1890.05.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 37

τῆς 5 Μαΐου 1890.

(Σάββατον)

Ὥρα 5½ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὴν σελίδα 6ην δὲν ἀναγράφεται ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔκαμα χθὲς, ὅπως ἐκτὸς τῶν δύο μνημείων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ἀνεγερθῶσιν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀναδεχθῇ αὕτη καὶ τὸ ὅλον τῆς δαπάνης τοῦ ἐν Πύλῳ κατασκευασθησομένου μνημείου ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοιαύτην πρότασιν δὲν ἤκουσα χθὲς γενομένην, ἂν δὲ τὴν ἤκουον, θὰ ἀπήντων, ὅτι προσήνεγκεν ἑαυτὴν ἡ Κυβέρνησις, ἵνα καταβάλῃ τὴν ὅλην δαπάνην τοῦ μνημείου, ἀλλ’ ἡ Γαλλικὴ ἐπιτροπὴ ἐδήλωσεν, ὅτι ἠρκεῖτο εἰς τὰ χορηγηθέντα· ἐπιμονὴ δὲ πρὸς ἐκβίασιν τῆς ἀποδοχῆς τῆς προσφορᾶς ἡμῶν θὰ ἦτο ἀνάρμοστος.

§4ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ταύτην ἀκριβῶς τὴν πρότασιν ἔκαμα.

§5ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ ἀνεγερθησόμενον μνημεῖον διὰ τὴν τοποθέτησιν τῶν λειψάνων τῶν πεσόντων ἐν Ναυαρίνῳ Γάλλων, δαπάνῃ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως ἀνεγερθησόμενον, εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητον ἀπὸ τὰ μνημεῖα τὰ ἀνεγερθησόμενα δαπάναις τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἀνέγερσις ἀπεφασίσθη διὰ ψηφισμάτων τῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων καὶ τοῦ διατάγματος τοῦ πρώτου Βασιλέως τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον ὑπέμνησε χθὲς ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Αἱ Κυβερνήσεις τῆς Γαλλίας καὶ Ῥωσσίας ἐφρόντισαν περὶ τῆς μετακομιδῆς τῶν λειψάνων τῶν πεσόντων ἐν Ναυαρίνῳ Γάλλων καὶ Ῥώσσων, καὶ δαπάνῃ αὐτῶν ἠγέρθησαν πρὸς τοῦτο ἁπλᾶ μνημεῖα. Ταῦτα ὅμως δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς τὰ μνημεῖα, τὰ ὁποῖα πρὸς ἔνδειξιν ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης ἀπεφάσισαν αἱ Ἐθνικαὶ Συνελεύσεις νὰ ἀνεγερθῶσιν. Ἡ ἐν Ἄργει Ἐθνικὴ Συνέλευσις διὰ τοῦ ἀπὸ 31 Ἰουλίου 1829 ψηφίσματός της ῥητῶς ἀπεφάσισε τὴν ἀνέγερσιν μνημείου ἐν Πύλῳ καὶ Πεταλιδίῳ, πρὸς ἔνδειξιν ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης, τὸ μὲν διὰ τοὺς ἐνδόξως ἐν τῇ ναυμαχίᾳ τῆς Πύλου πεσόντας, τὸ δὲ διὰ τὴν ἔνδοξον ἐπίσης Γαλλικὴν ἐν Πελοποννήσῳ στρατιάν. Τὸ διάταγμα δὲ τῆς 25 Ἰανουαρίου 1834 στηρίζεται ἐπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ ψηφίσματος τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, καὶ ἀναγράφει σχεδὸν αὐτὰς τὰς λέξεις τοῦ ψηφίσματος. Οὕτω τὸ ἔθνος ἀμέσως ἀπεφάσισεν, ἡ δὲ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία διέταξε τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως, διότι ἐν τῷ ψηφίσματι ῥητῶς διατάσσεται ἡ Κυβέρνησις νὰ στήσῃ τὰ δύο μνημεῖα. Ὄχι μόνον δὲ, ὡς εἶπον χθὲς, ὁ δῆμος Πυλίων ἐπανειλημμένως ὑπέμνησε τὴν ἐθνικὴν ταύτην ἀπόφασιν, προθυμοποιηθεὶς καὶ ἐκ τῶν ἰδίων του πόρων νὰ συνεισφέρῃ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἀπεφάσισε νὰ χορηγήσῃ τριάκοντα χιλιάδας δραχμῶν πρὸς ἀνέγερσιν τοῦ μνημείου τούτου, καὶ ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων παρεκάλεσε καὶ τοὺς λοιποὺς δήμους τοῦ Κράτους νὰ συνεισφέρωσι καὶ οὗτοι. Δὲν ἔχω δὲ οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι καὶ οἱ λοιποὶ δῆμοι τοῦ Κράτους παρακαλούμενοι θὰ συνεισφέρωσι πρὸς ἀνέγερσιν τῶν μνημείων τούτων. Οὕτως ἔσεται πανηγυρικωτέρα ἡ ἔκφρασις τῆς ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐθνικῶν ἀποφάσεων, εἴτε δαπάναις τοῦ Κράτους, εἴτε δαπάναις τῶν δήμων.

§6ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς, διότι δὲν ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸ ἀνεγερθησόμενον σήμερον μνημεῖον, διὰ τοῦτο ἐποιησάμην τὴν πρότασιν, καὶ ἐπιθυμῶ νὰ μνημονευθῇ αὕτη ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ πρακτικὰ, τὰ σήμερον κυρούμενα, θέλει προστεθῆ ἡ πρότασίς σας αὕτη, ἀλλὰ εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως θέλει τεθῆ ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§8ΤΖΑΝΕΣ. Ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Καραπάνου ἀναφέρεται ἐν τοῖς πρακτικοῖς, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετὰ σαφὴς, ὥστε νὰ μὴ προκαλέσῃ ἀντίῤῥησιν. Εἰς τὴν Γαλλίαν θ’ ἀποδώσωμεν οἰκόπεδον· αὐτὸ πρέπει νὰ λεχθῇ. Τί θὰ κάμωμεν ἡμεῖς ὕστερον εἰς τοὺς πεσόντας ἐκεῖ καὶ συντελέσαντας ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῆς Ἑλλάδος, τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον θέλει ἐξετάσει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐγερθῇ μέγιστον κενοτάφιον ὑπὲρ ἁπάντων τῶν πεσόντων Ρώσσων, Ἄγγλων καὶ Γάλλων καὶ ἄλλων, οἱ ὁποῖοι συμμετέσχον εἰς τὸν ἱερὸν ἀγῶνα, δηλαδὴ εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν ἐβαπτίσθη εἰς τὰ αἵματα τὰ Ἑλληνικὰ καὶ τὰ αἵματα τῶν συμμάχων Δυνάμεων ἡ Ἑλληνικὴ ἐλευθερία. (Τὰ πρακτικὰ, διορθωθέντα συμφώνως ταῖς παρατηρήσεσι τοῦ κ. Καραπάνου, ἐπικυροῦνται).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐν ταῖς φυλακαῖς Κυπαρισσίας προσωποκρατούμενοι διὰ χρέη ἐξαιτοῦνται τὴν κατάργησιν τῆς προσωπικῆς κρατήσεως.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ ἄλλοτε εἶχον ὑποβάλει πρότασιν περὶ τούτου.

§11ΤΖΑΝΕΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, διότι τὸ ζήτημα εἶναι ὥριμον. Ἐν ταῖς πολιτικαῖς φυλακαῖς τοῦ Κράτους δὲν προσωποκρατοῦνται, ἀλλὰ τυραννοῦνται· εἰς τὴν μέλλουσαν δὲ Βουλὴν βεβαίως ὅστις θ’ ἀποτελῇ μέρος αὐτῆς θέλει μεριμνήσει περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν, διότι ὁ νόμος εἶναι ἀνεπαρκὴς, ὁ νόμος δὲν πρέπει νὰ ὑφίσταται· οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖνοι, πλὴν τοῦ ὅτι προσωποκρατοῦνται διὰ χρέη 10, 20, 30 δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ μὲ τὰ 50 λεπτὰ, τὰ ὁποῖα οἱ δανεισταὶ καταβάλλουν πρὸς διατροφὴν αὐτῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντηρηθῶσιν. Ἂς λάβῃ λοιπὸν πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις καὶ πρωτοβουλίαν, ὅπως ἀπαλλάξῃ τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ αὐτὸ τὸ αἶσχος ὁμολογουμένως.

§12ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρὸ ἡμερῶν εἶχον συστήσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ὑπόθεσιν τῆς συλλήψεως πέντε νέων ἐν τῇ ὑπὸ τὴν Τουρκίαν πεδιάδι Ἄρτης. Οἱ νέοι οὗτοι, ὅπως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε πληροφορηθῆ, δὲν ἦσαν λῃσταὶ, ὡς ἐχαρακτήρισεν αὐτοὺς ἡ Τουρκικὴ διοίκησις. Εἶχον τότε παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐνεργήσῃ διὰ τῆς Πρεσβείας ἐν Κων)πόλει τὰ δέοντα, ὅπως πεισθῇ περὶ τούτου ἡ Ὑψηλὴ Πύλη καὶ τοὺς παραδώσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν· εἶχε δὲ τὴν καλωσύνην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μὲ βεβαιώσῃ, ὅτι θὰ λάβῃ τὰ δέοντα μέτρα πρὸς ἐπίτευξιν τούτου· σήμερον ὅμως ἔλαβον τηλεγράφημα ἐξ Ἄρτης, ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τηλεγραφοῦσιν ἐξ Ἰωαννίνων, ὅτι πέντε νέοι Ἀρταῖοι ἀποστέλλονται Δευτέραν δι’ ἀτμοπλοίου εἰς Ταραμπολοὺζ (Τρίπολιν). Οὐδὲν ἀδικώτερον. Συγγενεῖς φοβοῦνται μὴ ἀποθάνωσι καθ’ ὁδόν. Ὑψώσατε φωνὴν αὖθις, εἰ δυνατὸν, τηλεγραφικῶς νὰ διετάσσετο ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ἀναστολὴ ἀποστολῆς.» Νομίζω ὅτι, ἐκτὸς τοῦ ἐνδιαφέροντος ὅπερ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει ὑπὲρ τῶν δυστυχῶν τούτων νέων, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει καὶ ἄμεσον προσωπικὸν συμφέρον, ὅπως ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, ὅτι εἰς μίαν τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων, ὅτε διάφορα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παρεπονέθησαν, διότι ἀπευθύνονται μορφαὶ κατὰ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ληστρικαὶ συμμορίαι ἐξέρχονται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ὅτι τοιαύτας μομφὰς ἀποτείνει καὶ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐν δεδικαιολογημένῃ ἀγανακτήσει ἀπέκρουσε πᾶσαν τοιαύτην αἰτίασιν, καὶ ἐβεβαίωσεν ἡμᾶς, ὅτι οὐδέποτε συμμορίαι ληστρικαὶ ἐσχηματίσθησαν ἐν Ἑλλάδι, ὅπως ἐξέλθωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἡ ἐνέργεια τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς περὶ ἧς πρόκειται ὑποθέσεως τῶν πέντε νέων δὲν εἶναι πλέον μομφὴ ἁπλῆ, ἀλλὰ καθαρὰ διὰ πραγμάτων κατηγορία. Ὅθεν οὐ μόνον χάριν τοῦ συμφέροντος τῶν νέων τούτων, ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ χάριν τῆς προσωπικῆς αὐτοῦ φιλοτιμίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὀφείλει νὰ ἐνεργήσῃ μετὰ πάσης δραστηριότητος, ὅπως διὰ τῆς ἐν Κων)πόλει Πρεσβείας φωτισθῇ δεόντως ἡ Ὑψ. Πύλη καὶ ἀναβληθῇ ἡ ἀποστολὴ εἰς ἐξορίαν τῶν δυστυχῶν τούτων νέων, μέχρις οὗ ἐξετασθῇ κάλλιον ἡ κατ’ αὐτῶν κατηγορία καὶ πεισθῇ ἡ Ὑψ. Πύλη, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τῆς ληστρικῆς συμμορίας, ἀλλὰ περὶ πράξεως ἄλλης, διὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ τὴν παράδοσιν αὐτῶν.

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Βουλὴ ἐνθυμεῖται, τί ἀπήντησα κατόπιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ. Ἕλληνες ἐκ τοῦ νομοῦ Ἄρτης ἔνοπλοι συνελήφθησαν ἐν ᾧ εἰσέβαλλον εἰς τὸ τουρκικὸν ἔδαφος, εἶναι δὲ βεβαιωμένον καὶ κατὰ τὴν πεποίθησιν τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν, ὅτι εἰσῆλθον οὐχὶ πρὸς σκοπὸν ἄξιον ἐπαίνου, εἰσέβαλον, κατὰ τὴν πεποίθησιν τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν, ἐπὶ σκοπῷ λαθρεμπορίας, ἦσαν δὲ ὡπλισμένοι. Τούτων πέντε, νομίζω, συνέλαβεν ἡ Τουρκικὴ ἀρχὴ, οἱ δ’ ἄλλοι κατώρθωσαν καταδιωκόμενοι νὰ διαφύγωσι, καίτοι δὲ ἐπυροβολήθησαν, οὐδὲν ἔπαθον. Τούτους συλληφθέντας ἐζητήσαμεν νὰ ἀναλάβωμεν παρὰ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐν Ἰωαννίνοις, πληροφορηθέντες ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ τὸ γεγονὸς καὶ πρὶν ἢ ἔτι φθάσωσιν εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον, τὰ Ἰωάννινα, εἰδοποιηθέντες δὲ καὶ παρὰ τοῦ ἐν Φιλιππουπόλει Ὑποπροξένου, εἰδοποιήσαμεν ἀμέσως τηλεγραφικῶς τὸν ἐν Ἰωαννίνοις ἀναπληροῦντα τὸν Γενικὸν Πρόξενον, ὑποπρόξενον γραμματέα κ. Ποτὲν, ὅστις κατέβαλε πᾶσαν τὴν προσήκουσαν προσπάθειαν πρὸς διάσωσιν τῶν εἰρημένων Ἑλλήνων. Ἡ ἔκθεσις τοῦ Ὑποπροξένου Γραμματέως, τὴν ὁποίαν εἶδεν ἰδιαιτέρως ὁ κ. Καραπάνος, δεικνύει ποῖαι εἶναι αἱ πεποιθήσεις τῆς Ὀθωμανικῆς ἀρχῆς, ἀντιθέτως πρὸς τὰς πεποιθήσεις τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν. Ἡ Ὀθωμανικὴ ἀρχὴ ἠρνεῖτο νὰ πιστεύσῃ, ὅτι πρόκειται περὶ ἀνδρῶν ἁπλῶς ἐπὶ λαθρεμπορίᾳ εἰσελθόντων ἐκεῖ, ἐπιμένει δὲ πιστεύουσα, ὅτι ἔνοπλοι, εἰσελθόντες οὕτως ἐν ὁμάδι εἰς τὸ τουρκικὸν, βεβαίως εἶχον σκοπὸν βαρύτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἀποδίδουσιν εἰς αὐτοὺς αἱ πεποιθήσεις τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὑπῆρξεν ἀδύνατον νὰ λυθῇ ἡ διαφορὰ ἐν Ἰωαννίνοις μεταξὺ τῆς Διοικήσεως καὶ τοῦ Γενικοῦ Προξενείου τῆς Ἑλλάδος, παρεπέμφθη ἡ λύσις αὐτῆς εἰς Κωνσταντινούπολιν, ὅπου ἐδόθησαν μὲν ἐντεῦθεν ὁδηγίαι, ἐτηλεγράφησε δὲ αὐθωρεὶ καὶ ὁ ἐν Ἰωαννίνοις ἀναπληρῶν τὸν Γενικὸν Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος, ὅπως γένηται ἡ διαπραγμάτευσις ταχέως καὶ ἀσφαλῶς. Μετὰ τὴν ἐπερώτησιν καὶ τὴν παράδοσιν τῶν ἐγγράφων εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον πρὸς μελέτην, εἶδον τὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρέσβυν τῆς Ἑλλάδος, ἐνταῦθα παρεπιδημοῦντα, καὶ ἐπέστησα ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως· ἀναχωρῶν δ’ οὗτος σήμερον ἢ αὔριον εἰς Κωνσταντινούπολιν, θέλει ἐνεργήσει δραστηρίως πρὸς ἐπίτευξιν εὐνοϊκῆς λύσεως. Ἐπειδὴ ὅμως βλέπω, ὅτι ὑπάρχει εἴδησις, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν ἔχομεν, ὅτι ἐπίκειται ἐξορία αὐτῶν εἰς Ἀφρικὴν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν δικαιολογεῖται ἄνευ δίκης, τὸ ὁποῖον ὅμως δυστυχῶς συνειθίζεται ἐν Τουρκίᾳ, θέλω σπεύσει νὰ τηλεγραφήσω ἀμέσως εἰς Κωνσταντινούπολιν, ὅπως προλάβωμεν.

§14ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συνιστῶ εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐνεργήσῃ ἀμέσως, ἵνα προληφθῇ ἡ ἀποστολή των, διότι μετ’ αὐτὴν, οἱονδήποτε καὶ ἂν ᾖ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν τῆς Ἑλληνικῆς Πρεσβείας, δὲν θὰ σώσῃ τοὺς δυστυχεῖς νέους ἐκ τῶν δεινῶν τῆς ἐξορίας καὶ πιθανοῦ ἴσως θανάτου.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρέλειψα νὰ εἴπω, ὅτι εἶδον ἐνταῦθα τὸν διερχόμενον ἐντεῦθεν Ὑποπρόξενον Γραμματέα τοῦ ἐν Ἰωαννίνοις Γενικοῦ Προξενείου, ἐλθόντα ἐπ’ ἀδείᾳ μετὰ τὴν μετάβασιν ἐκεῖ τοῦ Γεν. Προξένου, ὅστις μοὶ ἐβεβαίωσε τὸ ἀκράδαντον τῆς πεποιθήσεως τῆς Ὀθωμανικῆς ἀρχῆς, ὅτι πρόκειται περὶ τοιούτων ἀνθρώπων, ἀλλὰ μοὶ ἐξέθηκε καὶ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ πεποίθησιν, ὅτι πλανῶνται αἱ Ὀθωμανικαὶ ἀρχαί.

