1890.04.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30

τῆς 27 Ἀπριλίου 1890.

(Παρασκευὴ)

Ὥρᾳ 5½ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κούστας ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΚΟΥΣΤΑΣ. Πολὺς λόγος γίνεται κατ’ αὐτὰς, κύριοι Βουλευταὶ, περὶ μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίδος λίμνης εἰς τὴν πρωτεύουσαν, καὶ ἐπειδὴ τὰ ὕδατα ταῦτα συνδέονται μὲ σπουδαῖα συμφέροντα τῆς Κορίνθου καὶ τοῦ Ἄργους, ἐζήτησα τὸν λόγον, καὶ παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκούσητε. Ἡ Κόρινθος ἔχει κεκτημένα δικαιώματα ἐπὶ τῶν ὑδάτων τούτων παλαιόθεν καὶ ἐπὶ τοῦ ὑδραγωγείου τοῦ Ἀδριανοῦ, καὶ ἐκ τῶν ὑδάτων αὐτῶν ὠνομάζετο ἀφνειὸς Κόρινθος, διότι αἱ γαῖαι τῆς Κορίνθου εἶναι τόσον καλαὶ, ὥστε ποτιζόμεναι δὲν εἶναι, παρὰ ἄλλο Μυσίρι τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐπειδὴ ἐνδιαφέρεται κατὰ πρῶτον λόγον ἡ Κόρινθος, ἄρχομαι ἀπὸ τὸν δῆμον τῆς Κορίνθου, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, πῶς κατοικεῖται ὁ τόπος οὗτος, καὶ ποίας ποιότητός εἰσιν αἱ γαῖαι αὐτοῦ. Ὁ δῆμος Κορίνθου ἀριθμεῖ 8,000 ψυχῶν, διαιρεῖται δὲ εἰς δύο τμήματα, καὶ τὸ μὲν ἓν συγκροτεῖται ἀπὸ τὴν νέαν Κόρινθον, ἀπὸ τὴν Ξυλοκέριζαν, ἀπὸ τὰ Ἑξαμήλια καὶ ἀπὸ τὴν παλαιὰν Κόρινθον, τὴν καταστραφεῖσαν ἀπὸ τὸν σεισμὸν κατὰ τὸ 1858 καὶ ἤδη κατοικουμένην ἀπὸ χωρικοὺς, τὸ δὲ δεύτερον τμῆμα σύγκειται ἀπὸ 17 χωρία, τὰ ὁποῖα φέρουσιν ὅλα τὸ κοινὸν ὄνομα Βόχα. Οἱ Βοχαῖται εἶναι ὅλοι σχεδὸν γεωργοκτηματίαι, διακρίνονται δὲ διὰ τὸ φίλεργον αὐτῶν, διὰ τὴν φιλοξενίαν των καὶ διὰ τὴν μεγάλην αὐτῶν καθαριότητα. Τὰ χωρία ταῦτα κεῖνται διεσπαρμένα ἐπὶ μεγάλης καὶ ἐκτεταμένης πεδιάδος, καὶ δὲν ἀπέχουσι πολὺ τὸ ἓν τοῦ ἄλλου, ἔχει δὲ ἕκαστον χωρίον ἰδίαν περιφέρειαν, ἰδίαν ἐκκλησίαν, ἴδιον σχολεῖον, καὶ πολλὰ τούτων ἕνα ἢ καὶ δύο ἰατροὺς ἐπιστήμονας ἐντοπίους, καὶ περιστοιχεῖται ἓν ἕκαστον χωρίον ἀπὸ τὰ κτήματα τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου αὐτοῦ· ἡ ὁμὰς ἐν γένει τῶν χωρίων τούτων παρουσιάζει ὡραῖόν τι καὶ γραφικόν· ἡ ἐκτεταμένη πεδιὰς τῆς Βόχας καλύπτεται ἀπὸ 20 σχεδὸν χιλιάδας στρεμμάτων σταφιδοφυτειῶν, ἀπὸ πολλὰς χιλιάδας στρεμμάτων ἀμπελώνων, ἀπὸ ἑκατοστύας χιλιάδων ἐλαιοδένδρων καὶ ἀπὸ ἀσκεπεῖς τινας γαίας· παράγει δὲ κατ’ ἔτος περὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια σταφιδοκάρπου, πολλὰς χιλιάδας ὀκάδας ἐλαίου καὶ πολλὰς χιλιάδας μποτσῶν γλεύκους, καὶ ταῦτα ὁπόταν τὸ ἔτος ἦναι εὐτυχὲς καὶ βροχερόν· ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ ἔτη αὐτά εἰσι σπάνια, διότι σπανίως βρέχει εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως εἰς τὰ πέριξ δασῶν, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δ’ ἐπικρατεῖ ξηρασία, καὶ κατὰ τὰ ξηρικὰ ἔτη μόλις τὰ ἔσοδα τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς δαπάνας τῆς καλλιεργείας· αἱ γαῖαι δὲ τῆς Βόχας εἰσὶ πολὺ παχεῖαι, καὶ πρέπει νὰ βρέχῃ ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας καὶ νύκτας, ὥστε νὰ σχηματισθῶσι χείμαῤῥοι, καὶ διὰ τῶν χειμάῤῥων αὐτῶν νὰ ποτίζωσι τὰ κτήματά των κατὰ τὸν χειμῶνα, καὶ τότε ἔχουσι τὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερον. Ἐξαίρεσιν ποιεῖται μόνον τὸ χωρίον Βέλλου, τὸ ὁποῖον πράγματι ἔχει ποτάμιον ὕδωρ, καὶ οἱ κάτοικοι αὐτοῦ ποτίζουσι διὰ τοῦ ὕδατος τοῦ ποταμοῦ τούτου τὰ κτήματά των· ὅλα δὲ τὰ ἄλλα χωρία ὑποφέρουσιν ἐκ τῆς ἐλλείψεως ὕδατος πρὸς ἄρδευσιν. Οἱ κάτοικοι ὅλων τῶν χωρίων τούτων, εὑρισκόμενοι εἰς αὐτὴν τὴν δυσχερῆ θέσιν, μοὶ ἔδωσαν ῥητὴν ἐντολὴν νὰ ζητήσω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν θεραπείαν τῆς δυσφορίας των αὐτῆς, καὶ νὰ μὴ ἀρνηθῇ ἡ Κυβέρνησις, παρακαλῶ, τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ τούτου· ἂν δὲ ἡ θεραπεία τοῦ κακοῦ τούτου δὲν ἦτο εὔκολος καὶ ἦτο ἀδύνατον νὰ γίνῃ, βεβαίως δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, οὔτε ἤθελον ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν εἰς μάτην· ἀλλ’ ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι τοῦτο εἶναι εὔκολον, σᾶς παρακαλῶ νὰ δώσητε ὀλίγην προσοχὴν, καὶ θὰ πεισθῆτε. Ἡ ἔκπτωτος ἑταιρία ἐπὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Στυμφαλίδος λίμνης εἶχε κάμει ἐν αὐτῇ ὀχετόν τινα, καὶ διὰ τοῦ ὀχετοῦ αὐτοῦ εἰσέρχεται μέρος τῶν ὑδάτων, ἀπὸ τὰ καλούμενα ὕδατα τῶν Κονίων. Τὸ ὕδωρ αὐτὸ, εἰσερχόμενον εἰς τὴν σήραγγα τοῦ Σοῦρι καὶ ἐξερχόμενον, ἀκολουθεῖ τὸν ῥοῦν αὐτοῦ καὶ φθάνει εἰς τὴν Βόχαν διὰ τοῦ Ἀσωποῦ ποταμοῦ. Διὰ τοῦ ὕδατος τούτου, ἐφέτος μάλιστα, ξηρασίας ἐπικρατούσης, πολλοὶ τῶν χωρικῶν ἐπότισαν τὰ κτήματά των. Ἐνθαῤῥυνθέντες δὲ οἱ κάτοικοι ἐκ τῆς περιστάσεως ταύτης, μοὶ ἔδωσαν, ὡς εἶπον, ῥητὴν ἐντολὴν, ἵνα παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, νὰ παραχωρήσῃ εἰς αὐτοὺς τὴν δουλείαν τοῦ ὕδατος τούτου, προσφερόμενοι νὰ πληρόνωσι διὰ τὸ ἅπαξ κατὰ τὸν χειμῶνα πότισμα ἑκάστου στρέμματος δραχμὰς τρεῖς. