1890.05.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 44

Τῆς 14 Μαΐου 1890.

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 6 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§2ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶδον εὐχαρίστως, ὅτι μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως εἶναι καὶ ἡ σύμβασις περὶ παραχωρήσεως τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων τῆς Κυλλήνης. Τὰ ὕδατα ταῦτα ἔχουν μεγάλην ἀξίαν, καὶ κατὰ τὴν κρίσιν τῶν ἰατρῶν εἶναι τὰ καλλίτερα ὅλων τῶν ὑδάτων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι. Εἰς ταῦτα θεραπεύονται κυρίως οἱ πάσχοντες ἀπὸ χρόνια νοσήματα τῶν σπλάγχνων, ἀπὸ ῥευματισμούς, ἀπὸ ἐξανθηματικά, μέχρι καὶ αὐτῆς τῆς λέπρας· ἀλλὰ δυστυχῶς οἱ προσερχόμενοι ἐκεῖ ὀλίγον ὠφελοῦνται, διότι δὲν ὑπάρχουσιν οἰκήματα καὶ διότι τὸ ἔδαφος εἶναι τελματῶδες καὶ ἀναπτύσσονται πυρετοί, καὶ πυρετοὶ κακοήθεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων πολλοὶ, ἀντὶ νὰ θεραπευθῶσιν, ἔχασαν καὶ τὴν ζωήν των. Ἀλλ’ εἰς τὴν σύμβασιν παρετήρησα, ὅτι ὑπάρχει μία ἔλλειψις· δὲν ὑπάρχει κἀμμία διάταξις κανονίζουσα τὴν τιμὴν τῆς χρήσεως τῶν ὑδάτων· τοῦτο δὲ θεωρῶ ἄτοπον, διότι τὰ ὕδατα ταῦτα εἶναι δῶρα τῆς φύσεως, τῶν ὁποίων τὸ μονοπώλιον πρόκειται νὰ παραχωρηθῇ εἰς ἑταιρίαν, ἀλλ’ ἡ ἑταιρία δύναται νὰ ζητῇ οἱανδήποτε θέλει τιμήν. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω τροπολογίαν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 140).

§4ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν προέλαβον προχθὲς νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ σιδηροδρομικῆς γραμμῆς στενῆς, 75 ἑκατοστῶν, ἑνούσης τὴν πόλιν Ἑρμουπόλεως μετὰ τοῦ λιμένος τῆς Ποσειδωνίας. Ἡ νῆσος ἔχει ὁδὸν ἐπαρχιακὴν, διασχίζουσαν αὐτὴν ἀπὸ Ἑρμουπόλεως εἰς Ποσειδωνίαν, κατασκευασθεῖσαν δὲ δαπάνῃ τοῦ δήμου· ζητεῖται νὰ διευκολυνθῇ ἡ συγκοινωνία τῶν δύο τούτων ἄκρων, δαπάνῃ δημοτικῇ κατασκευαζομένου σιδηροδρόμου στενοῦ. Προηγουμένως ὁ δῆμος Ἑρμουπόλεως συνεβλήθη μετὰ ἑταιρίας, ἀλλὰ τὴν σύμβασιν δὲν ἠδύνατο νὰ ἐγκρίνῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ πολλοὺς λόγους, ὧν εἷς, ὅτι ὁ δῆμος Ἑρμουπόλεως δὲν ἦλθε πρότερον εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ δήμου Σύρου, εἰς τοῦ ὁποίου τὸ ἔδαφος ἀνήκουσι τὰ 9)10 τῆς ὁδοῦ ταύτης· διὰ τοῦτο, καὶ ἐπείγοντος τοῦ χρόνου, ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ κατασκευῆς τοῦ ἔργου τούτου ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, ἥτις χαρακτηρίζεται ὡς ἐπαρχιακή.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 141).

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν σχέσει πρὸς νομοσχέδιον πιστώσεως, ἤδη ψηφισθὲν, εἶχον ζητηθῆ πληροφορίαι περὶ τῆς χρήσεως τοῦ φωταερίου ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς κτιρίοις Ἀθηνῶν καὶ Κερκύρας. Ὑπέβαλόν τινας τούτων, ἀλλὰ παρεπονήθησαν οἱ ζητήσαντες, ὅτι ἦσαν συνοπτικαί. Ἐπὶ τούτοις προεκάλεσα τὴν σύνταξιν λεπτομερεστέρων πινάκων τῶν χρήσεων 1887, 1888 καὶ 1889, οὓς ὑποβάλλω ἤδη.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ κατέθηκε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 450,000 πρὸς κατασκευὴν καταστημάτων λουτρῶν ἐν Μεθάνοις καὶ Ὑπάτῃ καὶ περὶ δανείου πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 142).

§8Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ζητήσω πληροφορίας τινὰς, συναφεῖς μὲ κοινοτικὴν ὑπόθεσιν. Πρὸ μικροῦ συνεζητήθη ἐν τῇ Βουλῇ ὁμοία ὑπόθεσις, καὶ παρετήρησα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν κατέθηκε τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν τότε γενομένην συζήτησιν. Ἡ ὑπόθεσις, περὶ τῆς ὁποίας θέλω ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν, εἶναι ἡ ἑξῆς. Πρὸ 23 ἐτῶν ἰδιοκτῆται τμημάτων ἀγρῶν ἐν Στεμνίτσῃ προσήνεγκον δι’ ἀναφορᾶς των εἰς τὴν κοινότητα τῆς κωμοπόλεως ἐκείνης τὸ δικαίωμα νὰ νέμηται τὴν χορτονομὴν αὐτῶν. Ἐπιτροπὴ, ἐκλεγομένη ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἐνοικίαζε τὴν πρόσοδον διὰ δημοπρασίας, συμπράττοντος καὶ τοῦ Δημάρχου, τὰ εἰσπραττόμενα δὲ χρήματα διετίθεντο εἰς ἀνάγκας τῆς κοινότητος, εἴτε τῶν ἐκκλησιῶν της, εἴτε τῶν ὑδάτων, οὕτω δὲ ἐπὶ 23 ἔτη διετέλουν τὰ περὶ τούτου· ἀλλὰ τελευταῖον ὁ Νομάρχης Ἀρκαδίας διέταξε τὸν Δήμαρχον Τρικολλώνων νὰ ἀπόσχῃ πάσης τοιαύτης ἐργασίας ἡ ἐπιτροπή· διέταξε δὲ τὸν Ταμίαν νὰ ἐκθέσῃ εἰς δημοπρασίαν τὴν χορτονομὴν τῶν τμημάτων τούτων τῶν ἀγρῶν καὶ εἰσπράξῃ τὰ χρήματα. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ζητήσῃ περὶ τούτου πληροφορίας καὶ ἀνακοινώσῃ αὐτὰς εἰς τὴν Βουλήν.

§9ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑποβάλλων τροπολογίας εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια γεωργοκτηματιῶν, νομίζω ἀναγκαῖον, πρὸς ἐξήγησιν αὐτῶν, νὰ εἴπω ὀλίγα περὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἡ ἀρχή, ἐφ’ ἧς τοῦτο στηρίζεται, εἶναι μεγάλης σημασίας, διότι σκοπεῖ τὴν παροχὴν ἀμέσου ὑποστηρίξεως εἰς τὴν γεωργίαν, ἥτις εἶναι ἡ κυριωτέρα παραγωγὴ τοῦ τόπου ἡμῶν. Ὡς τοιοῦτον δὲ τὸ νομοσχέδιον παρουσιάζει σπουδαιότητα ἀνωτέραν τῶν πλείστων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων, καὶ αὐτῶν ἀκόμη τῶν ἀναφερομένων εἰς τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, ἅτινα ἔμμεσον παρέχουσιν ὑποστήριξιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι τόπος καθαρῶς γεωργικός. Εἰς τὴν θέσιν δὲ, εἰς ἣν σήμερον εὑρίσκεται ἡ βιομηχανία ἐν τοῖς εὐρωπαϊκοῖς ἔθνεσι, δὲν δικαιούμεθα ἡμεῖς νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι δυνάμεθα ν’ ἀναπτύξωμεν βιομηχανίαν, δυναμένην νὰ θεραπεύσῃ τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας. Ἡ παρ’ ἡμῖν βιομηχανικὴ παραγωγὴ ἐλάττωσίν τινα δύναται νὰ φέρῃ, οὐχὶ δὲ καὶ θεραπείαν ἐπὶ τῆς ἀνάγκης νὰ εἰσάγωμεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τὰ διὰ τὴν κατανάλωσιν ἡμῶν χρήσιμα βιομηχανικὰ προϊόντα. Ἡ γεωργία δέ, διὰ τῆς ἀναπτύξεως αὐτῆς, δύναται μόνη νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἐσωτερικῶν καὶ ἐξωτερικῶν ἡμῶν ἀναγκῶν καὶ εἰς τὴν πρόοδον τῆς χώρας. Καὶ ἡ μὲν τεχνικὴ καὶ τελειοποιημένη γεωργία, ἡ τῶν φυτειῶν, οἷον τῆς σταφίδος, τῶν ἀμπέλων, τῶν ἐλαιῶν κτλ. θεραπεύουσα ἐν μέρει καὶ ἐσωτερικὰς ἀνάγκας, συντελεῖ κυρίως εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν ἀναγκῶν, παρέχουσα διὰ τῆς ἐξαγωγῆς τῶν προϊόντων αὐτῆς τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων προμηθευόμεθα καὶ πληρόνομεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὰ διὰ τὴν κατανάλωσιν ἡμῶν ἀναγκαῖα εἴδη. Ἡ κυρίως δὲ γεωργία, ἡ σκοποῦσα τὴν καλλιέργειαν καὶ παραγωγὴν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, διατρέφει τὸν τόπον, ὑποστηριζομένη δὲ καὶ καθοδηγουμένη, δύναται νὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν ἀναγκῶν, ἂν διὰ τῆς προόδου καὶ τῆς ἀναπτύξεως αὐτῆς ἐπιτευχθῇ ἡ δυνατὴ ἀπαλλαγὴ ἡμῶν ἐκ τῆς πληρωμῆς 30 ἑκατομμυρίων καὶ ἐπέκεινα, ἣν ἐν εἴδει φόρου ἀποτίνομεν κατ’ ἔτος εἰς τὸ ἐξωτερικόν, εἰσάγοντες τὸ ⅓ σχεδὸν τῶν σιτηρῶν, ὧν ἔχομεν ἀνάγκην. Ἡ χώρα δὲ ἡμῶν κέκτηται γαίας καὶ μέσα, ἀρκοῦντα ἵνα παραγάγῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, οὓς καταναλίσκει, καὶ ἀπαλλαγῇ τοῦ βάρους τῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγῆς αὐτῶν, ἐὰν ὑποστηριχθῇ ἡ γεωργία καὶ καθοδηγηθῇ δεόντως. Ἐπὶ τοιαύτης σκέψεως πιστεύω ὅτι στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ὡς τοιοῦτον δέ, θεωρῶ αὐτὸ ἄξιον νὰ τύχῃ συντόνου προσοχῆς καὶ ὑποστηρίξεως παρὰ πάσης Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ παρὰ πάσης Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Τοῦτο δὲ λέγων, δὲν δύναμαι νὰ κρύψω, ὅτι καὶ ὑπὸ ἀτομικὴν ἔποψιν ἰδιαίτερον αἰσθάνομαι ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐπιτρέψατέ μοι δὲ νὰ εἴπω ὑμῖν τὸν λόγον, ὅστις, ὅσον καὶ ἂν ᾖ ἰδιαίτερος, συνδέεται μὲ τὸν γενικώτερον σκοπὸν τῆς ὑποστηρίξεως τῆς γεωργίας. Πρὸ ἑπτὰ καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν διεῖδον καὶ ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου πατρίδι Ἄρτῃ καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ τὴν ἐπιθυμίαν τῶν καλλιεργητῶν γεωργῶν νὰ γίνωσιν ἰδιοκτῆται τῶν κτημάτων, ἅτινα καλλιεργοῦσιν ὡς ἐπίμορτοι καλλιεργηταί. Τὴν ἐπιθυμίαν αὐτῶν ταύτην ἐπεδοκίμασα, καὶ διότι ἐθεώρουν αὐτὴν ὠφέλιμον δι’ αὐτοὺς, ἐὰν ᾐσθάνοντο ἐν ἑαυτοῖς τὴν θέλησιν καὶ τὴν δύναμιν νὰ καλλιεργήσωσι τελειότερον τὰ κτήματα ταῦτα, καὶ διότι πιστεύω, ὅτι σπουδαία δύναται νὰ ἐπέλθῃ πρόοδος εἰς τὴν γεωργίαν, ὅταν οἱ γεωργοὶ μεταβληθῶσιν εἰς ἰδιοκτήτας καὶ μετὰ ζέσεως καὶ ἐπιμελείας ἐπιδοθῶσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων αὐτῶν. Οὕτω δὲ σκεπτόμενος, δὲν ἐδίστασα νὰ πωλήσω εἰς αὐτοὺς ἰδιά μου κτήματα, καὶ νὰ παρακινήσω πάντα ἄλλον ἰδιοκτήτην, ὅπως πράξῃ τὸ αὐτό. Τὰ κτήματα ταῦτα ἐπώλησα εἰς τοὺς καλλιεργητὰς αὐτῶν ἐπὶ τιμήματι, ὅπερ, οὐ μόνον κατὰ τὴν ἰδίαν ἐμοῦ ἐκτίμησιν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ὁμολογίαν πάντων, εἶναι πολὺ κατώτερον τῆς πραγματικῆς αὐτῶν ἀξίας. Ἔδωκα δ’ αὐτοῖς τὰς προθεσμίας, ἃς οἱ ἴδιοι μοὶ ἐζήτησαν, καὶ παρέσχον πᾶσαν εὐκολίαν πρὸς πληρωμὴν τοῦ τιμήματος μὲ τόκον ἴσον πρὸς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον αἱ προνομιοῦχοι Τράπεζαι ἐν Ἑλλάδι λαμβάνουσι, δανείζουσαι εἰς ἐμπόρους ἢ τραπεζίτας, ἔχοντας πρώτης τάξεως πίστιν. Διαφωνίαι, ἐπελθοῦσαι μεταξὺ τῶν χωρικῶν, δυστυχεῖς ἐσοδεῖαι, ἐνιαχοῦ δὲ καὶ ἐξωτερικαὶ εἰσηγήσεις καὶ ῥαδιουργίαι ἠμπόδισαν αὐτοὺς νὰ ἐργασθῶσιν ὡς ἔδει καὶ πληρώσωσι τὸ τίμημα, ὅπερ ἄνευ τῶν δυσκολιῶν τούτων ἤθελον βεβαίως ἐξοφλήσει μετ’ εὐκολίας. Αἱ δυσκολίαι δὲ αὗται τελευταῖον κατέληξαν εἰς ἀπογοήτευσιν πολλῶν χωρικῶν καὶ εἰς τὸ αἴσθημα τῆς δυσχερείας, ὅπερ ἐμφαίνεται σήμερον ἕνεκα τῆς μεταξὺ αὐτῶν ἀλληλεγγύης, ἥτις δὲν εἶναι ἀρχικὴ δυσχέρεια, ἀλλὰ προϊὸν τῶν δυσκολιῶν, ἃς ἀνέφερον. Ἕνεκα δὲ τῶν δυσκολιῶν τούτων οἱ πλεῖστοι τῶν ἀγορασάντων τὰ κτήματα χωρικῶν ἐγένοντο ὑπερήμεροι. Δὲν εἶναι ὅμως καθ’ ὅλα ἀκριβὲς τὸ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει ἀναφερόμενον περὶ ἀκυρώσεων τῶν γενομένων πωλήσεων. Τοιοῦτόν τι δὲν ἐγένετο μέχρι σήμερον. Ἀπ’ ἐναντίας παρέχονται πᾶσαι αἱ δυναταὶ εὐκολίαι εἰς τοὺς χωρικούς, ὅπως δυνηθῶσι νὰ πληρώσωσι τὸ τίμημα καὶ γίνωσι τέλειοι ἰδιοκτῆται. Πολλάκις ἦλθον παρ’ ἐμοὶ χωρικοί, ἀγοράσαντες κτήματά μου, ζητοῦντες νὰ ἐπαναλάβω ταῦτα. Πάντοτε δὲ τοὺς ἀπέτρεψα ἐκ τούτου καὶ τοὺς ἐνεθάῤῥυνα, ἵνα ἐξακολουθήσωσιν ἐπιδιώκοντες τὸν ἀρχικὸν αὐτῶν σκοπόν. Ἑνὸς μόνον μικροῦ χωρίου οἱ καλλιεργηταὶ ἐπέμειναν, ἵνα ἐπαναλάβω αὐτὸ, ὅπερ ὅμως, καίπερ ἐπαναλαβὼν, δὲν θὰ ἀρνηθῶ νὰ τοῖς τὸ ἐκχωρήσω καὶ πάλιν, ὅταν αἰσθανθῶσι τὴν θέλησιν καὶ τὴν δύναμιν νὰ τὸ ἀγοράσωσι. Τυγχάνοντες τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις δύναται νὰ δοθῇ αὐτοῖς χωρὶς οὐδένα κίνδυνον τοῦ Δημοσίου, οἱ χωρικοὶ δύνανται νὰ γίνωσι κύριοι τῶν παρ’ αὐτῶν καλλιεργουμένων κτημάτων.

§10ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν ἀπέκτησαν τὴν κυριότητα.

§11ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δύνανται νὰ τὴν ἀποκτήσωσιν, εὐκολυνόμενοι εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ τιμήματος.

§12ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐντὸς πόσου χρονικοῦ διαστήματος;

