1890.05.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36

τῆς 4 Μαΐου 1890.

(Παρασκευὴ)

Ὥρᾳ 5½ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Δήμαρχος Παμίσου ἐξ ὀνόματος τῶν συνδημοτῶν του εὔχεται ὑπὲρ τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Γυμνασίου ἐν Μεσσήνῃ.

§2ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον ἔλαβον ἐκ Πατρῶν τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει): «Γεροκωστόπουλον καὶ Παπαγιαννακόπουλον Βουλευτάς. Ἀθήνας. «Ἀντιπρόσωπος Ἐφόρου Πατρῶν ἐπὶ τοῦ φόρου ἀδηλώτων κτηνῶν δήμου Φαρῶν συνέταξε πλαστὰ πρωτόκολλα κατὰ δημοτῶν Κερπινῆς Χρυσανθακοπούλου, Ἀργυροπούλου, Ἀγγελακοπούλου, Ἀμέρκου, Κοτσώνη, Γύσιμα, Καφεντζῆ, Φακοῦ, Παναγακοπούλου κλπ. Συνεπείᾳ ἀνακοπῶν Εἰρηνοδίκης Πατρῶν ἠκύρωσεν ὁριστικῶς πρωτόκολλα. Ἐν τούτοις ἀπόσπασμα στρατιωτικὸν Καλαβρύτων, δευτέραν φορὰν χθὲς καὶ σήμερον μεταβὰν Κερπινὴν, συλλαμβάνει, κακοποιεῖ, δυνάμει ἐνταλμάτων ἀκυρωθέντων πρωτοκόλλων. «Κάτοικοι, καταλιπόντες ἑστίας, φεύγουσιν ὄρη. «Ὑψώσατε φωνὴν, ἐνεργοῦντες πρέποντα. «Δρούλιας». Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ λάβῃ γνῶσιν τοῦ τηλεγραφήματος, νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων, ἵνα μὴ καταδιώκωσι τοὺς ἀνθρώπους, ἀφοῦ ἤδη ἠκυρώθησαν τὰ πρωτόκολλα.

§3ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Χθὲς περὶ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ἐλάβομεν τηλεγραφικῶς ἐξ Εὐβοίας τὴν λυπηρὰν εἴδησιν τοῦ θανάτου ἀρχαίου μέλους τοῦ Κοινοβουλίου. Λαμβάνω τὸν λόγον, ὅπως εἴπω ὀλίγας λέξεις περὶ τοῦ μεταστάντος ἀρχαίου Βουλευτοῦ, διότι ἀντεπροσώπευσε καὶ τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα μου Κεφαλληνίαν, ἐξ ἧς κατήγετο. Ὁ μακαρίτης Χοϊδᾶς δὲν ἦτο ἄνθρωπος ἐκ τῶν κοινῶν, ἦτο ἀνὴρ λόγιος, εἰλικρινὴς, θαῤῥαλέος. Βεβαίως δὲν θ’ ἀρνηθῶ, ὅτι εἰς τὸν λίαν εἰλικρινῆ καὶ κάπως ζωηρὸν αὐτοῦ χαρακτῆρα ἐπαρουσιάζοντο ἐνίοτε καὶ ἰδιοτροπίαι, ἐνίοτε καὶ παραφοραί, ἀλλ’ ὁ ἀνὴρ ὑπῆρξε βεβαίως χαρακτῆρος ἐντιμοτάτου, εἰλικρινῶς φιλελεύθερος, δημοκράτης ἐκ πεποιθήσεως. Καίτοι δὲ οὐδαμῶς συμμερίζομαι τὰς ὑπὲρ τῆς ἐγκαθιδρύσεως δημοκρατίας ἐν Ἑλλάδι ἰδέας τοῦ μακαρίτου Ῥόκου Χοϊδᾶ, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι καὶ εἰλικρινεῖς ἦσαν εἰς αὐτὸν αἱ πεποιθήσεις αὗται καὶ οὐδαμῶς ἐνήργει πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ καθεστῶτος. Δὲν ἦτο δημοκράτης συνωμότης, ἀλλὰ δημοκράτης ἐκφράζων τὰς γνώμας αὐτοῦ δημοσίᾳ, καὶ ἐγγράφως καὶ προφορικῶς ὑποστηρίζων τὰς ἰδέας του. Τόσον δὲ αἱ ἰδέαι αὐτοῦ εἶχον χαρακτῆρα κυρίως θεωρητικὸν, ὥστε γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἐπὶ μακρὸν ἐτύγχανε καὶ τῆς ἰδιαιτέρας εὐνοίας τοῦ Βασιλέως. Δὲν δύναμαι, νεκρολογῶν τὸν ἄνδρα, ὅστις καὶ ὡς δημόσιος λειτουργὸς, ὡς Εἰσαγγελεὺς, καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Κεφαλληνίας καὶ τῆς πρωτευούσης εἰς δύο περιόδους ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ ἔδρασε, καὶ εἰς ὅλας ταύτας τὰς θέσεις ἔδειξεν εἰλικρίνειαν καὶ παῤῥησίαν, δὲν δύναμαι ν’ ἀποκρύψω τὴν λυπηρὰν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν συνεμερίσθην μετὰ τῆς μεγίστης, νομίζω, πλειονότητος τοῦ κοινοῦ τῆς πρωτευούσης, ὅτι τοιοῦτος ἀνὴρ δὲν ἔτυχεν, ὅπως, νομίζω, θὰ ἐτύγχανεν ἁπανταχοῦ, τῆς βασιλικῆς χάριτος, ἀλλ’ ἀπέθανεν ἐν τῇ φυλακῇ, ἢ ἂν δὲν ἀπέθανεν ἐν αὐτῷ τῷ δεσμωτηρίῳ, οὐχ ἧττον ἀπέθανεν ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ καταδίκου. Τοῦτο, νομίζω, δὲν συνάδει πρὸς τὰ φιλάνθρωπα αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐπίστευον, ὅτι ἔχει καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι ὑπὸ τὴν εὐθύνην αὐτῶν θεωρῶ ὅτι ἐγένετο τὸ ἀτύχημα, καὶ τὸ ὀνομάζω τόσῳ μᾶλλον ἀτύχημα, καθόσον δὲν τιμᾷ τὴν πολιτικὴν πρόνοιαν αὐτῶν. Ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ὁ θάνατος τοῦ Χοϊδᾶ, ὅστις δυστυχῶς περιεμένετο, διότι γνωστὴ ἦτο ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας αὐτοῦ κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους μῆνας, γνωστὸν ἦτο, ὅτι ἡ ζωὴ αὐτοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ παραταθῇ, ὁ θάνατος, λέγω, τοῦ Χοϊδᾶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ, πρὶν ἢ δοθῇ αὐτῷ ἡ βασιλικὴ χάρις, διότι οὕτω πως—ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ τὸ εἴπω—δὲν προσετέθη τι εἰς τὴν δημοτικότητα τοῦ ἀνωτάτου ἄρχοντος. Δὲν θὰ ἐκτραπῶ τοῦ λυπηροῦ τούτου θέματος, ἐὰν ὑπομνήσω τὴν εὐχέρειαν, μεθ’ ἧς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη πρὸ πάντων ἀπενεμήθη ἡ βασιλικὴ χάρις. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο περὶ τούτου διὰ μακρῶν λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν θέλω δὲ βεβαίως ἐγὼ νὰ ἐπαναφέρω τὸ φλογερὸν τοῦτο ζήτημα, νεκρολογῶν τὸν μακαρίτην Χοϊδᾶν. Θέλω ὅμως παρατηρήσει, ὅτι, ὅταν τοσοῦτον ἀφειδῶς ἐδόθησαν χάριτες εἰς τοσούτους κακούργους, ὅταν ἐνίοτε, ἐκ πλάνης βεβαίως ἐπιστημονικῆς, ὅπως ἔλεγον πέρυσι, — μετεχειρίσθην μάλιστα ἔκφρασιν, ἥτις παρεξηγήθη, τὴν τῆς ἀσυνειδησίας,— ὅταν ἀθρόως ἐδόθησαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη χάριτες εἰς πολλούς, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπῆρχον καὶ ἐγκληματίαι, οἵτινες ἦσαν ἐντελῶς ἀνάξιοι αὐτῆς, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου ἤχθησαν εἰς τὴν λαιμητόμον ἄνδρες προδήλως ἐν βρασμῷ ψυχικῆς ὁρμῆς ἐγκληματήσαντες, λυπηρότατον εἶναι, ὅτι ἀφέθη ν’ ἀποθάνῃ κατάδικος, δεσμώτης, ἀνήρ, ὅστις βεβαίως, μακρὰν τοῦ νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐγκληματιῶν, ἀνῆκεν εἰς τὴν τάξιν τῶν ὀλίγων ἐκείνων ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν εἰλικρίνειαν τῶν πεποιθήσεων αὐτῶν μέχρις ὑπερβολῆς, μέχρι παραφορᾶς, ἥτις ἐνίοτε δὲν συνάδει πρὸς τὸ πρέπον. Ἀλλὰ καὶ σεῖς, κύριοι Ὑπουργοί, θέλετε ὁμολογήσει, ὅτι ὁ Χοϊδᾶς δὲν ἦτο ἐκ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων, οἵτινες ἐκμεταλλεύονται θέσιν τινὰ οἱανδήποτε. Δὲν ἐξεμεταλλεύετο οὔτε ἐπὶ ἀργυρολογίᾳ οὔτε ἐπὶ σταδίῳ τὰς πεποιθήσεις αὐτοῦ. Ἦτο λοιπὸν δίκαιον ν’ ἀκολουθήσητε τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν εἷς ἀπόλυτος μονάρχης, ὅταν κατεδικάσθη ὁ κόμης Montalambert, εἰς τὸν ὁποῖον, ἀφοῦ μετὰ τὴν καταδίκην του ἤγαγον αὐτὸν εἰς τὴν φυλακήν, ἐπεδείχθη ὑπὸ τοῦ δεσμοφύλακος διαταγὴ αὐτοῦ τοῦ Αὐτοκράτορος Ναπολέοντος Γʹ, ὅπως μὴ φυλακισθῇ. Καὶ βεβαίως, ἐὰν μετά τινα ἔτη ἔπεσεν ὁ Ναπολέων, δὲν ἔπεσε διότι ἠκολούθησεν ἐνίοτε τὰς εὐγενεῖς ταύτας τάσεις τῆς ψυχῆς του, ἀλλὰ ἀπ’ ἐναντίας, διότι ἠκολούθησε τὰς ἐναντίας εἰσηγήσεις. Δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι μετὰ πολλῆς πικρίας ἡ κοινωνία ἀντελήφθη τῆς περιστάσεως ταύτης καὶ ὅτι τὸ τοιοῦτον βεβαίως ἐγένετο εἰς τρόπον, ὥστε κατά τι εἰς τὴν περίστασιν ταύτην νὰ μειωθῇ καὶ τὸ γόητρον αὐτὸ τῆς βασιλικῆς χάριτος, ἀφοῦ εἶναι φανερόν, ὅτι αὕτη τόσον συχνὰ ἐπισκέπτεται τοὺς ἐγκληματοῦντας κατὰ τῆς κοινωνίας καὶ ὅτι ἀμείλικτος φαίνεται ἀπέναντι ἐκείνων, οἵτινες ὁλόκληρον αὐτῶν τὸν βίον ἐθυσίασαν ὑπὲρ τῆς ἐξυπηρετήσεως ἰδεῶν φιλελευθέρων, καὶ κατεδικάσθησαν κατὰ τύπους, διότι βεβαίως ἐξετράπησαν εἰς φράσεις, αἵτινες οὐδὲν εἶχον τὸ ἐπικίνδυνον, οὔτε κατὰ τῆς Βασιλείας καὶ τοῦ πολιτεύματος, οὔτε κατὰ τῆς κοινωνίας.

§4ΙΩ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐκφράζων καὶ ἰδίαν γνώμην καὶ ἐντολὴν πολλῶν συμπολιτῶν μου, ἀπεκδέχομαι καθ’ ὁλοκληρίαν τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος συναδέλφου ἐκ Κεφαλληνίας. Ἀναντιῤῥήτως, κύριε Πρόεδρε, ὅταν καθ’ ἑκάστην ἀναγινώσκωνται ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ἀπονομαὶ χαρίτων διὰ κοινὰ ἐγκλήματα, εἶναι λυπηρόν, ἀξιοκατάκριτον, ἀνήρ, ὡς ὁ Ῥόκος Χοϊδᾶς, ν’ ἀποθάνῃ ἐν ταῖς φυλακαῖς δι’ ἔγκλημα τοῦ τύπου. Δὲν ἀμφιβάλλω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ Βασιλεὺς οὐ μόνον προθύμως θὰ ὑπέγραφε διάταγμα ἀπονομῆς χάριτος εἰς τὸν Ῥόκον Χοϊδᾶν, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐζήτησε τοῦτο. Ἐάν τις ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ πταίῃ, ἐάν τις ᾖναι κατακριτέος, εἶναι βεβαίως ἡ Κυβέρνησις, ἥτις, νομίζουσα ἴσως ὅτι ἤθελε κολακεύσει τὸ Στέμμα ἢ ἤθελε παράσχει ὑπηρεσίαν εἰς αὐτὸ, δὲν ἐξετέλεσε τὸ ἑαυτῆς καθῆκον. Καταλήγω ἑπομένως, συμμετέχων τῆς γνώμης, ἣν ὁ ἀξιότιμος φίλος κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας ἐξέθηκε, καὶ μέμφομαι τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν πρᾶξιν της ταύτην, ἥτις κατεκρίθη ὑφ’ ὁλοκλήρου τῆς κοινωνίας.

§5ΚΟΡΠΑΣ. Πρὸ δύο ἐτῶν καὶ πλέον ἐψηφίσαμεν νόμον περὶ γεωργικῶν σχολείων, ὁ ὁποῖος καὶ λειτουργεῖ. Ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ περιελήφθη διάταξις ἐν τῷ ἄρθρῳ 6, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ μαθητευόμενοι τῶν γεωργικῶν σχολείων ἀπολαύουσι τοῦ εὐεργετήματος, τὸ ὁποῖον παρέχεται ὑπὸ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου εἰς τοὺς μαθητὰς τῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς καὶ τοὺς φοιτητὰς τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλὰ τὸ εὐεργέτημα τοῦτο εἶναι δῶρον ἄδωρον, διότι τὸ ἄρθρον 6, τὸ περιλαμβάνον τὴν διάταξιν ταύτην, λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Διαρκούσης τῆς τριετοῦς διδασκαλίας, οἱ μαθητευόμενοι δικαιοῦνται εἰς ἀναβολὴν κατατάξεως ἐν τῷ στρατῷ, κατὰ τὸ ἄρθρον 38 τοῦ περὶ στρατολογίας ΨΙϚʹ νόμου, ἣν ὑποχρεοῦνται νὰ ἐκπληρώσωσι μετὰ τὴν ἀποφοίτησιν αὐτῶν κλπ.» Τὸ ἄρθρον 17 τοῦ ΨΙϚʹ νόμου ἀφορᾷ εἰς ἄλλα ἀντικείμενα καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς κατατάξεως τῶν μαθητῶν· εἶναι δὲ προσέτι ὁ νόμος οὗτος ἤδη κατηργημένος, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ λειτουργεῖ ὁ νόμος τοῦ 1887. Τὸ δὲ ἄρθρον τοῦ νόμου τούτου, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀναβολὴν κατατάξεως, εἶναι τὸ 41. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐντελῶς καταφανές· δικαιοῦνται καὶ οἱ μαθηταὶ τῶν γεωργικῶν σχολείων ἢ δὲν δικαιοῦνται νὰ λάβωσιν ἀναβολὴν κατατάξεως; Ἐὰν νομίζητε, ὅτι πρέπει νὰ παρέχηται καὶ εἰς αὐτοὺς τὸ εὐεργέτημα τοῦτο, τότε βεβαίως πρέπει νὰ περιλαμβάνηται ἐν τῷ νόμῳ τοιαύτη διάταξις. Θὰ ὑπέβαλλον τροπολογίαν, ἀλλὰ γνωρίζω ποία εἶναι ἡ τύχη τῶν τροπολογιῶν, τῶν ὑποβαλλομένων ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἁπλῶς συνίστημι εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὴν μελέτην τοῦ ἄρθρου τούτου, καὶ τὴν λῆψιν μέτρου, ἀναγκαίου πρὸς διόρθωσιν τοῦ νόμου τούτου, ἐὰν πάντοτε, ὡς προεῖπον, θεωρῇ ἀναγκαίαν τὴν χορηγίαν τοῦ εὐεργετήματος τούτου καὶ εἰς τοὺς μαθητὰς τῶν γεωργικῶν σχολείων.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ ὁρκωμοσίας τοῦ Ἀντιβασιλέως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 115).

§8ΙΩ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε, Πρόεδρε, πολλὰ παράπονα ἐγένοντο ἐκ μέρους δικαιούχων, οἵτινες ἔχουσι λαμβάνειν χρηματικὰ ποσὰ ἀπὸ τὸ Δημόσιον, ὅτι πρὸ πολλοῦ δὲν ὑπογράφονται τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα, ἅτινα εὑρίσκονται συσσωρευμένα ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Στερεῖται ἆρά γε τὸ ταμεῖον τῶν μέσων, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του; Διατὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ὑπογράφει τὰ ἐντάλματα ταῦτα καὶ τυραννεῖ τοὺς δικαιούχους, οἵτινες πολλάκις ἀναγκάζονται νὰ προσφεύγωσιν εἰς τοὺς τοκογλύφους; Τὸν παρακαλῶ νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως μὴ ἐπέρχηται ἡ βραδύτης αὕτη περὶ τὴν ὑπογραφὴν τῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων πρὸς ζημίαν μεγίστην τῶν δικαιούχων.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ἵνα μένῃ ἀνυπόγραφον ἔγγραφον· ἐπὶ τῆς τραπέζης τοῦ Ὑπουργοῦ οὐδὲν μένει πρὸς ὑπογραφήν· ἴσως ἡ ὑπηρεσία δὲν ὑποβάλλει ταῦτα ἐγκαίρως.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἴσως μένουσιν εἰς τὴν τράπεζαν τῶν τμηματαρχῶν.

§11Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀπαντήσῃ, ἐὰν θὰ φροντίσῃ περὶ τῆς διορθώσεως τοῦ ἀτόπου τούτου.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκλαμβάνω τὴν παρατήρησιν ὡς νοοῦσαν ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν διεξάγεται ἐγκαίρως, καὶ θέλω φροντίσει, ἐὰν τῳόντι ὑπάρχῃ καθυστέρησις περὶ τὴν ὑπογραφὴν τῶν ἐνταλμάτων, ὅπως ἐπέλθῃ θεραπεία.