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἐν Βόχᾳ εἶναι πλέον τῶν 30,000 στρεμμάτων κτήματα· ὥστε ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ Δημόσιον θέλει ἔχει 100 περίπου χιλιάδας δραχμῶν ἐτησίως ἀπὸ τὴν ἄρδευσιν αὐτῶν τῶν κτημάτων, θέλουσιν εὐημερήσει καὶ 8,000 ἀνθρώπων πενομένων, καὶ αἱ πρόσοδοι τοῦ Δημοσίου θὰ διπλασιασθῶσιν. Ἤθελον ἀρκεσθῆ, κύριοι Βουλευταὶ, εἰς τὴν ἀπαίτησιν ταύτην τῶν συνδημοτῶν μου, ἂν ἐκ τοῦ σύνεγγυς δὲν ἐγνώριζον τὴν ἀφθονίαν τῶν ὑδάτων ἐν Στυμφαλίᾳ, καὶ ἂν δὲν ἀνεγίνωσκον εἰς τὸ φύλλον τῆς «Ἐφημερίδος» τῆς 7 Ἀπριλίου τὴν γνωμάτευσιν τῆς Ἀποστολῆς τῶν Γάλλων μηχανικῶν, ἡ ὁποία ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ γραφεῖον τῆς Ἀποστολῆς τῶν Γάλλων μηχανικῶν ἐπεράτωσε τὰς μελέτας καὶ σχεδιαγράμματα τῆς διοχετεύσεως ἐνταῦθα τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίδος λίμνης. Τὰ σχεδιαγράμματα ταῦτα καὶ οἱ καταρτισθέντες προϋπολογισμοὶ ἀφορῶσι τὴν διοχέτευσιν ὀγδοήκοντα ἢ διακοσίων ὀκάδων ὕδατος· καὶ διὰ μὲν τὸ πρῶτον προϋπολογίσθη δαπάνη 25 ἑκατομμυρίων, διὰ δὲ τὴν διοχέτευσιν 200 ὀκάδων 80 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα ἀναμένεται ἐνταῦθα ὑπὸ τῶν κυβερνητικῶν κύκλων ἀντιπρόσωπος τοῦ ἀγγλικοῦ οἴκου Μπράουν καὶ Μπόβεν, ὅπως διαπραγματευθῇ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως τὰ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίδος εἰς τὴν πόλιν, εἴτε διὰ κεφαλαίων ἀγγλικῶν, εἴτε διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως.» Ἐκ τῆς γνωματεύσεως ταύτης καὶ ἐξ ὅσων ἠκούσατε τὰ ὕδατα ἐν Στυμφαλίᾳ εἰσὶν ἄφθονα. Διὰ νὰ γίνω δὲ καταληπτὸς καὶ πιστευτὸς, ὅτι τὰ ὕδατα ταῦτα ὑπάρχουσιν ἐν ἀφθονίᾳ, ἀναγκάζομαι νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τί εἶναι ἡ Στυμφαλὶς λίμνη, ποῖα καὶ πόσα ὕδατα εἰσρέουσιν εἰς αὐτὴν καὶ πληροῦσιν αὐτὴν, καὶ ἂν ἦναι δυνατὸν τὰ ὕδατα αὐτὰ νὰ ἐξέλθωσι, καὶ ἂν ἐξερχόμενά εἰσιν ἀρκετὰ καὶ δύνανται διοχετευόμενα νὰ ποτίσουν πολλὰς γαίας τῶν δήμων ἰδίως τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας, Κορίνθου, Σικυῶνος καὶ Νεμέας, καὶ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ἄργους τὰς γαίας τῶν δήμων Ἀλέας, Μυκηνῶν καὶ Ἀργείων. Αὐτὰ ταῦτα θέλω φροντίσει ν’ ἀποδείξω· ἀλλὰ πρὸ τούτων ἐπιτρέψατέ μοι, ἐπειδὴ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος θέμα σχετίζεται μὲ τὴν γεωργίαν μας, νὰ θίξω ἀκροθιγῶς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται σήμερον ἡ γεωργία ἐν Ἑλλάδι. Ὅλοι σχεδὸν, κύριοι Βουλευταὶ, παραπονούμεθα, ὅτι ἡ γεωργία μας δὲν ἐπροώδευσε καὶ δὲν θὰ προοδεύσῃ, ἂν δὲν συστηθῶσι γεωργικαὶ σχολαὶ, καὶ ἂν δὲν σταλῶσι παντοῦ ἄνδρες εἰδήμονες, διὰ νὰ ἐπιθεωρήσωσι καὶ ἀναλύσωσι τὰς κατὰ τόπους γαίας, καὶ ἂν δὲν φέρωμεν ἐργαλεῖα εὐρωπαϊκὰ, καταλληλότερα πρὸς ἀροτρίωσιν. Δὲν λέγω ὅτι ὅλα ταῦτα δὲν συντείνουσιν, ἀλλ’ ἐγὼ λέγω, ὅτι τὸ σπουδαιότερον διὰ νὰ προοδεύσῃ ἡ γεωργία μας εἶναι, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην γαιῶν, ὑδάτων καὶ λιπασμάτων· καὶ τὰ τρία ταῦτα εἴδη ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν εἶναι ἐν ἀφθονίᾳ καὶ καθ’ ὑπέρβασιν ἴσως, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ μας. Ἀλλὰ τίς, κύριοι Βουλευταὶ, ἐφρόντισε μέχρι τοῦδε, τὰς μὲν ξηρικὰς γαίας νὰ κάμῃ ποτιστικὰς, τὰς δὲ λιμναζούσας ἀπὸ ὕδατα ν’ ἀποξηράνῃ; διότι, ὡς γνωρίζετε βεβαίως, αἱ καλλίτεραι γαῖαι καλύπτονται ἀπὸ ὕδατα, καὶ ἐνόσῳ δὲν φροντίσωμεν περὶ τῆς ἀποξηράνσεως τούτων, ἡ γεωργία ἡμῶν ὄχι μόνον δὲν θὰ προοδεύσῃ ποτὲ, ἀλλὰ καὶ θὰ ὀπισθοδρομήσῃ· καὶ ὅτι ὀπισθοδρομεῖ, ἀποδεικνύεται δυστυχῶς ἐκ τῆς καθ’ ἑκάστην αὐξήσεως τῆς εἰσαγωγῆς ξένων δημητριακῶν καρπῶν. Καὶ πῶς θέλετε, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ προοδεύσῃ ἡ γεωργία μας, ἀφοῦ οἱ σπείροντες δὲν θερίζουσι, καὶ οἱ φυτεύοντες ἀμπελῶνας δὲν τρυγῶσι; καὶ τί κάμνουσι; ζητοῦσι τὴν ἐξ ὕψους βοήθειαν, διὰ λιτανειῶν, νὰ βρέξῃ, καὶ διὰ τῆς βροχῆς αὐτῆς νὰ ποτίσουν τὰς σποράς των οἱ γεωργοὶ, καὶ οἱ κτηματίαι τὰ κτήματά των. Βεβαίως ποτὲ δὲν θὰ προοδεύσῃ ἡ γεωργία, ἂν δὲν γίνωσιν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπον, ἔστω καὶ ἂν ἀφήσητε ἐντελῶς ἀφορολόγητον τὴν γεωργίαν· ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐχάρισε σχεδὸν τὸν φόρον