§13ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἄλλοι ἐντὸς 5 ἐτῶν, ἄλλοι καὶ εἰς μακροτέραν προθεσμίαν. Ἕνα μόνον γνωρίζω παρουσιασθέντα κίνδυνον ἀκυρώσεως. Ὁ Ἀβραὰμ πασσᾶς, ἰδιοκτήτης ἐν Ἄρτῃ διαφόρων χωρίων, εἶχε κατ’ εἰσήγησίν μου πωλήσει εἰς τοὺς χωρικοὺς κατὰ τὸ 1884 τὰ πλεῖστα τῶν χωρίων του τούτων. Ἕνεκα δὲ τῶν δυσκολιῶν, ἃς ἀνέφερα, δὲν ἠδυνήθη νὰ εἰσπράξῃ ἐγκαίρως τὸ τίμημα αὐτῶν. Κατὰ δὲ τὸ 1888, ὀφείλων εἰς τὴν Τράπεζαν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας χρήματα ἐπὶ ὑποθήκῃ τῶν κτημάτων αὐτῶν, καὶ φοβούμενος μήπως εἰς τὴν λῆξιν τοῦ χρέους του τεθῶσιν εἰς πλειστηριασμὸν τὰ κτήματά του, ἐπεδίωκε τὴν διάλυσιν τῶν πωλήσεων, ἃς εἶχεν ἐνεργήσει. Διατρίβων τότε ἐν Κωνσταντινουπόλει, συνεννοήθην μετ’ αὐτοῦ καὶ ἀνεδέχθην τὸ πρὸς τὴν Τράπεζαν χρέος του καὶ τὴν καταβολὴν τῆς ἐπὶ πλέον ἀξίας τῶν κτημάτων του. Οὕτω δ’ ἀπεσοβήθη καὶ ὁ κίνδυνος οὗτος. Ἐνόμισα καλὸν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ σᾶς ἐκθέσω ταῦτα, οὐχὶ ὅπως περιφιλαυτήσω, ἀλλὰ διότι τὰ θεωρῶ πως συνδεόμενα μὲ τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ διότι, ὡς πάντες ἀντελήφθητε, πλεῖστοι δὲ καὶ ἐξεφράσθητε κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, τοῦτο ἔχει καὶ τὸν ἐκλογικὸν αὐτοῦ σκοπὸν, ἰδίως ἐμὲ ἀφορῶντα. Ἀπό τινων ἡμερῶν εὑρισκόμεθα ἐν τῇ Βουλῇ ἐν πλήρει περιόδῳ ἐκλογικῶν πυροτεχνημάτων, ῥιπτομένων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ὧν ἕκαστον ἔχει ὡρισμένον σκοπόν. Διά τινας μὲν νομοὺς σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ, δι’ ἄλλους ἀτμοπλοϊκαὶ ἑταιρίαι, ἀποξηράνσεις λιμνῶν ἢ μεταφορὰ τῶν ὑδάτων αὐτῶν, διὰ δὲ τὰς νέας ἐπαρχίας καὶ ἰδίως τὴν Ἄρταν εὐκολίαι πρὸς τοὺς γεωργούς. Οὐδόλως ὅμως λαμβάνω ὑπ’ ὄψιν τὴν ἐκλογικὴν ἐπήρειαν, ἣν ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον. Ἐπηρεαζόμενος ἐκ μόνης τῆς ἀρχῆς, ἐφ’ ἧς στηρίζεται, καὶ ἐκ τοῦ σκοποῦ, ὃν ἐπιδιώκει τὸ νομοθέτημα τοῦτο, συνιστῶ θερμῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ δώσωσι τὴν πρέπουσαν σημασίαν εἰς τὸ καθῆκον καὶ τὸ συμφέρον, ὅπερ ἔχει τὸ Κράτος, νὰ ἔλθῃ ἀμέσως ἀρωγὸν πρὸς τοὺς γεωργοὺς καὶ τὴν γεωργίαν, τὴν μεγάλην ταύτην ἐθνικὴν παραγωγήν. Ποιούμενος δὲ τὴν σύστασιν καὶ τὴν παράκλησιν ταύτην, νομίζω καθῆκον, χάριν τῆς πραγματικῆς ἐπιτεύξεως τοῦ σκοποῦ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ὑπονοίας, ἃς ἐγείρουσιν ἐν ἐμοὶ ὁ τρόπος καὶ ἡ ἐποχὴ τῆς ὑποβολῆς αὐτοῦ καί τινες τῶν ἐν αὐτῷ διατάξεων. Ἡ κατάστασις τῆς γεωργίας ἐν γένει, καὶ ἰδίᾳ τῶν προσαρτηθεισῶν ἐπαρχιῶν, εἶναι γνωστὴ ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν· ἔκτοτε αὕτη ἔχρῃζε τῆς ἀντιλήψεως καὶ τῆς προστασίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐπιθυμία δὲ τῶν καλλιεργητῶν νὰ γίνωσι διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ ἰδιοκτῆται τῶν κτημάτων, ἅτινα ἐκαλλιέργουν ἐπὶ γεωμόρῳ, ἐφάνη ἀπὸ τοῦ 1883. Τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ἔκτοτε πρὸς ὑποστήριξιν τῆς γεωργίας καὶ πρὸς εὐκολίαν τῶν χωρικῶν καλλιεργητῶν; Οὐδέν. Μόνον πρὸ δύο ἐτῶν, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργηθῇ μερικὴ βουλευτικὴ ἐκλογὴ ἐν Λαρίσσῃ, ἐνεθυμήθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ Λάρισσα εἶναι γεωργικὸς νομὸς, καὶ ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐγένετο πολὺς περὶ αὐτῶν θόρυβος κατὰ τὴν ἐκλογὴν, μετ’ αὐτὴν ὅμως ἐκόπασεν οὗτος, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ὅπως μὴ φανῇ ὡς ὅλως ἐγκαταλιμπάνουσα τὴν ἰδέαν ταύτην, ἐξετέλεσε περιωρισμένας τινὰς μελέτας. Σήμερον δὲ πάλιν εἰς τὰς παραμονὰς γενικῶν ἐκλογῶν ἀνοίγει ἐκ νέου τὴν θύραν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων καὶ ζητεῖ πίστωσιν 500,000 δραχμῶν πρὸς ἀποξήρανσιν τριῶν λιμνῶν, ὧν ἡ δαπάνη ὑπολογίζεται παρὰ τῆς ἰδίας, ὅτι θὰ ἀνέλθῃ εἰς 3 ἑκατομμύρια. Τὸ αὐτὸ φοβοῦμαι μήπως συμβῇ καὶ διὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπερ ῥίπτεται εἰς τὴν Βουλὴν ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν πάντες οἱ Βουλευταὶ, καὶ συμπολιτευόμενοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι, μετὰ στενοχωρίας μένουσιν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, καὶ ἀνυπομόνως περιμένουσι νὰ ἴδωσι κλειομένας τὰς θύρας τοῦ Βουλευτηρίου, ὅπως ἀπέλθωσιν εἰς τὰ ἴδια. Τὴν ὑπόνοιάν μου δὲ ταύτην ἐνισχύει ἔτι μᾶλλον ὁ τρόπος, καθ’ ὃν κατεσκευάσθη καὶ συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον. Κατὰ τοὺς γάμους τοῦ Διαδόχου, ὡς γνωρίζετε, ἦλθον, εἰς Ἀθήνας Δήμαρχοι ἐξ ὅλων τῶν μερῶν τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τότε εἰς ἕκαστον αὐτῶν ἔδιδε βεβαιώσεις καὶ ἐπαγγελίας ἐκτελέσεως ἔργων ἐνδιαφερόντων τοὺς δημότας αὐτῶν. Πρὸς τοὺς Δημάρχους δὲ Θεσσαλίας καὶ Ἄρτης ἀνήγγελλεν, ὅτι διαπραγματεύεται μετὰ Τραπεζῶν τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως, ἣν θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δυνάμει τῆς ὁποίας αὗται θὰ χορηγήσωσιν εἰς τοὺς καλλιεργητὰς δάνεια ἐπὶ συμφέρουσιν ὅροις, ὅπως πληρώσωσι τὸ τίμημα τῶν χωρίων των καὶ γίνωσι κύριοι αὐτῶν. Διάφοροι ἐκ τῶν Δημάρχων τούτων μοὶ ἀνεκοίνωσαν τοῦτο, καὶ μοὶ ἐζήτησαν νὰ ὑποσχεθῶ αὐτοῖς, ὅτι οὐ μόνον ἐγώ, ἀλλὰ καὶ οἱ ἰδιοκτῆται ἐκεῖνοι, ἐφ’ ὧν δύναμαι νὰ ἐξασκήσω ἐπηρειάν τινα, δὲν θὰ προβῶσιν εἰς ἀκύρωσιν τῆς πωλήσεως χωρίου τών τινος, μέχρις ὅτου ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεπραγματεύετο μὲ τὰς Τραπέζας. Τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἔπραξα. Ἔκτοτε παρῆλθον ἑπτὰ ὅλοι μῆνες. Τί δὲ ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις; Οὐδέν. Ἦσαν ἀκόμη μακρὰν αἱ ἐκλογαί, καὶ δὲν ἐθεώρει, φαίνεται, ὑφισταμένην τὴν ἀνάγκην ἐκλογικοῦ πυροτεχνήματος. Ἐν τῷ διαστήματι δὲ τούτῳ τῶν 7 μηνῶν διάφορα χωρία ἐπεδίωξαν τὴν συνομολόγησιν δανείων μετὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας· τοῦτο δὲ ἢ ἐγνώριζεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οὐδὲν ἔπραξεν, ὅπως εὐκολύνῃ τὴν ἐπὶ συμφέρουσιν ὅροις συνομολόγησιν τῶν δανείων, ἢ δὲν ἐγνώριζεν αὐτό, καὶ τότε δὲν ἦτο ἀκριβὲς ὅ,τι εἶχεν εἰπεῖ πρὸς τοὺς Δημάρχους, ὅτι διεπραγματεύετο σύμβασιν μὲ Τραπέζας, ἐνδιαφερόμενος ὑπὲρ τῶν χωρικῶν· ἐγὼ ἐγνώρισα τοῦτο, διότι τινὰ ἐκ τῶν δανεισθέντων χωρίων ἦσαν ἰδικά μου, καὶ μοὶ ἐζήτησαν διαφόρους εὐκολίας καὶ θυσίας, ἃς παρέσχον αὐτοῖς. Οὐδαμοῦ δὲ εἶδον τὴν Κυβέρνησιν παρεμβαίνουσαν, ὅπως ἐπιτύχῃ παρὰ τῆς Τραπέζης ὅρους συμφερωτέρους καὶ εὐκολίας διὰ τοὺς χωρικούς. Καὶ σήμερον δὲ φέρει εἰς τὴν Βουλὴν οὐχὶ σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας αἱ Τράπεζαι ν’ ἀναδέχωνται τὴν ὑποχρέωσιν τῆς παροχῆς δανείων, ἀλλὰ νομοσχέδιον, δίδον εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἄδειαν ἐγγυήσεως, ἀλλ’ οὐδεμίαν, παρέχον βεβαιότητα ἢ καὶ πιθανότητα, ὅτι αἱ Τράπεζαι θὰ χορηγήσωσι τὰ δάνεια ταῦτα. Ἐκτὸς δὲ τοῦ τρόπου τῆς συντάξεως καὶ τῆς ἐποχῆς τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, εὑρίσκω ἐν αὐτῷ διατάξεις τινὰς, αἵτινες ἐνισχύουσι τὴν ὑπόνοιάν μου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς πάντας τοὺς χωρικοὺς κατὰ θετικὸν καὶ βέβαιον τρόπον τὴν παροχὴν δανείου εἰς συμφέροντας δι’ αὐτοὺς ὅρους. Τίς ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου; Νὰ προμηθεύσῃ εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τὰ ἀναγκαιοῦνται αὐτοῖς χρήματα, ὅπως πληρώσωσι τὸ τίμημα τῶν χωρίων των καὶ γίνωσι κύριοι αὐτῶν. Οἱ καλλιεργηταὶ οὗτοι δύνανται νὰ διαιρεθῶσιν εἰς δύο κατηγορίας. Εἰς καλλιεργητὰς, οἵτινες συνεννοήθησαν ἤδη μετὰ τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ ἠγόρασαν τὰ κτήματα αὐτῶν ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς πληρωμῆς τοῦ τιμήματος, καὶ εἰς καλλιεργητὰς εἰς οὐδεμίαν ἐλθόντας συνεννόησιν μὲ τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν χωρίων των. Τὸ νομοσχέδιον δὲ ἀφορᾷ φυσικῶς τοὺς τῆς πρώτης κατηγορίας, ἐκείνους δηλαδή, οἵτινες ἦλθον ἤδη εἰς συνεννόησιν μὲ τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ ἠγόρασαν τὰ κτήματα αὐτῶν. Τοὺς μὴ ἐλθόντας δὲ εἰς τοιαύτην συνεννόησιν θὰ ἀφορᾷ τότε, ὅταν καὶ οὗτοι καταταχθῶσιν εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν διὰ συνεννοήσεώς των μὲ τοὺς ἰδιοκτήτας πρὸς ἀγορὰν τῶν κτημάτων αὐτῶν. Ἀλλ’ οἱ χωρικοί, οἱ ἀγοράσαντες τὸ χωρίον των ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς πληρωμῆς ὡρισμένου τιμήματος πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην, ὁποίαν ἔχουσιν ἀνάγκην; Τὴν τῆς εὑρέσεως τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ὀφείλουσιν ἐκ τοῦ τιμήματος, ὅπως πληρόνοντες αὐτὸ γίνωσι τέλειοι ἰδιοκτῆται. Τοῦ ποσοῦ τούτου ἔχουσιν ἀνάγκην καὶ οὐδενὸς πλέον, μήτε ἔλασσον. Ἐὰν δὲ αὕτη ᾖναι ἡ πραγματικὴ ἀνάγκη τῶν καλλιεργητῶν τούτων, ποῖος τότε ὁ λόγος τῶν διατυπώσεων, τῶν ἐκτιμητῶν καὶ διαιτητῶν καὶ τοῦ διὰ βασιλικοῦ διατάγματος ὁρισμοῦ τῶν χωρίων, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ δοθῇ ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιωκομένη εὐκολία; Ἄν εἰλικρινῶς ἐπιδιώκῃ τὴν θεραπείαν τῆς ἀνάγκης ταύτης ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἔχει ἀνάγκην τοσούτων διατυπώσεων. Πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου ἀρκεῖ ἡ βεβαίωσις, ὅτι ἕκαστον χωρίον ἔχει καθαρὸν εἰσόδημα, ἀρκοῦν πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου. Ἡ βεβαίωσις δὲ αὕτη, ὅπως καὶ τὸ νομοσχέδιον προβλέπει, ἐξάγεται ἐκ τῆς ἀποδείξεως, ὅτι τὸ χωρίον τοῦτο φέρει καθαρὸν ἔσοδον ποσὸν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἴσον μὲ τὸ 16ον τοῦ κεφαλαίου, οὗτινος ἔχει ἀνάγκην νὰ δανεισθῇ. Ἡ ὕπαρξις τοιούτου εἰσοδήματος καὶ ἡ ἀναντιῤῥήτως πιθανὴ αὔξησις αὐτοῦ κατόπιν τῆς εἰς τοὺς χωρικοὺς παρεχομένης εὐκολίας ἐξασφαλίζει καὶ τὸ Δημόσιον καὶ τὰς Τραπέζας, ὅτι θὰ πληρώνωνται τακτικῶς οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια, τὰ ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου. Τοῦτο πρέπει νὰ τεθῇ ὡς ἡ πρώτη βάσις τῶν παροχῶν τῶν δανείων. Ἄν δὲ ἡ Κυβέρνησις ἐννοῇ ἡ παροχὴ αὐτὴ νὰ ἀποβῇ πραγματικὴ καὶ οὐχὶ ἰδανικὴ, ὀφείλει νὰ ἔλθῃ ἐκ τῶν προτέρων εἰς συνεννόησιν μετὰ Τραπεζῶν, ὅπως αὗται ὑποσχεθῶσιν, ἵνα μετὰ τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἀγορασθέν τι χωρίον ἀποφέρει τὸ ἀπαιτούμενον εἰσόδημα, παρέχωσι τὸ δάνειον, οὗτινος ἤθελον ἔχει ἀνάγκην οἱ χωρικοὶ τοῦ τοιούτου χωρίου. Διατὶ θέλετε νὰ ὑποβάλητε τοὺς χωρικούς, οἵτινες ἠγόρασαν ἤδη τὸ χωρίον των, εἰς τὰς διατυπώσεις νέων ἐκτιμήσεων καὶ εἰς τὰς ἐξ αὐτῶν καὶ τὰς ἐκ τῆς ἐκδόσεως Β. διαταγμάτων χρονοτριβὰς, χωρὶς κἂν νὰ ὑπάρχῃ ἐκ τῶν προτέρων ἡ βεβαιότης, ὅτι ἡ Τράπεζα ἢ αἱ Τράπεζαι θὰ χορηγήσωσι τὸ αἰτούμενον δάνειον, δυνάμει προηγουμένης συμφωνίας, καθιερούσης ὡρισμένον κεφάλαιον πρὸς πραγματοποίησιν τῶν τοιούτων δανείων; Αὗται δύνανται νὰ ἀρνηθῶσι τοῦτο καὶ μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διατυπώσεων, προβάλλουσαι ὅτι δὲν ἔχουσι διαθέσιμα χρήματα, ἢ οἱανδήποτε ἄλλην πρόφασιν. Αἱ διατυπώσεις αὗται, αἱ ὅλως περιτταὶ διὰ τὰ ἀγορασθέντα ἤδη κτήματα, δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι διὰ τὰ ἀγορασθησόμενα εἰς τὸ μέλλον, ὅπως ἐμποδισθῇ πᾶς τυχὸν ὑπερβολικὸς ζῆλος τῶν χωρικῶν, ἵνα ἀγοράσωσι τὰ παρ’ αὐτῶν καλλιεργούμενα κτήματα εἰς τιμὰς ὑπερβολικάς. Καὶ δι’ αὐτὰ ὅμως εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαία ἡ ἐκ τῶν προτέρων συνεννόησις τῆς Κυβερνήσεως μετὰ Τραπεζῶν. Ἡ ἔλλειψις δὲ τοιαύτης συνεννοήσεως μετὰ Τραπεζῶν καὶ ἡ ἄνευ διακρίσεως ἐφαρμογὴ τῶν διατυπώσεων τῶν ἄρθρων 3 καὶ 9 τοῦ νομοσχεδίου μοὶ δίδουσι τὴν ὑπόνοιαν, μήπως ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ πράξῃ δυνάμει τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἐν Ἄρτῃ ὅ,τι ἔπραξε, δυνάμει τῶν περὶ δημοσίων ἔργων νόμων, κατὰ τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1885 ἔν τινι ἐπαρχίᾳ τῆς Πελοποννήσου. Ἐνθυμεῖσθε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἡμῶν κ. Παπαλέξης κατὰ τὸ 1885 ἐξετέθη ὑποψήφιος Βουλευτὴς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ὀλυμπίας, ὡς ἀντιπολιτευόμενος τῆς τότε Κυβερνήσεως, τῆς προεδρευομένης ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡ Κυβέρνησις, χάριν τῶν ὑποψηφίων της, ἠθέλησε νὰ ἐπιδείξῃ εὔνοιάν τινα πρὸς τοὺς χωρικούς καλλιεργητὰς τῶν κτημάτων τοῦ κ. Παπαλέξη. Ἔπεμψε δὲ εἰς Ὀλυμπίαν μηχανικούς, οἵτινες, ὑπὸ τὸ πρόσχημα τῆς καταμετρήσεως γαιῶν, δι’ ὧν ἐπρόκειτο νὰ διέλθῃ ἐθνικὴ ἢ ἐπαρχιακὴ ὁδὸς, ἤρχισαν νὰ καταμετρῶσιν ὅλας τὰς γαίας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἡμῶν, καὶ νὰ προβαίνωσι δῆθεν εἰς ἐκτίμησιν αὐτῶν. Ἐβεβαίουν δὲ τοὺς χωρικούς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισε ν’ ἀπαλλοτριώσῃ τὰς γαίας τοῦ κ. Παπαλέξη, ἀποζημιοῦσα αὐτὸν, καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς καλλιεργητὰς αὐτῶν νὰ δηλώσωσι τὰς γαίας ταύτας καὶ γίνωσι κύριοι αὐτῶν, πληρόνοντες τὸ τίμημα δι’ ἐτησίων δόσεων, συμφώνως μὲ τὸν νόμον περὶ δηλώσεων ἐθνικῶν κτημάτων. Ταῦτα ἐγένοντο κατὰ τὰς ἐκλογὰς, μετὰ τὸ πέρας δὲ αὐτῶν, ὡς ἦτο φυσικὸν, ἀπῆλθον ἀνεπιστρεπτεὶ οἱ μηχανικοὶ καὶ αἱ ὑποσχέσεις αὐτῶν. Φοβοῦμαι μήπως καὶ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον χρησιμεύσῃ ὡς ἀφετηρία ἐφαρμογῆς ἀναλόγου τεχνάσματος καὶ ἐν ταῖς νέαις ἐπαρχίαις, μήπως μέχρι τοῦ πέρατος τῶν προσεγγιζουσῶν ἐκλογῶν βαυκαλισθῶσιν οἱ χωρικοὶ καλλιεργηταὶ διὰ τοῦ διορισμοῦ καὶ τῆς ἐργασίας ἐκτιμητῶν καὶ πραγματογνωμόνων· θὰ γίνηται ἡ ἐκτίμησις τῶν χωρίων, μετὰ τὸ ἀποτέλεσμα δ’ αὐτῆς, ὅπερ, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν οἱ ἐκτιμηταὶ, ἔσεται κατὰ πᾶσαν πιθανότητα σύμφωνον μὲ τὴν ἐπιθυμίαν τῶν χωρικῶν, διότι τὰ χωρία αὐτῶν ἔχουσιν ἀναμφισβητήτως ἀνωτέραν ἀξίαν τοῦ παρ’ αὐτῶν ὀφειλομένου τιμήματος, ἔρχονται αἱ διατυπώσεις τῆς ἐκδόσεως τοῦ βασ. διατάγματος, παραδεχομένου τὰ χωρία ταῦτα ὡς ἄξια νὰ δανεισθῶσι. Συνάμα δὲ, ἢ καὶ προηγουμένως, πρέπει νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ ἡ Τράπεζα, ἂν ἔχῃ χρήματα διαθέσιμα, καὶ ἂν εὑρίσκῃ συμφέρον νὰ χορηγήσῃ τὰ ζητούμενα δάνεια. Αἱ ἐργασίαι καὶ αἱ διατυπώσεις αὗται δύνανται νὰ παραταθῶσιν ἐπὶ πολλοὺς μῆνας. Διέρχονται δὲ οὕτως αἱ ἐκλογαὶ μὲ ὑποσχέσεις καὶ μὲ ἐπαγγελίας· μετὰ τὸ πέρας δὲ τῶν ἐκλογῶν ἀπέρχονται ἀνεπιστρεπτεὶ καὶ ὑποσχέσεις καὶ ἐκτιμήσεις, ὅπως ἀπῆλθον οἱ ἐκτιμηταὶ τῶν γαιῶν τοῦ συναδέλφου ἡμῶν ἐξ Ὀλυμπίας κατὰ τὸ 1885, καὶ ὅπως ἀπῆλθον κατὰ τὸ 1888 οἱ διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας σταλέντες εἰς Λάρισσαν μηχανικοί. Ἂν ἡ Κυβέρνησις εἰλικρινῶς ἐννοῇ νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς γεωργοὺς καὶ εἰς τὴν γεωργίαν, ὀφείλει ν’ ἀποφύγῃ τὰ τοιαῦτα τεχνάσματα, τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ βλάψωσι καὶ τοὺς γεωργοὺς καὶ τὴν γεωργίαν, νὰ ἔλθῃ δὲ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν Τραπεζῶν, καὶ ἁπλοποιοῦσα τὰς διὰ τὴν χορήγησιν δανείων ἀναγκαίας διατυπώσεις, νὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν ἔγκαιρον αὐτῶν πραγματοποίησιν. Καὶ ἐπὶ ἄλλων τινῶν δευτερευουσῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου δύναταί τις νὰ φέρῃ παρατηρήσεις. Ἐπιφυλάττομαι ὅμως νὰ πράξω τοῦτο ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τῶν καθέκαστα αὐτοῦ. Μίαν δὲ μόνον θὰ ἐκφράσω εὐχὴν σήμερον, σχετικὴν μὲ τὸ ζήτημα τοῦ τόκου, ὅστις ὁρίζεται εἰς 6%, κατ’ ἔτος. Κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου, οἱ δανεισθησόμενοι καλλιεργηταὶ πρέπει νὰ καταβάλλωσι τὴν 1 Ὀκτωβρίου ἑκάστου ἔτους τὸ ποσὸν τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλυσίου, ὅπερ θὰ ὀφείλωσιν. Ἐὰν δὲ δὲν καταβάλωσι τοῦτο, ὁ τόκος συγκεφαλαιοῦται, μεταβάλλεται δηλαδὴ εἰς κεφάλαιον καὶ ἀποφέρει καὶ αὐτὸς τόκον. Γνωρίζομεν πάντες τὰς ἕξεις καὶ τὰς συνηθείας τῶν χωρικῶν ἡμῶν. Οὗτοι δὲν εἶναι ἔμποροι, μήτε τραπεζῖται, δυσκόλως δὲ δύνανται νὰ συνάξωσιν ἐν ὡρισμένῃ ἡμέρᾳ ποσόν τι ἄξιον λόγου καὶ πληρώσωσι τὸ χρέος των. Τὰ χρέη των οἱ χωρικοὶ ἡμῶν τὰ πληρόνουσιν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον. Ἐλάχιστοι ἑπομένως ἔσονται οἱ χωρικοί, οἵτινες κατὰ τὴν 1 Ὀκτωβρίου θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ πληρώσωσι τὸ ὅλον τῆς παρ’ αὐτῶν ὀφειλομένης ἐτησίας δόσεως. Οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν θὰ τὴν πληρώσωσιν ἀργότερα καὶ συνήθως τμηματικῶς. Ἐὰν δὲ ἐπέλθῃ κακή τις ἐσοδεία ἢ στενοχωρία τις εἴς τινας ἐξ αὐτῶν, θὰ παρέλθῃ πλειότερος καιρὸς μέχρι τῆς πληρωμῆς τῶν δόσεών των. Κατὰ τὸ διάστημα δὲ τοῦτο θὰ συγκαιφαλαιῶνται οἱ τόκοι καὶ διὰ τοῦ ἀνατοκισμοῦ αὐτῶν θ’ ἀναβιβάζωσι τὸ ἀρχικῶς ὁρισθὲν 6 τοῖς ἑκατὸν εἰς 7 καὶ 8 καὶ περιπλέον ἴσως τοῖς ἑκατόν. Τὸ σύστημα τοῦ ἀνατοκισμοῦ εἶναι νόμιμον, καὶ πανταχοῦ αἱ Τράπεζαι ἐφαρμόζουσιν αὐτό. Οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ φέρῃ παρατήρησίν τινα κατ’ αὐτοῦ ἐν ταῖς συνήθεσι συναλλαγαῖς. Ἐπειδὴ ὅμως ἐνταῦθα πρόκειται περὶ νομοθετήματος σκοποῦντος τὴν προστασίαν μεγίστης ἐθνικῆς παραγωγῆς καὶ περὶ προνομιούχων Τραπεζῶν, αἵτινες ἀρύονται τὸ πλεῖστον τῶν χρημάτων αὐτῶν ἐκ προνομίου ἀνήκοντος εἰς τὸ Κράτος καὶ ἐκχωρηθέντος εἰς αὐτὰς, νομίζω, ὅτι δύναται νὰ μὴ ἐφαρμοσθῇ τὸ σύστημα τοῦ ἀνατοκισμοῦ ἐπὶ τῶν δανείων, ἅτινα ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐκ τῶν σκέψεων, ἃς ἐξέθηκα ὁρμώμενος, ὑποβάλω τὰς ἑξῆς τροπολογίας. Εἰς τὸ ἄρθρον 1ον, ὅπερ ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἐπιτρέπεται εἰς τὰς ἐν Ἑλλάδι προνομιούχους Τραπέζας ἡ χορηγία ἐνυποθήκων χρεωλυτικῶν δανείων εἰς ποσότητα ἀνερχομένην μέχρις ὁλοκλήρου τῆς ἀξίας τῶν εἰς πρώτην ὑποθήκην λαμβανομένων κτημάτων κτλ.» προτείνω, μετὰ τὰς λέξεις «μέχρις ὁλοκλήρου τῆς ἀξίας» νὰ προστεθῶσι καὶ αἱ λέξεις «ἢ τοῦ ὀφειλομένου ποσοῦ πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας». Εἰς τὸ ἄρθρον 3, ἔχον ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὰς ἐκτιμήσεις τῶν προσφερομένων εἰς ὑποθήκην κτημάτων λαμβάνει μέρος καὶ δημόσιος ὑπάλληλος, ὁριζόμενος ἑκάστοτε ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κτλ.» προτείνω νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «καὶ εἷς ἐκτιμητὴς, διοριζόμενος ὑπὸ τῶν αἰτούντων τὸ δάνειον». Ἐν τέλει δὲ τοῦ ἄρθρου 3 νὰ προστεθῇ τὸ ἑξῆς ἐδάφιον: «Τῶν πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου ἀγορασθέντων χωρίων ἀξία χρησιμεύουσα εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ χορηγηθησομένου δανείου ὁρίζεται τὸ παρὰ τῶν γεωργοκτηματιῶν ἐκ τῆς ἀγορᾶς τούτων ὀφειλόμενον εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας χρηματικὸν ποσὸν, ὅταν ἡ καθαρὰ πρόσοδος, ἡ ὁριζομένη κατὰ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 5, ἀνέρχηται τοὐλάχιστον εἰς τὸ δέκατον ἕκτον τοῦ χορηγουμένου δανείου». Τὸ δὲ ἄρθρον 9 προτείνω ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τῶν ἑξῆς: «Διὰ Β. διατάγματος, ἐκδοθησομένου τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁρισθήσονται τὰ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ παρόντος νόμου». Δὲν γνωρίζω ποία ἔσεται ἡ τύχη τῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας προτείνω. Ἡ παραδοχὴ αὐτῶν δὲν θὰ ἐξασφαλίσῃ κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον τοὺς χωρικοὺς, ὅτι θὰ εὕρωσι τὰ δάνεια, ἅτινα θὰ ζητήσωσι, διότι, ὅπως ὑπάρξῃ πλήρης περὶ τούτου βεβαιότης, προαπαιτεῖται σύμβασις μετὰ Τραπεζῶν, ἀναδεχομένων τὴν παροχὴν τῶν δανείων τούτων, θὰ ἐλαττώσῃ ὅμως τὰς δυσκολίας, ἃς θ’ ἀπαντήσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ καὶ ἂν αἱ τροπολογίαι, ἃς προτείνω, δὲν γίνωσι δεκταὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, καὶ τότε πάλιν ἡ ἀρχὴ καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου διατηροῦσι τὴν σπουδαιότητα καὶ τὴν σημασίαν αὐτῶν, ἥτις εἶναι ἀνωτέρα τῆς τῶν ἄλλων νομοσχεδίων. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω τὴν πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν σύστασιν καὶ παράκλησίν μου, ἵνα προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον καὶ ψηφισθῇ, μετὰ ἢ καὶ ἄνευ τῶν τροπολογιῶν μου, ὅπως ἐγκαίρως χορηγηθῇ εἰς τὴν μεγαλειτέραν παραγωγικὴν τάξιν τοῦ τόπου ἡ ὑποστήριξις καὶ ἀρωγὴ, ἧς δικαιοῦται νὰ τύχῃ παρὰ τῆς πολιτείας. Διὰ τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ θέλει ἀποδειχθῆ ὡσαύτως, ἂν αἱ ἐπαγγελίαι τῆς Κυβερνήσεως ἢ αἱ ὑπόνοιαι ἡμῶν ἔχωσιν ὑπόστασιν· εὔχομαι δὲ νὰ διαψευσθῶσιν αἱ ὑπόνοιαι ἡμῶν καὶ πραγματοποιήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὰς ἐπαγγελίας αὐτῆς. Ἄν δὲ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν ἐπιδιώκῃ ἁπλῶς ἐκλογικοὺς σκοποὺς, ἀλλ’ ἔχῃ πράγματι τὴν θέλησιν νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς πρὸς τοὺς χωρικοὺς καλλιεργητὰς, δύναται ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος, 20 ἢ 30 ἡμερῶν, νὰ ἐνεργήσῃ τὰς διαφόρους διατυπώσεις, ἃς ἀνέπτυξα, καὶ πραγματοποιήσῃ τὸν σκοπὸν αὐτοῦ. Εἰμὶ τῆς γνώμης, ὅτι καὶ ἄνευ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς χωρικοὺς καὶ ἐπιτύχῃ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ κυριωτέρου σκοποῦ αὐτοῦ. Πολλοὶ ἐκ τῶν χωρικῶν δὲν θὰ ἔχουν ἀνάγκην δανείου, ὑπερβαίνοντος τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας τῶν παρ’ αὐτῶν ἀγορασθέντων κτημάτων. Εἰς αὐτοὺς δύνανται αἱ Τράπεζαι νὰ χορηγήσωσι δάνεια ἄνευ μεταβολῆς τοῦ καταστατικοῦ αὐτῶν, καὶ τὰ δάνεια ταῦτα ἔσονται εὐεργετικὰ διὰ τοὺς χωρικούς, ἂν ἡ Κυβέρνησις πείσῃ τὰς Τραπέζας νὰ δεχθῶσιν ἐλάττωσιν τοῦ τόκου. Ἄν δέ τινα χωρία ἔχωσιν ἀνάγκην δανείου ὑπερβαίνοντος κατά τι τὸ ἥμισυ τῆς κατ’ ἐκτίμησιν ἀξίας αὐτῶν, θὰ εὑρεθῇ ἴσως τις ἐγγυώμενος διὰ τὸ ὑπερβάλλον εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅπως εὑρέθη ἤδη τοιοῦτος ἐπὶ ὁμοίαις περιστάσεσιν. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως ἄνευ ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἔσεται βεβαίως πλέον περιωρισμένη, καὶ διὰ τοῦτο θεωρῶ ἀναγκαίαν καὶ συνιστῶ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ. Θὰ ἴδωμεν δὲ προσεχῶς, ἂν ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἐπαγγέλλεται, ὅτι ἠσπάσθη τὴν ἀρχὴν, ἣν καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴν καὶ ἐν τῇ πράξει, εὐκολύνουσα πράγματι τὴν εἰς τοὺς χωρικοὺς καλλιεργητὰς χορηγίαν δανείων εἰς συμφέροντας δι’ αὐτοὺς ὅρους, ἢ θὰ θελήσῃ νὰ ἐκμεταλλευθῇ αὐτὴν χάριν ἐκλογικῶν σκοπῶν, πλανῶσα αὐτοὺς, ἵνα λησμονήσωσι τὴν μέχρι τοῦδε ὅπως τοὺς εὐκολύνῃ ἀδιαφορίαν της καὶ τὰ βάρη, ἅτινα διὰ πολλῶν καὶ ποικίλων φόρων ἐπέβαλεν εἰς αὐτούς.

§14ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν Ἰούλιον τοῦ 1882 ἐτελέσθη διαγωνισμὸς πολιτικῶν ἰατρῶν, σκοπούντων νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸ Β. ναυτικόν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα πρὸς τὸν τελεσθέντα τοῦτον διαγωνισμόν.

§15ΣΑΚΚΗΣ. Λαμβάνω ἀφορμὴν ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχεδίου περὶ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, φρονῶ ὅτι τοιαύτης προνοίας ἔδει νὰ τύχωσι καὶ οἱ λοιποὶ γεωργικοὶ πληθυσμοὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ ἰδίᾳ οἱ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἡ κατάστασις ἡ γεωργικὴ ἐν Ἑλλάδι, εἰς πάντας εἶναι γνωστὸν, ὅτι εὑρίσκεται εἰς ὄχι εὐχάριστον σημεῖον, ἕνεκα πολλῶν λόγων, ἰδίᾳ δὲ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως κεφαλαίων καὶ τῆς ἕνεκα τούτου μαστιζούσης τὸν τόπον τοκογλυφίας. Ἡ τοκογλυφία ἐν Ἑλλάδι περιέστη εἰς σημεῖον, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἐγκληματικόν· ἐὰν διέλθητε ἰδίᾳ τὰς ἐπαρχίας τὰς σταφιδοφόρους, θέλετε εὕρει χωρικοὺς δανειζομένους παρὰ τῶν ἐντοπίων κεφαλαιούχων ἐπὶ ἀνταλλάγμασι τοιούτους, ὥστε ταῦτα ἀντιστοιχοῦσι πρὸς τόκον 200 καὶ 300%· βλέπετε χωρικοὺς λ. χ. μεταβαίνοντας εἰς Πύργον, εἰς Καλάμας ἢ ἀλλαχοῦ, καὶ προσφέροντας ἀντὶ 20 λεπτῶν ἢ 15 τὸν σταφιδόκαρπον τῆς μελλούσης ἐσοδείας των καὶ λαμβάνοντας παρὰ καταστηματαρχῶν ἢ κεφαλαιούχων ἄλευρον ἢ χρήματα πρὸς καλλιέργειαν καὶ πρὸς διατροφήν των εἰς τριπλασίαν ἀξίαν τοῦ προπωλουμένου προϊόντος των. Ἀλλὰ πλὴν τῆς τοκογλυφίας εἰς διαφόρους ἐπαρχίας τοῦ Κράτους τοὺς γεωργικοὺς πληθυσμοὺς αὐτῶν μαστίζουσι καὶ πολλὰ ἄλλα δεινὰ, ἤτοι θεομηνίαι, ὑποτίμησις τῶν τιμῶν τῶν προϊόντων ἢ καὶ τελεία αὐτῶν ἀζητησία εἴς τινα μέρη, ὡς ἐν Ἀγρινίῳ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἕνεκα τῆς μὴ ἐκποιήσεως τοῦ παραχθέντος καπνοῦ. Ἐν τοῖς σταφιδοφόροις δὲ ἐπαρχίαις εἰς μεγάλας περιήγαγε στενοχωρίας τοὺς παραγωγοὺς τοῦ προϊόντος τούτου ἡ κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη μεγίστη ἐλάττωσις τῶν τιμῶν, μὴ δυναμένων οὕτω τῶν ἰδιοκτητῶν ν’ ἀνταποκριθῶσι πρὸς τὰς δαπάνας τῆς καλλιεργείας· πλὴν τούτου δὲ, ἡ Μεσσηνία εἶχε καὶ ἕτερον ἰσχυρότερον λόγον νὰ ἀξιώσῃ τοιαύτην νομοθετικὴν ἀρωγὴν, τὰς καταστροφὰς, τὰς ὁποίας ὑπέστη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐκ τῶν σεισμῶν, ὧν συνέπεια ὑπῆρξεν ἡ κατακρήμνισις ἐν αὐτῇ 10,000 οἰκιῶν καὶ ἡ ἀπώλεια τοσούτων ἄλλων ἀντικειμένων, ὧν πάντων δύναταί τις ν’ ἀναβιβάσῃ τὴν ζημίαν εἰς δεκάδα ὁλόκληρον ἑκατομμυρίων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν οἰκιῶν τούτων ἀνῳκοδομήθησαν ἄνευ τοιαύτης ἢ ἄλλης τινὸς ἀρωγῆς, ἀλλὰ πῶς ἀνῳκοδομήθησαν, εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς ἐκ Μεσσηνίας ἰδίως Βουλευτὰς, ἀφοῦ δηλαδὴ ἠναγκάσθησαν οἱ ἰδιοκτῆται νὰ καταφύγωσιν εἰς τοκογλύφους, νὰ δανεισθῶσι παρ’ αὐτῶν ἐπὶ ὑπερόγκοις τόκοις, αὐξάνοντες οὕτω καταπληκτικῶς τὰ ὑπάρχοντα χρέη των, καὶ σήμερον νὰ εὑρίσκωνται ἕνεκα τούτου εἰς τοιαύτην δυσάρεστον θέσιν, ὥστε μετὰ τὴν ὑποτίμησιν τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν νὰ μὴ δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν οὐδὲ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων πρὸς τοὺς δανειστὰς αὐτῶν, ἕνεκα τοῦ ὁποίου βλέπομεν καθ’ ἑκάστην ἀπαλλοτριουμένας τὰς ἰδιοκτησίας πολλῶν ἐν ἀναγκαστικοῖς πλειστηριασμοῖς. Ἐνόμισα λοιπὸν, ὅτι ἔχω καθῆκον, ὡς ἀντιπρόσωπος ἑνὸς τῶν νομῶν, ὅστις ἕνεκα τῶν ἀνωτέρω μνημονευθέντων λόγων καὶ πολλῶν ἄλλων, οὓς ἐθεώρησα περιττὸν νὰ μνημονεύσω, δεῖται πρὸ παντὸς ἄλλου τοιούτων προστατευτικῶν μέσων, ἐνόμισα, λέγω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ζητήσω τὴν ὑποστήριξιν τῆς Βουλῆς· δι’ ὃ συνέταξα πρότασιν νόμου, ἔχουσαν γενικώτερον σκοπὸν ἢ τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, καὶ ἱκανοποιοῦσαν οὕτω τὴν δικαίαν ἀξίωσιν σύμπαντος τοῦ γεωργικοῦ τῆς Ἑλλάδος πληθυσμοῦ, ἀφοῦ ἡ ἔλλειψις Γεωργικῶν Τραπεζῶν περιήγαγεν αὐτοὺς εἰς τοιαύτην δεινὴν θέσιν. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὴν πρότασίν μου ταύτην καὶ ζητῶ, ἀφοῦ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, νὰ προταχθῇ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν περὶ δανείων εἰς γεωργοὺς νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως.

