξῆς παράπονον. Εἶχε σημειωθῆ εἰς τὸν κατάλογον τοῦ φόρου ἐπιτηδευμάτων τοῦ 1888 κακῶς ὡς οἰνοπώλης· ἔκαμεν αἴτησιν, καὶ πράγματι εὑρέθη, ὅτι εἶχε συμπεριληφθῆ ἐσφαλμένως, καὶ συνετάχθη τὸ πρωτόκολλον ἐκπτώσεως, ὅπως ἀπαλλαγῇ, ὅπερ ὁ Ἔφορος Πατρῶν ὑπέβαλε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῇ 21 Αὐγούστου π. ἔ. διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 6229 ἐγγράφου του, βραδύτερον δὲ ὑπέβαλεν ὑπόμνησιν περὶ ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως ἀπαλλαγῆς. Ἐν τούτοις ὁ φορολογούμενος αὐτὸς, περὶ τοῦ ὁποίου ἀπεφάνθησαν οἱ ἁρμόδιοι, ὅτι δὲν ὀφείλει φόρον, καταδιώκεται. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὴ βραδύνῃ εἰς τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως ἐπὶ πλέον.

§61ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἐψήφισε πίστωσίν τινα περὶ ἐκτυπώσεως τῶν ὑπομνημάτων καὶ τῆς ἄλλης ἐργασίας ἐν γένει τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἐκπαιδευτικῆς· ἡ Βουλὴ πλησιάζει νὰ ἐκπνεύσῃ, νὰ λήξωσι δηλαδὴ αἱ ἐργασίαι της, καὶ ὅμως μετὰ λύπης παρατηρῶ, ὅτι οὐδὲν ἐγένετο πρὸς τύπωσιν εἰς τεῦχος τῆς σπουδαίας ταύτης ἐργασίας. Ὡς γινώσκετε, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν εἰργάσθη ποτὲ καὶ ἄλλη τις ἐπιτροπὴ σοβαρῶς καὶ σπουδαίως καὶ ἐπὶ τόσον εὐρυτάτου ἐθνικοῦ ζητήματος, φιλοτίμως ὄντως εἰργάσθη καὶ ἐμπεριστατωμένως ἐμελέτησε τὸ ζήτημα ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἅπαξ παρέσχε πίστωσιν 800 δραχμῶν πρὸς τύπωσιν τῶν ἐκθέσεων, πρέπει νὰ ἐπισπευθῇ ὅσον τάχιον ἡ ἐκτύπωσις τῶν ὑποβεβλημένων αὐτῶν ἔργων τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης εἰς ἕνα τόμον πλήρη, καὶ ἀνὰ ἓν ἀντίτυπον ν’ ἀποσταλῇ πρὸς πάντα τὰ δημόσια ἐκπαιδευτήρια, πρὸς τοὺς γυμνασιάρχας καὶ σχολάρχας τοῦ Κράτους καὶ τοὺς ἄλλους συλλόγους καὶ ἐπιστημονικὰς ἑταιρίας, ὥστε, καθ’ ἣν περίπτωσιν εἴτε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εἴτε ἄλλη ἤθελε θίξει τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ κῆται ἡ ἐργασία αὕτη ὑπ’ ὄψει τῶν μελλόντων νὰ σκεφθῶσι καὶ ἀποφασίσωσι.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν παρηγγέλθη ἡ ἐκτύπωσις.

§63ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐγένετο ἔναρξις καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ ἦναι περατωμένη ἡ ἐκτύπωσις. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἐζήτησε πληροφορίας περὶ γενομένης δημοπρασίας πρὸς κατασκευὴν φάρου εἰς Ἀκρωτήριον καὶ Ἀνωμεριὰν τῆς Θήρας. Καταθέτω ἀναφορὰν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν φάρων, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξάγεται, ὅτι ἐγένετο ἡ κατάθεσις τῆς ἐγγυήσεως εἰς ὁμολογίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐκ δραχμῶν 6,205 καὶ εἰς ὁμολογίας λαχειοφόρους 8 τῆς αὐτῆς Τραπέζης, ἀξίας δρ. 4,000, ἐν ὅλῳ 10,205, καὶ ὅτι τὴν ἐργολαβίαν ἀνέλαβε Κορωναῖός τις, ἐργολάβος πέμπτης τάξεως, τοῦ ὁποίου τὰ πιστοποιητικὰ κατετέθησαν εἰς συμβολαιογράφον τινὰ, ὅστις καὶ ἐπιστοποίησε τὴν κατάθεσιν αὐτῶν.

§64Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Μέχρι τίνος ποσοῦ ἐμειοδότησεν αὐτός;

§65ΘΕΟΤΟΚΗΣ. 1% ὀλιγώτερον τῆς παλαιᾶς προσφορᾶς, τουτέστιν 24%. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἐπηρώτησε περὶ δημοδιδασκάλου τινὸς Γ. Παπαδοπούλου τῆς κωμοπόλεως Διαβολιτσίου. Καταθέτω τὰ σχετικὰ ἔγγραφα.

§66ΛΕΒΙΔΗΣ. Δι’ ἐκείνους τοὺς ἱερεῖς δὲν ἐσκέφθητε;

§67ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Καὶ σήμερον ἀκόμη ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐζητεῖτε, καὶ θὰ ὑποβάλω τὰ ἔγγραφα, ὅταν φθάσωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Μὴ παραξενεύεσθε δὲ διὰ τὴν μὴ τήρησιν καταλόγων, διότι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἷς τῶν ἐπισκόπων πόλεως πολὺ μεγάλης ἀπήντησεν εἰς τὴν Σύνοδον, ἡ ὁποία ἐζήτησε τὸν κατάλογον τῶν χειροτονουμένων ἱερέων, ὅτι, ἐπειδὴ περιοδεύει, δὲν τηρεῖ κατάλογον. Νομίζω ὅτι ὁ ἐπίσκοπος οὗτος εἶναι ὁ τῶν Πατρῶν.

§68ΜΠΑΣΙΑΣ. Δι’ αὐτὴν τὴν παράλειψίν του δὲν ἐτιμωρήθη;

§69ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρέπει νὰ σημειώσητε, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει δικαίωμα εἰς αὐτὰ νὰ ἐπέμβῃ. Ἤθελον παρακαλέσει τοὺς κυρίους ν’ ἀναγνώσωσι τὸ Καταστατικόν. Ὑπῆρξε περίστασις, καθ’ ἣν ἐπεκρίθη πολὺ αὐστηρῶς ἡ ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἐλέχθη, ὅτι εἰσηρχόμεθα εἰς τὰ τῆς Συνόδου. Τὸ Καταστατικὸν διαιρεῖ τὰ ζητήματα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα δύναται τὸ Ὑπουργεῖον νὰ εἰσέλθῃ, καὶ ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν δύναται.

§70ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ Καταστατικὸν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἀντικείμενα τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως εἶναι ἡ δοκιμασία καὶ ἡ χειροτονία τῶν ἱερέων, ὄχι δὲ καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν, οὔτε ὁ τῶν ἀρχιερέων· ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι ἕκαστος ἀρχιερεὺς δύναται νὰ χειροτονῇ ὅσους ἱερεῖς θέλῃ, οὔτε ὅτι ἡ Σύνοδος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ χειροτονῇ ὅσους ἀρχιερεῖς θέλῃ.

§71ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὑπάρχει διάταγμα τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν, βεβαίως ὄχι ἀκριβῶς, ἀλλὰ λέγει, ὅτι, ὅταν ὑπάρχουν τόσαι οἰκογένειαι, πρέπει νὰ ὑπάρχουν καὶ τόσοι ἱερεῖς. Βεβαίως οἱ ἀρχιεπίσκοποι πρέπει νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τὸ διάταγμα αὐτὸ, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ὑποβάλλονται αἱ χειροτονίαι εἰς τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργείου, τοῦτο δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἦναι ἐν γνώσει αὐτῶν. Παρατηρῶ ὅτι, ἐὰν ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας θέλω λάβει, προκύψει ὅτι τὸ διάταγμα δὲν ἐφαρμόζεται ἢ κακῶς ἐφαρμόζεται, θέλω ποιήσει τὰς δεούσας παρατηρήσεις εἰς τὴν Σύνοδον καὶ δι’ αὐτῆς εἰς τοὺς ἐπισκόπους.

§72ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἐκάμαμεν τὴν ἐπερώτησιν αὐτὴν, διότι εἴδομεν, ὅτι ἐπίσκοπός τις δι’ ἀγωγῆς του παραπονεῖται καὶ ζητεῖ 16 χιλιάδας δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἔχασεν ἐκ τῆς ἐτησίας περιοδείας του.