§16ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰσάγων τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἐφετεινοῦ ἔτους ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, μεταξὺ τῶν πολλῶν ἄλλων παρατύπων καὶ παρανόμων νεωτερισμῶν, ἀνέγραψε καὶ κονδύλιον ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν ὡς ἔσοδον τοῦ Κράτους, προερχόμενον ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Ἡ ἀναγραφὴ τοῦ κονδυλίου τούτου, ἡ αὐθαίρετος, ἐν τοῖς ἐσόδοις τοῦ Κράτους γεννᾷ ἐν ἡμῖν δικαίαν καὶ εὔλογον ἀνησυχίαν περὶ τῆς τύχης τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἀφ’ οὗ ἐξαρτᾶται τὸ μέγα ζήτημα τῆς συγκοινωνίας τῆς Ἑλλάδος, τὸ ὁποῖον τοσοῦτον καθυστερεῖ εἰς τὰ πλεῖστα τοῦ Βασιλείου διαμερίσματα, καθ’ ἃ ἔλαβον τὴν τιμὴν καὶ ἄλλοτε ν’ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλὴν κατά τινα τῶν συνεδριάσεων τῆς προπαρελθούσης Συνόδου. Ὡς γινώσκει ἡ Βουλὴ, τὰ τῆς ὁδοποιΐας διέπονται ἀπὸ τοὺς νόμους τοὺς ψηφισθέντας μέχρι τοῦ 1882, πρωθυπουργοῦντος αὐτοῦ τούτου τοῦ καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Κατ’ αὐτοὺς ἡ Κυβέρνησις τότε προέθετο ν’ αὐξήσῃ διὰ δανείου τοὺς πόρους τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἵνα ἐπιτευχθῇ ταχύτερον ὁ σκοπὸς τῆς κατασκευῆς τοῦ συμπλέγματος τῶν 72 ἁμαξιτῶν ὁδῶν καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν καὶ ἐψηφίσθη, καθ’ ὅσον ἐνθυμεῖσθε, ὁ νόμος ἐκεῖνος τοῦ 1882, καὶ ἐγένετο καὶ ἡ σύμβασις τοῦ δανείου, ἐξεδόθη δὲ τὸ διάταγμα τῆς 3ης Αὐγούστου 1883 πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου ἐκείνου, καθ’ ὃ διάταγμα ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖαι ὁδοὶ καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν 72 ἢ 76, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη. Τῶν διὰ τοῦ διατάγματος τούτου χαρακτηρισθεισῶν ὡς κατεπειγουσῶν νὰ κατασκευασθῶσι τὸ ταχύτερον ἐθνικῶν ὁδῶν ἐκ τῶν 72 ἐπεχειρήθη ἡ κατασκευὴ ἐν τοῖς μετέπειτα χρόνοις, ἤτοι κατὰ τὸ 1883, 1884, 1885, καὶ μέχρι σήμερον ἐξακολουθεῖ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἢ τῆς συμβάσεως, καθ’ ὃ ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀντιλεγούσης εὐλόγως τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν εἶναι ἀντικείμενον βαρύνον πρὸ πάντων τὴν Ἐπικράτειαν, ὅτι οἱ εὐτελεῖς καὶ γλίσχροι πόροι τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας (οἱ ὁποῖοι τότε ἀνήρχοντο εἰς 4 περίπου ἑκατομμύρια, κατὰ τὸ 1879–1880 ὁμοῦ μετὰ τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας συνεποσοῦντο τὰ ἔσοδα τῆς ὁδοποιΐας εἰς 4½ ἑκατομμύρια,) οἱ γλίσχροι, ἔλεγε τότε, πόροι τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εἶναι ἀνεπαρκεῖς, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ κατασκευὴ συμπλέγματος ἁμαξιτῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι ἔμελλον νὰ ὑπηρετήσωσι τὰ κοινωνικὰ συμφέροντα ὁλοκλήρου τοῦ Κράτους· διὰ πολλῶν δ’ ἐπιχειρημάτων τότε κατεδείκνυεν, ὅτι τὸ Κράτος ἦτο τῶν ὧν οὐκ ἄνευ νὰ σπεύσῃ τάχιστα εἰς ἐπικουρίαν καὶ πλήρωσιν τῆς κοινωνικῆς ταύτης ἀνάγκης, ἡ ὁποία, ἐὰν ἔμελλε νὰ πληρωθῇ ἐκ τῶν γλίσχρων πόρων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἤθελε μείνει ὁμολογουμένως ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἀνεκπλήρωτος. Ἀνεκήρυττε δὲ, ὅτι τὸ Κράτος πρὸ πάντων ἔπρεπε νὰ βαρύνῃ ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν· ἐπὶ τῇ ἀρχῇ δὲ ταύτῃ ὑπεστήριξε τὸ νομοσχέδιον, καθ’ ὃ ἐπετράπη ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου καὶ ἡ αὔξησις τοῦ δασμολογίου, προστεθέντος ἑνὸς δεκατημορίου ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας τῶν 20,000,000 παλαιῶν δραχμῶν, ἤτοι 17½ ἑκατομμυρίων νέων. Οἱ τόκοι δὲ καὶ τὸ χρεωλύσιον τοῦ δανείου τούτου συνεποσοῦντο τότε, κατὰ τὸν συνομολογηθέντα τόκον προτοῦ γείνῃ ἡ τροπὴ, εἰς 1,350,000. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τότε ἰσχυρίζετο, ὅτι ἡ κατασκευὴ τοῦ συμπλέγματος τούτου τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, καίτοι εἶχεν ἀποφασισθῆ καὶ ἐγένετο καὶ ἔναρξις κατασκευῆς σιδηροδρόμων, ἦτο τῶν ὧν οὐκ ἄνευ τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν τούτων τῶν σιδηροδρόμων. Καὶ λίαν εὐλόγως· διότι οἱ σιδηρόδρομοι, ὅπως πάντες γιγνώσκομεν καὶ ὅπως καὶ τότε εὐλόγως ἰσχυρίζετο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι αἱ μεγάλαι ἀρτηρίαι, δι’ ὧν κινεῖται ὁ πλοῦτος τῆς παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως, ἤτοι τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς. Οἱ σιδηρόδρομοι εἶναι οἱ ὀχετοὶ τοῦ κοινωνικοῦ πλούτου, τῶν προϊόντων, τῆς βιομηχανίας, τοῦ ἐμπορίου, τῆς γεωργίας καὶ καθεξῆς. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι μικρότεραι ἀρτηρίαι συγκοινωνίας, ἤτοι γραμμαὶ ἁμαξιτῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι νὰ ἑνώσωσι τὰ κέντρα τῆς παραγωγῆς πρὸς τὰς ἀρτηρίας ἐκείνας, ἡ κίνησις τοῦ πλούτου ἐκείνου καθίσταται ὅλως ἀδύνατος. Ὀρθότατα λοιπὸν ἰσχυρίζετο τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι συντετελεσμένον τὸ σύμπλεγμα τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, ὅταν θὰ ἔχωσι κατασκευασθῆ οἱ σιδηρόδρομοι· διότι ἔμελλον νὰ χρησιμεύσωσιν αἱ ὁδοὶ αὗται πρὸς συντήρησιν αὐτῶν τούτων τῶν σιδηροδρόμων. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω 5 γραμμὰς ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰς ὁποίας ἔχω σημειώσει ἐνταῦθα. Ἰδοὺ τί ἔλεγε κατὰ τὸ 1882 ἀγορεύων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς (ἀναγινώσκει): «ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ἆρά γε ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ κατασκευάσωμεν καὶ ἁμαξιτὰς ὁδοὺς, ἀφοῦ θὰ πραγματοποιηθῶσιν ἁμαξιταὶ ὁδοὶ, ὁποίας ἀνέφερον, συμπεφωνημέναι; Ἐγὼ λέγω, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι καθιστῶσιν ἔτι μᾶλλον ἀναγκαίας τὰς ἁμαξιτὰς ὁδοὺς.... Διότι, ἵνα χρησιμοποιηθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι, πρέπει δι’ ἁμαξιτῶν ὁδῶν νὰ συγκοινωνήσωμεν πρὸς αὐτοὺς τὰ σημεῖα πάντα, δι’ ὧν ὁ σιδηρόδρομος δὲν δύναται νὰ διέλθῃ.» Ὡς ἠκούσατε, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τότε εἶχε τὴν γνώμην, ὅτι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ κατασκευὴ τοῦ συμπλέγματος τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, ὅτι ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ ἔπρεπε νὰ γείνῃ διὰ δανείου, διότι οἱ πόροι τῆς ὁδοποιΐας δὲν ἐπήρκουν εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου, ὁ τόκος καὶ τὸ χρεωλύσιον ἔπρεπε νὰ βαρύνῃ ὄχι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἀλλὰ τὸ Κράτος· διὰ τοῦτο εἰσηγήσατο εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νόμον, καθ’ ὃν ἐπεβλήθη ἓν δεκατημόριον ἐπὶ τοῦ δασμοῦ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, καὶ ἀνεγράφετο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἡ πληρωμὴ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου τούτου, βαρύνουσα τὸ Κράτος· τοσοῦτον ἐνόμιζεν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίαν τὴν συντήρησιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ ὑπάρχῃ πάντοτε ἓν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν κατασκευὴν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ κατασκευασθῶσι διὰ τοῦ δανείου τῶν 20 ἑκατομμυρίων. Τοιαύτας τότε εἶχε γνώμας ὁ Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ τίνας ἄρα προδίδεται σήμερον ἔχων γνώμας περὶ τοῦ μεγάλου τούτου ἐθνικοῦ ζητήματος ἐκ τῆς ἀναγραφῆς τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, περὶ οὗ σᾶς ἀνέφερα πρὸ μικροῦ, ἐν τοῖς ἐσόδοις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρουσιάζεται φρονῶν σήμερον ὅλως τἀναντία. Τουτέστι διὰ τῆς πράξεως ταύτης, δι’ ἧς ἀφαιρεῖται καὶ τὸ τελευταῖον λείψανον ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, σκοπεῖ τὴν παντελῆ τοῦ ταμείου καταστροφὴν, τὴν παντελῆ αὐτοῦ ἀπόσβεσιν. Καὶ ὅτι οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, μαρτυρεῖ αὐτὴ ἡ ἰδέα του, συμπληρουμένη ἐν τῷ εἰσαχθέντι νομοσχεδίῳ καὶ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγραφέντι, τῷ ἐπιγραφομένῳ «περὶ διαθέσεως τῶν χρημάτων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας». Τίς ἡ διάθεσις τῶν χρημάτων τοῦ ταμείου τούτου; Εἰσάγονται εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἁπλούστατα καὶ λίαν συνοπτικῶς. Μένει δὲ ἄγνωστον, πόθεν πλέον θὰ κατασκευασθῶσιν ἁμαξιταὶ ὁδοί! Διὰ τῶν τριῶν λοιπὸν ἐκείνων ἀρθριδίων τοῦ ἐν τεμαχίῳ μικροῦ χάρτου γεγραμμένου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψει, τί προτείνει νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή; Προτείνει νὰ ψηφίσῃ τὰ ἑξῆς: Τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας (παραλείπει τὰ ἔσοδα τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ δημοτικῆς), ἀναβαίνουσιν εἰς 4 ἑκατομμύρια, ἐκ τούτων τὰ 2 ἑκατομμύρια παραγγέλλει τὸ νομοσχέδιον νὰ δαπανῶνται εἰς συντήρησιν καὶ ἀνακαίνισιν ἐπαρχιακῶν καὶ ἐθνικῶν ὁδῶν. Τὸ ἓν ἑκατομμύριον νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἀπότισιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου τῶν 20 ἑκατομμυρίων ἐκείνου δηλαδὴ τοῦ δανείου, τοῦ ὁποίου ὁ τόκος καὶ τὸ χρεωλύσιον ἰσχυρίζετο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κατὰ τὸ 1882 ἀγορεύων, ὅτι ἔπρεπε νὰ βαρύνῃ ὄχι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἀλλὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ ὁποίου ἐψηφίσθη τὸ ἓν δεκατημόριον φόρου ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν. Ὑπολείπεται οὕτω ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἓν ἑκατομμύριον. Αὐτὸ τὸ ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον τότε ἐφρόνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἔπρεπε νὰ μένῃ ἄθικτον, ἵνα χρησιμεύσῃ εἰς κατασκευὴν ὁδῶν μήπω κατασκευασθεισῶν, ἀναγκαιοτάτων ὅμως, τοῦτο τὸ ἑκατομμύριον ἤδη τὸ ἀναγράφει ὡς ἔσοδον τοῦ Κράτους, ἵνα χρησιμεύσῃ πρὸς συνομολόγησιν δανείου ὄχι πλέον πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν ἁμαξιτῶν, ἀλλὰ καὶ ὁδῶν σιδηροδρομικῶν. Ὅπως παρατηρεῖτε καὶ ὅπως ἐξήγησα ὑμῖν, κύριοι Βουλευταὶ, πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ἐντελῶς ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας· πρόκειται νὰ ματαιωθῇ ἐντελῶς ἡ ὕπαρξις αὐτοῦ, καὶ πρόκειται ἀντὶ τούτου νὰ συναφθῇ ἓν δάνειον, τὸ ὁποῖον νὰ ὑπηρετηθῇ ἐκ τοῦ περισσεύματος τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου τῶν πόρων τῆς ὁδοποιΐας, ἀπὸ τοῦ ὁποίου νὰ κατασκευασθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι· ὥστε ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου τούτου προδήλως πλέον δὲν ἔχομεν. Ἐξεπλάγην λοιπὸν, ὅταν παρετήρησα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὴν ἀναγραφὴν, ὡς καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου. Τίνες ἆρά γε σκέψεις ὡδήγησαν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἰς τοῦτο; Ἠπόρουν κατ’ ἐμαυτόν· συνετελέσθησαν ἆρά γε αἱ 72 ὁδοὶ, αἱ ὁποῖαι ἐθεωρήθησαν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1882 ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖαι διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν καὶ ἐκανονίσθησαν διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 3ης Αὐγούστου 1883; ἐπετεύχθη ὁ σκοπὸς, διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο τὸ δάνειον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ καὶ κατὰ τὰ τότε μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπέφερε τὴν καταστροφὴν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας; Ἐπετεύχθη ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν ἐγένετο τὸ δάνειον; Τίς ἦτο ὁ σκοπὸς τοῦ δανείου; ἡ ταχυτέρα κατασκευὴ τῶν 72 ὁδῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν, φέρων πίνακα ἀκριβῆ, συντεταγμένον παρὰ τοῦ ἁρμοδίου γραφείου, ἵνα πληροφορηθῇ ἡ Βουλὴ καὶ ἐγὼ, ὡς μέλος αὐτῆς, περὶ τούτου τοῦ μεγάλου ἐθνικοῦ ζητήματος, τοῦ σοβαρωτάτου, ἐκ τοῦ ὁποίου μέλλουσι νὰ ἐξυπηρετηθῶσι τιμαλφέστατα κοινωνικὰ συμφέροντα. Ἂν δηλαδὴ τὸ σύμπλεγμα τῶν 72 ὁδῶν ἐπερατώθη ἢ μένῃ ἀπεραίωτον καὶ κατὰ πόσον μένει ἀπεραίωτον. Καὶ τί τάχα θὰ ἐπληροφορούμεθα ἐκ τῶν πινάκων τούτων; Θὰ ἐμανθάνομεν πόσα ἐκ τῶν ἐσόδων τῆς ὁδοποιΐας τῶν κανονικῶν, τῶν ἐνιαυσίων, ἐδαπανήθησαν εἰς κατασκευὴν ὁδῶν, καὶ πόσαι ὁδοὶ ἐπερατώθησαν. Μετὰ τοῦτο θὰ ἐλαμβάνομεν τὴν πληροφορίαν, πόσαι ἐκ τῶν ἑβδομήκοντα δύο ὁδῶν μένουσιν ἀπεραίωτοι, καὶ πόσα χρήματα καθ’ ὑπολογισμόν, κατὰ προσέγγισιν, θέλουσι χρειασθῆ, ἵνα κατασκευασθῶσιν αἱ ὁδοὶ αὗται. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ἐζήτησα νὰ προσαγάγητε πίνακας, ἐξ ὧν ἤθελε πληροφορηθῆ ἡ Βουλή, ἐὰν ἦναι ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῶσι καὶ ἄλλαι ὁδοὶ ἐκτὸς τῶν 72, αἵτινες παρ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐκρίθησαν ὡς ἀπαραιτήτως κατασκευαστέαι. Παρῆλθον ἤδη τρεῖς μῆνες, ἀφ’ ὅτου παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ τοὺς πίνακας, δεκάκις ὑπέμνησα αὐτῷ τὴν παράκλησίν μου, δὶς ἢ τρὶς ὑπέβαλον ἔγγραφον τὴν ἐπερώτησίν μου, ἀλλ’ ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εὐηρεστήθη νὰ ὑποβάλῃ τοὺς πίνακας τούτους· διότι, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑποβάλλει τοὺς πίνακας τούτους, ἵνα διασκεφθῇ ἡ Βουλὴ πόσαι ὁδοὶ μένουσιν ἀπεραίωτοι ἐκ τῶν ἀπαραιτήτως κατασκευαστέων, βεβαίως δὲν δύναται οὔτε πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Τί ἐπαγγέλεται τὸ σύμπλεγμα τῶν σιδηροδρόμων τῆς δυτικομεσημβρινῆς Πελοποννήσου; νὰ ἑνώσῃ τὴν λεκάνην τοῦ Ἀλφειοῦ μὲ τὴν λεκάνην τοῦ Εὐρώτα. Ἀλλ’ ὅταν τὰ ἄλλα μέρη τῆς Πελοποννήσου δὲν ἔχωσιν οὐδεμίαν ὁδὸν, εἰς τὰ ὀρεινὰ μέρη τῆς Πελοποννήσου δὲν πρέπει νὰ κατασκευασθῶσιν ὁδοὶ, ἵνα συγκοινωνῶσι ταῦτα; Ἐὰν λοιπὸν τὸ γλίσχρον αὐτὸ ποσὸν, τὸ ἐγκαταλειφθὲν ἀπὸ τῆς διαρπαγῆς τῆς γενομένης τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, καὶ αὐτὸ τὸ ἀφήσωμεν νὰ δαπανηθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν σιδηροδρόμων, τίς ἐλπὶς μᾶς μένει περὶ συγκοινωνίας τοῦ λοιποῦ βασιλείου; Ἐρωτῶ ἀμφοτέρας τὰς πτέρυγας,—διότι τὸ ζήτημα δὲν εἶναι πολιτικὸν, εἶναι ζήτημα ἐθνικὸν,—πόθεν θὰ κατασκευάσωμεν νέας ὁδούς; Θὰ ἐπιβάλωμεν νέους φόρους; τοῦτο εἶναι ἀδύνατον. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν δυνηθῶμεν διὰ νέων φόρων νὰ πλουτίσωμεν τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, πῶς θὰ συνάψωμεν νέον δάνειον ὑπὲρ αὐτοῦ; Καὶ δὲν εἶναι μόνα τὰ διαμερίσματα τῆς Πελοποννήσου, τὰ χρήζοντα ἔτι πολλῶν ὁδῶν, ἀλλὰ καὶ ἡ Ἑπτάνησος καὶ ἡ Θεσσαλία ἔχει ἀνάγκην ὁδῶν, καὶ πολλῶν μάλιστα, διότι, ὡς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ὑμῖν, αἱ σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ εἶναι αἱ μεγάλαι ἀρτηρίας. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον σπουδαιότατοι εἶναι καὶ ἐκεῖνοι οἱ μικροὶ ῥύακες, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ κινῆται ὁ πλοῦτος ὁ ἐθνικὸς καὶ νὰ συγκεντρῶται· ἐκτὸς τούτου, εἰς τὰς μικρὰς ταύτας γραμμὰς ἡ κατασκευὴ σιδηροδρόμων δὲν μοὶ φαίνεται ἀρκοῦσα εἰς πλήρωσιν τῶν κοινωνικῶν ἀναγκῶν, διότι ὁ σιδηρόδρομος εἶναι κἄτι τι δουλικὸν, ἐπιβάλλει εἰς τὸν πολίτην, ὅπως εἰς ὡρισμένας ὥρας καὶ εἰς ὡρισμένα σημεῖα προσαγάγῃ τὰ προϊόντα του καὶ διὰ μιᾶς μόνης διευθύνσεως κινηθῇ. Ἀλλ’ οἱ χωρικοί, οἱ πλαγίως τῶν σιδηροδρόμων οἰκοῦντες, πῶς θὰ συγκοινωνήσωσι; Παρατηρήσατε τίνα ὑπηρεσίαν προσφέρει ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν–Πατρῶν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐδαπανήσαμεν τοσαῦτα ἑκατομμύρια· ποῖα προϊόντα μεταφέρει ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας καὶ ἀπὸ Ἄργους εἰς Ἀθήνας; ἐλάχιστά τινα καὶ λόγου ἀνάξια. Παρέχει ἁπλῶς μίαν εὐκολίαν διὰ τοὺς ἐπιβάτας, οἱ ὁποῖοι συγκοινωνοῦσι ταχύτερον· οὐδεὶς ἀντιλέγει. Βεβαίως πρέπει νὰ κατασκευασθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι, ἀλλὰ βεβαίως, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξέθηκε, τὸ κυριώτερον μέσον διὰ τὴν ἐπιτυχίαν τῆς λειτουργίας τῶν σιδηροδρόμων εἶναι αἱ ἁμαξιτοὶ ὁδοὶ, διασταυρούμεναι πανταχοῦ τῆς ἡμετέρας χώρας καὶ πανταχοῦ τὴν ζωὴν μεταδίδουσαι. Ἐνῷ ἀνέμενον λοιπὸν τὴν λύσιν τῶν ἀποριῶν μου τούτων ἐκ τῆς προσαγωγῆς τῶν ζητηθέντων πινάκων, ἐν τῷ μεταξὺ ἐξεδόθη ἓν φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, εἰς τὸ ὁποῖον παρατηρῶ μετ’ ἐκπλήξεως, ὅτι ζητοῦνται πιστώσεις τινὲς, οὐχ ἧττον σκανδαλίζουσαι. Ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 1 φύλλῳ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως ζητεῖται πίστωσις διὰ τὴν τριμηνίαν τοῦ Ἰανουαρίου, Φεβρουαρίου καὶ Μαρτίου τοῦ 1890. Εὑρισκόμεθα δὲ περὶ τῆς πιστώσεως ταύτης ἐντελῶς εἰς τὸ σκότος· καὶ γνωρίζετε διατί; διότι ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ νὰ ψηφίζωνται οἱ νόμοι πρὸς πλήρωσιν τοῦ στιγμιαίου σκοποῦ, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπεζητήθησαν, οὐδόλως ἐφεξῆς μεριμνῶσα περὶ ἐκτελέσεως αὐτῶν. Ἐψηφίσθη κατὰ τὴν ἀποφράδα ἐποχὴν τῆς ἀποχωρήσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ 1887 εἷς νόμος, ὁ ὁποῖος ἐκανόνισε τὰ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, καὶ ὁ ὁποῖος ἔδωκε καὶ τὴν ἄδειαν νὰ συνάπτῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς βάρος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐπὶ τόκῳ ὡρισμένῳ δάνεια διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ· τοῦ ἄρθρου ἐκείνου τοῦ νόμου ἐπωφελήθη ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἰσήγαγε νέον νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετράπη νὰ συνάπτωνται δάνεια καὶ διὰ τοὺς σιδηροδρόμους· ἀλλὰ τὸ 2ον ἄρθρον τοῦ νόμου ἐκείνου ῥητῶς διατάσσει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας συντάσσεται κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον καὶ ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ πληροφορῆται ἡ Βουλή, τίνες ὁδοὶ κατεσκευάσθησαν, τίνες μένουσι νὰ κατασκευασθῶσι, πόσα ἐδαπανήθησαν καὶ πόσα θὰ δαπανηθῶσι. Πῶς νομίζετε δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ὅτι δύναται νὰ θεωρήσῃ ἑαυτὴν ἀπηλλαγμένην τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ νὰ τυπώσῃ τὸν Σεπτέμβριον καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας; ὑποβάλλουσα ἡμῖν τὸν προϋπολογισμὸν, τὸν περιεχόμενον εἰς τὸ μικρὸν τοῦτο ἐν μιᾷ σελίδι τετραγωνίδιον, κατὰ κεφάλαιον δηλονότι· τόσα ἐδαπανήθησαν δι’ ἀνακαίνισιν ὁδῶν, τόσα διὰ συντήρησιν αὐτῶν, τόσα διὰ δάνεια καὶ καθ’ ἑξῆς, ἄνευ τῆς ἐλαχίστης λεπτομερείας καὶ ἐξακριβώσεως τῶν δαπανῶν. Ὅταν ἀνέγνωσα λοιπὸν τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ζητουμένην πίστωσιν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας, διὰ τὴν ὁποίαν ὡρίσθη ἐνιαυσία ποσότης τριῶν ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ εἶδον ὅτι ἀναγράφει διὰ τὴν τριμηνίαν 1,500,000 δραχ., ἐξεπλάγην, καὶ ἠρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν, τίνος δανείου ἡ ὑπηρεσία ἀπαιτεῖ τὴν ἀναγραφὴν τῆς πιστώσεως ταύτης τῶν 1,500,000 διὰ τὴν τριμηνίαν; Ἐπίσης ἠρώτησα, τίνες αἱ ὁδοὶ, τῶν ὁποίων ἡ κατασκευὴ ἀπαιτεῖ τὴν δαπάνην ταύτην; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀντὶ νὰ προσαγάγῃ τοὺς πίνακας, τοὺς ζητηθέντας διὰ τῆς πρώτης ἐπερωτήσεώς μου, τοὺς ζητηθέντας πρὸ τριῶν μηνῶν, ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ τὴν ὁποίαν ἔχετε ἐνώπιόν σας ἀπάντησιν ὑπ’ ἀριθ. 35. Ἀλλ’ ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης, γεννᾷ πλείστας καὶ σκανδαλώδεις ἀπορίας· διότι, τί νομίζετε ὅτι ἀναγράφει ὡς δικαιολογίαν τῆς αἰτουμένης πιστώσεως τῶν 1,500,000; Τὰ πάντα στηρίζει ἐπὶ ἑνὸς ὑποτιθεμένου. (Ἀναγινώσκει).... Ἀλλὰ διατὶ νὰ πληρωθῇ εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ἓν ἑκατομμύριον καὶ δυνάμει τίνος νόμου; ἄνευ νόμου δύνασθε νὰ λάβητε τὸ ἓν ἑκατομμύριον τῆς ὁδοποιΐας; Ὅλα ταῦτα εἶναι ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς φωτίσῃ. Ἑπομένως, διὰ νὰ μὴ ἦμαι μακρὸς καὶ διὰ νὰ μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ πλέον, συνοψίζων λέγω ταῦτα. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δηλώσῃ πρὸς ἡμᾶς ἡ Κυβέρνησις, τί σκέπτεται πρὸς κατασκευὴν τοῦ συμπλέγματος τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, τῶν ὡρισμένων διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 23ης Αὐγούστου 1883, καὶ νὰ φέρῃ πίνακα εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν ὁδῶν τῶν ἐντελῶς ἀκατασκευάστων ἢ ἡμιτελῶν, καὶ ὑπολογισμὸν κατὰ προσέγγισιν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα θέλουσι χρειασθῆ εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν αὐτῶν· δεύτερον, νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν ἔχῃ σκοπὸν νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν κατασκευὴν καὶ ἄλλων ὁδῶν, ἐκτὸς τῶν ἑβδομήκοντα δύο· νὰ δηλώσῃ προσέτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐὰν τὰ ἔξοδα συντηρήσεως καὶ ἀνακαινίσεως τῶν ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν, τὰ ὁποῖα βαρύνουσι τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν, μετὰ ἓν ἔτος ἢ δύο ἀπαιτήσωσι δαπάνην πλείονα τῶν 2,000,000, τὰ ὁποῖα ἐχρειάσθησαν ἐφέτος, ἢ αὐξηθῶσιν εἰς 3,000,000, πῶς θὰ συντηρηθῶσιν αἱ ὁδοὶ αἱ κατασκευασθεῖσαι, ἀφοῦ τὸ ὑπολειπόμενον ἓν ἑκατομμύριον παρέχομεν ὡς ἔσοδον εἰς τὸ Δημόσιον; Δὲν φοβεῖται λοιπὸν, ὅτι οὐ μόνον δὲν θὰ γείνῃ οὐδεμία πλέον ἁμαξιτὴ ὁδὸς ἐν τῷ Κράτει, ἀλλὰ καὶ αἱ ὑπάρχουσαι θὰ καταστραφῶσι, διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἀναγκαίας δαπάνης πρὸς συντήρησιν αὐτῶν; Διότι πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἐκ τῶν δύο τούτων ἑκατομμυρίων τὸ ἥμισυ σχεδὸν ἀνήκει εἰς μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ ἐλαττωθῶσιν. Ἐνθυμήθητε, ὅτι τὸ ὅλον τῶν κατὰ τὸ 1890 δαπανηθησομένων εἰς μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ ἀναβαίνει εἰς τὸ στρογγύλον ποσὸν τῶν δραχμῶν 980,000. Ὑπολείπεται λοιπὸν ἓν μόνον ἑκατομμύριον διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, καὶ ἂν αὕτη ἀπαιτήσῃ μετὰ ἓν ἔτος πλείονα δαπάνην, δὲν ἔχομεν οὔτε λεπτόν· πλήρης ἀπελπισμὸς, ἐὰν τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλὴν, ψηφισθῇ.