§13ΙΩ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Σήμερον ἔλαβον ἐπιστολὴν, ὑπογεγραμμένην ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἐκ πέντε προσώπων, διορισθείσης ὑπὸ τῶν ἐχόντων οἰκόπεδα παρὰ τὸν Ἄγχεσμον. Ὡς εἶναι γνωστὸν, οἱ ἄνθρωποι οὗτοι καλῇ τῇ πίστει ἠγόρασαν ἀπὸ τὸ Δημόσιον, ὑπεχρεώθησαν δὲ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν δόσεων 10 ἐτῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ἐπλήρωσαν τὰς δόσεις 8 ἐτῶν καὶ ὑπολείπονται 2 ἐτῶν· ὅσοι δὲ δὲν δύνανται νὰ πληρώσωσι τὰς ὀφειλομένας δόσεις φυλακίζονται, ἀλλ’ ὡς γνωστὸν, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ οἰκοδομήσωσι, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διαθέσωσι τὰ οἰκόπεδά των. Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ εἶχεν ὑποσχεθῆ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔκτοτε, ὅτι ἤθελεν ἐνεργήσει τὰ δέοντα, ὅτι ἤθελε διατάξει καὶ ἀνακρίσεις περὶ τούτου, καὶ ὅτι ἤθελεν ἐπὶ τέλους δικαιώσει τοὺς οὕτω πάσχοντας. Ἤδη πληροφοροῦνται οἱ παραπονούμενοι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρόκειται νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὸν δῆμον τὸ μέρος ἐκεῖνο, καὶ νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὸν εἰς ἀποζημίωσιν πρὸς τοὺς ἤδη ἀδικουμένους, νὰ χαρακτηρίσῃ δηλαδὴ αὐτὰ ὡς κατάληψιν ἕνεκα δημοσίας ἀνάγκης, νὰ καταλάβῃ τὸ μέρος ὁ δῆμος καὶ ν’ ἀποζημιώσῃ τοὺς δικαιούχους, βεβαίως διὰ τοῦ πεμπτημορίου. Τὸ τοιοῦτο νομίζω ἔτι ἀδικώτερον, ἀφοῦ οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἐξεπλήρωσαν τὰς ὑποχρεώσεις των πρὸς τὸ Δημόσιον, ἀφοῦ ἔτι ἐξακολουθοῦσι πληρόνοντες ἢ φυλακιζόμενοι διὰ τὸ ὑπόλοιπον. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν δυνηθῇ σήμερον, νὰ χορηγήσῃ τὰς δεούσας πληροφορίας, ἄλλως νὰ διατάξῃ τὴν ἐνέργειαν παντὸς χρησίμου καὶ ἀναγκαίου πρὸς περαίωσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑπόθεσις εἶναι ἐντελῶς περαιωμένη· ὅσοι ἠγόρασαν γήπεδα ἔχουσι γήπεδα, ὅσοι ἠγόρασαν οἰκόπεδα δύνανται νὰ οἰκοδομήσωσιν ἐπ’ αὐτῶν. Τινὲς ηὐτύχησαν, ἵνα ἴδωσιν τ’ ἀγορασθέντα παρ’ αὐτῶν γήπεδα περιλαμβανόμενα ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς πόλεως, ἄλλοι πάλιν, βλέποντες ὅτι τὰ παρ’ αὐτῶν ἀγορασθέντα γήπεδα, δὲν περιελήφθησαν ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς πόλεως, παραπονοῦνται. Ἐπὶ τοῖς ἀνακοινωθεῖσί μοι παραπόνοις ἐξετάσας, ἐξηκρίβωσα, ὅτι εἰς οὐδένα ἐπωλήθη οἰκόπεδον, εἰς ὃν δὲν ἐπιτρέπεται ἤδη νὰ οἰκοδομήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ὅτι ἐκ τῶν ἀγορασάντων γήπεδα τινὲς δύνανται νὰ οἰκοδομήσωσιν ἐπ’ αὐτῶν, μεταβληθέντων μετὰ τὴν ἀγορὰν τῶν γηπέδων αὐτῶν εἰς οἰκόπεδα. Ἐὰν ὑπάρχῃ τις, ἀξιῶν ὅτι δὲν τῷ ἐπιτρέπεται νὰ οἰκοδομήσῃ ἐπὶ ἀγορασθέντος οἰκοπέδου, παρακαλῶ νὰ μοὶ δοθῇ σημείωσις τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, ἵνα ἐξετάσω.

§15Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Λησμονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰ λεχθέντα ἄλλοτε ἐνταῦθα περὶ παραχωρητηρίων.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν λησμονῶ τὰ περὶ πλαστογραφιῶν. Ἀπεδείχθη ὅτι ὑπῆρξαν πλαστογραφημένα παραχωρητήρια, ὅτι εἴς τινα τὸ ἐκτὸς μετεβλήθη εἰς ἐντός. Τοῦτο εἶναι τὸ μόνον ζήτημα, ἐφ’ οὗ ἠγέρθη ἀμφισβήτησις, ὑπεβλήθη δὲ εἰς τοὺς νομικοὺς συμβούλους, ὡς καθαρῶς δικαστικὸν, καὶ κατὰ τὴν γνώμην αὐτῶν ἐνεργεῖ ἐν τούτῳ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου.

§17Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὥστε ἀπεδείχθη πλαστογραφία τῶν παραχωρητηρίων;

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ παραχωρητήριον φέρει ἐντὸς, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ φέρῃ ἐκτὸς, ἀφοῦ ἐν τῇ διακηρύξει, ἐξ ἧς ἀποῤῥέει τὸ παραχωρητήριον, τρανῶς περιγράφεται τὸ γήπεδον ὡς κείμενον ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Ἄν τὸ παραχωρητήριον ἔφερεν ἀρχικῶς ἐκτὸς, ὅπερ μετετράπη εἰς ἐντὸς, ἢ ἂν ἐκ συνεννοήσεως πρὸς τὸν γραφέα ἀνεγράφη ἐξ ὑπαρχῆς ἐν τῷ παραχωρητηρίῳ ἐντὸς ἀντὶ ἐκτὸς, ἢ ἂν ἐξ σφάλματος τοῦ γραφέως ἐγένετο τοιαύτη ἀναγραφὴ, περὶ τούτων οὐδὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω. Ὅ,τι λέγω εἶναι, ὅτι ἐγένετο ἐξέτασις οὐσιαστικὴ περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν παραπονουμένων καὶ ἐλύθη τὸ ζήτημα οὐχὶ κατὰ τὸ παραχωρητήριον, ἀλλὰ κατὰ τὰ ἔγγραφα, ἐφ’ ὧν στηρίζεται τὸ παραχωρητήριον.

§19Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δηλαδὴ ἐλύσατε αὐτὸ οὐχὶ κατὰ τὸν τίτλον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίζοντο τὰ δικαιώματά των, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἰδίαν ὑμῶν βούλησιν. Ἐν τῷ παραχωρητηρίῳ, τὸ ὁποῖον προσήγαγον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, οὐδὲν ἴχνος πλαστογραφίας φαίνεται. Ἐὰν ἐγένετο ἔγκλημά τι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ἔπρεπε πρῶτον ν’ ἀποδείξητε τὸ ἔγκλημα καὶ ἔπειτα νὰ εἴπητε, ὅτι ὑπῆρξεν ἔγκλημα καὶ νὰ μὴ ἀναγνωρίσητε τοὺς τίτλους αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων. Οἱ ἄνθρωποι ἔχουσιν εἰς χεῖράς των παραχωρητήρια, τὰ ὁποῖα ὁμιλοῦσι περὶ οἰκοπέδων, καὶ σεῖς μᾶς λέγετε, ὅτι βεβαίως ἐπὶ ἐγκλήματος στηρίζεται τοῦτο. Ἔπρεπε νὰ καταδιώξητε ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐξετέλεσε τὸ ἔγκλημα, ἀλλ’ ἀφοῦ τοῦτο δὲν ἐπράξατε, καὶ οὗτοι ἔχουσι παραχωρητήρια, διαλαμβάνοντα περὶ οἰκοπέδων, ἐν τοῖς ὁποίοις οὐδὲ ἴχνος πλαστογραφίας φαίνεται, ἀφοῦ οὗτοι ἐξακολουθοῦσι πληρόνοντες τὰς δόσεις καὶ ὅσοι δὲν ἔχουσι νὰ πληρώσουν φυλακίζονται, ὑμεῖς λέγετε, ὅτι ὅσοι ηὐτύχησαν νὰ ἴδωσι τὰ κτήματά των περιλαμβανόμενα ἐντὸς τοῦ σχεδίου εἶναι εὐχαριστημένοι, ὅσοι δὲ δὲν ηὐτύχησαν παραπονοῦνται. Εἰς ταῦτα πάντα πταίει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ὅπως εἶναι συγκεκροτημένη, οὐχὶ δὲ αὐτοὶ, οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν τὰ οἰκόπεδα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ, ὅπως δοθῇ εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ λύσις τις μᾶλλον δικαία.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπάρχωσιν οἱ ἀγοράσαντες καλῇ τῇ πίστει ὡς οἰκόπεδα τὰ γήπεδα παρὰ τῶν ἀρχικῶν κατόχων τῶν παραχωρητηρίων, ἐξητάσθη καὶ τοῦτο κατόπιν τῶν γενομένων κατὰ τὴν προλαβοῦσαν Σύνοδον παρατηρήσεων. Τοιοῦτοι ἀγορασταὶ, κινούμενοι δικαστικῶς, ἤθελον τύχει ἀποζημιώσεως κατὰ τὰ νενομισμένα, ἀλλ’ ἡ ἐξέτασις δὲν ἠδυνήθη νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ὑπάρχουσι τοιοῦτοι ἀγορασταὶ, ἐβεβαίωσεν, ὅτι οἱ παραπονούμενοι εἶναι κάτοχοι παραχωρητηρίων ληφθέντων παρ’ αὐτῶν ἐν γνώσει, ὅτι τὰ γήπεδα ἔκειντο ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, καίτοι ἔφερε τὸ παραχωρητήριον ἀντὶ τῆς λέξεως ἐκτὸς τὴν λέξιν ἐντός. Δὲν ἐπικαλεῖται ἡ ὑπηρεσία τὸ ἔγκλημα, ἵνα μὴ ἐπιτρέψῃ εἰς αὐτοὺς νὰ χαρακτηρίσωσι τὰ γήπεδα ὡς οἰκόπεδα, τὸ ἔγκλημα ἐπικαλοῦνται οἱ στηρίζοντες ἐπ’ αὐτοῦ δικαιώματα· ἡ ὑπηρεσία ἐπικαλεῖται τὴν συναφθεῖσαν σύμβασιν διὰ τοῦ ἀποτελέσματος τῆς δημοπρασίας. Τὰ ἔχοντα ποινικὸν χαρακτῆρα ἐν τοῖς τελεσθεῖσι κατόπι τοῦ ἀποτελέσματος τῆς δημοπρασίας δὲν σχετίζονται πρὸς τὴν ἄρνησιν ἀδείας οἰκοδομῆς καὶ πρὸς τ’ ἄλλα παράπονα. Ὅπως δήποτε ὅμως, προκειμένου περὶ παραπόνου εἰδικῶς καθωρισμένου, εὐθὺς ὡς λάβωμεν σημείωσιν, θέλομεν ἐξετάσει, μὴ τυχὸν ἐν τῇ ὡρισμένῃ περιπτώσει ὑπάρχει λόγος, ὑπαγορεύων ἀλλοίαν ἀπόφασιν.

§21Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ ὅλης τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§22ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δυνάμει τίνος νόμου ἐπωλήθησαν αὐτά;

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ νόμος ἐπιτρέπει τὴν πώλησιν γηπέδων.

§24ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσων μέτρων;

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§26ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτῶ, διότι, ἐὰν ἐπωλήθησαν μικρὰ τεμάχια, σημαίνει, ὅτι ἠγοράσθησαν ὡς οἰκόπεδα.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὰ οἰκόπεδα πωλοῦνται κατὰ τεμάχια, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐκτὸς τῶν πόλεων γήπεδα ἐνίοτε πωλοῦνται κατὰ τεμάχια, τοῦτο δὲ ἐγένετο παρὰ ἰδιωτῶν ἐν τοῖς πέριξ τῶν Ἀθηνῶν, ἐγένετο δὲ καὶ παρὰ τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τοῦ προκειμένου, μηδεμιᾶς χωρούσης ἀμφισβητήσεως, ὅτι ἐν τῇ διακηρύξει ἐχαρακτηρίζοντο τὰ γήπεδα ὡς κείμενα ἐκτὸς τῆς πόλεως.

§28ΚΟΡΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ἐκποίησις γηπέδων, κειμένων ἐκτὸς τῆς ζώνης μιᾶς πόλεως, εἶναι λίαν ἐπιζήμιος εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διότι τὰ γήπεδα ταῦτα, περιερχόμενα εἰς τὴν κυριότητα ἰδιοκτητῶν, οἵτινες διὰ γνωστῶν μέσων κατορθόνουσι νὰ περιλάβωσι τὰ γήπεδα εἰς τὸ σχέδιον, βεβαίως ζημιόνουσι τὸ Δημόσιον. Καὶ τοιαῦτα παραδείγματα ἔχομεν ἄπειρα καὶ ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν. Ἐὰν λοιπὸν τὸ Δημόσιον σκοπῇ νὰ πωλήσῃ γήπεδα ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, εἶναι καλλίτερον νὰ τὰ περιλάβῃ εἰς τὸ σχέδιον, διὰ νὰ τὰ πωλήσῃ εἰς τιμὴν τριπλασίαν.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου θὰ ἦτο νὰ μὴ πωλῶνται παντελῶς οὔτε τὰ οἰκόπεδα οὔτε τὰ περὶ τὰς πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς γήπεδα, διότι ταῦτα, ἐὰν σήμερον δὲν ἦναι ἀναγκαῖα, θὰ ὦσιν ἀναγκαῖα βραδύτερον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· ὑπάρχει ὅμως λόγος, ἐπιβάλλων τὴν πώλησιν, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν ἐπαρκεῖ εἰς φρούρησιν τῆς περιουσίας αὑτοῦ ταύτης κατὰ τῶν καταπατήσεων. Ἐνῷ τὸ Δημόσιον πλεῖστα δαπανᾷ εἰς ἀπόκρουσιν τῶν ἀθέμιτα κατὰ τῶν γαιῶν τούτων ἐπιχειρούντων, δὲν ἐπιτυγχάνει πάντοτε τὴν διάσωσιν αὐτῶν ἀπὸ τῆς διαρπαγῆς. Ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Φαλήρῳ ἀναγκαζόμεθα νὰ διατηρῶμεν συνεχῶς νυκτοφύλακας, αἱ δὲ δίκαι περὶ κατοχῆς καὶ κυριότητος πολλαπλασιαζόμεναι ἐπαναλαμβάνονται ἐνίοτε περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀγροῦ.

§30ΣΑΚΚΗΣ. Βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν θ’ ἀγνοῇ, ὅτι τὸ Δικαστήριον τῶν Καλαμῶν, ἕνεκα ἐλλείψεως ἐπαρκοῦς προσωπικοῦ καὶ ἕνεκα τῆς ἀποχῆς μελῶν τινων τοῦ νὰ μετέχωσι τῶν συνεδριάσεων, εὑρίσκεται ἐν πλήρει δικαιοστασίῳ. Τὸ Δικαστήριον τοῦτο ἄλλοτε ἦτο ἐκ τῶν ἐνημερωτέρων Δικαστηρίων τοῦ Κράτους, ἰδίως ὅταν προήδρευον αὐτοῦ Πρόεδροι δραστήριοι καὶ ἐργατικοί· σήμερον ὅμως τὰ πράγματα ἤλλαξαν φάσιν καὶ τὸ Δικαστήριον τοῦτο χρησιμεύει ὡς ἐνδιαίτημα δυσηρεστημένων τινῶν δικαστῶν. Θὰ παρακαλέσω ὅθεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μεριμνήσῃ, ὄχι μόνον περὶ αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Δικαστηρίου τούτου, ἀλλὰ καὶ περὶ ἀποστολῆς προσώπων, δυναμένων ἢ ἐχόντων διάθεσιν νὰ ἐργάζωνται, διότι εἶναι ἄδικον, ἕνεκα τῆς τοιαύτης ὀλιγωρίας περὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Δικαστηρίου τούτου ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νὰ παραβλάπτωνται σπουδαῖα συμφέροντα τῶν πολιτῶν. Σὺν τούτοις ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τίνες οἱ λόγοι, οἱ ἀναγκάσαντες αὐτὸν νὰ μεταθέσῃ ἐκεῖθεν τὸν Εἰσαγγελέα κ. Παπαλουκᾶν; Ἡ παραμονὴ τοῦ κ. Παπαλουκᾶ ἐν Καλάμαις ἦτο διὰ τοὺς ἀδικουμένους πολίτας μία ἐγγύησις, ἕνεκα δὲ τῆς εὐόρκου καὶ ἀμερολήπτου ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντός του συνετέλεσεν οὐκ ὀλίγον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως καὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν Μεσσηνίᾳ.

§31ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ἑκάστην διαβιβάζονται ἡμῖν παράπονα ἐκ διαφόρων σημείων τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἀναγόμενα εἰς τὰς ἐργασίας τῶν ἀπαριθμητῶν ἢ τῶν ἀντιπροσώπων τῶν Οἰκονομικῶν Ἐφόρων περὶ τὴν καταμέτρησιν τῶν ἀδηλώτων κτηνῶν. Ἐὰν ἀπεφασίζομεν ἡμεῖς, πρὸς οὓς ἀνακοινοῦνται τὰ παράπονα ταῦτα καθ’ ἑκάστην, νὰ τὰ φέρωμεν εἰς τὴν Βουλήν, θὰ κατηναλίσκομεν σημαντικὸν μέρος τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἀλλὰ παραλείπομεν τὴν ὑποβολὴν τῶν παραπόνων αὐτῶν, οὐχὶ διότι νομίζομεν, ὅτι δὲν εἶναι δίκαια καὶ βάσιμα, ἀλλὰ διότι οὐδεμίαν θεραπείαν περιμένομεν ἐκ τῆς τοιαύτης ἀνακοινώσεως ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου. Ἡ τοιαύτη λειτουργία τῆς ἀνακοινώσεως παραπόνων ἐκ μέρους τῶν Βουλευτῶν, καὶ μάλιστα τῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατήντησεν εἰκονικὴ καὶ τυπική. Ἑπομένως, ἐὰν ἀνακοινώνωμεν ταῦτα, πράττομεν τοῦτο ἀφ’ ἑνὸς, ἵνα ἐκπληρώσωμεν τυπικῶς τὴν ἐντολὴν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, ἵνα παράσχωμεν διὰ τῆς ἀνακοινώσεως ἀνακούφισίν τινα πλατωνικὴν εἰς τοὺς παραπονουμένους. Καίτοι ἔχω ὑπ’ ὄψιν πάντα ταῦτα, ἐνόμισα ὅτι δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποσιωπήσω παράπονον, τὸ ὁποῖον σήμερον μοὶ ἀπευθύνεται τηλεγραφικῶς παρ’ ἐγκρίτου δικηγόρου ἐν Πάτραις. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἀπευθύνεται πρὸς ἐμὲ καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου κ. Παπαγιαννακόπουλον.

§32ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀνεκοίνωσα προηγουμένως.

§33ΡΙΚΑΚΗΣ. Τί λέγει; δὲν τὸν ἠκούσαμεν.

§34ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Ὁ ὑπογεγραμμένος ἐν τῷ τηλεγραφήματι, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι δικηγόρος ἐκ τῶν καλλίστων καὶ χρηστοτάτων, ἐξ οὗ ἄγομαι νὰ πιστεύσω, ὅτι τὰ ἐν τῷ τηλεγραφήματι ἀναφερόμενα εἶναι ἀκριβέστατα καὶ ἐν καλῇ πίστει ἐκτεθειμένα. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ τὸ εἰωθὸς, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, καὶ ὅ,τι νομίζει δίκαιον καὶ νόμιμον νὰ ἐντείληται πρὸς τοὺς κυρίους Ἔφορον καὶ Ταμίαν Πατρῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν γνωρίζω τί αἰσθάνεται ἢ τί διανοεῖται. Βλέπω ὅμως, ὅτι κινεῖ ἀπελπιστικῶς διὰ τοὺς παραπονουμένους τὴν κεφαλήν.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο μοὶ ἀνεκοινώθη σήμερον ἐνταῦθα, ἐπέμφθη δ’ εὐθὺς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πρὸς ἐνέργειαν, ἐτηλεγραφήθησαν δὲ καὶ τὰ εἰκότα εἰς Πάτρας. Ἡ ἀπελπιστικὰ ἄρα κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν εἰς τοὺς παραπονουμένους οἰωνιζομένη κίνησις τῆς κεφαλῆς, ἐὰν μὴ ἦτο φαντασιώδης, θὰ ἐνεδείκνυε μᾶλλον τὸ ἀνωφελὲς τοῦ ἀγῶνος αὐτοῦ πρὸς διάῤῥηξιν θύρας ἀνεῳγμένης.