§73ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἔχω γνῶσιν τοιαύτης ἀγωγῆς.

§74ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διὰ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς χειροτονίας τῶν ἱερέων, ἔθιξε ζήτημα σοβαρὸν, τὸ ὁποῖον, βλέπω μετὰ λύπης, ὅτι παρέρχεται ἀπροσέκτως ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸς, καὶ μετά τινος ὀλιγωρίας ἥψατο αὐτοῦ καὶ ὁμιλῶν ἔτι. Τὰ ἀπό τινος χρόνου συμβαίνοντα κατὰ τὰς χειροτονίας τῶν ἱερέων μᾶς δίδουσι τὸ δικαίωμα νὰ σκεφθῶμεν, ἐὰν τῳόντι τὰ τιμαλφῆ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θρησκευτικοῦ αὐτοῦ αἰσθήματος, εἰσὶν ἐμπεπιστευμένα εἰς πρόσωπα ἐγγυώμενα τὴν εὐλαβῆ περιφρούρησιν αὐτῶν, καὶ ἐὰν ἡ ὑπάρχουσα νομοθεσία ἦναι ἐπαρκὴς πρὸς τοῦτο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐπερωτώμενος εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τι περὶ τοῦ θέματος τούτου, ὡς ἀλλοτρίου καὶ ξένου ὅλως πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἐπαξίως διευθύνει. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ παρατηρήσω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ Καταστατικὸν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου χωρίζει διὰ σινικοῦ ὁμολογουμένως τείχους τὰ καθήκοντα τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς καὶ τῆς Πολιτείας, καὶ δὲν ἐπιτρέπει ἐπὶ τῶν καθαρῶς δογματικῶν ζητημάτων τὴν ἀνάμιξιν τοῦ Ὑπουργείου. Ἀλλ’ ἡ χειροτονία, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ προσόντα τῶν χειροτονουμένων καὶ τῶν ἀριθμὸν αὐτῶν, πρέπει νὰ ἦναι ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἐὰν δ’ οὗτος νομίζῃ, ὅτι ἡ κειμένη νομοθεσία δὲν παρέχει αὐτῷ ἐπαρκῆ τὰ μέσα, ὥστε νὰ περιστείλῃ τὴν ἀρξαμένην καὶ ὑπερβᾶσαν πᾶν ὅριον κατάχρησιν, ἡ ὁποία φέρει εἰς τὸ ἅγιον Βῆμα καὶ κρεωπώλας καὶ φυγοδίκους καὶ ἀπαιδεύτους καὶ στερουμένους πάσης ἀγωγῆς καὶ ἠθικῆς διαμορφώσεως, ἔχει καθῆκον καὶ ὤφειλεν ἀπὸ πολλοῦ ἤδη καιροῦ, ἀφοῦ κατακλυσμὸς τόσων ὑποβληθέντων νομοσχεδίων κινδυνεύει νὰ μᾶς καταπνίξῃ ἐνταῦθα, νὰ εἰσαγάγῃ καὶ οὗτος τὸ προσῆκον νομοσχέδιον, τὸ ἀναγκαῖον ἐκεῖνο νομοθέτημα, ὅπως τεθῇ εἷς φραγμὸς εἰς τὴν πρόοδον τοῦ κακοῦ. Διότι εἶναι φοβερόν ν’ ἀκούηται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ λεγόμενον, ὅτι ἀγνοεῖ εἷς ἀρχιερεὺς πόσους κατὰ τὴν ἐπισκοπὴν αὐτοῦ ἐχειροτόνησεν ἱερεῖς. Τοῦτο εἶναι φοβερὸν καὶ νὰ λέγηται, εἶναι δὲ σκανδαλώδεις αἱ ἀγοραπωλησίαι, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν χειροτονίαν διαδίδεται ὅτι συμβαίνουσιν. Εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῶμεν πλέον, ἐὰν πρέπῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἔχῃ ἓν θρήσκευμα, ἢ ἐὰν πρέπῃ ν’ ἀφήσωμεν αὐτὸν ἐλεύθερον, ἄνευ θρησκεύματος. Πρέπει νὰ φροντίσωμεν, ὅπως περιορίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀπαιδεύτων ἱερέων καὶ ἀποκτήσωμεν ἱερεῖς δυναμένους νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποστολῆς αὑτῶν. Ὁ λαὸς ἥκιστα ἔρχεται εἰς συνάφειαν πρὸς τοὺς ἀρχιερεῖς, μόνον πρὸς τοὺς ἱερεῖς ἔρχεται εἰς ἄμεσον συνάφειαν, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ κανονισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐνοριῶν, νὰ καθορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἱερέων, νὰ ἐξευρεθῶσι πόροι, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δύναται νὰ συντηρηθῇ ἀξιοπρεπῶς ὁ κλῆρος, καὶ νὰ κανονισθῶσι καὶ προσόντα δι’ αὐτόν. Σήμερον τὸ ὑπάρχον διάταγμα, τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἱερέων κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν οἰκογενειῶν, ἀποδείκνυται ἀνεπαρκές· διότι καὶ ὅταν αὐξάνῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν οἰκογενειῶν πέραν τοῦ τεταγμένου ὁρίου κατὰ μίαν ἢ δύο, εἶναι δυνατὸν νὰ προστεθῇ καὶ προστίθεται δεύτερος ἱερεὺς, κατὰ τὰς παρουσιαζομένας ἀνάγκας, καὶ οἱ ἱερεῖς χειροτονοῦνται οὕτω ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ. Προκειμένου ὅμως περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὀφείλω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ἐπαρχία, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, ἀπηλλάγη τοῦ κακοῦ τούτου, χάρις εἰς τὰς ἀρετὰς τοῦ ἁγίου Κορινθίας, πεπαιδευμένου καὶ ἐναρέτου ἀρχιερέως, ὁ ὁποῖος ἀπό τινων χρόνων διευθύνει τὴν ἀρχιεπισκοπὴν καὶ ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν χειροτονίαν ἐξετέλεσε καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο, προσπαθῶν νὰ ἐφελκύσῃ εἰς τὴν ἱερὰν ταύτην ἐπαγγελίαν χριστιανοὺς ἐναρέτους καὶ ἐγγραμμάτους.

§75ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐχειροτόνησεν ἕνα.

§76ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸν ἕνα τοῦτον ἐχειροτόνησεν ἐξ ἀνάγκης, διότι, καθὼς ἔμαθον, ὁ ἱερεὺς ἐκεῖνος ἐπρόκειτο νὰ μεταβῇ νὰ χειροτονηθῇ εἰς ἄλλην ἀρχιεπισκοπὴν καὶ εἶτα νὰ ἐπανέλθῃ ν’ ἀποκατασταθῇ εἰς τὴν Κορινθίαν· διὰ νὰ ἀποφύγῃ δὲ τὸ σκάνδαλον τοῦτο ὁ ἀρχιεπίσκοπος ἡμῶν, προέβη εἰς τὴν χειροτονίαν του. Ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου τὸ ποίμνιον τῆς Κορινθίας ποιμαίνει ὁ κύριος Κολιάτσος, ὁ νῦν τῆς Κορινθίας ἀρχιεπίσκοπος, οὐδεὶς ἐχειροτονήθη ἱερεὺς, ἐνῷ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο περὶ τοὺς 25 ἱερεῖς ἀπεβίωσαν.