εἰς τοὺς μεγάλους γεωργοὺς, διότι ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι φόρος πολὺ δυσανάλογος καὶ ἐπιβαρύνει μᾶλλον τοὺς μικρογεωργούς· καὶ ἐν τούτοις οὐδεμίαν πρόοδον βλέπομεν ἐν τῇ γεωργίᾳ. Ἐπιμένω δὲ, ὅτι εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ φροντίσωμεν διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῶν λιμνῶν, καὶ διὰ τῶν ὑδάτων αὐτῶν νὰ ἀρδεύσωμεν τὰς ξηρικὰς γαίας. Ἐπανέρχομαι, κύριοι Βουλευταὶ, εἰς τὴν Στυμφαλίδα λίμνην, τὴν ὁποίαν θὰ μεταχειρισθῶ ὡς παράδειγμα τῶν λιμναζουσῶν καὶ ξηρικῶν γαιῶν, καὶ τὸ παράδειγμα τοῦτο θὰ χρησιμεύσῃ καὶ δι’ ἄλλας πολλὰς ἐπαρχίας, εὑρισκομένας εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, ἐχούσας δηλ. λίμνας καὶ ξηρικὰς γαίας. Ἡ Στυμφαλὶς λίμνη εἶναι μέγα καὶ ἐκτεταμένον λεκανοπέδιον. Διὰ νὰ διατρέξῃ τις αὐτὸ ἐξ ἀνατολῶν πρὸς δυσμὰς πεζῇ καὶ κατ’ εὐθεῖαν γραμμὴν, χρειάζονται δύο περίπου ὧραι, καὶ ἄλλαι τόσαι διὰ νὰ τὸ διατρέξῃ ἀπὸ μεσημβρίας πρὸς βοῤῥᾶν· ἐντεῦθεν εἰκάζει πᾶς τις, πόσα στρέμματα γῆς εὐφορωτάτης εἰσὶ διαρκῶς κεκαλυμμένα ὑπὸ τῶν ὑδάτων, τῶν ὁποίων στερούμεθα. Τὸ λεκανοπέδιον τοῦτο περιβάλλεται ἀπὸ τὰ διαρκῶς χιονοσκεπῆ ὄρη τῆς Κυλλήνης, κοινῶς καλουμένης Ζύριας, καὶ ἀπὸ τὰ παραρτήματα αὐτῆς· τὰ ὄρη ταῦτα δὲν ἀφίνουσιν οὐδεμίαν ἔξοδον τῶν ἐν τῇ λίμνῃ ὑδάτων, οὔτε ὑποχθονίως, οὔτε εἰς τὴν ἐπιφάνειαν τῆς γῆς· ἡ κοίτη τῆς λίμνης ταύτης γέμει λιπασμάτων, καὶ εἶναι εὐφορωτάτη, διότι κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος τῆς ἀνοίξεως καὶ τοῦ φθινοπώρου καὶ ὅλον τὸ θέρος ἐνδιαιτῶνται εἰς τὰ ὄρη ταῦτα ὅλα τὰ ποίμνια τῶν βλαχοποιμένων καὶ τὰ τῶν ἐντοπίων, τὰ δὲ ἐξ αὐτῶν λιπάσματα κατέρχονται σὺν ταῖς πρώταις βροχαῖς τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου, καὶ ὡς ἐκ τούτου πᾶς τις ἐννοεῖ, τί εἶναι αἱ γαῖαι αὗται. Πρὸς τούτοις πέριξ τῆς λίμνης ταύτης εἶναι ὅλα τὰ χωρία τῆς Στυμφαλίας, ἡ Λούκα, ἡ Καστανιὰ, τὸ Μποῦζι, τὸ Μπάσι, τὸ Καλλιάνι, ἡ Δούσια, ὁ Ἀσπρόκαμπος, καὶ ὀλίγον ὑψηλότερα πρὸς μεσημβρίαν τὸ Ψάρι. Ὅλα αὐτὰ τὰ χωρία περιορίζονται νὰ σπείρωσι τὰς πέριξ τῶν χωρίων των γαίας, τὰς ῥίζας καλουμένας, καὶ ἂν ἐσπείρετο ἡ λίμνη, ἡ Πελοπόννησος δὲν θὰ εἶχε πλέον ἀνάγκην σιτηρῶν. Πρόκειται ἤδη νὰ ἴδωμεν, πῶς πληροῦται ἡ λίμνη αὕτη· πληροῦται ἐκ τῶν συνεχῶς ῥεόντων ὑδάτων, τὰ ὁποῖα ἐξέρχονται ἀπὸ τὰς ὑπωρείας τοῦ ἐκτεταμένου ὄρους τῆς Κυλλήνης, ἢ ἀπὸ τὰ ὄμβρια ὕδατα, τὰ ἐξερχόμενα ἀπὸ τὰς ὑπωρείας τῆς Κυλλήνης; Τὰ ὕδατα δὲν εἶναι ὅλα μαζῆ, καὶ τὰ μὲν καλοῦνται ὕδατα τῶν Κονίων καὶ κατέχουσι μίαν μεγάλην ἔκτασιν, εἶναι δὲ καὶ ἄλλα πρὸς ἀνατολὰς τῆς Στυμφαλίδος λίμνης, ὁ ποταμὸς ἢ κεφαλόβρυσον τῆς Δούσιας, εἶναι δὲ ποταμὸς μέγας, ἔχων πολλὰς ὀκάδας ὑδάτων, καὶ πρὸς δυσμὰς τῆς Στυμφαλίδος λίμνης εἶναι ἄλλα ὕδατα τρεχούμενα, τῆς Λούκας καὶ Καστανιᾶς, τὰ ὁποῖα εἰσρέουσιν εἰς τὴν λίμνην. Ἡ λίμνη αὕτη ἄρχεται νὰ πληροῦται ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου μηνὸς, ὁπότε ἄρχονται τὰ πρωτοβρόχια καὶ βαθμηδὸν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον πληροῦται μέχρι τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου, κατὰ δὲ τὸν Μάϊον ἄρχεται ἡ λίμνη νὰ στειρεύῃ καὶ τὰ ὕδατα αὐτῆς νὰ ὑποχωρῶσι, καὶ κατὰ τὸ θέρος ν’ ἀποξηραίνηται ἐντελῶς, ὅταν τοῦτο δὲν ἦναι βροχερόν. Ἐντεῦθεν συμπεραίνει ἕκαστος, ὅτι μᾶλλον ἡ λίμνη πληροῦται ἀπὸ τὰ ὄμβρια ὕδατα· δὲν λέγω ὅτι δὲν συντρέχουσιν εἰς ταῦτα καὶ τὰ ἐκ τῶν ὑπωρειῶν τῆς Κυλλήνης ἐξερχόμενα ὕδατα. Οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, κύριοι Βουλευταὶ, μένει νὰ ἐξετάσωμεν, πῶς δύνανται νὰ ἐξέλθωσι τὰ ὕδατα ταῦτα καὶ πῶς ἐξήρχοντο ἀρχαιόθεν. Περὶ τούτων θὰ ὁμιλήσω ἤδη. Εἰς τὴν ἀρχαιότητα τὰ μὲν ῥέοντα ὕδατα, ἐξερχόμενα ἀπὸ τῶν ὑπωρειῶν τῆς Κυλλήνης, ἐξήρχοντο ἀπὸ τὴν λίμνην διὰ τῆς σήραγγος, ἥτις εἶναι ὑπὸ τὸ διάσελον τοῦ Σοῦρι, ἔχοντος ἔκτασιν 1600 περίπου μέτρων, καὶ Πράθι, ἔχοντος 800 περίπου μέτρων ἔκτασιν, καὶ ἡ ὁποία κεῖται χαμηλότερον τῆς πηγῆς τῶν ὑδάτων, καὶ ἐξερχόμενα δι’ ὑδραγωγείου μετεφέροντο εἰς τὴν Κόρινθον. Τώρα δὲν γνωρίζω νὰ εἴπω ἐπακριβῶς, ἂν ὅλα τὰ ὕδατα τῶν Κονίων, ἢ μέρος αὐτῶν, καθὼς καὶ τοῦ ποταμοῦ τῆς Δούσιας, ἤρχοντο εἰς τὴν Κόρινθον. Ἀλλὰ τὰ ὕδατα ταῦτα εἶναι τόσον πολλὰ, ὥστε δὲν γνωρίζω, ἂν τὸ ὑπάρχον ὑδραγωγεῖον δύναται νὰ περιλάβῃ ὅλα αὐτὰ, τὰ δὲ λιμνάζοντα ὄμβρια ὕδατα κατεπίνοντο ὑπὸ καταβόθρας, κειμένης πρὸς τὸ μεσημβρινὸν μέρος τῆς λίμνης, καὶ ὑποχθονίως μετεφέροντο εἰς τὴν Ἀργολίδα, καὶ ἐποτίζετο τὸ Ἀργολικὸν πεδίον· ἡ κατάποσις ὑπὸ τῆς καταβόθρας ἐγίνετο, καὶ ἐλειτούργει ἡ καταβόθρα, ἀλλὰ ἐπὶ Βαυαροκρατίας ἔπαυσε νὰ λειτουργῇ.