§36ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τῷ ὄντι θὰ καθιστάμην ἄναυδος ἀπέναντι αὐτῆς τῆς ἀποστροφῆς τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν δὲν εἶχον δυστυχῶς ὁλόκληρον παρελθὸν ὑπηρεσιακὸν, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς καταμαρτυρεῖ κατὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐννοεῖται. Δὲν παρῆλθον πολλαὶ ἡμέραι, ἀφ’ ἧς ἐπὶ ὁμοίας ὑποθέσεως ἐπανειλημμένως ἔλαβον τὸν λόγον καὶ ἐζήτησα τὴν θεραπείαν ἐπὶ παραπόνων βασιμωτάτων, διαβιβασθέντων μοι ἐκ τοῦ δήμου Λευκασίων τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων. Ἐκεῖ μάλιστα τὸ πρᾶγμα συνέβη κατὰ τρόπον ἰδιαιτέρως σκανδαλώδη, τουτέστιν εἷς κύριος Ἔφορος συνέταξε σωρείαν πρωτοκόλλων ψευδῶν κατὰ φορολογουμένων, οἵτινες ἢ δὲν εἶχον παντάπασι κτήνη, ἢ ὅσα κτήνη εἶχον τὰ εἶχον δηλώσει· ἠναγκάσθησαν λοιπὸν οἱ πολῖται οὗτοι νὰ μεταβῶσιν εἰς Καλάβρυτα, ἵνα ἐξετάζοντες τὰ στελέχη ἐγείρωσιν ἀνακοπὰς, ἀλλὰ τὰ στελέχη δὲν εὑρέθησαν οὔτε ἐν τῇ Ἐφορίᾳ, οὔτε ἐν τῷ Ταμείῳ Καλαβρύτων, καὶ τοιουτοτρόπως οἱ πολῖται ἐκεῖνοι ἐστεροῦντο καὶ τοῦ μέσου τῆς δικαστικῆς προσφυγῆς. Κατηγγέλθη ὁ κ. ἔφορος, Ζαφειρόπουλος νομίζω, ἐπὶ πλαστογραφίᾳ καὶ διοικητικῶς καὶ δικαστικῶς. Ἀποτέλεσμα τῆς διοικητικῆς καταγγελίας ὑπῆρξεν ἡ μετάθεσίς του, ἀποτέλεσμα δὲ τῆς ποινικῆς καταγγελίας ὑπῆρξεν ἡ παραφύλαξις τῆς μηνύσεως ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ κ. ἀνακριτοῦ, μεθ’ ὅλας τὰς αἰτήσεις τὰς ἐπισήμους περὶ ἐνεργείας τῆς ὑποθέσεως ταύτης πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις δὲν ἠξίωσε κἂν ν’ ἀπαντήσῃ, διότι ἀναγινώσκω ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς συνεδριάσεως τῆς 23 Μαρτίου τὰ ἑξῆς: «Ὁ αὐτὸς Βουλευτὴς (Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος) εἶτα ἐξέθηκε διὰ μακρῶν τὰ κατὰ τὴν ἀπαρίθμησιν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐν τῷ δήμῳ Λευκασίων τῶν Καλαβρύτων γενόμενα, καὶ παρεκάλεσε τὸν μὲν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐνεργήσῃ διοικητικὰς ἀνακρίσεις καὶ ἀναστείλῃ τὴν καταδίωξιν τῶν χωρικῶν, τὸν δὲ Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὅπως συστήσῃ τὴν μετ’ ἐπιμελείας διεξαγωγὴν καὶ ταχίστην περάτωσιν τῶν ἀνακρίσεων, ἀμφοτέρους δὲ, ὅπως ὑποβάλωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πόρισμα τῶν ἐνεργειῶν των.»

§37ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ ἐπερώτησίς σας ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν καὶ παραχρῆμα ἐστάλη εἰς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα, τὴν δὲ ἐπιοῦσαν τῆς ἐπερωτήσεως προσεκομισάμην τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐν τοῖς πρακτικοῖς δύνασθε νὰ τὴν εὕρητε.

§38ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδέποτε ἦλθεν εἰς γνῶσίν μου τοιοῦτόν τι.

§39ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐὰν ἀνεγινώσκετε τὰ πρακτικὰ, ἠθέλετε τὸ ἴδει· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἦσθε καὶ παρών.

§40ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω. Ἐν τούτοις ἐπιφυλάττομαι ν’ ἀναγνώσω τὰ πρακτικά. Ὑπάρχουν τὰ ἔγγραφα εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς;

§41ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Εἶναι πιθανὸν νὰ ὑπάρχουν εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἴσως εἶναι καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς τῆς συνεδριάσεως τῆς 28ης Ἀπριλίου, καθ’ ἣν ὑπέβαλον τὴν ἀπάντησιν, εὕρηται τὸ περιεχόμενον αὐτῆς.

§42ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ὑπομιμνήσκω, ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου εἶναι ἀπὸ 17 Μαρτίου, καὶ δὲν ἠδυνάμην ἐγὼ νὰ παρακολουθήσω νύκτα καὶ ἡμέραν....

§43ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐπῆλθον αἱ διακοπαὶ, ἅμα δὲ τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν ἐδόθη ἡ ἀπάντησις· κατὰ τὰ πρακτικὰ, ἠρώτησα τὸν Εἰσαγγελέα, ἐὰν ὑπάρχουν μηνύσεις, καὶ μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἀπεπερατώθησαν ἀκόμη, ἀπέστειλε δ’ ἀνακριτὴν πρὸς ἀποπεράτωσιν αὐτῶν, καὶ ὅτι ἐζήτησε πληροφορίας παρὰ τοῦ Εἰρηνοδίκου Κλειτορίας.

§44ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι αὐτὸ δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἀπάντησις, διότι κατὰ τὰ πρακτικὰ σεῖς ἠθέλατε νὰ βεβαιωθῆτε, ἐὰν ἐγὼ ἀκριβῶς εἶπον, ὅτι ἐδόθησαν μηνύσεις, καὶ τὸ ἐβεβαιώσατε· ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁμιλεῖτε περὶ τηλεγραφήματος μετὰ 40 ἡμέρας.

§45ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν γνωρίζω κατὰ ποίαν ἡμέραν ὑπεβλήθη ἡ ἐπερώτησις αὕτη· γνωρίζω ὅμως, ὅτι ἐγκαίρως ἐτηλεγράφησα, καὶ ὅτι ἐγκαίρως εἶχον ἀπάντησιν· ὁ τύπος δὲ τῶν τηλεγραφημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης πρὸς τὰς δικαστικὰς ἀρχὰς εἶναι ὁ αὐτός: νὰ ἀναφέρωσιν, ἂν ὑπεβλήθησαν καταγγελίαι τοιαῦται, καὶ τὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ αὗται εὑρίσκονται. Τὸ τηλεγράφημα τὸ κατέθεσα· ἐὰν δὲν ἦναι ἐν τῷ γραφείῳ τῆς Βουλῆς, θὰ τὸ φέρω αὔριον.

§46ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παραιτοῦμαι τοῦ ζητήματος τῆς χρονολογίας τῆς ἀπαντήσεως μετὰ 40 ἡμέρας, καὶ ἐπανερχόμενος εἰς τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας, παρατηρῶ ὅτι ἡ τοιαύτη ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἡ τοιαύτη ἐνέργεια αὐτοῦ εἶναι ὡς νὰ μὴ ἐγένετο τίποτε, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μόνον ἠρώτησε τὸν κ. Εἰσαγγελέα, ἐὰν τῷ ὄντι ἐδόθησαν μηνήσεις τοιαῦται, περὶ ὧν ἐγὼ ἀνέφερον ἐν τῇ Βουλῇ, ὁ δὲ κ. Εἰσαγγελεὺς ἀπαντᾷ: μάλιστα, ἐδόθησαν μηνήσεις τοιαῦται. Κύριοι, εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ καὶ αὖθις ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐγὼ πρακτικὴν σημασίαν εἰς τὰ ἀνακοινούμενα παρὰ τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παράπονα δὲν δίδω κἀμμίαν, διότι, ἐφ’ ὅσον ἐγὼ γνωρίζω, οὐδέποτε εἰσηκούσθησαν τὰ παράπονα ταῦτα· πάντοτε οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ προσεπάθησαν νὰ ὑπεκφύγωσι τὴν ἀπάντησιν, ἢ προκαλούμενοι ἐπανειλημμένως, ἀπαντῶσι μὲν, ἀλλ’ ἀπαντῶσι τυπικῶς, παρερχόμενοι τὴν οὐσίαν, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον, ὅτι, ἐὰν ἀνακοινῶ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο σήμερον, πράττω τοῦτο μὲ τὴν πεποίθησιν οὐχὶ, ὅτι τὰ παράπονα δύνανται νὰ εἰσακουσθῶσιν, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐκπληρώσω τυπικὴν ἐντολήν· διότι μήπως πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, περὶ μεμονωμένου τινὸς ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον εἷς ἀπαριθμητὴς ἐνήργησεν εἰς ἕνα δῆμον; Οἱ ἀπαριθμηταὶ οὗτοι τῶν ἀδηλώτων κτηνῶν καὶ οἱ καταμετρηταὶ τῶν ἀδηλώτων οἴνων καὶ τὰ πρωτόκολλα τὰ συντασσόμενα παρ’ αὐτῶν κατήντησαν μάστιξ, καὶ δὲν δύνανται νὰ θεραπευθῶσιν ἄνευ ἀμειλίκτου τιμωρίας, μέχρις οὗ ἔλθῃ ἡ εὐτυχὴς στιγμή, καθ’ ἣν νομοθετικῶς θὰ ἐκλείψῃ τὸ στίγμα τοῦτο ἀπὸ τὴν νομοθεσίαν, διότι ὄντως στίγμα θεωρῶ τοὺς ἀπαριθμητὰς καὶ τοὺς καταμετρητὰς καὶ τὰ κατάπτυστα αὐτὰ πρωτόκολλα, περὶ τῶν ὁποίων πολλάκις ὡμίλησα ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ πάντες οἱ συνάδελφοι, καὶ αὐτοὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, συνεφώνησαν, διότι πάντες γνωρίζουσιν αὐτὴν τὴν πληγὴν τοῦ Φαραῶ. Ἄς φροντίσουν λοιπὸν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐνεργήσουν περὶ τῆς ὑποθέσεως, ἥτις ἀνακοινοῦται εἰς αὐτοὺς διὰ τοῦ τηλεγραφήματος.