§77ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι εὐχαριστήθην ἐκ τῆς ἀνακοινώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ ἐπιδοκιμάζω τὴν εἰλικρίνειαν ἐκείνην, μεθ’ ἧς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως δὲν ἐδίστασε νὰ ἀνασύρῃ μίαν πτυχὴν ἐκ τοῦ πέπλου, ὁ ὁποῖος καλύπτει τὴν κατάστασιν τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν. Καὶ εἶναι ζήτημα τοῦτο, διὰ τὸ ὁποῖον τῳόντι δὲν δυνάμεθα νὰ μεμφώμεθα ἀλλήλων· πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι τὰ τῆς Ἐκκλησίας εἶναι παρημελημένα καὶ ἦσαν πάντοτε. Οἱ Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁμολογουμένως, καὶ οὕτω μέμφομαι καὶ ἐμαυτοῦ, δὲν ἀπηυθύνομεν ἐπερωτήσεις σχετικὰς πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, ὅπως ἀπηυθύνομεν περὶ ἄλλων ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα αἰσθανόμεθα καὶ ἡμεῖς καὶ ὁ λαὸς περισσότερον. Τὰ τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἐντελῶς παρ’ ἡμῖν παρημελημένα, ὥς τινα ἄχρηστα. Τοῦτο δὲν φέρει μόνον τὴν θρησκευτικὴν καὶ ἠθικὴν κατάπτωσιν τοῦ λαοῦ, περὶ ἧς φαίνεται ἀδιαφοροῦμεν, ἀλλὰ ζημιοῖ ἐμμέσως τὸν τόπον καὶ εἰς τὰ οἰκονομικὰ αὐτοῦ συμφέροντα· ὥστε, ἐὰν τὰ ἄλλα δὲν κινοῦσι τὴν προσοχὴν ἡμῶν, τοῦτο τοὐλάχιστον πρέπει νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῶμεν συντόνως περὶ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως ταύτης. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω δὲ διατὶ, φέρων ἓν ἐκ τῶν πολλῶν παραδειγμάτων. Πολλάκις παρετήρησα, ὅτι ἱερεῖς ἀπαίδευτοι χρησιμεύουσιν εἰς τὴν ὑπόθαλψιν δεισιδαιμονιῶν, λ. χ. εἰς τὸ νὰ κηρύττωσιν ἡμέρας ἀργίας, δημιουργοῦντες ἀνυπάρκτους ἑορτὰς καὶ ἀπαγορεύοντες εἰς τοὺς χωρικοὺς νὰ ἐργάζωνται κατ’ αὐτάς· πολλοὶ χωρικοὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις καταντῶσι καὶ ἐκ τῶν ὑπαγορεύσεων ἀμαθοῦς κλήρου νὰ φρονῶσιν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἡμέραι μὴ ἐργάσιμοι, ἐνῷ εἶναι ἐργάσιμοι. Τὸ ἥμισυ σχεδὸν τῶν ἡμερῶν τοῦ ἔτους ἀποτελεῖται ἐν τοῖς χωρίοις ἀπὸ ἡμέρας μὴ ἐργασίμους. Ἐὰν λοιπὸν ὑπὸ τὰς ἄλλας ἐπόψεις δὲν αἰσθανώμεθα τὴν παραμέλησιν τῶν τοῦ κλήρου, ἀλλ’ ὑπ’ αὐτὰς τοὐλάχιστον τὰς ἐπόψεις πρέπει νὰ σκεφθῶμεν νὰ λάβωμεν μίαν πρόνοιαν, ὅπως ἐπέλθῃ μία δυνατὴ βελτίωσις τῶν τοῦ κλήρου. Διότι, ἐὰν πληρόνῃ ὁ λαὸς, ὅπως μὴ μορφῶται καὶ ἀναπτύσσηται, εἶναι σκανδαλωδέστατον ὅμως νὰ πληρόνῃ καὶ διὰ νὰ ἀποτυφλοῦται περὶ πάντα καὶ περὶ αὐτὰ τὰ ὑλικὰ συμφέροντά του. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν μέτρον τι πρακτικὸν, ὅπως ἐπέλθῃ τοὐλάχιστον πρόχειρός τις βελτίωσις.

§78ΛΕΒΙΔΗΣ. Πολλάκις ἡ Ἀντιπολίτευσις κατηγορήθη, καίτοι περὶ τούτου πάντοτε διεφώνησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι ἐνοχλεῖ συνεχῶς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς δι’ ἐπερωτήσεων. Ἐν τούτοις, ἐὰν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι καὶ ἐγὼ δὲν ἐποιούμεθα τὴν ἐπερώτησιν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν χειροτονηθέντων ἱερέων καὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀποβιωσάντων, οὐδὲ ἡμεῖς, οὐδὲ ὁ ἑλληνικὸς λαὸς ἤθελε μάθει, ὅτι διατελοῦμεν ἐν τοιαύτῃ καταστάσει, ὥστε οὐδεὶς ἐπίσκοπος τοῦ Κράτους νὰ δύναται νὰ βεβαιώσῃ, καίτοι παρῆλθεν ὁλόκληρος μὴν, πόσους ἱερεῖς ἐχειροτόνησεν ἐν ὡρισμένῳ χρονικῷ διαστήματι, ἢ πόσοι ἱερεῖς ἀπεβίωσαν ἐν τῷ διαστήματι τούτῳ. Ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις χάριτας εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τὴν ἐπερωτήσασαν, ἐὰν τῷ ὄντι ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ ἀπόφασιν νὰ προβῇ εἰς τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων πραγμάτων τῶν Ἐπισκοπῶν. Διότι, ἐὰν ὑπάρχῃ ζήτημα, ἐν ᾧ καὶ ἡ Σύνοδος καὶ αἱ Ἐπισκοπαὶ ὤφειλον νὰ ἔχωσι καθ’ ἑκάστην ἡμέραν γνῶσιν τῆς καταστάσεως αὐτοῦ, τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τὸ τῶν χειροτονιῶν καὶ τῶν ἀποβιώσεων τῶν ἱερέων, εἶναι οὕτως εἰπεῖν ἡ δύναμις τοῦ κλήρου, καὶ τὴν δύναμιν ταύτην τοῦ κλήρου ἀγνοεῖ οὐ μόνον ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ ὑπερτάτη ἐκκλησιαστικὴ τοῦ Κράτους ἀρχή. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ κρίσις περὶ τῆς ἱκανότητος τῶν ἱερέων, ὡς καὶ ἡ χειροτονία αὐτῶν, κατὰ τὸν Καταστατικὸν νόμον, ἀνάγονται εἰς τὴν σφαῖραν ἐκείνων τῶν ἐσωτερικῶν δικαιωμάτων καὶ καθηκόντων τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἐφ’ ὧν βεβαίως οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, τουτέστιν ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Βεβαίως γνωρίζομεν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρ. Ηʹ τοῦ Καταστατικοῦ νόμου· κατὰ τὴν § Ϛʹ τούτου, «ἡ δοκιμασία τῶν μελλόντων προχειρισθῆναι εἰς τὸν κλῆρον καὶ ἡ χειροτονία αὐτῶν» ἀνάγονται εἰς τὰ καθήκοντα, τὰ λεγόμενα ἐσωτερικὰ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἐφ’ ὧν ἡ πολιτικὴ ἀρχὴ οὐδὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ. Ποῖον εἶναι τὸ ἀπαγορευόμενον εἰς τὴν πολιτικὴν ἀρχήν; Εἶναι τὸ νὰ ἐπέμβῃ καὶ νὰ ἐξετάσῃ ἂν ἡ ἱκανότης τοῦ μέλλοντος προχειρισθῆναι εἰς ἱερέα ἦναι τοιαύτη, ὥστε νὰ παρέχῃ εἰς τὸν ἐπίσκοπον τὸ δικαίωμα εἰς χειροτονίαν. Τοῦτο βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι ἄντικρυσ’ ἐναντίον τοῦ νόμου, νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι δύναται ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἢ ὁ Β. Ἐπίτροπος νὰ ἐξετάσῃ ὁπωσδήποτε τὴν ἱκανότητα τοῦ μέλλοντος νὰ προχειρισθῇ. Ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἐνταῦθα πρόκειται ἐντελῶς περὶ διαφόρου ζητήματος, εἰς ὃ μεγίστην ἔχει ἡ Κυβέρνησις εὐθύνην, ἀντιπροσωπευομένη παρὰ τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ διὰ τοῦ παρ’ αὐτῇ Β. Ἐπιτρόπου. Ὑπάρχουσι νόμοι ὡρισμένοι, παλαιόθεν ὑφιστάμενοι, οἵτινες ὁρίζουσιν ἀριθμόν τινα οἰκογενειῶν, ὅστις ἀποτελεῖ τὴν λεγομένην ἐνοριακὴν περιφέρειαν. Ἄνευ τοῦ ἀριθμοῦ τούτου τοῦ ὡρισμένου τῶν οἰκογενειῶν δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποτελεσθῇ ἐνοριακὴ περιφέρεια, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἐνοριακὴ περιφέρεια, δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ καὶ ἱερεὺς τῆς τοιαύτης μὴ ὑπαρχούσης ἐνοριακῆς περιφερείας. Εἰς τοῦτο δὲ, ἀναγόμενον ἐντελῶς, οὐχὶ εἰς τὰ ἐσωτερικὰ, ἀλλ’ εἰς τὰ ἐξωτερικὰ καθήκοντα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, καθῆκον ἔχει νὰ ἐφορᾷ καὶ νὰ ἐποπτεύῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Β. Ἐπιτρόπου. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, Κύριοι, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον Ϛʹ τοῦ Καταστατικοῦ νόμου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς 9 Ἰουλίου 1852 ἔτους, οὐδεμία πρᾶξις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου δύναται νὰ ἰσχύῃ, ἂν δὲν ἦναι προσυπογεγραμμένη παρὰ τοῦ Β. Ἐπιτρόπου, εἴτε πρόκειται περὶ τῶν ἐσωτερικῶν εἴτε περὶ τῶν ἐξωτερικῶν δικαιωμάτων καὶ καθηκόντων τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Τοσοῦτον ἐθεώρησεν ὁ νομοθέτης, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ ἐποπτεία καὶ ὁ ἔλεγχος τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας ὡς πρὸς τὰς πράξεις τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐξουσίας, ὥστε καὶ δι’ αὐτὰ τὰ ἐσωτερικὰ λεγόμενα καθήκοντα τῆς Συνόδου ἐπέβαλεν εἰς τὸν Β. Ἐπίτροπον νὰ προσυπογράφῃ πᾶσαν πρᾶξιν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Καὶ ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον Ϛʹ τοῦ Καταστατικοῦ νόμου (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὴν ὑπερτάτην βασιλικὴν ἐξουσίαν, εἰς ἣν ἐναπόκειται ἡ κυριαρχία τοῦ Κράτους, ἀνήκει καὶ ἡ ἐποπτεία ἐφ’ ὅλων τῶν ἐντὸς τοῦ βασιλείου γενομένων, ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος ἔχει τὸ καθῆκον νὰ παρευρίσκηται, ἄνευ ψήφου, εἰς ὅλας ἐν γένει τὰς συνεδριάσεις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, καὶ νὰ προσυπογράφῃ εἰς ὅλα τὰ πρωτότυπα τῶν παρὰ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἐκδιδομένων ἀποφάσεων καὶ πράξεων, ἀναγομένων εἴτε εἰς τὰ ἐσωτερικὰ εἴτε εἰς τὰ ἐξωτερικὰ αὐτῆς καθήκοντα. Πᾶσα δὲ ἀπόφασις ἢ πρᾶξις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, γινομένη ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου, ἢ μὴ φέρουσα τὴν προσυπογραφὴν αὐτοῦ, εἶναι ἄκυρος». Ἀληθῶς ἡ κρίσις περὶ τῆς ἱκανότητος τοῦ μέλλοντος προχειρισθῆναι εἰς ἱερέα, ἀληθῶς καὶ αὐτὴ ἡ χειροτονία τοῦ ἱερέως εἶναι ἐκ τῶν λεγομένων ἐσωτερικῶν καθηκόντων καὶ δικαιωμάτων τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἀλλὰ ῥητῶς οἱ νόμοι ἡμῶν οἱ ἐκκλησιαστικοὶ ἐπιβάλλουσι τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἐποπτείαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς αὐτὰς ἀκόμη τὰς ἐσωτερικὰς πράξεις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ὁποῖον ἔλεγχον, κύριε Ὑπουργὲ, ὁ Β. Ἐπίτροπος ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ἐνήσκησεν, ὅταν ἦναι βεβαιωμένον παρ’ ὑμῶν, κύριε Ὑπουργὲ, καὶ κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην, ὅτι οὐδὲ ἡ ὑπερτάτη ἐκκλησιαστικὴ ἐξουσία, τουτέστιν ἡ Ἱερὰ Σύνοδος, οὐδὲ οἱ κατὰ τόπους ἐπίσκοποι γινώσκουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν παρ’ αὐτῶν χειροτονηθέντων ἱερέων καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν παρὰ ταῖς ἐπισκοπαῖς αὐτῶν ἀποβιούντων ἱερέων; Ὁποίαν ἀναφορὰν πρὸς τὸν προϊστάμενον αὐτοῦ ὁ Β. Ἐπίτροπος ἐποιήσατο περὶ τῆς ἀθλίας ταύτης καταστάσεως τῆς Ἐκκλησίας ὡς πρὸς τὸ προκείμενον ζήτημα; Ἔπρεπε τῷ ὄντι νὰ παρέλθῃ τοσοῦτος χρόνος, ἔπρεπεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐνασκήσῃ ἐῤῥωμένως τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον τοῦ ἐπερωτᾷν ἐπὶ πάσης παραλείψεως ἢ πράξεως τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἔλθῃ σήμερον ὁ Ὑπουργὸς καὶ ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει εἴπῃ, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἐπισκόπων τοῦ Κράτους δύναται νὰ δώσῃ σημείωσιν τῶν παρ’ αὐτοῦ χειροτονουμένων ἱερέων, διότι, ὁσάκις ἐξέρχωνται οὗτοι εἰς περιοδείαν, διαμοιράζουσι δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ τὰς χειροτονίας. Καὶ ὕστερον λέγετε, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ποιεῖται κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος, ὅπερ ἔχει, τοῦ νὰ ἐλέγχῃ τὰς πράξεις, δι’ ἃς ὑμεῖς εὐθύνεσθε.