§16ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατέ την.

§17ΣΑΚΚΗΣ (ἀναγινώσκει τὴν πρότασιν). Ἐὰν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ τῷ ὄντι διὰ τοῦ ὑποβληθέντος ὑπ’ αὐτῆς νομοσχεδίου περὶ ἐγγυήσεως δανείων εἰς τοὺς γεωργοὺς ἰδίᾳ τῆς Θεσσαλίας νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς αὐτοὺς καὶ βελτιώσῃ οὕτω τὴν τύχην αὐτῶν, διατὶ δὲν ἐπεξέτεινε τὴν τοιαύτην μέριμναν καὶ εἰς ἄλλας κατηγορίας γεωργῶν, αἵτινες πρωτίστως ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς τοιαύτης κυβερνητικῆς ἀρωγῆς; Ἀφοῦ ἐπὶ ὀκταετίαν ὁλόκληρον οἱ νῦν κυβερνῶντες δὲν ἐμερίμνησαν περὶ τῆς γεωργικῆς τάξεως διὰ τῆς συστάσεως ἰδίᾳ Γεωργικῶν Τραπεζῶν, ἔρχονται ἤδη νὰ μεριμνήσωσι περὶ μέρους μόνον ἐκ τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν τοῦ Βασιλείου, χάριν πολιτικῆς κερδοσκοπίας, διότι τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νομοσχέδιον οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ἐκλογικὸν πυροτέχνημα. Τοιοῦτον σκοπὸν διαβλέπω εἰς τὴν μέριμναν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἶμαι πεπεισμένος περὶ τούτου· ἐκ τῶν ὑστέρων δὲ θέλει ἀποδειχθῆ ἡ ἀλήθεια τῶν ἰσχυρισμῶν μου τούτων. Καὶ ταῦτα εἰς ἀπάντησιν τοῦ σεβαστοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Μουτσοπούλου, διακόψαντός με καὶ εἰπόντος ὅτι καὶ ἡ ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβαλλομένη πρότασις εἶναι ἐκλογικὸν πυροτέχνημα.

§18ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι· εἶπον ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ γίνῃ τοῦτο.

§19ΣΑΚΚΗΣ. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην εὐάρεστον θέσιν, ὥστε νὰ δανείζηται μὲ 4% διὰ τόσας ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, δύναται νὰ δανεισθῇ καὶ ἓν ποσὸν μικρὸν διὰ τὴν σπουδαιοτάτην ταύτην ἀνάγκην τῶν γεωργικῶν πληθυσμῶν.

§20ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τυπωθῇ, κύριε Πρόεδρε, ἡ πρότασις νόμου τοῦ κ. συναδέλφου, διὰ νὰ τὴν μελετήσωμεν.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 144).

§22ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας θεμελιοῦται τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτοῦ σχέδιον νόμου, εἶναι εὐλογωτέρα καὶ δικαιοτέρα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔθετο ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ σχετικὸν νομοσχέδιόν της περὶ τῶν ἐπιμόρτων καλλιεργητῶν Ἄρτης καὶ Λαρίσσης. Ὡς δικαιολογητικὸς λόγος τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως φέρεται, ὅτι οἱ ἐπίμορτοι καλλιεργηταὶ διατελοῦσιν ὑπὸ εἶδός τι πιέσεως ἀπέναντι τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸ αὐτὸ καὶ ἔτι χεῖρον εἶδος πιέσεως διατελοῦσιν οἱ καλλιεργηταὶ σταφιδαμπέλων ἀπέναντι τῶν τοκογλύφων, ἐκείνων δηλαδή, οἱ ὁποῖοι προστοιχίζοντες τὸν σταφιδόκαρπον, λαμβάνουσι τόκους ἀνερχομένους εἰς 50%. Νομίζω δὲ, ὅτι, ἐὰν ἐπέστη στιγμὴ νὰ μεριμνήσωμεν ὑπὲρ τῆς τάξεως τῶν ἀναξιοπαθούντων γεωργῶν τῆς Ἑλλάδος, πρέπει νὰ λάβωμεν γενικὸν μέτρον ὑπὲρ ἁπάντων καὶ ὄχι μόνον ὑπὲρ τῶν γεωργῶν τῆς Ἄρτης καὶ Λαρίσσης, οἱ ὁποῖοι, σημειωτέον καλῶς, δὲν εὑρίσκονται εἰς τόσῳ μεγάλην πίεσιν, καθόσον οὗτοι πληρόνουσι μόνον 8% εἰς τοὺς γαιοκτήμονας διὰ τὸ τίμημα τῶν γαιῶν, ἂν θέλωσι νὰ τὰς ἀγοράζωσι, καὶ ἔχουν πᾶσαν εὐκολίαν. Ἑπομένως διὰ τὸν λόγον τοῦτον κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου κ. Σάκκη.

§23ΜΠΑΣΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Σάκκη, διότι ναὶ μὲν ἐν Ἑπτανήσῳ ἡ Ἰονικὴ Τράπεζα χορηγεῖ δάνεια πρὸς 6%, ἐπειδὴ ὅμως τὰ κτήματα ἐν Ἑπταννήσῳ εἶναι περισσότερα, δὲν εἶναι ἐπαρκῆ τὰ δάνεια ταῦτα πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῶν γεωργῶν μας.

§24ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ κρίνω ἐκ τοῦ προχείρου, καίτοι κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ὑπὲρ αὐτοῦ, ἐπιφυλάσσομαι ἑπομένως νὰ φέρω γνώμην, ὁπόταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἐλπίζω νὰ συζητηθῇ κατὰ προτίμησιν. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἀνεπιφυλάκτως καὶ ἀδιστάκτως δύναμαι νὰ εἴπω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἄνευ φόβου νὰ παρεξηγηθῶ, εἶναι, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν γεωργῶν καὶ ἰδίως τῶν σταφιδοκτημόνων εἶναι κακίστη. Πολὺ πεπλανημένην γνώμην ἔχουσιν οἱ πιστεύοντες πλουσίους τοὺς σταφιδοκτήμονας, ὥς ποτε ἄλλοτε ἀνέγνωσα ἐν ἀνταποκρίσει ἐφημερίδος. Γνωρίζω ἐκ τοῦ πλησίον τὴν κατάστασιν τῶν σταφιδοκτημόνων, καὶ ἔχω σχηματίσει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ κατάστασις αὐτῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ διορθωθῇ ἄνευ οἱασδήποτε προνοίας κυβερνητικῆς. Οἱ σταφιδοκτήμονες, ὡς παρεστάθη ἀρτίως ὑπὸ τῶν προλαλησάντων συναδέλφων, εἶναι τῷ ὄντι εἵλωτες τῶν κεφαλαιούχων, πληρόνουσιν ἁδροτάτους τόκους, πληρόνουσι προμηθείας, χωρὶς νὰ προσθέσω, ὅτι γίνονται καὶ καταχρήσεις ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τοῦ παραλαμβανομένου καρποῦ. Ἐπιφυλασσόμενος λοιπὸν νὰ φέρω γνώμην ὅσον ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, κηρύσσομαι κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ συνιστῶ καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως ἔλθῃ εἰς ἀνακούφισιν τῆς πασχούσης τάξεως τῶν γεωργῶν.

§25ΡΙΚΑΚΗΣ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω, ἵνα συστήσω πρότασιν, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ συμπολίτου μου. Ἀείποτε, ὁσάκις ἐγένετο λόγος περὶ συστάσεως Τραπέζης σκοπὸν ἐχούσης νὰ διευκολύνῃ τὴν τάξιν τὴν γεωργικὴν, ἐπεκράτησεν ἡ ἰδέα, ὅτι ἕνεκεν ἐλλείψεως κτηματολογίου εἶναι ἀδύνατος ἡ σύστασις αὐτῆς. Συγχίζομεν τὴν Κτηματικὴν Τράπεζαν μὲ τὴν Γεωργικὴν Τράπεζαν. Προκειμένου περὶ Γεωργικῆς Τραπέζης, διὰ τὴν ὁποίαν πολλάκις ἐγένετο λόγος, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐγένετο προσπάθεια πρὸς ἵδρυσιν αὐτῆς, πιστεύω ὅτι σήμερον παρά ποτε ἠδύνατο νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τούτου, διότι προσέρχονται τὰ κεφάλαια εἰς τὴν Ἑλλάδα οὐχὶ μετὰ μεγάλης δυσκολίας, τὰ ὑπὸ τῆς Γεωργικῆς δὲ Τραπέζης παρεχόμενα δάνεια θὰ ἀσφαλίζωνται ὑπ’ αὐτῶν τούτων τῶν προϊόντων. Συνιστῶ λοιπὸν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀμέσου συστάσεως Γεωργικῆς Τραπέζης.

§26ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς παρατήρησιν ἀξιοτίμου συναδέλφου μου ἐξ Ἀρκαδίας, ἀπήντησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐν τῷ ὑποβληθέντι ὑπ’ αὐτοῦ νομοσχεδίῳ περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια τῶν γεωργοκτηματιῶν περιλαμβάνεται καὶ τὸ χωρίον Θάνα τοῦ δήμου Τριπόλεως, ὡς ὄντος τοῦ νομοσχεδίου τούτου γενικοῦ. Ἀλλὰ ταύτην τὴν στιγμὴν, ἐπειδὴ δὲν διενεμήθη τὸ νομοσχέδιον, ἐζήτησα αὐτὸ, ὅπερ ἀναγνώσας, παρατηρῶ, ὅτι τοιαύτην γενικότητα τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει. Οὐχ ἧττον, προτιθέμενος, κύριε Πρόεδρε, νὰ λάβω τὸν λόγον ὅταν ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τοῦτο, ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργείου νὰ προσαγάγῃ, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, πληροφορίας, ἀντὶ πόσου ποσοῦ ἐνοικιάζει ὁ Ὀθωμανὸς τὸ χωρίον Θάνα, καὶ τί πληρόνουσιν οἱ καλλιεργηταὶ εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν δι’ ἕκαστον στρέμμα. Πρὸς δὲ νὰ προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὰ δικαιώματα τοῦ Ὀθωμανοῦ ἐπὶ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος χωρίου. Τῶν πληροφοριῶν τούτων ἔχω ἀνάγκην, κύριε Πρόεδρε, διότι προτίθεμαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, προτείνων τὴν δυνατὴν θεραπείαν, πρὸς ἀπαλλαγὴν τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων καλλιεργητῶν καὶ κατοίκων Θάνα, διατελούντων εἰσέτι οἱονεὶ ὑπὸ ὀθωμανικὸν ζυγόν.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον εἶναι γενικὸν, ὑποθέτω δὲ, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν περιειργάσθη τὴν διάταξιν αὐτοῦ, οὐδεμίαν διάκρισιν περιέχουσαν, καίτοι διενεμήθη κατ’ οἶκον εἰς τοὺς κ.κ. Βουλευτάς. Τῶν δὲ πληροφοριῶν, ἃς ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἐπετρέπετο ἡ προσαγωγὴ, ὡς ἀφορωσῶν εἰς ἰδιωτικὰς σχέσεις, καὶ ἂν ἔτι ἠδυνάμην νὰ συλλέξω αὐτάς.

§28ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν εἶναι γενικὸν, καταφαίνεται σαφέστατα ἐξ αὐτοῦ τούτου· τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ τοὺς ἔχοντας ἰδιοκτησίας καὶ οὐχὶ τοὺς μέλλοντας ν’ ἀποκτήσωσι τοιαύτας. Ἴσως αὐστηρῶς ἐξεταζομένου τοῦ πράγματος, δύναταί τις νὰ συμπεριλάβῃ καὶ τοὺς μέλλοντας ν’ ἀποκτήσωσιν ἰδιοκτησίας, προερχομένας ἀπὸ τοιαύτας ἀγορὰς, ἂν δύνανται ν’ ἀποκτήσωσι τοιαύτας νομίμως. Ἀλλὰ τὸ χωρίον Θάνα τῆς Τριπόλεως ὑπόκειται εἰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, δὲν δύναται ποτὲ ὁ κατέχων ὡρισμένην ἔκτασιν γῆς νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μὲ τὸν ἰδιοκτήτην Ὀθωμανὸν, διότι ἕκαστος κάτοχος κατέχει 5–10 ἢ 15 στρέμματα γῆς, ὁμοιάζων κατὰ τοῦτο μὲ τὸν κατὰ παράκλησιν κάτοχον τοῦ Δημοσίου, ἴσως δὲ ἐκ τῶν προσαχθησομένων ἐγγράφων περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ὀθωμανοῦ θέλομεν ἴδει, ὅτι ὁ Ὀθωμανὸς δὲν δύναται ν’ ἀπαλλοτριώσῃ τὰ δικαιώματά του, ὅτε δέον νὰ ληφθῶσιν ἄλλα μέτρα πρὸς θεραπείαν.

§29ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι περὶ τοῦ χωρίου Θάνα δὲν προβλέπει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον· τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προβλέπει περὶ ἐκείνων τῶν χωρίων, τὰ ὁποῖα οἱ κάτοικοι ἠγόρασαν ἤδη ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐχί· προβλέπει καὶ περὶ τῶν ἄλλων.

§31ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ χωρίον Θάνα δὲν ἠγοράσθη ἀκόμη ὑπὸ τῶν χωρικῶν, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ὑπ’ αὐτῶν ἀγορά· ἡ φροντὶς λοιπὸν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ καταβάλῃ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι, νὰ ἔλθῃ ἡ ἰδία εἰς συνεννόησιν μετὰ τοῦ ἰδιοκτήτου Ὀθωμανοῦ, καὶ ἔπειτα νὰ δώσῃ αὕτη τοῦτο εἰς τοὺς χωρικοὺς, μὲ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσωσι τὸ ἀντίτιμον κατὰ δόσεις· ἄλλως οἱ χωρικοὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις προτίθηται πράγματι νὰ εὐεργετήσῃ αὐτοὺς τοὺς χωρικοὺς, οἱ ὁποῖοι διατελοῦσιν ὑπὸ ὅλως ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, πρέπει αὐτὴ νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μὲ τὸν ἰδιοκτήτην Ὀθωμανὸν ἐπὶ εὐλόγῳ τιμήματι, ὅπερ νὰ διανείμῃ εἰς τοὺς χωρικοὺς, ἵνα τὸ πληρώσωσι κατὰ δόσεις· καὶ ἐπὶ τοιαύταις βάσεσιν εἶχον συντάξει ἐγὼ νομοσχέδιον περὶ τούτου κατὰ τὴν ὑπουργίαν τοῦ κ. Καλλιγᾶ.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον ἀφορᾷ ἀναντιῤῥήτως καὶ εἰς τὸ κτῆμα Θάνα, ὅπως καὶ εἰς τὰ κτήματα τῆς Θεσσαλίας καὶ τοῦ νομοῦ Ἄρτης· δὲν περιορίζεται τὸ νομοσχέδιον μόνον εἰς τὰς κτήσεις τῶν χωρίων, αἵτινες ἠγοράσθησαν ἤδη ὑπὸ τῶν καλλιεργητῶν, ἀφορᾷ ῥητῶς καὶ εἰς τὰς κτήσεις, αἵτινες ἤθελον ἀγορασθῆ κατόπιν τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου. Φοβεῖται ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς, μὴ τυχὸν αὐξήσωσιν αἱ ἀξιώσεις τοῦ ἰδιοκτήτου ἐπὶ τῇ ψηφίσει τοῦ νόμου· τοιοῦτος κίνδυνος δὲν ὑφίσταται, διότι ὁ ἰδιοκτήτης ἐκ τοῦ νόμου θὰ πληροφορηθῇ, ὅτι, ἵνα καρπωθῇ τὰ εὐεργετήματα τοῦ νόμου, ὀφείλει νὰ περιορίσῃ τὰς ἀπαιτήσεις του εἰς τὸ δεκαεξαπλάσιον τῆς ἐτησίας προσόδου. Οὕτως ὄντων καθωρισμένων τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὴν ἀρίστην τῆς ὑποθέσεως διαῤῥύθμισιν ὑπόσχεται ἡ διαπραγμάτευσις τῶν ὅρων μεταξὺ τῶν χωρικῶν καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου· διότι ὁ χωρικὸς, διαθέτων τὴν ἐγγύησιν τῆς Κυβερνήσεως, παρουσιάζεται πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην ὡς ἐντελῶς φερέγγυος.

§33ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπήντησεν εἰς τὴν παράκλησίν μου περὶ προσαγωγῆς πληροφοριῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι τινὰς ἐξ αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσαγάγῃ,—καὶ πολὺ πιθανὸν νὰ μὴ τῷ ᾖναι δυνατὸν, διότι τινὲς ἀφορῶσιν ἰδιωτικὰς σχέσεις,—διὰ τοῦτο παρακαλῶ αὐτὸν, ὅπως κατὰ τὴν πρώτην ἢ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου προσαγάγῃ τὰς ἑτέρας πληροφορίας. Ἤτοι ὑπὸ τίνας ἰδιότητας κατέχει τὸ χωρίον Θάνα ὁ Ὀθωμανὸς, ἐὰν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Ὀθωμανὸς ἐκεῖνος νὰ τὸ διαθέσῃ, ἢ χωρῇ ἐπ’ ἄπειρον ἡ κατοχὴ εἰς τοὺς κληρονόμους αὐτοῦ· διότι ὑπάρχουσιν ὅροι, οἱ ὁποῖοι, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἀνυπέρβλητοι, καὶ μόνον ἡ Κυβέρνησις δι’ ἐξαιρετικοῦ καὶ εἰδικοῦ νόμου δύναται νὰ μεταβάλῃ τοὺς ὅρους τούτους. Τὴν πληροφορίαν ταύτην, κύριε Πρωθυπουργὲ, νομίζω, ὅτι δύνασθε νὰ φέρητε, διότι εὑρίσκονται τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§34ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Σάκκης, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἰσοδυναμεῖ μὲ πρότασιν περὶ συστάσεως Γεωργικῆς Τραπέζης, ἡ ὁποία εἶναι βεβαίως προαιώνιος πόθος τοῦ Κράτους ἡμῶν, καὶ περὶ τούτου πᾶς Βουλευτὴς καὶ πολίτης θὰ παρακαλέσῃ τὴν Κυβέρνησιν· ἐγὼ μάλιστα ἠπόρησα, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἀνήγγειλε τοῦτο διὰ νομοσχεδίου, ἀφοῦ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἐποχὴν τῶν χορηγημάτων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνεχίσῃ τὰ χορηγήματα καὶ νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Γεωργικῆς Τραπέζης. Ἦτο δὲ περιττὸν ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος νὰ συστήσῃ τὴν πρότασιν, διότι οὐδεὶς ὑπάρχει μὴ ἔχων τὴν ὑπὲρ αὐτῆς διάθεσιν.

§35ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι, Κύριοι, ἠναγκασμένος νὰ σταματήσω ἐπὶ στιγμὴν τὴν ἐπερώτησίν μου καὶ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ἐξ ὅλων τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων ἐγὼ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἓν μόνον δὲν δύναται νὰ κατορθώσῃ νὰ μεταβάλῃ τὴν γυναῖκα εἰς ἄνδρα (ἱλαρότης), πάντα τὰ λοιπὰ δύναται νὰ τὰ κατορθώσῃ. Δὲν εἶναι λοιπὸν δύσκολον νὰ κατορθώσῃ καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐξεφράσθη ἤδη, ὅτι τὸ ἐπιθυμεῖ καὶ θεωρεῖ ὡς πρώτης ἀνάγκης ζήτημα, νὰ κατορθώσῃ νὰ φέρῃ ἓν νομοσχέδιον περὶ συστάσεως, οὐχὶ ὅπως ἀξιοῦσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, Τραπέζης τοιαύτης γεωργικῆς, ἀλλὰ Τραπέζης γενικωτέρας, Τραπέζης κτηματικῆς πίστεως, ἡ ὁποία νὰ χορτάσῃ ὅλον τὸν κόσμον. Ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα, εἶναι τὸ ἑξῆς. Χθὲς ἔλαβον ἐξ Ἁγίου Πέτρου τῆς Κυνουρίας ἐπιστολήν τινα, ἐν τῇ ὁποίᾳ πολλὰ παράπονα ἀναφέρονται κατὰ τῆς κακῆς ποιότητος τοῦ παρεχομένου ὑπὸ τοῦ ἐργολάβου ἅλατος. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολήν). Αὐτὸ, Κύριοι, δὲν εἶναι νέον, διότι καὶ ἡ ἀποθήκη Σπάρτης γέμει βρωμεροῦ ἅλατος, καὶ ὅλοι οἱ κάτοικοι τοῦ μέρους ἐκείνου ἀναγκάζονται νὰ προμηθεύωνται τὸ ἅλας ἀπὸ τὸ Γύθειον. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ δώσῃ ἓν τέλος εἰς αὐτὴν τὴν κωμῳδίαν. Ἀρκεῖ ὅτι τὸ πετρέλαιον εἶναι βρωμερὸν καὶ ἀναγκαζόμεθα νὰ τὸ ἀναμιγνύωμεν μὲ οἰνόπνευμα, ἵνα ἔχωμεν φῶς ὑποφερτὸν, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προστεθῇ καὶ ἕτερον κακὸν, αὐτὸ τὸ βρωμερὸν ἅλας, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ τὰς χρήσεις τῶν ἀνθρώπων. Μετέβην ὁ ἴδιος εἰς τὴν ἀποθήκην καὶ ἐβεβαιώθην, ὅτι εἶναι ἅλας, τὸ ὁποῖον ἔλαβον ἀπὸ τὰ βυρσοδεψεῖα! Ἐτηλεγράφησα ἀμέσως πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἡ διαχειριζομένη τὰ ἅλατα ἑταιρία ἠναγκάσθη νὰ τὸ ἀποσύρῃ. Διατὶ νὰ συμβαίνωσιν αὐτὰ τὰ ἄτοπα, τὰ προσβάλλοντα καὶ τὴν Κυβέρνησιν; δὲν ὑπάρχει διαχειριστικὴ ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ ἐπιβλέπῃ; Εἰς τὴν πατρίδα μου ὑπάρχει ἡ παροιμία: «τότε χορεύουν οἱ ποντικοὶ, ὅταν θέλῃ ὁ γάτος». Ἐγὼ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ γάτος ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν θέλει· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πρέπει νὰ σωφρονίσῃ τοὺς ποντικούς.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ τρόπος τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἔχει, νὰ διαχειρίζηται τὴν ἀρχὴν, φαίνεται, ὅτι ἐξηπλώθη καὶ εἰς τοὺς Δημάρχους τοῦ κόμματος. Παρεκλήθην νὰ διαβιβάσω ἀναφορὰν τοῦ Κωνσταντίνου Γ. Ψαρούλη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως διαταχθῇ ὁ Δήμαρχος Ἰθώμης νὰ ἐκδώσῃ πιστοποιητικὸν διὰ τὸν Μιχαὴλ Ψαρούλην, ἀνεψιὸν τοῦ ἀναφερομένου, κρατούμενον παρανόμως ἐν τῷ στρατῷ. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἵνα ἀποσταλῇ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν. Ἐκ Γαργαλιάνων ἔλαβον τηλεγράφημα τοῦ Α. Χρυσικοῦ, παραπονουμένου κατὰ τοῦ αὐτόθι ἀστυνόμου, ὅτι διέπραξε πολὰ παράνομα κατὰ πολιτῶν, καὶ ὅτι ὁ Εἰρηνοδίκης, ὁ ὁποῖος ἐπελήφθη ἀνακρίσεων, ἐνεργεῖ κομματικῶς. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ ὅπως μεταβῇ ἐκεῖ τακτικὸς ἀνακριτὴς πρὸς ἐνέργειαν ἀνακρίσεων. Ἀπὸ τῆς 25 Μαρτίου ἐ. ἔ ἐγένετο γνωστὸν, ὅτι εἰς τὸν ἐν Αἰγύπτῳ προξενικὸν πράκτορα Κωμανὸν συνέβη τι, τὸ ὁποῖον προσέβαλε τὸ ἀξίωμά του. Ἐπεθύμουν νὰ εἶχον πληροφορίας τινὰς περὶ τούτου ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§37ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὑπῆρξε διαφορὰ μεταξὺ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ πράκτορος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ περὶ ὑποθέσεως γενηθείσης ἐν Βέγχᾳ, ἔνθα ἐγένετο σύγκρουσις τοῦ προξενικοῦ πράκτορος πρὸς τὴν τοπικὴν ἀρχήν· ἀλλ’ ἡ διαφορὰ ἐλύθη κατὰ τρόπον ἱκανοποιητικόν, καὶ ἀπέληξεν εἰς πλήρη συνεννόησιν.

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ θεωρεῖτε περατωμένην τὴν ὑπόθεσιν, παρακαλῶ νὰ μᾶς ὑποβάλητε τὰ ἔγγραφα.

§39ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως· διότι ἡ ἀφορμὴ τῆς ὑποθέσεως εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ τὴν ἰδιαιτέραν μέριμναν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἔχωμεν πλήρη τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ τίνα τρόπον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν ἱκανοποίησιν.

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ἐπιτόπιος ἀρχὴ παρεξετράπη, ἀλλὰ καὶ ὁ προξενικὸς πράκτωρ τῆς Ἑλλάδος, μεταβὰς εἰς τὸ ἀστυνομικὸν κατάστημα, διὰ τῆς ἰδίας δυνάμεως ἀπέλυσε τὸν κρατηθέντα· τότε δὲ ἐπῆλθε σύγκρουσις, ἥτις ἔδει νὰ μὴ προκληθῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον· διότι ἡ Ἑλληνικὴ ἀρχὴ ἔχει δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει νὰ προασπίζῃ, ἀλλ’ ἔχει καὶ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ παραβαίνῃ· ἠδύνατο νὰ ἀναφερθῇ πρὸς τὴν ἀνωτέραν ἐν Αἰγύπτῳ ἀρχὴν καὶ ἐπιτύχῃ κανονικῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπέτυχεν, ἀποφεύγουσα οὕτω τὴν σύγκρουσιν. Ὑπῆρξε λοιπὸν παρεκτροπὴ τῆς αἰγυπτιακῆς ἀρχῆς καὶ παρεκτροπὴ τῆς προξενικῆς, ἡ δ’ ἐκ τούτων περιπλοκὴ ἐλύθη διὰ συμβιβαστικοῦ τρόπου, ἐξευρεθέντος ὑπὸ τῶν δύο ἀνωτέρων ἀρχῶν.

§41ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνόησα κατὰ τίνα τρόπον ἱκανοποιήθη ὁ πολίτης ὁ φυλακισθεὶς καὶ ἐκτίσας τὴν ποινήν του. Μετὰ τὴν ἔκτισιν τῆς ποινῆς του ἀπελύθη· ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος τί ἔπραξε πρὸς ἱκανοποίησίν του;

§42ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θέλω σᾶς φέρει τὰ ἔγγραφα, ἐξ ὧν θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἐγένετο ὅ,τι ἔπρεπε νὰ γίνῃ.

§43ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα ὅτι ὁ προξενικὸς πράκτωρ τῆς Ἑλλάδος παρεξετράπη, ὅτι παρεξετράπη καὶ ἡ αἰγυπτιακὴ ἀρχή· ἀλλ’ ἐπὶ τοιούτων σχέσεων, ἐρωτῶ, ἰσχύουσιν αἱ ἀρχαὶ τοῦ συμψηφισμοῦ; Ἐὰν ὁ προξενικὸς πράκτωρ τῆς Ἑλλάδος παρεξετράπη, δὲν ἐννοῶ ποίαν ἱκανοποίησιν ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις.