§47ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε τὸ πρῶτον διεφημίσθη καὶ ἐδημοσιεύθη, ὅτι ἐν Λαρίσσῃ καὶ Τυρνάβῳ ἐξεδηλώθησαν ἀντιπειθαρχικὰ διαβήματα ἐκ μέρους πολλῶν ἀξιωματικῶν τῆς ἐκεῖ φρουρᾶς, προεκλήθη συζήτησις κατόπιν ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Ράλλη. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπροκαλύπτως καὶ ἀνεπιφυλάκτως διεβεβαίου τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδὲν τῶν τότε διαφημισθέντων καὶ δημοσιευθέντων περὶ ἀξιωματικῶν ἦτο ἀκριβὲς, καὶ ὅτι ἁπλῶς μόνον εἶχον γίνει ἐγκληματικαὶ ἀπόπειραι ἐκ μέρους πολιτῶν ἢ πολιτευτῶν πρὸς διέγερσιν στρατιωτικῆς στάσεως, αἵτινες ὅμως ἀπόπειραι ἀπεκρούσθησαν πανταχοῦ. Καὶ ἠμφισβητήσαμεν μὲν τότε τὴν ἀκρίβειαν τῶν διαβεβαιώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ἡ ἐκ μέρους ἡμῶν ἀμφισβήτησις δὲν ἔφερε τὸ ἐπίσημον ἐκεῖνο κῦρος, τὸ ὁποῖον φέρουσι, κατὰ τύπους τοὐλάχιστον, αἱ ἑκάστοτε πληροφορίαι τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ ὅμως, ὅτι μετὰ πάροδον οὐχὶ πολλοῦ χρόνου ἔρχεται καὶ δικαιοῖ ἡμᾶς ὁ ἴδιος κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις, διαψεύδων ἑαυτὸν μὲ τὸν ἐπισημότερον τρόπον, ἀποκηρύττει τὰς τότε διαβεβαιώσεις του, ὡς μὴ στηριζομένας εἰς τὴν ἀλήθειαν, καὶ συνομολογεῖ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἐλέγομεν. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι πρὸ ἑνὸς περίπου μηνὸς ἐξεδόθη καὶ ἐδημοσιεύθη βασιλικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐτέθησαν εἰς ἀργίαν διὰ προσκαίρου παύσεως δέκα συλλήβδην ἀξιωματικοὶ, ὡς ὑπέχοντες εὐθύνην ἐπὶ τοῖς ἐν Λαρίσσῃ καὶ Τυρνάβῳ γενομένοις, βραδύτερον δὲ, ἤτοι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον καὶ διὰ τῆς αὐτῆς ποινῆς ἐτιμωρήθησαν καὶ ἕτεροι δύο. Ἀνάγκη ἑπομένως νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν καὶ κατὰ πόσον ἡ τιμωρία αὕτη ἦναι δικαία καὶ νόμιμος. Ἀλλὰ διὰ νὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν ἡ Βουλὴ νὰ μορφώσῃ ἀσφαλῆ περὶ τούτου γνώμην, ἀποβαίνει ἀπαραίτητον νὰ κάμω συνοπτικὴν ἀφήγησιν τῆς ἱστορίας τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ζητήματος. Κατὰ τὴν 16ην Ἰανουαρίου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν μετέθεσεν αἴφνης εἰς μὴ ὀργανικὰς θέσεις ἐκ Λαρίσσης τὸν ἀντισυνταγματάρχην κ. Λάππαν, τοὺς λοχαγοὺς κκ. Κόρακαν, Ἀλεξάνδρου, Ἀποκορίτην, Οἰκονομόπουλον καὶ Χρηστοφῆν, καὶ τοὺς ὑπολοχαγοὺς κ. Δημητριάδην καὶ Τσακανίκαν, ἐπίσης δὲ μετέθεσεν ἐκ Τυρνάβου τὸν ταγματάρχην καὶ διοικητὴν τοῦ ἐκεῖ τάγματος τῶν εὐζώνων κ. Λοῦρον. Αἱ μεταθέσεις αὗται ἐγένοντο αἴφνης καὶ ἀδοκήτως, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τίποτε ὁ οἰκεῖος ἀρχηγὸς, ἤτοι ὁ ὑποστράτηγος κ. Βαλτινὸς, ὅστις, ὡς ἦν ἑπόμενον, κατεπλάγη ἐπὶ τῷ ἀνεξηγήτῳ δι’ αὐτὸν διαβήματι τούτῳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐφ’ ᾧ καὶ ἔσπευσε νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἀπορίαν του καὶ νὰ ζητήσῃ τηλεγραφικῶς ἐξηγήσεις. Τότε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀντὶ πάσης ἄλλης ἀπαντήσεως, διεβίβασε πρὸς τὸν κ. Βαλτινὸν διαταγὴν ἔντονον, δι’ ἧς τὸν διέτασσε νὰ μεριμνήσῃ περὶ ἀμέσου καὶ ταχίστης πραγματοποιήσεως ὅλων τῶν μεταθέσεων, συνεννοούμενος πρὸς τοῦτο μετὰ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν κ. Μπούφη, καὶ τοῦ Νομάρχου κ. Καρύδα. Κατόπιν τῆς ἀλλοκότου ταύτης διαταγῆς ὁ κ. Βαλτινὸς ἐθορυβήθη ἔτι μᾶλλον, καὶ ἀνεκοίνωσε μὲν πρὸς τοὺς μετατεθέντας ἀξιωματικοὺς τὰ λαβόντα χώραν, δὲν ἐδυσκολεύθη ὅμως νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι αἱ τοιαῦται ἄτακτοι καὶ σπασμωδικαὶ ἐνέργειαι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὠφείλοντο εἰς σκοτίας εἰσηγήσεις τῶν πολιτικῶν ἀρχῶν, αἵτινες ἐν τῷ ὑπερβολικῷ αὐτῶν ζήλῳ παρέστησαν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἐπέκειτο στρατιωτικὴ στάσις. Λαβόντες πάντων τούτων γνῶσιν οἱ μετατεθέντες ἀξιωματικοὶ, καὶ ἀμυνόμενοι πλέον οὐχὶ μόνον ὑπὲρ ἑαυτῶν, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ στρατοῦ, ἐδήλωσαν ὁμοφώνως πρὸς τὸν κ. Βαλτινὸν, ὅτι δὲν ἦσαν διατεθειμένοι νὰ ὑπακούσωσιν εἰς τὴν περὶ μεταθέσεώς των διαταγὴν, ἀφοῦ ἦτο ἐκτὸς πάσης ἀμφισβητήσεως, ὅτι αὕτη εἶχε γίνει κατὰ πρότασιν τοῦ κ. Μπούφη καὶ ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ τοῦ ἀρχηγοῦ. Ὁ κ. Βαλτινὸς τότε, εἰς δύσκολον θέσιν εὑρεθεὶς, ἀνεχώρησε, μετὰ προηγουμένην εἰδοποίησιν τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἀφίκετο ἐνταῦθα, ὅπως παραστήσῃ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν ἀληθῆ τῶν πραγμάτων κατάστασιν καὶ προλάβῃ πάντα κίνδυνον διαταράξεως τῆς δημοσίας τάξεως. Ποῖαι μετὰ τοῦτο συνεννοήσεις ἔλαβον χώραν μεταξὺ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Βαλτινοῦ, δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν. Τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ ἀνέλαβε τὴν ἀρχηγίαν ἐν Λαρίσσῃ ὁ ἐκεῖ συνταγματάρχης τοῦ ἱππικοῦ κ. Σοῦτσος, ὅστις ἐξετίμησε κατ’ ἀξίαν καὶ ἐπεδοκίμασε πληρέστατα τὴν ὁμόφωνον στάσιν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐνόμιζεν, ὅτι ἤρθη ἐκ τοῦ μέσου πᾶσα δυσχέρεια, ἀναγνωρίσαντος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὸ διαπραχθὲν ἄτοπον, αἴφνης νεώτεραι ἐνέργειαι κατέστησαν κρισιμωτέραν τὴν θέσιν τῶν πραγμάτων. Ἀνακληθεισῶν δηλονότι τῶν πρώτων μεταθέσεων, ἐγένοντο ἄλλαι εἰς ὀργανικὰς πλέον θέσεις, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ διετάχθη ἡ προφυλάκισις τοῦ ταγματάρχου κ. Λούρου διὰ κρυπτογραφικοῦ τηλεγραφήματος, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐσημειοῦτο ὁ συμβολικὸς ἀριθμὸς 102. Εἰς ἣν θέσιν εἶχεν εὑρεθῆ κατ’ ἀρχὰς ὁ κ. Βαλτινὸς, εὑρέθη ἤδη καὶ ὁ κ. Σοῦτσος. Οἱ ἐκ δευτέρου μετατεθέντες ἀξιωματικοὶ ἔλαβον καὶ ἀπέναντι αὐτοῦ τὴν αὐτὴν στάσιν, ἣν εἶχον λάβει ἀπέναντι τοῦ κ. Βαλτινοῦ. Τῷ ἐδήλωσαν ἀπροκαλύπτως, ὅτι δὲν θὰ ἔστεργον ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις δὲν ἐδυσκολεύθη νὰ τοὺς θέση ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπιτήρησιν τοῦ κ. Μπούφη καὶ τοῦ κ. Καρύδα. Ὁ κ. Σοῦτσος, ὅστις κάλλιον παντὸς ἄλλου ἦτο εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὰ πράγματα, παρέστησαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τὰ παράπονα τῶν ἀξιωματικῶν ἦσαν εὔλογα καὶ δίκαια, καὶ ὅτι ἐπιτακτικὴ ἀνάγκη ἐπέβαλλε τὴν ἀνάκλησιν τῆς διαταγῆς τῶν μεταθέσεων καὶ τῆς προφυλακίσεως τοῦ κ. Λούρου· τοῦθ’ ὅπερ καὶ ἐγένετο. Ἡ ἀνάκλησις ἐγένετο γνωστὴ πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς δι’ ἐγγράφου εἰδοποιήσεως, κάτωθι τῆς ὁποίας ὑπέγραψαν ὅλοι, τινὲς δὲ μάλιστα τούτων, ὡς ὁ λοχαγὸς κ. Κόρακας, ἀνέλαβον καὶ τὴν ὑπηρεσίαν των, καὶ ἐνομίσθη οὕτως, ὅτι ἐπῆλθε πλήρης ἁρμονία μεταξὺ διατασσόντων καὶ διατασσομένων, ὅτε κατέφθασεν ὁ συνταγματάρχης κ. Ι. Ζυμβρακάκης, ὅστις ἔδωκε νέαν τροπὴν εἰς τὴν ὑπόθεσιν. Οὗτος ἐθεώρησε τὴν τῶν μεταθέσεων ἀνάκλησιν ὡς μὴ γενομένην, μετακαλεσάμενος δὲ παρ’ ἑαυτῷ τὸν κ. Σοῦτσον καὶ τοὺς μετατεθέντας ἀξιωματικούς, ἀνεκοίνωσεν αὐτοῖς, ὅτι ἡ ἀποστολή του ἀπέβλεπεν εἰς ἄρσιν πάσης παρεξηγήσεως, ῥητῶς δὲ ἐδήλωσεν, ὅτι ἐνεφορεῖτο διαλλακτικῶν προαιρέσεων, καὶ πρὸς τοῦτο παρεκάλεσε τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς θέσεις των, μὲ τὴν ὑπόσχεσιν ὅτι οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν ἤθελε καταδιωχθῆ. Ἕνα μόνον ἐξῄρεσε, τὸν λοχαγὸν κ. Ἀλεξάνδρου, ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου εἶπεν, ὅτι θὰ ἤρκει διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ἡ εἰς ἀπόκεντρόν τι μέρος τοποθέτησίς του. Μετὰ τὰς τοιαύτας τοῦ κ. Ζυμβρακάκη ὑποσχέσεις καὶ διαβεβαιώσεις, καὶ μετὰ τὰς προτροπὰς τοῦ κ. Σούτσου, ἐπείσθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ νὰ μεταβῶσι καὶ μετέβησαν εἰς τὰς θέσεις των, ἀλλὰ, χωρὶς κἀνεὶς νὰ τὸ περιμένῃ, μετὰ δύο περίπου μῆνας ἐτιμωρήθησαν, τεθέντες εἰς ἀργίαν διὰ προσκαίρου παύσεως. Πῶς τοῦτο συνέβη, καὶ ποῦ στηριχθεὶς ὁ κ. Ὑπουργὸς, προέβη εἰς τὴν τιμωρίαν; Τὸ διάταγμα φέρει, ὅτι ἡ τιμωρία ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀπὸ 6 Μαρτίου ἐκθέσεως τοῦ ἐκπληροῦντος χρέη ἀρχηγοῦ, ἤτοι τοῦ κ. Ζυμβρακάκη. Ἐζητήσαμεν νὰ προσαχθῇ ἡ ἔκθεσις αὕτη, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠρνήθη τὴν προσαγωγὴν, πλὴν, ὅπως εἶπον κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Δευτέρας, ἡ ἔλλειψις τῆς ἐκθέσεως δὲν ἐμποδίζει ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν δικαίως ἢ ἀδίκως ἐτιμωρήθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ, ἀφοῦ διατελοῦμεν ἐν πληρεστάτῃ γνώσει τῶν πραγμάτων. Ἡ ἱστορία τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἥτις ἀκριβῶς ἔχει ὅπως τὴν ἐξέθηκα, δὲν ἀφίνει, φρονῶ, τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν περὶ τοῦ ὅτι ἡ τιμωρία εἶναι ἄδικος καὶ ἐγένετο κατὰ τρόπον, ὅστις θέλει ἐπιδράσει λίαν ἐπιβλαβῶς ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ τοῦ στρατοῦ. Ποῖον εἶναι τὸ πταῖσμα τῶν τιμωρηθέντων ἀξιωματικῶν; Ἠκούσατε ὅτι ἠρνήθησαν νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς διαταγὴν, ἥτις προεκλήθη οὐχὶ κατὰ πρότασιν τοῦ ἐν Λαρίσσῃ ἀρχηγοῦ, ἢ ἐξ αὐθορμήτου βουλήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ καθ’ ὑπόδειξιν τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν. Ἦτο οὗτος ἀποχρῶν λόγος πρὸς τιμωρίαν; Βεβαίως ὄχι. Ὅταν τόσον θρασέως καὶ ἀσυστόλως ἀναμιγνύηται ἡ πολιτικὴ εἰς τὰ τοῦ στρατοῦ, οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ δύνανται καὶ ὀφείλουν ν’ ἀποκρούουν τὴν ἐπιδρομὴν, ἡ ἀπόκρουσις δὲ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἠμποροῦσε νὰ γίνῃ ἄλλως ἢ ὅπως ἐγένετο. Παρεκτὸς ὅμως τούτου, ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβῇ εἰς τιμωρίαν, μετὰ τὰς ὑποσχέσεις καὶ διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Ζυμβρακάκη περὶ τοῦ ὅτι δὲν θὰ ἐγίνετο ἐναντίον των οὐδεμία καταδίωξις; Φαίνεται ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἀποδίδει πολλὴν σημασίαν εἰς τὰς παρασπονδήσεις. Καὶ εἶδον μὲν σήμερον ἐπιστολήν τινα, δημοσιευθεῖσαν ἐν τοῖς «Καιροῖς» καὶ φέρουσαν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Ζυμβρακάκη, δι’ ἧς διαψεύδονται τὰ περὶ ὑποσχέσεων, ἀλλὰ λυποῦμαι διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιμείνω, ὑποστηρίζων, ἐναντίον τοῦ περιεχομένου τῆς ἐπιστολῆς ταύτης, ὅτι ἡ περὶ τοῦ ἀκαταδιώκτου ὑπόσχεσις ἐδόθη, Κύριος δὲ οἶδεν ὑπὸ τὸ κράτος τίνος ψυχολογικῆς βίας καὶ τίνων χρηστῶν ἐλπίδων ἐῤῥίφθη εἰς τὴν δημοσιότητα ἡ περὶ ἧς πρόκειται ἐπιστολή, παρὰ τὰς διατάξεις τῶν στρατιωτικῶν περὶ πειθαρχίας κανονισμῶν. Οὐδὲ ἔχω λόγους νὰ μὴ ἀποδίδω ἀπόλυτον πίστιν εἰς τὴν ἀνύποπτον πηγήν, ἐξ ἧς ἠρύσθην τὰς πληροφορίας μου. Ἐὰν ἤδη ἐρευνήσωμεν τὰ τῆς τιμωρίας καὶ ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως, θὰ εὕρωμεν ἐπίσης, ὅτι αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἀστήρικτος καὶ ἀδικαιολόγητος. Οὐδείς, οὐδ’ ὁ ἐλάχιστος ὑπάρχει δι’ ἐμὲ ἐνδοιασμὸς, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπεζήτησεν ἀνέκαθεν καὶ ἐν τῷ στρατῷ ἕνα τῶν ἰσχυρῶν μοχλῶν καὶ παραγόντων πρὸς κομματικὴν ἐπίῤῥωσιν καὶ ἐπικράτησιν αὐτοῦ ἐν τῷ τόπῳ. Καὶ ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ράλλης, καὶ ὁ ἐκ Κυκλάδων κ. Κόρπας, καὶ ἐγὼ ἀπεδείξαμεν ἄλλοτε δι’ ἀτελευτήτου σειρᾶς ἐμφαντικῶν παραδειγμάτων, ὅτι ἡ διοίκησις τοῦ στρατοῦ εἰς χεῖρας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐχρησίμευσε καὶ χρησιμεύει εἰς ἐξυπηρέτησιν φατριαστικῶν συμφερόντων. Δὲν θέλει ὁ κ. Τρικούπης στρατὸν ἐθνικόν, ἀλλὰ στρατὸν κομματικόν, στρατὸν τρικουπικόν. Ἀφοῦ ὅμως τοιαύτας ἀποδεδειγμένως ἔχῃ περὶ στρατοῦ ἰδέας, δὲν δικαιοῦται νὰ ἐπιδεικνύῃ ἀνάρμοστον αὐστηρότητα, ὁσάκις κατ’ ἀπαραίτητον συνέπειαν ἀναφαίνωνται ἀντιπειθαρχικά τινα συμπτώματα. Ὅταν διὰ παντὸς μέσου προσπαθῶσι νὰ παρασύρωσι τὸν στρατὸν εἰς τὸ ἔδαφος τοῦ κομματικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, δὲν πρέπει νὰ παραπονῶνται, ἂν αἱ προσπάθειαί των προσκρούωσιν ἐνίοτε κατὰ τοῦ ψυχικοῦ σθένους ὡρισμένων ἀξιωματικῶν, πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν πρέπει καὶ δὲν συμφέρει νὰ τιμωρῶσι τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους. Οὐδεὶς βεβαίως δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἦναι αὐστηρός, ἀμείλικτος καὶ ἀδυσώπητος ἀπέναντι παντὸς στρατιωτικοῦ παραπτώματος, τείνοντος εἰς χαλάρωσιν τῶν δεσμῶν τῆς πειθαρχίας, διότι κοινῶς γνωστὸν εἶναι πλέον, ὅτι ἄνευ τοιαύτης σιδηρᾶς πειθαρχίας στρατὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ἀποβαίνει δὲ πολὺ ἄδικον νὰ δαπανᾷ τὸ πτωχὸν ἡμῶν ἔθνος εἴκοσιν ἑκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος, διὰ νὰ λέγῃ, ὅτι στρατὸν δὲν ἔχει. Ἀλλὰ διὰ νὰ προβαίνῃ μετὰ θάῤῥους εἰς τοιαύτας τιμωρίας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὀφείλει νὰ ἦναι ἀμερόληπτος, ἀπροσωπόληπτος καὶ ἴσος πρὸς πάντας. Ἀντὶ τούτου βλέπομεν ἐμπαθῆ καὶ συστηματικὴν μὲν καταδίωξιν κατὰ παντὸς ἀξιωματικοῦ, μὴ θέλοντος νὰ ταχθῇ ὑπὸ τὴν σημαίαν τοῦ κόμματος, ἀπεριόριστον δ’ εὔνοιαν καὶ συνδρομὴν ὑπὲρ τῶν προσφερομένων νὰ παρέχωσι πᾶσαν καὶ παντὸς εἴδους κομματικὴν ἐκδούλευσιν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, αἱ τιμωρίαι λαμβάνουσι χαρακτῆρα ἐκδικήσεως, καὶ τότε ὄχι μόνον δὲν ἐνισχύουν, ἀλλὰ καὶ χαλαρόνουν μέχρις ἐντελοῦς παραλύσεως τοὺς δεσμοὺς τῆς στρατιωτικῆς πειθαρχίας. Ἰδοὺ διατὶ εἶπον, ὅτι καὶ ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως εἶναι ἀδικαιολόγητος ἡ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τιμωρία τῶν ἀξιωματικῶν. Ὁ θέλων εὐσυνειδήτως καὶ ἐν καλῇ πίστει νὰ ἐπισκοπήσῃ σήμερον τὰ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν δὲν δύναται ἢ νὰ συνομολογήσῃ μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ταῦτα, ὑπὸ τὴν φατριαστικὴν καὶ ἄστοχον διοίκησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, περιήχθησαν εἰς ἀπελπιστικὸν σημεῖον. Τίς δὲν ἐνθυμεῖται, ἔλεγον κατὰ τὴν πρώτην περὶ τῶν ἐν Λαρίσσῃ συμβάντων συζήτησιν, τίς δὲν ἐνθυμεῖται τοὺς ἐκλογικοὺς ἐκείνους λόχους, οὓς ὠργάνωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ τοὺς ἐξέπεμψεν εἰς τὰς ἐπαρχίας των, ὅπως ἐργασθῶσι καὶ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου; Καὶ δύναται νὰ ὑπάρξῃ πλέον στρατὸς, μετὰ τοιαύτην ἐναντίον του φατριαστικὴν ἐπιδρομήν; Ἐντεῦθεν πηγάζει κατ’ ἀνάγκην ἡ διαίρεσις τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν εἰς ὑπουργικοὺς καὶ ἀνθυπουργικοὺς, τίνες δ’ αἱ συνέπειαι τῆς τοιαύτης διαιρέσεως, εὐκόλως ἕκαστος δύναται νὰ ἐννοήσῃ. Οἱ ἀσθενεῖς χαρακτῆρες διαφθείρονται, οἱ μὴ θέλοντες νὰ ὑποκύψωσι καταφρονοῦνται ἢ ἀδικοῦνται, οἱ οὕτως ἀδικούμενοι ἀποβάλλουσι πᾶν αἴσθημα σεβασμοῦ πρὸς τοὺς ἀδικοῦντας καὶ ὀμνύουσιν ἐκδίκησιν κατ’ αὐτῶν, ἐν γένει δὲ τὸ στρατιωτικὸν φρόνημα καταπίπτει καὶ πλήρης παράλυσις ἐπέρχεται. Εἶναι πολὺς καιρὸς, ἀφ’ ὅτου τοιαύτην ζοφερὰν εἰκόνα παρουσιάζει ὁ στρατός. Αὐτὰ ἔλεγον τότε, τὰ ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ σήμερον, ἐν ἀκραδάντῳ πεποιθήσει, ὅτι στηρίζονται ἐπὶ ἀκριβεστάτης τῶν πραγμάτων ἐκτιμήσεως Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἀρκῇ ὑμῖν ἡ διὰ τῶν λόγων καὶ τῶν παραστάσεων νοητὴ αὕτη εἰκὼν, ἰδοὺ ἔχω καὶ μίαν τοιαύτην πραγματικὴν καὶ ψηλαφητὴν (δεικνύει φωτογραφικὴν εἰκόνα). Διηρχόμην ἡμέραν τινὰ τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ, στὰς δὲ πρό τινος φωτογραφείου, ἀνέβλεψα ἐκ περιεργείας εἰς ἀνηρτημένας εἰκόνας, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπῆρχε καὶ αὕτη, ἐν τῇ ὁποίᾳ, ὡς βλέπετε, εἶναι φωτογραφημένα ἐν συμπλέγματι πλεῖστα πρόσωπα. Μεταξὺ τούτων ἀνεγνώρισα τὸν Διευθυντὴν τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς μετά τινων τῶν ὑπ’ αὐτῶν ὑπαλλήλων· ἀνεγνώρισα τὸν Διευθυντὴν τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου· ἀνεγνώρισα πολλοὺς ὑπουργικοὺς δημοσιογράφους· ἀνεγνώρισα τινὰς τῶν κυρίων Βουλευτῶν τῆς κυβερνητικῆς πτέρυγος· ἀνεγνώρισα πρώην οἰκονομικοὺς ἐπιθεωρητὰς καὶ νῦν παρέδρους ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ· ἀνεγνώρισα τὸν Εἰσαγγελέα καὶ τὸν Πρόεδρον τῶν ἐνταῦθα Πρωτοδικῶν, ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις ἀνεγνώρισα πολλοὺς ἀνωτέρους καὶ κατωτέρους ἀξιωματικούς, ἤτοι ἀνθυπολοχαγούς, ὑπολοχαγούς, ταγματάρχας, συνταγματάρχας, καὶ δὴ αὐτὸν τὸν Φρούραρχον τῆς πρωτευούσης· εἶπον δὲ κατ’ ἐμαυτόν: τίς ἆρά γε ἀγαθὴ συντυχία συνήγαγεν ἐπὶ τῷ αὐτῷ ὅλους τοὺς κυρίους τούτους, ὅπως ἀποτελέσωσι τὸ παράδοξον αὐτό μωσαϊκόν; Φίλος, ὅν ἠρώτησα, μοῦ ἔλυσε τὴν ἀπορίαν. Ἔχουσι δὲ τὰ περὶ τούτου ὧδέ πως. Οἱ φίλοι καὶ ὀπαδοὶ τοῦ κυβερνητικοῦ κόμματος καθιέρωσαν ἐνιαύσιον κομματικὴν ἑορτὴν πρὸς πανηγυρισμὸν τῆς 9ης Μαΐου 1886, ἡμέρας, καθ’ ἣν ὁ κ. Τρικούπης ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν κατόπιν τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Ἡ ἑορτὴ καὶ πανήγυρις αὕτη ἐτελέσθη καὶ πέρυσι κατὰ τὴν ἐπέτειον τοῦ μεγάλου κοσμοϊστορικοῦ γεγονότος ἐν Χαρβατίῳ διὰ συμποσίου κομματικοῦ, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐγένοντο αἱ γνωσταὶ ἐκεῖναι πεζαὶ καὶ ἔμμετροι προπόσεις, καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ ὁ κ. Τρικούπης ἔλαβε τὸ βάπτισμα τοῦ ἀθανάτου. Ἅπαντες οἱ μετασχόντες τοῦ συμποσίου τούτου ἐφωτογραφήθησαν ἐν συμπλέγματι, καὶ οὕτως ἔχομεν τὴν εἰκόνα, ἣν παρουσιάζω. Καὶ περὶ μὲν τῶν κυρίων κυβερνητικῶν Βουλευτῶν καὶ τῶν δημοσιογράφων οὐδὲν ἔχω νὰ εἴπω. Ἦσαν καὶ εἶναι ἐλεύθεροι οὗτοι νὰ ἄγωσι παρομοίας τελετὰς καὶ πανηγύρεις πρὸς δόξαν καὶ κραταίωσιν τοῦ κόμματος, ὅπερ ὑποστηρίζουσι. Πολὺ ἐπίσης θὰ ἦτο διὰ τοὺς σημερινοὺς καιροὺς νὰ εἴπω τι περὶ τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλ’ ἐρωτῶ: Τί θέλουν ἐδῶ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, κύριε Τρικούπη; Δὲν εὑρίσκετε πρὸς τὴν συγκεκριμένην ταύτην περίπτωσιν διαγωγὴν ἀσυμβίβαστον πρὸς τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀξιωματικοῦ; Ἀλλὰ τότε πῶς θέλετε ν’ ἀναγνωρίσωμεν ὑμῖν τὸ δικαίωμα νὰ τιμωρῆτε ἄλλους ἀξιωματικούς, διότι δὲν ἠθέλησαν νὰ ταχθῶσιν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν Εἰσαγγελέων σας καὶ τῶν Νομαρχῶν σας; Εἶναι στρατὸς ἐθνικὸς αὐτός, ὅπως κατήντησεν ὑπὸ τὴν διοίκησίν σας, ἢ εἶναι στρατὸς κομματικός; Καὶ ἔχετε ἔπειτα τὴν ἀξίωσιν νὰ πιστεύωμεν ἡμεῖς, ὅτι προβαίνετε εἰς τιμωρίας χάριν τῆς ἐν τῷ στρατῷ πειθαρχίας! Ἐδῶ ἐπεθύμουν ν’ ἀπευθύνω παρεμπιπτόντως καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης μίαν ἐρώτησιν, τὴν ἑξῆς: Τί ἐπράξατε σεῖς, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, διὰ τὸν Εἰσαγγελέα καὶ τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν; Εἰς τίνα καταδιωκτικὰ μέτρα προέβητε ἐναντίον των; Ποίαν θέσιν εἶχον οὗτοι εἰς τὸ κομματικὸν συμπόσιον τοῦ Χαρβατίου; Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ δικαιοσύνη, περὶ τῆς ὁποίας γαυριῶντες πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐλέγετε, ὅτι τὴν ἀνηγάγετε εἰς περιωπήν, ἣν δὲν δύνανται ν’ ἀτενίσουν οἱ προκάτοχοί σας; Σᾶς ἠρώτησα περὶ καταδιωκτικῶν μέτρων, ἐνῷ κυρίως ἔπρεπε νὰ σᾶς ἐρωτήσω περὶ τῆς ἀμοιβῆς, ἣν παρουσιάζετε διὰ τοὺς κυρίους αὐτοὺς ἀνωτέρους δικαστικοὺς λειτουργούς. Καὶ ἀληθῶς δὲν θὰ βραδύνῃ ἡ ἀμοιβή. Παρεσκευάσθη μία ἀκόμη θέσις εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ἐπανέρχομαι ἐν τούτοις εἰς τὸ κύριον θέμα. Εἶπον ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ σήμερον, διὰ νὰ μὴ τιμωρῶνται ἄνευ λόγου, καὶ διὰ νὰ ἔχουν βεβαίαν ἐλπίδα προαγωγῆς, ὀφείλουν νὰ κύψουν ὑπὸ τὸν κύλινδρον τῆς κομματικῆς ἰσοπεδώσεως. Ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει διατρέχουν τὸν κίνδυνον, ὄχι μόνον νὰ ὑφίστανται ἀδίκους ποινὰς προσκαίρους, ἀλλὰ καὶ νὰ ῥιφθῶσιν εἰς τοὺς δρόμους. Τοιοῦτό τι ἐπεδιώχθη διὰ τὸν λοχαγὸν κ. Ἀλεξάνδρου, ὅστις παρεπέμφθη εἰς ἀνακριτικὸν συμβούλιον, ὅπερ ὅμως, τὸ καθῆκόν του εὐόρκως καὶ εὐσυνειδήτως ἐκπληρῶσαν, ἔδωκε τῷ κ. Πρωθυπουργῷ τὸ προσῆκον μάθημα. Παραπλησία ἐπίσης ἐξόντωσις ἐζητήθη καὶ δι’ ἄλλον λοχαγὸν τοῦ μηχανικοῦ, τὸν κ. Ματθιόπουλον, ὅστις, κατηγορούμενος ὅτι παρώτρυνε δῆθεν τοὺς ὑπαξιωματικοὺς νὰ προσχωρήσωσιν εἰς στρατιωτικὴν συνωμοσίαν, παρεπέμφθη εἰς ἀνακριτικὸν συμβούλιον, οὐχὶ ὅπως ἐπιδιωχθῇ δίκη ἐνώπιον τοῦ Στρατοδικείου, ἀλλ’ ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἀπόταξίς του. Εὐτυχῶς καὶ ἐδῶ δὲν εὗρεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τυφλὰ ὄργανα πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν σκοπῶν του. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις, πρὸ τῆς ὁποίας εὑρισκόμεθα. Κύριοι Βουλευταί! Ἀκούσατέ μου, παρακαλῶ, μετὰ τινος ἰδιαιτέρας προσοχῆς. Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἥτις ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τιμωρῇ ἀδίκως καὶ ἐκ λόγων φατριαστικῶν τὸν ὑποστράτηγον Βαλτινὸν, ὅστις ἀριθμεῖ πεντήκοντα ἴσως ἐτῶν ἔντιμον καὶ ἀνεπίληπτον στρατιωτικὸν βίον, ἔχει δὲ μεγάλας πρὸς τὸν τόπον οἰκογενειακὰς καὶ προσωπικὰς ἐκδουλεύσεις· τὸν ταγματάρχην κ. Λοῦρον, ὅστις οὐ μόνον ἐν εἰρήνῃ διήγαγεν ἐν πᾶσιν ἄμεμπτον βίον καὶ ἐξεπλήρωσε πάντοτε εὐόρκως τὸ καθῆκόν του, ἀλλὰ καὶ ἐν πολέμῳ ἐτίμησε τὰ ἑλληνικὰ ὅπλα· τὸν ἀντισυνταγματάρχην κ. Λάππαν καὶ τοὺς λοιποὺς ἀξιωματικούς, οὓς ὠνόμασα ἤδη, καὶ οἵτινες οὐδεμίαν οὐδέποτε ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς τιμωρίαν ἐπὶ ἠθικῷ ὀλισθήματι· Ἀντιπροσωπεία, λέγω, ἥτις ἐπιτρέπει εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τιμωρῇ τοὺς τοιούτους ἀξιωματικούς, νὰ ἔχῃ δὲ ὑπὸ τὴν ἀμέριστον καὶ ἐπιδεικτικὴν εὔνοιάν του τοὺς ἄλλους ἀξιωματικοὺς τῶν κομματικῶν συμποσίων καὶ τῶν παντοίων φατριαστικῶν ἐκδουλεύσεων· Ἀντιπροσωπεία, ἥτις ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀθωώνῃ καὶ νὰ βραβεύῃ ἐν μέρει τοὺς ἀμέσους καὶ ἐμμέσους αἰτίους τοῦ ἐθνικοῦ ἀτυχήματος τῆς Κούτρας, νὰ καταδιώκῃ δ’ ἐμπαθῶς καὶ νὰ τιμωρῇ τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς Μελούνας καὶ τοῦ Γκριτζόβαλη· Ἀντιπροσωπεία τοιαύτη δὲν δικαιοῦται νὰ ἔχῃ ἀξιώσεις ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ἐκτιμήσεως, ἥκιστα δὲ δύναται νὰ καυχᾶται, ὅτι ἐκπληροῖ τὴν ἀποστολήν της. Θὰ τηρήσητε βεβαίως τοὺς λόγους μου τούτους ἐν τῇ μνήμῃ σας, ἀλλὰ καὶ ἂν σεῖς τοὺς λησμονήσητε, ἐλπίζω νὰ σᾶς τοὺς ὑπενθυμίσουν οἱ ἐντολεῖς σας. Ταῦτα ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ εἴπω, ὅπως ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀντεπεξέλθω κατὰ δεινῆς καὶ προφανοῦς ἀδικίας, ἥτις ἐπὶ ἀνυπολογίστῳ ζημίᾳ τοῦ στρατοῦ προσεγένετο διακεκριμένοις ἀξιωματικοῖς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ μὴ ἀφήσω τινὰ ἐν τῇ πλάνῃ, ὅτι αἱ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀδικαιολόγητοι τιμωρίαι ἐγένοντο ἐκ προνοίας καὶ στοργῆς ὑπὲρ τῆς στρατιωτικῆς πειθαρχίας. Ἀλλὰ πρὶν ἢ καταλίπω τὸ βῆμα, ὀφείλω νὰ μνησθῶ καὶ ἄλλων τινῶν διαφημίσεων καὶ δημοσιευμάτων, ἀναφερομένων πρὸς τὸν ἀνώτατον ἄρχοντα. Εἶχε ῥηθῆ καὶ δημοσιευθῆ κατ’ ἀρχὰς, ὅτι ὁ Ἡγεμὼν ἔλαβε στάσιν διαλλάκτου ἀναμέσον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν ἀξιωματικῶν, ὅσοι διετύπωσαν σφοδρὰ κατὰ τῆς διοικήσεως τοῦ πρώτου παράπονα, καὶ τοῦτο, ἵνα ἐξαγάγῃ ἐκ τῆς δυσχερείας τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Περιπλέον δὲ εἶχε δημοσιευθῆ καὶ πιστευθῆ, ὅτι ὁ ἀποσταλεὶς εἰς Λάρισσαν κ. Ζυμβρακάκης εἶχε λάβει ἄνωθεν ἐντολὴν νὰ βεβαιώσῃ τοὺς μὴ θελήσαντας νὰ ὑπακούσωσιν εἰς τὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διαταγὰς ἀξιωματικούς, ὅτι ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰ παράπονά των θὰ ἐλαμβάνοντο ὑπ’ ὄψει, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, ὅτι οὐδεμίαν εἶχον νὰ φοβηθῶσι τιμωρίαν. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὰς πρώτας τῶν διαδόσεων, οὐδεμίαν δύναμαι νὰ δώσω πίστιν, ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰς περὶ ἐντολῆς, δοθείσης τῷ κ. Ζυμβρακάκῃ, δύναμαι μὲν νὰ βεβαιώσω, ὡς ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ὅτι οὗτος ἐποιήσατο χρῆσιν τοῦ ὀνόματος τοῦ Ἡγεμόνος, ἀλλὰ δὲν δέχομαι, ὅτι πράγματι εἶχε λάβει τοιαύτην ἐντολήν. Ἐν τούτοις, καίτοι τοιαύτην ἔχω γνώμην περὶ τῶν ἐν λόγῳ δημοσιευμάτων, δὲν νομίζω, ὅτι κωλύομαι ἀπὸ τοῦ ν’ ἀπευθύνω πρὸς τὸν ἄρχοντα τῶν κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν στρατιωτικῶν δυνάμεων τόδε τὸ ἐρώτημα: Ἆρά γε γνωρίζει καλῶς τὰ ἐν τῷ στρατῷ συμβαίνοντα; Δύο ὑποθέσεις εἶναι δυναταί: Ἢ τὰ γνωρίζει καὶ τὰ ἀνέχεται, ἢ δὲν τὰ γνωρίζει, διότι δὲν φροντίζει νὰ τὰ μάθῃ. Μεταξὺ τῶν δύο τούτων ὑποθέσεων ἔχει δικαίωμα ἐπιλογῆς, ἀλλ’ οἱανδήποτε καὶ ἂν προτιμήσῃ, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ παραστήσῃ ἑαυτὸν ἀνεύθυνον ἀπέναντι τοῦ ἔθνους καὶ ἀπέναντι τῆς ἱστορίας ἐπί τε τοῖς γενομένοις, τοῖς γιγνομένοις καὶ τοῖς γενησομένοις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων. Εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§48ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐν τῇ ἐφημερίδι «οἱ Καιροὶ» ἐδημοσιεύθη ἐπιστολὴ ὑπογεγραμμένη παρὰ τοῦ συνταγματάρχου Ζυμβρακάκη, τοῦ ἤδη ἀρχηγοῦ τοῦ στρατεύματος ἐν Λαρίσσῃ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν ἐδόθη ἄδεια εἰς τὸν συνταγματάρχην νὰ κατέλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα, ἂν ὑπέβαλε τὸ σχέδιον τῆς δημοσιευθείσης ἐπιστολῆς πρὸς ἔγκρισιν, καὶ ἂν τοῦτο ἐνεκρίθη. Ἐπὶ τούτοις ἐλπίζω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἔχει δυσκολίαν νὰ δώσῃ ἀπάντησιν.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸν συνταγματάρχην Ζυμβρακάκην οὐδεμία ἐδόθη ἄδεια, ὅπως κατέλθῃ εἰς τὴν δημοσιότητα. Ἐπειδὴ δὲ τὸ Ὑπουργεῖον δι’ ἐγκυκλίου αὑτοῦ ἐπανειλημμένως ἀπηγόρευσεν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς νὰ κατέρχωνται εἰς τὴν δημοσιότητα ἄνευ ἀδείας τοῦ Ὑπουργείου, ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ βεβαίως θέλουσιν ἐκτελεσθῆ τὰ τῶν πειθαρχικῶν νόμων.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει τιμωρήσει αὐστηρότατα τὸν συνταγματάρχην, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ περιέχεται παράγραφος, ἀναφέρουσα τὰ τῶν μαχῶν τῶν τελεσθεισῶν ἐν τῇ ὁροθετικῇ γραμμῇ, περὶ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις ἐπεζήτει νὰ ἐπικρατήσῃ ἐχεμύθεια, κατὰ τρόπον προσβάλλοντα τὸ στράτευμα, τὸ λαβὸν μέρος εἰς τὰς συμπλοκὰς ἐκείνας, δηλαδὴ ὑπαινίσσεται ἐν αὐτῇ, ὅτι ἐκεῖ συνετελέσθησαν τοιαῦτα, τῶν ὁποίων ἡ δημοσίευσις θέλει καταισχύνει τοὺς ἄνδρας ἐκείνους, περὶ τῶν ὁποίων ἀγαθὴ ὑπάρχει ἰδέα· προσπαθεῖ δηλαδὴ ὁ συνταγματάρχης νὰ ἐπισκοτίσῃ τὴν ἀλήθειαν. Ἡ τοιαύτη δήλωσις ἑνὸς ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, ὁ ὁποῖος κατεῖχε θέσιν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀνωτάτην, προκαλεῖ πάντας εἰς σκέψεις λίαν σοβαρὰς περὶ τῆς ἀκριβείας ἢ μὴ τῶν γραφέντων παρ’ αὐτοῦ. Οἱ ὑπαινιγμοί, τοὺς ὁποίους φέρει ὁ συνταγματάρχης, ἔχουσι σπουδαίαν σημασίαν ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ στρατεύματος, ἐὰν θεωρηθῶσιν ἀληθεῖς· νομίζω ὅθεν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται πλέον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ καταθέσῃ πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὴν ὑπόθεσιν ἐκείνην· εἶναι δὲ καιρὸς νὰ ἐπικρατήσῃ ἡ ἀλήθεια, καὶ νὰ σταματήσῃ ἡ συκοφαντία. Ἡ ἐχεμύθεια, ἣν ὁ Πρωθυπουργὸς ζητεῖ νὰ τηρήσῃ ἐπὶ τῶν ἐκεῖ συμβάντων, δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ κατόπιν πληροφορίας ἀξιωματικοῦ ἀνωτέρου, καθέξαντος μάλιστα ἐκεῖ τότε ἀνωτάτην θέσιν. Συνεπῶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἠναγκασμένος, ἀμυνόμενος ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον διοικεῖ, νὰ καταθέσῃ πάντα τὰ σχετικὰ. Ἐλπίζω ὅτι τὴν δικαίαν ταύτην αἴτησίν μου ἀναγνωρίζων ὁ Πρωθυπουργὸς, θέλει πραγματοποιήσει, καὶ, ὡς πιστεύω, σπουδαία μελέτη θὰ λάβῃ χώραν ἐπὶ τῶν ἐγγράφων ἐκείνων, καὶ σοβαρὰ θὰ ἐγερθῇ συζήτησις. Ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀρνηθῇ τὴν ὑποβολὴν τούτων, θὰ πιστεύῃ ἴσως, ὅτι θὰ μεταβληθῇ ἡ πεποίθησις τοῦ ἔθνους περὶ τὴν ἐκτίμησιν τῶν προσώπων, τῶν λαβόντων μέρος κατὰ τὰς συμπλοκὰς, ὅπως δοθῇ αὐτῷ ἡ εὐκαιρία καὶ ἀπονείμῃ ἀνωτάτους βαθμοὺς εἰς ἐκείνους, τῶν ὁποίων αἱ παρελθοῦσαι ὑπηρεσίαι πρὸς τὸ Κράτος δὲν παρέχουσι κἀνὲν δικαίωμα· τοῦτο μὲ ἐνθυμίζει, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ ἀνωτάτης θέσεως ἐν τῷ διοργανισμῷ τοῦ στρατεύματος τῷ συμπληρωτικῷ ἐγένετο διὰ νὰ ἀπονεμηθῇ εἰς ἐκεῖνον, περὶ τοῦ ὁποίου γίνεται ἤδη λόγος. Ἂν πραγματικὴ ᾖναι ἡ ὑποψία αὕτη, ἣν ἔχω, δὲν ἐπιδοκιμάζω τὴν πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένω νὰ ὑποβληθῶσι τὰ ἔγγραφα, διότι θέλω, προτοῦ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προβῇ εἰς προβιβασμοὺς, νὰ ᾖναι γνωστὴ ἡ διαγωγὴ ἑκάστου καὶ αἱ ὑπηρεσίαι κατὰ τοιαύτην ὑπερτάτην στιγμὴν τῆς πατρίδος. Τὸ ἀπαιτῶ χάριν τῆς τιμῆς τοῦ ὀνόματός μου, διότι τὸ ὄνομά μου ἔλαβε σπουδαῖον μέρος κατὰ τὰς ἐκεῖ συμβάσας συμπλοκὰς, ἵνα ἀποδειχθῇ κατὰ τὴν ἐκτύλιξιν, τίνες θὰ τραπῶσιν εἰς φυγὴν ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων ἐκείνων, τίνες ἠμείφθησαν διὰ παρασήμων, ὡς ἐκ τῆς μὴ ἀποκαλύψεως τῶν λεπτομερειῶν τῶν συμβάντων κατὰ τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν, καὶ τίνες ἠδικήθησαν. (Εὖγε! εὖγε! ὡραῖα! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§51Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δι’ ὧν ὁ ἐμὸς συνάδελφος καὶ φίλος κ. Κουμουνδοῦρος εἶπε πρὸ μικροῦ ἐπὶ τῶν δημοσιευθέντων ὑπὸ τοῦ συνταγματάρχου, ὅστις διοικεῖ τὸ ἐν Λαρίσσῃ Ἀρχηγεῖον τοῦ στρατοῦ, συνηγόρησεν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων καὶ τῆς τιμῆς τοῦ στρατοῦ, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, κατέληξε δὲ εἰς ὀρθοτάτας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἀποδέχομαι. Οἱ δημοσιευθέντες ὑπὸ τοῦ συνταγματάρχου ὑπαινιγμοὶ θίγουσιν ἀληθῶς τὰς σχέσεις αὐτοῦ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἀντιτίθενται εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὁ ἡγεμὼν, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διέταξε μέχρι τοῦδε, πρὸς βράβευσιν τῶν κατορθωμάτων, τῶν διαπραχθέντων κατὰ τὸ 1886 ἐπὶ τῆς μεθορίου γραμμῆς, ἀντιτίθενται δὲ καὶ εἰς τὰ διαδοθέντα περὶ μέτρων μελετωμένων, ὅπως βραβευθῶσι τὰ κατωρθώματα ἐκεῖνα. Ἀλλὰ περὶ τούτων ἐγὼ δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ἐκφέρω γνώμην. Ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἦτο Κυβέρνησις, ἤθελε βεβαίως ἐκπληρώσει τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχεν· ἐπειδὴ ὅμως δὲν εἶναι Κυβέρνησις, περιμένει νὰ ἴδῃ, τί θέλει πράξει ἡ Κυβέρνησις, ἵνα διδάξῃ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ, ὅτι ὀφείλουσι νὰ σέβωνται τὴν τιμὴν τοῦ στρατοῦ καὶ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἡγεμόνος. Ἀλλὰ πλὴν τούτων πάντων ἔχω καθῆκον νὰ ἐνθυμηθῶ, ὅτι οἱ ὑπαινιγμοὶ τοῦ συνταγματάρχου ἐφάπτονται ὡσαύτως καὶ τῆς τιμῆς τοῦ ἔθνους καὶ συμφερόντων μεγάλων, τὰ ὁποῖα ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος κ. συνταγματάρχης ὤφειλεν, ὡς ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ στρατοῦ, νὰ εὐλαβηθῇ, καὶ διὰ τοῦτο συντάσσομαι μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, ζητῶν νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ γένηται κατάδηλος ἡ ἀλήθεια.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον πρότασιν νόμου, ἡ ὁποία εὑρίσκεται ἐγγεγραμμένη εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ταύτην νομίζω συμφέρουσαν καὶ ἀναγκαιοτάτην· εἶναι δὲ τοιαύτη, ὁποία δὲν ἀντιτάσσεται κατὰ τοῦ σκοποῦ τοῦ νόμου, καὶ ὡς τοιαύτη δὲν θέλει προκαλέσει συζήτησιν. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλὴν νὰ ἐπινεύσῃ, ὅπως τεθῇ πρώτη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ ἀναγνωσθῇ.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἀποδεχόμεθα· θὰ εἴπωμεν δὲ περὶ αὐτοῦ πολλά, διότι δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος ἐπουσιώδους, ἀλλὰ περὶ μέτρου ἀνατρεπτικοῦ ἐκ βάθρων τοῦ στρατιωτικοῦ ἡμῶν συστήματος, ὁποῖον εἶναι ἤδη κατηρτισμένον.