§79ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Δὲν εἶπον ὅτι ποιεῖσθε κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ ἐλέγχειν, ἀλλ’ εἶπον ὅτι ποιεῖσθε σύγκρισιν περὶ πραγμάτων ἀσχέτων ὅλως. Ἐγένετο λόγος περὶ Ἱερᾶς Συνόδου, σεῖς δὲ ὁμιλεῖτε περὶ ἐπισκόπων. Ποίαν ἐξουσίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπὶ τῶν ἐπισκόπων ὁ Β. Ἐπίτροπος; πῶς θὰ ἐπέμβῃ ὁ Β. Ἐπίτροπος εἰς τὰς πράξεις τῶν ἐπισκόπων; Ἑπομένως αἱ ἐπικρίσεις ὑμῶν, αἱ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀπευθυνόμεναι, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο τῶν χειροτονιῶν, μοὶ φαίνονται ἄδικοι. Τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Κυβέρνησις, εἶναι, ἂν μετὰ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας πεισθῇ, ὅτι χειροτονία ἐγένετο ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ διατάγματος, νὰ σκεφθῇ διὰ ποίου μέσου θέλει δυνηθῆ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ διατάγματος τούτου, ἢ νὰ σκεφθῇ περὶ νέου νόμου, ὅπως κανονισθῶσι τὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἱερέων· ἐκτὸς τούτου, δὲν βλέπω τί ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ πράξῃ.

§80ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονεῖτε λοιπὸν, ὅτι οἱ ἐπίσκοποι δύνανται νὰ χειροτονοῦν ἱερεῖς ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Ἱερᾶς Συνόδου; διότι ἐγὼ γινώσκω, ὅτι μέχρι τινὸς οἱ ἀρχιερεῖς ἐπρότεινον καὶ ἡ Σύνοδος ἐνέκρινε τὴν χειροτονίαν, διότι εἰς τὸν νόμον δὲν ἀπαντᾶται τοῦτο, ὅτι δύνανται νὰ ἐγκρίνουν καὶ χειροτονοῦν ἱερεῖς. Ἡ δοκιμασία καὶ χειροτονία πάντων τῶν ἐκ τοῦ κλήρου εἶναι τῆς Συνόδου δικαίωμα, καὶ γινώσκω ὅτι τοῦτο ἐγίνετο. Ἴσως τώρα καθιερώθη ἄλλη ἀρχή. Ἄλλοτε ἄνευ ἐγκρίσεως τῆς Συνόδου οὐδεμία χειροτονία ἱερέως ἐγίνετο.

§81ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πρὸ δύο ἐτῶν ἀνέγνωσα ἐγκύκλιον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου πρὸς τοὺς ἐπισκόπους, δι’ ἧς ἐδίδετο αὐτοῖς ἐντολὴ νὰ χειροτονῶσι τοῦ ἱερεῖς καὶ νὰ εἰδοποιῶσιν ἁπλῶς τὴν Σύνοδον. Αὐτὸ μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν. Ἐν τούτοις δυνάμει τῆς ἐγκυκλίου αὐτῆς οἱ ἐπίσκοποι καὶ ἀρχιεπίσκοποι χειροτονοῦν ὅσους εὑρίσκουν ἀξίους, καὶ εἰδοποιοῦν περὶ τούτου ἁπλῶς τὴν Σύνοδον.