§44ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ προξενικὸς πράκτωρ διεξάγει τὰ τῆς ὑπηρεσίας, παραλύει πᾶσαν ἐνέργειαν τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς. Ἐκ τῆς τοιαύτης δὲ παρεκτροπῆς τοῦ προξένου προῆλθεν ἡ κακὴ διεξαγωγὴ τῶν ὑποθέσεων.

§45ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν εἶναι ἀκριβῆ, καὶ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἀκριβῆ γνῶσιν ὅσων συνέβησαν. Ὡς εἶπον, ὁ πράκτωρ ὑπερέβη τὰ ὅρια τῆς ἀνατεθειμένης αὐτῷ ἐνεργείας καὶ ἐγέννησεν ἐκ τούτου δυσχερείας, τὰς ὁποίας ἠδύνατο ν’ ἀποφύγῃ· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀρκεῖ, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην ἀπ’ αὐτοῦ. Ἐν Αἰγύπτῳ, ὡς εἶπον, ἀνεγνωρίσθη τὸ δίκαιον τοῦ πράκτορος, ἀνεγνωρίσθη δὲ καὶ ἡ ὑπέρβασις ἐν τῇ ἐνεργείᾳ αὐτοῦ, καὶ οὕτως ἐπῆλθεν κανονισμὸς τῆς διαφορᾶς, ἐμπεριέχων ἀμοιβαίαν ἱκανοποίησιν.

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑποβάλῃ πλήρη τὸν φάκελον,—διότι ἠμπορεῖ νὰ εἴπῃ ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑποβάλῃ πάντα τὰ ἔγγραφα,—θέλει καταδειχθῆ, συμφώνως πρὸς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχω, ἢ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει πληροφορίας ἀνακριβεῖς, ἢ ὅτι ζητεῖ νὰ καλύψῃ τὸ πρᾶγμα.

§47Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ συναινέσῃ, ὅπως συστηθῇ στρατιωτικὸς σταθμὸς ἐν Κηφισσίᾳ, ἤδη μάλιστα, ὅτε μεταβαίνουσιν ἐκεῖ πολλοὶ ἕνεκα τοῦ θέρους, καὶ πρέπει νὰ προλαμβάνηται πᾶσα ἀταξία. Προχθὲς π. χ. ἐγένετο συμπλοκὴ μεταξὺ χωρικῶν καὶ ἄλλων, καὶ ἐπηκολούθησαν τραυματισμοί, οὐδεὶς δὲ ὑπῆρχεν ἐκεῖ, ὅπως ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ συστηθῇ ἐκεῖ στρατιωτικὸς σταθμὸς καὶ διορισθῇ σταθμάρχης ὑπαξιωματικός.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ κατέστησε γνωστὸν τηλεγράφημα τοῦ Νομάρχου Κυκλάδων πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ τοῦ ὁποίου ἔδιδε πληροφορίας ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, ἣν εἶχον ὑποβάλει πρό τινων ἡμερῶν, περὶ παραπόνων τῶν ἐν Ἑρμουπόλει προσφύγων Κρητῶν. Τὸ τηλεγράφημα δὲν ἀπαντᾷ εἰς τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα οἱ Κρῆτες εἶχον διατυπώσει, ὅτι ἐπὶ 8 μῆνας ἔλαβον μόνον ἑνὸς μηνὸς βοήθημα, καὶ ὅτι ἡ ἐν Ἑρμουπόλει ἐπὶ τῆς διανομῆς ἐπιτροπὴ προέτρεπεν αὐτοὺς νὰ μεταβῶσιν εἰς Κρήτην. Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος ὁ Νομάρχης λέγει πόσα χρήματα τοῦ ἐστάλησαν, ἀλλὰ δὲν λέγει, ἂν ἐπήρκεσαν ταῦτα δι’ 8 μῆνας, ἢ ἂν ἔδωσε βοήθημα ἑνὸς μόνον μηνός.

§49ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νομίζω ὅτι τὸ τηλεγράφημα περιέχει τὴν ἀναγκαίαν ἀπάντησιν· διότι προκύπτει ἐξ αὐτοῦ, ὅτι περὶ τὰς 20,000 δραχμῶν ἀπεστάλησαν εἰς Σῦρον, δὲν προκύπτει δὲ, ὅτι δὲν διενεμήθησαν· δὲν ἦσαν δὲ αἱ οἰκογένειαι τοσαῦται, ὥστε νὰ μὴ ἐπαρκέσῃ τὸ ποσόν. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι οἱ Κρῆτες ἔλαβον μόνον βοήθημα ἑνὸς μηνὸς, διότι τὰ ποσὰ ἐστάλησαν κατὰ τρεῖς διαφόρους δόσεις. Ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος ἐπίσης προκύπτει, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο προτροπὴ πρὸς τοὺς Κρῆτας, ὅπως ἀναχωρήσωσι, καὶ ὅτι ἡ ἀναχώρησις αὐτῶν ἐγένετο οἴκοθεν, ἄνευ παροτρύνσεως. Ἤδη θέλω διατάξει τὸν Νομάρχην νὰ ζητήσῃ λόγον τῆς διαχειρίσεως τῆς ἐπιτροπῆς καὶ μοὶ ὑποβάλῃ τὴν λογοδοσίαν. Οὐχ ἧττον θέλω σπεύσει νὰ ζητήσω εἰδικωτέρας πληροφορίας.

§50ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ λησμονήσητε, ὅτι δὲν ὑπάρχει μεγαλειτέρα παρότρυνσις ἀπὸ τὴν ἄρνησιν βοηθημάτων.

§51ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι οἱ ἐκεῖ πρόσφυγες, ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἂν δὲν ἐλάμβανον βοήθημα, ἤθελον ὑψώσει φωνὴν καὶ ἤθελον ἀποταθῆ πρὸς τὸν Νομάρχην παραπονούμενοι. Ἡ σιωπὴ αὐτῶν ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἀποτελεῖ τεκμήριον, ὅτι τὰ πράγματα ἔβαινον κανονικῶς. (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μποῦτος.)

§52ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχω νὰ ὑποβάλω παρατήρησιν, ἥτις νομίζω ὅτι στηρίζεται εἰς τὸ δίκαιον. Ἡ ἡμερησία διάταξις κανονίζει τὴν σειρὰν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἐκκρεμῆ νομοσχέδια συζητοῦνται, καὶ ἑπομένως ὑποθέτω, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς κανονίζει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀλλ’ ἅμα ἡ Βουλὴ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν κατ’ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ ὁ Πρόεδρος εἰς τὴν ἑπομένην ἡμερησίαν διάταξιν δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ τὸ θέσῃ τελευταῖον, ἀλλὰ πρῶτον. Τοῦτο συνέβη εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. ναυτικοῦ, τῶν ἰατρῶν, ὅπερ ἀπετέλει μέρος τῶν λοιπῶν ναυτικῶν νομοσχεδίων, τῶν ὁποίων ἡ συζήτησις ἐθεωρήθη κατεπείγουσα, καὶ ἐπερατώθη ἡ τρίτη ἀνάγνωσις, ἔμεινε δὲ τὸ τῶν ἰατρῶν, ἐφ’ οὗ αὐτοδικαίως πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρχίσωμεν ἑτέραν ἐργασίαν, διότι ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς διεκόπη εἰς αὐτό. Τοῦτο δὲν εἶναι σύμφωνον οὔτε μὲ τὸν Κανονισμὸν οὔτε μὲ τὸ ἔθιμον τὸ κοινοβουλευτικόν. Ἀλλὰ πλὴν τούτου τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποτελεῖ ἓν σῶμα μετὰ τῶν λοιπῶν ναυτικῶν νομοσχεδίων, τῶν ψηφισθέντων, καὶ μὲ τοὺς συναφεῖς πρὸς αὐτὰ πίνακας, διότι δι’ αὐτῶν κανονίζεται ἡ σειρὰ τῆς ἀρχαιότητος, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὰ τῆς γενικῆς ἀρχαιότητος. Μὴ ψηφιζομένου λοιπὸν τοῦ νόμου, θέλει ἀπομείνει μία μερὶς βαθμοφόρων παρὰ τὸν ὀργανισμὸν, ὅπερ θέλει ἐπιφέρει μεγάλην ἀδικίαν. Δὲν ζητῶ λοιπὸν ἕτερόν τι ἢ δικαιοσύνην. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἔχει μακρὰν συζήτησιν, αἱ δὲ τροπολογίαι ἀπεῤῥίφθησαν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ ψηφοφορία καὶ νὰ προηγηθῇ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν διατελοῦμεν ἐν τῷ σταδίῳ τῆς ψηφοφορίας, διότι διεκόπη ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ προετάθη ἡ ἀναβολή· διεκόπη δὲ ἐπὶ τῆς τροπολογίας, καὶ ἐγένετο ψηφοφορία, νομίζω, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, εἰς ἣν καὶ ὁ προτείνας δὲν παρεστάθη. Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ παρετάθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διαρκέσασα μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, ὥστε ἐπείσθημεν, ὅτι ἡ πρόταξις αὐτοῦ κακῶς ἐγένετο. Ἡ πρόταξις ἐγένετο μετὰ παραστάσεις προηγουμένας, ὅτι δὲν θέλει γίνει μακρὰ συζήτησις, καὶ ἐδέχθημεν, ἵνα ταχθῇ εὐθὺς κατόπιν τοῦ νομοσχεδίου, πρὸς ὃ ἦτο συναφές. Ἀλλ’ ὡς παρετηρήσαμεν, ὅτι ἡ συζήτησις τούτου ἤθελε παρεμποδίσει τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων περὶ σιδηροδρόμων, προετείναμεν, ὅπως ταῦτα προταχθῶσι καὶ κατόπιν αὐτῶν ἄλλα νομοσχέδια ἴσης σημασίας. Θέλομεν δὲ ἀντιταχθῆ κατὰ πάσης προτάσεως περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§54ΚΟΡΠΑΣ. Ἐγὼ εἶχον ζητήσει, ὅπως τὰ δύο νομοσχέδια, τὰ ἀφορῶντα τὸν ἰατρικὸν καὶ φαρμακευτικὸν κλάδον, προταχθῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν μετὰ τῶν νομοσχεδίων περὶ μαχίμων ἀξιωματικῶν. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι δὲν προσέθεσα ὅτι δὲν θὰ γίνῃ συζήτησις, ἀλλ’ ὅτι θὰ γίνῃ συζήτησις μικρὰ εἰς μίαν τροπολογίαν ὑποβληθεῖσαν.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Δὲν ἦσθε παρών· ἐγένετο μακρὰ συζήτησις, ἡ τροπολογία ἀπεῤῥίφθη, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐδήλωσεν ὅτι δὲν θέλει ἀφήσει τὴν Βουλὴν νὰ ἐργασθῇ, κωλυσιεργῶν.

§56ΚΟΡΠΑΣ. Ἂν ὁ κ. συνάδελφος συνεζήτησεν, ἔστω καὶ ἐπὶ μακρὸν, ἐξήσκησε δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν ἤσκησαν καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοι, ἑπομένως, ὅσον καὶ ἂν ἤθελεν ὁμιλήσει, δὲν ἤθελε παρατείνει ἐπ’ ἄπειρον τὴν συζήτησιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τοῦ λόγου ὑπάρχει καὶ ἕτερος, ὁ ὁποῖος ὑποχρεοῖ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ λησμονήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη· διότι, ὅτε ἐγὼ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ταχθῇ ἀμέσως μετὰ τὸ νομοσχέδιον τῶν μαχίμων ἀξιωματικῶν, ἀνεγνώριζον τὸ ἀλληλένδετον· ἀφοῦ δὲ ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον περὶ μαχίμων, ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ ψηφίσωμεν καὶ τὰ ἕτερα δύο, τὰ συναφῆ· τοῦτο ἐπιτάσσει τὸ δίκαιον, διότι ἐδῶ δὲν ψηφίζομεν εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δικαίου· διότι, ἐὰν ἐπέλθῃ τι ἀπευκταῖον, ἐὰν ἐπέλθῃ διάλυσις....

§57ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν.). Εὐκταῖον, εὐκταῖον.

§58ΚΟΡΠΑΣ. Πολὺ καλὰ, εὐκταῖον. Ἐὰν, λέγω, ἐπέλθῃ διάλυσις τῆς Βουλῆς, θὰ εὑρεθῶσιν αὐτοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ εἰς θέσιν νὰ βλέπωσι τοὺς μαθητὰς αὐτῶν ἔχοντας βαθμοὺς ἀνωτέρους. Δὲν ἐννοῶ λοιπὸν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμένει τοσοῦτον.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς παριστᾷ, ὅτι εἶναι ἐπιτακτικὴ ἡ πρόταξις τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται, διότι ἄλλως θέλει συμβῆ ἀδίκημα καὶ ζημία. Ἀλλὰ μεγαλείτερον ἀδίκημα καὶ μεγαλειτέρα ζημία θέλει συμβῆ, ἂν, ὡς ἐκ τῶν μακρῶν συζητήσεων, ἃς προκαλεῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς ἀπεδείχθη, ἀποτύχωσι τὰ τῶν σιδηροδρόμων, καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἀποτυγχάνουσι τὰ τῶν σιδηροδρόμων, ἂν μὴ ψηφισθῶσι ταχέως τὰ νομοσχέδια, διότι ἔχω εἰδοποίησιν παρὰ τῆς ὁμάδος, ὅτι δὲν δύναται νὰ περιμένῃ ἐπὶ πλέον, ὅτι ἡ ὁμὰς, πρὸς τοῦτο καταρτισθεῖσα, ἂν ἴδῃ ὅτι δὲν δύναται ἐγκαίρως νὰ ψηφισθῇ....

§60ΡΑΛΛΗΣ. Ἕως ἐκεῖ ἐφθάσαμεν, νὰ μᾶς διευθύνουν οἱ κερδοσκόποι!

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λέγω ὅτι ἡ ὁμὰς ἐδήλωσεν, ὅτι, ἂν παραταθῇ ἐπὶ πολύ....

§62ΡΑΛΛΗΣ. Ἐφθάσαμεν μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου τῆς ῥυπαρότητος!

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ἀναβληθῇ ἐπὶ πολὺ ἡ ψήφισις τῶν νομοσχεδίων, ἡ ὁμὰς θέλει διαλυθῆ, διότι δὲν δύνανται οἱ καταρτίσαντες αὐτὴν νὰ διατελῶσιν ἐν ἐκκρεμότητι. Τὰ νομοσχέδια ὑπεβλήθησαν πρὸ καιροῦ, καὶ σήμερον ἔλαβον σειρὰν προτεραιότητος ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει· ἂν ἴδωσιν αὐτὰ οἱ μεθ’ ὧν συνεβλήθημεν ἐπιτασσόμενα, βεβαίως θέλουσι θεωρήσει, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀδιαφορεῖ πρὸς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων τούτων, καὶ θέλουσι παύσει ἐργαζόμενοι, ὅπως συγκρατήσωσι τοὺς ἀποτελέσαντας τὴν ὁμάδα τῶν συμβληθέντων. Συνιστῶ ἄρα σπουδαίως εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως μὴ μεταβάλῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅπως προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, καθ’ ἣν εἶναι τεταγμένα σειράν. Καὶ ἐπειδὴ πρόκεινται τὰ νομοσχέδια εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, πιθανὸν νὰ μὴ ἦναι μακρὰ ἡ συζήτησις καὶ νὰ φθάσωμεν μέχρι τῶν νομοσχεδίων, ἅτινα θεωροῦσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ ὡς προτακτέα. Ἀλλ’ ἐὰν θὰ συζητήσωμεν διὰ μακρῶν, προτιμότερον διὰ μακρῶν νὰ συζητήσωμεν τὰ τῶν σιδηροδρόμων καὶ ἄλλα νομοσχέδια, ἅτινα δὲν ἀρνοῦμαι ὅτι θὰ ἦτο πρέπον νὰ ἐψηφίζοντο καὶ ταῦτα ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου, ὧν ὅμως ἡ ματαίωσις δὲν προέρχεται ἐξ ἡμῶν, διότι ἡμεῖς ὑπεμείναμεν μέχρι τοῦ μεσονυκτίου συζητοῦντες, ἐνῷ ἄλλοι Βουλευταὶ, οἱ νῦν ζητοῦντες τὴν πρόταξιν, δὲν εἶχον τὴν ὑπομονὴν, ἣν ἡμεῖς ἐπεδείξαμεν.

§64Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν προέβαλεν ὁ Πρωθυπουργὸς, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι δεκτικὴ τῶν παραστάσεων, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀπηύθυνε πρὸς αὐτόν. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμένον εἰς οὐδένα νὰ ζητήσῃ νὰ ἐκβιάσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς διὰ τῆς ἀναγγελίας, ὅτι οἱ συναλλαξάμενοι μετὰ τοῦ Δημοσίου, ἂν ἡ Βουλὴ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν δὲν ψηφίσῃ τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο ὁ Πρωθυπουργὸς μετ’ αὐτῶν, θέλουσι διαῤῥήξει τὰς συμβάσεις ταύτας. Ἡ Βουλὴ εἶναι σῶμα κυρίαρχον, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὸν λαὸν, καὶ ἐρευνᾷ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, καὶ δίδει τὴν ψῆφον αὐτῆς ἐπὶ τῶν προβαλλομένων νομοθετημάτων ἀνεπηρεάστως, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἄλλης σκέψεως. Ἂν οἱ κύριοι, οἵτινες συνηλλάξαντο μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, θέλωσι νὰ διαῤῥήξωσι τὰς συμβάσεις, τὰς ὁποίας συνῆψαν μετ’ αὐτοῦ, εἶναι κύριοι νὰ τὸ πράξωσιν, οὐδέποτε ὅμως ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐκβιασθῆ νὰ πράξῃ ἄλλο τι ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἐπιβάλλουσιν εἰς αὐτήν. Οἱανδήποτε δὲ γνώμην ἂν ἔχῃ περὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἡ πλειοψηφία, καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει καὶ αὐτὴ ἰδίαν γνώμην, καὶ θέλει ὑποτάξει τὴν πορείαν της εἰς μόνην ταύτην τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ διάῤῥηξις τῶν συμβάσεων, τὴν ὁποίαν μᾶς ἠπείλησεν ὁ Πρωθυπουργός, θὰ ἦναι συμφέρουσα ἢ ὄχι εἰς τὸν τόπον· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ὅτι, ἂν ἄλλη Κυβέρνησις διέπραττε τὰς συνεννοήσεις ταύτας καὶ τὰς συμβάσεις, καὶ διηύθυνε τὰς ἐργασίας περὶ κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, τὸ Κράτος ἤθελε πληρώσει πολὺ ὀλιγώτερα ὅσων ἐπλήρωσε πρὸς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων. Ἡμεῖς βεβαίως δὲν ἀντιτάσσομεν ἀντίστασιν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν νομοσχεδίων κοινῆς ὠφελείας, καὶ ἡ κατασκευὴ σιδηροδρόμων εἶναι ἔργον κοινῆς ὠφελείας, ἀλλὰ θέλομεν συζητήσει αὐτὰ μετὰ τῆς ὀφειλομένης προσοχῆς, δὲν θέλομεν δὲ παραιτηθῆ οὐδενὸς δικαιώματος ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὡς μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, πιστῶς ἐκπληροῦντα τὴν ἐντολὴν ἡμῶν, ἕνεκα τῶν ἀπειλῶν τῶν συναλλαξαμένων μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ τῶν ἀπειλῶν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι, ἂν ἄλλη Κυβέρνησις διηύθυνε τὰ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, ἤθελε δαπανήσει ὀλιγώτερα, διότι γινώσκομεν περὶ τῆς ἄλλης Κυβερνήσεως, ἣν ὑπαινίττεται ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι αὐτὴ οὐδὲν ἤθελε δαπανήσει καὶ οὐδὲν ἤθελε πράξει (ἱλαρότης ἐν τῇ δεξιᾷ). Περὶ δὲ τῶν κατὰ τὴν ὁμάδα, τὴν συναλλαγεῖσαν περὶ τῶν σιδηροδρόμων, εἶχε τὸ καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ γεγονότα. Ἔπρεπεν ἡ Βουλή, ψηφίζουσα περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ κατόπιν συζητοῦσα περὶ τῶν νομοσχεδίων, νὰ γινώσκῃ τοῦτο, ὅτι ἡ ὁμὰς κατηρτίσθη παρὰ κεφαλαιούχων, τηρούντων ἤδη τὸ χρῆμα διαθέσιμον, ἵνα δυνηθῶσιν εὐθὺς ἐπὶ τῇ κυρώσει τῆς συμβάσεως νὰ καταβάλωσιν αὐτό.

§66ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μία σύμβασις ἐγένετο τῇ 28 Μαρτίου.

§67ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἄλλη τῇ 24 Μαρτίου.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἄν ἠρχόμεθα ἡμεῖς, λέγοντες πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ συζητήσῃ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων ὅσον νομίζει ὅτι εἶναι πρέπον νὰ συζητήσῃ, θὰ ἐνόουν τὰς παρατηρήσεις. Οὐδὲν ἐγὼ λέγω περὶ συζητήσεως, ἐγὼ λέγω περὶ μὴ προτάξεως ἑτέρων νομοσχεδίων εἰς τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Εἶπον ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ εὐδοκιμήσῃ ἡ ὑπόθεσις, ἂν θέλωμεν ἡ κύρωσις τῶν συμβάσεων νὰ ἔχῃ καὶ πραγματικὸν ἔδαφος, τουτέστι τὴν ὕπαρξιν τῆς συμφωνίας, πρέπει νὰ μὴ ἐπιτάξῃ ἡ Βουλὴ τὰ νομοσχέδια ταῦτα τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, διότι εἶναι κατεπείγουσα ἡ συζήτησις αὐτῶν· ἀλλὰ τὴν συζήτησιν ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν μακρὰν καὶ ἐν ἐπιγνώσει· γεγονὸς δὲ, οὗτινος πρέπει νὰ διατελῇ ἐν γνώσει ἡ Βουλή, εἶναι, ὅτι, ἂν μὴ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, καὶ ἰδίως ἂν προταχθέντα ἤδη ἐπιταχθῶσι πάλιν, θέλει θεωρηθῆ τοῦτο παρὰ τῆς ὁμάδος ὡς ἀπόδειξις, ὅτι αἱ συμβάσεις δὲν θέλουσι συζητηθῆ καὶ κυρωθῆ ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου, καὶ ὅτι εἶναι περιττὸν οὗτοι νὰ ἐξακολουθῶσι καταγινόμενοι εἰς τήρησιν ἀκεραίου τοῦ πρὸς ἐπιτέλεσιν τῶν ἐκ τῶν συμβάσεων ὑποχρεώσεων καταρτισθέντος συνεταιρισμοῦ.

§69ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰ γενικώτερα, τὰ ὁποῖα ἀνεπτύχθησαν ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ· θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τοῦ κοινῶς λεγομένου ναυτικοῦ νομοσχεδίου. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἐδόθη καὶ παρὰ τίνος ὑπόσχεσις, ὅτι δὲν μέλλει οὐδεὶς νὰ ἀνοίξῃ τὸ στόμα του ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἔδωσα εἰς οὐδένα τοιαύτην διαβεβαίωσιν, καὶ ἑπομένως ἡ τοιαύτη μομφὴ ἐπὶ ἀσυνεπείᾳ ἢ ἄλλως πῶς δὲν ἠδύνατο νὰ ἀφορᾷ ἐμὲ, δὲν ἠδύνατο δὲ καὶ νὰ δοθῇ τοιαύτη ὑπόσχεσις, διότι τοῦτο θὰ ἰσοδυνάμει μὲ κατάργησιν τῶν καθηκόντων τῆς Βουλῆς τοῦ νὰ συζητῇ τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια. Πλὴν τοῦ γενικοῦ τούτου καθήκοντος, τοῦ νὰ συζητῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια καὶ νὰ ἐκφέρῃ ἐπ’ αὐτῶν τὴν γνώμην αὑτοῦ, εἶχον ἐπιτακτικὸν καθῆκον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται, νὰ ὑψώσω φωνὴν, διότι ἐπρόκειτο νὰ καταστραφῶσι κεκτημένα δικαιώματα ἑνὸς προσώπου, κατὰ τοῦ ὁποίου καὶ μόνου ἀπέβλεπε τὸ νομοσχέδιον, ἔστω καὶ ἐν καλῇ πίστει, διότι δὲν θέλω νὰ ἀποδώσω ἐναντίαν πρόθεσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, κολακεύομαι δὲ νὰ πιστεύω, ὅτι δὲν ἦτο ἐν γνώσει τῆς ἀδικίας, ἣν πράττει διὰ τῆς τοιαύτης καταρτίσεως τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἡ μικρὰ συζήτησις, τὴν ὁποίαν ἤγειρεν ἡ τροπολογία μου, βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς εὔλογος ἀφορμὴ εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν, ὅπως ἀρνῆται νὰ προτάξῃ καὶ πάλιν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Ὁ Πρωθυπουργὸς, εἶναι γνωστὸς, καὶ δὲν τὸ λέγω οὔτε πρὸς μομφὴν οὔτε πρὸς ἔπαινον, εἶναι γνωστὸς ἐπὶ ἐμμονῇ ἐν ταῖς ἰδέαις καὶ ταῖς ἀποφάσεσιν αὑτοῦ· ἂν ὁ Πρωθυπουργὸς θεωρῇ δίκαιον τὸ νομοσχέδιον, βεβαίως ἔχει καθῆκον, ἀνεξαρτήτως τῆς ἰδιοσυγκρασίας αὑτοῦ, νὰ ἐμμείνῃ ἐν τῇ προτάξει καὶ τῇ ἐπιψηφίσει τοῦ νομοσχεδίου αὑτοῦ. Πολλάκις παρετήρησεν ἡ Βουλὴ, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς, μεθ’ ὅλην τὴν ἐναντίωσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καθ’ ὡρισμένων νομοσχεδίων, ἐπέμενεν ἡμέρας καὶ νύκτας ἐκβιάζων τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν· δὲν ἀναφέρω τὸ ὄνομα τοῦ Σπάρταλη, διὰ τὸ ὁποῖον μῆνας ὅλους ἐτυράννησε τὴν Βουλὴν καὶ τὸν τόπον, καὶ ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον. Ἂν λοιπὸν τῷ ὄντι ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπιθυμῇ νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου, ἂς μὴ εὑρίσκῃ πρόφασιν τῆς τοιαύτης ἀναβολῆς τὴν ἐμὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ἐν δικαίᾳ πεποιθήσει, ὅτι ἐξασκῶ καθῆκον.