§3ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὰ εἶναι παραμύθια!

§4ΚΟΥΣΤΑΣ. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἦναι παραμύθια, κύριε συνάδελφε, ἀλλ’ ἔκτοτε ἤρχισεν, ὡς λέγουσι, νὰ μὴ λειτουργῇ ἡ καταβόθρα, διότι ἠθέλησαν νὰ θέσωσι σιδηρᾶς ἐσχάρας, ἵνα ἐμποδίσωσι νὰ κατέρχωνται στερεὰ σώματα, ἤτοι ξύλα καὶ λίθοι· ἀλλὰ, φαίνεται, συνέβη τὸ ἐναντίον, ἔκλεισε τὸ στόμιον, καὶ ἡ καταβόθρα ἔπαυσε νὰ καταπίνῃ τὰ λιμνάζοντα ὕδατα· τέλος πάντων, δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον σήμερον δὲν χάνονται τὰ ὕδατα τῆς λίμνης ταύτης. Ἤδη, κύριοι Βουλευταὶ, ἀφοῦ ἐγνωρίσατε ἀπὸ ποῖα ὕδατα σχηματίζεται ἡ λίμνη αὕτη καὶ πῶς πληροῦται, ἔρχεται τὸ ζήτημα, ἂν τὰ ὕδατα αὐτὰ δύνανται νὰ ἐξέλθωσι. Νομίζω ὅτι τοῦτο δύναται νὰ γίνῃ εὐκολώτατα, καθόσον τὰ τρεχούμενα ὕδατα, ἔχοντα τὰς πηγάς των ὑψηλότερα τῆς σήραγγος, ἐξέρχονται εὐκόλως· δὲν συμβαίνει ὅμως τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὰ λιμνάζοντα ὕδατα, διότι ἡ κοίτη τῆς λίμνης εἶναι χαμηλοτέρα τῆς σήραγγος, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ σκαφῇ ἡ σήραγξ, ὥστε ἡ κοίτη τῆς λίμνης νὰ ἦναι ὑψηλοτέρα τῆς σήραγγος, καὶ τότε τὰ ὕδατα, ὡς ἐκ τῆς φυσικῆς αὐτῶν ἰδιότητος, θὰ ῥέωσι πρὸς τὰ κάτω, καὶ θὰ κατέρχωνται εὐκόλως· διότι ἡ λίμνη αὕτη κεῖται ὑψηλότερον τῆς θαλάσσης κατὰ 496 μέτρα, καὶ τὰ ὕδατα αὐτῆς δύνανται νὰ μεταφερθῶσι διοχετευόμενα, τὰ μὲν διὰ τῆς Νεμέας εἰς τὴν Κορινθίαν, τὰ δὲ διὰ τῆς Ἀλέας εἰς τὴν Ἀργολίδα, καὶ οὕτω τὰ ὕδατα δύνανται νὰ ἐξέλθωσι τῆς λίμνης. Ἀλλ’ εἶναι ἀρκετὰ τὰ ὕδατα ταῦτα, ἵνα ἀρδεύωσι τόσα κτήματα; Ἐγὼ λέγω ναί· διότι, ἐκτὸς τῶν ὑδάτων τούτων, πρὸς ἀνατολὰς τῆς Στυμφαλίδος λίμνης ὑπάρχει καὶ ἑτέρα λίμνη, ἡ τοῦ Καίσαρι· αὕτη κατακλύζει περὶ τὰς 4,000 στρεμμάτων γῆς εὐφορωτάτης. Πρὸ 4 ἢ 5 ἐτῶν, νομίζω, ὁ κ. Παπαῤῥηγόπουλος ἤνοιξε σήραγγα πρὸς τὸ μέρος τῆς Στυμφαλίδος λίμνης, διὰ τῆς ὁποίας τὰ ἐν αὐτῇ τῇ λίμνῃ ὕδατα δύνανται εὐκόλως νὰ ἐξέλθωσι καὶ ἑνωθῶσι μὲ τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίδος λίμνης· ἀλλὰ δὲν γνωρίζω διὰ τίνας λόγους ἀπεφράχθη τὸ ἓν στόμιον τῆς σήραγγος καὶ ὡς ἐκ τούτου τὰ ὕδατα μένουσι λιμνάζοντα. Ὅλα τὰ ὕδατα ταῦτα εἶναι τόσον πολλὰ, ἐὰν διοχετευθῶσιν, ἀφοῦ ἐξέλθωσι τῆς σήραγγος, ὥστε ἀρκοῦσι νὰ ποτίσωσι πολλὰς χιλιάδας στρεμμάτων γῆς, διότι τὰ κτήματα ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ ποτίζωνται τὸν χειμῶνα· τότε τὰ ὕδατα αὐξάνουσιν ἐκ τῶν βροχῶν, τὸ δὲ θέρος ἀρκοῦσι νὰ ποτίζωνται τὰ ὄψιμα, αἱ βαμβακοφυτεῖαι, αἱ καπνοφυτεῖαι καὶ τὰ μποστάνια. Νομίζω ὅτι ἐξέθεσα, τί εἶναι ἡ Στυμφαλὶς λίμνη, πόσα ὕδατα αὕτη ἐμπεριέχει, πῶς δύνανται ταῦτα νὰ ἐξέλθωσι καὶ ἂν ταῦτά εἰσιν ἀρκετὰ νὰ ποτίσωσι τόσας γαίας, ὅσας ἀνέφερον, τῶν δήμων αὐτῶν. Συνιστῶ δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ποτὲ νὰ μὴ θελήσῃ νὰ ἑνώσῃ τὰς δύο ταύτας ἐργασίας, τὴν μεταφορὰν δηλ. τῶν ὑδάτων εἰς τὰς Ἀθήνας, καὶ τῶν ὑδάτων τῶν ἐναπομενόντων, τὰ ὁποῖα θὰ χρησιμεύσωσι πρὸς ἄρδευσιν. Βεβαίως ἡ δαπάνη τῶν πρὸς ἄρδευσιν ὑδάτων θὰ ἦναι μικρὰ, μικροτάτη, καὶ τὰ ὀφέλη μεγάλα, καθόσον, ὡς ἠκούσατε, μόνον ἀπὸ τὴν Βόχαν, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίσῃ νὰ δώσῃ τὴν δουλείαν τοῦ ὕδατος, θὰ λαμβάνῃ ἑκατὸν περίπου χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος, θὰ εἰσπράττῃ δὲ πολὺ περισσότερα, ἴσως πλέον τῶν τριακοσίων χιλιάδων δραχμῶν, ἂν θὰ ποτίζωνται οἱ δῆμοι τῆς Ἀλέας, τῶν Μυκηνῶν καὶ τῶν Ἀργείων τῆς ἐπαρχίας Ἄργους, καὶ οἱ δῆμοι Κορίνθου, Σικυῶνος καὶ Νεμέας τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας· θὰ ποτίζηται δὲ ὁλόκληρος ὁ Ἰσθμὸς καὶ τὰ Ἑξαμήλια. Ἐπιμένω δὲ, καὶ συνιστῶ τοῦτο, διότι ἡ μὲν δαπάνη θὰ ἦναι, ὡς εἶπον, μικρὰ, τὰ δὲ ὀφέλη μεγάλα πρός τε τὸ Δημόσιον καὶ πρὸς τοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων, οἵτινες ἀνέρχονται εἰς τριάκοντα περίπου χιλιάδας. Ἤδη παρουσιάζεται τὸ ζήτημα, ἂν τὰ μεταφερθησόμενα ὕδατα εἰς Ἀθήνας θὰ ληφθῶσιν ἀμέσως ἐκ τοῦ κρυσταλλώδους ὕδατος τῶν Κονίων, καὶ θὰ μεταφερθῶσιν ἀπ’ εὐθείας διὰ σωλήνων εἰς Ἀθήνας, ἢ θὰ ληφθῶσιν ἐκ τοῦ κοινοῦ ὕδατος, τὸ ὁποῖον εἶναι μίγμα τῶν ὀμβρίων ὑδάτων καὶ τῶν ἐν τῇ λίμνῃ ῥεόντων ἐκ τῶν ὑπωρειῶν τῆς Κυλλήνης. Τὸ μὲν πρῶτον εἶναι συμφερώτερον καὶ ὑγιεινότερον, τὸ δὲ δεύτερον εἶναι ἀνθυγιεινόν· ἂν ὅμως διὰ λόγους οἰκονομίας γίνῃ τὸ δεύτερον, τοῦτο δὲν θέλει ἐμποδίσει τὴν σύστασιν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερον, διότι τὰ μὲν ὕδατα, τὰ ὁποῖα θὰ μεταφερθῶσιν εἰς Ἀθήνας ἐκ τῆς σήραγγος μέχρι Κορίνθου, θὰ μεταφερθῶσι διὰ τοῦ ὑπάρχοντος ὑδραγωγείου τοῦ Ἀδριανοῦ, τὰ δὲ λοιπὰ ὕδατα, ἀφοῦ ἐξέλθωσι, θὰ διανεμηθῶσι καὶ θὰ διοχετευθῶσι καταλλήλως πρὸς ἄρδευσιν τῶν κτημάτων. Παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς ἑξῆς προτάσεις μου. ά) Ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ζωτικοῦ τούτου ἔργου, ἡ δαπάνη τοῦ ὁποίου εἶναι παραγωγικὴ πολλοῦ πλούτου διὰ τοὺς κατοίκους καὶ διὰ τὸ Δημόσιον. Ἔφερα δὲ τὴν Στυμφαλίδα λίμνην ὡς παράδειγμα, ἀλλὰ τῆς αὐτῆς φύσεως ἔργα εἰσὶ καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας. βʹ) Νὰ σταλῶσιν ἁρμόδιοι δι’ ὑδραυλικὰ ἔργα μηχανικοὶ, ἵνα καταμετρήσωσι τὰ ῥέοντα ὕδατα, τὰ ὁποῖά εἰσιν ἄφθονα. γʹ) Νὰ προϋπολογισθῶσιν αἱ δαπάναι τῆς ἐργασίας καὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν ἰδιοκτησιῶν, (ἂν ὑπάρχουσι τοιαῦται) τὰς ὁποίας θὰ καθέξωσιν οἱ ὀχετοὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ διευθύνωνται, ὁ μὲν πρὸς τὸ Ἄργος, ὁ δὲ ἕτερος πρὸς τὴν Κόρινθον. Ἀφοῦ δὲ γίνωσιν ὅλα ταῦτα, ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ φεισθῇ τῶν μικρῶν τούτων ἐξόδων δι’ ἔργον τόσον ἐπωφελὲς διὰ τὸν τόπον καὶ τὸ Δημόσιον. Παρακαλῶ σὺν τούτοις ἰδίως τοὺς ἀξιοτίμους συμπολίτας μου συμπολιτευομένους βουλευτὰς Δημητριάδην, Δανόπουλον, Ἀντωνόπουλον καὶ Νικηφοράκην, νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἡ φωνή των, καθ’ ὃ συμπολιτευομένων, εἶναι ἰσχυροτέρα τῆς ἰδικῆς μου. Τὴν δὲ Κυβέρνησιν παρακαλῶ νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της, τί σκέπτεται περὶ τῶν ὑδάτων αὐτῶν· διότι, ὡς εἶπον, ἡ Κόρινθος ἔχει κεκτημένα δικαιώματα ἐπὶ τῶν ὑδάτων αὐτῶν. Προσθέτω δὲ, ὅτι τὰ ὕδατα εἶναι τόσον ἄφθονα, ὥστε, ἂν διοχετευθῶσιν ἐξ αὐτῶν 80 ἢ 200 ὀκάδες διὰ τὰς Ἀθήνας, πάλιν δὲν θέλει ὀλιγοστεύσει τὸ ποσὸν, καὶ θὰ μείνῃ ἀρκετὸν πρὸς ἄρδευσιν τῶν ἀναφερομένων κτημάτων.