§17Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν θὰ ψηφισθῇ.

§18ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Βεβαίως δὲν θὰ ψηφισθῇ· ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται νὰ συζητηθῇ, πρέπει νὰ προσαχθῶσιν οἱ πίνακες, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ὁ ἔλεγχος. Καὶ ἐξωδίκως συνήγαγον ἔκ τινος πίνακος δημοσιευθέντος, περὶ τῆς ἀκριβείας τοῦ ὁποίου βεβαίως δὲν ἐγγυῶμαι, τί νομίζετε; ὅτι κατὰ τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσα, ἐκ τῶν 76 ὁδῶν, τῶν χαρακτηρισθεισῶν ὡς κατεπειγουσῶν, ἐπὶ τῶν 26 δὲν ἐγένετο οὐδεμία ἐργασία, ἐπὶ τῶν 18 ὁδῶν ἐγένετο ἐν μέρει ἐργασία, ἐπὶ 4 διελύθη ἡ ἐργολαβία, ὀκτὼ δὲ μόνον ὁδοὶ ἐξετελέσθησαν, 20 δὲ ἐκτελοῦνται νῦν ἐν μέρει. Ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη νὰ πληροφορηθῇ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Ἔθνος, πόσα χρήματα χρειάζονται διὰ νὰ συμπληρωθῇ τὸ ἔργον. Διότι, Κύριοι, πρέπει νὰ ἤμεθα δύσπιστοι πρὸς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἰσάγει εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις. Ὅταν ἐζητήθη ἡ ἄδεια νὰ συνομολογηθῇ τὸ δάνειον τῶν 20,000,000, ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ σοβαρωτάτη συζήτησις, καὶ κατεδείχθη εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου τούτου καὶ περιττὴ ἦτο καὶ ὀλεθρία. Κατεδείχθη τότε, ὅτι ἦτο περιττὴ, διότι κατὰ τὸ 1885 ὑπῆρχε περίσσευμα δεκαπέντε ἑκατομμυρίων δραχμῶν ἐξ ἑνὸς δανείου 100 ἑκατομυρίων, καὶ περίσσευμα ἑτέρων δέκα ἑκατομμυρίων περίπου ἐξ ἑνὸς ἄλλου δανείου. Κατεδηλώθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ἐὰν τὸ δεκατημόριον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἔμελλε νὰ εἰσπραχθῶσιν οὐχὶ ὀλιγώτερα τῶν δύο ἑκατομμυρίων, ἐὰν αὐτὰ καὶ μόνον τὰ δύο ἑκατομμύρια ἐδίδοντο εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ προσετίθεντο εἰς τοὺς τακτικοὺς πόρους αὐτοῦ, θὰ εἴχομεν μέχρι σήμερον ἐκ τοῦ πόρου ἐκείνου 16,000,000 καὶ τακτικὰ ἔσοδα τῆς ὁδοποιΐας ἄλλα 28,000,000· ὥστε θὰ εἴχομεν τὸ ὅλον 44 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ δαπανηθῶσιν εἰς κατασκευὴν ὁδῶν ἄνευ ῥαγδαίας ἐνεργείας, ἄνευ ἀπρονοήτου καὶ κατὰ σπατάλην παραχωρήσεως τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν καὶ ἄνευ ἐπὶ βαρυτάτοις ὅροις δανείων. Διὰ τῶν 44 ἑκατομμυρίων τούτων ἠθέλομεν κατασκευάσει πλείονας ὁδοὺς, ἀφ’ ὅσας ἤδη κατεσκευάσαμεν, καὶ τελειοτέρας, καὶ θὰ ἦτο ἀπηλλαγμένον τὸ ταμεῖον τοῦ δανείου, διὰ τὸ ὁποῖον πληρόνει τόκους καὶ χρεωλύσια. Ἐὰν δὲ σήμερον παραδεχθῶμεν τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον, βεβαίως ἀπελπιζόμεθα πλέον περὶ ὑπάρξεως συγκοινωνίας ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ.

§19ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν συζητοῦμεν σήμερον τὸ νομοσχέδιον.

§20ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μοι ὑπενθυμίζει, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. συναδέλφου, ἀλλ’ εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἀνεγράφη τὸ ἓν ἑκατομμύριον, καὶ μετὰ δέκα ἡμέρας, χωρὶς νὰ συζητηθῇ ἐκεῖνος ὁ νόμος, τὸ ἓν ἑκατομμύριον αὐτὸ θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Δημοσίου.

§21ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἄνευ νόμου δὲν δύνανται νὰ τὸ λάβωσι.

§22ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δηλώσῃ, πότε θὰ φέρῃ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου. Διότι ἐγὼ θεωρῶ τὸ ζήτημα αὐτὸ σπουδαιότατον διὰ τὸν τόπον, καὶ δὲν θέλω παύσει ἀμυνόμενος ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας μέχρις ἐσχάτων καὶ προσπαθῶν νὰ σώσω τοὺς πόρους αὐτῶν. Δύναμαι δὲ νὰ σᾶς βεβαιώσω, χωρὶς νὰ φοβῶμαι νὰ μὲ ἐλέγξῃ τις, ὅτι ἔχω προσωπικὸν λόγον διὰ τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα, τῆς ὁποίας, τὸ λέγω ἀνερυθριάστως, τὰς ἀνάγκας τῆς συγκοινωνίας προτιμῶ πάσης ἄλλης. Διότι ὁμολογουμένως ἡ Κορινθία εἶναι ἠδικημένη ὡς πρὸς τὰς ὁδοὺς, διότι καθ’ ὅλον τὸν νομὸν Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας οὐδεμία ὁδὸς ὑπάρχει· καθόσον δὲν θεωρῶ ὡς ὁδοὺς κατασκευασθείσας ὑπὲρ τῶν κατοίκων τοῦ νομοῦ τούτου τὰς τρεῖς ὁδοὺς, τὰς συνδεούσας τὴν Κόρινθον μετὰ τῶν Πατρῶν, τῶν Καλαβρύτων καὶ τῆς Τριπόλεως. Ὁλόκληρον τὸ διαμέρισμα τὸ ὀρεινὸν τῆς Βορειανατολικῆς Πελοποννήσου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει 16 δήμους, δὲν ἔχει οὐδὲ μίαν ὁδὸν, καθὼς ἐξήγησα ἄλλοτε. Τί θὰ γείνωμεν ἄνευ ὁδῶν; Εἶναι καὶ αὐτὸς ὁ λόγος ὁ ἰδιαίτερος πρὸς τῷ γενικῷ, τὸν ὁποῖον ἐξήγησα μέχρι τοῦδε, ὁ ὁποῖος μὲ πιέζει νὰ ἀμυνθῶ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν πόρων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας.

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τοὺς πίνακας, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησε πρὸ μικροῦ ὁ ἔντιμος ἐκ Κορινθίας συνάδελφος, σήμερον προσήγαγεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ταμείου, ὑπεσχέθη δὲ, ὅτι διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως θὰ τοὺς ἔχωμεν ἀντιγεγραμμένους, καὶ θὰ κατατεθῶσιν εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος κατέθηκε τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν: 1) ἐὰν ἐτέθησαν εἰς ἐνέργειαν καὶ λειτουργῶσι τὰ πρὸ πολλοῦ συστηθέντα ταχυδρομικὰ καὶ τηλεγραφικὰ γραφεῖα εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν δήμων Ἀετοῦ καὶ Αὐλῶνος τῆς Τριφυλίας, καὶ 2) διὰ ποίου ἐκ τῶν κεντρικωτέρων τούτων γραφείων τοῦ νομοῦ ἢ τῆς ἐπαρχίας διαμείβεται ἡ μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ τῶν εἰρημένων δήμων ἀλληλογραφία.»

§25ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ εἰδικοῦ θέματος θὰ ζητήσω καὶ μίαν ἄλλην πληροφορίαν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἀναγράφεται πίστωσις 2,167,000 δραχμῶν ὑπὸ τὸ κεφάλαιον Δʹ δὶς δι’ ὑπηρεσίαν δανείων. Ἡ ἐγγραφὴ αὕτη εἶναι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἄτακτος, δύναται ὅμως νὰ μὴ χαρακτηρισθῇ καὶ ὡς παράνομος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ἐγγραφῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, δι’ αἰτήσεώς του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔλαβεν εἰς τὴν διάθεσίν του ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης ποσὸν δραχ. 1,500,000, ὅπως τὰς πληρώσῃ ἐντὸς τῶν τριῶν πρώτων μηνῶν τοῦ 1890. Τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, κατὰ τὴν ὑφισταμένην νομοθεσίαν, δὲν ἔχει οὐδεμίαν δαπάνην νὰ ἐκτελέσῃ δι’ ὑπηρεσίαν δανείων. Τότε μόνον θὰ ἔχῃ εἰς βάρος αὐτοῦ δαπάνην διὰ τόκους, ὅταν τυχὸν ἤθελε ψηφισθῇ τὸ σχετικὸν πρὸς αὐτὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Ἐφ’ ὅσον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ψηφίζεται, τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ διὰ τόκους μήτε μίαν δραχμήν. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τίθενται εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν δραχμαὶ 1,500,000 πρὸς πληρωμὴν τόκων. Κατὰ τὴν δοθεῖσαν δὲ πληροφορίαν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 1,500,000 δραχμῶν πρόκειται νὰ χρησιμεύσῃ, ὅπως πληρωθῇ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἡ ἐν τῷ γενικῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένη εἰσφορὰ ἐξ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, πληρωθῶσι δὲ συνάμα οἱ τόκοι διὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν. Ἐπιθυμῶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν πράγματι αὐτὴ ἦναι ἔννοια τῆς πληροφορίας, ἣν ἔδωκε.

§26Σ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀφοῦ ἴδω τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχω ἤδη ἐνταῦθα.

§27Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐν τῇ χθεσινῇ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ἐγένετο λόγος περὶ μεθοριακῶν, δὲν ἔλαβον δὲ μέρος, ὡς ὤφειλον, διότι ἐπίστευον, ὅτι ὁ τότε ἀρχηγὸς τοῦ Αʹ Ἀρχηγείου κ. Σαπουντζάκης ἤθελεν ἀντικρούσει τὰ παρὰ τοῦ κ. Ζυμβρακάκη γραφέντα καὶ δημοσιευθέντα εἰς τὸ φύλλον τῶν «Καιρῶν» τῆς χθές. Ἀλλ’ ἀτυχῶς μὴ ἰδὼν εἰς τὰς ἐφημερίδας τοῦτο, ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καὶ καταθέσω ἔγγραφά τινα, ἅτινα μετ’ ὀλίγον θέλουσι γίνει γνωστὰ εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς θέλῃ καταθέσει ἐπίσημα ἔγγραφα, ἀφορῶντα τὴν αὐτὴν ὑπόθεσιν καὶ τὰ ὁποῖα, προκληθεὶς παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσηνίας βουλευτοῦ κ. Κουμουνδούρου, δὲν κατέθεσεν. Ἐν τούτοις ἐγὼ νομίζω καθῆκόν μου, ὅτι πρέπει νὰ καταθέσω τὰ ἀνὰ χεῖράς μου ἔγγραφα, ἤτοι πιστὸν ἀντίγραφον τῆς ἐκθέσεως τοῦ ταγματάρχου κ. Α. Δράκου καὶ ἡμερησίαν διαταγὴν τοῦ τότε ἀρχηγοῦ τοῦ κέντρου. Ἑπομένως καταθέτω ταῦτα, παρακαλῶν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν καὶ διανομὴν αὐτῶν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς, ὅπως λάβωσι γνῶσιν τῶν ἐγγράφων τούτων· δηλῶ δὲ, ὅτι εἰς τὴν πρώτην προσεχῆ συνεδρίασιν θέλω ἐπανέλθει ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν πρόκηται περὶ ἐπισήμων ἐγγράφων, ταῦτα εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ Ὑπουργείου, καὶ μόνον ἀδείᾳ τοῦ Ὑπουργείου δύνανται ν’ ἀνακοινωθῶσιν, ἐκτὸς ἐὰν ἦναι δημοσιευμένα ἤδη, ὅτε εἶναι κτῆμα τοῦ κοινοῦ καὶ ἕκαστος δύναται νὰ τὰ ἀναδημοσιεύσῃ ἢ νὰ ποιήσηται αὐτῶν οἱανδήποτε χρῆσιν αὐτὸς θέλει. Ἀγνοῶ τίνα εἶναι τὰ ἔγγραφα, ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ ἐκφράσω γνώμην, ἂν ἦναι ἐκ τῶν δυναμένων νὰ τυπωθῶσιν ἀποφάσει τῆς Βουλῆς.