§55ΙΩ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἀποδέχηται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κουμουνδούρου, διότι διαφωνεῖ πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ἐλπίζω ὅτι δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν νὰ προταχθῶσι τὰ σιδηροδρομικὰ νομοσχέδια.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐπιληφθῶμεν ὅλων· ἄσκοπος ἄρα ἡ πρότασις.

§57Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Προτιμᾶτε τὰς πιστώσεις;

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ πιστώσεις ἀφορῶσιν εἰς δαπάνας, ὧν ἡ καθυστέρησις βλάπτει σπουδαίως τὴν ὑπηρεσίαν· ὁ κ. Γεωργαντᾶς, ἂν ἐκήδετο τῶν σιδηροδρόμων, θὰ ἐφρόντιζεν περὶ τῶν εἰς ἐκτέλεσιν τῶν ἀποῤῥεουσῶν ὑποχρεώσεων ἐκ τῶν συμβάσεων περὶ σιδηροδρόμων.

§59Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Αἱ πιστώσεις ἀφορῶσι τὴν εὐθύνην τοῦ Πρωθυπουργοῦ, καὶ διὰ τοῦτο θέλει νὰ ψηφισθῶσι πρῶται· περὶ δὲ τῶν σιδηροδρόμων, καὶ ἂν δὲν ψηφισθῶσι, θὰ εἴπῃ: «ἰδοὺ, Κύριοι, σεῖς ἐπταίσατε, διότι δὲν τὰς ἐψηφίσατε.» Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι τὰ σιδηροδρομικὰ δὲν τὰ προτάσσει, διὰ νὰ τὰ μεταχειρίζηται ὡς μέσον ἐκφοβίσεως διὰ τὴν ψήφισιν ὅλων τῶν ἄλλων νομοσχεδίων. Ἡμεῖς προτείνομεν νὰ προταχθῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει· ἐὰν δὲ συμβῇ βραδύτης περὶ τὴν ψήφισιν αὐτῶν ἢ ὄχι, βεβαίως τὴν εὐθύνην θὰ τὴν φέρῃ ἡ Κυβέρνησις.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή;

§61Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μάλιστα, δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐπὶ τῷ τέλει νὰ προταχθῶσι τὰ σιδηροδρομικὰ νομοσχέδια, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Γ. Πετροπουλάκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 72 κατὰ 24, ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 96. Ἀνακοινῶ τηλεγράφημα ἐκ Λεχαινῶν πρὸς τὸν Βουλευτὴν κ. Παπαγιαννακόπουλον ἐκ μέρους τοῦ Σταύρου Μανιάτου, παραπονουμένου κατὰ τοῦ δημαστυνόμου Μυρτουντίων καὶ τοῦ σταθμάρχου Λεχαινῶν, ὅτι ἀφαιρέσαντες ἀπὸ τῆς οἰκίας του χρήματα καὶ ἄλλα πράγματα, καθεῖρξαν εἶτα αὐτόν. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§64ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν ἦναι εἰς καιρὸν, ν’ ἀνακοινώσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐξετάσεών του ἐπὶ τῶν παραστάσεων, αἵτινες ἐγένοντο περὶ τῆς ἀναμίξεως ἀξιωματικοῦ τινος εἰς τὰ τῆς Βουλῆς.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶμαι ἀκόμη εἰς θέσιν νὰ ἀνακοινώσω τι. Εἰς τὸ Φρουραρχεῖον ἐδόθη διαταγὴ, ὅπως προβῇ εἰς ἐξέτασιν, δὲν ὑπεβλήθη δ’ ἔτι τὸ πόρισμα τῆς ἐξετάσεως.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν τῇ Γαλλικῇ Κυβερνήσει χώρου ἐθνικοῦ πρὸς ταφὴν τῶν Γάλλων στρατιωτῶν καὶ ναυτῶν.