§82ΤΖΑΝΕΣ. Ἂν ἠγέρθη σκάνδαλον ἐκ τῶν χειροτονιῶν, ἠγέρθη ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἐν αἷς ἀρχιερατεύει ὁ πανοσιώτατος καὶ παναγιώτατος Πανάρετος. Ἔλαβον ἀφορμὴν ἐκ τούτου νὰ ἐρωτήσω τὴν Ἱερὰν Σύνοδον καὶ ἰδίᾳ τὸν πρώην Μητροπολίτην, πρὸς τὸν ὁποῖον ἀπηύθυνα τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν: «Πανιερώτατε, διατὶ δὲν δένετε τὰς χεῖρας τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατασωτεύονται τὸ μέγιστον ἀξίωμα τῆς ἱερωσύνης;» Μοὶ λέγει: «τέκνον μου, δὲν δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὸν ἐπίσκοπον. Εἶναι ἀληθὲς, μοὶ λέγει, ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος εἶχε θέσει ἕνα φραγμὸν, ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἔλαβον μέρος ἐν αὐτῇ οἱ ἀρχιερεῖς ἐκ Θεσσαλίας καὶ ἠθέλησαν νὰ διασώσουν τὰ δικαιώματά των, ἔμεινε ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τῶν ἐπισκόπων νὰ χειροτονοῦν ἱερεῖς». Ἀλλ’ ἐὰν θέλῃ νὰ μάθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς πόσοι χειροτονοῦνται ἱερεῖς, δύναται εὐκόλως νὰ τὸ κατορθώσῃ, χωρὶς νὰ καταφύγῃ εἰς τοὺς πανιερωτάτους· διότι, ἂν πράγματι ἀφαιρεθῇ ἡ χειροτονία ἀπὸ τοὺς πανιερωτάτους τούτους, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ δυσκολευθῶμεν νὰ εὕρωμεν ἐπισκόπους, διότι ἡ χειροτονία τῶν ἱερέων κατήντησεν ἐμπορία. Δύναται ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀνεύρῃ πόσοι ἐχειροτονήθησαν π. χ. ἐν Μεσσηνίᾳ, προσφεύγων εἰς τοὺς Δημάρχους καὶ εἰς τοὺς εἰδικοὺς παρέδρους. Εἶναι τὸ μέσον, δι’ οὗ θὰ μάθῃ λεπτομερέστατα πόσοι ἐχειροτονήθησαν καὶ πόσοι ἀπεβίωσαν, ἰδίως εἰς τὰς ἐπαρχίας Καλαμῶν, Πυλίας καὶ Μεσσήνης, θὰ μάθῃ ἀκριβῶς τὸν ἀριθμὸν καὶ θὰ φρίξῃ ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἱερέων, οἱ ὁποῖοι ἐχειροτονήθησαν ἀφ’ ἧς ὁ πανιερώτατος Πανάρετος ἀνῆλθε τὸν ἁγιώτατον θρόνον τῆς Μεσσηνίας.

§83ΦΛΕΣΣΑΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν παρεκάλεσα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ, διατὶ μέχρι τότε ὁ Δήμαρχος Φαλαισίας δὲν ἐξετέλεσε τὴν διαταγὴν τοῦ Διευθυντοῦ τῶν ταχυδρομείων περὶ παραδόσεως τοῦ ταχυδρομείου Φαλαισίας εἰς τὸν αὐτόθι Εἰρηνοδίκην. Παρῆλθον ἔκτοτε τόσαι ἡμέραι καὶ ἡ διαταγὴ δὲν ἐξετελέσθη.

§84ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρήγγειλα νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ διαταγή.

§85ΦΛΕΣΣΑΣ. Τίποτε μέχρι σήμερον δὲν ἔγεινε.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Διευθυντοῦ τοῦ Ἀστεροσκοπείου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν τῷ χειμάῤῥῳ Νέδοντι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–4). Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§88ΤΖΑΝΕΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ὑπάρχει νόμος, ὅστις ἀπαγορεύει εἰς τὸ Δημόσιον νὰ ἔρχηται ἀρωγὸν εἰς ἔργα ἀφορῶντα τὴν τύχην καὶ τὴν προκοπὴν τῶν δήμων, καὶ περὶ τούτου νομίζω ὅτι πᾶς λόγος εἶναι περιττός. Ἀλλ’ ὅμως παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐπειδὴ ὁρίζεται δάνειον 600 χιλιάδων δραχμῶν, νὰ τὸ ἀναγάγῃ εἰς 1,000,000· καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος διατί....

§89ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγένετο μελέτη περὶ τοῦ ἔργου, ἡ ὁποία ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖται μεῖζον ποσόν.

§90ΤΖΑΝΕΣ. Θὰ ἐπιμείνω, διότι μελέται δὲν ἐγένοντο. Τὸ ποσὸν τοῦ δανείου εἶναι ἀνεπαρκές. Ἔχω καθῆκον νὰ ἐπιμείνω, διότι αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποστηρίξω τὸ ἔργον, ὅπερ δι’ 600,000 δραχ. δὲν γίνεται. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὴν ἀναγωγὴν τοῦ δανείου εἰς ἓν ἑκατομμύριον, διότι πολλὰ ζητήματα λύει τὸ ἔργον τοῦτο, ἀφορῶντα εἰς τὴν ὕπαρξιν τῶν Καλαμῶν. Βλέπομεν ὅτι πρόκειται νὰ δαπανηθοῦν 35 ἑκατομμύρια διὰ τὸ μετοχετευθησόμενον εἰς Ἀθήνας ὕδωρ.

§91ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ μελέτη τῶν τελεσθησομένων ἔργων ἐγένετο, ὡς καὶ ἡ περὶ τῶν ἔργων ἐπὶ τοῦ Παμίσου, καὶ κατὰ τὰς μελέτας αὐτὰς ἀπεδείχθη, ὅτι 600,000 δραχμαὶ εἶναι ἐπαρκεῖς. Δὲν μοὶ φαίνεται ὀρθὸν νὰ αὐξήσωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ δανεισθῶμεν.

§92ΤΖΑΝΕΣ. Νομίζω ὅτι, ἂν θὰ γείνῃ ἔργον, πρέπει νὰ γείνῃ τέλειον· δὲν εἶναι σκοπὸς νὰ κάμωμεν νόμον ἁπλῶς. Ἐκ τῶν τελεσθησομένων ἔργων ἐξασφαλίζεται καὶ τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν πόλιν καὶ τὰ πέριξ. Δὲν θὰ ἀρκέσουν αἱ 600,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἔχει ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, εἶτα δὲ καὶ τὸ ἄρθρον 6 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Λαρίσσῃ. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται).

§94ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας τινὰς ἐπὶ τῶν διαφόρων ἐδαφίων τοῦ ἄρθρου τούτου. Πρόκειται νὰ διοχετευθῶσι τὰ ὕδατα πρὸς πόσιν ἐν τῇ πόλει Λαρίσσης. Ἀλλ’ ὑπάρχουσι τόσοι περιορισμοὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὥστε εἰς ἐμὲ γεννᾶται ἀμφιβολία περὶ τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ. Ἐπιθυμῶ ἑπομένως νὰ μᾶς δώσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προϋπολογισμὸν τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης διὰ τὸ ἔργον τοῦτο καὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ ὕδατος, τὸ ὁποῖον εἶναι δυνατὸν νὰ διανεμηθῇ καὶ καταναλωθῇ ἐν τῇ πόλει Λαρίσσης.

§95Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ, ὅπως κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν δώσητε ἐξηγήσεις, διατὶ ἀπαλλάσσεται τὸ ἔργον τοῦτο τῶν γενικῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, καθ’ ἃς ἀπαιτεῖται ἡ διὰ δημοπρασίας κατασκευὴ τοῦ ἔργου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως 20,000 δραχμῶν ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βονίτσης διὰ τὴν διοχέτευσιν ὕδατος καὶ 15,000 παρὰ τοῦ τῆς Ζαβέρδας διὰ τὴν κατασκευὴν κρήνης.

§97Ε. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀναβάλει τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου μέχρις οὗ κατατεθῶσι πληροφορίαι τινὲς ζητηθεῖσαι.

§98ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω ἤδη τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἐξ ὧν προκύπτει, ὅτι πᾶσαι αἱ ἀρχαὶ ἐθεώρησαν πάντοτε ἀναγκαῖα τὰ ἔργα ταῦτα.

§99Ε. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιμένω νὰ μὴ διέλθῃ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, πρέπει ὅμως νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἔγγραφα. Ἀλλὰ καλὸν θὰ ἦτο νὰ συναινέσῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν ἐρχομένην συνεδρίασιν.

§100ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε νὰ παραλείψωμεν καὶ τὰ ἑπόμενα καὶ νὰ μεταβῶμεν εἰς τὸ περὶ σμύριδος. Τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ ὁ λόγος, ὡς καὶ τὰ ἑπόμενα, ἀφορῶσιν εἰς τοπικὰ συμφέροντα, ἀπὸ κοινοῦ δὲ χθὲς ἀπεφασίσθη ἡ πρόταξις αὐτῶν· ἤδη ζητεῖται ἡ ἀναβολή.