§29ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει τὰ ἔγγραφα ταῦτα νὰ τυπωθῶσιν. Ἴσως εἶναι ἔγγραφα ὅμοια ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει, ἀλλ’ εἶναι ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Βουλευτὴς ἔχει καὶ δύναται νὰ διαθέσῃ, ὡς κληρονόμος τοῦ πατρός του, ὅπως θέλει.

§30Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτά· ἔχω καὶ ἕτερα ἔγγραφα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀποφύγῃ, δὲν θὰ τὸ κατορθώσῃ.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ θέλω μόνον ν’ ἀποφύγω τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῇ δημοσιεύσει. Ἕκαστος ἐπὶ ἰδίᾳ εὐθύνη δημοσιεύει ὅ,τι θέλει, ἐὰν δὲ ἡ δημοσίευσις δὲν ἦναι θεμιτὴ, θὰ ὑποστῇ ὁ ὑπεύθυνος τὰς συνεπείας τῆς ἐκθέσμου αὐτοῦ ἐνεργείας· ὤφειλον δὲ ἰδίᾳ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς εἰς ἣν ἔχει ὑποχρέωσιν, ὅπως μὴ διατάξῃ τὴν δημοσίευσιν ἐγγράφων μὴ περιελθόντων εἰς τὴν κατοχὴν αὐτῆς κανονικῶς.

§32Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρωθυπουργὲ, ὅταν ὑβρίζωνται ἄνθρωποι, ἄξιοι οὐχὶ ὕβρεων, ἀλλὰ τιμῆς καὶ δόξης,—καὶ τοιοῦτοί εἰσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες προέταξαν τὰ στήθη αὑτῶν ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς τιμῆς,— δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, εἰς ἐκείνους, οἵτινες οὐ μόνον δὲν ἐτίμησαν, ἀλλ’ ἐμείωσαν τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα, νὰ γράφουν εἰς ἐφημερίδας τοιαύτας συκοφαντίας· θὰ ἔχωσι δὲ τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπιχυθῇ φῶς ἐν γένει ἐπὶ τῆς μεθοριακῆς ταύτης ὑποθέσεως.

§33ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὴν δημοσίευσιν τῶν ἐγγράφων δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ ἐμποδίσῃ, ὤφειλε νὰ περιορίσῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς, καὶ μάλιστα ἀνωτέρους, ἵνα μὴ ἐξέρχωνται εἰς τὴν δημοσιότητα καὶ ὑβρίζωσιν ἄνδρας, ἐκπληρώσαντας τὸ καθῆκον αὑτῶν. Εὐθὺς ὡς ἀνώτερος ἀξιωματικὸς, κατέχων θέσιν σπουδαίαν κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἐνεργείας ἐκείνης, ἐτόλμησε διὰ τῆς δημοσιογραφίας νὰ ἐξυβρίσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των, δὲν ἔπρεπεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν οὐδὲ στιγμὴ ν’ ἀφήσῃ νὰ παρέλθῃ χωρὶς νὰ δημοσιεύσῃ τὰ ἔγγραφα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῶσιν οἱ προσβληθέντες ἐκεῖνοι νὰ σώσωσι τὴν τιμήν των ἀπὸ ἀρχηγὸν στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ἐτόλμησε σήμερον, ὅτε πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἶναι νεκροὶ, διὰ τοῦ τρόπου, δι’ οὗ ἔγραψε, νὰ τοὺς ὑβρίσῃ. Ἀλλὰ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐμποδίσῃ τὴν δημοσίευσιν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα εἶναι κτῆμα ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει κἀμμίαν σχέσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ κύριος Πετροπουλάκης, ὡς ἐκ τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ πατήρ του ἐν τῇ ὁροθετικῇ γραμμῇ κατὰ τὰ συμβάντα ἐκεῖνα, κρατεῖ ἀντίγραφα ἀκριβῆ τῶν ἐκθέσεων τοῦ πατρός του καὶ τῶν ὑπ’ αὐτὸν ἀξιωματικῶν. Εἶναι δικαίωμα αὑτοῦ νὰ τὰ μεταχειρισθῇ ὅπως θέλει, ὡς κληρονομικὰ ἔγγραφα, ἀνήκοντα εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ ὀνόματός του. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μόνον καθῆκον ἔχει νὰ τιμωρήσῃ ἀμειλίκτως τὸν ἐκτροχιασθέντα ἀνώτερον ἀξιωματικὸν, ὁ ὁποῖος δὲν εἰσέρχεται μὲν εἰς λεπτομερείας, ἀλλ’ ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξηγεῖται, δὲν εἶναι ἄλλο τι, παρὰ γενικὴ ἐξιστόρησις τῶν γεγονότων κατὰ τρόπον, δι’ οὗ ἐξυβρίζεται καὶ τὸ στράτευμα καὶ ἡ πατρίς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατετέθηκεν ὁ κ. Πετροπουλάκης· ἐὰν δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιμένῃ, θ’ ἀναγκασθῶμεν ἐπὶ τέλους νὰ καταθέσωμεν πλήρη πάντα τὰ ἔγγραφα, καὶ ἐὰν δὲν ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ τυπωθῶσιν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον, θὰ τὰ δημοσιεύσωμεν διὰ τῶν ἐφημερίδων διότι δὲν θέλομεν νὰ ἐπιτρέψωμεν πλέον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ὕβρισεν ἐκ τῆς θέσεως ταύτης τὸ στράτευμα, νὰ ἐξακολουθῇ νὰ ὑβρίζῃ καὶ νὰ συκοφαντῇ τὸ στράτευμα, τὸ ὁποῖον ἐκεῖ ἐξεπλήρωσεν ἐντίμως καὶ εὐόρκως τὸ καθῆκόν του· θέλομεν νὰ μάθῃ ἐπισήμως ἐκ τῆς θέσεως ταύτης ἡ Εὐρώπη, ὅτι, καὶ ἂν ἐζήτησε νὰ μᾶς δεσμεύσῃ τὴν μίαν χεῖρα, ἡ ἄλλη, τὴν ὁποίαν ἐνόμιζεν ἀνίκανον νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της, τὸ ἐξεπλήρωσεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπειδὴ δὲν τὸν συμφέρει ὅ,τι ζητοῦμεν, καὶ ἐπειδὴ νομίζει ὅτι τὸ ἐναντίον τούτου πολιτικῶς τὸν ὠφελεῖ, ἔστω καὶ μὲ ζημίαν τοῦ τόπου, ἀντιτάσσεται εἰς τὴν τύπωσιν τῶν ἐγγράφων. Καὶ ἐν ὅσῳ μὲν πρόκειται περὶ ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν ἡμεῖς, κατορθόνει τὸν σκοπόν του, ἀλλ’ ἐπὶ τοιούτων ἐγγράφων στηριζόμενοι, τὰ ὁποῖα καὶ ἡμεῖς κρατοῦμεν, θὰ κατορθώσωμεν νὰ ῥίψωμεν τὸ προσωπεῖον αὐτοῦ, νὰ συντρίψωμεν τὴν συκοφαντίαν καὶ νὰ κρατήσωμεν ὑψηλὰ τὴν τιμὴν τοῦ στρατεύματος, τὸ ὁποῖον περιύβρισε.

§34ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ προκληθῇ ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς τυπώσεως τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πετροπουλάκη κατατεθέντων ἐγγράφων.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὰ γνωρίζει ἡ Βουλὴ τὰ ἔγγραφα ταῦτα.

§36Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὀχυροῦται ὄπισθεν λόγου, τὸν ὁποῖον προβάλλει, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν ἄρνησιν νὰ καταθέσῃ τὰ ζητούμενα ἔγγραφα. Καὶ ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον προβάλλει, συνίσταται εἰς τὸν κίνδυνον ὅστις ὑφίσταται, νὰ ζημιωθῶσι τὰ δημόσια συμφέροντα, ἐὰν καταθέσῃ αὐτά. Τοιοῦτον λόγον ἐνθυμοῦμαι ὅτι προέβαλλεν, ὅταν ἠγόρευεν ὡσαύτως ἐνώπιον τῆς διαλυθείσης Βουλῆς κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1886· τοιοῦτον ἐξακολουθεῖ νὰ προβάλλῃ καὶ νῦν, ἂν καὶ συνεπληρώθησαν τέσσαρα ἔτη ἀπὸ τοῦ Μαΐου τοῦ 1886. Ἀλλὰ ποῖον δημόσιον συμφέρον θέλει ζημιωθῇ ἐκ τῆς καταθέσεως τῶν ζητουμένων ἐγγράφων; Θέλει ζημιωθῇ δημόσιον συμφέρον συναφὲς πρὸς τὰς διεθνεῖς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος; Θέλει ζημιωθῇ δημόσιον συμφέρον, συνδεόμενον μὲ τὰς σχέσεις τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὰς Μεγάλας Δυνάμεις ἢ μὲ τὰς σχέσεις αὐτῆς πρὸς τὴν ὅμορον χώραν; Θέλει ζημιωθῇ δημόσιον συμφέρον, συνδεόμενον μετὰ τῆς τιμῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἢ συνδεόμενον μετὰ τῆς δημοσίας τάξεως; Ἐὰν ἡ Βουλὴ προκληθῇ ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων, γνωρίζω ποίαν θέλει ἐκδώσει ἀπόφασιν. Γνωρίζω, ὅτι θέλει ἀποφανθῇ ὡς ἀποφαίνεται πάντοτε ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐνδιαφέρεται ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ Ὑπουργοί. Διὰ τοῦτο ὁ Πρωθυπουργὸς ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ προβάλῃ ἄρνησιν, ἡ ἄρνησις ὅμως αὐτοῦ αὕτη δὲν ἀρκεῖ, ἵνα πείσῃ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι νομίζομεν, ὅτι τὸ δημόσιον συμφέρον ἀπαιτεῖ οὐχὶ τὴν ἀπόκρυψιν, ἀλλὰ τὴν ἀποκάλυψιν τῶν ἐγγράφων. Καὶ ἐὰν ἦτο δυνατόν ποτε νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἀπόκρυψις τῶν ἐγγράφων, διὰ λόγους οἵους δήποτε, καθίστατο ὅμως ἀναγκαῖον νὰ ἀποκαλυφθῶσι πάντα, ὅταν ὁ διατελέσας κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀρχηγὸς τοῦ στρατοῦ ἐν Τρικκάλοις ἀνώτερος ἀξιωματικός, ὁ ὁποῖος προχειρίζεται αὔριον εἰς ὑποστράτηγον, ὑβρίζῃ τὰ γενόμενα κατὰ τὸ 1886 κατὰ τὴν ὁροθετικὴν γραμμήν, καὶ ἀποφαίνηται, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐντραπῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπεκαλοῦντο αὐτὰ πρὸς τιμήν των, μετὰ τοῦτο δύναται πλέον νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ἄρνησις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν; Δὲν εἶναι δημόσιον συμφέρον ἡ τιμὴ τοῦ στρατοῦ, καὶ αὕτη δὲν προσβάλλεται διὰ τῶν γενομένων; Ἢ μήπως δύνανται οἱ κυβερνῶντες, ἀφοῦ ἐξέθηκαν πάντα τὰ γενόμενα ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ Στρατοδικείου, ὅτε ἐδικάζετο ἡ ὑπόθεσις τῆς Κούτρας, ἀφοῦ προσεπάθησαν διὰ τῆς δίκης ἐκείνης νὰ κηλιδώσωσι τὰ κατορθώματα τοῦ Μαΐου τοῦ 1886, δύνανται ἀκόμη νὰ ἀρνῶνται νὰ καταθέσωσι τὰ ζητούμενα ἔγγραφα, ὅπως ἀποβαίνῃ δυνατὸν νὰ ὑβρίζωνται τὰ ἔργα τοῦ Μαΐου τοῦ 1886; Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ὁ Πρωθυπουργὸς προέβαλεν, εἰσὶν ἀβάσιμοι. Φρονοῦμεν, ἐξ ἐναντίας, ὅτι ἔχει καθῆκον, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ πρώτου Ἀρχηγείου τοῦ στρατοῦ περὶ τῶν κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 τελεσθέντων κατὰ τὴν μεθόριον γραμμὴν, νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ τρίτου Ἀρχηγείου περὶ τῶν αὐτῶν συμβάντων, καὶ ὅτι, ἐὰν δὲν καταθέσῃ ταῦτα, ἐκθέτει ἐν γνώσει τὴν τιμὴν τοῦ στρατοῦ εἰς τὰς ἐπιδρομὰς, τὰς ὁποίας μετὰ τόσου θράσους μέλη τοῦ στρατοῦ, ἐνεχόμενα ἐπὶ τοῖς γενομένοις, ποιοῦνται, ὅπως περικαλύψωσιν ἑαυτοὺς, ἐπιβουλευόμενοι ἀληθῶς τοῦ στρατοῦ τὴν τιμήν!

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν, ὁπότε ὁ κ. Πετροπουλάκης θ’ ἀνακινήσῃ καὶ πάλιν τὸ ζήτημα αὐτὸ, θ’ ἀναγνώσω ἐπιστολὴν τοῦ ἰδίου κυρίου συνταγματάρχου — καὶ ἔχω δικαίωμα νὰ τὴν ἀναγνώσω, διότι ἀνεγνώσθη ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου, — διὰ ν’ ἀποδείξω, ποίας τιμῆς εἶναι ἄξιοι ἐκεῖνοι, οἵτινες προέταξαν τὰ στήθη των ὑπὲρ τῆς τιμῆς τῆς πατρίδος.

§38ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐξηγήσω, δι’ ὅσους τυχὸν δὲν ἦσαν παρόντες κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συζητήσεως ταύτης, τὴν γένεσιν αὐτῆς καὶ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἠναγκάσθη νὰ προκαλέσῃ αὐτὴν ὁ κ. Πετροπουλάκης. Ἐν χθεσινῷ φύλλῳ Ἀθηναϊκῷ ἐδημοσιεύθη δήλωσις ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, τοῦ κ. Ζυμβρακάκη. Ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ, τῇ ἐνυπογράφῳ, εὕρηται ἡ ἑξῆς παράγραφος (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ ὅμως ἐν τῇ δημοσιεύσει περιελήφθησαν καί τινες φράσεις, ἀναγόμεναι ὑπαινικτικῶς εἰς τὴν ἐποχὴν τῶν μεθοριακῶν καὶ δὴ εἰς τὰ «κατορθώματα τοῦ Γκριτζόβαλι καὶ τῆς Μελούνας καὶ τὸ ἀτύχημα τῆς Κούτρας», κρίνω κατάλληλον τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω εἰς ἐκείνους, οἵτινες διὰ τῶν μέσων τούτων φροντίζουσι νὰ ἀναδειχθῶσιν ἥρωες, ὅτι συμφερώτερον δι’ αὐτοὺς εἶναι τοιαύτας περιστάσεις καὶ κατορθώματα ν’ ἀφίνωσι κεκαλυμμένα διὰ τοῦ πέπλου τῆς λήθης, διότι, ἐὰν τούτων προκληθῇ ἡ ἀποκάλυψις, τότε θὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ ἀρνῶνται, ὅτι καὶ πόῤῥωθεν μετέσχον αὐτῶν.» Βλέπετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι δὲν προκαλοῦμεν ἡμεῖς τὴν συζήτησιν, ὅτι τὴν πέτραν τοῦ σκανδάλου, ἐὰν ὑπάρχῃ σκάδαλον, τὴν ἔῤῥιψαν ἄλλοι, μεθ’ ὧν ποσῶς δὲν συνδέεται ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ ἐπὶ ταῖς πράξεσι καὶ ἐπὶ τοῖς λόγοις τῶν ὁποίων οὐδεμίαν αὕτη ὑπέχει εὐθύνην. Εἶναι λοιπὸν πρέπον, ἐρωτῶ, ἄνδρες σχετιζόμενοι μὲ τοὺς ὑπαινιγμοὺς, τοὺς ἀναφερομένους ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ, ἢ τέκνα εὐκλεῶς κληρονομήσαντα τὴν πάτριον δόξαν, νὰ σιγήσωσι πρὸ τοιαύτης μομφῆς, ἥτις, ὅσον κεκαλυμμένη καὶ ἂν ἦναι, εἶναι βαρυτάτη; Ἀφοῦ λοιπὸν ἄλλοθεν προκαλεῖται ἡ ἔκθεσις τῶν συμβάντων ἐν τοῖς μεθορίοις, εἶναι πρέπον νὰ ἀρνῆται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ῥίψῃ φῶς ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ νὰ ἐπιτρέπῃ νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία περὶ τῆς τιμῆς καὶ τῆς ὑπολήψεως ἀνδρῶν προταξάντων τὰ στήθη αὐτῶν εὐθαρσῶς, ἐνῷ ἄλλοι περὶ ἄλλων ἐφρόντιζον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην; Βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ εἶναι οἱ θεματοφύλακες τῶν μυστικῶν τοῦ Κράτους καὶ ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν ἀρχειοφύλακες, ἀλλὰ πρέπει ἐν καλῇ πίστει τὸ ἔργον τοῦτο νὰ ἐκτελῶσι.

§39Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, θὰ σὲ παρακαλέσω ν’ ἀναγνώσῃς αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴν, ἡ ὁποία εἶναι τοῦ φονευθέντος Δημητρέσα.

§40ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν παράκλησίν του ταύτην, ἡ ὁποία δι’ ἐμὲ εἶναι καθῆκον ἐπιτακτικὸν, καὶ ὡς ἐκ τῆς ἱερότητος τοῦ καθήκοντος καὶ ὡς ἐκ τῶν δεσμῶν, οἱ ὁποῖοι μᾶς συνδέουσιν. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἀποτελεῖ μίαν σελίδα τῆς ἱστορίας ἐκείνης· ὅταν ἡ βίβλος ἀνοιχθῇ, ἡ ὑπόθεσις αὕτη θὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν· ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἐπαναλαμβάνω, εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τοῦ Κράτους, καταχρώμενοι τῆς δυνάμεως τοῦ ἀριθμοῦ, νὰ ἀρνῶνται τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων, πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν συντελούντων. Ἀλλοίμονον, ὅταν Ὑπουργοὶ τοῦ Κράτους, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν, ἀρνῶνται τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων, μὴ ἀνηκόντων εἰς αὐτοὺς, ἀλλ’ ἀνηκόντων εἰς τὸ Δημόσιον! Βεβαίως εἰς αὐτοὺς ἐναπόκειται ἡ κρίσις περὶ τοῦ ἐπιβλαβοῦς ἢ τοῦ ἀβλαβοῦς τῆς ἀνακοινώσεως ἐγγράφων, ἀλλὰ τὴν κρίσιν ταύτην ὀφείλουσι νὰ στηρίζωσι μόνον ἐπὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος. Παρήλθον τὰ μεθοριακά· δὲν δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἕνεκα λόγων διεθνῶν δύναται νὰ ἦναι ἐπιζήμιος πλέον ἡ ἀποκάλυψις τῶν γεγονότων. Πρέπει λοιπὸν νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, οὐχὶ διότι ἔχομεν ἀνάγκην τοῦ φωτὸς τοῦ ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἀφοῦ τὰ ἔγγραφα τὰ κατέχομεν καὶ δυνάμεθα νὰ κάμωμεν χρῆσιν αὐτῶν, ἀλλὰ διότι ἔχει καθῆκον ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τὰ καταθέσῃ καὶ διότι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα θὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἔχουν τὸ κῦρος καὶ τὴν αὐθεντίαν τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει μόνον αὐτῶν εἶναι ἐπιτετραμμένη ἡ συζήτησις. Θὰ ἐπιμείνω λοιπὸν καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα τὰ ζητούμενα.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κύριος συνταγματάρχης λέγει ἐν τῇ ἐπιστολῇ του, ὅτι τὰ δημοσιευθέντα περὶ ὑποσχέσεων δοθεισῶν ὑπ’ αὐτοῦ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς μετατεθέντας ἀξιωματικοὺς κλπ. «εἶναι αὐτόχρημα μῦθοι» κλπ. Ἔχω ἐντολὴν ἐκ μέρους πλείστων ἀξιωματικῶν τῆς ἐν Λαρίσσῃ φρουρᾶς νὰ ζητήσω, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς αὐτοὺς νὰ ἀντεπεξέλθωσι κατὰ τοῦ συνταγματάρχου αὐτοῦ ἐν τῇ δημοσιότητι, ὑπογράφοντες πάντες. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ δώσῃ τοιαύτην ἄδειαν.