§5ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ ἐντολὴ, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἵνα ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις του περὶ τῶν ὑδάτων, τῶν χρησίμων πρὸς ἄρδευσιν τοῦ λεκανοπεδίου τῆς Βόχας, εἶναι ἀντίθετοι τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἐγγράφως ἔλαβον ἐγὼ, καὶ ἡ ὁποία περιέχεται εἰς τὴν ἀναφορὰν ταύτην, ἥτις ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Μετ’ ἀπλέτου χαρᾶς καὶ βαθείας συγκινήσεως ἐμάθομεν, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης Στυμφαλίδος καὶ ἡ διοχέτευσις τῶν ὑδάτων ταύτης εἰς Ἀθήνας ἀνατίθεται εἰς νέαν ἑταιρίαν, ἥτις, περατώσασα τὰς προκαταρκτικὰς μελέτας, πρόκειται νὰ ὑποβάλῃ τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν αὐτῆς καὶ τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν, ὑφ’ οὓς ἀναδέχεται τὴν τοιαύτην ἐπιχείρησιν, εἰς τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν. «Δικαίως ἔπρεπε νὰ αἰσθανθῶμεν τοιαύτην χαρὰν, καθόσον ἡ περάτωσις τοιούτου ἔργου μεγάλου καὶ κοινωφελοῦς μέλλει νὰ ἐξυπηρετήσῃ σπουδαῖα καὶ ἱερὰ συμφέροντα, καὶ μέλλει νὰ ἐνσταλάξῃ εἰς ἡμᾶς βάλσαμον παρηγορίας, οἵτινες ἀπολαμβάνομεν τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἐκ τῶν ἱδρώτων μας. «Ἡ Βόχα, εἰς τὴν περιφέρειαν τῆς ὁποίας οἱ αἰτοῦντες ὑπαγόμεθα, περισσότερον παντὸς ἄλλου συνεισφέρει εἰς τὸ Δημόσιον, περὶ τὰς 150 δὲ χιλιάδας στρεμμάτων κτήματα αὐτῆς, ἀπαρτιζόμενα ἐκ σταφιδαμπέλων, ἀμπέλων καὶ ἀγρῶν, εἰσὶ ξηρικά, ἑπομένως τὰ εἰσοδήματα τῶν τοιούτων κτημάτων δὲν ἐπαρκοῦσι νὰ καλύψωσιν οὐδ’ αὐτὰς τὰς τῆς καλλιεργείας δαπάνας, γεγονός, ὅπερ ἔχει ἐμβάλει ἡμᾶς εἰς ἐντελῆ ἀπελπισίαν. «Ἐπειδὴ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς σεβ. Βουλῆς πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ ἡ τοιαύτη σύμβασις, διὰ τοῦτο ἐθεωρήσαμεν καθῆκον ἡμῶν, νὰ παρακαλέσωμεν αὐτήν, ὅπως εἰσακούσηται τὰς ἑξῆς εὐλόγους ἀξιώσεις μας. «Ἐπειδὴ εἰς τὴν ἑταιρίαν δὲν ἀποβαίνει ἐπιβλαβές, ὅπως διαθέσῃ καὶ ποσοστὸν τῶν ὑδάτων Στυμφαλίας πρὸς ἄρδευσιν τῶν κτημάτων μας, περὶ ὧν προείπομεν, καθόσον ἐκ τῆς Κορίνθου θὰ γίνῃ ἡ διοχέτευσις αὐτῶν εἰς Ἀθήνας, καὶ διότι ἐσμὲν πρόθυμοι ν’ ἀποζημιώσωμεν ἀναλόγως τὴν ἑταιρίαν διὰ τὴν τοιαύτην τῶν κτημάτων μας ἄρδευσιν, διὰ τοῦτο παρακαλοῦμεν θερμῶς τὴν σεβ. Βουλήν, ὅπως ἱκανοποιήσῃ διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς τὴν τοιαύτην εὔλογον ἡμῶν ἀξίωσιν, βεβαία οὖσα, ὅτι σώζει ἡμᾶς ἐκ τοῦ ὀλέθρου καὶ τῆς ἀπελπισίας. «Ἡ φωνή μας εἶναι ἱερὰ καὶ ἀποῤῥέει ἀπὸ τὰ βάθη τῶν καρδιῶν μας, ἐσμὲν δὲ βέβαιοι, ὅτι ἡ τοιαύτη ἡμῶν φωνὴ δὲν δύναται νὰ καταπνιγῇ ὑπὸ τῶν πατέρων τοῦ ἔθνους, οἵτινες ἀείποτε μετὰ πατρικῆς στοργῆς ἐδείξαντο πρόθυμοι ὑποστηρικταὶ τοιούτων ἀξιώσεων». Ὑπ’ αὐτὴν φέρονται διακόσιαι πεντήκοντα ὑπογραφαί. Ἡ ἐντολὴ λοιπὸν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον παρὰ τῶν συμπολιτῶν μου αὐτῶν, εἶναι, νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀναφορὰν ταύτην πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτὴν, ὅπως, ὅταν συνομολογηθῇ σύμβασις περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων εἰς Ἀθήνας, συμπεριληφθῇ εἰς αὐτὴν καὶ ὁ ἐν τῇ ἀναφορᾷ τῶν κατοίκων καὶ ἰδιοκτητῶν Βόχας ὅρος, περὶ παραχωρήσεως ὑδάτων πρὸς ἄρδευσιν ἐπὶ ἀποζημιώσει. Ἀλλὰ καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ ὅλοι οἱ ἄλλοι κύριοι Βουλευταί, ὅσοι φωνάζουσι, πότε θὰ ἔλθωσι τὰ ὕδατα τῆς λίμνης Στυμφαλίας, ἀγνοοῦσιν, ὅτι τὰ ὕδατα τῆς λίμνης ταύτης εἶναι ἄχρηστα πρὸς πόσιν, διότι περιέχουσιν ἰλὺν, ἡ ὁποία καθιστᾷ αὐτὰ ἄχρηστα πρὸς πόσιν καὶ ἄρδευσιν· ἄλλως τε, καὶ ὡς ἐκ τῆς χθαμαλότητος τοῦ κατακλυζομένου ἐδάφους, εἶναι ἀδύνατον νὰ διοχετευθῶσι ταῦτα, τὰ ὁποῖα δὲν διατηροῦνται, ὅταν ἐκρεύσωσιν οἱ ποταμοὶ Κονίων καὶ Δούσιας, ἐξατμιζόμενα κατὰ τὸν Ἰούνιον καὶ Ἰούλιον, καὶ ἀληθῶς, ὡς λέγουσιν οἱ χωρικοί, ὁ ὑδραυλικὸς Ἰούνιος καὶ Ἰούλιος δύναται ν’ ἀποξηράνῃ τὸ κατακλυζόμενον ἔδαφος, ὅπως τὸ ἀποξηραίνει κατ’ ἔτος. Τὰ ὕδατα αὐτά, τὰ κατακλύζοντα τὸ ἔδαφος, προέρχονται ἐκ δύο ποταμῶν, ἐκ τοῦ ποταμοῦ Κονίων καὶ ἐκ τοῦ ποταμοῦ τοῦ προερχομένου ἐκ Δούσιας. Ὁ πρῶτος ἔχει ὕδατα διαυγῆ, καὶ αὐτὰ τὰ διαυγῆ ὕδατα, τὰ κρυσταλλώδη, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διωχέτευσεν εἰς τὴν Κόρινθον ὁ βασιλεὺς Ἁδριανός.

§6ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ αὐτοκράτωρ Ἁδριανός.

§7ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Βασιλέα τὸν ὀνομάζει ὁ Παυσανίας (ἱλαρότης). Αὐτὰ καὶ τὰ τοῦ ποταμοῦ Δούσιας ὕδατα τελευταῖον ἐχύνοντο εἰς τὴν καταβόθραν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἡ λίμνη, καὶ κατὰ τὸν Παυσανίαν, ἀνεφαίνοντο εἰς τὸν Ἐρασῖνον ποταμὸν, παρὰ τὸ Ἄργος. Ἡ καταβόθρα αὕτη ἐλειτούργει μέχρι τοῦ 1881, ὅτε παρεχωρήθη ἡ ἀποξήρανσις τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ εἰς ἑταιρίαν, ἥτις πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους ἐκηρύχθη ἔκπτωτος. Αἱ ἐργασίαι τῆς ἑταιρίας ταύτης, ἐλάχιστα συντελέσασαι εἰς τὴν ἀποξήρανσιν, ἔφραξαν τὴν καταβόθραν, καὶ τὰ ὕδατα κατέκλυσαν ἔδαφος περὶ τὰς τέσσαρας χιλιάδας στρεμμάτων, καὶ σήμερον κατακλύζουσιν ἴσως περὶ τὰς ἓξ χιλιάδας περίπου στρεμμάτων. Εἶπον ὅτι αἱ γαῖαι ἐκεῖναι ἀπεξηραίνοντο τελείως, ὅταν ὑπῆρχεν ἀνομβρία· ἐφέτος ὅμως, ἕνεκα τοῦ φραγμοῦ τῆς καταβόθρας, καίτοι ὑπάρχει μεγάλη ἀνομβρία, ἅπασα ἡ ἔκτασις εἶναι κεκαλυμμένη ταύτην τὴν στιγμὴν ὑπὸ τῶν ὑδάτων τῶν ποταμῶν. Αὕτη εἶναι ἡ κατάστασις τῆς λίμνης καὶ ἡ κατάστασις τῶν ποταμῶν. Μία ἑταιρία πρὸς ἀποξήρανσιν αὐτῆς καὶ πρὸς διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων εἶναι ἀπαραίτητος. Ἀλλὰ ποῖα ὕδατα θὰ μεταφέρῃ ἡ ἑταιρία αὕτη εἰς Ἀθήνας; δὲν θὰ μεταφέρῃ βεβαίως τὰ ὕδατα τῆς λίμνης, τὰ ἐκ τοῦ ποταμοῦ Κονίων χυνόμενα εἰς αὐτὴν, διότι εἶναι ἀκάθαρτα, ἀποτελοῦντα τέλμα, ὅπου κυλίονται καὶ τρέφονται χοῖροι. Θὰ μεταφέρῃ τὰ ὕδατα τῶν Κονίων, καὶ ἐξ αὐτῶν ὄχι ὅλα, τὰ ὁποῖα κατὰ τελευταίαν καταταμέτρησιν ὑπερβαίνουσι τὰς τετρακοσίας ὀκάδας, καὶ ἡ μεταφορὰ αὐτῶν θὰ στοιχίσῃ ἑκατὸν ἑκατομμύρια, καὶ οὔτε νὰ τὸ σκεπτώμεθα πρέπει, ἀλλὰ θὰ μεταφέρῃ ἑκατὸν ὀκάδας ἐξ αὐτῶν, τὰ δὲ ἄλλα ὕδατα τῶν Κονίων καὶ ἐκεῖνα τοῦ ποταμοῦ Δούσιας, τὰ ὁποῖα δύο μόνον μῆνας εἶναι χρήσιμα εἰς τοὺς κατοίκους τῆς Στυμφαλίας, θὰ φροντίσῃ νὰ τὰ χρησιμοποιήσῃ ἀλλαχοῦ, διότι ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἐκεῖ χρήσιμα κατὰ τοὺς λοιποὺς δέκα μῆνας εἰς τοὺς κατοίκους τῆς Στυμφαλίας, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐπιβλαβῆ, διότι κατακλύζουσι τὸ ἔδαφος καὶ σχηματίζουσι τὴν λίμνην. Ἤδη οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων τῆς Βόχας ζητοῦσιν, ὅπως τὰ ὕδατα, τὰ ὁποῖα σήμερον ἐξέρχονται διὰ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, ἀνοιχθέντος διὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐκπτώτου ἑταιρίας, καὶ χύνονται εἰς τὸν ποταμὸν Ἀσωπὸν, παραχωρηθῶσι πρὸς χρῆσιν αὐτῶν. Περὶ τούτου ὑπέβαλον προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη προθύμως, ἵνα ποιήσηται ἐρεύνας περὶ τῆς δυνατότητος τῆς παραχωρήσεως, διότι γεννᾶται τὸ ζήτημα, πόθεν θὰ διοχετευθῶσι τὰ ὕδατα ταῦτα· ἀπὸ τοῦ ποταμοῦ εἰς τὰ κτήματα, ἅτινα πρόκειται νὰ ποτισθῶσι; Πρέπει νὰ διέλθῃ τὸ ὑδραγωγεῖον ἄνω τῶν κτημάτων, καὶ οἱ ἰδιοκτῆται δὲν παραδέχονται τοῦτο.

§8ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θ’ ἀποζημιωθῶσι.