§70ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ ζητήσας τὴν ἀναβολὴν, ἡ ὁποία ἐπετεύχθη, ἤμην ἐγώ· ἦτο μεσάνυκτα· ὡς εἶπον καὶ προχθὲς, εἰργάσθημεν ἀπὸ τῆς 5ης ὥρας μ. μ. μέχρι τοῦ μεσονυκτίου, καὶ δὲν ἦτο κατεπεῖγον, δὲν κατεστρέφοντο τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ἂν σήμερον ἐξηκολουθοῦμεν τὴν συζήτησιν, οὐδὲ τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ὑπαινίσσεται ὁ Πρωθυπουργὸς ὡς πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους, θὰ καταστραφῶσιν, ὡς διὰ τῆς ὁμιλίας αὑτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ ὑποδείξῃ. Ὁ Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δέχεται μακρὰς συζητήσεις ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων περὶ σιδηροδρόμων, ἀλλ’ αἱ μακραὶ συζητήσεις εἶναι δυνατὸν νὰ διαρκέσωσι καὶ ἕνα μῆνα· τί θὰ κάμωσι τότε οἱ κεφαλαιοῦχοι; Ὑπάρχει τις προθεσμία, μετὰ τὴν ὁποίαν κηρυττόμεθα ἔκπτωτοι, ἅμα δηλ. δὲν ψηφισθῶσιν ἀμέσως τὰ περὶ σιδηροδρόμων; Ἀλλὰ, Κύριοι, μὴ τάχα οἱ κεφαλαιοῦχοι αὐτοὶ θ’ ἄρξωνται ἀμέσως τῶν ἐργασιῶν, ὥστε νὰ θέσωσιν εἰς ἐνέργειαν τὰ κεφάλαια αὑτῶν, ἅμα ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια περὶ σιδηροδρόμων; Ὁ Πρωθυπουργὸς, ὑποβάλλων τὰς συμβάσεις, εἶπεν ὅτι δὲν ἔχουν γίνει ἀκόμη μελέται. Ἄλλως τε εἰς ποῖον μέρος τοῦ κόσμου συμβαίνει τοιοῦτόν τι, ὥστε, ὅταν μία Κυβέρνησις συναλλάσσηται περὶ ἑνὸς ἔργου μετὰ κεφαλαιούχων, αὐτοὶ οἱ κεφαλαιοῦχοι νὰ τῇ θέτωσι τὸν ὅρον, ὅτι «συνετάξαμεν τὴν σύμβασιν ἡμῶν ὡς ἡμεῖς ἐσκέφθημεν, καὶ πρέπει ἄνευ συζητήσεως, ἄνευ μεταβολῆς τῶν ὅρων, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπὶ τῶν ἐγγράφων τούτων μεταβολῆς νὰ ψηφισθῶσι ταῦτα ἀμέσως ἀπὸ τὴν Βουλήν»; Τότε θὰ ἦτο περιττὴ ἡ συζήτησις περὶ τούτων, ὅταν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὑπάρχῃ ὅρος μεταξὺ τῶν συμβαλλομένων, ὅτι πρέπει ἅμα τῇ προσκομίσει τῆς συμβάσεως ταύτης ἢ τῶν συμβάσεων αὐτῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νὰ τὰς ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ ἄνευ συζητήσεως, ὡς ἔχουσιν. Ἀλλὰ μήπως εἶναι ἡ πρώτη φορά, καθ’ ἣν ἀπειλεῖ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ παριστᾷ τὰ πράγματα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον; Σήμερον εἶχεν ἀνάγκην νὰ παραστήσῃ μὲ τοιαῦτα χρώματα τὴν πρότασιν αὐτοῦ, τοῦ νὰ συζητήσωμεν τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια χάριν τῶν ἐκλογῶν. Ἦλθεν εἰς συμφωνίας κατὰ τὴν τελευταίαν ἔκτακτον Σύνοδον, διότι, ἂν ἦναι ἀληθές, ὅτι οἱ κεφαλαιοῦχοι ἦλθον νὰ τοποθετήσωσι τὰ κεφάλαια αὑτῶν ἐνταῦθα μετὰ τοσαύτης εὐκολίας, τὴν ὁποίαν παριστᾷ ὁ Πρωθυπουργός, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα ἦτο δυνατὸν νὰ λυθῇ κατὰ τὴν τακτικὴν Σύνοδον τὴν τελευταίαν, ἢ καὶ πρὸ αὐτῆς ἔτι. Εἶναι 4 ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα διοικεῖ ὁ Πρωθυπουργός· τώρα ἐνόμισεν, ὅτι εἶναι περίστασις νὰ ἔλθῃ νὰ ὑποβάλῃ τὰς συμβάσεις αὐτάς; κατὰ τὸ ἄλλο διάστημα τί ἔκαμνε; δὲν ἔκαμνε τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ διορίζῃ τοὺς καπνοφάντας. Δὲν εἶναι λοιπὸν σοβαρὰ ὅσα λέγει ὁ Πρωθυπουργός, οὔτε ἄξια προσοχῆς ἐκ μέρους τοῦ Κοινοβουλίου.

§71ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχουσι τὸ δικαίωμα ἐκεῖνοι, μεθ’ ὧν συνεβλήθη ἡ Κυβέρνησις, ὀψέποτε ἤθελον ἀποφασίσει, νὰ ἀποσύρωνται τῶν συμβάσεων;

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ ἀποτίσει τῆς ποινικῆς ῥήτρας, ὅπως καὶ ἄλλοι ἀπέτισαν ποινικὰς ῥήτρας. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰς ἐκτέλεσιν ποινικῆς ῥήτρας κατεκυρώθη ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου κατατεθειμένη ἐγγύησις ἐπὶ τῇ μὴ ἐκτελέσει ὑπὸ τοῦ ἐγγυοδότου τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ. Ἂν ἡ ἑταιρία μὴ δυνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς, ἐπὶ τῇ διαλύσει τῆς ὁμάδος, ὡς ἐκ τῆς σχηματισθησομένης πεποιθήσεως, ὅτι δὲν θέλουσι ψηφισθῆ ἐγκαίρως αἱ συμβάσεις, θέλουσιν ἀποσυρθῆ τῆς ἐπιχειρήσεως οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἑταιρίαν, ἀπολλύντες τὸ κατατεθειμένον χρῆμα εἰς ἐγγύησιν τῆς ποινικῆς ῥήτρας.

§73ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνερχομένης εἰς πόσον;

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς.

§75ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν περὶ προτάξεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἰατρῶν τοῦ Β. ναυτικοῦ, οὗτινος ἡ συζήτησις διεκόπη χθές. Νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, κύριε Πρόεδρε.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρῃτήθη αὐτῆς, ἐκτὸς ἐὰν τὴν υἱοθετῆτε σεῖς.

§77ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν παρῃτήθη.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸν ἠρώτησα καὶ δὲν εἶπε τίποτε.

§79ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ Πρωθυπουργός, ὅτι δι’ ἀσυνέτου δηλώσεως αὐτοῦ ἐν τῇ Βουλῇ, ἐναντίον τῶν συμπεφωνημένων, ἐναντίον τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχει, νὰ προστατεύσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιέσῃ τὴν Βουλὴν καὶ ἐξαναγκάσῃ ἡμᾶς νὰ παραιτηθῶμεν τῶν δικαιωμάτων μας. Πολὺ πλανᾶται, ἂν νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ ἐπισείσῃ τὴν ἀπειλὴν ὅτι δυνατὸν νὰ ματαιωθῇ ἡ ψήφισις τῶν σιδηροδρομικῶν νομοσχεδίων, ὅπως οὕτω δυνηθῇ νὰ ἐπιτύχῃ ὅ,τι θέλει. Πολὺ πλανᾶται, ἂν νομίζῃ, ὅτι διὰ τῆς τακτικῆς, τὴν ὁποίαν μετέρχεται ἀπό τινος χρόνου, τῆς διασκευῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, θέλει φθάσει εἰς τὸν σκοπόν· διὰ τῆς τοιαύτης διασκευῆς ἓν μόνον πράττει, καταστρέφει τὰ δικαιώματα τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλοίμονον εἰς ἡμᾶς, ἂν δεχθῶμεν ὡς λογικὴν καὶ δυναμένην νὰ συζητηθῇ καὶ γίνῃ δεκτὴ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Πρωθυπουργός, ὅτι, ὅταν εἷς Βουλευτὴς ὑποβάλλῃ τροπολογίαν, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον· τότε φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ Βουλευτὴς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίας, καθιστάμεθα τὸ συμβούλιον τῶν βωβῶν! ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ εἴπωμεν ναὶ ἢ ὄχι, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσωμεν, νὰ προβάλωμεν τροπολογίας, δι’ ὧν πρόκειται νὰ βελτιωθῇ τὸ νομοσχέδιον! Αὐτὴ εἶναι ἡ θεωρία τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ αὐτὸ τὸ συμπέρασμα· καὶ λέγει ὅτι σήμερον, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν θελήσητε νὰ ἐξασκήσητε τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχετε δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ ὑποβάλητε πρότασιν περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὅτι θέλετε ὑπέχει τὴν εὐθύνην τῆς μὴ ἐπιψηφίσεως τῶν συμβάσεων τῶν σιδηροδρομικῶν καὶ τῆς διαλύσεως τῶν ὁμάδων, αἱ ὁποῖαι συνέστησαν πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτόν. Ἀλλ’ εἶναι ἐντελῶς ἀσύνετος, ἂν ὄχι δολία, ἡ δήλωσις τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ὑπάρχει ἐντὸς τῶν συμβάσεων προθεσμία τις, ἡ ὁποία νὰ ὁρίζῃ περὶ τοῦ χρόνου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὀφείλει νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὰς συμβάσεις ταύτας; Οὐδεμία ὑπάρχει τοιαύτη προθεσμία. Θὰ ὑποστῶσιν, εἶπεν ὁ Πρωθυπουργὸς κατόπιν, ὅταν εἶδε τὸ ἄτοπον τῆς δηλώσεώς του, θὰ ὑποστῶσι τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ποινικῆς ῥήτρας. Ἀλλ’ ὑποθέτομεν, ὅτι ἡ ποινικὴ ῥήτρα, ἡ ὁποία συνωμολογήθη, εἶναι ἀρκετὰ σοβαρὰ, ὥστε νὰ μὴ ἐπιτρέπηται ἐκ τῶν συμφερόντων των νὰ ἀποσυρθῶσιν αὐτοβούλως ἐκ τῆς συμβάσεως. Ἂν δὲν ἦναι σοβαρὰ, σεῖς εὐθύνεσθε, διότι συνωμολογήσατε εἰκονικὴν ῥήτραν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσητε ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ στερηθῇ τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προτείνεται ἡ μεταβολὴ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἵνα ἐξακολουθήσῃ ἡ διακοπεῖσα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ βαθμολογίας καὶ προσόντων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. ναυτικοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§81ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ ἔτους περίπου, δὲν ἠξεύρω τοὺς λόγους, οἵτινες ὑπηγόρευσαν εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην Φαλαισίας Παναγάκον νὰ παραδώσῃ τὸ ταχυδρομεῖον Φαλαισίας εἰς τὸν Δήμαρχον, ὅστις ἀνέθεσεν τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ εἴς τι παληόπαιδον, ὅπερ, ὀχυρούμενον ὄπισθεν τοῦ ἀνευθύνου, καθυστερεῖ καὶ ὑπεξαιρεῖ ἐπιστολὰς καί ἐφημερίδας τῶν πολιτῶν Λεονταρίου, οἵτινες ὡς ἐκ τούτου ἦλθον πολλάκις εἰς ῥῆξιν καὶ διαπληκτισμοὺς πρὸς τὸν νέον αὐτὸν, τὸν ὁποῖον μάλιστα καὶ ἐῤῥάπισαν. Πρὸ μηνὸς περίπου ἀνέγνων ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» διαταγὴν τῆς Διευθύνσεως τῶν Ταχυδρομείων, δι’ ἧς διετάσσετο ὁ Δήμαρχος νὰ παραδώσῃ τὸ ταχυδρομεῖον εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην, ἀλλὰ καίτοι ἔκτοτε παρῆλθε μὴν, ὁ ἐλαφρὸς ἐκεῖνος νέος ἐξακολουθεῖ διαχειριζόμενος τὸ ταχυδρομεῖον, ὡς προεῖπον, λίαν πλημμελῶς. Παρακαλῶ ὅθεν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως διατάξῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὡς εἴρηται διαταγῆς, ἤτοι τὴν παράδοσιν τοῦ ταχυδρομείου αὐτοῦ εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην, πρὸς ἄρσιν δικαίων παραπόνων.

§82ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Διετάχθη ἡ παράδοσις;

§83ΦΛΕΣΣΑΣ. Διετάχθη, ἀλλὰ δὲν ἐκτελεῖται.

§84ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θέλω ἐξετάσει.

§85ΛΕΒΙΔΗΣ. Προχθὲς τὴν πρωΐαν ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν μου, παρόντων πολλῶν συμπολιτῶν μου δι’ ἐργασίας αὐτῶν, πολίτης τις καὶ κάτοικος Ἀθηνῶν, Ἰωάννης Λιολίτσας. Εὐθὺς δὲ, ὡς εἰσῆλθεν εἰς τὸ γραφεῖον μου, ἤρξατο κλαίων καὶ ὀδυρόμενος δι’ ὅσα τὴν προτεραίαν εἶχεν ὑποστῆ ἐντὸς τῶν ἀστυνομικῶν καταστημάτων τοῦ πρώτου τμήματος τῶν Ἀθηνῶν. Ἠρωτήθη παρ’ ἡμῶν, τί συνέβη εἰς αὐτὸν, ἀντὶ δὲ ἄλλης ἀπαντήσεως, ἤρξατο οὗτος ἀμέσως ἐκβάλλων τὸ φόρεμα αὐτοῦ καὶ τὸ ὑποκάμησον, καὶ εὑρέθημεν πάντες, κύριε Πρόεδρε, πρὸ θεάματος, ὅπερ ἐξέπληξεν ἡμᾶς καὶ ἐκίνησε τὴν φοβερὰν ἀγανάκτησιν ἡμῶν. Τὸν πολίτην τοῦτον συνεβούλευσα νὰ καταγγείλῃ αὐθωρεὶ τὰς γενομένας αὐτῷ πληγὰς ἐνώπιον τῆς Εἰσαγγελίας τῶν ἐν Ἀθήναις Πλημμελειοδικῶν, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἀμέσως ἐγένετο. Συνεβούλευσα ὅμως αὐτὸν νὰ ἔλθῃ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ παρακαλέσῃ τινὰς τῶν κκ. Βουλευτῶν τῆς Συμπολιτεύσεως νὰ ἴδωσιν αὐτὸν ἰδίοις ὀφθαλμοῖς, ἵνα πεισθῶσιν, ἂν ὅσα καὶ ἐπ’ ἐσχάτων ἡ Ἀντιπολίτευσις λέγῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ τῶν βανδαλικῶν πράξεων τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἦναι ἀληθῆ, καὶ ἵνα βεβαιωθῇ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅτι ὅσα καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν συναδέλφων καὶ ἐγὼ ἐπανειλημμένως ἐξεθέσαμεν δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς ἐπικυρώσεως αὐτοῦ, ἵνα θεωρηθῶσιν ἀληθῆ, διότι ἔχομεν τὰ πράγματα καὶ τοὺς παθόντας, βοῶντας ἐναντίον τοιούτων, ἐπίτηδες ῥιπτομένων, δῆθεν ἀμφιβολιῶν. Παρεκάλεσα δὲ καὶ ἐγὼ αὐτὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, παρεκάλεσα ὑμᾶς, κύριε προεδρεύων, καὶ πολλοὺς ἄλλους ἀξιοτίμους συναδέλφους ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον καὶ νὰ ἴδωσι τὸ ἐλεεινὸν ἐκεῖνο θέαμα τοῦ καθημαγμένου καὶ καταδαρέντος πολίτου. Καὶ ὑμεῖς, κύριε προεδρεύων, καὶ ὁ κ. Πρόεδρος καὶ πολλοὶ Βουλευταὶ εἰσῆλθον εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ Προεδρείου καὶ ἐκεῖ γυμνὸν εἶδον τὸν πολίτην τοῦτον τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, οὗτινος τὸ αἷμα ἔῤῥεεν εἰσέτι ἐκ τῶν τραυμάτων. Τοσαύτην αἴσθησιν καὶ ἐντύπωσιν ἐνεποίησεν εἰς ὑμᾶς ἡ θέα τοῦ ἀνθρώπου τούτου, ὥστε πολλοὶ ἐξ ὑμῶν δριμέως ἐξεφράσθητε κατὰ τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ἐκδηλοῦντες τὴν δικαίαν ὑμῶν ἀγανάκτησιν καὶ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν ὑπῆρχεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, κύριε Πρόεδρε, οὐδεμία πλευρὰ αὐτοῦ σώα. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι οἱ βραχίονες αὐτοῦ ἦσαν κατασυντετριμμένοι καὶ καθημαγμένοι. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἦτο ἀνεωγμένον εἰς δύο τὸ κάτω χεῖλος αὐτοῦ. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ἐφευρεθείς τις νέος ἀστυνομικὸς ὑπάλληλος, εἷς ἄγριος σκύλος εἶχε λάβει μέρος ἐπίσης ἐναντίον αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου, καὶ εἶχε καταξεσχίσει τοὺς μηροὺς αὐτοῦ. Ταῦτα δὲ πάντα καὶ ὑμεῖς εἴδατε καὶ δύναμαι ν’ ἀποδείξω καὶ δι’ ἰατρικῆς ἐκθέσεως, ἐπισημότατα πλέον βεβαιούμενα καὶ μαρτυρούμενα. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπιμείνω περιγράφων πλέον τὰ παθήματα τοῦ δυστυχοῦς ἐκείνου πολίτου. Ἀλλὰ διὰ τίνα τάχα σκοπὸν καὶ διὰ τίνα τάχα αἰτίαν ταῦτα πάντα ἐγένοντο; Ἐν τῷ ἀστυνομικῷ δελτίῳ εἴδομεν, ὅτι αὐτὸς δῆθεν, ἐξαπατήσας γυναῖκά τινα, ἀφῄρεσε παρ’ αὐτῆς 240 δραχμάς. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐντελῶς ψευδὲς, ἀλλὰ καὶ ἀληθὲς ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι εἶναι, ἐὰν παραδεχθῶμεν πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἔστω δι’ ἀπάτης ὁ ἄνθρωπος οὗτος ἀφῄρεσε τὰς 240 δραχμὰς, ἐὰν παραδεχθῶμεν ἔτι πλέον, ὅτι ἦτο δεινὸς λωποδύτης, ἐπιτρέπεται ἆρά γε, ἀφοῦ ἐπὶ τοσαύτας συνεδριάσεις τοσαῦτα ἐλέχθησαν κατὰ ἀστυνομικῶν ὀργάνων, προϊστάμενοι ἀστυνομικοῦ τμήματος καὶ κλητῆρες ἐντὸς τῶν ὑπογείων τῆς ἀστυνομίας νὰ διαπράττωσι τοιαῦτα ἐναντίον πολίτου; Ἐν τούτοις πᾶν ἄλλο οὗτος διέπραξεν ἢ ἀπάτην. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ ὑπ’ ἀριθ. 16176 συμβόλαιον τοῦ συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν κ. Δ. Καλλιοντζῆ....

§86ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ἀλήθειαι αὗται.

§87ΛΕΒΙΔΗΣ. Χαίρω ὅτι τὰ ἐπιβεβαιοῦτε· αὐτὸ τιμᾷ ὑμᾶς. Λοιπὸν αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, δυνάμει τοῦ ῥηθέντος πληρεξουσίου, ἦτο ἐντολοδόχος γυναικός τινος, ἵνα εἰσπράξῃ παρὰ τινος 140 δραχμὰς, ἃς καὶ εἰσέπραξεν, ἠναγκάσθη ὅμως νὰ δαπανήσῃ ἔξοδά τινα. Ἦλθε λοιπὸν εἰς συζήτησιν καὶ διαφωνίαν πρὸς τὴν ἐντολίδα αὐτοῦ, διότι ἔλεγεν, ὅτι ἐδαπάνησε διὰ τὴν εἴσπραξιν ποσόν τι. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀστικῆς τινος διαφορᾶς. Ὁποίαν δικαιοδοσίαν εἶχεν ἡ ἀστυνομία νὰ λύσῃ διὰ τοῦ βουνεύρου καὶ διὰ τοιούτων βανδαλικῶν πράξεων, ἃς εὐθὺς θέλω πιστοποιήσει καὶ δι’ ἐπισήμου ἐκθέσεως τοῦ ἀστυιάτρου, τὴν διαφορὰν ταύτην; Τί λοιπὸν πράττει ἡ ἀστυνομία; Τὴν νύκτα τῆς 9 Μαΐου προσέρχεται εἰς τὴν πτωχὴν καλύβην τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ, καὶ ζητεῖ νὰ ἀπαγάγῃ αὐτὸν εἰς τὴν ἀστυνομίαν. Οὗτος ἀνθιστάμενος κλείεται ἐντὸς δωματίου, ἀλλ’ οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες ἐφορμῶσι τότε κατὰ τῆς συζύγου αὐτοῦ, δράττουσιν αὐτὴν ἐκ τῆς κόμης, ῥίπτουσι χαμαὶ καὶ ποδοπατοῦσιν αὐτήν. Ἐπὶ τέλους αἱ γοεραὶ κραυγαὶ τῆς γυναικὸς ἀναγκάζουσι τοὺς κλητῆρας νὰ ἀναχωρήσωσιν ἐκ τῆς αὐλῆς τῆς καλύβης ἐκείνης. Ἀλλὰ παραμένουσιν ἐκεῖ ἔξωθεν μέχρι τῆς πρωΐας, καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν ὁ ἄθλιος ἐκεῖνος ἄνθρωπος ἐξέρχεται ἵνα ἐργασθῇ (εἶναι καραγωγεὺς), ἀμέσως συλλαμβάνουσιν αὐτὸν καὶ φέρουσιν εἰς τὸ πρῶτον νεκροταφεῖον τῶν Ἀθηνῶν, (οὐχὶ βεβαίως ἵνα θάψωσιν αὐτὸν, καίτοι ἠδύναντο καὶ αὐτὸ ἴσως νὰ πράξωσιν,) εἰς σταθμόν τινα ἐκεῖ τῆς ἀστυνομίας, ἵνα δείρωσιν αὐτὸν ἀνηλεῶς. Προσδένουσιν εἴς τινα πάσσαλον τοῦ σταθμοῦ καὶ οἱ δύο οὗτοι κλητῆρες διὰ ξύλων καὶ ῥοπάλων κατέστησαν αὐτὸν τοιοῦτον, οἷον ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἴδετε αὐτόν. Κατόπιν θέτουσι βρόχον ἐκ σχοινίου περὶ τὸν τράχηλον καὶ ὁδηγοῦσιν αὐτὸν εἰς τὸ ἀστυνομικὸν τμῆμα Πλάκας. Ἐκεῖ δευτέρα πρᾶξις ἄρχεται νὰ ἐκτελῆται. Ὁ κ. Ἀλεξανδρόπουλος, ἀστυνόμος τοῦ τμήματος, (δι’ ὅν πολὺ λυποῦμαι λέγων ταῦτα, διότι, ὁσάκις ἐγὼ τοὐλάχιστον προσωπικῶς ἀνηνέχθην πρὸς αὐτὸν, παρετήρησα ὅτι προθύμως ἐξετέλεσε τὸ καθῆκον, φαίνεται ὅμως, ὅτι εἶναι ἄνθρωπος ἀγρίων ἠθῶν, δύναται νὰ ᾖναι ἄριστος πολίτης κατὰ τἆλλα, εἶναι ὅμως κάκιστος ἀστυνομικὸς ὑπάλληλος, διότι παραφέρεται,) ἐκεῖ λοιπὸν ὁ κύριος οὗτος ἀρχίζει διὰ τοῦ βουνεύρου καὶ δέρει ἐπὶ ὁλόκληρον ὥραν τὸν ἄνθρωπον, καὶ ἐδέησε νὰ συγκεντρωθῇ ἡ συνοικία ἐκεῖ, ἵνα λυτρώσῃ τὸν ἀτυχῆ ἐκεῖνον ἐκ τῶν ἀγρίων αὐτοῦ χειρῶν. Ἐγὼ δὲν λέγω ταῦτα, ἵνα προκαλέσω τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, διότι, εὐθὺς ὡς κατήγγειλα τὴν πρᾶξιν, ἐταράχθη ἡ Εἰσαγγελία τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἐνήργησε τὴν νόμιμον ἀνάκρισιν. Ἐρωτῶ ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, προέβη αὐθωρεὶ εἰς τὴν ἀπόλυσιν τῶν ἀστυνομικῶν τούτων τεράτων καὶ τοῦ ἀρχιτέρατος ἀστυνόμου τῆς Πλάκας; Ἐὰν δὲν προέβη ἀμέσως, δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ. Πρέπει οἱ πολῖται τῶν Ἀθηνῶν νὰ μάθωσι καὶ οἱ πολῖται τοῦ νομοῦ ὅλου, ὅτι ἐξέλεξαν Βουλευτὴν ἐκεῖνον τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπὸ τὴν ὑψηλὴν προστασίαν τοῦ ὁποίου δέρονται καὶ στραγγαλίζονται οἱ πολῖται, καὶ πρέπει νὰ ἐνθυμηθῶσι τοῦτο εὐθὺς ὡς φθάσωσι πρὸ τῆς κάλπης αὐτοῦ μετ’ ὀλίγον χρόνον. Θέλω ἀναγνώσει ὑμῖν τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀστυνομικοῦ ἰατροῦ, τοῦ φίλα φρονοῦντος μάλιστα τῇ Κυβερνήσει, ἵνα μείνῃ τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς πρὸς αἰώνιον ὄνειδος τοιαύτης διοικήσεως (ἀναγινώσκει): «Ἰατρικὴ ἔκθεσις. Ὁ ὑποφαινόμενος, ἐφ’ ἅπαξ ὡρκισμένος, ἐπισκεφθεὶς τὸν Ἰωάννην Λιολίτσαν, συνέταξα τὴν ἀκόλουθον ἰατροδικαστικὴν ἔκθεσιν. Ὁ ἄνω ῥηθεὶς ἔφερεν ἐπὶ τῶν ὠμοπλατῶν μεγάλους μώλωπας, καταλαμβάνοντας ἅπασαν τὴν χώραν τῶν ὠμοπλατῶν ἀμφοτέρων, καθὼς καὶ τῆς ὀσφύος. Ἐπὶ ἀμφοτέρων τῶν βραχιόνων καὶ ἀντιβραχίων δὲν ὑπῆρχε τοπίον ἄνευ μώλωπος, οἵτινες κατελάμβανον ὁμοίως καὶ τὴν ἄκραν χεῖρα. Συνεπείᾳ τῆς καταστάσεως ταύτης αἱ κινήσεις τῶν ἄκρων τούτων, ἂν δὲν ἦναι ἐντελῶς ἀδύνατοι, εἶναι ὅμως δυσχερέσταται. Ἐπὶ τοῦ ἀριστεροῦ μηροῦ καὶ ὁμωνύμου κνήμης ὑπῆρχον μώλωπες, καταλαμβάνοντες τὰς ἄνω ῥηθείσας χώρας, λίαν ἀλγεινοί, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ κίνησις τοῦ σκέλους ἦν πάντη ἀδύνατος. Αἱ κακώσεις αὗται ἐγένοντο δι’ ἀμβλέους ὀργάνου, ὁρμητικῶς ἐπενεχθέντος κτλ. Ἐν Ἀθήναις τῇ 11 Μαΐου 1890. Ὁ ἰατρὸς «Ἠλίας Σίσυφος.» Ἐρωτῶ, Κύριοι, τέλος πάντων δὲν δικαιούμεθα νὰ ζητήσωμεν τὴν κατάπαυσιν τῆς ἀγρίας ταύτης καὶ ἀσέμνου καταστάσεως; Ἐῤῥέτωσαν, κύριοι Ὑπουργοὶ, οἱ σιδηρόδρομοί σας καὶ τὰ δάνειά σας καὶ ἡ δῆθεν εὔνοια ὑμῶν πρὸς τοὺς γεωργοὺς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου, οὓς ἐνθυμεῖσθε τώρα, προκειμένων ἐκλογῶν, ἐνῷ ἐδέρετε πρό τινων μηνῶν ἐν Αὐλίδι καὶ ἐν Μαραθῶνι διὰ τοῦ ἀπεσταλμένου ὁπλοφόρου ὑμῶν ἀνθυπομοιράρχου κ. Ζυμβρακάκη. Αἰσθανόμεθα καὶ οἱ συνάδελφοί μου καὶ ἐγὼ, ὅτι ἐκπληροῦμεν ἱερώτερον καὶ ὑψηλότερον καθῆκον, ὑπεραμυνόμενοι τῶν δερομένων καὶ συντριβομένων συμπολιτῶν ἡμῶν ἢ καταψηφίζοντες τὰ ψευδῆ καὶ δημοκοπικὰ νομοσχέδιά σας. Δὲν ὑπάρχει τιμιώτερον ἔργον δι’ ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ ἢ νὰ ἀμύνωνται τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀκεραιότητος τοῦ σώματος τῶν οὕτω βασανιζομένων συμπολιτῶν αὐτῶν. Ἑκατὸν σιδηροδρόμους ἐὰν χαράξῃς εἰς τὴν Ἑλλάδα, κύριε Πρωθυπουργὲ, δέκα ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἀρκεῖ μία τοιαύτη πρᾶξίς σου,— διότι πρᾶξίς σου εἶναι, ἐπειδὴ πολλάκις τοιαῦτα κατηγγέλθησαν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, καὶ οὐδέποτε ἐτιμωρήθησαν,—ἵνα ἀποσβεσθῶσι καὶ οἱ ψευδεῖς σιδηρόδρομοί σου καὶ αἱ ψευδεῖς ἐπαγγελίαι σου περὶ προστασίας δῆθεν τῶν πενομένων γεωργικῶν πληθυσμῶν Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου. Ὁποῖον δ’ ἔσεται ταχυδακτυλουργικῷ τῷ τρόπῳ τὸ ἀποτέλεσμα ὅλης ταύτης τῆς ἐγκληματικῆς ἱστορίας; Θέλω εἴπει ὑμῖν αὐτὸ, καίτοι μέχρι τοῦδε ἀπέφυγον νὰ πράξω τοῦτο, διότι τώρα ἐγγίζουσιν αἱ ἐκλογαὶ, καὶ διότι θέλω ἀπέλθει τῆς αἰθούσης ταύτης μετ’ ὀλίγον, βεβαίως ὅμως οὐχὶ διὰ παντὸς, πρὸς μεγάλην ὑμῶν λύπην. Τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι αἱ ἀνακρίσεις θέλουσιν ἐνεργηθῆ, ὅτι ὁ πελάτης μου δι’ ἐμοῦ θέλει παρασταθῆ νὰ ζητήσῃ τὸ δίκαιον αὑτοῦ ὡς πολιτικῶς ἐνάγων, τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἐδήλωσεν ἐν τῇ μηνύσει. Οἱ προστατευόμενοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν θέλουσι κατὰ τὴν πρώτην δικάσιμον ἐρημοδικήσει. Θέλει χαρακτηρισθῆ ἡ πρᾶξις ὡς πλημμέλημα, καίτοι ἔχει ὅλα τὰ στοιχεῖα τοῦ κακουργήματος. Κατόπιν διὰ λαθροχειρίας, ἐνεργηθησομένης οὐχὶ ὅμως παρὰ τῶν ὑπαλλήλων ἐν τοῖς γραφείοις τῆς Εἰσαγγελίας, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐγένετο, (καὶ ἂν προκληθῶ, θέλω ἀναφέρει τὴν πρᾶξιν,) θέλουσι κλητεύσει μὲν τοὺς ἀνακόπτοντας καὶ κατηγορουμένους, δὲν θέλουσιν ὅμως εἰδοποιήσει τὸν πολιτικῶς ἐνάγοντα καὶ παθόντα πολίτην. Ἐκεῖ, εἰς τὸ Δικαστήριον, θέλουσι σπεύσει οἱ ὑπάλληλοι καὶ θεράποντες τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ θέλουσιν ὁμιλήσει εἰς τὸ οὖς τῶν δικαστῶν, καὶ θέλουσι καταρτίσει τὸ Δικαστήριον οὕτως, ὥστε οὐ μόνον ἡ ἀπόλυσις καὶ ἡ ἀθώωσις τῶν κατηγορουμένων νὰ ἐπέλθῃ, ἀλλὰ καὶ συγχαρητήρια νὰ ἐκφρασθῶσι πρὸς αὐτούς. Καὶ ἑπομένως θέλομεν ἐξυπνήσει πρωίαν τινὰ καὶ ἀπολέσει ἐκ τῶν χειρῶν ἡμῶν καὶ τῶν χειρῶν τῆς Δικαιοσύνης τὰ τοιαῦτα ἀστυνομικὰ τέρατα, δὲν θέλομεν ἴδει ταῦτα ἐγκλειόμενα ἐν ταῖς φυλακαῖς. Θέλομεν δὲ βλέπει τὸν πολίτην ἐκεῖνον τρέφοντα εἰς τὸ βάθος τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἀγανάκτησιν καὶ κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας καὶ κατὰ τῆς πολιτείας, ἐν ᾗ ἀτιμωρητεὶ τοιαῦτα βδελυρὰ κακουργήματα διαπράττονται, σιωπώντων τῶν Ὑπουργῶν, καὶ μεθ’ ὅλας τὰς πράξεις ταύτας τῶν ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων, ἃς κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας ἠκούσατε. Ἐδίσταζον, ἐὰν ἔπρεπε νὰ φέρω τὸν λόγον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ παρομοίας πράξεως, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἀλλοίμονον εἰς ἐκείνας τὰς κοινωνίας, ἐν αἷς οἱ μὴ ἀδικούμενοι δὲν συμπάσχωσι τοῖς ἀδικουμένοις. Ἐκεῖναι αἱ κοινωνίαι ἤκμασαν καὶ ἀκμάζουσι καὶ θέλουσιν ἀκμάζει, ἐν αἷς πρωτίστως οἱ μὴ ἀδικούμενοι ἐγκαλοῦσι καὶ κολάζουσι τοὺς ἀδικοῦντας, μὴ ἐγκαταλιμπάνοντες τοὺς ἀτυχεῖς ἀδικουμένους εἰς τὰς ἰδίας αὑτῶν δυνάμεις, ἀπροστατεύτους. Καὶ κατήγγειλα πρὸς ὑμᾶς ταῦτα, Κύριοι, οὐχὶ ἀναμένων διόρθωσιν τῶν πραγμάτων, ἀλλ’ ἐνασκῶν καθῆκον, ὅπερ νομίζω ὕπατον δι’ ἀντιπρόσωπον τοῦ λαοῦ. Μίαν μόνην δικαιολογίαν ἤθελεν ἔχει ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν αὐτοστιγμεὶ ἀπεδείκνυεν, ὅτι προέβη εἰς τὴν παῦσιν καὶ τῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων καὶ τοῦ ἀστυνομικοῦ ὑπαλλήλου. Ἐὰν ἀπαντήσῃ ἄλλα τινὰ, ἢ ἂν παντάπασι δὲν ἀπαντήσῃ, περὶ οὗ ἐγὼ ἐντελῶς ἀδιαφορῶ, ἐὰν εἴπῃ, ὅτι ἐνεργοῦνται ἀνακρίσεις, ἢ ἐὰν φέρῃ εἰς ἡμᾶς ἐνταῦθα τὰς ὁμολογίας τῶν κατηγορουμένων, οὐδαμῶς μεταβάλλει τὴν θέσιν αὐτοῦ. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω παντάπασι, τίς ἐστὶν ὁ πολίτης οὗτος· δύναται νὰ ἦναι ὁ φοβερώτατος τῶν κακούργων, ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ἐφθάσαμεν λοιπὸν εἰς τοιαύτην σύγχυσιν, εἰς τοιαύτην ἀπεχθῆ καὶ ἀχρείαν βαρβαρότητα, ὥστε οἱ ἀστυνομικοὶ ὑπάλληλοι νὰ μεταμορφῶνται εἰς ἱεροξεταστὰς, καὶ ἐν τοῖς ὑπογείοις τῶν ἀστυνομικῶν τμημάτων νὰ κρεουργῶσι τοὺς ἀθλίους αὐτοὺς, οὓς οἱ νόμοι ἐμπαικτικῶς πλέον ὀνομάζουσι πολίτας; Καὶ ἐπαναλέγω, ἐὰν ἀνεῳγμένων τῶν θυρῶν τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ ὑπαρχόντων ἐνταῦθα ἀνδρῶν, δυναμένων νὰ καυτηριάζωσι τὰς ἐκνόμους ταύτας πράξεις, ἐκτελῶνται τοιαῦτα ὄργια ἐκ μέρους τῶν ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ὁποίων ἆρά γε φρικαλεοτήτων θέλομεν παραστῆ θεαταὶ, ὅταν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας αἱ θύραι τοῦ Βουλευτηρίου κλεισθῶσι, καὶ ὅταν ὁ σάλος ὁ ἐκλογικὸς ἀρχίσῃ νὰ ἀναφαίνηται εἰς πάσας τὰς πόλεις τῆς Ἑλλάδος; Ἢ πρέπει τέλος πάντων νὰ δώσωμεν τὸ σύνθημα εἰς τοὺς φίλα ἡμῖν φρονοῦντας τῆς αὐτοδικίας καὶ τῆς νομίμου ἀμύνης ἐναντίον τοιούτων ἀχρείων ἀστυνομικῶν ὀργάνων; Δὲν ἐννοεῖτε τοὐλάχιστον ἐκ τῶν προηγουμένων τῆς πόλεως ταύτης, ὅτι, ἐὰν φθάσωμεν εἰς τοιοῦτον ζήτημα, θέλετε τραπῆ εἰς ἐπονείδιστον φυγήν; Δὲν ἐνθυμεῖσθε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι κλητῆρες ἀστυνομικοὶ καὶ ἴλη ἱππικοῦ ἐφρούρει τὸν οἶκον ὑμῶν κατὰ τὴν νύκτα τῆς ἐκλογῆς τοῦ δημοτικοῦ ἄρχοντος; Δὲν ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐτρέμετε τότε ὡς ποντικός;