§42ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐτιμώρησε τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐπὶ τῇ βάσει ἐκθέσεως τοῦ κ. Ζυμβρακάκη, γνωμοδοτήσαντος ὅτι οὗτοι προσέκρουσαν εἰς τὴν στρατιωτικὴν πειθαρχίαν. Ἐν τούτοις γίγνεται ἤδη γνωστὸν, ὅτι ὁ κ. Ζυμβρακάκης ἐννοεῖ νὰ διδάσκῃ περὶ πειθαρχίας δι’ ἄλλους καὶ οὐχὶ δι’ ἑαυτόν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δέον νὰ προβῇ εἰς τὴν τιμωρίαν τοῦ ἀξιωματικοῦ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐτόλμησε νὰ ῥίψῃ τοιοῦτον ἔγγραφον εἰς τὴν δημοσιότητα, ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἠμποροῦσε νὰ ἔχῃ σοβαρὰς συνεπείας. Οὐδὲ ἔχει ἀνάγκην ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ ἀποδείξεις, ἀφορώσας τὴν γνησιότητα τῆς ὑπογραφῆς τοῦ κ. Ζυμβρακάκη, ἀφοῦ εἶναι ἀναμφισβήτητος ἡ γνησιότης, πρόδηλος δὲ ἡ πρὸς δημοσίευσιν τῆς ἐπιστολῆς πρόθεσις.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Οὐδόλως εἶπον, ὅτι ἀναγνωρίζω τὴν γνησιότητα, διότι δὲν ἔχω τὰ μέσα τῆς ἐξελέγξεως τῆς γνησιότητος· ἀλλ’ εἶπον, ὅτι, ἐὰν ἀπεστάλη τοιαύτη ἐπιστολὴ πρὸς σκοπὸν δημοσιεύσεως παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ ἐν Λαρίσσῃ, θέλουσιν ἐκτελεσθῇ τὰ τοῦ νόμου· καὶ σήμερον ἐγένετο ἐνέργεια σύμφωνος πρὸς τὴν τοιαύτην μου δήλωσιν. Ἐὰν ὅμως πράγματι ἡ δημοσίευσις ἐγένετο κατ’ ἐντολὴν τοῦ ἀρχηγοῦ, ἐὰν ἦναι γνήσιον τὸ δημοσιευθὲν, ταῦτα τὰ ζητήματα θέλουσι διευκρινισθῆ, πρὶν ἢ προβῇ τὸ Ὑπουργεῖον εἰς ὁριστικὴν ἀπόφασιν.

§44ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δίδει τὸν τρόπον τῆς ἀμύνης πρὸς τὸν συνταγματάρχην. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστευθῇ, ὅτι ὁ συντάκτης τῆς ἐφημερίδος ἐκείνης ἦτο δυνατὸν νὰ δημοσιεύσῃ τὴν ἐπιστολὴν, χωρὶς νὰ ἦναι βέβαιος, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ αὕτη προέρχεται ἐκ τοῦ συνταγματάρχου· γνωρίζει δὲ ὁ συντάκτης τῶν «Καιρῶν» τὸν χαρακτῆρα τοῦ γραψίματος τοῦ συνταγματάρχου, διότι καὶ ἄλλην ἐπιστολὴν αὐτοῦ ἐδημοσίευσεν, ἡ ὁποία κατετέθη εἰς τὸ Δικαστήριον. Εἶναι λοιπὸν ἡ ἐπιστολὴ γνησία, σταλεῖσα πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ δημοσιευθῇ, διότι βεβαίως δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ πληροφορήσῃ ὁ κ. Ζυμβρακάκης τὸν συντάκτην τῶν «Καιρῶν» περὶ τῶν ὅσα γράφει εἰς τὴν ἐπιστολὴν, ἐὰν δὲν ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ δημοσίευσις αὐτῆς. Ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νομίζω, ὅτι δι’ αὐτῆς τῆς ὁμιλίας του ἔδωσε τὸ μέσον τῆς ἀμύνης πρὸς τὸν συνταγματάρχην, καὶ τὸν προκαλῶ νὰ προβῇ εἰς τιμωρίαν αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο λόγος, ὅτι ἔμελλε νὰ τὸν προβιβάσῃ εἰς ὑποστράτηγον, ἐλπίζω ὅτι μετὰ τὴν δημοσίευσιν τῆς ἐπιστολῆς δὲν θέλει τὸν προβιβάσει.

§45ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν σπουδαιολογεῖ, ὅταν λέγῃ, ὅτι ἔχει ἀμφιβολίας.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο. Εἶπον ὅτι οὐδένα λόγον ἐπίσημον ἔχω, πείθοντα περὶ τῆς γνησιότητος τῆς ἐπιστολῆς.

§47ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς, ἂν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτοῦ εἶπεν, ὅτι ἀληθῶς ἔλαβε γνῶσιν ἐπιστολῆς τοῦ ἀρχηγοῦντος ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ ἐπειδὴ δὲν διετηρήθησαν αἱ διατυπώσεις, θὰ ἐξετάσῃ τὰ περὶ τούτου καὶ θὰ προβῇ εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὑπαγορευόμενα. Ἐν τούτοις παραδέχομαι πρὸς στιγμὴν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀμφιβάλλει περὶ τοῦ ἂν ἦναι γνησία ἡ ἐπιστολὴ καὶ περὶ τοῦ ἂν ἐδόθη αὕτη πρὸς δημοσίευσιν. Ὀφείλω ὅμως ν’ ἀποκρούσω τοὺς ὑπαινιγμοὺς, οἵτινες ῥίπτονται κατὰ χρηστοῦ δημοσιογράφου. Δὲν δέχομαι ὅτι ἠδύνατο οὗτος νὰ δημοσιεύσῃ ἐπιστολὴν ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ ἀποστείλαντος, ἀφοῦ προτάσσει τὰ ἑξῆς: «Μᾶς ἀπεστάλη παρὰ τοῦ κ. Ζυμβρακάκη ἐπιστολὴ κτλ.»

§48Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γνωρίζει πολὺ καλὰ τὸν δημοσιογράφον αὐτὸν, διότι συνειργάσθη μετ’ αὐτοῦ καὶ γνωρίζει τὸν χαρακτῆρά του.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πετροπουλάκης ζητεῖ νὰ τυπωθῶσιν ἔγγραφα, τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει γνῶσιν.

§50ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Πετροπουλάκη συγχωνεύεται εἰς γενικωτέραν, νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα τῶν μεθοριακῶν.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι δὲν θεωρῶ συμφέρουσαν τὴν δημοσίευσιν τῶν ἐγγράφων τούτων.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε εἰς τὴν πρότασίν σας;

§53ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι.

§54ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν πολλῶν καταδίκων Πελοποννησίων ἐκ τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Ζακύνθου, παραπονουμένων διὰ τοὺς ἐκεῖ συμβαίνοντας διαπληκτισμούς.

§55ΜΠΑΣΙΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα τῶν κατὰ τοῦ κληροδοτήματος Μοτζενίγου δηλωθεισῶν ἀπαιτήσεων καὶ τῶν γενομένων κατασχέσεων.

§56ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὑπέβαλον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη, σχετιζόμενον μὲ τὸν κανονισμὸν τῆς ἡλικίας, τῆς ἀπαιτουμένης πρὸς κατάταξιν ἐν τῇ Σχολῇ τῶν Εὐελπίδων.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἀφ’ ὅτου ὑπεβάλετε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀπηυθύναμεν ἐρωτήσεις εἰς τοὺς ἁρμοδίους περὶ τοῦ θέματος, ἐκ τῆς ἀπαντήσεως δ’ αὐτῶν ἐξήρτηται ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν αὕτη θέλῃ εἰσαγάγει τοιοῦτο νομοσχέδιον. Ὅταν λάβωμεν τὰς πληροφορίας, θέλομεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀπόφασιν.

§58ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἐγὼ περιορίζομαι εἰς τὸ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπισπεύσῃ· διότι, ἐὰν αἱ πληροφορίαι συνηγορῶσιν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπειδὴ δὲν φαίνεται πιθανόν, ὅτι θὰ διαρκέσωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἐπὶ πολὺ, ἡ ἀπόφασίς της θὰ ἦναι εἰκονική. Συγχρόνως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐπιτρέψῃ νὰ συζητηθῇ κατὰ προτίμησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ καθυστερούντων, ἀφοῦ ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι καὶ ἀναγνωρίζομεν τὸ ὀρθὸν καὶ δίκαιον καὶ φιλάνθρωπον αὐτοῦ. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σοβαρῶς ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον, ἄλλως ἡ ἀναγραφή του ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἶναι εἰκονική.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν φρονῶ, ὅτι θὰ καταστῇ εἰκονικὴ ἡ συζήτησις τῶν νομοσχεδίων, τῶν μὴ τασσομένων ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως· φρονῶ τοὐναντίον, ὅτι καὶ ἄλλων νομοσχεδίων μὴ προτασσομένων, οἷα τὰ σιδηροδρομικὰ, θὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως, ἐπίσης καὶ ἄλλων τοπικοῦ συμφέροντος.

§60Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ περιορίσῃ τὰς εὐεργετικὰς αὐτοῦ διατάξεις μέχρι τοῦ ἔτους 1876, ἀλλὰ νὰ ἐπεκτείνῃ αὐτὰς μέχρι τοῦ 1886.

§61ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ ἐντίμου συναδέλφου εἶναι λογικὴ καὶ ὀρθὴ, καὶ νομίζω καλὸν νὰ ἐπεκταθῇ πλειότερον τὸ εὐεργέτημα.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται πρότασις νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ καθυστερούντων.

§63ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἵνα διευκολυνθῇ ἡ διεξαγωγὴ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ λάβωμεν τὸ μέτρον, ὥστε τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ διέρχωνται τὴν πρώτην καὶ δευτέραν ἀνάγνωσιν, διότι τότε θὰ φανῇ, ἐὰν δύνανται νὰ ψηφισθῶσιν ἄνευ παρατεταμένων συζητήσεων. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα δύνανται καὶ σήμερον νὰ ταχθῶσι πρῶτα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι αἱ συμβάσεις προηγοῦνται.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ πρὸς Κράτη.

§65ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε τότε, ὅτι καὶ αἱ σιδηροδρομικαί· καὶ ἀφοῦ ὅπως δήποτε ἕως τώρα ἐλάβετε πιστώσεις διὰ τὸ 1889 καὶ 1890 ὑπερβαινούσας τὰ 40 ἑκατομμύρια, νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἐνθυμηθῆτε τὴν ὑπόσχεσίν σας καὶ νὰ προτάξητε τὰς συμβάσεις τῶν σιδηροδρόμων καὶ τὰ νομοσχέδια τοῦ τοπικοῦ συμφέροντος.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται πρότασις περὶ προτάξεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ καθυστερούντων. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§67ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον περὶ καθυστερούντων λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Πετροπουλάκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 66 κατὰ 22, ἐπὶ ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 88. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁρκωμοσίας τοῦ Ἀντιβασιλέως.

§70ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ παρετήρησα μίαν ἀνακρίβειαν, ὅτι δὲν ὁρίζεται ὁ τόπος, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ δοθῇ ὁ ὅρκος.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον συνετάχθη ἐπὶ τῷ ὑποδείγματι τῶν προηγουμένων νόμων· ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἦτο πρέπον νὰ μὴ θίξωμεν τὰ κείμενα.

§72ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῦ πρόκειται νὰ δοθῇ ὁ ὅρκος;

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τοῖς ἀνακτόροις, ὅπου ἐδόθη καὶ ὑπὸ τῆς Βασιλίσσης.

§74ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν εἶναι πειστικοί. Ἐὰν ἐν τῷ προηγουμένῳ νόμῳ ὑπῆρχεν ἀτέλειά τις, δὲν εἶναι τοῦτο λόγος νὰ μὴ ἐπιφέρωμεν διόρθωσιν.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε πρέπει νὰ μεταβάλωμεν καὶ πολλὰ ἄλλα, διότι δὲν εἶναι τέλεια τὰ νομοθετήματα· ἀλλ’ ἐνομίσαμεν προτιμότερον νὰ μὴ νεωτερίσωμεν.

§76ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι καλὸν νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὰ νενομοθετημένα. Παρατηρῶ ὅμως, ὅτι κακῶς ἀναφέρεται ἐνταῦθα τὸ ἄρθρον 50 τοῦ Συντάγματος. Τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν ἔχει χώραν ἐδῶ· ἐδῶ πρόκειται περὶ ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως, τὸ δὲ ἄρθρον 50 προβλέπει περὶ τοῦ θανάτου τοῦ Βασιλέως.

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἡ περίπτωσις τοῦ ἄρθρου 50 δὲν εἶναι ἡ ἀναφερομένη ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Περὶ τῆς περιπτώσεως τοῦ ἄρθρου 50 προὐνόησεν ὁ νόμος τοῦ 1887 περὶ Βασιλικῆς οἰκογενείας καὶ Ἀντιβασιλείας. Διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ἐκανονίσθησαν τὰ τοῦ ἄρθρου 50 ὡς πρὸς τὸν Ἀντιβασιλέα. Εἶναι ἐκ προοιμίων κεκανονισμένον, τίς ὁ Ἀντιβασιλεὺς ἐν τῇ περιπτώσει τοῦ ἄρθρου 50, καὶ τοῦτο διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1887. Ἀλλ’ ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ δὲν περιελήφθη καὶ διάταξις περὶ τοῦ ὅρκου· ἤδη, κανονιζομένων τῶν περὶ τοῦ ὅρκου τοῦ Ἀντιβασιλέως, πρέπει νὰ κανονισθῇ ὁ ὅρκος καὶ διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην, καθ’ ἣν ὡρίσθη μὲν Ἀντιβασιλεύς, δὲν ὡρίσθη δὲ καὶ ὁ ὅρκος.

§78ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀλλ’ ὁ ἴδιος ὁ ὅρκος, ὡς εἶναι διατετυπωμένος, δὲν δύναται νὰ σταθῇ.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διατί;

§80ΡΙΚΑΚΗΣ. Διότι λέγει «παρόντος τοῦ Βασιλέως, ἂν δὲν κωλύεται». Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 50 λέγει, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἀποθάνῃ ὁ Βασιλεὺς, τότε ἔρχεται ὁ Ἀντιβασιλεύς· λοιπὸν Βασιλεὺς δὲν θὰ ὑπάρχῃ τότε.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῇ περιπτώσει τοῦ ἄρθρου 50 ὑπάρχει Βασιλεὺς ὁ διαδεχόμενος, Ἀντιβασίλισσα δὲ διορίζεται ἡ μήτηρ, ἐν ἐλλείψει δὲ τῆς μητρὸς, Ἀντιβασιλεὺς ὁ πλησιέστερος ἐξ ἀῤῥενογονίας συγγενής, ἐὰν ἦναι ἰθαγενής. Ταῦτα κανονίζει ὁ νόμος τοῦ 1887· ὑπάρχει ἄρα Βασιλεύς, καὶ ἡ περίπτωσις εἶναι ἀπαράλλακτος καὶ τοῦ ἄρθρου 53. Περὶ τῆς περιπτώσεως, καθ’ ἣν δὲν ὑπάρχει Βασιλεὺς, οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§82ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ διαφωνῶ εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, διότι ὅσα εἶπεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου φαίνεται ὅτι προέρχονται ἐκ τῆς ἑξῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν δὲν θεωρῶ ἀκριβῆ· σχετίζει τὸ παρὸν νομοσχέδιον περὶ ὁρκωμοσίας μὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἀντιβασιλείας. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ ἀντιβασιλείας τοῦ Διαδόχου πρόκειται περὶ εἰδικῆς περιπτώσεως, περὶ ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως καὶ περὶ ἀναπληρώσεως αὐτοῦ διὰ τοῦ Διαδόχου ὡς Ἀντιβασιλέως, ἐνταῦθα δὲ πρόκειται περὶ τῆς ὁρκομωσίας παντὸς Ἀντιβασιλέως ἐν πάσῃ περιπτώσει· ὥστε ἐνταῦθα ἔχουσιν ὁρισθῆ τὰ περὶ τούτου ἐν γενικῷ τύπῳ, ἑπομένως καλῶς ὡς πρὸς τοῦτο ἔχει τὸ νομοσχέδιον, καὶ διαφωνῶ μὲ τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου· δὲν ἔχει δὲ καλῶς τὸ νομοσχέδιον, μόνον διότι δὲν ὁρίζεται ὁ τόπος τῆς ὁρκομωσίας. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν τῇ Γαλλικῇ Κυβερνήσει χώρου ἐθνικοῦ πρὸς ταφὴν τῶν Γάλλων στρατιωτῶν καὶ ναυτῶν. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου ᾼΧΟϚ’ περὶ λαχείου τῆς Ὀλυμπιακῆς Ἐκθέσεως).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 352,997.

§84Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Νομίζω ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ τὸ κώλυμα, τὸ ὁποῖον προέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τῇ παρατηρήσει μου, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τῶν 38,930 δραχμῶν δι’ ἔξοδα διαγεγραμμένων χρήσεων· ἀφοῦ ἤδη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι εἰς γʹ ἀνάγνωσιν, ἐπίσης δὲ καὶ τὸ ἕτερον περὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ μεταφερθῇ τὸ ποσὸν τῶν 38,930 δραχμῶν εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ὀρθόν.

§86ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ζητήσω μίαν ἄλλην πληροφορίαν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Φοβεῖται ἆρά γε τόσον πολὺ τὴν ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος, ὥστε τὰς 180,000 φράγκων χρυσῶν τῶν ἀσφαλειῶν τὰς ὑπελόγισε πρὸς δραχ. 1,40 τὸ φράγκον, ἀναβιβάσας αὐτὰ εἰς 250,000 δραχμῶν; Ὑπάρχει λόγος, δυνάμενος νὰ ἐμπνεύσῃ τοιοῦτον φόβον; Εἴπετέ το καὶ εἰς ἡμᾶς, διὰ νὰ λάβωμεν τὰ μέτρα μας.

§87ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς γνωρίζει, ὅτι δὲν εἶναι ὁ φόβος τῆς ὑψώσεως τοῦ συναλλάγματος ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὑπελογίσθη τὸ ποσὸν τῶν 180,000 φράγκων χρυσῶν εἰς 250,000 δραχμὰς, ἀλλ’ εἶναι ὁ ἑξῆς. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχομεν παρὰ τῆς ἐν Παρισίοις Ἑλληνικῆς Πρεσβείας, προέβη αὕτη εἰς ἀσφάλειαν τῶν πλοίων μέχρι τῆς εἰς Πειραιᾶ ἀφίξεώς των. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἠξεύρομεν ἀκριβῶς τὴν διάρκειαν τῆς ἀσφαλείας, τῆς ὁποίας τὸ ποσὸν ὁρίζεται κατὰ μῆνα, ἐζητήσαμεν πίστωσιν ὀλίγῳ μεγαλειτέραν. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἡ πίστωσις φθάνει εἰς τὸ ποσὸν τῶν 250,000 δραχμῶν· διότι, ἐὰν ὑποθέσητε ἕνα μῆνα περισσότερον, ἔχομεν ἀνάγκην ποσοῦ μεγαλειτέρου.

§88ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζετε ὅτι θὰ διαρκέσωσιν αἱ δοκιμαὶ τῶν πλοίων πλέον τῶν τριῶν μηνῶν;

§89ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν νομίζω τίποτε.

§90ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ κατάστασις τῶν πλοίων εἶναι τοιαύτη, ὥστε θ’ ἀπαιτήσῃ τοσούτῳ μακροχρόνιον δοκιμήν;

§91ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν νομίζω τίποτε. Ἡ κατάστασις τῶν πλοίων εἶναι τοιαύτη, ὥστε μᾶς δίδει λόγους νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι δὲν θὰ διαρκέσουν αἱ δοκιμαὶ οὔτε τρεῖς μῆνας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔχομεν παραδείγματα πολλῶν πλοίων, κατασκευασθέντων παρ’ αὐτῆς τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὧν ἡ δοκιμὴ παρετάθη πλέον τοῦ δέοντος, ἠναγκάσθημεν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν, ὅπως μὴ ἐκτεθῶμεν εἰς τὰς ἐπικρίσεις ἀργότερον, ὅτι δὲν προεβλέπομεν ἀκριβῶς, καὶ καταφεύγομεν εἰς ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν.