§102Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀκρίβεια εἶναι ἡ ἑξῆς. Χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Κουμουνδοῦρος ἐπρότεινε νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων ἐπὶ τοῦ Νέδοντος· ἐν ἀρχῇ τὸ Ὑπουργεῖον ἐδίστασεν, ἀλλ’ εἶπεν, ὅτι θέλει μεταβάλει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ θέλει προτάξει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἡμεῖς ἐδέχθημεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ τὴν δεχόμεθα καθ’ ἑκάστην, κανονιζομένην ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς προέτεινεν, ὅπως ἀναβληθῇ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3 νομοσχέδιον, ἡμεῖς δὲ προτείνομεν, ὅπως ἀναβληθῶσιν ὅλα μέχρι τοῦ ἀριθ. 21.

§104ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὶν ἀπαντήσω εἰς τὴν ἀντιπρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω διατὶ ζητῶ τὴν ἀναβολήν. Καὶ ἄλλοτε, ὅτε εἶχεν ἔλθει εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶπον ὅτι εἶχον λάβει ἀναφορὰς διαφόρων κατοίκων τοῦ δήμου Ἀνακτορίων καὶ τηλεγραφήματα, δι’ ὧν οἱ κάτοικοι διεμαρτύροντο κατὰ τοιαύτης ἰδέας καὶ μὲ παρεκάλουν νὰ διαφωτίσω τὴν Βουλήν. Δὲν εἶναι λόγος ἀντιδράσεως κατὰ τοῦ δημάρχου Τσερεπίσου, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ συμφέρον τοῦ δήμου, διότι ἔχουσιν ἀνάγκην μᾶλλον κατασκευῆς λιμένος, ἐνῷ δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην κρηνῶν, Ἀντιτάσσονται δὲ κατὰ τῆς χρήσεως τῶν λιμενικῶν χρημάτων πρὸς ἕτερον σκοπὸν, καὶ λέγουσιν, ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ματαία. Ἐπὶ τῶν λόγων τούτων ἐρειδόμενος, ζητῶ τὴν ἀναβολήν.

§105ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται, δὲν ἔχω γνώμην. Ἀλλὰ ἐκφράζω τὴν ἀπορίαν μου ἐπὶ τῆς νῦν προτάσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· διότι εἶχε δηλώσει χθὲς, ὅτι θὰ προτάξῃ τὰ νομοσχέδια, ἐφ’ ὧν δὲν ὑπάρχει συζήτησις. Ὅσα δὲ προέταξεν εἶναι ὅλα τῆς εὐνοίας αὐτοῦ, οὐδὲν ὑπεβλήθη παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι λοιπὸν λογικὸν, ἀφοῦ πρόκειται περὶ καταθέσεως ἐγγράφων, ἅτινα ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Δεκεμβρίου ζητηθέντα δὲν κατετέθησαν, ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι ζητοῦσι τὴν κατάθεσιν αὐτῶν καὶ ἑπομένως τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Αὔριον δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν.

§106ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ Πρωθυπουργοῦ, νὰ μεταπηδήσωμεν εἰς τὸν ἀριθμὸν 21 τῆς ἡμερησίας διατάξεως, εἶναι νέον εἶδος ἐξευτελισμοῦ, ὅπερ εἰς ἐπίμετρον θέλει νὰ εἰσαγάγῃ. Ὅταν πρόκηται περὶ ψηφίσεως νόμων, οἱ Βουλευταὶ ἔχουν ὑπ’ ὄψιν των τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, γνωρίζουσι δὲ, ὅτι πάντα τὰ νομοσχέδια δὲν θέλουσι συζητηθῆ, διότι εἶναι καὶ αὐτοὶ ἄνθρωποι, μολονότι ἀπό τινος κατηντήσαμεν νὰ ἤμεθα καὶ ὑπεράνθρωποι, ἑπομένως λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψιν ὡρισμένον ἀριθμὸν καὶ μελετῶσιν ἀπὸ τοῦ πρώτου.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔστω. Ἂς μεταβῶμεν εἰς τὸ ἑπόμενον.

§108ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε διατὶ μὲ ἀφίνετε καὶ ὁμιλῶ; Σεῖς κωλυσιεργεῖτε!

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀδείας πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Ἑρμουπόλεως εἰς Ποσειδωνίαν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§110Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ μᾶς ἀνακοινώσητε πληροφορίας, ὅπως ἔχωμεν ἔννοιαν πλήρη περὶ τοῦ μήκους τῆς ὁδοῦ, περὶ τῶν πρὸς κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς ἀπαιτουμένων δαπανῶν, καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἤθελε δαπανηθῆ, ἂν ἀντὶ σιδηροδρόμου κατεσκευάζετο τροχιόδρομος. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς ά συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁρίου ἡλικίας πρὸς κατάταξιν ἐν τῇ στρατιωτικῇ σχολῇ τῶν Εὐελπίδων).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν ἐθνικοῦ οἰκοπέδου πρὸς ἀνέγερσιν τουρκικοῦ τεμένους.

§112ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος εἰς τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ καὶ τὸν λόγον τῆς δωρεὰν παραχωρήσεως. Ὑπάρχει παράδειγμα δωρεᾶς ἐκ μέρους τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Ἑλληνικήν;

§113ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Προχείρως ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ Μπέης τῆς Τύνιδος παρεχώρησε δωρεὰν οἰκόπεδον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινότητα. Ἐπίσης ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐν Σουλινᾷ παρεχωρήθη, ὅτε διετέλει ὑπὸ τὴν τουρκικὴν κυριαρχίαν, οἰκόπεδον πρὸς ἀνέγερσιν ἐκκλησίας. Ἐν Πὸρτ–Σάϊδ ἐπίσης παρεχωρήθησαν τοιαῦτα οἰκόπεδα.

§114ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ εἰς πολλὰς Ἑλληνικὰς κοινότητας παρεχωρήθησαν ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως οἰκόπεδα. Ἔχομεν δὲ ἡμεῖς ἀνώτερον συμφέρον, ὅπως περιποιώμεθα τοὺς τουρκικοὺς πληθυσμοὺς καὶ γεννῶμεν ἐν αὐτοῖς αἰσθήματα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Ἑλλάδα, καὶ χάριν ἀπωτέρων σκοπῶν καὶ χάριν τῶν ἐν Τουρκίᾳ Ἑλλήνων.

§115ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκοῦμαι εἰς τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ἔλαβον καὶ οἱ Ἕλληνες παραχωρήσεις τινάς. Εἰς τὴν γνώμην δὲ τοῦ κ. Καραπάνου δὲν συμφωνῶ, διότι τὴν ἐμπιστοσύνην τῶν Τούρκων τὴν εἴδομεν εἰς τὴν Κρήτην.

§116ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τοῦ Ὀθωμανικοῦ λαοῦ, ὅστις, ὅπου εὑρίσκει ἀσφάλειαν καὶ ἡσυχίαν, ἐκεῖ διαμένει. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς ά συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου ᾼΥΠΒʹ περὶ ταμείου φάρων).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τῶν τελωνειακῶν νόμων.

§118ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διατὶ ὑποβάλλει αὐτὸ, ἀφοῦ ὑπάρχει τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον, διὰ τοῦ ὁποίου μεταβάλλεται ὁ τρόπος τῆς φορολογίας τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων ζώων; Διατὶ δὲν ἐφαρμόζεται αὐτὸ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶναι νενομοθετημένον;

§119ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφ’ ὅτου κατηργήθη κατὰ ξηρὰν ἡ τελωνειακὴ ζώνη ὡς πρὸς τὰ κτήνη, ἦτο δύσκολον νὰ ἐπιβάλληται τὸ εἶδος τοῦτο τῆς φορολογίας, διότι ἀπῃτεῖτο νὰ ὑπάρχῃ πλάστιγξ μεγάλη. Διὰ τοῦτο εἰσάγομεν νομοσχέδιον, περιέχον μικτὸν σύστημα. Βεβαίως ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ ἐψηφίζετο τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ θέλομεν δοκιμάσει νὰ τὸ εἰσαγάγωμεν.

§120ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ζητῶ τὴν ψήφισίν του, διότι ἐκεῖνο τὸ νομοσχέδιον εἶναι νόθον, περιέχει ὅλας τὰς δυσκολίας τῆς σημερινῆς νομοθεσίας, χωρὶς νὰ ἐπιφέρῃ τὰ καλά του.