§67ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μοὶ δοθῇ ἡ πληροφορία, τίς ἐξελέξατο τὸν χῶρον, τὸν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁριζόμενον, πρὸς ἀνέγερσιν τοῦ μνημείου. Ὁ χῶρος οὗτος, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἐντελῶς ἀκατάλληλος, σχεδὸν δὲ θέλει καταστῆ ἀπρόσιτον τὸ μνημεῖον, διότι ὁ προσδιοριζόμενος οὗτος χῶρος καὶ ἀπομεμακρυσμένος τῆς πόλεως εἶναι καὶ πολὺ δύσβατος· ἄλλως οὐδεμία ἀνάμνησις προέρχεται ἐκεῖθεν τῆς ἐν τῷ τόπῳ διαμονῆς τῶν ἀειμνήστων ἐκείνων ἀνδρῶν, τοὐναντίον χῶρος ἐν τῷ ὑψώματι τῆς πόλεως πλησίον τοῦ φρουρίου, ἔνθα καὶ ἀκριβῶς ἐσκήνωσαν οἱ στρατοὶ τοῦ Μαιζῶνος, ἤθελεν εἶσθαι πολὺ προτιμότερος, μὴ παρουσιάζων καὶ τὰ μειονεκτήματα, ἅτινα διὰ τὸν προτεινόμενον χῶρον ἀνέφερα.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἁρμοδία Γαλλικὴ ἐπιτροπὴ, ἡ ἐντεταλμένη τὴν ἵδρυσιν τοῦ μνημείου, ἐξελέξατο τὸν χῶρον, ἐνομίσαμεν δὲ, ὅτι θὰ ἦσαν ἄτοποι ὑποδείξεις παρ’ ἡμῶν, μὴ συνάδουσαι πρὸς τὰς διαθέσεις αὐτῆς.

§69Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν, πρόκειται νὰ παραχωρηθῇ, τῇ αἰτήσει τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ἔκτασις γῆς, ἤτοι γήπεδόν τι ἐν Πύλῳ, ὅπως χρησιμεύσῃ εἰς ἵδρυσιν μνημείου, ἐν τῷ ὁποίῳ θέλουσι ταφῆ τὰ ὀστᾶ τῶν λαβόντων μέρος εἰς τὴν ναυμαχίαν τοῦ Ναυαρίνου Γάλλων στρατιωτῶν καὶ ναυτῶν, καὶ προσέτι νὰ χορηγηθῇ μάρμαρον, τὸ ὁποῖον θέλει χρησιμεύσει εἰς τὴν οἰκοδομὴν τοῦ μνημείου καὶ τοῦ περιβόλου αὐτοῦ. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει ψηφίσει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διερμηνεύουσα τὴν εὐγνωμοσύνην ὄχι μόνον τῶν πολιτῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἀλλὰ σύμπαντος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τὸ στρατιωτικὸν κατόρθωμα, πρὸς ἀνάμνησιν τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ἱδρυθῇ τὸ μνημεῖον τοῦτο, ὑπῆρξεν ὁ πρόδρομος τῆς δημιουργίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἡ ὁποία ἐπέφερε τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν χωρῶν, αἵτινες μέχρι τοῦδε ἀποτελοῦσιν αὐτό. Βεβαίως δὲν θέλει παροραθῇ τοιοῦτο συμβεβηκὸς ὑπὸ τῆς ἱστορίας τῆς πολιτειακῆς διαιρέσεως τῆς Εὐρώπης, ὡς δὲν θέλει λησμονηθῆ ὑπὸ τῶν ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὰ τρία μεγάλα Κράτη, τῶν ὁποίων οἱ στόλοι κατέστρεψαν ἐν Πύλῳ τὸν Ὀθωμανικὸν στόλον κατὰ τὸ 1827. Δὲν πρέπει δὲ οὐδέποτε νὰ λησμονηθῇ ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων, οἵτινες θέλουσιν ἀναμιμνήσκεσθαι τοῦ συμβεβηκότος τούτου, ὡς προπαρασκευάσαντος τὴν ἀναγέννησιν τῆς Ἑλλάδος. Ἕν ἔτος εἶχε συμπληρωθῆ, ἀφ’ ἧς ὁ πρῶτος Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος, ὁ ἀείμνηστος Βασιλεὺς Ὄθων, εἶχε πατήσει τὸ ἑλληνικὸν ἔδαφος· κατὰ τὴν ἡμέραν δὲ, καθ’ ἣν συνεπληροῦτο τὸ ἔτος, ἐξέδωκε βασιλικὸν διάταγμα, τὸ ὁποῖον εἶναι νόμος τοῦ Κράτους, διὰ τοῦ ὁποίου ἐχαρακτήρισε τὸ μέγα τοῦτο κατόρθωμα, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου διέταξε κατὰ τίνα τρόπον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὤφειλε ν’ ἀναμιμνήσκηται αὐτοῦ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ Β. διάταγμα τῆς 25ης Ἰανουαρίου 1834, τὸ ὁποῖον εἶναι πρᾶξις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, διότι κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν διεχειρίζετο ὁ Βασιλεὺς (ἀναγινώσκει): «Θέλουν ἀνεγερθῆ δύο μνημεῖα, ἐξ ὧν τὸ ἓν εἰς Ναυαρίνους πρὸς μνήμην τῆς ἐνδόξου ναυμαχίας τῆς 8 Ὀκτωβρίου 1827, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς χρεωστεῖ τὴν σωτηρίαν της, τὸ δὲ εἰς Πεταλίδιον, διὰ νὰ διαιωνίσῃ τὴν μνήμην τῆς ἡμέρας ἐκείνης, καθ’ ἣν, κατὰ γενναίαν ἀπόφασιν τῆς συμμαχίας, ἡ Γαλλικὴ στρατιὰ ἀπέβη εἰς τὴν γῆν τῆς Ἑλλάδος, ἠλευθέρωσε τὸν τόπον ἀπὸ τὴν παρουσίαν τοῦ ἐχθροῦ, ἀπὸ τὸν ὄλεθρον τῆς πανώλης, καὶ ἀνεκάλεσεν αὐτὸν εἰς τὴν εὐδαιμονίαν.» Λυπηρὸν εἶναι διότι ἡ νομοθετικὴ αὕτη διάταξις ἔμεινεν ἀνεκτέλεστος ἐπὶ πεντήκοντα καὶ ἓξ ἤδη ἔτη. Ἴσως δύναται νὰ προταθῇ δικαιολογία ὑπὸ ἐκείνων, οἵτινες κατὰ τὸν παρεληλυθότα τοῦτον χρόνον ἐκυβέρνησαν τὸν τόπον. Ἴσως δύναται νὰ προταθῇ δικαιολογία, ὅτι ἄλλαι μεγάλαι καὶ κατεπείγουσαι ἀνάγκαι, δημιουργούμεναι καὶ ὑπαγορευόμεναι ὑπὸ τῆς ἀναπτύξεως τοῦ τόπου καὶ ὑπὸ τοῦ ἐκπολιτισμοῦ τῆς χώρας, ἀπεῤῥόφων τὰ πενιχρὰ μέσα, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος ἐδύνατο νὰ πορίζηται, καὶ δὲν ἐπέτρεπον εἰς τοὺς κυβερνῶντας νὰ μεριμνήσωσι καὶ νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς νομοθετικῆς ταύτης διατάξεως. Ἀφ’ ἧς ὅμων οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους ἀνέβησαν ἀπὸ 15 εἰς 100 ἑκατομμύρια καὶ ἐκτὸς τῶν ἐκτάκτων προϋπολογισμῶν, οἵτινες καὶ οὗτοι, ὡς εἰ ἠμιλλῶντο, ἔφθασαν εἰς τὰ 100 ἑκατομμύρια, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει πλέον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ βραδύνῃ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν νομοθετικὴν διάταξιν τοῦ πρώτου Βασιλέως τῆς Ἑλλάδος, ἤτοι νὰ ἐκδηλώσῃ τὴν θερμοτάτην εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τοὺς ἐργάτας τοῦ μεγάλου ἐκείνου κατορθώματος, τὸ ὁποῖον παρεσκεύασεν ἢ ἐπέφερε τὴν Ἑλληνικὴν ἀπελευθέρωσιν, καὶ εἰς τὴν στρατιὰν τοῦ εὐγενοῦς ἔθνους, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς περικλεοῦς ταύτης πράξεώς του ἐκαθάρισε τὴν πατρίδα ἡμῶν ἀπὸ τῶν τουρκικῶν στρατευμάτων καὶ ἀπήλλαξεν αὐτὴν ἀπὸ τοῦ ὀλέθρου τῆς πανώλης. Διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ παραλίπῃ νὰ προβῇ τάχιστα εἰς μελέτας περὶ τούτου, καὶ νὰ σπεύσῃ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὰς ἀναγκαίας πιστώσεις, ἵνα ἐκληρωθῇ τὸ ἱερὸν τοῦτο καθῆκον. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§70ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἀντιπροσωπεύων εἰδικῶς, κύριε Πρόεδρε, τὴν ἐπαρχίαν Πυλίας, εἰς ἣν πρόκειται νὰ ἀνεγερθῶσι τὰ μαυσωλεῖα, νομίζω ἀπαραίτητον καθῆκόν μου νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν πρὸς ταχίστην ἐκτέλεσιν τῶν πρὸ πεντηκονταετίας ἀποφασισθέντων. Κατὰ διαφόρους περιόδους τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τῆς Πύλου συνέστησεν εἰς τὰς κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀνεγέρσεως ἐν τῇ ἐν Πύλῳ πλατείᾳ τῶν τριῶν Ναυάρχων μαυσωλείου εἰς μνήμην τῶν τριῶν ναυάρχων, τῶν διευθυνάντων τὴν ἔνδοξον ἐκείνην ναυμαχίαν, καὶ τῶν ἐν ταύτῃ ἐνδόξως πεσόντων, πρὸς δὲ καὶ ἐν Πεταλιδίῳ, εἰς μνήμην τῆς ἐνδόξου Γαλλικῆς στρατιᾶς, ἥτις ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Μαιζῶνα τοσαύτας πολυτίμους προσέφερεν ὑπηρεσίας διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἑλλάδος. Ἂς μὴ λησμονῶμεν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ ναυμαχία τοῦ Ναυαρίνου καὶ ἡ Γαλλικὴ ἐν Πελοποννήσῳ ἐκστρατεία ἐπεσφράγισαν τὴν Ἑλληνικὴν ἀνεξαρτησίαν, τὴν ὁποίαν ἵδρυσαν οἱ ἀγῶνες τῶν πατέρων μας.

§71ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν γενομένην πρότασιν μετὰ προθυμίας βεβαίως πάντες ἀσπαζόμεθα. Εἰδικώτερον ὅμως καὶ ἐπὶ τοῦ μνημείου, ὅπερ ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ πράξωμέν τι πλειότερον. Ἐκτὸς τοῦ μεγάλου διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς Ἑλλάδος γεγονότος τῆς ναυμαχίας τοῦ Ναυαρίνου, ὑπάρχει καὶ τὸ ἕτερον γεγονός, ἄνευ τοῦ ὁποίου δύσκολος ἤθελεν εἶσθαι ἡ θεμελίωσις τῆς ἀνεξαρτησίας ἡμῶν, ἡ ἐκστρατεία δηλ. τῶν Γάλλων ἐν Πελοποννήσῳ.

§72Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ τῶν δύο εἶναι αἱ διατάξεις.

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὕτως ἐννοῶ καὶ ἐγὼ αὐτάς. Τὴν ἐκστρατείαν ὅμως ταύτην θεωρῶ ὡς γεγονός, ἂν ὄχι μοναδικόν, βεβαίως ὅμως ἐκ τῶν σπανιωτάτων παραδειγμάτων, ἅτινα παρουσιάζει ἡ ἱστορία τῶν ἐθνῶν. Ἡ κατάκτησις χώρας τινὸς παρ’ ἔθνους ὄχι πρὸς κάρπωσιν αὐτῆς, ἀλλὰ πρὸς ὠφέλειαν ἑτέρου ἔθνους, εἶναι γεγονὸς ὅλως ἐκτάκτου καὶ ἐξαιρετικῆς σημασίας. Ἡ ἐκστρατεία τοῦ στρατάρχου Maison ἔφερε τὴν ἐκ τῆς Πελοποννήσου ἔξωσιν τοῦ Ἰμβραήμ, ἥτις ἄδηλον ἂν ἄνευ αὐτῆς ἤθελεν ἐπέλθει ἐγκαίρως διὰ τὴν Ἑλληνικὴν ἀνεξαρτησίαν. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι μνημεῖον, ἐγειρόμενον εἰς ἀνάμνησιν τοιούτου γεγονότος καὶ προωρισμένον νὰ περιλάβῃ τὰ ὀστᾶ τῶν κατὰ τὴν ἐκστρατείαν ταύτην πεσόντων Γάλλων, πρέπει νὰ ἐγερθῇ παρὰ τοῦ ἔθνους ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ὀφείλει ἀΐδιον εὐγνωμοσύνην πρὸς αὐτούς. Μολονότι δὲ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις εἶναι ἡ λαβοῦσα τὴν πρωτοβουλίαν τῆς ἐκλογῆς τοῦ μέρους καὶ τῆς ἀνεγέρσεως τοῦ μνημείου τούτου, οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν χορηγίαν μόνον τοῦ γηπέδου καὶ τῶν ἀναγκαίων μαρμάρων, ἀλλὰ νὰ ἀνεγείρῃ αὐτὸ δι’ ἰδίας αὐτῆς δαπάνης καὶ ἀναγραφῇ ἐπ’ αὐτοῦ: «Ἡ Ἑλλὰς εὐγνωμονοῦσα τῇ Γαλλίᾳ.»

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν ἀπόφασιν ἐθνικὴν περὶ ἀνεγέρσεως εἰδικοῦ μνημείου εἰς ἀνάμνησιν τῆς ἀποβάσεως τῆς Γαλλικῆς στρατείας ἐν Πεταλιδίῳ. Δὲν δυνάμεθα νὰ συγχωνεύσωμεν ἐκείνην τὴν ἀπόφασιν ἐν τούτῳ τῷ μέτρῳ· ἐδῶ πρόκειται περὶ εἰδικοῦ μνημείου, ἐγειρομένου ὑπὸ τῆς Γαλλίας ἐπὶ τοῦ ἐδάφους, ἐν ᾧ θέλουσι περισυλλεχθῆ τὰ ὀστᾶ τῶν πεσόντων Γάλλων κατὰ τὴν ναυμαχίαν τοῦ Νεοκάστρου· εἰς τὸ μνημεῖον τοῦτο συντελεῖ καὶ ἡ Ἑλλάς, κατὰ τὸ προσῆκον· ἀλλ’ αἱ ἀποφάσεις, αἱ ληφθεῖσαι ὑπὸ τοῦ ἔθνους, περὶ ἐγέρσεως μνημείων, τοῦτο μὲν ἐν Πεταλιδίῳ ὑπὲρ τῆς Γαλλικῆς στρατείας, τοῦτο δὲ ἐν Νεοκάστρῳ εἰς ἀνάμνησιν τῆς ναυμαχίας, μένουσιν ἀκέραιαι, καὶ ὀφείλουσι νὰ ἐκτελεσθῶσιν, οὐδεμία δὲ ἀμφιβολία, ὅτι θέλουσιν ἐκτελεσθῆ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἐκπροσωπούσης σύμπαν τὸ ἔθνος.

§75ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν κωλύει καὶ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ τρίτου μνημείου παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους· αὕτη εἶναι ἡ ἰδέα μου, καὶ τοῦτο προτείνω, ὅπως δοθῇ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ δημοσίου τὸ ὅλον τῆς δαπάνης, τῆς ἀπαιτουμένης διὰ τὴν ἀνέγερσιν τοῦ μνημείου τούτου.

§76ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι εὐπρεπές, καθόσον τὸ μνημεῖον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐγερθῇ ἤδη, δὲν εἶναι κενοτάφιον.

§77ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Προδήλως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος συγχέει τὰ γεγονότα. Ἡ Γαλλία θέλει νὰ ἀνεγείρῃ τάφον εἰς τοὺς Γάλλους, τοὺς πεσόντας ἢ ἀποθανόντας ἐν Πελοποννήσῳ....

§78ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅπως ἔκαμεν ἤδη ἡ Ρωσσία.

§79ΚΟΖΑΚΗΣ. Μάλιστα, πρὸ ἐτῶν πολλῶν. Ἑπομένως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐδαμῶς δύναται νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴ ἔργον, τὸ ὁποῖον θέλει νὰ κάμῃ ἡ Γαλλία.

§80ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὰ τὰ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§81ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἀκριβῶς. Λοιπὸν πῶς θέλετε νὰ ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ νὰ ἀνεγείρῃ τὸ μνημεῖον τοῦτο; Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχει ἄλλο τι νὰ κάμῃ, ἔχει νὰ ἐκτελέσῃ μίαν ἀπόφασιν ἐθνικὴν, ἀνεγείρουσα ἓν κενοτάφιον ἐν Πεταλιδίῳ καὶ ἄλλο ἐν Ναυαρίνῳ, ἀλλ’ οὐδὲν ἄλλο δύναται ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ πράξῃ, εἰμὴ μόνον νὰ χορηγήσῃ τὸ γήπεδον καὶ τὸ μάρμαρον.

§82ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Οὐδὲν βεβαίως προτίθεμαι νὰ προσθέσω εἰς ὅσα ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀνέπτυξεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐκτὸς μόνον τῆς εὐχῆς, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπισπεύσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς προτάσεως αὐτοῦ καὶ μὴ περιορισθῶμεν μόνον εἰς λόγους πρὸς ἐπιτέλεσιν ἱερωτάτου τῷ ὄντι καὶ ὑπερτάτου καθήκοντος· εἰ δυνατὸν δὲ, καὶ ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ δέον νὰ ὑποβάλῃ τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον καὶ λάβῃ τὴν πίστωσιν, ἐὰν τῷ ὄντι ἐμφορῆται ὑπὸ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ὑπεστήριξε. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§84ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχομεν ἐνώπιόν μας ἓν σχέδιον ἄνευ ἐξηγήσεως· πρόκειται περὶ τοῦ τετραγώνου τοῦ ἐν τῇ θαλάσσῃ;

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι τὸ ζητηθὲν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ κείμενον οὐχὶ ἐπὶ τῆς Σφακτηρίας, ἀλλ’ ἐπὶ νησιδρίου παρὰ τῇ Σφακτηρίᾳ.

§86ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ὑπάρχει ἓν λάθος ἐδῶ· τὸ νησίδριον τοῦτο ὀνομάζεται Ντελικλὶ–Μπαμπᾶ.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ διορθωθῇ κατὰ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ. (Μετὰ τὴν διόρθωσιν ταύτην γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§89ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Κύριε Πρωθυπουργὲ, τὴν μετακομιδὴν τῶν λειψάνων θὰ ἐκτελέσῃ ἡ τεχνικὴ ἐπιτροπή;

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἔργον ἐκείνης· δὲν προσήκει δὲ εἰς ἡμᾶς ν’ ἀναμιχθῶμεν εἰς τὰ ἀλλότρια. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις διευθύνει τὰ περὶ τούτου· τὸ μὲν μνημεῖον κατασκευάζει ὑπὸ ἐποπτείαν τεχνικῆς ἐπιτροπῆς, τὰ δὲ λοιπὰ θέλει κανονίσει ὡς αὐτὴ γινώσκει. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νόμου ΑΧΟϚʹ περὶ λαχείου τῆς Ὀλυμπιακῆς ἐκθέσεως. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. Ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Ῥικάκη. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία).

§93ΡΙΚΑΚΗΣ. Αὕτη ἴσως ἀκριβῶς δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ τροπολογία· διετύπωσα τὸ ἄρθρον τοιουτοτρόπως, ὥστε νομίζω, ὅτι ἀνταποκρίνεται καὶ εἰς τὴν ἰδέαν, ἥτις χθὲς ἐξεφράσθη, καὶ εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον θέλει νὰ τροποποιήσῃ τὸν ὑπάρχοντα νόμον κατὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον καθίσταται ἀνέφικτος ἡ ὑπὸ τῶν ἑλλανοδικῶν ἐκτίμησις τῶν εἰς λαχεῖον ἐκτεθησομένων ἐκθεμάτων, καὶ ὁρίζει τὸν τρόπον τῆς πραγματογνωμοσύνης. Ἠκούσατε ὅτι χθὲς ἐγεννήθησαν διάφοροι ἀντιῤῥήσεις ὡς πρὸς τοῦτο. Πρῶτον ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν πραγματογνωμόνων, καὶ δεύτερον ὡς πρὸς τὴν εἰλικρίνειαν, ἡ ὁποία δύναται νὰ τηρηθῇ ἐκ μέρους τῶν πραγματογνωμόνων, καὶ διάφορα ἄλλα. Ἐνόμισα ὅτι, ὅπως διετύπωσα τὸ ἄρθρον, προβλέπεται ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν οἱ ἑλλανοδίκαι μέχρις ὡρισμένης ἐποχῆς, δηλαδὴ μέχρι τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεώς των, θέλουσι προσδιορίσει τὰς τιμὰς, καὶ ἑπομένως εἶναι γνωστὴ ἡ ἐποχὴ, καθ’ ἣν ἄρχεται ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου· ὡς πρὸς τὸ δεύτερον μέρος, ὅπερ δὲν ἠθέλησα ν’ ἀφήσω εἰς τοὺς πραγματογνώμονας, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους χθὲς ἠκούσαμεν, τὸν προσδιορισμὸν τὸν ἀφίνω εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία θὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν γνωμοδότησιν τῶν πραγματογνωμόνων καὶ θὰ ἐκδίδῃ τὴν ἀπόφασίν της. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἔχω βεβαίως πλειοτέραν ἐμπιστοσύνην. Ἐὰν οἱ ἑλλανοδίκαι δὲν προσδιορίσωσι τὰς τιμὰς, προσδιορίζει ταύτας ἡ ἐπιτροπὴ, ἀφοῦ ἀκούσει τὴν γνώμην τῶν πραγματογνωμόνων. Ἑπομένως, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειονοψηφία τὸ παραδεχθῇ, ἔχει καλῶς· ἄλλως, ἐγὼ δὲν ἔχω λόγον νὰ ἐπιμείνω περισσότερον.