§92Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ἔπρεπε τότε ἐν αἰτιολογικῇ ἐκθέσει νὰ ἐκτεθῶσιν ἐν λεπτομερείᾳ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους προβάλλετε νῦν, διὰ νὰ μὴ πλανώμεθα καὶ ἡμεῖς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας πιστώσεων ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1889 ἐκ δραχμῶν 166,882).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ 1890 ἐκ δραχμῶν 127,775:11. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως): Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§94ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν, ἥτις ἔλαβε χώραν χθὲς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος διαφόρους δαπάνας τῶν σιδηροδρόμων, καὶ τῆς πιστώσεως, τῆς ἀνερχομένης εἰς 24 ἑκατομμύρια φράγκων ἢ δραχμῶν. Ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον συνεζητήσαμεν τὴν πίστωσιν ἐκείνην, ἦτο, ὅτι, ἐνῷ ἐζητοῦντο πιστώσεις, αἵτινες ἐχαρακτηρίζοντο ὡς πιστώσεις δαπανηθησόμεναι εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐπρόκειτο αἱ οὕτω χαρακτηριζόμεναι πιστώσεις νὰ πληρωθῶσι διὰ χρυσοῦ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δίδει τὴν ἀπόδειξιν τῶν ἰσχυρισμῶν ἡμῶν, καὶ ἕνεκα τούτου ἐζήτησα τὸν λόγον. Τὸ ποσὸν τῶν 16,334,000 δραχμῶν, αἵτινες ἦσαν ἀναγκαῖαι πρὸς ἐξόφλησιν τῶν δανείων τῶν 6, τῶν 25 καὶ τῶν 4 ἑκατομμυρίων, ἐπληρώθη εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι καὶ τὰ τρία ταῦτα δάνεια ἐξωφλήθησαν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ὁ καταλογισμὸς δὲ τῆς πληρωμῆς ταύτης γίνεται κατὰ τὸ πλεῖστον μὲν μέρος, δηλαδὴ κατὰ 13 ἑκατομμύρια, εἰς χρυσὸν, ληφθέντα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, καὶ κατὰ 3 μόνον ἑκατομμύρια εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἔχομεν οὕτω τὴν ἀπόδειξιν ἐκείνου, ὅπερ ἰσχυριζόμεθα χθὲς, δηλαδὴ, ὅτι πιστώσεις, ζητούμεναι εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καταλογίζονται εἰς χρυσόν. Τοῦτο ἐπαναλαμβάνεται συνήθως, διὰ τοῦτο δὲ, ὅταν ζητῶνται πιστώσεις εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, πληρώνονται δὲ διὰ χρυσοῦ, ἀναγκαζόμεθα συχνὰ νὰ ποιῶμεν τὴν παρατήρησιν, ὅτι εἰς τὰς οὕτω ἐκτελουμένας πληρωμὰς πρέπει νὰ προστίθηται καὶ ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος, καὶ γίνηται οὕτω γνωστὸν τὸ πράγματι καταβαλλόμενον ποσὸν εἰς τὸ παρ’ ἡμῖν ἰσχύον νόμισμα, δηλαδὴ τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 197,500. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§97Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐδόθησαν πληροφορίαι τινὲς, ζητηθεῖσαι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ τὸ νομοσχέδιον εἶναι εἰς τρίτην συζήτησιν, περὶ τῆς δαπάνης τοῦ ἀεριόφωτος.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐδόθη ἡ πληροφορία αὕτη, διότι δὲν τὴν εἴχετε σημειωμένην.

§99ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς δοθῶσιν αἱ πληροφορίαι, διότι ἄλλως ἡ συζήτησις εἶναι εἰκονική· ἐν τούτοις ἂς ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα· θὰ τὰς καταθέσω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 562,699.

§102ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐζητήθησαν πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι δὲν κατετέθησαν. Ὥστε παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πληροφορίαι ζητηθεῖσαι εἶναι· παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ὡς ἑξῆς: «Διατὶ τὸ εἰσπραχθὲν ποσὸν ἐξ ἀντιτίμου σιγαροχάρτου καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1889 ἐκ τοῦ ἐργοστασίου Ἁλμυροῦ ἀνέρχεται εἰς 74,942 δραχμὰς, τουτέστιν εἰς ποσὸν δυσανάλογον πρὸς ἄλλα». Εἶναι σφάλμα τοῦ τύπου· ὁ ἀριθμὸς 74 ἐτέθη ἀντὶ τοῦ 14.

§104ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλ’ ἐζητήθησαν καὶ ἄλλαι πληροφορίαι.

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Χθὲς ἐζητήθησαν διάφοροι πληροφορίαι, ὧν, κατὰ τὰς σημειώσεις ἡμῶν, αἱ πλεῖσται ἐδόθησαν ἤδη. Οὕτω (ἀναγινώσκει): «Εἷς τῶν Βουλευτῶν Ἀρκαδίας ἐζήτησεν, ὅπως ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν: 1) Πίναξ τῶν κατὰ τὸ 1889 εἰσπραχθέντων ἐκ τοῦ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ νενομισμένου δικαιώματος κατὰ καπνοκοπτήριον. 2) Πίναξ ὡσαύτως τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ καπνοκοπτήριον ἐκ τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς πωλήσεως σιγαροχάρτου». Ἡ πληροφορία αὕτη ἐδόθη.

§106Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω μίαν πληροφορίαν, ἡ ὁποία δὲν ἐδόθη, καὶ ταύτην ἐζήτει ὁ ἐκ Πατρῶν κ. Βουλευτής, τὸν πίνακα τοῦ τακτικοῦ καὶ ἐκτάκτου προσωπικοῦ τῶν καπνεργοστασίων.

§107ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἰδοὺ, ἀναγινώσκω τί ἐδόθη, διότι πιθανὸν νὰ κατετέθησαν τὰ ζητηθέντα, καὶ νὰ μὴ διενεμήθησαν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς μισθοδοτικὰς καταστάσεις τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ τῶν ἐργοστασίων κοπῆς καπνοῦ ἐν Ἀθήναις, ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Πάτραις κατὰ τὰς ἑξῆς ἐποχάς· 1) τοῦ δευτέρου δεκαπενθημέρου τοῦ Δεκεμβρίου παρελθόντος ἔτους· 2) τοῦ πρώτου δεκαπενθημέρου τοῦ Ἰανουαρίου ἐνεστῶτος ἔτους· 3) τοῦ δευτέρου δεκαπενθημέρου τοῦ Φεβρουαρίου, καὶ 4) τοῦ πρώτου δεκαπενθημέρου τοῦ ἐνεστῶτος μηνός. Νὰ εὐαρεστηθῇ δὲ ἐπίσης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ποῖον εἶναι τὸ σημερινὸν προσωπικὸν τῶν ἐν λόγῳ καπνεργοστασίων, τό τε τακτικὸν καὶ ἔκτακτον».

§108Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατετέθησαν αὗται.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπίσης ἐζητήθη ἡ πληροφορία (ἀναγινώσκει): «Διατὶ, ἐνῷ ἐν τῷ καπνεργοστασίῳ Πατρῶν, ὅπερ εἰσπράττει ἐκ κοπῆς τοῦ καπνοῦ ἐτησίως 300 περίπου χιλιάδας δραχμῶν, εἰσὶ διωρισμένοι 30 ἐργάται, ἐν τῷ καπνεργοστασίῳ Ἀθηνῶν, ὅπερ εἰσπράττει 950,000 περίπου, ἤτοι τὸ τριπλάσιον τοῦ τῶν Πατρῶν, εἰσὶ διωρισμένοι 190 ἐργάται, ἤτοι τὸ ἑξαπλάσιον τοῦ τῶν Πατρῶν;» Ἐν Ἀθήναις αἱ δαπάναι εἶναι δυσανάλογοι πρὸς τὰς δαπάνας τῶν ἄλλων καπνοκοπτηρίων, τοῦτο δὲ συμβαίνει διὰ διαφόρους λόγους. Οἱ ἐνταῦθα καπνοπῶλαι ἔχουσι τὴν ἀπαίτησιν νὰ τοῖς ἀποδίδωται ὁ καπνὸς ταχύτατα, τούτου δ’ ἕνεκα πρέπει νὰ διατηρῆται ἡ δύναμις τοῦ καπνεργοστασίου πάντοτε ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ· ἐγένετο μάλιστα καὶ ἀπόπειρα οἰκονομιῶν, καὶ εὐθὺς ἠκούσθησαν πολλαχόθεν παράπονα. Ὑπάρχουσιν ἡμέραι τῆς ἑβδομάδος, καθ’ ἃς γίνεται κοπὴ ἐλαχίστου ποσοῦ, ἡμέραι δὲ ἄλλαι τῆς ἑβδομάδος, σχεδὸν πάντοτε αἱ αὐταὶ, καθ’ ἃς ἡ κοπὴ εἶναι πολὺ ζωηροτέρα· οὕτω κατὰ Δευτέραν γίνεται κοπὴ ἄνω τῶν χιλίων ὀκάδων, κατὰ Σάββατον δὲ καὶ Παρασκευὴν κόπτεται ἐλάχιστον ποσὸν, τὸ προσωπικὸν ὅμως δὲν δύναται νὰ κανονισθῇ ἐπὶ τῇ βάσει τῇ κατωτέρᾳ, οὐδὲ ἐπὶ τῇ μέσῃ, ἀλλὰ πρέπει ἐξ ἀνάγκης νὰ κανονισθῇ ἐπὶ τῇ κοπῇ τῇ ἀνωτάτῃ. Ἐν ταῖς ἐπαρχίαις εἶναι ἀνεκτικώτεροι οἱ καπνοπῶλαι, δὲν παραπονοῦνται καὶ ἂν βραδύνῃ ἡ εἰς αὐτοὺς παράδοσις τοῦ καπνοῦ, δύνανται ἄρα ἐκεῖ νὰ πραγματοποιηθῶσιν οἰκονομίαι καὶ ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ καὶ ἐπὶ τοῦ μισθοῦ τῶν ἐργατῶν. Ἄλλος λόγος τῆς διατηρήσεως ἐνταῦθα πολυαριθμοτέρου ἢ ἀλλαχοῦ προσωπικοῦ εἶναι, ὅτι πολεμεῖται ἡ πρόσοδος ἐν τῇ πρωτευούσῃ ζωηρότερον ἢ ἀλλαχοῦ. Ἐνταῦθα εἶναι συστηματικῶς ὠργανωμένη κατάχρησις, ἐπαγομένη τὴν ἀνάγκην ὠργανωμένης καταδιώξεως· τινὲς τῶν ἀποτελούντων τὸ προσωπικὸν, περὶ οὗ ζητεῖται ἡ ἐξήγησις, εἶναι εἰδικῶς ἐνησχολημένοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς καταδιώξεως. Ὑπάρχει καὶ ἕτερος λόγος τῆς διαφορᾶς, ὅτι ἐνταῦθα κατασκευάζονται πολλὰ σιγαρέτα, ὁ δὲ εἰς ταῦτα προωρισμένος καπνὸς πρέπει νὰ παραδίδωται πάντοτε εὐθύς. Ταῦτα ἐξηγοῦσι τὴν σχετικὴν δυσαναλογίαν τοῦ προσωπικοῦ καὶ τῶν δαπανῶν τοῦ καπνεργοστασίου Ἀθηνῶν πρὸς τὴν δαπάνην τῶν ἄλλων καπνοκοπτηρίων τοῦ Κράτους. Ἑτέρα ἐρώτησις εἶναι (ἀναγινώσκει): «Διατὶ διὰ τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν τῶν ἐργατῶν τοῦ καπνεργοστασίου Ἀθηνῶν, τὸ μὲν πρῶτον δεκαπενθήμερον τοῦ Μαρτίου ἐ. ἔ. ἐδαπανήθησαν 8,500 δραχμαὶ περίπου, διὰ δὲ τὸ δεύτερον ἐδαπανήθησαν μόνον 6,800 περίπου;» Διότι ἠλαττώθη ὁ ἀριθμὸς, ἠλαττώθη καὶ τὸ ἡμερομίσθιον.

§110Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ ἀριθμὸς ὄχι.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἠλαττώθη.

§112Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κατὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας.

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περισσότερον ἠλαττώθη. Ἐζητήθη τρίτον (ἀναγινώσκει): «Νὰ προσαχθῇ κατάστασις τῶν δαπανῶν τῶν καπνεργοστασίων Ἀμφίσσης, Ἀταλάντης, Βονίτσης, Ξηροχωρίου, Τήνου, Ἀστακοῦ καὶ Σκοπέλου διὰ τὸ ἔτος 1889, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ ἐνοικίου». Ὑποβάλλω τὴν κατάστασιν ταύτην. Ἄλλη ἐρώτησις (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, μετὰ τῶν χθὲς ζητηθεισῶν πληροφοριῶν περὶ καπνεργοστασίων, νὰ προσαγάγῃ καὶ κατάστασιν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ καπνεργοστασίου Ἀθηνῶν κατὰ τὸ τελευταῖον δεκαπενθήμερον τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου ἐ. ἔ.» Αὕτη εἶναι ἡ κατάστασις. Δὲν ἀπαντῶ ἄλλην ἐρώτησιν.

§114ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἐρώτησις ἐγένετο κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 19 Μαρτίου, ἐπανελήφθη κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 22 Μαρτίου, ἀφοῦ ἐπανελήφθησαν αἱ ἐργασίαι τὴν ἐπανέλαβον ἐγώ, καὶ εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν ὁ κ. Γεροκωστόπουλος.

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποία εἶναι αὕτη;

§116ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ πίναξ τοῦ τακτικοῦ καὶ ἐκτάκτου προσωπικοῦ τῶν ὑπαλλήλων τῶν καπνεργοστασίων.

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔκτακτον ὀνομάζομεν τὸ ἐργατικὸν προσωπικόν.

§118ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ τακτικοῦ προσωπικοῦ.

§119ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ τακτικὸν προσωπικὸν εἶναι τό....

§120ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι τὸ κατὰ τὸν νόμον προσδιωρισμένον διὰ τὰ καπνεργοστάσια αʹ, βʹ καὶ γʹ τάξεως. Ἐὰν δὲν ἦναι ἔκτακτον, τότε κατάλογον τοῦ τακτικοῦ· ἐὰν δὲ ἦναι που καὶ ἔκτακτον, ἐζητήσαμεν καὶ τοῦ ἐκτάκτου τούτου.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατάλογος τοῦ τακτικοῦ προσωπικοῦ εἶναι ὁ τοῦ διατάγματος, τοῦ κανονίζοντος τὰ τῆς ὑπηρεσίας.

§122ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦ ὑπάρχοντος.

§123ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θέλετε τὰ ὀνόματα τῶν προσώπων;

§124ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα, τῶν λειτουργούντων.

§125ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καλῶς.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἕως οὗ προσαχθῶσιν αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι.

§127ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ προσαγάγῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1890 ἐκ δραχμῶν 962,668 καὶ 12/00 δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων.

§129Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν κατετέθησαν αἱ πληροφορίαι τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τίνες;

§131ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προχθὲς κατεθέσατε πληροφορίας τινὰς, ἀλλὰ σᾶς ἔδωκα πίνακα, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐνεφαίνετο, ὅτι ὑπῆρχον καὶ ἄλλαι, τὰς ὁποίας δὲν εἴχετε καταθέσει.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδοὺ αὗται. Ἐδῶ ἔχω σημειωμένον Κεφ. 6 ἄρθρον 3: «Προσωπικὸν οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν» δραχ. 472· περὶ τούτων, νομίζω, πρόκειται. Διὰ τοῦ νόμου ΑΥΠϚʹ ὁ ἀριθμὸς τῶν οἰκονομικῶν ἐπιθεωρητῶν ὡρίσθη εἰς 12, ἀλλ’ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῆς χρήσεως τοῦ 1888 ἐσημειώθη κατὰ λάθος πίστωσις δι’ 11 ἐπιθεωρητάς· οὗτος εἶναι ὁ λόγος τῆς ζητουμένης ἀναπληρώσεως.

§133ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἐπιθεωρητῶν· ἐζητήσαμεν κατάλογον δαπανῶν, γενομένων καθ’ ὑπέρβασιν.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχω ἐδῶ τὸν κατάλογον. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου τὸ Γενικὸν Λογιστήριον φέρει τὴν παρατήρησιν, ἣν ἀνεκοίνωσα.

§135ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δόσατέ μας τότε τὰς πληροφορίας.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξηγεῖται ἡ διαφορὰ ἐκ τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφῆς πιστώσεως δι’ 11 ἐπιθεωρητὰς, ἐν ᾧ εἶναι οὗτοι 12.

§137ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς ἐγένετο τοῦτο;

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγένετο λάθος· ἀλλὰ δὲν ἀπαιτεῖται μισθὸς ἐπιθεωρητοῦ ὁλοκλήρου ἔτους, ἀλλὰ μόνον 472 δραχμαί.

§139Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ 472 δραχμαὶ ἀντιπροσωπεύουσι μισθὸν δι’ ἕνα μῆνα.

§140ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπῆρχε κενὴ θέσις κατὰ τὸ ἐπίλοιπον τοῦ ἔτους· μόνον ἄρα ἐπὶ ἕνα μῆνα ἐγένετο δαπάνη ἐπὶ πλέον. «Ἔξοδα ὑπηρεσίας τελωνείων». Ἐκ τοῦ κατατεθέντος σημειώματος προκύπτει, ὅτι ἐπὶ τῶν ἐξόδων τούτων ὑπάρχει περίσσευμα τῶν δευτερευόντων διατακτῶν, ἐξηγοῦν τὴν ἐπὶ ἔλαττον διαφοράν, ἧς ζητεῖται ἡ ἀναπλήρωσις. «Ἐκτέλεσις τοῦ νόμου περὶ σιγαροχάρτου»· ἡ αὐτὴ ἐξήγησις τῆς διαφορᾶς. «Προσωπικὸν καπνοκοπτηρίων». Ἐψηφίσθη πίστωσις δραχμῶν 219,480, ἔχομεν δ’ ἐντάλματα δευτερευόντων διατακτῶν δραχ. 159,293, ὑπουργικὰ ἐντάλματα δραχ. 18,475, ζητουμένην ἤδη πίστωσιν δραχ. 1851, ἄθροισμα δραχ. 179,619· ὑπάρχει ἄρα πλεόνασμα, ἀλλὰ ζητοῦνται αἱ 1851 δραχμαὶ δι’ ὃν κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν ἐξέθηκα λόγον. Ταῦτα ἀνάγονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τἆλλα εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ.

§141ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχω ἐνταῦθα ἀντίγραφον τοῦ σημειώματος τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν πίστωσιν ταύτην. Ἔχω ἐρώτησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ κεφαλαίου 5 περὶ ὑγειονομικῶν ἐξόδων. «Ὑγειονομικὰ ἔξοδα 2,357». Αἱ ὑπερβάσεις αὗται σημειοῦται ὅτι προῆλθον ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπιτηρήσεως τῶν προελεύσεων, ἕνεκεν τῆς εὐλογίας. Ἔχομεν ὡσαύτως 900:05 ἐκ τοῦ ἄρθρου οὐχὶ 4, ὡς σημειοῦται, ἀλλὰ 2 τοῦ κεφαλαίου 7, «ἔξοδα Γενικῆς Διευθύνσεως». Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ καθὼς καὶ ἐν τοῖς ἑπομένοις σημειοῦται, ὅτι ἔχομεν ὑπέρβασιν ἕνεκα τῆς μὴ ἐγκαίρου ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ ἑνώσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγραφείων τοῦ Κράτους κατὰ τὸ ἔτος 1888, τὸ δὲ τῶν διεθνῶν τελῶν ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκείας τῆς ἀναγραφείσης πιστώσεως καὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ χρυσοῦ.

§142Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχει ποσὸν περὶ διεθνῶν τελῶν ἐνταῦθα;

§143ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐνταῦθα ἢ ἀλλαχοῦ, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνταῦθα σημειοῦται, ἐν τῷ σημειώματι, διὰ τοῦτο ἀναφέρω καὶ τοῦτο. Ἔχωμεν ἐρώτησιν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 9, ἄρθρου 5: «ὑπέρβασις 5,185».