§88ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν εἶχον λάβει γνῶσιν τοῦ ἐπεισοδίου ἄλλως ἢ ὡς θέλω ἐξηγήσει εἰς τὴν Βουλήν. Πρὸ 5 ἢ 6 ἡμερῶν ἀνακοινῶν τὰ τῆς ἡμέρας ὁ διευθύνων τὴν Ἀστυνομίαν, μοὶ ἀνήγγειλε μεταξὺ ἄλλων, ὅτι ἁμαξηλάτης τις Ἀθηναῖος, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα ἡ Ἀστυνομία ἔχει ἀναγεγραμμένον εἰς τὰ δελτία αὐτῆς, προκειμένου νὰ συληφθῇ ὑπὸ κλητήρων, ἀντέστη, ἐκτύπησε τοὺς κλητῆρας καὶ ἀντεκτυπήθη· μοὶ ἐξήγησε δὲ ὁ διευθύνων τὴν Ἀστυνομίαν, ὁποῖος ἄνθρωπος εἶναι ὁ ἁμαξηλάτης οὗτος, καὶ μοὶ ἀπηρίθμησε δύο ἢ τρεῖς πράξεις αὐτοῦ ἀγρίας. Ἐπειδὴ δὲ μοὶ εἶπεν, ὅτι ἐγένετο καταγγελία τῶν τε κλητήρων κατὰ τοῦ ἀνθρώπου τούτου καὶ τούτου πάλιν κατὰ τῶν κλητήρων, καὶ δὲν ὑπῆρχεν ἄλλη ἀφορμὴ ἐξετάσεως, δὲν ἐφρόντισα πλέον περὶ τῆς ὑποθέσεως. Μετὰ τρεῖς νομίζω ἡμέρας, τὸ παρελθὸν Σάββατον, ἐλθὼν βραδέως εἰς τὴν Βουλήν, ἤκουσα ὅτι ἐγίνετο λόγος περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ ὅτι ἐπέκειτο ἐπερώτησις· ἀλλά, ἀρξαμένης τῆς συνεδριάσεως, οὐδεὶς ἐγένετο λόγος. Νῦν, ἀκούσας τὰ λεχθέντα, ὑπόσχομαι ὅτι θέλω ἐξετάσει εἰδικώτερον καὶ θέλω φέρει εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας.

§89ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πρὸ τῆς συνεδριάσεως τοῦ Σαββάτου περιῆλθε καὶ εἰς γνῶσίν μου ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις. Ὁ ὑποβαλὼν τὴν ἐπερώτησιν κ. Βουλευτὴς ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἀμέσως ὁ ἀνακριτὴς ἐπελάβετο τῆς ἀνακρίσεως, καὶ σήμερον εἶδον τὸν Εἰσαγγελέα, ὁ ὁποῖος μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἡ ἀνάκρισις εἶναι ἐν τῷ περατοῦσθαι καὶ ὅτι ἀμφότερα τὰ μέρη κατηγγέλθησαν ἀμοιβαίως.

§90ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀπὸ τριῶν μηνῶν δέρεται αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος ἀδιαλείπτως ἀπὸ τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα. Πολλάκις παρεκάλεσα, ἀλλ’ οὐδέποτε τὸν ἀφῆκαν ἐλεύθερον, καὶ ἀπηύδησα καὶ ἐγὼ πλέον παρακαλῶν τὴν ἀστυνομίαν.

§91ΛΕΒΙΔΗΣ. Αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν παντάπασι δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Ἔχω ἐφημερίδα εἰς χεῖράς μου, ἥτις ἐν τῷ ἀστυνομικῷ δελτίῳ λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν ἀστυνομίαν κατηγγέλθη χθὲς ὑπὸ τῆς Ἀντωνίας Βοϊδᾶ, ὑπηρετρίας, ὅτι ὁ Ἰωάννης Λιολίτσας, ἄεργος, ἀπατήσας αὐτὴν, τῇ ἀφήρεσε δραχμὰς 240, τὰς ὁποίας εἶχε κατατεθειμένας εἰς τὸν κ. Γ. Χατζηγιάννην. Διαταγῇ τῆς ἀστυνομίας ὁ Λιολίτσας συνελήφθη, ἀλλὰ κατὰ τὴν σύλληψιν αὐτοῦ ἡ σύζυγος αὐτοῦ ἐτραυμάτισε τὸν κλητῆρα Εὐστρ. Λαγάκον διὰ λίθων». Παντάπασι δὲν γίνεται λόγος ἐν τῷ ἀστυνομικῷ δελτίῳ, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἐτραυμάτισε τοὺς ἀστυνομικοὺς κλητῆρας· λόγος γίνεται, ὅτι ἡ σύζυγος αὐτοῦ ἐτραυμάτισε διὰ λίθων τὸν κλητῆρα, καθ’ ἣν στιγμὴν οὗτος εἶχε δράξει αὐτὴν ἐκ τῆς κόμης ἐντὸς τοῦ ἀσύλου τῆς κατοικίας της· κατοικεῖ δὲ αὕτη εἰς τὸ λεγόμενον Βατραχονῆσι. Βεβαίως ἀμυνομένη ἐτραυμάτισεν αὐτὸν, καὶ ἤθελον εὐχηθῆ νὰ εὑρεθῶσι ἱκανοὶ πολῖται, ὅμοιοι πρὸς αὐτὴν, ἵνα μὴ μείνῃ ῥουθοῦνι τοιούτων ἀστυνομικῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ δυστυχῶς τοιαῦτα σήμερον εἶναι τὰ ἤθη τὰ ἑλληνικὰ, ὥστε δέρονται οἱ πολῖται, ξυλοκοποῦνται, ἀκρωτηριάζονται ὑπὸ τῶν κλητήρων, καὶ χριστιανικώτατα καὶ μετ’ ἀφελείας μόνον δὲν εὐχαριστοῦσιν αὐτοὺς τοὺς κακούργους δι’ ὅσα ὑφίστανται. Ποῦ εὗρον λοιπὸν ἐκεῖνοι, οἵτινες εἰδοποίησαν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπῃ ταῦτα, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς, ἀνθιστάμενος δῆθεν, ἐτραυμάτισε τοὺς κλητῆρας; Εἶναι ἡ συνήθης ὑπεράσπισις τῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων, καὶ μεθαύριον βεβαίως ὁ συνήγορος αὐτῶν θέλει καταφύγει εἰς τὰ στενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἐὰν δὲν καλέσῃ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν μάρτυρα, ἵνα βεβαιώσῃ, ὅτι ὁ ἀστυνόμος καὶ οἱ κλητῆρες ἀμυνόμενοι ἐτραυμάτισαν αὐτόν. Ἀλλὰ τί βεβαιοῦται ἐκ τῶν μαρτύρων καὶ τῶν σημείων τοῦ σχοινίου, δι’ οὗ ἔδεσαν αὐτὸν χεῖράς τε καὶ πόδας εἰς τὸν πάσσαλον τοῦ ἀστυνομικοῦ τμήματος τοῦ νεκροταφείου; Ὅτι αὐτὸς τότε ἐδάρη, ὅταν προσεδέθη, καὶ ἐδάρη ἐκ νέου ἐντὸς τοῦ ὑπογείου τοῦ Αʹ ἀστυνομικοῦ τμήματος. Ἐλησμόνησα ὅμως κἄτι τι, ὅπερ ὀφείλω νὰ ἀναφέρω, διότι καὶ τοῦτο ἔχει μεγίστην σημασίαν, καὶ θέλετε ἐπίσης ἐκπλαγῆ, ὅταν ἀκούσητε. Εἰς τοιοῦτον τρόμον ἐνέβαλον τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν, ὥστε κλαίων καὶ ὀδυρόμενος ἔλεγεν: «ἀφήσατέ με ἐλεύθερον, καὶ ἀποδίδω τὰς 240 δραχμάς». Τὸν ἀφῆκαν λοιπὸν ἐπί τινας στιγμὰς, ἀλλ’ ὁ ταλαίπωρος δὲν εἶχε τὰς 240 δραχμὰς, εἶχε 40 μόνον. Ἀπέδωκε λοιπὸν, ἐκβιαζόμενος κατ’ αὐτὸν τὸν ἄτιμον τρόπον, τὰς 40 αὐτὰς δραχμάς. Ἀλλ’ ἡ ἐκβίασις ἐξακολουθεῖ· ἠνάγκασαν λοιπὸν αὐτὸν νὰ μεταβῇ εἰς τι φαρμακεῖον ἐκεῖ τῆς συνοικίας, οὗτινος τὸ ὄνομα λησμονῶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ἐκεῖ ἐπολιόρκησαν αὐτὸν οἱ ἀστυνόμοι καὶ οἱ κλητῆρες, ἔφερον χαρτόσημον, καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν τρομοκρατίαν ἠνάγκασαν τοῦτον νὰ ὑπογράψῃ συναλλαγματικήν. Βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι ἐλλιπὴς ἡ ἔκθεσις αὐτοῦ τοῦ κακουργήματος, ἐὰν παρέλιπον τὴν τελευταίαν ταύτην πρᾶξιν.

§92ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας ἔκλεψε 300 δραχμὰς, ἐφόνευσεν ἕνα ἵππον ἐν μέσῃ ἀγορᾷ, πλησίον τῆς Μητροπόλεως, ἐπὶ τρεῖς ὥρας ἐλυμαίνετο τὴν πόλιν ἀνὰ τὴν ἀγορὰν, καὶ σεῖς τὸν παριστάνετε ἐδῶ ὡς μάρτυρα, καὶ παριστᾶτε πράγματα ἀνύπαρκτα, καὶ ἔχετε τὴν τόλμην νὰ ἀναφέρητε γεγονότα ὅλως φαντασιώδη!

§93ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπικαλοῦμαι ὑμᾶς, ἐν ὀνόματι τῆς τιμῆς ὑμῶν νὰ βεβαιώσητε, ἐὰν ἐν τῷ δωματίῳ δὲν εἴδετε αὐτὸν οὑτωσὶ καθημαγμένον, ὡς περιέγραψα αὐτὸν καὶ ἐγὼ καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ ἰατροῦ τῆς ἀστυνομίας.

§94ΠΡΟΕΔΡΟΣ (ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Μποῦτος). Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀφήσω τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει.

§95ΛΕΒΙΔΗΣ. Θέλω παρακαλέσει νὰ ἀφήσητε αὐτήν.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχω ἄλλον ἀναπληρωτήν.

§97ΛΕΒΙΔΗΣ. Πολὺ καλά. Θέλω παρακαλέσει ὑμᾶς, κύριε συνάδελφε (πρὸς τὸν κ. Κοσσονάκον) νὰ ἀναγνώσητε τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἰατροῦ, ὅστις εἶναι ἴσως καὶ φίλος ὑμῶν.

§98ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Καὶ ὁ ἴδιος δὲν εἶσθε πεπεισμένος, ὅτι αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγετε, εἶναι ἀληθῆ.

§99ΛΕΒΙΔΗΣ. Θέλω παρακαλέσει ὑμᾶς νὰ μεταβῆτε εἰς τὸν συμβολαιογράφον κ. Καλλιοντζῆν, ἵνα ζητήσητε τὸ ὑπ’ ἀριθ. 16176 ἐ. ἔ. πληρεξούσιον ἔγγραφον, ὅπερ ἄλλως τε καὶ προσάγω ἐπισήμως, καὶ θέλετε ἴδει, ἐὰν αὐτὸς, ὃν παριστᾶτε ὡς λωποδύτην, δὲν ἦναι καραγωγεὺς καὶ ἦναι ἐντολοδόχος τῆς γυναικὸς ἐκείνης, ἧς ὤφειλε νὰ εἰσπράξῃ τὰς 240 δραχμάς. Ἀλλ’ ἐγὼ πρὸς χάριν ὑμῶν δέχομαι, ὅτι αὐτὸς οὐχὶ μόνον λωποδύτης εἶναι, ἀλλ’ ἀκριβὲς πανομοιότυπον ἢ ἀντίτυπον τοῦ γνωστοῦ ὑμῖν Τάκη. Δὲν μοὶ δεικνύετε, παρακαλῶ, μίαν διάταξιν εἴτε τοῦ Συντάγματος, εἴτε τῆς Ποιν. Δικονομίας, εἴτε τῶν ἀστυνομικῶν ὀργανισμῶν καὶ νόμων, οὐχὶ τῶν Ἑλληνικῶν, ἀλλὰ τοῦ βαρβαρωτάτου Κράτους τοῦ κόσμου, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται ἡ πρόσδεσις πολίτου, ἔστω καὶ κακουργήσαντος καὶ ἐπ’ αὐτοφώρῳ συλληφθέντος, εἰς πάσσαλον, καὶ κατὰ τὸν τρόπον, ὃν προέγραψα, καὶ οὗτινος τὰ ἀποτελέσματα ὑμεῖς, Κύριοι, ἀντελήφθητε καὶ ἡ ἔκθεσις ἡ ἐπιστημονικὴ βεβαιοῖ, ἡ κατ’ αὐτὸν, λέγω, τὸν τρόπον ἀποτυμπάνισις αὐτοῦ τοῦ ἀνθρώπου; Διότι βεβαίως τὸν ἀπετυμπάνισαν, ὡς τὸν ἔκαμαν. Βεβαίως δὲν λέγει ψεύδη ὁ ἰατρὸς, ὅταν ὁμολογῇ καὶ βεβαιοῖ ἐνόρκως, ὅτι ἐπὶ ἕνα μῆνα θέλει εἶσθαι ἀνίκανος ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν· βεβαίως δὲν ψεύδεται ὁ ἀστυΐατρος, ὅταν λέγῃ, ὅτι διὰ τῶν δηγμάτων τοῦ κυνὸς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κινήσῃ τοὺς πόδας του ὁ ἄνθρωπος· βεβαίως δὲν ψεύδεται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Δημητριάδης, ὅταν λέγῃ ὑμῖν, ὅτι εἶδεν ἰδίοις ὄμμασι τὸν παθόντα. Προκαλῶ τὸν κ. Λούντζην καὶ τὸν κ. Χαλκιόπουλον. Ὅταν ὅλοι αὐτοὶ βεβαιῶσιν, ὅτι ὠρθώθησαν αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς αὐτῶν, ἀπορῶ πῶς φιλελεύθερος συνάδελφος ἐνόμισεν, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ ἀναλάβῃ τὴν ὑπεράσπισιν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§100ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Δὲν ἐπίστευον ὅτι ἤθελεν ἡ συζήτησις μοὶ ἐπιβάλει τὸ καθῆκον νὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι τὰ ἐκτεθέντα τὴν ἑσπέραν ταύτην ὑπερβαίνουσι τὸ μέτρον τῶν γνωστῶν εἰς πάντας ἀτοπημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα συνεχῶς ἐκτρέπονται τὰ ὄργανα τῆς ἐξουσίας. Δὲν εἶναι τοῦτο ἀντικείμενον ἀντιπολιτεύσεως, καὶ τὸ εἴδετε, ὅταν ἠκούσητε ἕνα ἔντιμον συνάδελφον ἡμῶν, τὸν κ. Δημητριάδην, βεβαιοῦντα, ὅτι ἐπὶ τρεῖς μῆνας ὁ ἀτυχὴς οὗτος ἄνθρωπος εἶναι τὸ ἀντικείμενον τῶν βιαιοπραγιῶν τῆς ἀστυνομίας. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ μεμονωμένης περιστάσεως, ὁμολογῶ ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν ἤθελε μοὶ κάμει τὴν βαθεῖαν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔκαμε, διότι θὰ ἐπρόκειτο περὶ συνδρομῆς εἰδικῶν περιστάσεων, αἵτινες ἔφεραν τοιοῦτον ἀποτέλεσμα. Ἀλλὰ συνεχῶς ἐνταῦθα ἀκούομεν ἀφηγήσεις ὁμοίας πρὸς ἐκείνας, τὰς ὁποίας τοσοῦτον λεπτομερῶς καὶ εὐφραδῶς ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος. Τὰ πράγματα φαίνονται καταφανέστατα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μᾶς εἶπεν, ὅτι ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σαββάτου ἔλαβε γνῶσιν αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, ἀλλ’ ὅτι κατόπιν εἰσήλθομεν εἰς συζητήσεις καὶ ὅτι ἔκτοτε δὲν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ ἐρευνήσῃ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τοῦτο εἶναι τὸ λάθος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§101ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶπον μόνον τοῦτο. Εἶπον ὅτι ἡ ὑπόθεσις εἶχεν ἤδη εἰσαχθῆ εἰς τὴν Δικαιοσύνην, καὶ ὅταν ἡ Δικαιοσύνη τῇ συνδρομῇ καὶ τοῦ ἰατροῦ τῆς ἀστυνομίας εἶχεν ἤδη τὸ θέμα ἀνὰ χεῖρας, δὲν ὑπελείπετο πλέον εἰς ἐμὲ ἄλλο τι νὰ πράξω.

§102ΚΟΖΑΚΗΣ. Δὲν φρονῶ τοῦτο.

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε ὅτι ἐπεριμένατε νὰ γίνῃ ἐπερώτησις.

§104ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἐξετάσω λεπτομερέστερον τώρα, καὶ θὰ σᾶς πληροφορήσω.

§105ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ εἴχετε ἐξετάσει; Ἠδύνατο ἡ Βουλὴ νὰ μὴ ἦτο παροῦσα, καὶ νὰ μὴ ἐγίνετο ἐπερώτησις.

§106ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ ζητήσω πληροφορίας, ἀφοῦ ἡ ὑπόθεσις ἦτο ἤδη εἰσηγμένη εἰς τὰς θύρας τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ὅπου ἀνοίγονται αἱ θύραι τῆς Δικαιοσύνης, κλείεται τὸ δικαίωμα τὸ ἐμόν.

§107ΚΟΖΑΚΗΣ. Λυποῦμαι, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τοιαύτην γνώμην περὶ τῆς εὐθύνης αὐτοῦ καὶ περὶ τῆς ἐξουσίας αὐτοῦ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν, ὅτι, ὅταν ἀνοίγωνται αἱ θύραι τῆς Δικαιοσύνης, παύει ἡ διοικητικὴ ἐργασία. Ἀπ’ ἐναντίας ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἄρχεται ἡ διοικητικὴ ἐργασία, διότι σεῖς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶσθε ὁ ἀμέσως προϊστάμενος τῶν κακουργούντων ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, καὶ ἑπομένως, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐπληροφορήθητε τὰς ἐκτροπὰς αὐτῶν, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἔπρεπε νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐνέργεια ὑμῶν. Ἡ ἐνέργεια τῆς Δικαιοσύνης εἶναι ὅλως διάφορος, εἶναι ὅλως ἄλλης σφαίρας ἀπὸ τῆς ἐνεργείας τῆς ἰδικῆς σας· ἡ ἐνέργεια ὑμῶν ἀφορᾷ εἰς ἄλλην εὐθύνην, πρόκειται περὶ ὑπαλλήλων ὑμῶν, ἐφ’ ὧν ἔχετε καὶ πειθαρχικὴν καὶ διοικητικὴν ἐξουσίαν, καὶ τῶν ὁποίων αἱ παρεκτροπαὶ ἀμέσως εὐθύνουσιν ὑμᾶς. Ἔπρεπε σεῖς νὰ λάβητε τὴν πρωτοβουλίαν τῶν ἐρευνῶν καὶ τῶν μέτρων ἐκείνων τῶν διοικητικῶν, τὰ ὁποῖα ἤθελε σᾶς ὑπαγορεύσει ἡ πεποίθησις ὑμῶν περὶ τῶν ἀτακτησάντων, ἵνα μὴ εἴπω τὴν πραγματικὴν λέξιν, τῶν κακουργησάντων ὑπαλλήλων σας. Οὐδὲν κοινὸν ὑπάρχει μεταξὺ τῆς δικαστικῆς ἐνεργείας καὶ τῆς ὑμετέρας ἐνεργείας. Καὶ ἐὰν δὲν ἐγίνετο ἡ ἐπερώτησις αὕτη, εἶναι πιθανόν, ὅτι δὲν ἠθέλατε ἀσχοληθῆ, — τοὐλάχιστον τοῦτο ἡμεῖς ἐννοοῦμεν ἐξ ὅσων μᾶς εἴπετε, — ἠθέλετε ἀφήσει τὴν Δικαιοσύνην ἁπλῶς νὰ τρέξῃ τὸν δρόμον της, καὶ ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου, κατὰ τὴν πεποίθησιν πάντων ἡμῶν, ποῖον θὰ ἦναι πιθανῶς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐνεργείας τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἀκριβῶς ἀφ’ ὑμῶν ἔχομεν ἄλλας ἀξιώσεις, καὶ ἔπρεπε τὸ τοιοῦτον νὰ κολακεύῃ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι καὶ οἱ ἀντίπαλοι ὑμῶν ἔχουσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἔχετε ἐκεῖνο τὸ αἴσθημα τῆς φιλανθρωπίας καὶ ἀξιοπρεπείας ὑμῶν, καὶ ὡς ἀτόμου καὶ ὡς προϊσταμένου τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως θεωρήσητε ὡς προσβολὴν γενομένην κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύετε, ὅταν τοιαῦτα συμβαίνωσιν ἔκτροπα, τὰ ὁποῖα ἐξετέθησαν ἐνώπιον ἡμῶν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Κοσσονάκος προβαίνει καὶ δηλοῖ, ὅτι ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς ἀπὸ τριῶν μηνῶν εἶναι μάστιξ τῆς κοινωνίας· ἀλλὰ δὲν μᾶς ἔδωκε πληροφορίας περὶ τούτου ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Τί κοινὸν ὅμως μεταξὺ τούτου καὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐξέθηκεν ὁ κ. Λεβίδης; Ἀρνεῖται ὅτι ταῦτα ἐγένοντο; Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι δύσκολον, διότι κατὰ δυστυχίαν ὁ ἄνθρωπος αὐτὸς φέρει τὰ στίγματα τῶν μωλώπων ἀπὸ κεφαλῆς μέχρι ποδῶν, διότι ἀντελήφθησαν ταῦτα πλεῖστοι ὅσοι Βουλευταί. Ἢ πρέπει νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι τὰ τοιαῦτα δὲν ἔχουσι πλέον σημασίαν, καὶ ὅτι δὲν ἀξίζει τὸν κόπον νὰ γίνηται λόγος, διότι μαστιγοῦται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἷς ἄνθρωπος, τὸν ὁποῖον θεωροῦσιν ἴσως οἱ ἀξιότιμοι Κύριοι, ὅτι εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ δέρωνται, διότι δὲν ἔχουσι τὰ μέσα, ὅπως διεκδικήσωσι τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, τὰ ὁποῖα φαίνεται ὅτι ἐν Ἑλλάδι ἄρχονται ἀπὸ ὁρίου τινὸς κοινωνικῆς θέσεως! Δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἡ ἰσότης τῶν δικαιωμάτων ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἁπλῆ χίμαιρα. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἄλλοτε ἀριστοκράτης τις πρὸ τεσσαράκοντα ἐτῶν ἐν Αὐστρίᾳ εἶπεν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖ ἄρχεται ἀπὸ τοῦ βαρώνου. Ἀλλ’ ἐπίστευον, ὅτι παρ’ ἡμῖν ὑπάρχει ἰσότης τῶν πολιτῶν ἐνώπιον τῶν νόμων, καὶ ὅτι δὲν ἕπεται ἐκ τοῦ ὅτι τις εἶναι ἔστω καὶ κοινὸς λωποδύτης, ὅτι διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ἦναι ἐκτεθειμένος εἰς τὰς βιαιοπραγίας, τὰς ὁποίας πρὸς ὀλίγου ἐξέθηκεν ὁ κ. Λεβίδης, καὶ ὅτι οὐδὲν ἕτερον ἔχει ν’ ἀπασχολήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης εἰς ταύτην τὴν περίστασιν, ἀφοῦ ἡ Δικαιοσύνη ἐπελήφθη, καὶ ἐπελήφθη ὅπως γνωρίζομεν ὅτι ἐπιλαμβάνεται τοιούτων ὑποθέσεων. Τοιαύτη κατάστασις, οἵα ἐξετυλίχθη σήμερον, βεβαίως δὲν εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία ἤθελε δικαιολογήσει τὰς ἀξιώσεις τοῦ Κράτους τούτου πρὸς ἐπέκτασιν. Ἢ πιστεύετε, ὅτι συζήτησις, οἵα ἡ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐκτυλιχθεῖσα, δημοσιευομένη, συντελεῖ εἰς τὴν ἠθικὴν ἐπιῤῥοὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἐκτὸς τῶν ὁρίων αὐτοῦ; Διότι πολὺ χείρονα τούτων δὲν δύνανται νὰ πάθωσιν οἱ ἐν τῇ γείτονι ἐπικρατείᾳ ὁμογενεῖς ἡμῶν. Δὲν σκέπτεσθε, ὅτι οὐ μόνον προσβάλλονται τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν, ἅτινα διὰ τοσούτων θυσιῶν καὶ τοσούτων αἱμάτων ἀπεκτήθησαν, ὅτι προσβάλλεται οὐσιωδῶς καὶ ἡ ἐθνικὴ ἐπιῤῥοὴ ἐπὶ τῶν ἔξω ὁμογενῶν, διότι τὰ τοιαῦτα δὲν μένουσι κεκρυμμένα, διότι καὶ ὁ τύπος καὶ τὸ Κοινοβούλιον καθῆκον ἔχουσι νὰ τὰ ἀναγράφωσιν; Ἀπορεῖτε βεβαίως, ὅτι δαπανῶμεν ἡμίσειαν ἢ μίαν ὥραν, ταῦτα λέγοντες, ἀλλ’ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτελέσωμεν ἔργον σπουδαιότερον τούτου.