§121ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης συναδέλφου μου, διότι καὶ ἄλλοτε ἔφερον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ τούτου ζητήματος.

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ ἀναγράφεται ἐλάττωσις σπουδαιοτάτη τοῦ δασμοῦ τῶν κτηνῶν, ὧν τὸ βάρος εἶναι τὸ τοῦ μέσου ὅρου ἢ ἀνώτερον τοῦ μέσου ὅρου, διατηρεῖται δὲ ὁ ὅρος τοῦ κειμένου νόμου ἐπὶ τῶν κτηνῶν, ὧν τὸ βάρος εἶναι κατώτερον τοῦ μέσου ὅρου. Ὅθεν παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ἐν σχέσει πρὸς τὸν κείμενον νόμον, καὶ ὅταν πεισθῇ ὅτι εἰσάγεται δι’ αὐτοῦ ἐλάττωσις σπουδαιοτάτη δασμοῦ, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ συμφωνήσῃ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ. Περὶ δὲ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ κειμένου νόμου, παρατηρῶ ὅτι ἡ κατ’ ὀκᾶν κεκανονισμένη φορολογία εἶναι πολὺ βαρυτέρα τῆς ἐφαρμοζομένης φορολογίας κατὰ κεφαλήν, νομίζω δὲ, ὅτι πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς κατ’ ὀκᾶν φορολογίας κατὰ τὸν κείμενον νόμον τὸν τέως ἀργοῦντα, διὰ τὴν μήπω ἔκδοσιν τοῦ περὶ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ βασιλικοῦ διατάγματος, εἶναι δίκαιον νὰ ἀναθεωρήσωμεν τὰ περὶ τούτου, ἵνα εἰσαγάγωμεν τὸ νόθον σύστημα, ὡς ἀπεκάλεσεν αὐτὸ ὁ κ. Βουλευτὴς, τῆς κατὰ κεφαλὴν μὲν, ἀλλ’ ἐπὶ κλίμακι διαβαθμιζομένης κατὰ τὸ βάρος φορολογίας, διότι τὸ νόθον τοῦτο σύστημα εἶναι ἐφαρμόσιμον.

§123ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν μοὶ φαίνεται πολὺ προσῆκον νὰ καταγγέλληται νόμος τοῦ Κράτους ὡς ἀνεφάρμοστος, καὶ ἀφοῦ καταγγέλλεται παρὰ τοῦ εἰσαγαγόντος αὐτὸν, νὰ μὴ λαμβάνηται πρόνοια περὶ ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ. Ἔπρεπε νὰ ἐπισπευθῇ ἡ εἰσαγωγὴ ἄλλου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ὑπέβαλεν εἰς τέλος τελωνειακὸν 30 δραχμῶν κατὰ κεφαλὴν τοὺς βόας τοὺς εἰσαγομένους διὰ θαλάσσης. Κατόπιν ἐπῆλθεν ἡ ἀνάγκη, ὅπως τεθῇ τελωνειακὴ ζώνη καὶ εἰς τὰ διὰ ξηρᾶς εἰσαγόμενα κτήνη καὶ νὰ τεθῇ ἡ αὐτὴ φορολογία· οὕτω δὲ ἐπῆλθε τὸ φοβερὸν ἀποτέλεσμα διὰ τὴν κοινωνίαν, νὰ μὴ ἔχωμεν ἀπὸ τῆς Βουλγαρίας, τῆς Μακεδονίας καὶ ἀπὸ τὰ ἄλλα μέρη εἰσαγόμενα κτήνη, καὶ νὰ πωλῆται διὰ τοῦτο τὸ κρέας πρὸς 2 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, τοῦθ’ ὅπερ δὲν εἶναι εὐχάριστον εἰς πάντα οἰκογενειάρχην· καὶ διὰ τοῦτο ἔχω καθῆκον νὰ διαμαρτυρηθῶ τετάρτην ἤδη φορὰν, παρακαλῶν νὰ θεραπευθῇ τὸ κακὸν διὰ τροποποιήσεως τοῦ κειμένου νόμου. Οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ἂν νομίζῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε, θεραπεύει κοινωνικὴν ἀνάγκην, νὰ τεθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρῶτον. Ἐγὼ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι, εἶναι, ὅτι θὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις, διότι ἀφίνεται εἰς τοὺς ὑπαλλήλους νὰ ἐκτιμήσουν τὸ βάρος τῶν ζώων, καὶ γνωρίζομεν, πῶς γίνονται αἱ τοιούτου εἴδους ἐκτιμήσεις.

§124ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ καταλάβωμεν τί τρέχει. Περὶ τίνος πρόκειται;

§125ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συζητεῖται, νομίζω, τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 37 νομοσχέδιον.

§126ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δόσατε τὴν γνώμην σας, πῶς θὰ ἐλαττωθῇ ἡ τιμὴ τοῦ κρέατος, καὶ τότε θὰ ἦσθε ἐν τῷ προκειμένῳ· ἀλλὰ φαίνεται ὅτι δὲν σᾶς ἐπηρεάζει. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀνανεώσεως ἢ πληρωμῆς τῶν μέχρι τέλους τοῦ 1876 ὀφειλομένων τῷ Δημοσίῳ).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθέτου φόρου ὑπὲρ τοῦ δήμου Ἀρήνης.

§128ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, περὶ τῶν εἰς τὸ Δημόσιον καθυστερούντων θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μελετήσῃ τὴν ἑξῆς γνώμην. Τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ περὶ εὐεργετικοῦ κατά τινα ἔννοιαν κανονισμοῦ τῶν χρεῶν τῶν μέχρι τοῦ ἔτους 1876 καθυστερούντων. Ἐγὼ καταθέτω τροπολογίαν, νὰ μεταβληθῇ ἡ χρονολογία καὶ νὰ τεθῇ «μέχρι τοῦ 1885».

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Τώρα συζητεῖται τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθέτου φόρου ὑπὲρ τοῦ δήμου Ἀρήνης.

§130ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ δήμου Ἀρήνης, δεικνύει ὅτι καὶ πολὺ μελετημένον δὲν εἶναι, καὶ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει, δὲν θὰ ἐκπληρώσῃ. Τὸ ἄρθρον 5 π. χ. παραχωρεῖ τὰς προσόδους πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν, διοχέτευσιν ὑδάτων κλπ., ἐν τῇ δευτέρᾳ δὲ παραγράφῳ αὐτοῦ λέγει, ὅτι τὸ εἰσπραχθησόμενον ποσὸν θέλει κατατεθῆ εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ θὰ μένῃ ἄχρηστον παρ’ αὐτῇ μέχρι τῆς συνομολογήσεως δανείου. Δύναται δὲ νὰ συνομολογηθῇ δάνειον ἢ νὰ μὴ συνομολογηθῇ. Ἐὰν δὲν συνομολογηθῇ, θὰ μένῃ τὸ χρῆμα ἐν τῇ Τραπέζῃ, χωρὶς νὰ ἐκπληρῶται ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπειδὴ δὲ δύναται νὰ μείνῃ οὕτω ἐπὶ πολλὰ ἔτη, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ γείνῃ τίποτε. Ζητῶ δὲ πληροφορίας, τί ποσὸν ἐσόδου θὰ φέρῃ ὁ φόρος, κατὰ τίνα τρόπον θὰ γίνωνται αἱ δηλώσεις τῶν ἐξ ἄλλων δήμων μεταφερομένων προϊόντων, καὶ ποία θὰ ἦναι ἡ διάρκεια τοῦ φόρου τούτου; (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–5).

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§132Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διάταξις τοιαύτη ὑπάρχει καὶ ἐν ἄλλοις νομοσχεδίοις, ψηφισθεῖσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἡ διάταξις αὕτη μοὶ φαίνεται ἀνώμαλος, διότι περιλαμβάνει μεταβίβασιν ἀπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν νομοτελεστικὴν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἐκείνη ἔχει, ἵνα προσδιορίζῃ τὴν διάρκειαν τοῦ φόρου. Τὴν διάταξιν ταύτην ἀναγκάζονται νὰ περιλαμβάνωσιν οἱ Ὑπουργοὶ, διότι δὲν γίνονται αἱ προσήκουσαι μελέται πρὸ τῆς συντάξεως τῶν νομοσχεδίων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σκοπεῖ ἐπιβολὴν φόρων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι δαπανηθῆ εἰς κατασκευὴν ὡρισμένων ἔργων. Τὰ ἔργα ταῦτα εἶναι αʹ) ἡ κατασκευὴ ὑδραγωγείων, βʹ) ἡ κατασκευὴ ὁδῶν. Ἐὰν ὑπῆρχον ὑπολογισμοὶ περὶ τῆς δαπάνης, ἤθελον εὐκόλως οἱ Ὑπουργοὶ γνωρίζει, πόσα ἔτη οἱ φόροι οὗτοι πρέπει νὰ διαρκέσωσιν· ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐγένοντο αἱ δέουσαι μελέται, δὲν γνωρίζουσι τοῦτο, καὶ ἀναγκάζονται νὰ ζητῶσι νὰ μεταβιβάσωμεν τὸ πρὸς προσδιορισμὸν τῆς διαρκείας τοῦ φόρου δικαίωμα τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἥτις οὕτω ἀπογυμνοῦται ἀπὸ δικαίωμα οὐσιῶδες.