§144ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν μοὶ ἐπιτρέπητε, θὰ σᾶς ἀποτείνω τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν: 12,865:24 ἀποτελοῦσιν ὑπέρβασιν τῆς χορηγηθείσης πιστώσεως διὰ γενικὰ ἔξοδα;

§145ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐδαπανήθησαν ἐπὶ πλέον διὰ χάρτην, βιβλία κλπ. τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, προεκλήθη δὲ ἡ μείζων προμήθεια δι’ ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. (Ἀναγινώσκει). Καὶ διὰ τούτων ἀπαντῶμεν εἰς τὰς πλείστας τῶν ἐρωτήσεων τοῦ σημειώματος. Μένει δὲ ἡ ἀπάντησις ὡς πρὸς τὰ μικρὰ βοηθήματα. Αὕτη δ’ ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ὡς καὶ ἐν τοῖς οἰκείοις πίναξι τῶν αἰτουμένων πιστώσεων διὰ κεκλεισμένας χρήσεις ἐμφαίνεται, τὸ αἰτούμενον ποσὸν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν βοηθημάτων ὀφείλεται ἀποκλειστικῶς εἰς τὰς διαφόρους ἀτμοπλοϊκὰς ἑταιρίας καὶ τὴν ἑταιρίαν τῶν σιδηροδρόμων διὰ χορηγηθέντα εἰς ἀπόρους ἀντὶ μικροῦ βοηθήματος εἰσιτήρια, περὶ ὧν δὲν περιελήφθη ἀρκοῦσα πίστωσις ἐν τοῖς οἰκείοις προϋπολογισμοῖς, ἀλλ’ ὧν τὴν χορηγίαν δὲν ἠδύνατο νὰ ἀρνηθῇ ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου περὶ παροχῆς τῶν μέσων τῆς μεταβάσεως εἰς τὰς ἰδίας ἑστίας ἀπόρων πολιτῶν. Ἡ τακτοποίησις τῶν ἐκκρεμῶν τούτων ἀπαιτήσεων δὲν ἐγένετο διαρκουσῶν εἰσέτι τῶν οἰκείων χρήσεων, διότι αἱ περὶ πληρωμῆς αἰτήσεις τῶν πιστωτῶν ὑπεβλήθησαν βραδέως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον». Αὗται εἶναι αἱ ἀπαντήσεις εἰς τὰ ὑποβληθέντα αἰτήματα. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἄλλας ἐνταῦθα ἐξηγήσεις, ἀφορώσας εἰς τὸ Μαιευτήριον, τὸ Φρενοκομεῖον κλπ., τὰς ὁποίας καταθέτω ἐνταῦθα.

§146Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀμφέβαλλον, ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, βεβαίως δὲν ἐπήρκεσαν αἱ πιστώσεις, αἱ ληφθεῖσαι διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἐδαπανήθησαν περισσότερα· ὅτι δὲν ἐπήρκεσαν τὰ προϋπολογισθέντα γενικὰ ἔξοδα ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἐδαπανήθησαν πλέον τῆς χορηγηθείσης πιστώσεως δρ. 12, 865:24· ὅτι δὲν ἐπήρκεσαν τὰ προϋπολογισθέντα ποσὰ διὰ μικρὰ βοηθήματα, καὶ ἐδαπανήθησαν πλέον τῆς πιστώσεως δραχ. 5,185:95. Περὶ τούτου δὲν εἶχον ἀμφιβολίαν, ἀλλ’ ἠθέλομεν νὰ ἐξελέγξωμεν, ἐὰν αἱ γενόμεναι δαπάναι ἦσαν ἀναγκαῖαι, ἐὰν οἱ ἐντειλάμενοι τὴν πληρωμὴν αὐτῶν δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὑπερέβαινον οὕτω τὰς πιστώσεις, ἐὰν αἱ οὕτω γενόμεναι ὑπερβασίαι ἦσαν ἀναγκαῖαι, διατὶ δὲν ἐζητήθησαν ἐγκαίρως αἱ σχετικαὶ πιστώσεις, ὅπως μὴ ἀναγκασθῶσιν οἱ Ὑπουργοὶ νὰ προβῶσιν εἰς δαπάνας καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀληθῶς, Κύριοι, ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ δύνωνται, ὁσάκις δὲν ἐπαρκοῦσιν αἱ πιστώσεις, νὰ δαπανῶσι μόνοι ὅσα θέλουσιν, εἶναι περιττὸν νὰ συντάσσωμεν προϋπολογισμόν. Εἰς τί χρησιμεύει ἀληθῶς νὰ ὁρίζωμεν τὰς πιστώσεις, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς, ἀφοῦ ἐξαντλήσῃ ταύτας, δύναται νὰ δαπανᾷ ποσὰ καὶ καθ’ ὑπέρβασιν αὐτῶν;

§147ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὀλίγα μόνον θὰ προσθέσω εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶπε, διότι δὲν ἤκουσα τὴν σχετικὴν πληροφορίαν περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν βοηθημάτων.

§148ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐπήρκεσεν ἡ πίστωσις.

§149ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μοὶ φαίνεται παράξενον, πῶς μικρὰ βοηθήματα μένουσιν ἀπλήρωτα ἀπὸ τοῦ 1887 καὶ 1888.

§150ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ μικρῶν βοηθημάτων εἰς χρήματα, ἀλλὰ περὶ βοηθήματος δι’ ἐκδόσεως εἰσιτηρίων, τὰ ὁποῖα πληρόνονται ἐπὶ τῇ σημειώσει τῇ στελλομένῃ ἔπειτα ὑπὸ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης ἑταιρίας. Σημειώσατε ὅτι εἰς τὰ βοηθήματα ταῦτα πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις ἀναγκάζονται νὰ καταβάλλωσι περισσότερα, διότι συχνὴ εἶναι ἡ κίνησις τῶν ἀνθρώπων τῶν ἐρχομένων εἰς τὰς Ἀθήνας καὶ μὴ δυναμένων νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὰς ἑστίας αὐτῶν. Τοῦτο δὲ ἠνάγκαζεν ἄλλοτε, ὅτε ἡ πίστωσις τῶν μικρῶν βοηθημάτων ἦτο οὐχὶ 10,000 δραχμῶν, ὡς εἶναι σήμερον, ἀλλὰ 40,000, τὰς Κυβερνήσεις νὰ πληρόνωσι τὸ ἥμισυ καὶ πλέον εἰς εἰσιτήρια. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον, ἐξαντληθείσης κατὰ μέγα μέρος τῆς πιστώσεως τῶν βοηθημάτων κατὰ τὰς ἑορτὰς ἰδίως τοῦ Πάσχα, ἠναγκάσθημεν καὶ ἡμεῖς, ὅπως καὶ ἄλλοι ἄλλοτε, νὰ ἐκδώσωμεν διαταγὰς πρὸς ἔκδοσιν εἰσιτηρίων.

§151ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς περὶ τούτου πρόκειται. Ἐνθυμοῦμαι δὲ, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε ἠλαττώθη τὸ ποσὸν ἀπὸ 40,000 εἰς 10,000, ἐγένετο εὐρεῖα ἐξήγησις τοῦ ζητήματος τούτου παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἔλεγε τότε, ὅτι τὰ βοηθήματα ταῦτα κατὰ τὸ πλεῖστον ἀδίκως δαπανῶνται. Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι τὰ 90% αὐτῶν εἶναι καθαρὰ ῥουσφέτια.

§152ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο. Πρέπει νὰ διέλθητε τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ ἴδητε ποσάκις ἤθελε καῆ, τὸ δὴ λεγόμενον, ἡ καρδία σας, διότι δὲν δύνασθε νὰ βοηθήσητε.

§153ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ, ὅταν παρέχηται εὐκαιρία, ὅ,τι δύναμαι πράττω.

§154ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐξ ἰδίων, μάλιστα.

§155ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μάλιστα· ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ βοηθημάτων· τὸ Δημόσιον ἔχει κανονισμένα βοηθήματα, γνωρίζομεν δὲ κάλλιστα, ὅτι τὰ βοηθήματα ταῦτα δὲν δίδονται εἰς τοὺς πτωχοὺς διότι εἶναι πτωχοὶ, ἀλλὰ δίδονται εἰς ἄτομα, διότι εἶναι πρόσωπα συνιστώμενα ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων. Ἕνεκα τούτου, ἐπειδὴ τοιαῦτα εἶναι τὰ βοηθήματα, νομίζω ὅτι ἐπὶ τῆς δαπάνης αὐτῆς ὀφείλει ὁ Ὑπουργὸς ὁ ἁρμόδιος νὰ ἦναι πολὺ εὐλαβέστερος.

§156ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἀκριβεῖς αἱ παρατηρήσεις σας, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἀπαντᾷ εἰς ὑμᾶς, ἀντετάχθη τελευταῖον εἰς πάσας τὰς συστάσεις, τῶν ὁποίων αἱ πλεῖσται ἐδικαιολογοῦντο ἐπαρκῶς, καὶ ἤδη, ἀντὶ νὰ δίδωνται εἰσιτήρια, παρέχεται βοήθημα 5–10 δραχμῶν, τοῦτο ὅμως συντελεῖ εἰς τὴν ταχυτέραν ἐξάντλησιν τῆς πιστώσεως.

§157ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλῶν Ὑπουργείων οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ 1890 ἔχουσιν εἰδικὸν κεφάλαιον, καὶ εἶναι πρέπον νὰ κατατάξητε ἐκεῖ τὰς πιστώσεις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν).

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δρ. 625,000.

§159ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ, ὅπως προσαχθῶσιν αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι περὶ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς Θεσσαλίας.

§160ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχουσιν αἱ μελέται, αἵτινες ἀπαρτίζουσι τόμον ὁλόκληρον. Θὰ παρακαλέσω ὅμως τὸν κ. Γκοτλὰν νὰ χορηγήσῃ σύντομόν τινα ἐπιτομὴν τῶν μελετῶν. Ἂς ἀναβληθῇ.

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ἐξακολούθησις τῆς δευτέρας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχ. 5,285,520 καὶ περὶ συνομολογήσεως δανείου ἴσου ποσοῦ.

§162ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ αὐτὸ πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, διότι ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ πολλοῦ χρόνου καὶ ἀκόμη δὲν τὰς ἔλαβον.

§163ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν βλέπω λόγον ἀναβολῆς, καθόσον εἴμεθα ἀκόμη εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. Ὑπῆρξα εὐτυχέστερος τοῦ κ. συναδέλφου. Ἐγὼ ἐζήτησα πληροφορίας τινὰς, τὰς ὁποίας ἔλαβον καὶ αἵτινες νομίζω, ὅτι ἀναλυόμεναι δύνανται νὰ παράσχωσι γνώσεις τινὰς, οὐχὶ ἀναξίας προσοχῆς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον σχετικῶς πρὸς τὸ νοσοκομεῖον τῶν 500 κλινῶν, τὸ ὁποῖον προτίθεται ἡ Κυβέρνησις νὰ οἰκοδομήσῃ εἰς τὰς Ἀθήνας, ἔχουσιν ὡς ἑξῆς. Ἐζήτησα νὰ πληροφορηθῶ, ἐπὶ ποίου χώρου θὰ ἀνεγερθῇ τὸ νοσοκομεῖον, διότι ὑπέβαλον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὴν ἰδέαν, ὅτι μεγάλως ἐξαρτᾶται ἡ ἐπιτυχία τοῦ ἀξιολόγου τῳὄντι σχεδίου, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑπέβαλεν, ἐκ τοῦ μέρους, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ἀνεγερθῇ τὸ νοσοκομεῖον. Ἐπὶ τούτου δὲν ἔλαβον πληροφορίαν.

§164ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθοπουργός). Δὲν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν τὴν πληροφορίαν ταύτην, διότι δὲν ἔκλεισαν εἰσέτι αἱ συμφωνίαι περὶ τούτου.