§94ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ οὐσιώδης διαφορὰ εἶναι μόνον ὡς πρὸς τὰς προθεσμίας· τὰ λοιπὰ εἶναι σχεδὸν τὰ αὐτά.

§95ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὡς πρὸς τὰς προθεσμίας παραδέχεσθε τὴν τροπολογίαν;

§96ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν τὸ θεωρῶ ἀπαραίτητον. Παρακαλῶ, εἰς τὸ νομοσχέδιον νὰ τεθῇ ἡ χρονολογία τοῦ τροποποιουμένου νόμου: 22 Δεκεμβρίου 1888.

§97Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀναγκαιότατον νὰ γίνεται πάντοτε. (Ἀποῤῥιφθείσης τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ῥικάκη, ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, μετὰ τῆς προσθήκης τῆς χρονολογίας τοῦ τροποποιουμένου νόμου. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς δευτέραν συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 352,997, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας πιστώσεων ἐπὶ τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 166,882).

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 127,975:11.

§99ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περὶ τούτου εἶχον ζητήσει πληροφορίας παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐγγράφως μάλιστα.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι εἶναι ἡ αἴτησις αὕτη (ἀναγινώσκει): «Νὰ δοθῇ ἀκριβὴς λογαριασμὸς τῆς διαθέσεως τοῦ ἐκ δανείων προσδιορισθέντος ποσοῦ διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν δανείων τῶν 6, 4, 25 καὶ 10 ἑκατομμυρίων.» Περὶ τούτου ὑποβάλλω τὸ σημείωμα· περιέχει πληροφορίας, αἵτινες ἅπασαι περιλαμβάνονται ἐν διαφόροις τυπωθείσαι, ἐκθέσεσι.

§101ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μετὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐγένοντο πράξεις, τὰς ὁποίας δὲν ἐγνωρίζομεν τότε, δὲν ἦσαν τότε τελειωμέναι, καὶ ἕνεκα τούτου παρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη τῆς πιστώσεως ταύτης. Ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, νὰ ἦναι τυπωμέναι εἰς διαφόρους ἐκθέσεις.

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δύναται νὰ τυπωθῇ τὸ σημείωμα καὶ θὰ τὸ ἔχωμεν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 197,500.

§104Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπρόκειτο νὰ δώσῃ χθὲς πληροφορίας περὶ τοῦ φωτισμοῦ δι’ ἀεριόφωτος.

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Εἶπον χθὲς περὶ ἀεριόφωτος τί συμβαίνει· ἐὰν θέλητε τὸν λεπτομερῆ λογαριασμὸν, δυνάμεθα νὰ τὸν προσαγάγωμεν. Εἶπον χθὲς, ὅτι πράγματι γίνεται δαπάνη ὑπερβολικὴ εἰς τὸ ἀεριόφως, διότι δὲν ἔχομεν τὸ μέσον τοῦ ἐλέγχου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 24,441,218.

§107Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθηκε τὸν πίνακα τῶν δαπανηθέντων διὰ τὴν ἐπιστασίαν τῶν σιδηροδρόμων τῆς Θεσσαλίας καὶ τὴν ἐπιστασίαν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν;

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγένοντο διάφοροι ἐρωτήσεις χθὲς περὶ τῶν ἀναγομένων εἰς τοὺς σιδηροδρόμους. Καὶ προκειμένου περὶ τοῦ Θεσσαλικοῦ, ἠρωτήθημεν, πῶς μετὰ τοσούτων ἐτῶν πάροδον ζητοῦμεν πρὸς πληρωμὴν τῶν ἀποζημιώσεων τῶν καταληφθεισῶν γαιῶν πίστωσιν 200,000 δραχμῶν, μὴ πληρώσαντες μέχρι τοῦ 1889, εἰμὴ ἐλάχιστα. Ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ἐγένετο μέχρι τοῦδε ἡ ἀποζημίωσις τῶν ἰδιοκτητῶν, εἶναι ὁ ἑπόμενος· ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον κατελήφθησαν αἱ γαῖαι αὗται πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Θεσσαλικοῦ, ἐπειδὴ ἡ γραμμὴ διήρχετο διὰ μεγάλων ἰδιοκτησιῶν, οἱ ἰδιοκτῆται δὲν ἐζήτησαν ἀποζημιώσεις καὶ ἐφάνη, ὅτι δὲν ἤθελον ζητήσει καὶ μέχρι τέλους, οὐδ’ ἐσκέφθησαν περὶ τούτου· ὅτε ὅμως κατὰ τὸ τμῆμα τῆς Καλαμπάκας, ὅπου φαίνεται ὅτι ὑπάρχουσι μικρότερα κτήματα, οἱ ἰδιοκτῆται ἐζήτησαν ἀποζημιώσεις καὶ ἐπληρώθησαν εἰς αὐτοὺς 58,000 δραχμῶν, τότε καὶ οἱ τῶν κατωτέρων μερῶν ἰδιοκτῆται ἐξηγέρθησαν τοῦ ληθάργου καὶ ἐζήτησαν καὶ οὗτοι· ἔκτοτε ἤρχισεν ἡ ἐργασία τῆς ἐξακριβώσεως τῶν ἀποζημιώσεων, καὶ οὗτος εἶναι ὁ λόγος τῆς βραδύτητος. Ἡ δευτέρα ἐρώτησις ἀνάγεται εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Ἠρώτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, διὰ τίνα λόγον δὲν σημειοῦνται ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ τούτῳ ἔξοδα ἐπιστασίας.

§109Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἠρώτησα ἐγώ.

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νομίζω ὅτι ἠρώτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης. Ὁ λόγος εἶναι, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου προέκειτο νὰ περατωθῇ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, δὲν ἐκρίθη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἀναγκαῖον νὰ ζητήσῃ πίστωσιν δι’ ἔξοδα ἐπιστασίας, ἀφοῦ ἄλλως, ὡς λέγει ἡ ὑπηρεσία, τὰ ἔξοδα τοῦ ἐλέγχου καταβάλλονται ὑπὸ τῆς ἑταιρίας. Ἡ τρίτη ἐρώτησις ἀφορᾷ εἰς τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Θεσσαλίας διὰ τὰ ἔξοδα ἐπιστασίας 5,000 δραχμῶν, τὰ ἀπαιτούμενα κατ’ ἔτος. «Ἡ πίστωσις αὕτη, λέγει ἡ σημείωσις τῆς ὑπηρεσίας, ἐζητήθη, διότι ναὶ μὲν ἐπερατώθη ἡ κατασκευὴ, ἀλλ’ ἀφ’ ἑνὸς μὲν ὑπάρχουσι πολλαὶ ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις, ἀφορῶσαι τὰς ἐκτιμήσεις, δι’ ἃς ἀπαιτοῦνται ἐπανειλημμέναι ἐκεῖσε μεταβάσεις τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀπαιτηθήσονται καὶ δαπάναι διὰ τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἐλέγχου, αἵτινες ἐπιβαρύνουσι τὸ Δημόσιον, μηδὲν ὑποχρεουμένης τῆς Ἑταιρίας νὰ καταβάλῃ.» Ἡ τετάρτη ἐρώτησις ἀφορᾷ εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πύργου–Πατρῶν, καὶ ἐζητήθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐξήγησις διὰ τὸ ποσὸν τῶν 37,000, αἵτινες φαίνεται ὅτι ἐδαπανήθησαν μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1889, ἐπίσης καὶ διὰ τὸ ποσὸν 50,000 δραχμῶν, αἵτινες σημειοῦνται ὅτι ἐδαπανήθησαν ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ Μύλων–Καλαμῶν μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1889. Ἔχω ἐνταῦθα ἀναλυτικὴν σημείωσιν· ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι ἐκ τῶν ἐξετάσεων αὐτῆς ἀποδεικνύεται, ὅτι ἔχομεν ἐνταῦθα διπλοῦν περὶ τῆς ἱστορίας τῆς ὑποθέσεως σφάλμα, τὸ μὲν τυπογραφικὸν, τὸ δὲ γραφικὸν, ἐξ οὗ ὅμως δὲν μεταβάλλονται τὰ τῶν ζητουμένων πιστώσεων. Αἱ 37,457 δραχμαὶ δὲν ἀνήκουσιν, ὡς σημειοῦται, εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πύργου– Πατρῶν, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον μὲν εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, ἐν μέρει δ’ ἐπιβαρύνουσι πάντας τοὺς ἄλλους σιδηροδρόμους. Τὸ ποσὸν τῶν 50,000 ἔδει νὰ σημειωθῇ εἰς τὴν προηγουμένην στήλην, δηλαδὴ τὴν ἐπιγραφομένην «προϋπολογισθὲν ποσὸν ὁλικῆς δαπάνης», οὐχὶ δὲ εἰς τὴν στήλην τῶν «δαπανηθέντων μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1889.» Ἐν τῷ πίνακι, τὸν ὁποῖον θέλω καταθέσει, φαίνονται ἀναλελυμένα τὰ ποσὰ τῆς δαπάνης, νομίζω δὲ ἀναγκαῖον νὰ παρατηρήσω ἰδίᾳ, ὅτι πλὴν τῶν πληρωμῶν πρὸς διαφόρους μηχανικοὺς ὑπάρχει περιειλημμένη καὶ δαπάνη 1781 δραχμῶν καὶ δαπάνη 215 δραχμῶν διὰ τὴν ἀγορὰν στοιχείων γαλλικῶν καὶ τὴν στοιχειοθέτησιν τῶν συμβάσεων τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Λαρίσσης, διότι ἐν τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείῳ ἠναγκάσθησαν νὰ κατασκευάσωσι στοιχεῖα καὶ προσλάβωσιν εἰδικοὺς δι’ αὐτὰς στοιχειοθέτας, μὴ ὑπαρχόντων ἱκανῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διὰ τὴν γαλλικὴν στοιχειοθέτησιν. Καταθέτω τὸν πίνακα καὶ τὴν σημείωσιν, ἥτις περιέχει τὴν ἀνάπτυξιν, ὅπως ληφθῶσι ὑπ’ ὄψει. Ἄλλη ἐρώτησις νομίζω ὅτι εἶναι ἡ περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων. Περὶ αὐτῶν ἠρωτήθην, διατὶ τόσον μεγάλη ζητεῖται πίστωσις δι’ ἔξοδα ἐπιστασίας. Ἡ ἀπάντησις εἶναι, ὅτι ἐξακολουθοῦσιν αἱ μελέται καὶ ἡ πασσάλωσις, αἵτινες ἐπιβαρύνουσι τὸ Δημόσιον, καὶ ὅτι, ἐκτελουμένων τῶν ἔργων ἐργολαβικῶς καὶ οὐχὶ δι’ ἀναδόχου, ἀπαιτεῖται πολυαριθμότερον προσωπικὸν διὰ τὴν ἐργασίαν.

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δύνασθε νὰ πληροφορήσητε τὴν Βουλὴν, εἰς ποίας τιμὰς ὡς ἔγγιστα ἐξετιμήθησαν αἱ γαῖαι τῆς Θεσσαλίας, τὰς ὁποίας κατέλαβεν ὁ σιδηρόδρομος;

§112ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ φροντίσω νὰ μάθω.

§113ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ κατατεθεῖσαι πληροφορίαι καὶ σήμερον καὶ χθὲς ὑποστηρίζουσιν ὅσα ἀναπτύξαμεν κατὰ τὴν πρώτην καὶ δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἤμεθα δὲ ἠναγκασμένοι νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ, διότι εἶναι ἡ μόνη κατάλληλος περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ποιήσωμεν ἔλεγχόν τινα ἐπὶ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως τῶν λογιστικῶν. Πρῶτον ζήτημα, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθημεν καὶ κατὰ τὰς δύο προηγουμένας συζητήσεις, εἶναι τὸ ζήτημα τῶν τόκων διὰ τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Διὰ τόκους τοῦ δανείου τούτου ὑπάρχει πίστωσις, δοθεῖσα προηγουμένως καὶ διὰ τῆς ὁποίας σημειοῦται ὡς δαπανηθὲν τὸ ποσὸν δραχ. 1,020,000. Τοῦτο εὑρίσκομεν ἐν τῷ πίνακι, τῷ προσηρτημένῳ εἰς τὸ νομοσχέδιον. Ἐν τῷ κατατεθέντι ὅμως λογαριασμῷ τῆς διαχειρίσεως τοῦ δανείου σημειοῦται πληρωμὴ διὰ τόκους μόνον 509,000 δραχμῶν, μένουσιν ἑπομένως ἀδιάθετοι ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης ἕτεραι 511,000 δραχμῶν. Ἀφοῦ δὲ τὰς ἄλλας ἀδιαθέτους πιστώσεις ἀκυροῖ καὶ ἀντικαθιστᾷ διὰ νέων ὁ κ. Ὑπουργὸς, διατὶ δὲν ἀκυροῖ καὶ δὲν ἀντικαθιστᾷ καὶ ταύτην, ἀλλ’ ἀπεναντίας ζητεῖ καὶ νέαν πίστωσιν, κατὰ πολὺ ὑπερβαίνουσαν τὸ ποσὸν, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην, ὅπως ἀνεπτύξαμεν προχθές; Ἀλλὰ καὶ τὰς 509,000 δραχμὰς δὲν ἐννοῶ πῶς ἐπλήρωσε τὸ Δημόσιον ἐντὸς τῆς πρώτης τριμηνίας τοῦ 1888. Ὁ πίναξ, τὸν ὁποῖον κατεθέσατε, ἀναφέρει, ὅτι ἐπληρώσατε διὰ τὴν πρώτην τριμηνίαν τοῦ 1889 δραχ. 509,000, ἐνῷ μέχρι σήμερον τὸ χρησιμοποιηθὲν κεφάλαιον διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ἀνέρχεται μόνον εἰς 4,044,000 δραχμῶν, ἀπαιτεῖ δὲ τόκον πολὺ ὀλιγώτερον τῶν σημειουμένων 509,000 δραχ. Ἐπαναλαμβάνομεν καὶ ἐν τῇ περιστάσει καὶ τῇ λεπτομερείᾳ ταύτῃ τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον γενικῶς ἐποιησάμεθα, ὅτε συνεζητοῦμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, διότι σήμερον δυνάμεθα νὰ θέσωμεν τὸν δάκτυλον ἐπὶ ὡρισμένης λογιστικῆς πληγῆς. Τοιοῦτον ἔλεγχον ὀφείλομεν ὡσαύτως νὰ ἐπαναλάβωμεν, μετὰ τὰς δοθείσας πληροφορίας, καὶ ἐπὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Ἀγρινίου– Μεσολογγίου. Οὐδεμία διαφορὰ συναλλάγματος ἐπληρώθη διὰ τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν, διότι μόνον τὸ κεφάλαιον 3,356,000 φράγκων ἐπληρώθη διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ. Μὴ ὑπαρχούσης δὲ τοιαύτης διαφορᾶς, δὲν πρέπει νὰ καταλογισθῇ αὕτη εἰς βάρος αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ ἀναγραφῇ τὸ ποσὸν αὐτῆς εἰς βάρος τοῦ κονδυλίου, ὅπερ ὠφελήθη ἐξ αὐτῆς καὶ ὅπερ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα εἶναι τὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Ἔχομεν προσέτι ἐνώπιον ἡμῶν σημείωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν δαπάνην τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ἐψηφίσαμεν 1,000,000 φράγκων, οὐδεὶς δ’ ὑπάρχει λόγος, ἵνα προστεθῇ διαφορὰ τις συναλλάγματος. Τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας ζητεῖτε εἰς χρυσὸν, οἷαί εἰσιν αἱ διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου κτλ., τὰς πληρόνετε ἐκ τοῦ προϊόντος δανείων, ἑπομένως εἰς χρυσόν. Ζητοῦντες δὲ καὶ σήμερον 550,000 ἐπιπρόσθετον πίστωσιν πέραν τῆς ἀρχικῶς προϋπολογισθείσης δαπάνης διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, ἕπεται ὅτι ζητεῖτε ἐν ὅλῳ 1,550,000 φράγκα διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ.

§114ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Σᾶς εἴπομεν ὅτι τὸ περιπλέον προέρχεται ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ σιδήρου.

§115ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἴπετε τοῦτο ἐσφαλμένως. Ἐφέρατε δὲ σημείωσιν, διορθοῦσαν τὸ σφάλμα τοῦτο καὶ δεικνύουσαν, ὅτι ἡ ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ σιδήρου διαφορὰ δαπάνης εἶναι πολὺ κατωτέρα τῶν 550,000· ζητεῖτε δὲ νὰ δικαιολογήσητε τὸ περιπλέον, παριστῶντες τὴν πίστωσιν ὡς ὑπολογιζομένην εἰς δραχμὰς καὶ προσθέτοντες καὶ διαφορὰν συναλλάγματος.

§116ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τὸν πίνακα σημειοῦμεν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐνῷ διὰ τοὺς ἄλλους σιδηροδρόμους σημειοῦμεν τὰ ποσὰ εἰς χρυσόν.

§117ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε ἀναγράψατε 1,250,000. Θὰ ἔχητε δ’ οὕτως ἀνάγκην μόνον 60,000 δραχ. δι’ ἀπαλλοτριώσεις καὶ ἐπιστασίαν καὶ 100,000 διὰ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ σιδήρου.

§118ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πίστωσις ἀναγράφεται εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια.

§119ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ τρεῖς ἀναγεγραμμέναι σειραὶ πιστώσεων καὶ δαπανῶν ἀναφέρονται εἰς ὁμοειδὲς νόμισμα;

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ τρεῖς τελευταῖαι δὲν εἶναι ὁμοειδεῖς πρὸς τὰς πρώτας. Ἐν πιστώσει δὲν δύναται νὰ ἀναγραφῇ χρυσὸς, ἀλλ’ ἐν νόμῳ καὶ ἐν συμβάσει δύναται νὰ ἀναγραφῇ οἱονδήποτε νόμισμα.

§121Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐχορηγήσαμεν πιστώσεις εἰς χρυσὸν διὰ τὴν ναυτικὴν πίστωσιν.

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ πιστώσεις ἐχορηγοῦντο εἰς δραχμὰς, ἀλλ’ οἱ λογαριασμοὶ ἐπληρόνοντο εἰς χρυσὸν, κατὰ τὰ ἐν ταῖς συμβάσεσι, κανονιζούσαις τὰ περὶ εἰσπράξεως τοῦ χρήματος καὶ τὰ περὶ καταβολῆς αὐτοῦ αὐτουσίου· ἀφοῦ δὲ ὁ εἰσπραττόμενος χρυσὸς κατελογίζετο ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ Κράτους ἐν ἰσοτιμίᾳ πρὸς τὰς δραχμὰς τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐπίσης ἐν ἰσοτιμίᾳ κατελογίζετο ἀπέναντι τῆς εἰς δραχμὰς πιστώσεως ὁ οὕτω καταβαλλόμενος χρυσός. Ἐπὶ δαπάνης ὅμως, ὡς ἡ εἰς τὰ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων, ἐκτελουμένης οὐχὶ διὰ χρήματος εἰς χρυσὸν εἰσπραχθέντος καὶ αὐτουσίως ἀποδιδομένου, ἀλλὰ διὰ νομίσματος τῆς χώρας, ἡ ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ Κράτους ἀναγραφὴ τῆς δαπάνης γίνεται, ὅπως καὶ πᾶσα ἄλλη ἐγγραφὴ, εἰς νόμισμα ἐγχώριον, κατὰ λόγον τῶν καταβληθέντων εἴτε πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων ἐν τῇ χώρᾳ, εἴτε πρὸς ἀγορὰν χρυσοῦ χάριν τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ προμηθειῶν τοῦ ὑλικοῦ.