§9ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἂν δὲν δεχθῶσι, τίνι τρόπῳ θὰ ὑποχρεωθῶσι; Διὰ νόμου, λέγουσιν. Ἀλλὰ κατὰ τὸ Σύνταγμα πρέπει νὰ βεβαιωθῇ δημοσία ἀνάγκη. Ἀλλ’ ὑφίσταται ἐπὶ τοῦ προκειμένου τοιαύτη; Προχθὲς, ζητουμένης ἀπαλλοτριώσεως λόγῳ κοινῆς ὠφελείας, ἐξανέστη ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ, ἰσχυριζομένη, ὅτι χάριν κοινῆς ὠφελείας δὲν ἐπιτρέπεται ἀπαλλοτρίωσις. Ἓν μόνον νομίζω, ὅτι δύναται νὰ συμβιβάσῃ τὸ πρᾶγμα· ὅταν παραχωρηθῇ εἰς ἑταιρίαν τὸ δικαίωμα νὰ μεταφέρῃ εἰς Ἀθήνας τὰ ὕδατα πρὸς πόσιν, καὶ τοῦτο βεβαίως εἶναι ἀντικείμενον δημοσίας ἀνάγκης, ἡ ἑταιρία αὕτη ν’ ἀφήσῃ ὕδατά τινα εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας πρὸς ἄρδευσιν ἐπὶ ἀποζημιώσει. Ἡ ἀναφορὰ, ἣν ὑπέβαλον, τοῦτο ζητεῖ. Ἀλλὰ δύναται νὰ συζητηθῇ μόνον ὅταν ἔλθῃ σύμβασις ἐν τῇ Βουλῇ. Παρομοία δυσκολία εἶχε παρουσιασθῆ εἰς τὸ ὕδωρ τοῦ Μονομματίου ἐνταῦθα, καὶ ματαίως προσεφέρθη ὁ δῆμος Ἀθηναίων νὰ πληρώσῃ εἴκοσι χιλιάδας δραχμῶν, διὰ νὰ ἐπιτρέψωσιν οἱ κάτοικοι τοῦ Μενιδίου νὰ διέλθῃ τὸ ὕδωρ δι’ ἑνὸς ἀγροῦ των· τούτων ἀρνηθέντων καὶ τὴν ἀποζημίωσιν καὶ τὴν παραχώρησιν, δὲν ἠδυνήθημεν νὰ εὕρωμεν τρόπον διὰ νὰ τοὺς ὑποχρεώσωμεν. Ἐπανερχόμενος εἰς τὸ ζήτημα τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῶν ἐν Στυμφαλίᾳ Κονίων καὶ Δούσιας διὰ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, προστίθημι, ὅτι ὁ κ. Σοῦτσος εἶχεν ὑποβάλει ἔκθεσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, σχετικῶς πρὸς τὰ ἔργα τῆς ἐκπτώτου ἑταιρίας, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἔλεγεν, ὅτι ἐξετελέσθη ἔγκλημα κατὰ τῆς ἐπιστήμης, διότι, διὰ νὰ διοχετευθῶσι τὰ ὕδατα Κονίων καὶ Δούσιας διὰ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου συγχρόνως, κατέσκαψαν τὸ ὑδραγωγεῖον αὐτὸ καὶ τὸ κατέστρεψαν! Ὅλα ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος περὶ μεγάλης ἐκτάσεως γαιῶν καὶ ἀγροκηπίων ἠδύναντο νὰ ἐφαρμοσθῶσιν εἰς τὴν λίμνην τοῦ Φενεοῦ, ἡ ὁποία καλύπτει 35 χιλιάδας στρεμμάτων γονίμου γῆς· ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἠδυνήθη ἡ ἔκπτωτος ἑταιρία οὔτε τὴν ξηρολίμνην Καίσαρι, οὔτε τὴν τῆς Στυμφαλίας ν’ ἀποξηράνῃ, εἶναι δύσκολον νὰ εἴπωμεν, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν ποτὲ ν’ ἀποξηράνωμεν τὴν λίμνην τοῦ Φενεοῦ, ἢ νὰ εὕρωμεν ἑταιρίαν κατάλληλον.

§10ΚΟΥΣΤΑΣ. Μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου κ. Δημητριάδου εἶμαι σύμφωνος ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν ὑδάτων, ὅτι ταῦτά εἰσιν ἄφθονα, ἐπίσης δὲ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσι τὰ διὰ τὰς Ἀθήνας ὕδατα ἐκ τῶν λιμναζόντων, ἀλλ’ ὡς εἶπον, ἐκ τῶν ὑδάτων τῶν Κονίων, τὰ ὁποῖα εἶναι διαυγῆ, κρυσταλλώδη, καθαρὰ, καθαρώτατα, καὶ νὰ μεταφερθῶσι διὰ σωλήνων· ἂν ληφθῶσιν 80 ὀκάδες, θὰ δαπανηθῶσιν 25 ἑκατομμύρια· ἂν δὲ 200 ὀκάδες, 80 ἑκατομμύρια· ἐγὼ δὲ φρονῶ, ὅτι 100 ὀκάδες εἶναι ἀρκεταὶ διὰ τὰς Ἀθήνας, τοὐλάχιστον δι’ 100 ἔτη· ἐπίσης λέγω, ὅτι ἡ ἑταιρία, ἡ ὁποία θ’ ἀναλάβῃ τὴν μεταφορὰν τῶν ὑδάτων εἰς Ἀθήνας, πρέπει νὰ ὑποχρεωθῇ ν’ ἀφήσῃ εἰς τὰς πόλεις καὶ εἰς τὰ χωρία, δι’ ὧν θὰ διέλθῃ τὸ ὑδραγωγεῖον, τὸ ἀναγκαιοῦν εἰς ταῦτα ὕδωρ, ἐννοεῖται μὲ τὴν ἀνάλογον ἀποζημίωσιν τῶν δαπανῶν. Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου διατείνεται, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐξέλθωσι τὰ ὕδατα ἐκ τῆς λίμνης, καὶ πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἀποξήρανσιν εἰς ἀνωτάτας δυνάμεις, εἰς τὸν οὐρανὸν τοῦ Ἰουνίου καὶ Ἰουλίου. Ἀλλὰ κατὰ τοὺς μῆνας αὐτοὺς, κύριε συνάδελφε, ὅπου αἱ γαῖαι αὗται ἀποξηραίνονται, εἰς οὐδὲν ἄλλο δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ἢ μόνον πρὸ βοσκὴν τῶν χοίρων, οἵτινες σήμερον κατ’ ἀγέλας τρέφονται ἐκ τοῦ τροὺφ (ὕδνα), τὸ ὁποῖον ἐν τῇ λίμνῃ ὑπάρχει ἄφθονον. Ἀπαιτοῦνται δαπάναι μεγάλαι, ἰσχυρίζεται ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου· ἀλλ’ οἱ κάτοικοι προσφέρονται νὰ προκαταβάλωσι τὴν ἀνάλογον εἰς αὐτοὺς δαπάνην, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίσῃ τὸ ἔργον καὶ χαρακτηρίσῃ αὐτὸ ὡς ἐθνικὴν ἀνάγκην· λανθάνεται λέγων ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι μόνον 6 χιλιάδες στρεμμάτων καταλαμβάνονται ὑπὸ τῶν ὑδάτων τῆς λίμνης· ὅταν αὕτη πληροῦται μέχρι Κονίων, καταλαμβάνει πολλὰς χιλιάδας στρεμμάτων. Παρακαλῶ ἐπανειλημμένως τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως τοιαῦτα ἔργα, παραγωγικὰ πολλοῦ πλούτου, παραγωγικώτερα μάλιστα καὶ αὐτῶν τῶν σιδηροδρόμων, μὴ παραμελῇ, διότι καὶ ἡ ἰδία δύναται νὰ δαπανήσῃ δι’ αὐτὰ, καὶ εἰς ἑταιρίαν δύναται νὰ τὰ παραχωρήσῃ, ὅπερ, ὡς προεῖπον, δὲν τὸ θεωρῶ συμφέρον, δι’ οὓς λόγους ἐξέθεσα.

§11ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Δὲν πρόκειται τώρα περὶ ἑταιρίας· ἡ ἑταιρία, ἐὰν εὑρεθῇ καὶ ἀφοῦ ἀρχίσῃ τὸ ἔργον, θὰ τελειώσῃ αὐτὸ μετὰ τρία καὶ πλέον ἔτη· πρόκειται περὶ αὐτῆς τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ὑπάρχει πλεονάζον ὕδωρ, προερχόμενον ἐκ τῆς Στυμφαλίας, τὸ ὁποῖον παρακαλοῦσιν οἱ κάτοικοι νὰ τοῖς ἐπιτραπῇ νὰ μεταχειρισθῶσιν ἐπὶ ἀποζημιώσει, μέχρις οὗ ψηφισθῇ ὁ νόμος. Ἐγὼ δὲ συνεβούλευσα τοὺς χωρικοὺς ν’ ἀγοράσωσι τὰς γαίας, δι’ ὧν θὰ διέλθῃ τὸ ὕδωρ, ὅπως ἐκλείψῃ καὶ ἡ δυσκολία αὐτὴ, καὶ ἴσως ἐπιτευχθῇ τοῦτο· καὶ περὶ τούτου ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν κτηματιῶν τῶν χωρίων Βόχας, βαρέως φορολογουμένων.