§108ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ Τρικκάλων ἀπεστάλη ἡμῖν σήμερον παρ’ ἀξιοτίμου συναδέλφου, τοῦ κ. Ταρμπάζη, τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει): «Κυρίους Θεόδωρον Δηλιγιάννην, ἀρχηγὸν Ἀντιπολιτεύσεως, Καραπάνον, Λεβίδην, Γεροκωστόπουλον, Παπαγιαννακόπουλον, βουλευτάς. «Προχθὲς ἐν Ζάρκῳ εὔζωνοι σταθμοῦ ξιφήρεις ἐπετέθησαν κατὰ πολιτῶν εἰς πανήγυριν καὶ κατ’ ἐμοῦ, ἐπεμβάντος πρὸς καθησύχασιν, διασκορπίσαντες αὐτοὺς ἀνὰ ὁδοὺς ἀόπλους, καὶ τελευταίως πυροβολήσαντες τετράκις. Συνέπεια ὑπῆρξεν ἐπικίνδυνος τραυματισμὸς Ἠλία Σβόλου, Δημ. Σακελλαρίου, καὶ φόνος νέου Χρήστου Ζάναλη, ὃν ἀναιτίως ὡδήγησαν εἰς στρατῶνα, ἔνθα ἀνάνδρως ἐφόνευσαν, κατενεγκόντες τέσσαρα τραύματα θανατηφόρα. Διερμηνεύων ἐξεγηγερμένον φρόνημα κατοίκων Ζάρκου, παρακαλῶ ἀνακοινώσητε Βουλῇ διαμαρτυρίας μου κατὰ τοιαύτης διοικήσεως τῆς Κυβερνήσεως, ἧς ὀλέθριον σύστημα, ἐνῷ ἐξήντλησεν οἰκονομικὰς δυνάμεις τόπου, εἰς ἐπίμετρον διακινδυνεύει δι’ ὀργάνων αὐτῆς καὶ αὐτὴν τὴν ζωὴν τῶν πολιτῶν. «Νικόλαος Ταρμπάζης.» Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας καὶ νὰ ἀνακοινώσῃ αὐτὰς εἰς τὴν Βουλὴν αὔριον, ὁπότε μετὰ τὴν προσαγωγὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τῶν ἐπὶ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως πληροφοριῶν θὰ ζητήσω ἐκ νέου τὸν λόγον.

§109ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρακαλῶ ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ. κ. Βουλευτῶν).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 85. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν ἀπὸ Πύργου εἰς Πύλον διὰ Κυπαρισσίας μετὰ διακλαδώσεως μέχρι Μελιγαλᾶ καὶ ἀπὸ Λεονταρίου εἰς Ξηροκάμπην διὰ Σπάρτης. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Πύργου εἰς Ὀλύμπια καὶ περὶ τῆς ὑπὸ αἵρεσιν παραχωρήσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Ὀλυμπίων εἰς Ἡραίαν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1ον καὶ 2ον).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται).

§113ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 3 γίνεται λόγος περὶ προεκτάσεως τῆς γραμμῆς μέχρι Κυλλήνης. Δὲν ἐνθυμοῦμαι διὰ τίνος νόμου παρεχωρήθη ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι Κυλλήνης.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοῦ νόμου τοῦ παραχωροῦντος τὴν γραμμὴν Πατρῶν καὶ Πύργου.

§115ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὑπάρχοντος τοῦ νόμου, τοῦ ἐπιτρέποντος εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν μέχρι Κυλλήνης καὶ μὴ ἐξαρτῶντος τοῦτο ἐκ τῆς ἑταιρίας...

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τώρα γίνεται ὑποχρεωτικὴ ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς ταύτης.

§117ΦΩΤΗΛΑΣ. ... ἤθελον παρακαλέσει, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Γεροκωστόπουλος, ἡ γραμμὴ νὰ διέρχηται ἀπὸ τὸ χωρίον Βαρθολομιὸ, νὰ ἄρχηται δὲ ἀπὸ τὸ χωρίον Καβάσιλα, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου καὶ ὁ δήμαρχος κ. Δαλιάνης ἐξέφρασεν εὐχὴν, καὶ ἡ ἑταιρία, κατιδοῦσα ὅτι ἔχει συμφέρον, ὑπεσχέθη τοῦτο.

§118ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 3, ὅπως καὶ εἰς τὴν σύμβασιν, γίνεται λόγος περὶ παραχωρήσεως καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς ἀπὸ Ὀλυμπίων μέχρις Ἡραίας. Ἡ παραχώρησις αὕτη, ἡ ἀναφερομένη ἐν ἄρθρῳ 3 τῆς σχετικῆς συμβάσεως, ἀκυροῦται διὰ τῆς νεωτέρας συμβάσεως. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι σοβαρὸν νὰ ψηφίζωμεν νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως, ἥτις περιέχει διάταξιν ἀκυρουμένην δι’ ἑτέρου νομοσχεδίου, καὶ συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ψηφίζομεν συγχρόνως. Καλλίτερον εἶναι, ἀντὶ νὰ ψηφίσωμεν τὴν παραχώρησιν καὶ τὴν σύγχρονον αὐτῆς ἀκύρωσιν, νὰ διαγράψωμεν τὴν τοιαύτην παραχώρησιν ἐκ τῆς πρώτης συμβάσεως.

§119ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν ἡ ψήφισις ἀπέβλεπεν εἰς μόνον τὸ νομοσχέδιον, ἔπρεπε τοῦτο νὰ περιλαμβάνῃ πάντας τοὺς ὅρους· ἀφοῦ ὅμως ψηφίζεται ἡ κύρωσις συμβάσεως ὑπογραφείσης καὶ ὑφισταμένης, δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν ταύτην, εἰμὴ μόνον διὰ νέας συμβάσεως· πρέπει ἄρα νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὰ κείμενα, ἤτοι εἰς τὴν παλαιὰν σύμβασιν, μεταῤῥυθμιζομένην ὑπὸ τῆς μεταγενεστέρας.

§120ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ἡ σύμβασις συνωμολογεῖτο μετὰ προσώπων ἄλλων, τότε θὰ ἦτο ἴσως ὀρθὸν τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ἔχομεν τὰ αὐτὰ πρόσωπα.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀρχικὴ σύμβασις ὑφίσταται, ἡ δὲ νέα σύμβασις, ὡς ἀναφερομένη εἰς τὴν παλαιὰν, ἐπάγεται τὴν ὑποχρέωσιν τῆς εἰς τὴν Βουλὴν προσαγωγῆς καὶ τῆς παλαιᾶς. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 3 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀδείας πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Καλαβρύτων εἰς Τρίπολιν.

§123ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 ἀναφέρεται κεφάλαιον πραγματικὸν 3,900,000 δραχμῶν, κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον. Ἡ γραμμὴ, περὶ ἧς πρόκειται, ὑπολογίζεται ὅτι θ’ ἀπαιτήσῃ δαπάνην 43,500 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἐὰν πρόκηται περὶ φράγκων χρυσῶν ἢ περὶ δραχμῶν.

§124ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Περὶ δραχμῶν πρόκειται χαρτίνων.

§125ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὰς δαπάνας τὰς ἀναγραφομένας, ἵνα μὴ ὑποπέσωμεν εἰς τὴν ἰδίαν ἔλλειψιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσε τὸ Δημόσιον διὰ τὴν γραμμὴν Διακοφτοῦ –Καλαβρύτων, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπελογίσθη ἓν ἑκατομμύριον, δαπανᾶται δὲ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον.

§126Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ὅταν συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς μεταξὺ Διακοφτοῦ καὶ Καλαβρύτων, πλάτους 75 ἑκατοστῶν, προέβαλον τὴν παρατήρησιν ταύτην. Καὶ τότε μὲν μοὶ ἀντετάχθη, ὅτι τὸ ἔδαφος εἶναι τοσούτῳ ἀνώμαλον, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ κατασκευασθῇ γραμμὴ εὐρυτέρα. Τώρα ὅμως πρόκειται περὶ τῆς κατασκευῆς γραμμῆς ἀπὸ Καλαβρύτων εἰς Τρίπολιν, ἢ ἀντιστρόφως ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Καλάβρυτα. Διὰ Τριπόλεως διέρχεται ἡ γραμμὴ ἀπὸ Μύλων, πλάτους ἑνὸς μέτρου, ἐνῷ δέ, κατὰ τὴν αἰτιολογικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὰ ἐδάφη, τὰ ὁποῖα θέλει διατρέξει ἡ γραμμὴ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Καλάβρυτα, δὲν εἶναι τοιαῦτα, ὥστε νὰ ἐπιβάλλωσι τὴν κατασκευὴν γραμμῆς στενοτέρας τοῦ μέτρου, ἡ γραμμὴ αὕτη ὁρίζεται εἰς 75 ἑκατοστά. Οὕτω λοιπὸν ἡ γραμμὴ αὕτη θέλει κατασταθῆ ὀλιγώτερον ὠφέλιμος, καὶ θέλουσιν ἐπιβαρυνθῆ τὰ ἐμπορεύματα καὶ προϊόντα, ἅτινα μεταφέρονται ἀπὸ Καλαβρύτων εἰς Τρίπολιν ἢ ἐκ Τριπόλεως εἰς Καλάβρυτα. Διὰ τοῦτο θὰ ηὐχόμην, ἵνα καὶ ἡ γραμμὴ αὕτη ἔχῃ πλάτος ἑνὸς μέτρου.

§127ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις δὲν παριστᾷ ὁμαλὸν τὸ ἔδαφος, ἀλλὰ παριστᾷ αὐτὸ ὁμαλώτερον τοῦ ἐδάφους τῆς γραμμῆς Καλαβρύτων καὶ Καρυταίνης. Ἡ γραμμὴ αὕτη εἶναι ἐκ τῶν ἀνωμάλων, καὶ ἂν ἠθέλομεν νὰ ἐξυπηρετήσωμεν αὐτὴν διὰ σιδηροδρόμου τοῦ αὐτοῦ πλάτους τῶν ἄλλων σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου, οὐ μόνον δὲν θὰ εὑρίσκομεν ἑταιρίαν, ἀναδεχομένην τὴν ἐκτέλεσιν ἀντὶ 20,000 ἢ 24,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ μεγάλῃ αὐξήσει τῆς ἐπιχορηγήσεως δὲν ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ εὕρωμεν ἑταιρίαν ἀναλαμβάνουσαν ταύτην. Ἡ μὴ εὕρεσις ἑταιρίας δὲν ἔπρεπε νὰ μᾶς ἐμποδίσῃ νὰ ἐκτελέσωμεν τὴν γραμμήν· ἀλλ’ ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἐκτελέσωμεν αὐτὴν ἐντὸς τῶν ὁρίων, ἅτινα νομίζομεν ἐπιβαλλόμενα, ἔπρεπε νὰ περιορίσωμεν τὸ πλάτος τῆς τροχιᾶς· ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς ἐπὶ ταῖς συνήθεσι διαστάσεσι θὰ ἀπῄτει διπλασίαν δαπάνην ἢ τριπλασίαν.

§128Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατετίθει εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν τῶν μηχανικῶν, οἵτινες ἐμελέτησαν τὴν γραμμὴν Τριπόλεως–Καλαβρύτων, διὰ τῆς ὁποίας ἐβεβαιοῦτο, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ κατασκευασθῇ γραμμὴ πλάτους ἑνὸς μέτρου ἕνεκα τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ἡ ἀνωμαλία τοῦ ἐδάφους, δὲν ἤθελον ἔχει ἀντίῤῥησιν. Ἀλλ’ ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον προβάλλει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι διὰ τὴν κατασκευὴν γραμμῆς πλάτους ἑνὸς μέτρου θέλουσι δαπανηθῆ περισσότερα χρήματα, βεβαίως ἡ πρόφασις αὕτη ἦτο περιττὸν νὰ λεχθῇ, διότι τοῦτο ἦτο γνωστόν· εἶναι δὲ περιττὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προβάλῃ ἀντιῤῥήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ἔννοιαν. Ἐὰν πρόκηται νὰ δαπανήσωμεν περισσότερα ἢ ὅσα θέλομεν δαπανήσει ἂν κατασκευάσωμεν γραμμὴν πλάτους 75 ἑκατοστῶν, δὲν εἶναι λόγος νὰ μᾶς ἀποτρέψῃ νὰ κατασκευάσωμεν γραμμὴν πλάτους ἑνὸς μέτρου. Ἀπ’ ἐναντίας πρέπει νὰ φροντίσωμεν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων, ὑπέχοντες πάσας τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἡ κατασκευὴ αὕτη ἐπιβάλλει, διότι, ἂν κατασκευάσωμεν αὐτὴν πλάτους 75 ἑκατοστῶν, οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς ζημίας, εἰς τὰς ὁποίας ἐπιθυμοῦμεν νὰ μὴ ὑποβληθῶσι, διότι θέλουσιν ἀναγκάζεσθαι νὰ ἐκφορτώνωσι καὶ φορτώνωσιν ἐκ νέου ἀπὸ τοῦ ἑνὸς σιδηροδρόμου εἰς τὸν ἄλλον τὰ προϊόντα των. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ ἑταιρία δὲν στέργει νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν ταύτην· ἀλλ’ ἡ γραμμὴ αὕτη δὲν πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ ὑπὸ τοῦ Κράτους, τὸ δὲ Κράτος, συναλλαττόμενον μετὰ ἑταιρίας, θέλει ὑποστῆ ὅλα τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα συνεπιφέρει ἡ κατασκευή.

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δὲν εἶπον ἐγώ, ὅτι ἡ γραμμὴ αὕτη, κατασκευαζομένη στενοτέρα, ἤτοι 75 ἑκατοστῶν, θέλει στοιχίσει ὀλιγώτερον ἢ ἂν κατεσκευάζετο εὐρυτέρα· τοῦτο εἶναι πρόδηλον ἀφ’ ἑαυτοῦ, ἀλλ’ εἶπον, ὅτι ἡ γραμμή, κατασκευαζομένη ἐπὶ διαστάσεων ἑνὸς μέτρου, θέλει στοιχίσει κατὰ μέσον ὅρον πολὺ πλείονα ὧν ἐστοίχισαν τῶν αὐτῶν διαστάσεων σιδηρόδρομοι ἄλλοι ἐν Πελοποννήσῳ, ἐδέησεν ἑπομένως νὰ προβῶμεν μέχρι καταβολῆς τοῦ διπλασίου, τουτέστι μέχρι 43,000 κατὰ χιλιόμετρον, ἵν’ ἀποκτήσωμεν γραμμὴν ὀλιγώτερον σπουδαίαν τῶν γραμμῶν, ἃς ἀποκτῶμεν ἀνὰ τὴν λοιπὴν Πελοπόννησον ἀντὶ χιλιομετρικοῦ χορηγήματος 24,000 ἢ 20,000. Ἤδη λέγει ὁ κ. Βουλευτής, διατὶ ἁπλῶς νὰ διπλασιάσητε; ἔπρεπε νὰ τριπλασιάσητε, νὰ τετραπλασιάσητε τὸ χορήγημα, πρὸς κατασκευὴν τῆς γραμμῆς εὐρυτέρας. Δὲν ἀσπάζομαι τὴν γνώμην ταύτην· προσθέτω δὲ, ὅτι, πλὴν τῆς κατὰ χιλιόμετρον αὐξήσεως τῆς δαπάνης, ἡ τροχιὰ τοῦ ἑνὸς μέτρου ἐπάγεται καὶ ἀνάπτυξιν τῆς γραμμῆς ἐπὶ πλέον τοῦ ἑνὸς τεταρτημορίου, ἑπομένως ἡ ηὐξημένη χιλιομετρικὴ δαπάνη θέλει καταβληθῆ ἐπὶ πλειόνων χιλιομέτρων. Νομίζω, ὅτι τοσαύτη δαπάνη δὲν θὰ ἦτο δεδικαιολογημένη, ἐνῷ δαπάνη μέχρι 43,000 δραχμῶν ἐπὶ γραμμῆς μὴ τοσοῦτον ἀνεπτυγμένης, ὅσον θὰ ἦτο ἡ τῶν διαστάσεων τῶν συνήθων πελοποννησιακῶν σιδηροδρόμων, δύναται νὰ δικαιολογηθῇ, ὡς ἀνώτατος ὅρος.

§130ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ὅπως τὸ νομοσχέδιον εἶναι συντεταγμένον, θεωρεῖ τὴν γραμμὴν ἀπὸ Διακοφτοῦ μέχρι Καλαβρύτων ὡς ἐπέκτασιν τῆς γραμμῆς, ἐνῷ νομίζω, ὅτι εἶναι γραμμὴ διάφορος. Ἡ γραμμὴ ἀπὸ Διακοφτοῦ μέχρι Καλαβρύτων εἶναι ὀδοντωτή.

§131ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι ὁλόκληρος.

§132ΡΙΚΑΚΗΣ. Διότι εἶναι ὀδοντωτὴ κατὰ μέρος, ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ κατασκευασθῇ στενὴ, ἀλλὰ σήμερον πρόκειται νὰ ἑνωθῇ ἡ Τρίπολις, ἡ ὁποία εἶναι τὸ κέντρον τῆς Πελοποννήσου, μὲ τὴν ἐπαρχίαν Καλαβρύτων, ἥτις εἶναι μεσόγειος μὲν, ἀλλὰ σπουδαία καὶ παραγωγική· ἡ συγκοινωνία μετὰ τῆς Τριπόλεως θὰ ἦναι πολὺ σπουδαιοτέρα, θὰ ἔχωμεν μεγαλειτέραν κίνησιν ἀπὸ ἐκείνην, ἡ ὁποία θὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ Διακοφτοῦ καὶ Καλαβρύτων. Ἑπομένως, ἀφοῦ ἡ κίνησις θὰ ἦναι πολὺ μεγάλη, αἱ δὲ δυσκολίαι οὐχὶ μεγάλαι, διότι δὲν εἶναι ὀδοντωτὸς ὁ σιδηρόδρομος, νομίζω, ὅτι ἡ οἰκονομία, ἡ ὁποία θέλει γίνει, θὰ ἦναι δυσανάλογος πρὸς τὰς ζημίας, αἵτινες θὰ ἐπέλθωσι.

§133ΦΩΤΗΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§134Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν ὁ Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων μεριμνᾷ, ἵνα σώσῃ τοὺς συμπολίτας αὑτοῦ ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ πνίγωνται ἐν τοῖς ποταμοῖς ὁδοιποροῦντες, καὶ νὰ μὴ ἐκτίθηνται εἰς τὸν καύσωνα τοῦ ἡλίου κατὰ τὸ θέρος, ἔπρεπε νὰ ἐγείρῃ παράπονον κατὰ τῶν αἰτίων τῆς βραδύτητος τῆς ἐκτελέσεως τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Καλάβρυτα. Αἱ ἁμαξιταὶ ὁδοὶ, αὐταὶ σώζουσι τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τοὺς ποταμοὺς καὶ ἀπὸ τὸν καύσωνα τοῦ ἡλίου, οἱ δὲ σιδηρόδρομοι δὲν ἐπενοήθησαν διὰ τοῦτο. Οἱ σιδηρόδρομοι κατασκευάζονται, ἵνα παρέχωσι ταχύτητα καὶ εὐθηνίαν συγκοινωνίας εἰς τοὺς κατοίκους, καὶ οὐ μόνον διὰ τὴν εὔκολον συγκοινωνίαν τῶν κατοίκων, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν μεταφορὰν προϊόντων καὶ πραγμάτων ἀπὸ τόπου εἰς τόπον, ἡ δὲ μεταφορὰ προϊόντων καὶ πραγμάτων διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, οἷος πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ, ἠμπορεῖ νὰ ἦναι ταχεῖα, οὐχὶ ὅμως καὶ εὐθηνὴ, καὶ τοῦτο ἐν παραβολῇ μεταφορᾶς προϊόντων ἐν ἄλλαις πόλεσι τῆς Πελοποννήσου, διότι θέλουσιν ὀλιγώτερον τιμᾶσθαι τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἤθελον μεταφέρεσθαι διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, παρὰ τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα θέλουσι μεταφέρεσθαι ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Καλάβρυτα. Ὁ δὲ Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων βεβαίως δὲν ἐνόει νὰ ὁμιλήσῃ σπουδαιολογῶν, ὅταν ἐζήτει νὰ κατασκευασθῇ ἡ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Καλάβρυτα γραμμὴ εἰς πλάτος δύο μέτρων. Ταῦτα εἶναι ἐπινοήματα, δι’ ὧν ἐσκέφθη νὰ ἐλέγξῃ τὴν πρότασίν μου ὁ κ. Βουλευτής, ἀποδίδων εἰς ἐμὲ ἰδιότητας, τὰς ὁποίας ἐγὼ οὐδέποτε εἶχον, συνηγορῶν οὐ μόνον ὡς ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ καὶ ὡς Πελοποννήσιος, ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας ἐν Πελοποννήσῳ.

§135ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἔπρεπε νὰ ἐλέγξῃ ἐμὲ διὰ τὴν μὴ κατασκευὴν τοῦ δρόμου ἀπὸ Καλαβρύτων μέχρι Τριπόλεως· ἐγώ εἰμι ἐλάχιστον μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, μὴ ἀποτελοῦν ἐνεργὸν πρόσωπον ἐν τῇ Κυβερνήσει. Ἑαυτὸν ἔπρεπε νὰ ἐρωτήσῃ, διατὶ δὲν ἐγένετο ὁ δρόμος ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Καλάβρυτα. Ἐγὼ σεμνύνομαι, καίπερ μικροσκοπικὸς Βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων, ὅτι πολλάκις ὡμίλησα περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν ἀπὸ Καλαβρύτων μέχρις Αἰγίου, μέχρι Τριπόλεως, μέχρι Πατρῶν· ἑαυτὸν ἔπρεπε νὰ ἐρωτήσῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος ἐχρημάτισε πολλάκις Ὑπουργὸς, διατὶ δὲν ἐγένετο ἡ μνημονευθεῖσα ὁδός. Ἐγὼ δὲν ἐσκέφθην νὰ μεμφθῶ αὐτὸν, ἐπειδὴ ὅμως ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, ὅτι ἡ αἴτησις τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τοῦ κ. Ρικάκη εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκτελεσθῇ, διότι πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος, εἶπον ὅτι ἡμεῖς οἱ ἐν Καλαβρύτοις, καὶ καθ’ ἣν ἔχω πεποίθησιν, καὶ οἱ ἐν Τριπόλει, εἴμεθα ἐνθουσιασμένοι, εὐγνώμονες πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, παρατηροῦντες, ὅτι κατασκευάζεται σιδηροδρομικὴ γραμμὴ, ἡ ὁποία διευκολύνει τὴν συγκοινωνίαν τῶν ἐπιβατῶν καὶ τῶν ἐμπορευμάτων. Ἡ γραμμὴ αὕτη εἶναι πλάτους 75 ἑκατοστῶν, διότι πρόκειται περὶ ἐμπορευμάτων ἐσωτερικῆς καταναλώσεως. Βεβαίως, ἂν ἦτο πλάτους ἑνὸς μέτρου ἡ γραμμὴ, θὰ ἦτο καλλίτερον· ἐγὼ, ὁ ὁποῖος μεταβαίνω καθ’ ἑκάστην εἰς Καλάβρυτα, θὰ ἐπροτίμων νὰ εἰσέρχωμαι καὶ κάθημαι εἰς βαγόνιον πλατὺ καὶ ἀναπαυτικόν· ἀλλ’ ἀφοῦ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν, ἀντὶ νὰ διανύω παρασάγγας ὁλοκλήρους ἐπὶ τοῦ ἡμιόνου, προτιμῶ νὰ ταξειδεύω ἔστω καὶ μὲ στενὸν σιδηρόδρομον, καὶ εἶμαι εὐγνώμων.

§136ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν εὔχομαι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὔχεται ὁ φίλος ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴς, διότι ἡ εὐρεῖα γραμμὴ πρέπει νὰ ᾖναι ἐκεῖ, ὅπου ἐπιδέχεται ὁ τόπος τοιαύτην, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἶναι πάντως ἀποκρουστέα ἡ εὐρεῖα γραμμὴ καὶ τοῦ ἑνὸς ἔτι μέτρου. Ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μοὶ ἐφάνη, ὅτι κυρίως ψέγει τὴν κατασκευὴν γραμμῆς πλάτους 75 ἑκατοστῶν, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ κατασκευασθῇ κατὰ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ, ἔστω καὶ ἀντὶ μείζονος δαπάνης, γραμμὴ ἑνὸς μέτρου, διὰ τὸν λόγον, ὅτι διὰ τῆς στενοτέρας γραμμῆς φοβεῖται μείζονα δαπάνην περὶ τὴν μεταφορὰν τῶν προϊόντων καὶ τῶν ἄλλων πραγμάτων ἐν παραβολῇ πρὸς ἄλλους σιδηροδρόμους. Ἀλλ’ εἶναι φανερὸν, ὅτι τὰ ἐμπορεύματα ἤθελον ὑποστῆ μεγαλειτέραν δαπάνην, ἐὰν μετεφέροντο διὰ γραμμῆς ἑνὸς μέτρου, δηλ. διὰ γραμμῆς ἀποτελούσης ἐξακολούθησιν τῶν ἑτέρων ἰσοπλατῶν γραμμῶν, διότι ἡ δαπάνη, ἡ πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου πλατυτέρου τῶν 75 ἑκατοστῶν, οὖσα πολὺ μείζων, ἀδύνατον νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ τὰ ἐμπορεύματα διὰ δαπάνης περισσοτέρας κατὰ τὴν μεταφοράν. Ἐκεῖνο λοιπὸν, δι’ οὗ ἠθέλομεν ἐπιβαρυνθῆ λόγῳ τῆς ἀνάγκης τῆς μεταφορᾶς ἀπὸ τῆς πλατυτέρας γραμμῆς εἰς τὴν στενοτέραν, ἐκεῖνο καὶ ἴσως περισσότερον ἠθέλομεν δαπανήσει, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῇ πλατυτέρα ἡ γραμμὴ, ἥτις ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἤθελεν ἔχει ἀνάπτυξιν πολλῷ μείζονα, καὶ ἤθελεν ἀπαιτήσει δαπάνην πολὺ μεγαλειτέραν διὰ κατὰ χιλιόμετρον κατασκευήν. Σήμερον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς, ὅτι, βραδύναντες ν’ ἀποκτήσωμεν σιδηροδρόμους, εἴμεθα κατὰ τοῦτο εὐτυχέστεροι, ὅτι ἠδυνήθημεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τῶν σφαλμάτων καὶ τῆς πείρας τῶν ἄλλων τῶν προηγηθέντων ἡμῶν· σήμερον ἀνεγνωρίσθη πλέον τοῦτο, καὶ μετανοοῦσι πολλοὶ διότι ἐπὶ τοπικῆς συγκοινωνίας κατεσκεύασαν σιδηροδρομικὰς γραμμὰς οὐχὶ ἑνὸς μέτρου καὶ 45|00 πλάτους, ἀλλὰ καὶ ἑνὸς μέτρου ἔτι.