§133ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τοῦτο ἀπήντησα κατὰ συζήτησιν προηγουμένων νομοσχεδίων καὶ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν περὶ Ὠλένης καὶ Ὀλυμπίας, εἶπον δὲ τότε, ὅτι ἐνταῦθα ἐπράττομεν ὅ,τι διατάττεται περὶ ἄλλων δημοτικῶν φόρων, τῶν ἐμμέσων, ὅπου ὁ νόμος ἐπιτρέπει ἀπὸ πενταετίας εἰς πενταετίαν νὰ γίνωνται ἀνανεώσεις διὰ πράξεων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Τοῦτο ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποφύγωμεν νὰ πράξωμεν, προκειμένου περὶ τούτων τῶν φόρων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι μὲν, ὡς ἐκεῖνοι, ἔμμεσοι, ἀλλ’ ἔχουσιν ἐπίσης σκοπὸν δημοτικὸν, ὡς ἐκεῖνοι.

§134Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ἐκεῖνοι ἐπιβάλλονται διὰ διατάγματος, ὄχι διὰ νόμου· οἱ φόροι δὲ οὗτοι εἶναι φόροι κατὰ προσθήκην τῶν δυνάμει τοῦ νόμου ἐπιβαλλομένων καὶ προσδιορίζονται ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας.

§135ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ διαφορὰ εἶναι πραγματικὴ, ἀλλὰ δὲν βλέπω τὸν κίνδυνον νὰ ζημιωθῇ ὁ φορολογούμενος ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης, διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ φορολογούμενος, εὐθὺς ὡς περατωθῶσι τὰ ἔργα, διὰ τὴν ἀνάγκην τῶν ὁποίων ἐτέθη ὁ φόρος, θὰ ζητήσῃ ἀπαλλαγὴν ἀπ’ αὐτοῦ.

§136ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα θὰ δαπανηθῶσιν εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ἠνάγκασαν τὸν συντάκτην τοῦ νομοσχεδίου νὰ προνοήσῃ, ὅπως κανονίζηται ἡ διάρκεια τοῦ φόρου συμφώνως πρὸς τὸ κατὰ τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον ἔτος εἰσπραχθησόμενον ποσόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου....

§138ΙΩ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. Βουλευτῶν).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 77· ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φόρου εἰς τὸν δῆμον Ὀλυμπίων.

§141ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ γείνῃ συζήτησις, διότι παρουσιάζει τὸ ἔκτακτον τοῦτο, ὅτι, ἐνῷ ὁ σταφιδόκαρπος ἔχει φόρον τεσσάρων δραχμῶν, προστίθενται ἄλλαι δύο, χωρὶς νὰ προσδιορίζωνται τὰ ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμοποιηθῶσι. Παρακαλῶ λοιπὸν ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις αὐτοῦ δι’ ἀπόψε.

§142ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν πληρόνει τέσσαρας δραχμάς.

§143ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὅταν θὰ γείνῃ ἡ συζήτησις, θὰ σᾶς φέρω τοὺς νόμους ὅλους, καὶ θὰ ἴδητε πόσα πληρόνει. Ἐπίσης παρακαλῶ διὰ τὸν αὐτὸν λόγον ν’ ἀναβληθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ δήμου Ὠλένης.

§144ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄς ἀναβληθῶσι.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλονται. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ διαθέσεως δραχμῶν 6,000 εἰς κατασκευὴν ὑδραγωγείου πρὸς διοχέτευσιν ποσίμου ὕδατος ἐκ τῆς θέσεως Λουτροῦ εἰς τὴν προκυμαίαν Σάμης).

§146ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φέρῃ πληροφορίας τινὰς περὶ τῶν εἰσοδημάτων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Σάμης καὶ περὶ τῆς δαπάνης, ἥτις θ’ ἀπαιτηθῇ πρὸς κατασκευὴν τοῦ ὑδραγωγείου.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθέτου φόρου καὶ αὐξήσεως δασμοῦ πρὸς συντήρησιν τοῦ ἐν Ἀγρινίῳ δημοσυντηρήτου Γυμνασίου.

§148ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μοὶ φαίνεται ἀπορίας ἀξία ἡ ὑποβολὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται παρὰ τοῦ Κράτους ὄχι παρὰ τῶν δήμων, ἑπομένως δημοτικὸν Γυμνάσιον δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ. Δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἰδιωτικὰ καταστήματα τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ ἡ σύστασις δημοτικῶν καταστημάτων τοιούτων, συντηρουμένων παρὰ τῶν δήμων καὶ δι’ ἐπιβολῆς φόρων δημοτικῶν, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἐναντία τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Καὶ ὁ φόρος δὲ, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιβάλλεται, δὲν γνωρίζω κατὰ πόσον δύναται νὰ ψηφισθῇ, ἂν πρόκηται νὰ ζητηθῇ ἡ ψήφισις τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ νὰ καταργήσῃ τὰ ὑπάρχοντα διαπύλια τέλη. Ἀφοῦ κατωτέρω τὰ διαπύλια τέλη καταργεῖ, πῶς ἐνταῦθα ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ νέα; Προτείνω λοιπὸν ν’ ἀναβληθῶσι ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια περὶ δημοτικῶν Γυμνασίων ἐν Ἀγρινίῳ καὶ Μεσσήνῃ.

§149ΜΠΟΥΤΟΣ. Οἱ συνδημόται μας, κύριε Καραπᾶνε, θέλουσι νὰ πληρώσωσι, καὶ ἐπιθυμοῦσι νὰ συστηθῇ αὐτὸ τὸ Γυμνάσιον, τοῦ ὁποίου μεγάλην ἀνάγκην ἔχει ὁ τόπος.

§150ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τοῦ Γυμνασίου, εἶμαι ἐναντίος τοῦ τρόπου τῆς συστάσεως αὐτοῦ.

§151ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθῶς ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὅπου τὸ Κράτος δὲν ἐπαρκεῖ, δὲν ἀπαγορεύεται οὔτε εἰς τοὺς δήμους, οὔτε εἰς σωματεῖα, οὔτε εἰς ἰδιώτας νὰ δαπανῶσι πρὸς τὴν ἰδίαν ἐκπαίδευσιν· δὲν εἶναι δὲ ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν γίνεται σύστασις Γυμνασίου εἰς βάρος καὶ δαπάνῃ δήμου· καὶ ἄλλα πολλὰ τοιαῦτα Γυμνάσια ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Κράτει, καὶ δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον, ἀφοῦ ζητοῦσι τοῦτο οἱ κάτοικοι, νὰ ἤμεθα ἡμεῖς ἐναντίοι. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἐπιβάλλεται ἔγγειος φόρος, ἀλλ’ ὁ ἔγγειος φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ κατηργήθη, ἑπομένως δὲν βλέπω σήμερον, πῶς ὁ πρόσθετος οὗτος φόρος θέλει συνειπράττεσθαι μετὰ τοῦ ἐγγείου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ φέρῃ τὴν δέουσαν τροποποίησιν.

§152ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§153ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τοῦτο εὐθύνει τὸν ὑποβαλόντα τὸ νομοσχέδιον κατὰ πρῶτον· εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ Γυμνασίου Παμίσου δὲν ὑπάρχει τὸ ἄτακτον τοῦτο. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθέτου φόρου ὑπὲρ τοῦ δήμου Παμίσου πρὸς ἵδρυσιν καὶ συντήρησιν δημοτικοῦ Γυμνασίου ἐν Μεσσήνῃ).

§154Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀρκεῖ, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἡ ὥρα ἐννάτη, ἡ ζέστη εἶναι ὑπερβολικὴ, δὲν ἀντέχομεν πλέον (ἀναχωρεῖ).

§155ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκετὰ ἀπόψε, κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ μάλιστα ἀνεχώρησε καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§156ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν θέλητε νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, τότε δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβάλλετε ἔνστασιν;

§158ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. Βουλευτῶν).

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 καὶ 15′ μ. μ.