§165ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Θέλω ὁμιλήσει θεωρητικῶς μόνον καὶ θὰ σᾶς εἴπω, ὅτι βάσις τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἔργου σας θὰ ἦναι ἡ ἐκλογὴ τοῦ χώρου. Ἐὰν ἀνεγείρητε τὸ σύμπλεγμα τῶν περιπτέρων καὶ οἰκοδομημάτων, τὸ ὁποῖον θέλει ἀποτελέσει τὸ ἐν Ἀθήναις στρατιωτικὸν νοσοκομεῖον, ἐπὶ χώρου ἀκαταλλήλου, εἴτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς θέσεως αὐτοῦ, εἴτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ἐδάφους, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ οἰκοδομηθῇ τὸ ἀξιόλογον ἔργον, τὸ ὁποῖον προτίθεσθε νὰ κατασκευάσητε καὶ περὶ τοῦ ὁποίου προϋπολογίζετε ποσὸν ἑνὸς ἑκατομμυρίου, θέλετε ἀποτύχει. «Ὁσάκις ὁ χῶρος τὸ ἐπιτρέπει», λέγει ἡ κοινοποιηθεῖσά μοι σημείωσις, «τὰ ἀπαρτίσοντα τὸ νοσοκομεῖον κτίρια, συμμετρικῶς διατασσόμενα, καταλαμβάνουσιν ἔκτασιν τετραπλεύρου, μήκους 300 μέτρων καὶ 220 μέτρων πλάτους, ἢ 66 στεμμάτων, τουτέστιν 66,000 μέτρων τετραγωνικῶν ἢ 116,800 πήχεων τετραγωνικῶν. Ἐπὶ ἀκανονίστου γηπέδου ἀπαιτηθήσεται περισσότερος χῶρος. Τὰ μονήρη ἰσόγεια κτίρια τῶν ἀσθενῶν κατασκευασθήσονται ἐκ κοινῆς τοιχοποιΐας, θ’ ἀπέχωσι δὲ ἀπ’ ἀλλήλων 20 μέτρα.» Ἔχω εὐθὺς νὰ σᾶς ὑποβάλω τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις. Λίαν ὕποπτος μοὶ φαίνεται ἡ ἔκφρασις «ἐκ κοινῆς τοιχοποιΐας», διότι, ἐὰν ἐφαρμόσητε ἐπὶ τῶν κτιρίων τὴν κοινὴν τοιχοποιΐαν, τὴν ὁποίαν ἐφηρμόσατε ἐπὶ ὅλων σχεδὸν τῶν στρατιωτικῶν κτιρίων, τὰ ὁποῖα ἀνηγείρατε ἐν Ἀθήναις, βεβαίως θέλετε συντελέσει εἰς τὴν ἀποτυχίαν τοῦ ἔργου σας, καθόσον ἡ τοιχοποιΐα αὕτη παρ’ ἡμῖν εἶναι ἀτελεστάτη, εἶναι ὑγρὰ, εἶναι ἀποῤῥοφητικὴ ἐν γένει μιασμάτων· τὸ ὁποῖον ἀντιβαίνει εἰς τὸν σκοπὸν τοῦ εἴδους τούτου τῶν οἰκοδομῶν. Ἡ κοινὴ τοιχοποιΐα ἀπαγορεύεται ἀπανταχοῦ εἰς τὰ κατὰ τὰ νεώτερα συστήματα οἰκοδομούμενα νοσοκομεῖα. Διὰ ταῦτα σᾶς ὑπέβαλον τὴν γνώμην, ὅτι πρώτιστος ὅρος ἐπιτυχίας τοῦ ἀξιολόγου σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐκοινοποιήσατε εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ἡ τοιχοποιΐα, οὐχὶ ἡ κοινὴ, ὅπως λέγει ἡ σημείωσις, ἀλλ’ ἡ κατὰ τοὺς ὅρους τῆς τέχνης γιγνομένη, δηλαδὴ διὰ πλίνθων. Ἀπαιτεῖται πλινθοποιΐα, ἔχομεν μάλιστα ἐν Ἀθήναις ἓν τοιοῦτον ἔργον, τὸ ἀπομονωτήριον τοῦ νοσοκομείου «Εὐαγγελισμοῦ». Ἐπιμένω εἰς τοῦτο, διότι εἶναι σπουδαιότατον. Θέλετε δαπανήσει οὐχὶ ἓν ἑκατομμύριον πρὸς δύο χιλιάδας δραχμῶν τὴν κλίνην, ἀλλὰ πλείονα τούτων· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὴν ὑπέρβασιν ταύτην τῆς δαπάνης δὲν πρέπει νὰ τὴν λυπηθῇ ἡ Βουλή, καθόσον πρόκειται περὶ ἔργου, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει ν’ ἀποτύχῃ δι’ ἀτελῆ ἐφαρμογήν. Θὰ ἔχητε οὕτω μετὰ 2 ἢ 3 ἔτη τοίχους κεκορεσμένους ἐκ τῶν μιασμάτων τῶν ἀῤῥώστων καὶ θ’ ἀναγκασθῆτε νὰ προβῆτε εἰς τὴν καταστροφὴν αὐτῶν καὶ τὴν ἀνέγερσιν νέων. Λοιπὸν προτιμότερον εἶναι, νὰ μὴ δεχθῆτε τὸ μέρος τοῦτο τοῦ σημειώματος τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ νὰ σπεύσητε νὰ προτιμήσητε ἄλλην οἰκοδομικὴν, τὴν διὰ πλίνθων, ἥτις θεωρεῖται σήμερον ὡς ἡ μᾶλλον κατάλληλος διὰ θεραπευτικὰ οἰκοδομήματα, νὰ κατασκευάσητε περίπτερα (pavillons), ᾠκοδομημένα ἐκ σιδήρου, κατὰ τὸ σύστημα Tolet, ἐκ ξύλων καὶ ἐκ πλίνθων. Θὰ ἔχητε μίαν ὑπέρβασιν δαπάνης, ἀλλὰ θὰ ἔχητε οἰκονομίαν, διότι ἕκαστον περίπτερον θὰ διαρκέσῃ 40 καὶ 50 ἔτη, ἐνῷ, ἐὰν κάμητε τὴν οἰκοδομὴν κατὰ τὴν κοινὴν τοιχοποιΐαν, ἥτις δύναται νὰ ὀνομασθῇ νεοελληνικὴ, θὰ κάμητε ἔργον ἰδιαιτέρως ἐπιβλαβὲς καὶ ἑπομένως ὅλως προσωρινόν. Τὸ σημείωμα λέγει, ὅτι τὰ περίπτερα ταῦτα θ’ ἀπέχουν ἀπ’ ἀλλήλων 20 μέτρα. Ἡ ἀπόστασις δέον νὰ ἦναι ἀνάλογος τοῦ ὕψους, καὶ περὶ τούτου οὐδεμίαν ἔχομεν πληροφορίαν. Ἐὰν, ὡς εἶναι πιθανὸν, δὲν ἦναι τὸ ὕψος ὑπέρτερον τῶν 20 μέτρων, τότε τῶν 20 μέτρων ἡ ἀπόστασις εἶναι ἐπαρκής. «Τὸ ἐσωτερικὸν πλάτος των», λέγει ἡ σημείωσις, «ἔσεται 8 μέτρων. Ἡ ὀροφή των ἔσεται ἐλλειψοειδὴς κυλινδρικὸς θόλος· τὸ πάτωμα θὰ ἑνοῦται ἐπίσης διὰ κυλινδρικῆς ἐπιφανείας, πρὸς ἀποφυγὴν τῶν διέδρων γωνιῶν, φωλεῶν θεωρουμένων τῶν μιασμάτων.» Ταῦτα ἔχουσι καλῶς. Ἀλλὰ ἔλεγον πρὸ ὀλίγου καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ χορηγηθεῖσα δαπάνη φοβοῦμαι ὅτι θέλει εἶσθαι ἀνεπαρκὴς, διότι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν θὰ χρισθῶσιν οἱ τοῖχοι ἐσωτερικῶς, τὸ εἶδος τῶν σανιδωμάτων, ταῦτα πάντα συντελοῦσιν εἰς τὴν ὑγιεινὴν κατάστασιν τῶν οἰκοδομημάτων τούτων, ἀλλ’ ἀπαιτοῦσι μεγαλειτέρας δαπάνας. Περὶ τοῦ κυβισμοῦ τοῦ ἀέρος ἔχω νὰ σᾶς φέρω εἰδικὰς παρατηρήσεις. Ὁ κυβισμὸς τοῦ ἀέρος, κατὰ τὸ σημείωμα, θέλει εἶσθαι 50 μέτρων κατὰ κλίνην. Τὸν εὑρίσκω ἀνεπαρκῆ. Ἀφοῦ κατασκευάζετε νοσοκομεῖον τέλειον, βεβαίως εὐχῆς ἔργον θέλει εἶσθαι, νὰ δώσητε τὸν ὅσον ἔνεστιν ἐπαρκῆ κυβισμὸν κατὰ τὴν ἐπιστήμην, καὶ ἤθελον σᾶς ὑποδείξει τὸν ἀριθμὸν 60 ὡς τὸν καταλληλότερον. Ὁ ἀερισμὸς ἔσεται, λέγει τὸ σημείωμα, 70 μέτρων κατὰ κλίνην καὶ ὥραν. Τοῦτο ἄριστα ἔχει. Μένει νὰ ἀσφαλισθῇ καλὸν σύστημα ἀερισμοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν δίδεται εἰς ἡμᾶς πληροφορία σαφὴς, διὰ νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς, τί θέλει ἐφαρμοσθῆ ἐνταῦθα. Ἀλλὰ δὲν ἔχω λόγον νὰ πιστεύω, ὅτι οἱ ἁρμόδιοι δὲν θέλουσι καταβάλει πᾶσαν πρόνοιαν, ὅπως τὰ πράγματα γίνωσιν ὅπως πρέπει. Μίαν ὅμως ἔχω παρατήρησιν νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε. Τὸ σημείωμα λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐν Εὐρώπῃ ὁ ἄξων τῶν θαλάμων τοῦ νοσοκομείου διευθύνεται κατὰ προτίμησιν ἀπ’ ἀνατολῶν πρὸς δυσμὰς, οὕτως ὥστε ἡ μία τῶν πλευρῶν εἶναι βόρειος, ἡ δ’ ἄλλη νοτία, καὶ τοῦτο πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ δυτικοῦ ἀνέμου· κατὰ τὴν γνώμην ὅμως τῆς ἡμετέρας ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, ἡ ἔκθεσις τῶν κτιρίων δέον νὰ ᾖ ἀνατολικὴ καὶ δυτικὴ, πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ βοῤῥᾶ, ὅστις ἐν τῇ Ἀττικῇ εἶναι ἐπιβλαβέστερος τοῦ δυτικοῦ.» Νομίζω, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη εἶναι, ἐὰν μὴ ἐντελῶς σφαλερά, ἀλλὰ τουλάχιστον λίαν ὑπερβολικὴ καὶ ἐπικίνδυνος. Ὅπως μὴ εἰσέλθω εἰς πολλὰς λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ προκειμένου, σᾶς ἀναφέρω μόνον τοῦτο, ὅτι πάντες οἱ ἐν Ἀθήναις κατοικοῦντες γνωρίζουσιν, ὅτι, ἐὰν ὁ βόρειος ἄνεμος, ὅστις εἶναι ὁ πνέων σχετικῶς ὀλιγωτέρας ἡμέρας ἐντὸς τοῦ ἔτους, ἦναι βεβαίως δυσάρεστος, καὶ ἄνευ τῶν δεουσῶν προφυλάξεων δύναται ν’ ἀποβῇ ἐπικίνδυνος, ὅταν ὅμως ἔχωμεν παράθυρα καλῶς κλείοντα, ὅταν ἔχωμεν σύστημα ἀερισμοῦ κανονικὸν, ὅπερ ἐπιτρέπει εἰς ἡμᾶς τὴν ἀνανέωσιν τοῦ ἀέρος ἄνευ τοῦ ἀνοίγματος τῶν παραθύρων, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει ἐκεῖθεν· ἀπεναντίας ὅμως, ἐὰν ἔχητε τὸν ἄξωνα, τὸν ὁποῖον ὑποδεικνύει ἡ ὑπηρεσία ὑμῶν, θέλετε ἐκθέσει τοὺς ἀσθενεῖς εἰς τὴν ἐπίδρασιν ἀνέμου ἐπιβλαβεστάτου εἰς ἀῤῥώστους καὶ εἰς ἀναῤῥωνύοντας, καὶ συνάμα ὀχληρωτάτου ἀκόμη καὶ διὰ τοὺς ὑγιεῖς· ἐννοῶ τὸν δυτικὸν ἄνεμον. Ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν λέγει τὸ σημείωμα, μεταξὺ ἀνατολῆς καὶ δύσεως πρέπει ἑπομένως νὰ τροποποιηθῇ, διότι τοιοῦτον λάθος ἤθελεν ἔχει συνεπείας λίαν δυσαρέστους, τῶν ὁποίων ἡ διόρθωσις θὰ ἦτο τοῦ λοιποῦ ἀδύνατος. Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι ἐπὶ πολλὰς ὥρας μετὰ μεσημβρίαν εἶναι σχεδὸν ἀκατοίκητα κατὰ τὸ θέρος τὰ δωμάτια, τὰ ὁποῖα ἔχουν δυτικὴν ἔκθεσιν. Ἐὰν ἡ βόρειος ἔκθεσις ἔχῃ τὰ μειονεκτήματα, τὰ ὁποῖα τὸ σημείωμα ἀναφέρει, ταῦτα δύνανται νὰ προληφθῶσι διὰ καλῆς κατασκευῆς τῶν παραθύρων. Θὰ ἔχητε ὅμως τὸ μέγα πλεονέκτημα τοῦ ὑγιεινοτάτου νοτίου ἀνέμου, δηλαδὴ τοῦ κοινῶς λεγομένου μπάτη. Ἐγὼ ἤθελον σᾶς προτείνει, ὅπως ἡ ἔκθεσις τῶν κτιρίων ἦναι βορειοανατολικὴ καὶ νοτιοδυτική. Οὕτω θέλετε ἐλαττώσει σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν τὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας φοβεῖται ἡ ὑπηρεσία, τῆς ἀμέσου ἐπιδράσεως τοῦ βορείου ἀνέμου, δὲν θέλετε δὲ στερηθῆ τῆς καλῆς ἐπιδράσεως τῶν νοτίων ἀνέμων. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλο τι. Ἔχω ὑπ’ ὄψει τὰ πορίσματα τῶν ἐπὶ 24 ἔτη γενομένων μετεωρολογικῶν παρατηρήσεων τοῦ μακαρίτου Ἰουλίου Σμίθ. Γνωρίζετε βεβαίως, ὅτι ἓν τῶν πλεονεκτημάτων τῆς τοιᾶσδε ἢ τοιᾶσδε ἐκθέσεως τῶν κτιρίων ἐν γένει, καὶ μάλιστα ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα συγκεντροῦνται πολλοὶ ἄνθρωποι, καὶ μάλιστα ἄῤῥωστοι, εἶναι, νὰ ὑπάρχῃ εὔκολος ἡ ἀνανέωσις τοῦ ἀέρος, νὰ ὑποπίπτωσιν εἰς ῥεύματα ἀνέμου, τὰ ὁποῖα βεβαίως οἰκονομοῦνται κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἦναι ἐπικίνδυνα. Κατὰ τὰς παρατηρήσεις τοῦ Σμὶθ, αἱ πλεῖσται ἡμέραι τοῦ ἔτους ἔχουν ἀκριβῶς αὐτοὺς τοὺς ἀνέμους, ἔχουν τὸν βορειοανατολικὸν ἐπὶ 109 ἡμέρας, καὶ τὸν νοτιοδυτικὸν ἐπὶ 118 ἡμέρας. Ἑπομένως κατὰ τὸ πλεῖστον τοῦ ἔτους τὸ νοσοκομεῖον θέλει εὑρίσκεσθαι ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν ἀνέμων, οἱ ὁποῖοι μεγάλως θέλουν συντελέσει εἰς τὴν ὑγιεινὴν τῶν ἀῤῥώστων, καὶ ὅπως βεβαίως γνωρίζει καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον, τὸ νὰ ἔχῃ τὸ θεραπευτήριον ὅσον τὸ δυνατὸν πλειοτέρας ἡμέρας φυσικοῦ ἀερισμοῦ. Θὰ ἔχητε δὲ κατὰ τὰς παρατηρήσεις τοῦ μακαρίτου Σμὶθ μόνον ἐπὶ 6 ἡμέρας τοῦ ἔτους τὸν ἀνατολικὸν ἄνεμον καὶ ἐπὶ 31 τὸν δυτικὸν, ἐὰν λάβητε τὴν ἀνατολικὴν καὶ τὴν δυτικὴν ἔκθεσιν. Ἑπομένως ἐκτὸς τῶν ἄλλων μειονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχῃ ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν ὑποδεικνύει τὸ σημείωμα, δὲν θὰ ἔχητε—δύναμαι βεβαίως νὰ μεταχειρισθῶ τὸν ἐπιστημονικὸν ὅρον τὸν γαλλικὸν—τὸν φυσικὸν ἀερισμὸν, la ventilation naturelle, παρὰ ἐπὶ 37 ἡμέρας τοῦ ἔτους. Τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι ἐπίνοια ἰδική μου, εἶναι κατὰ τοὺς κανόνας τῶν ἀσχοληθέντων εἰς τὰ περὶ νοσοκομείων, καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι τοῦτο ἐπιδιώκεται παντοῦ, νὰ ἦναι οὕτω τοποθετημένα τὰ καταστήματα, ὥστε νὰ ἔχουν ὅσον ἔνεστιν ἐπὶ πλειότερον χρόνον ἐντὸς τοῦ ἔτους τὸ πλεονέκτημα τοῦ ἀνέμου, ἐννοεῖται μεθ’ ὅλων τῶν προφυλάξεων, τὰς ὁποίας ἐνδεικνύει ἡ ἐπιστήμη, καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι εὔκολον νὰ ληφθῶσιν εἰς περίπτερα. Ἐγὼ βεβαίως διὰ τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔφερον, δὲν ἐπιδιώκω νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ μόνον νὰ συστήσω, ὅπως προκειμένου περὶ δαπάνης, ἡ ὁποία βεβαίως θὰ ὑπερβῇ τὸ ἑκατομμύριον,—διότι δὲν ἠμπορῶ νὰ φαντασθῶ, ὅτι θὰ κατορθώσητε μὲ 2,000 δραχμὰς κατὰ κλίνην ἔργον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ ὑλικοῦ ἀντάξιον πρὸς τὸ ὡραῖον τοῦτο σχέδιον,—ληφθῶσι πάντα τὰ κατάλληλα μέτρα, ἵνα δαπανηθῶσι τὰ χρήματα ταῦτα συμφώνως πρὸς τὰ νεώτερα ἐπιστημονικὰ συστήματα. Διὰ τοῦ σημειώματος αὐτοῦ λέγετε, ὅτι θέλετε ν’ ἀποφύγητε τὴν ὑπερβολικὴν βόρειον θερμοκρασίαν, καὶ ὑποβάλλεσθε εἰς τὴν χείρονα θερμὴν θερμοκρασίαν τοῦ δυτικοῦ ἀνέμου, κατὰ τῆς ὁποίας δὲν ἔχετε μέσα νὰ προφυλαχθῆτε· καὶ ἂν μοὶ ἐπιτρέπητε, θὰ σᾶς ἀναφέρω περίπτωσιν, τῆς ὁποίας ὑπῆρξα αὐτόπτης μάρτυς. Ὅτε πρὸ 9 ἐτῶν ἐξεῤῥάγη ἐπιδημία τύφου κοιλιακοῦ ἐν Ἀθήναις, προσεβλήθη καὶ τὸ Ἀμαλίειον, δὶς δὲ τῆς ἡμέρας ἐπεσκεπτόμην τὸ Ὀρφανοτροφεῖον, ὡς ἔφορος αὐτοῦ. Ἐκτὸς τῶν ἄλλων περιστάσεων, εἷς τῶν ὅρων, ὁ ὁποῖος προδήλως ἐχειροτέρευε τὴν κατάστασιν τῶν ἀσθενῶν, ἦτο ἡ ἐπίδρασις τοῦ δυτικοῦ ἀνέμου, ὁσάκις ἔπνεεν ἐκεῖθεν· τότε ὅλα τὰ συμπτώματα τῶν ἀσθενῶν μας ἐπετείνοντο. Διὰ ταῦτα, ἐπειδὴ τοιοῦτον ἔργον δὲν πρέπει ν’ ἀποτύχῃ ἕνεκα σφαλερᾶς ἐκθέσεως τοῦ καταστήματος, ἐπέστησα τὴν προσοχήν σας· διότι ἡ βορειοανατολικὴ καὶ νοτιοανατολικὴ ἔκθεσις εἶναι ἡ ἀρίστη σχετικῶς πρὸς τὸ κλίμα τῶν Ἀθηνῶν. Διότι θὰ ἔχητε κατὰ τὸ πλεῖστον τοῦ ἔτους φυσικὸν ἀερισμὸν εὐχερέστατον, καὶ ἐγὼ μεγάλως δυσπιστῶ περὶ τῆς ἐπιτυχίας τῶν τεχνικῶν ἀερισμῶν, ἐνῷ διὰ τῶν ἁπλουστάτων μέσων δύνασθε ν’ ἔχητε ἀερισμὸν ἄριστον, διότι τὸ μὲν θέρος δύνασθε ν’ ἀνοίγητε πολλὰ παράθυρα, τὸν δὲ χειμῶνα μὲ ἓν σύστημα ἁπλούστατον, διὰ τῆς διαφορᾶς τῆς θερμοκρασίας τῆς ἐσωτερικῆς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν, θέλετε ἔχει ἀερισμὸν τέλειον. Τοῦτο γνωρίζω, διότι τὸ ἐφήρμοσα διὰ καλλίστου τεχνίτου εἰς τὸ Ἀμαλίειον Ὀρφανοτροφεῖον, καὶ λειτουργεῖ χωρὶς μηχάνημα, διότι εἰς τὸ θεραπευτήριον, εἰς τὸ ὁποῖον πάντοτε ὑπάρχει μία θερμάστρα, καὶ ὑπάρχει διαφορὰ δέκα ἢ δεκαπέντε βαθμῶν μεταξὺ τοῦ ἐσωτερικοῦ ἀέρος καὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀρκεῖ νὰ κάμητε μικρᾶς ὀπὰς τοῦ σχήματος Ζ εἰς τὴν ὀροφὴν καὶ θὰ ἔχητε λαμπρὸν ἀερισμόν. Βεβαίως καλλίτερον εἶναι τὸ σύστημα τὸ λειτουργοῦν εἰς τὸν «Εὐαγγελισμὸν», τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ ἐκ τῶν κάτω πρὸς τὰ ἄνω, ὅταν ἦναι τὰ δωμάτια κενὰ, καὶ ἐκ τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω, ὅταν εὑρίσκωνται ἐκεῖ οἱ ἀσθενεῖς καὶ λειτουργῇ διαρκῶς. Ἐνόμισα καθῆκον νὰ σᾶς ἀναφέρω ταῦτα, διότι, ὅταν δαπανῶμεν χρήματα, εἶναι φυσικὸν νὰ θέλωμεν ἡ δαπάνη νὰ γίνεται μετ’ ἐπιμελείας, καὶ ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι μεγάλαι δαπάναι ἐγένοντο, πρὸς καλὸν βεβαίως σκοπὸν, ἀπὸ 10 ἐτῶν ἐν Ἀθήναις καὶ κυρίως ἐπὶ στρατιωτικῶν κτιρίων. Ἀλλὰ ταῦτα δύναμαι νὰ εἴπω ὅτι πάντα ἀπέτυχον. Δὲν πταίει ὁ κ. Ὑπουργὸς, διότι δὲν εἶναι ἀρχιτέκτων, ἀλλὰ δὲν θὰ εὕρῃ παράδοξον, ὅτι ὑποβάλλω τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὅτε εἰσερχόμεθα εἰς τὸ νέον στάδιον ἐργασίας. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀνεξαρτήτως τῶν λογιστικῶν λόγων, τοὺς ὁποίους δύναται νὰ ἔχῃ,—διότι δὲν γνωρίζω τίποτε περὶ τούτου—ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν οὐσίαν τοῦ νομοσχεδίου, ἡ Ἀντιπολίτευσις βλέπει εἰς αὐτὸ περίπτωσιν λίαν εὐχάριστον, διότι ἔχει τὴν συναίσθησιν, ὅτι συνετέλεσεν εἰς τὸ ἔργον διὰ τῆς παρεμβάσεως πολλῶν μελῶν αὐτῆς, περὶ τῆς καταστάσεως ἐν γένει καὶ τοῦ στρατωνισμοῦ καὶ τῆς νοσηλεύσεως τῶν στρατιωτῶν, καὶ ἑπομένως βλέπομεν ἓν βῆμα σπουδαῖον, μίαν ἀπόφασιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως εἰσέλθωμεν εἰς ὁδὸν ἄλλην, καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο πρέπει νὰ ἤμεθα προσεκτικοί, ὅπως μὴ ἀποτύχῃ ἡ ἀπόπειρα αὕτη, ὅπως τόσαι ἄλλαι προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀπέτυχον, προκειμένου περὶ δημοσίων καὶ ἰδίως περὶ στρατιωτικῶν κτιρίων.

§166ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὑρίσκετε τὴν δαπάνην τοῦ ἑκατομμυρίου διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ νοσοκομείου μικρὰν, καὶ διὰ τοῦτο ἐξεφράσατε ἀπορίαν τινά; Ἄλλοτε εἴχετε ἐκφρασθῆ, ὅτι ἐπιθυμεῖτε τὰ νοσοκομεῖα νὰ γίνωνται κατὰ τρόπον, ὥστε νὰ ἀντικαθίστανται, καταστρεφόμενα πρότερον ἐξ ὁλοκλήρου.

§167ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Δὲν ἐξηγήθην, φαίνεται, σαφῶς. Τοῦτο θέλω νὰ προλάβω, διότι διὰ τῆς κοινῆς τοιχοποιΐας θὰ κατασκευασθῶσι περίπτερα, τὰ ὁποῖα μετὰ 10 ἔτη θὰ ἦναι ἄχρηστα, διότι αὐτὴ ἡ τοιχοποιΐα εἶναι ἐκείνη, ἥτις ἔχει ὅλας τὰς κακὰς ἰδιότητας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀποῤῥόφησιν τῶν μιασμάτων. Εἶναι λοιπὸν καλλίτερον, ἡ Κυβέρνησις νὰ κατασκευάσῃ περίπτερα, τὰ ὁποῖα θὰ κορεσθῶσι μετὰ 60 ἔτη, παρὰ περίπτερα, τὰ ὁποῖα θὰ κορεσθῶσι μετὰ 10 ἔτη.

§168ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε εἶναι ἀσύμφορον τὸ μόνιμον.

§169ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἐπιστήμη: Ὁσάκις δύνασθε νὰ οἰκοδομήσητε μόνιμον νοσοκομεῖον, πρέπει ἡ οἰκοδομὴ νὰ γίνῃ τοιαύτη, ὥστε ἡ ἀποῤῥόφησις τῶν μιασμάτων, αὐτὴ ἡ saturation, νὰ ἐπέρχηται βραδύτερον· εἶναι δὲ οἰκονομικώτερον νὰ οἰκοδομήσητε οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον θὰ διατηρηθῇ 50 ἔτη καὶ νὰ δαπανήσητε περισσότερα, ἢ νὰ δαπανήσητε ὀλιγώτερα καὶ νὰ τὸ καταστρέψητε μετὰ 10 ἔτη.

§170ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ζητουμένη πίστωσις ἢ εἶναι ὑπερβολικὴ, ἢ εἶναι ἀνεπαρκής.

§171ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ὑπέδειξα τὸ πρᾶγμα. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ οἰκονομικὸν μέρος, ἡ Κυβέρνησις θὰ σκεφθῇ κατὰ πόσον δύναται νὰ χορηγήσῃ περισσότερα μέσα, ὅπως τὸ ἔργον γίνῃ τελειότερον. Σᾶς λέγω δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, ἀποδεικνύει ὅτι ἐνόησεν οὐ μόνον τὴν ἀνάγκην τῆς κατασκευῆς νοσοκομείου στρατιωτικοῦ, ἀξίου ἔθνους πεπολιτισμένου, ἀλλ’ ἐνόησε καὶ τὴν ἀνάγκην τῶν μεταῤῥυθμίσεων, ὅπως βελτιώσῃ σπουδαίως τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ.

§172ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ συζητήσωμεν σπουδαίως.

§173ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§174ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς μεταβῶμεν εἰς τὸ ἑπόμενον.

§175ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν ἐν γένει τῆς συζητήσεως.

§176ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ δεξιῶν). Τὰ ἑπόμενα δὲν ἔχουν συζήτησιν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ δύο ἑπόμενα νομοσχέδια: Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 141, 760:35. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 101,000). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 καὶ 30′ μ. μ.