§12ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἠκούσαμεν παρὰ τῶν ἀξιοτίμων κυρίων συναδέλφων, ἀποδεικνύουσι τὴν γνωστὴν καὶ ἔκτακτον σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησεν ἐν τῷ τόπῳ τὸ ζήτημα τῶν ὑδάτων. Πρὸ ἔτους παρουσιάζεται εἰς τὴν διψῶσαν πρωτεύουσαν τὸ ὄναρ τῆς Στυμφαλίας ὡς παρηγορία πρὸς ἀνθρώπους, οἵτινες τῳόντι καὶ εἰς τὸ ὄνειρόν των βλέπουσιν ὕδατα ἁπανταχοῦ, μὴ βλέποντες ταῦτα ἐν τῇ πραγματικότητι. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἄξιον σημειώσεως, ὅτι, ἐνῷ πέρυσιν ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ ὑδάτων ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ τῆς Ἀττικῆς, ἐνῷ ὁ τύπος συνεχῶς ἀσχολεῖται περὶ τοῦ αἰχμηροῦ τούτου ζητήματος, ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν προσάγει ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας. Ἠκούσαμεν πρὸ ὀλίγου τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Κούσταν καὶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Δημητριάδην, παρέχοντας πρὸς τὴν Βουλὴν πληροφορίας πολυτίμους, ἀλλὰ βεβαίως ἀτελεῖς, διότι βεβαίως πληροφορίαι λεπτομερεῖς, πληροφορίαι ὑφ’ ὅλας αὐτῶν τὰς ἐπόψεις ἐπαρκεῖς καὶ ἐπιστημονικαὶ, ἤθελεν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῶσιν ἡμῖν μόνον συνεπείᾳ μακρῶν μελετῶν ὑπ’ ἀνθρώπων εἰδικῶν. Ἡμεῖς παρακαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως λύσῃ τὴν σιωπὴν αὐτῆς, ὅπως προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὤφειλε νὰ ἔχῃ καὶ ὤφειλε νὰ προσαγάγῃ, διότι γνωρίζομεν, ὅτι ἐγένοντο ἤδη μελέται, καὶ ὅτι ὑπεβλήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν μεταξὺ ἄλλων καὶ ἔκθεσις τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ κ. Κελλενέκ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν ταύτην καὶ πάντα τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ περὶ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τούτων εἰς τὴν Ἀττικὴν καὶ ἰδίως εἰς τὴν πρωτεύουσαν καὶ εἰς Πειραιᾶ, παρακαλοῦμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως προσαγάγῃ εἰς ἡμᾶς οἱασδήποτε πληροφορίας περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει περὶ τῆς προμηθείας ὕδατος εἰς τὰς πόλεις ταύτας, διότι βεβαίως ἡ μεταφορὰ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας ἀπαιτεῖ πάροδον ἐτῶν πολλῶν καὶ δαπάνην ἑκατομμυρίων πολλῶν. Τί θὰ γίνῃ δὲ ἐν τῷ διαστήματι τούτῳ; Εὑρισκόμεθα ἤδη εἰς κατάστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ πρώτη περίπτωσις θέλει ἀποδείξει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τρόπου δυστυχῶς θανατηφόρου, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ὑδάτων κατήντησε ζήτημα ἐκθέτον εἰς τοὺς ἐσχάτους κινδύνους τὴν ὑγείαν τῶν πολιτῶν τῆς πρωτευούσης. Ἐν τούτοις οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ Ἀττικῇ τὰ στοιχεῖα τῆς προσωρινῆς τοὐλάχιστον θεραπείας τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται δραστηριότης, ἐπιστήμη καὶ ἄλλα προσόντα, εἰς τὰ ὁποῖα ἠστόχησε καὶ ἀπέτυχεν ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ἠκούσαμεν ὁποίας ὑποσχέσεις εἶχε δώσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἐν τούτοις νομίζω, ὅτι οὔτε ἐλάχιστα δράμια ὕδατος προσετέθησαν, καίτοι ἐδαπανήθησαν ἀπὸ πέρυσιν ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν. Πῶς ἄλλως νὰ ὀνομάσω τὴν ἀποτυχίαν ταύτην, παρὰ ἀνικανότητα; διότι δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ, ὅτι θέλει νὰ μᾶς ἀποθάνῃ διὰ τῆς δίψης ἡ Διοίκησις. Φαίνεται, ὅτι θέλει μὲν νὰ κάμῃ τι καλὸν, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρει. Ἐντούτοις ἡ ἐπιστήμη ἔχει τὰ μέσα. Ἂς ἀναγνώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ σύγγραμμα τοῦ κ. Κορδέλλα, ἐκ τοῦ ὁποίου ἕκαστος δύναται νὰ πεισθῇ, ὅτι ἐν τῷ Ἀδριανείῳ ὑδραγωγείῳ ἔχομεν ἓν τέλειον σύστημα ὑδραγωγικόν, τὸ ὁποῖον διὰ δαπάνης δύο ἢ τριῶν ἑκατομμυρίων δυνάμεθα νὰ τὸ καθαρίσωμεν, νὰ τὸ συμπληρώσωμεν, νὰ προσθέσωμεν καί τινα ἄλλα ἔργα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κάλλιστα ἀνέπτυξεν ἐνταῦθα πέρυσιν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Ψύλλας, καὶ τοιουτοτρόπως αἱ δύο πόλεις, ἀριθμοῦσαι περὶ τὰς 150 χιλιάδας κατοίκων, ἠδύναντο νὰ ἔχωσι τὸ ἀπολύτως ἀναγκαῖον ὕδωρ. Ταῦτα λέγων, δὲν ἐννοῶ νὰ ἀποκρούσω κατ’ ἀρχὴν τὴν ἰδέαν τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἀλλὰ δὲν πρέπει ν’ ἀποθάνωμεν ἕως τότε. Βεβαίως, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν ὑδάτων τῆς Ἀττικῆς, κατ’ ἀνάγκην θίγομεν εἰς ἕτερον ζήτημα, ἀληθῶς φλογερὸν, τὸ ζήτημα τῆς ἀναδασώσεως τῶν ὀρέων, διότι τὰ ὄμβρια ὕδατα μεγάλως ἐπηρεάζονται ἐκ τῆς ὑπάρξεως δασῶν εἰς τὰ ὑψηλότερα μέρη. Ἐργασία ἀξιόλογος τοῦ μακαρίτου ἀστρονόμου Σμὶθ, περιλαμβάνουσα χρονικὸν διάστημα 25 ἐτῶν, ἀπέδειξεν, ὅτι τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς δέχεται ἀξίαν λόγου ποσότητα ὀμβρίων ὑδάτων. Ἄλλως τε ἐκ τῆς ἱστορίας γνωρίζομεν, ὅτι κατὰ τοὺς ἀρχαίους χρόνους αἱ βροχαὶ ἦσαν ἄφθονοι, οὐχὶ δὲ σπάνιαι καὶ μέχρι τῶν τελευταίων τούτων ἐτῶν, ὅτε ἐπῆλθον αἱ μεγάλαι καταστροφαὶ τῶν δασῶν ἐν τῇ Ἀττικῇ. Τῶν ὀμβρίων ὑδάτων ὅμως οὐδεμία γίνεται ὑδραυλικὴ ἀποταμίευσις, ὅπως ἄλλοτε, ἐπὶ τῆς κλασικῆς ἐποχῆς καὶ ἐπὶ τῶν Ῥωμαίων, οἵτινες εἶχον συμπληρώσει τὸ λαμπρὸν σύμπλεγμα, τὸ γνωστὸν ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦ Ἀδριανείου Ὑδραγωγείου. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα, εἰμὴ νὰ καθικετεύωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐνεργήσῃ, καὶ νὰ ὑποδεικνύωμεν τὸν τρόπον τῆς ἐνεργείας. Πέρυσιν ἐψηφίσαμεν νόμον. Ἄν μᾶς παρουσιάσῃ ἄλλον, θέλομεν τὸν ψηφίσει. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ τοσαύτην ἀφθονίαν νόμων ὑπέβαλεν, ἐν τούτοις οὐδέποτε ὑπέβαλεν εἰς ἡμᾶς οὔτε νομοσχέδιον, ἀλλ’ οὔτε κἂν πληροφορίας, σχετικὰς πρὸς τὰ μεγάλα ταῦτα ζητήματα τῶν ὑδάτων καὶ τῶν δασῶν. Ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Κούστα βεβαιοῦντος, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίας ἠλαττώθησαν’ καὶ εἶπε τὸν λόγον: διότι κατὰ μέγα μέρος εἶναι ὕδατα ὄμβρια. Ταῦτα ἐν ὀλίγοις, ὅπως ἐκφράσωμεν τὴν δυσθυμίαν ἡμῶν —διότι δὲν θέλω νὰ μεταχειρισθῶ λέξιν ἄλλην σκληρὰν— διὰ τὴν τόσῳ παράδοξον ἀνικανότητα τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι, ἐὰν ἡ τοιαύτη κατάστασις ἐξακολουθήσῃ ἀκόμη ὀλίγα ἔτη, ἡ πόλις αὕτη θὰ σταματήσῃ εἰς τὸ στάδιον τῆς προόδου, καὶ εἰς πρώτην εὐκαιρίαν θέλομεν ἴδει εἰσβαλλούσας φθοροποιὰς ἐπιδημίας. Ἀπὸ ἐτῶν βλέπετε καταφανῆ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀποδασώσεως, βλέπετε ὅτι τὸ ἔτος τοῦτο σχεδὸν δὲν ἔβρεξεν. Ἐν τούτοις σᾶς ὑπέμνησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Λεβίδης χθὲς, ὅτι ἐν τῇ Ἀττικῇ ἄλλοτε κατῴκουν, ὅπως μᾶς διδάσκει ἡ ἱστορία, περὶ τὰς 350,000 ψυχῶν, αἵτινες ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς χρήσεως τοῦ ὕδατος ἦσαν λίαν ἁβροδίαιτοι, εἶχον βαλανεῖα λαμπρὰ, καὶ ἐποίουν ἄφθονον χρῆσιν τῶν ὑδάτων. Ἐν τούτοις οὐδέποτε εἶχον ἔλλειψιν ὕδατος, διότι τὰ ὄρη τῆς Ἀττικῆς ἐκαλύπτοντο ὑπὸ δασῶν, τὰ ὁποῖα ἐθεωροῦντο ἱερὰ, διότι οὐδεὶς ἐτόλμα νὰ κόψῃ οὔτε κλῶνον ἐξ αὐτῶν ἄνευ παρεμβάσεως ἐπισήμου ἀξιωματικοῦ τῆς Πολιτείας, ὅστις ὠνομάζετο ξυλεύς. Καὶ ἐπὶ μακροὺς αἰῶνας ὁ λαμπρότατος ἐκεῖνος ἀττικὸς πολιτισμὸς, τὸν ὁποῖον ὁ Πλούταρχος ὠνόμαζε τὸν φανὸν τῆς Οἰκουμένης, ἤνθισεν ἐν τῇ Ἀττικῇ, καὶ βεβαίως δὲν ἤθελεν ἀνθίσει εἰς χώραν, ἥτις ἤθελεν ἀποψιλωθῆ, ὅπως ἀπεψιλώθη ὑπὸ τὰς διοικήσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐνταῦθα ἀπὸ πεντηκονταετίας, καὶ αἵτινες ἀπέδειξαν, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ὑπῆρξαν κατώτεραι ὅλων τῶν βαρβάρων ἐποχῶν. Βεβαίως οἱ λόγοι οὗτοι εἶναι σκληροὶ, ἀλλ’ ἴσως διὰ τῆς εἰλικρινοῦς ἐκφράσεως τῆς ἀληθείας διεγερθῆ αἴσθημά τι εἰς τὴν Διοίκησιν, ἥτις εἰς ὅλας ταύτας τὰς διαμαρτυρίας τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας δὲν ἀπαντᾷ παρὰ διὰ σιωπῆς τῷ ὄντι ἀπελπιστικῆς.