§137ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῖος τὰ λέγει αὐτά;

§138ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰ λέγουσι οἱ μᾶλλον διακεκριμένοι μηχανικοί, οἱ γράψαντες περὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς εἶχε τὴν θέλησιν ν’ ἀναγνώσῃ τὰ ἐκτεθέντα παρὰ τοῦ κ. Γκοτλάν. Ἐν τῇ ἐκθέσει ἐκείνῃ ἀναφέρεται, ὅτι εἷς τῶν μᾶλλον διακεκριμένων ἀνδρῶν, τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὰ σιδηροδρομικά, ὁ διευθυντὴς τῶν σιδηροδρόμων Παρισίων–Λουγδούνου–Μεσογείου, λέγει ῥητῶς, ὅτι σφάλμα εἶναι ἡ πανταχοῦ κατασκευὴ πλατέων σιδηροδρόμων, ὅτι πρέπει ν’ ἀναλογίζηται τὸ πλάτος τῆς ὁδοῦ πρὸς τὴν ἀξίαν τῆς κινήσεως, ἡ ὁποία θέλει γίνεσθαι διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ὅτι ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἀλγερίᾳ οὐ μόνον δὲν ἔπρεπε νὰ κατασκευασθῶσι σιδηρόδρομοι πλάτους ἑνὸς μέτρου καὶ 45 ἑκατοστῶν, ἀλλ’ ἔπρεπεν εἰς πολλὰ μέρη νὰ κατασκευασθῶσι ἑνὸς μέτρου καὶ εἰς ἄλλα πάλιν μόνον 60 ἑκατοστῶν.

§139ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀνέγνωσα τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Γκοτλὰν καὶ πολλὰς ἄλλας ἐκθέσεις καὶ συγγράμματα, ἀφορῶντα τὸ ζήτημα τοῦτο, τὰ ὁποῖα ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἀνέγνωσε, διότι, ἂν τὰ ἀνεγίνωσκεν, ἤθελε μάθει, ὅτι τὴν γνώμην, ἣν ἐξέφρασεν, ὀλίγιστοί εἰσιν οἱ παραδεχόμενοι, καὶ τοῦτο, διότι οἱ σιδηρόδρομοι, ὅσον πλατύτεροί εἰσι, τόσον ταχυτέραν κίνησιν ἐπιτρέπουσιν, ἡ δὲ ταχεῖα κίνησις εἶναι ἐκ τῶν στοιχείων τῶν σπουδαιοτέρων καὶ ἀναγκαιοτέρων τῆς μεγάλης συγκοινωνίας. Διὰ τὰ μεγάλα συμπλέγματα καὶ τὰς μεγάλας γραμμὰς οὐδεὶς δύναται νὰ ἔχῃ τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει νὰ γίνωσι στεναί.

§140ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αἱ μεγάλαι γραμμαί, μάλιστα.

§141ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ γνώμη τοῦ διευθυντοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Παρισίων, Λυὼν καὶ Μεσογείου, ἧς ἐμνήσθητε, ἀφορᾷ τὰς τοπικῶν συμφερόντων γραμμάς. Ἀλλὰ τοῦτο πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν ἐνταῦθα; Ἐδῶ πρόκειται περὶ ὅλου τοῦ σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματος Πελοποννήσου. Τὸ σύμπλεγμα τοῦτο δὲν δύναται σήμερον νὰ ἐγείρῃ τὸ ζήτημα, ἂν πρέπῃ νὰ ἦναι πλάτους ἑνὸς μέτρου ἢ ἑνὸς καὶ 40 ἑκατοστῶν, διότι κατεσκευάσαμεν ἤδη τὸ πλεῖστον αὐτῶν μέρος μὲ πλάτος ἑνὸς μέτρου. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, εἶναι, ἂν ἡ γραμμὴ μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Καλαβρύτων ἦναι γραμμὴ τοπικοῦ συμφέροντος ἢ ἦναι τμῆμα τοῦ ὅλου συμπλέγματος τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Οὐδεὶς, νομίζω, δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Καλαβρύτων καὶ Τριπόλεως ἔχει τόσην σημασίαν, ὅσην ἔχει ὁ ἀπὸ Λεονταρίου εἰς Καρύταιναν. Ἄν τοῦτο παραδεχθῶμεν, ἡ γραμμὴ Τριπόλεως–Καλαβρύτων ἔπρεπε νὰ τεθῇ εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὴν γραμμὴν Λεονταρίου–Καρυταίνης. Ἀλλὰ δὲν παραδέχεται τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, τὴν τοιαύτην δ’ αὐτῆς γνώμην ἐπικρίνομεν. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι ἡ δαπάνη θὰ ἦτο παρὰ πολὺ μείζων. Ἀλλοία δὲ ἤθελεν εἶσθαι ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς συγκοινωνίας διὰ τοῦ σιδηροδρόμου ἑνὸς μέτρου, τοῦ συνδεομένου μετὰ τοῦ λοιποῦ συμπλέγματος τῆς Πελοποννήσου, καὶ ἀλλοία ἡ ἐξυπηρέτησις τῆς συγκοινωνίας διὰ στενῆς γραμμῆς, μὴ συγκοινωνούσης μετὰ τοῦ λοιποῦ συμπλέγματος. Ἡ δὲ γνώμη, ἡ ἐκφρασθεῖσα ἐνταῦθα, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι θεραπεύουσι τὰς ἀνάγκας ἐκείνας, τὰς ὁποίας θεραπεύουσιν αἱ ἁμαξιταὶ ὁδοὶ, εἶναι ὅλως ἐσφαλμένη, διότι αἱ ἀνάγκαι, αἱ διὰ τῶν τελευταίων θεραπευόμεναι, εἶναι ὅλως ἀλλοῖαι. Οἱ σιδηρόδρομοι εἶναι μέσον συγκοινωνίας μεγάλης καὶ τακτικῆς, δὲν ἀντικαθιστῶσι δὲ τὰς ἁμαξιτὰς ὁδοὺς καὶ δὲν θεραπεύουσι τὰς ἀνάγκας τῆς κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐλευθέρας συγκοινωνίας, ἃς μόνον αἱ ἁμαξιταὶ ὁδοὶ θεραπεύουσι.

§142Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων μὲ ἤλεγξε, διότι ἐγώ, ὡς Πρωθυπουργὸς, δὲν ἐφρόντισα νὰ δώσω ὤθησιν εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Τριπόλεως–Καλαβρύτων. Σφάλλει ἢ ἀγνοεῖ τὰ γενόμενα. Πρὶν ἢ γένωμαι Πρωθυπουργὸς εἶχε χαραχθῆ ἡ ὁδὸς αὕτη, ἐν τῇ κυβερνήσει ὄντος τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου. Ἀφοῦ ὁ Κουμουνδοῦρος παρητήθη, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τὸ μετὰ ταῦτα αἱ ἐργασίαι αἱ ὁδοποιητικαὶ τῆς Τριπόλεως–Καλαβρύτων ἀνεστάλησαν ἢ ἔβαινον βραδύτατα. Πρὶν δὲ γένωμαι Πρωθυπουργὸς διέβην διὰ τοῦ δήμου Ὀρχομενοῦ καὶ εἶδον τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς ὁδοῦ, ὅτε δὲ ἀνῆλθον εἰς τὴν ἀρχὴν, ἐφρόντισα νὰ κατασκευασθῶσιν αἱ διακλαδώσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι, ὅπως συνδεθῇ μετὰ τῆς ὁδοῦ καὶ ἡ πρωτεύουσα τοῦ δήμου Ὀρχομενοῦ, ἥτις εἶχε παραλειφθῆ ἐκτὸς τῆς γραμμῆς τῆς ὁδοῦ. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς παρητήθην μέχρι τοῦδε δὲν γνωρίζω, ἂν οἱ κυβερνῶντες δύνανται νὰ μᾶς ἀναφέρωσι ποσὰ, ἐξοδευθέντα διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ ταύτης.

§143ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εὑρίσκω τὴν τελευταίαν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 5 ἀντικειμένην εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Λογιστικοῦ νόμου. Κατ’ αὐτὸν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ψηφίσωμεν κεφάλαιον δαπάνης, χωρὶς νὰ ὁρίσωμεν καὶ τὰ ἄρθρα αὐτοῦ, μήτε νὰ ἀφήσωμεν τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἄρθρων εἰς βασιλικὸν διάταγμα. Νομίζω ὅτι ὁ προσδιορισμὸς τῶν ἄρθρων τοῦ κεφαλαίου τούτου τῆς πιστώσεως πρέπει νὰ καθορισθῇ ἐν πίνακι προσαρτωμένῳ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως ἐγένετο καὶ εἰς τὸν σιδηρόδρομον Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Τοῦτο ἀπαιτεῖ ὁ Λογιστικὸς νόμος.

§144ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Λογιστικὸς νόμος ἐπιτρέπει τὴν διὰ Β. διατάγματος χορήγησιν ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, ἑπομένως τὸν διὰ Β. διαταγμάτων καθορισμὸν τῶν κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τῶν πιστώσεων τούτων συμφώνως πάντοτε πρὸς τὸν νόμον. Τί ἄλλο λέγει τὸ νομοσχέδιον, εἰμὴ τοῦτο, ὅτι ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς καθορισθησομένη ἡ διανομὴ θέλει κανονισθῆ κατὰ τὰ διαγεγραμμένα περὶ ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, δηλ. διὰ βασιλικοῦ διατάγματος; Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ἀπὸ τοῦδε νὰ ὁρίσωμεν πόσα θὰ ἀνάγωνται εἰς τὰ ἔργα τὰ ἁπλᾶ, πόσα εἰς τὰ τεχνικὰ, πόσα εἰς τὸ ὑλικὸν καὶ πόσα εἰς τὰς μελέτας, ἅτινα θ’ ἀποτελέσωσι τὴν εἰς ἄρθρα κατανομήν. Ταῦτα θέλουσι κανονισθῆ ἀπούσης τῆς Βουλῆς, ἑπομένως, κατὰ τὸ σύστημα τοῦ Λογιστικοῦ ἡμῶν νόμου, διὰ Β. διατάγματος.

§145ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις δίδονται εἰς τὰ ἄρθρα, τὰ κανονιζόμενα διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§146ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ ἔκτακτοι πιστώσεις.

§147ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περιορίζεται νῦν εἰς τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις· ἀλλ’ ἔκτακτος πίστωσις εἶναί τι διάφορον τῶν προβλεπομένων παρὰ τῆς Βουλῆς. Βεβαίως ἡ ἔκτακτος πίστωσις, τὴν ὁποίαν λαμβάνει ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἀπούσης τῆς Βουλῆς καὶ τὴν ὁποίαν αὕτη δὲν δύναται νὰ προΐδῃ μήτε κατὰ κεφάλαιον μήτε κατ’ ἄρθρον, δυνατὸν νὰ καταταχθῇ εἰς ἓν μόνον κεφάλαιον ἢ ἄρθρον. Οὐσιαστικῶς ἤθελεν εἶσθαι ἴσως ὑπερβολικὸν, ἀλλὰ δὲν περιέχει ῥητὴν καὶ καθαρὰν παράβασιν τοῦ Λογιστικοῦ νόμου, ὡς ἤθελε συμβῆ διὰ τῆς ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφίσεως δαπάνης, ἥτις δέον νὰ καταταχθῇ εἰς κεφάλαια καὶ ἄρθρα καὶ ἥτις κατατάσσεται εἰς ἓν μόνον κεφάλαιον, ἀφινομένης τῆς εἰς ἄρθρα κατατάξεως αὐτῆς εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν. Εἰς τὴν παροῦσαν δαπάνην δὲν πρόκειται περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως, ἀλλὰ περὶ προβλεπομένης δαπάνης, ἥτις οὐδὲν ἔχει τὸ ἔκτακτον, ἥτις ὅμως καλεῖται ἔκτακτος ὑπὸ τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὴν λέξιν ταύτην ἡ Κυβέρνησις, τὴν τῆς ἐκτάκτου δηλ. δαπάνης, τῆς διὰ δανείων πληρονομένης. Νομίζω ὅτι τὸ τελευταῖον ἐδάφιον πρέπει νὰ λείψῃ.

§148ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς προτείνει, ὅπως θυσιάσωμεν τὴν οὐσίαν χάριν τῶν τύπων, ἐνῷ ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ἔχει μᾶλλον τὸ καθῆκον νὰ ἐπιδιώκῃ τὸν κατὰ νόμον περιορισμὸν τῆς κυβερνητικῆς ἐνεργείας. Ἵνα μὴ νεωτερίσωμεν κατά τι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ Λογιστικοῦ νόμου, προτιμᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς τὸ ἀπεριόριστον τῆς κυβερνητικῆς ἐνεργείας. Νομίζω ὅτι, ἂν ἠδυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὴν Κυβέρνησιν διὰ συμπληρώσεώς τινος τοῦ Λογιστικοῦ νόμου εἰδικῶς ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, πάντοτε ὅμως ἐπὶ τῶν θεμελιωδῶν βάσεων αὐτοῦ, ὀρθὸν θὰ ἦτο νὰ ἐπράττομεν τοῦτο, κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὴν πρότασιν, ὅπως ἀφεθῇ ἡ κυβερνητικὴ ἐνέργεια ἐλευθέρα ἐντὸς τοῦ κεφαλαίου· μὴ δυνάμενοι ἄρα ἀπὸ τοῦδε νὰ κατανείμωμεν τὴν δαπάνην ἐν τοῖς ἄρθροις, πρέπον εἶναι ν’ ἀφήσωμεν τὸν κανονισμὸν τῶν ἄρθρων εἰς Β. διάταγμα εὐθὺς ὡς καταστῇ εὐδιάκριτος ἡ δαπάνη ἑκάστης κατηγορίας, ἀφοῦ μάλιστα τὸ σύστημα τοῦ διὰ Β. διαταγμάτων καθορισμοῦ τῶν ἄρθρων εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ κρατοῦν κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἐν ταῖς περιστάσεσι, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτής. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Ὀλυμπίων εἰς Καρύταιναν.

§150ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθηκε πίνακα, κατατάσσοντα κατ’ εἶδος τὰς δαπάνας, αἵτινες πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῶσι διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Δὲν εἶδον τὸν πίνακα τοῦτον, δὲν δύναμαι ἑπομένως νὰ ἐκφέρω γνώμην περὶ τῶν καθέκαστα τῆς δαπάνης ταύτης· μοὶ φαίνεται ὅμως παράδοξον τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ ἡ σύμβασις αὕτη, διότι ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ βαρυτέρου καὶ ἀοριστοτέρου μέρους τῆς δαπάνης, καὶ προϋπολογίζει μὲν αὐτὴν εἰς 45,000 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον, ἀλλ’ ὡς καὶ ἄλλοτε ἐρωτηθεὶς παρ’ ἐμοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσε, δὲν εἶναι βέβαιος περὶ τούτου, διότι δὲν ἔχει μελέτας. Ἐνῷ δὲ ἡ δαπάνη αὕτη, ἡ ἀόριστος, ἡ δυναμένη νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ διπλασίου ἴσως ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὑπολογίζεται ἐκ τῶν προτέρων, καὶ ἡ ὁποία, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ– Καλαβρύτων, βεβαίως θὰ ὑπερβῇ τὸ ὑπολογισθὲν ποσὸν, προϋπολογίζεται εἰς 45,000 δρ. κατὰ χιλιόμετρον, ἡ λοιπὴ δαπάνη, ἡ ἐκ τῶν προτέρων βεβαία, ἀνέρχεται εἰς 55,000 δραχ. ὀνομαστικὰς, ἀντιστοιχούσας ἴσως μὲ 45,000 δραχ. πραγματικάς. Ἴσον ἑπομένως ποσὸν πρόκειται περίπου νὰ δαπανήσῃ ἡ συμβληθεῖσα ἑταιρία διὰ τὴν ἐπιδομὴν καὶ τὸ κινητὸν ὑλικόν. Ἂν τοιαύτη ἔσται ἡ ὑπόλοιπος δαπάνη, διατὶ τότε ἡ Κυβέρνησις, μὴ δυναμένη, ὡς λέγει, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν διὰ τῆς σιδηροδρομικῆς ἐπιχορηγήσεως κατασκευὴν τῶν γραμμῶν τούτων, ἐγκατέλειψε τὸ σύστημα, ὅπερ ἐφήρμοσε διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν; Οὐδόλως ἐπιδοκιμάζω τὸ σύστημα τοῦτο. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀναδέχεται τὸ ἥμισυ τῶν δαπανῶν, τὸ ἀβέβαιον καὶ ἐπικίνδυνον, διατὶ δὲν ἐκτελεῖ καὶ τὸ ἕτερον ἥμισυ, τὸ βέβαιον καὶ ἀσφαλές, ἐπιτυγχάνουσα ἐλάττωσιν 5,000 δρ. κατὰ χιλιόμετρον εἰς τὰ ἔξοδα τῆς ἐκμεταλλεύσεως; Μὴ ἐπιδοκιμάζων ὅμως τὸ σύστημα τῆς ὁλικῆς κατασκευῆς διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδοκιμάζω πλειότερον τὸ σύστημα τῆς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως κατασκευῆς τῆς ὑποδομῆς, τῆς τοσούτους δυναμένης νὰ παρουσιάσῃ κινδύνους καὶ ὑπερβασίας δαπανῶν. Νομίζω ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι σύστημα κατασκευῆς μήτε διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως, μήτε διὰ λογαριασμὸν τῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ σύστημα νόθον, ἐπιβάλλον μόνον κινδύνους καὶ βάρη εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀσφάλειαν διὰ τὴν ἑταιρίαν, εἶναι τὸ χείριστον τῶν συστημάτων. Ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξῃ καὶ τῶν γραμμῶν τούτων τὴν κατασκευὴν διὰ χιλιομετρικῆς ἐπιχορηγήσεως, ὅπως ἔπραξε καὶ διὰ τὰς ἄλλας ἐκχωρηθείσας γραμμὰς τῆς Πελοποννήσου. Ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι καὶ διὰ τὰς γραμμὰς ταύτας, ὅπως καὶ διὰ τὰς ἄλλας, ἤθελεν εὕρει ἑταιρίας, αἵτινες ἤθελον ἀναδεχθῆ τὴν ἐπὶ χιλιομετρικῇ ἐπιχορηγήσει, κατά τι ἐπηυξημένῃ, κατασκευὴν αὐτῶν.

§151ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύο ἑταιρίαι ἐμελέτησαν τὴν γραμμήν· ἐκ τῶν μελετῶν δὲ τούτων γινώσκομεν, ὅτι εἶναι δυσχερεστάτη ἡ ἐκτέλεσις τῆς γραμμῆς ἀπὸ Καρυταίνης καὶ Ὀλυμπίων ἐπὶ διαστήματι 17 χιλιομέτρων. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο εἶναι ἡ γραμμὴ ἐκ τῶν δυσχερεστέρων ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος, τοσοῦτον δὲ εἶναι δυσχερής, ὥστε αἱ ἑταιρίαι δὲν δέχονται τὴν παραχώρησιν τῆς γραμμῆς οὐδ’ ἐπὶ χορηγήματι πολλαπλασίῳ τοῦ τῶν ἄλλων γραμμῶν. Τούτου οὕτως ἔχοντος, ὑπελείπετο ἡμῖν ἡ ἐπιλογὴ μεταξὺ τοῦ συστήματος τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν καὶ συστήματος, καθ’ ὃ τὸ Δημόσιον ἀναλαμβάνει μόνον τὴν δαπάνην τῆς ὑποδομῆς. Τὰ δύο συστήματα διαφέρουσι κατὰ τοῦτο, ὅτι κατὰ μὲν τὸ σύστημα τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν, τὸ Δημόσιον δαπανᾷ διὰ τὴν ὅλην κατασκευὴν τῆς γραμμῆς, ἐνταῦθα δὲ διὰ μόνην τὴν ὑποδομήν. Κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἔπρεπε νὰ προτιμήσωμεν τὸ σύστημα τῆς κατασκευῆς τοῦ ὅλου δαπάνῃ τοῦ Δημοσίου· ἀφοῦ δαπάνη τοῦ Δημοσίου κατασκευάζεται ἡ ὑποδομή, ἔπρεπεν ἐπὶ περαιτέρᾳ τοῦ Δημοσίου δαπάνῃ 55,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον νὰ κατασκευασθῇ καὶ ἡ ἐπιδομή, ἵνα ἐν τῇ ἐκμεταλλεύσει ἀπολαμβάνῃ τὸ Δημόσιον τὸ ἥμισυ τῶν εἰσπράξεων τῶν ἐπὶ πλέον τῶν 4 χιλιάδων δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, ἀντὶ τῆς μετοχῆς αὐτοῦ εἰς μόνας τὰς ἐπὶ πλέον τῶν 9 χιλιάδων δραχμῶν εἰσπράξεις. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη αἱ εἰσπράξεις θ’ ἀνέρχωνται εἰς 5 χιλιάδας δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, τὸ μερίδιον τοῦ Δημοσίου θὰ ἦναι 500 δραχμαί· χάριν δὲ τῆς ἐξασφαλίσεως αὐτῶν ἔπρεπε κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ δαπανήσωμεν 55,000. Ἀλλ’ ὑποτεθείσθω, ὅτι ἀποδίδει ἡ ἐκμετάλλευσις καὶ τὰς 9,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ μερίδιον τοῦ Δημοσίου θὰ ἦναι δραχμαὶ 2½ χιλιάδες, τουτέστι μεῖον τοῦ 5%· καὶ ὅμως προσδοκία τοιούτων εἰσπράξεων στερεῖται πάσης βάσεως. Ἀλλὰ διατὶ οὕτως ἐκανονίσαμεν τὰ τῆς συμφωνίας, ἀναλαβόντες τὴν ὑποδομὴν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου καὶ ἀναθέσαντες εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν ἐπιδομήν; Διότι δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία περὶ τῆς δαπάνης τῆς ἐπιδομῆς· ἀμφιβολία ὑπάρχει ὡς πρὸς τὴν ὑποδομήν· αἱ δὲ 55,000, εἰς ἃς ὑπολογίζεται ἡ δαπάνη τῆς ἐπιδομῆς, ἀντιστοιχοῦσι πρὸς τὴν παραχώρησιν τῶν πλεονασμάτων τῶν ἄλλων γραμμῶν τῆς Πελοποννήσου ἐπὶ τῇ αὐτῇ τῶν πλεονεκτημάτων τούτων ἀναλογίᾳ πρὸς τὴν δαπάνην, ἀφοῦ ἡ ἐπιχορήγησις τῶν γραμμῶν ἐκείνων εἶναι 20,000 δραχμῶν, ὑπολογίζεται δὲ ἡ κατασκευὴ ἑκάστου χιλιομέτρου ὡς ἐπαγομένη δαπάνην 75,000 δραχμῶν. Περὶ τῆς ὑποδομῆς παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι δὲν παρουσιάζονται μελέται. Δὲν παρουσιάζομεν μελέτας πλήρεις. Αἱ μελέται, ἃς ἔχομεν, εἶναι γνωσταὶ, εἶναι αἱ γενικαὶ μελέται περὶ τοῦ ὅλου συμπλέγματος, αἵτινες ἀνεκοινώθησαν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ καιροῦ· ἐκεῖ ἀναγράφονται ὑπολογισμοί τινες· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῶσιν οἱ ὑπολογισμοὶ μὴ ἐπαρκῶς ἀκριβεῖς, ἢ ἔπρεπε νὰ παραιτηθῶμεν τῆς ἐκτελέσεως τῆς γραμμῆς, ὅπερ δὲν ἦτο πρέπον, διότι αὕτη, ἑνοῦσα τὴν Καρύταιναν καὶ τὴν Ὀλυμπίαν, φέρει εἰς συγκοινωνίαν τὸν σιδηρόδρομον Μύλων καὶ Καλαμῶν καὶ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου καὶ συμπληροῖ τὴν ἕνωσιν τοῦ συμπλέγματος, ἢ ἔπρεπε, πρὸς ἀποφυγὴν ζημίας ἐν ταῖς συμφωνίαις περὶ τῆς παραχωρήσεως, νὰ περιορίσωμεν ταύτας εἰς μόνα τὰ βέβαια, ἤτοι τὰ τῆς ἐπιδομῆς, ἔχοντες δὲ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Κράτους μηχανικοὺς ἀρίστους, νὰ ἐκτελέσωμεν δι’ αὐτῶν τὴν ὑποδομήν, ἧς τὴν δαπάνην ἐζήτουν αἱ ἑταιρίαι νὰ ὑπολογίσωσιν ἐν ταῖς συμφωνίαις ἀνωτέραν τῆς ὑπὸ τῶν μηχανικῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐνδεικνυμένης.

§152ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εὐκόλως δύναταί τις νὰ πλάττῃ ἰδέας, διὰ νὰ τὰς καταπολεμῇ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισε καλλίτερον νὰ μαντεύσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐννοῶ, καὶ μὲ παραστήσῃ εἰπόντα, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον ἡ Κυβέρνησις νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον δι’ ἰδίας δαπάνης. Ἐγὼ ἐννοῶ, ὅτι ἁπλούστερον καὶ εἰλικρινέστερον ἤθελεν εἶσθαι τὸ σύστημα τῆς κατασκευῆς τοῦ ὅλου ἔργου παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ αὕτη ἀναδέχεται τὴν κατασκευὴν τοῦ μέρους, ὅπερ παρουσιάζει πραγματικοὺς κινδύνους καὶ διὰ τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζει τί θὰ δαπανήσῃ. Τοῦτο ὅμως ἐννοῶν, δὲν ἐπεδοκίμασα τὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως κατασκευὴν, ἀλλ’ ἐσύστησα τὸ σύστημα τῆς διὰ χιλιομετρικῆς ἐπιχορηγήσεως κατασκευῆς τῶν γραμμῶν τούτων. Ἐπὶ τοῦ θέματος δὲ τούτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδὲν εἶπε, διότι οὐδὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ.

§153ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν παρουσιάσθη ἑταιρία.

§154ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν θὰ σᾶς εἴπω καὶ περὶ τούτου. Ἀπατᾶται νομίζων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι εὗρε τὴν ἑταιρίαν ἁπλῆν καὶ μὴ γνωρίζουσαν τὰ συμφέροντά της, καὶ ὅτι ἐπωφελήθη τῆς τοιαύτης ἁπλότητος τῆς ἑταιρίας, ἀναδεχθεὶς εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου τὴν κατασκευὴν τῆς ὑποδομῆς.

§155Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ζητῶ μίαν διασάφησιν. Τὸ κείμενον τοῦ 1ου ἄρθρου ἀναφέρει, ὅτι ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἀπὸ Ὀλυμπίας εἰς Καρύταιναν θέλει διέλθει παρὰ τὴν Ἡραίαν. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω ποία εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ὅρου «παρὰ τὴν Ἡραίαν»· ἐννοεῖ ὅτι θὰ διέρχηται ὅλην τὴν Ὀλυμπίαν;

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ ὁρίσαντες τὰς βάσεις τῆς γραμμῆς νοοῦσιν Ἡραίαν τὴν ἐπὶ τοῦ χάρτου τοῦ γαλλικοῦ ἐπιτελείου θέσιν, ἔνθα τὰ ἐρείπια τῆς ἀρχαίας Ἡραίας. Ἔν τινι ἀποστάσει ἐκεῖθεν κεῖται τὸ χωρίον Ἅγιος Ἰωάννης. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Ξηροκάμπης εἰς Γύθειον).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 καὶ 40′ μ. μ.