§123ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐζήτησε πίστωσιν, ἥτις καὶ ἐψηφίσθη, εἰς χρυσὸν διὰ τοὺς μισθοὺς, τοὺς ὁποίους πληρόνομεν εἰς Γαλλίαν, τὰ ἐμβάσματα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ γίνωσι, κτλ. Καὶ ἐν τῷ παρόντι δ’ ὡσαύτως νομοσχεδίῳ ζητεῖτε πιστώσεις εἰς χρυσόν. Πῶς λοιπὸν ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ὅλας τὰς πιστώσεις ζητεῖτε εἰς τὸ τρέχον τραπεζικὸν νόμισμα;

§124ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς ἐξήγησα ῥητῶς, ὅτι ἐκτὸς τοῦ πρώτου ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπληρόνετο αὐτούσιον εἰς χρυσὸν, ὅλον τὸ ἄλλο ποσὸν περιλαμβάνει τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος. Τὸ ἐξήγησα κατόπιν ἐρωτήσεως τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§125ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὐχ ἧττον ἀναμιγνύετε πιστώσεις εἰς χρυσὸν μὲ πιστώσεις εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς, θέλων νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐν τῇ παρούσῃ καὶ πλείσταις ἄλλαις πιστώσεσιν ὑπάρχουσαν τοιαύτην ἀντίφασιν, ἰσχυρίζεται ὅτι αἱ πιστώσεις εἰς χρυσὸν δίδονται ὅταν πρόκηται νὰ πληρωθῶσιν αὐτούσιαι ἐκ πόρου φέροντος χρυσὸν, οἷος εἶναι τὸ δάνειον.

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον ἐγὼ τοιοῦτον τερατολόγημα· εἶπον ὅτι ἡ πίστωσις θὰ χορηγῆται πάντοτε εἰς νόμισμα ἐγχώριον, ὅπερ σήμερον εἶναι τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, καὶ ὅτι αἱ ἀπέναντι τῆς πιστώσεως καταβολαὶ εἰς χρυσὸν θὰ καταλογίζωνται ἄνευ ὑπερτιμήσεως, ὅταν γίνωνται ἐπὶ ὡρισμένης εἰσπράξεως εἰς χρυσὸν αὐτούσιαι. Ὅταν ἔχωμεν νὰ λάβωμεν 1,000,000 εἰς χρυσὸν καὶ αὐτὸ τοῦτο πληρόνομεν εἰς χρυσὸν, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τὸ αὐτὸ, εἰς οἱονδήποτε νόμισμα καὶ ἂν γένηται ὁ καταλογισμὸς, ἡ ἀναγραφὴ ὅμως τῆς δαπάνης ἐν τῇ πιστώσει γίνεται πάντως εἰς ἐγχώριον νόμισμα, ἤτοι εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ὑπολογιζόμενα ἰσότιμα τοῦ χρυσοῦ, ἂν οὗτος κατεβλήθη ἐκ πόρου εἰς χρυσὸν, ἐπίσης ἐν ἰσοτιμίᾳ ὑπολογισθέντος, ἄλλως ἐπὶ τῇ τιμῇ τῇ ἀγοραίᾳ.

§127ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπαναλαμβάνετε τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐχαρακτηρίσατε ὡς τερατολόγημα. Δὲν ἔχετε δὲ δικαίωμα νὰ ποιῆτε τοιούτους καταλογισμοὺς, διότι δὲν ἔχετε δικαίωμα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἰσπράττετε εἰς χρυσὸν, νὰ τὰ ὑπολογίζητε εἰς γραμμάτια. Δὲν θέλω ὅμως νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου συζήτησιν, ἥτις ἐγένετο πολλάκις. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἐγγραφῆς ποσοῦ, ἀνήκοντος εἰς πίστωσιν προηγουμένως χορηγηθεῖσαν. Ἂν δὲ θέλητε νὰ ἦσθε συνεπεῖς εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου εἴπετε, καὶ τὰ ὁποῖα μετ’ ὀλίγον ἴσως θ’ ἀναιρέσητε, πρέπει νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι καὶ ἡ ἐγγραφὴ τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου τῆς προηγουμένης πιστώσεως δὲν δύναται νὰ γίνῃ, εἰμὴ εἰς τὸ αὐτὸ νόμισμα, εἰς τὸ ὁποῖον γίνονται αἱ ἄλλαι ἐγγραφαὶ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐγγραφὴ «Διαλογικαὶ συζητήσεις μεταξὺ Καραπάνου καὶ Τρικούπη» (ἱλαρότης).

§129ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ αἱ τρεῖς ἐγγραφαὶ πρέπει νὰ γίνωσι, κατὰ τὴν θεωρίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰς δραχμάς. Κατὰ τὴν ἄλλην θεωρίαν, τὴν ὁποίαν ὡσαύτως ἀνέπτυξε, πρέπει οὐχ ἧττον νὰ γίνῃ ἡ πληρωμὴ αὐτῶν εἰς χρυσόν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς ἑτέρας λεπτομερείας, διότι εἶναι εὐνόητον τὸ τέχνασμα. Ἀπορίαν ὅμως ἐγείρει ἐν ἐμοὶ καὶ τὸ δι’ ἐνοίκια γραφείου σιδηροδρομικοῦ τμήματος ζητούμενον ποσόν. Τὸ ἐνοίκιον τοῦτο εἶναι τὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς.

§130ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἰδιαίτερον γραφεῖον, ἀπέναντι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι δὲν ὑπάρχει οὔτε ἓν δωμάτιον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ διαθέσιμον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν.

§131Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητοῦνται πιστώσεις 24,241,218 δραχμῶν. Ἐκ τοῦ ποσοῦ ὅμως τούτου ἄλλο μὲν ζητεῖται εἰς χρυσὸν, ἄλλο δ’ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Πρὸς ἀπόδειξιν τούτου φέρω τὸ ἐν τῷ προσηρτημένῳ εἰς τὸ νομοσχέδιον πίνακι κεφάλαιον 16, ἐπιγραφόμενον «χιλιομετρικὴ ἀποζημίωσις καὶ ἔξοδα κατασκευῆς», δι’ οὗ ζητοῦνται 20,540,518, ἐκ τῶν ὁποίων εἰς χρυσὸν ζητοῦνται 10 ἑκατομμύρια διὰ τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσσης, καὶ 9 ἑκατομμύρια διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, ἐνῷ ζητοῦνται εἰς τραπεζικὰ 1,020,477 διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πατρῶν–Πύργου, καὶ 320,000 διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Κρυονερίου, καὶ 550,000 διὰ τὸν Καλαβρύτων–Διακοφτοῦ, καὶ 200,000 διὰ τὸν Καρυταίνης– Λεονταρίου, καὶ 1,790,000 δι’ ἀποζημιώσεις κτημάτων. Ἐρωτῶ ἑπομένως ὑμᾶς, ἂν, οὕτως ἀναμιγνυμένων τῶν ζητουμένων ποσῶν, δύναταί ποτε νὰ γένηται ὁ προσήκων ἔλεγχος.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία δυσκολία ὑπάρχει περὶ τὸν ἔλεγχον. Τὸ νομοσχέδιον ἀναγράφει πάσας τὰς πιστώσεις εἰς ἐγχώριον νόμισμα, ἤτοι εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια· τὰς δὲ πληρωμὰς, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν πρὸς ταύτας χρυσὸν αὐτούσιον, τουτέστιν, ἐφ’ ὅσον διὰ μὲν τὰς δόσεις τῶν κατασκευαζομένων θωρηκτῶν ἔχομεν χρήματα παρὰ τῇ Προεξοφλητικῇ Τραπέζῃ ἐν Παρισίοις, διὰ δὲ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν ὑπάρχουσι χρήματα κατατεθειμένα παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, καταβάλλομεν εἰς χρυσὸν, καταλογίζοντες τὸν χρυσὸν ἐπὶ τῷ ἰσοτίμῳ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων· τοῦτο πράττομεν ὁσάκις ὑπάρχῃ χρυσὸς προωρισμένος εἰς τὴν δαπάνην, ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται περὶ δαπάνης εἰς χρυσὸν, πρὸς ἣν δὲν ὑπάρχει κατάθεσις, ὁ οὕτω καταβληθεὶς χρυσὸς θὰ καταλογισθῇ ἐπὶ τῇ ἀγοραίᾳ τιμῇ. Οὕτως ἔχουσι τὰ τῶν λογαριασμῶν τούτων καὶ οὕτως ἀρχῆθεν ἐδηλώθησαν. Διὰ τοῦ σημειώματος χρυσὸς ἐννοοῦμεν, ὅτι ὑπάρχει κατατεθειμένον αὐτούσιον τὸ ποσὸν, ἐξ οὗ γενήσεται ἡ πληρωμὴ, διὰ δὲ τοῦ σημειώματος τραπεζικὰ γραμμάτια ἐννοοῦμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει εἰδικὴ πρόνοια περὶ χρυσοῦ προωρισμένου εἰς τὴν δαπάνην, καὶ ἑπομένως, ὅτι ἐπὶ καταβολῶν εἰς χρυσὸν αὗται θέλουσι καταλογισθῆ ἐπὶ ταῖς ἀγοραίαις τιμαῖς.

§133ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν καὶ ἀποφασίσωμεν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην περὶ τοῦ συστήματος, ὅπερ πρέπει νὰ ἐφαρμόζωμεν διὰ τὸν καταλογισμὸν τῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου, θὰ ἠδυνάμεθα ἴσως νὰ πράξωμεν τοῦτο, συζητοῦντες ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἠθέλομεν ἀμφισβητήσει λεπτομερείας τινὰς, ἠθέλομεν εἴπει π. χ. ὅτι τὰ 10 ἑκατομμύρια διὰ τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσσης δὲν ὑπάρχουσι σήμερον αὐτούσια κτλ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ἐκ τῆς πείρας τεσσάρων ὅλων ἐτῶν γνωρίζομεν, ὅτι τὸν καταλογισμὸν τῶν δαπανῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκτελεῖ κατὰ σύστημα διάφορον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον σήμερον ὑποστηρίζει. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ γίνωσι δυνάμει τῆς ζητουμένης πιστώσεως, ὑπολογίζονται εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, παρεισάγονται δὲ μεταξὺ αὐτῶν καὶ δαπάναι πληρωθησόμεναι εἰς χρυσόν. Εἰς τὰς δαπάνας ταύτας, αἵτινες ἀνέρχονται εἰς 24 ἑκατομμύρια καὶ ἀφορῶσι τοὺς σιδηροδρόμους τοὺς ἐκτελουμένους διὰ δανείων, παρεισάγονται διάφορα κονδύλια, ὑπολογιζόμενα εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ὁλόκληρον ὅμως τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως καὶ ἑπομένως καὶ τὰ κονδύλια ταῦτα θὰ ἴδωμεν πληρωνόμενον διὰ δανείων συνομολογηθέντων καὶ συνομολογηθησομένων καὶ ὑπολογιζόμενον οὐχὶ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλ’ εἰς χρυσόν. Διὰ τὸν σιδηρόδρομον Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων π. χ. θὰ δαπανηθῶσιν 1,550,000 δραχμῶν, ἤ, ἐὰν μείνωσιν ἀδιάθετοι αἱ 150,000, τὰς ὁποίας ἀναγράφει ἡ σημείωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ δαπανηθῶσιν 1,400,000, χαρακτηριζόμενοι σήμερον ὡς χάρτινοι, θὰ πληρωθῶσιν ὅμως ἐκ δανείου καὶ θὰ ὑπολογισθῶσιν ὡς 1,400,000 ἢ 1,550,000 φράγκα χρυσᾶ καὶ οὐχὶ δραχμαὶ χάρτινοι. Τί δὲ θὰ συμβῇ; Τὰ χρυσᾶ φράγκα τοῦ δανείου θὰ χρησιμεύσωσιν εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου, καὶ ἰδίως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, θὰ ὑπολογισθῶσι δὲ ὡς χρησιμεύσαντα διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Τοιοῦτον εἶναι τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐφαρμοζόμενον σύστημα. Αὕτη εἶναι ἡ αἰτία, ἥτις μᾶς ἀναγκάζει νὰ ἐπιμείνωμεν πάντοτε εἰς τὴν καθαρὰν ἐξήγησιν τῶν δαπανῶν. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχε τοιοῦτο παρελθὸν, ἠδυνάμεθα νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι ὁ καταλογισμὸς τῶν δαπανῶν γίνεται τῶν μὲν ἐκτελουμένων αὐτουσίως διὰ μεταλλικοῦ ἄνευ ἀναγραφῆς ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ τοῖς ἐξόδοις τοῦ Δημοσίου διαφορᾶς συναλλάγματος, τῶν δὲ ἐκτελουμένων διὰ μεταλλικοῦ μὲν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει πιστώσεων χορηγουμένων εἰς χαρτίνους δραχμὰς, διὰ τῆς ἀναγραφῆς τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος καὶ ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ Κράτους. Ἐπειδὴ δὲ δὲν πράττει τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εὑρισκόμεθα ἠναγκασμένοι εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ δεικνύωμεν τὴν ἐνεργουμένην ἀταξίαν.

§134Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπορῶ μὲ τὸν κ. συνάδελφον, πῶς δὲν ἐννοεῖ, ὅτι, ἀφοῦ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται τὰ δάνεια κατὰ τοιοῦτον τρόπον, τοῦτο γίνεται, ἵνα καλύπτωνται τὰ ἐλλείμματα. Ἡμεῖς θεωροῦμεν τὴν δραχμὴν ὡς νόμισμα τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν θεωρεῖ ἄλλοτε δραχμὴν καὶ ἄλλοτε χρυσοῦν φράγκον. Ἑπομένως θεωρῶ περιττὴν τὴν συζήτησιν, καὶ παρακαλῶ μάλιστα νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ ψήφισις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρετηρήσατε βεβαίως ἐν τῷ πίνακι τούτῳ, ὅτι κατενεμήθησαν αἱ πιστώσεις εἰς ἄρθρα, κατὰ τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας.

§137Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ διεῤῥυθμίσθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς διεῤῥυθμίσθη, ἀποτελεῖ μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ ὁποῖος ψηφίζεται κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ψηφισθῇ κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 562,699.

§139Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Νὰ ἀναβληθῇ ἕως οὗ προσαχθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησα πρὸ ἡμερῶν.

§140ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἄς ἀναβληθῇ.

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ διατυπώσῃ τὰ τῶν πληροφοριῶν, ἃς ἐζήτησε, διότι ἄλλως θὰ ἔχωμεν νέας ἀναβολάς.

§142Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ποτὲ δὲν ἠξεύρει τίνες πληροφορίαι τῷ ἐζητήθησαν, ἐκτὸς ἐὰν πράττῃ τοῦτο προσωπικῶς δι’ ἐμέ. Ἔδωκα τὴν σημείωσιν εἰς τὸ γραφεῖον.

§143ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ ἀναβληθοῦν καὶ τὰ ἄλλα.

§144Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μὴ ἀναβληθῇ, εἶναι τὸ περὶ πιστώσεως 625,000 δραχ.

§145ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· ἐπ’ αὐτοῦ ἐζήτησα πληροφορίας περὶ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων.

§146ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατετέθη ὁ πίναξ τοῦ τακτικοῦ καὶ τοῦ ἐκτάκτου προσωπικοῦ;

§147ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι σφάλμα ἰδικόν μου· ἔχω ἀπὸ προχθὲς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἤδη καταθέτω.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 141,760:35.

§149ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐγένοντο διάφοροι ἐρωτήσεις. Ἔξοδα ὑδραγωγείου. Περὶ τοῦ ὑδραγωγείου τούτου ἐλέχθησαν ἱκανὰ, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως ἐκτάκτου πιστώσεως, ἀφορώσης εἰς τὰ ἔξοδα ἐξωραϊσμοῦ, ὑποδοχῶν καὶ τελετῶν καὶ ἄλλα ἔξοδα. Ἐκεῖ ἐξέθηκα, ὅτι, ἐπιχειρηθείσης τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ὑδραγωγείου, τοῦ ἄγοντος τὸ ὕδωρ εἰς τὸν κῆπον τῶν Ἀνακτόρων, ἀνευρέθη ἀρχαῖον ὑδραγωγεῖον μεγάλων διαστάσεων, καὶ προέκυψεν ἱκανὸν ὕδωρ ἐπὶ πλέον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει κατὰ μέγα μέρος εἰς τὸν ἀνακτορικὸν κῆπον. Ἔχομεν τρεῖς καταμετρήσεις ἐνταῦθα: Καταμέτρησιν τῆς 11 Αὐγούστου, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ὕδωρ ἀνήρχετο εἰς 3 ὀκάδας καὶ 300 δράμια, ἐνῷ τὸ ὕδωρ τοῦ ὑδραγωγείου τούτου καὶ τοῦ ὀνομαζομένου τοῦ Τσακμάκου ἦτο 300 δραμίων μόνον. Ἔχομεν καταμέτρησιν τοῦ Φεβρουαρίου 1890, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ ὕδωρ ἀνήρχετο εἰς 3 ὀκάδας, καὶ καταμέτρησιν τῆς 17 Μαΐου 1889 προγενεστέραν. Προκύπτει ἐκ τῆς καταμετρήσεως ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέγραψαν καὶ οἱ μοναχοὶ τῆς Μονῆς Ἀσωμάτων Πετράκη, καθόσον τὸ ὕδωρ ἐκεῖνο κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν Μονὴν ἀνῆκεν, ἀλλὰ παρεχωρήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἀνήρχετο εἰς 360 δράμια. Κατὰ τὴν τελευταίαν καταμέτρησιν ἔχει 3 ὀκάδας. Ὥστε σήμερον ἔχομεν ποσὸν ἀνώτερον τῶν 2 ὀκάδων ἐπιπρόσθετον, τὸ ὁποῖον ζητεῖται νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχήν. Προσφέρεται σήμερον ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων, καθ’ ἃ ἐδήλωσεν ἐπανειλημμένως προφορικῶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον πρότασιν, καθ’ ἣν θ’ ἀποζημιώσῃ τὸ Δημόσιον διὰ τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν κατέβαλεν, ἵνα εἰσαγάγῃ τὸ ὕδωρ αὐτὸ εἰς τὸ δημοτικὸν ὑδραγωγεῖον, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν μιᾶς ὀκᾶς διὰ τὸν ἀνακτορικὸν κῆπον.

§150Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ τὸν κατάλογον τῶν δαπανῶν τοῦ ἐξωραϊσμοῦ;

§151ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὡς πρὸς αὐτὸν ἐπαναφέρω τὴν μνήμην ὑμῶν ἐπὶ τοῦ πίνακος, τοῦ τυπωθέντος ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ διατάγματος περὶ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων. Ὡς πρὸς τὴν στέγην τῶν Ἀνακτόρων, ἔχω σημείωσιν, ἡ ὁποία πληροφορεῖ τὴν Βουλήν, ὅτι προέκειτο περὶ ἐπισκευῆς τῆς στέγης, ἡ ὁποία ἀνασκεπασθεῖσα δὲν εὑρέθη ἔχουσα τὰ προσόντα, ὅσα ἤδη ἔχει, ἀλλ’ ἐπειδὴ μετὰ τὴν αἴτησιν τῆς πιστώσεως δὲν ἐγένετο ἡ ἐργασία, διότι τὸ σύστημα τὸ προτεινόμενον δὲν ἐθεωρήθη ἐπαρκὲς καὶ ἀφέθη νὰ μελετηθῇ τὸ ἔργον, ὅπως ἐκτελεσθῇ κατὰ τρόπον τελειότερον, μετακαλουμένου τεχνίτου εἰδικοῦ ἔξωθεν, διαγράφεται ἡ πίστωσις.

§152ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπομιμνήσκω ὅτι μοὶ εἴχετε δώσει διαβεβαίωσιν, ὅτι ἠθέλετε καταθέσει τὸν πίνακα τῶν ἐξόδων, τῶν γενομένων ὑπὸ τῆς Ἀστυνομίας.

§153ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα, θὰ τὸν φέρω.

§154ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ δὲ νὰ καταθέσητε σημείωσιν τῶν γενομένων δαπανῶν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 8 ἄρθρου 13 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ 1889 «ἀποξήρανσις ἑλῶν καὶ διευθέτησις ποταμῶν καὶ χειμάῤῥων δραχμαὶ 10,000», ἥτις δὲν ἐπήρκεσε.

§155ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα, θὰ τὴν καταθέσω. Ἡ ἐργασία τῆς λίμνης Βερβερώνδας ἐπήνεγκε τὴν ὑπέρβασιν. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου....

§157ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἀρκετά!

§158ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχομεν τὴν πίστωσιν διὰ τοὺς πρόσφυγας Κρῆτας.

§159Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν. Ἄλλως ἡ συναίνεσις τῆς Βουλῆς εἶναι ὅλως τυπικὴ, διότι τὸ ποσὸν ὁλονὲν διανέμεται.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 400.000 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1890 πρὸς περίθαλψιν τῶν ἐκ Κρήτης ἀπόρων προσφύγων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις......

§162ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκεῖ ἕως ἐδῶ.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 9 καὶ 30′ μ. μ.