§13ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν θ’ ἀπασχολήσω διὰ μακρῶν τοὺς ἐντίμους συναδέλφους, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω νὰ μοὶ χαρίσουν ἐπὶ μικρὸν τὴν προσοχήν των, προτιθεμένῳ νὰ ὑποβάλω παράπονα πικρά. Λυποῦμαι διότι δὲν παρέστην, ὅπως ἀκροασθῶ τὰς παρατηρήσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων μου κ.κ. Κούστα καὶ Δημητριάδου, οἵτινες δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἐφώτισαν ὑμᾶς διὰ τῶν παραστάσεών των περὶ τῆς ἀνάγκης νὰ ληφθῇ μέτρον πρὸς σωτηρίαν τῶν κατοίκων, τὰς ὁποίας συμμερίζομαι πληρέστατα, καίτοι ἤμην ἀπών. Ἰδίως δὲ λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Δημητριάδου ν’ ἀναγνώσῃ ἀναφορὰν τῶν κατοίκων ἐκείνων τῶν μερῶν. Ἡ Κυβέρνησις δυστυχῶς τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ δεκαετηρίδων θὰ ἠδύνατο νὰ μεριμνήσῃ περὶ πλουτισμοῦ τῆς χώρας ἐκείνης, ἥτις κατὰ τὴν ἀρχαιότητα ἐκίνει τὸν φθόνον καὶ τὸν θαυμασμὸν τῶν ἐκεῖθεν διερχομένων· τοσοῦτον εὐδαίμων ἦτο. Ἀναλογιζόμενος δὲ ὁ διερχόμενος ἐκεῖθεν τὸν πλοῦτον ἐκεῖνον πρὸς τὴν γυμνότητα καὶ τὴν στείρωσιν τοῦ ἐδάφους τὴν ἤδη, βεβαίως θαυμάζει, τίνες ἄρα ὑπῆρξαν αἱ ἐπενέργειαι τῆς ἀτμοσφαίρας εἰς τὸ ἔδαφος, ὥστε νὰ καταντήσῃ τόσῳ ἄκαρπον καὶ ξηρόν. Βεβαιωθῆτε, ὅτι προχθές, περιερχόμενος τὰ πλουσιώτερα χωρία τῆς Κορίνθου, εὗρον τὰ σιτηρὰ εἰς τοιαύτην ἀφορίαν, ὥστε ἀμφιβάλλω, ἐὰν θὰ δυνηθῶσι νὰ θερίσουν καὶ ἂν δὲν θ’ ἀναγκασθῶσι διὰ τῆς παλάμης νὰ τὰ ἐκριζώσουν. Ἐὰν δὲ μετὰ τὴν λυπηρὰν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν ἤθελε λάβει ὁ παρατηρητής, διέλθῃ τὸν ποταμὸν Ἀσωπὸν, βλέπει ὅτι μία μεγάλη πηγὴ πλούτου ῥέει πρὸς τὴν θάλασσαν, καὶ ὑποθέτει, ὅτι καὶ οἱ κατοικοῦντες τὴν χώραν καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτῶν καὶ οἱ κυβερνῶντες βεβαίως εἶναι ἀνατολῖται, διότι μικρᾶς φροντίδος χρεία εἶναι, ἵνα οἱ κάτοικοι ἀπαλλαγῶσι τῆς πενίας καὶ ἡ χώρα εὐδαιμονήσῃ. Πρόκειται ἁπλῶς περὶ ἑνὸς νομοθετήματος, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ὁρισθῇ, ὅτι τὸ περισσεῦον ὕδωρ τοῦ ποταμοῦ ἐκείνου δι’ αὔλακος ἢ διώρυγος δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς ἄρδευσιν τοῦ πεδίου τῆς Βόχας. Ὑπῆρχε μέχρι τοῦδε πρόνοια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐκπτώσεως τῆς ἑταιρίας τὰ ἔργα τὰ κατασκευασθέντα καὶ τὰ ὕδατα περιῆλθον εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Κράτους. Οὐδὲν ἑπομένως βλέπω κώλυμα πρὸς πλήρωσιν τῶν εὐχῶν τῶν κατοίκων. Ἐγὼ μάλιστα ἐσκεπτόμην ἀπὸ προχθές, ἐπειδὴ εἶναι τοσαύτη πληθώρα ἐργασίας ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ εὕρω νομοθέτημά τι σχετικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ παρεμβάλω τροποποίησίν τινα. Εὗρον δ’ εὐτυχῶς δύο τοιαῦτα, ἕν, τὸ ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὑπ’ ἀριθ. 29, περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 34 κλπ. τοῦ περὶ ὁδοποιΐας νόμου, ὅπου πρόκειται περὶ κανονισμοῦ εὐκολωτέρου τῶν διατυπώσεων, αἵτινες ἀπαιτοῦνται, ὅπως ἀπαλλοτριωθῶσι γαῖαι πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν. Τῶν διατυπώσεων τούτων ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν χρῆσιν καὶ προκειμένου περὶ ἀπαλλοτριώσεως γαιῶν πρὸς διοχέτευσιν ὑδάτων. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν κτημάτων πρὸς συνοικισμούς, καὶ ἐκεῖ νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ σχετίσωμεν διάταξίν τινα τοιαύτην. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, νὰ θεωρήσῃ οὐσιαστικῶς λελυμένον τὸ ζήτημα, ὅτι οὐδὲν κώλυμα ὑπάρχει, ὅπως ληφθῇ κυβερνητικὴ πρόνοια πρὸς θεραπείαν, ἥτις καὶ τοὺς κατοίκους νὰ καταστήσῃ πλουσίους καὶ εὐδαίμονας, καὶ τὰ κοινωνικὰ συμφέροντα τῶν μικρῶν ἐκείνων κοινοτήτων νὰ προαγάγῃ, καὶ τὸν δημόσιον θησαυρὸν νὰ ἐπαυξήσῃ διὰ τῶν εἰσπραχθησομένων φόρων. Τὰ ὕδατα περισσεύουσιν, εἶναι εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου, δὲν χρειάζεται δὲ ἢ νόμος, κανονίζων τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν γαιῶν, δι’ ὧν θὰ διέλθῃ ἡ ἀνορυχθησομένη διῶρυξ πρὸς διοχέτευσιν αὐτῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀναφορὰν ταύτην, νὰ μελετήσῃ ἐν βραχεῖ χρόνῳ τὴν ἀξίωσιν τῶν ἀναφερομένων καὶ νὰ διατυπώσῃ ἄρθρον σχετικὸν, παρεμβαλλόμενον ἔν τινι τῶν παρ’ ἐμοῦ μνημονευθέντων νομοσχεδίων, ἢ νὰ ἀποδεχθῇ τροπολογίαν τινὰ, τὴν ὁποίαν σκοπὸν ἔχω νὰ ὑποβάλω κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἑτέρου τῶν δύο τούτων νομοσχεδίων.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ κατέθεσε τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν ἑξῆς νομοσχεδίων: Περὶ χορηγίας πιστώσεως δραχμῶν 962,668:12 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1890 δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων. Περὶ χορηγίας πιστώσεως δραχμῶν 5,285,520 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως 1890. Περὶ χορηγίας πιστώσεως δραχμῶν 141,760:35 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1889. Περὶ χορηγίας πιστώσεως δραχμῶν 625,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1890. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 81–84).

§15ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ χθὲς διὰ μακρῶν συνεζητήθη τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἰδίως τὸ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας. Καὶ σήμερον δὲ, μολονότι τὸ ζήτημα περιωρίζετο εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τῶν αὐτῶν ὑδάτων πρὸς ἄρδευσιν τοῦ πεδίου τῆς Κορινθίας, οὐχ ἧττον θίγει καὶ τὴν μεταφορὰν αὐτῶν εἰς Ἀθήνας. Ἔχομεν δὲ καὶ πίστωσιν, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσαμεν πρό τινος διὰ τὰς δαπάνας τὰς γιγνομένας πρὸς μελέτην τοῦ ζητήματος τῆς μεταφορᾶς ταύτης. Καὶ ἑτέρα δὲ πίστωσις, ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος, ἀφορᾷ πάλιν εἰς τοιαύτην δαπάνην. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα ἔχει μεγάλην σπουδαιότητα διὰ τὴν πρωτεύουσαν, νομίζω ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν αἱ μελέται, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο μέχρι σήμερον, παρέχουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν πιθανότητα, ὅτι διὰ δαπανῶν, ἀναλόγων τῆς χρησιμότητος τοῦ ἔργου, θὰ ἦναι δυνατὴ ἡ μεταφορὰ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς τὴν πρωτεύουσαν.

§16ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπέφευγον νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν ἐκτεθεισῶν ἐνταῦθα γνωμῶν, καθόσον δὲν μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ μέρος εἰς συζήτησιν, ἡ ὁποία εἰς οὐδὲν φέρει πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, δύναται δὲ μόνον νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς φωτισμὸν κατὰ τὰς μελέτας, αἵτινες θέλουσι γίνει ὅταν παρουσιασθῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πόρισμα τῆς ἐργασίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις, εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἀπὸ πολλοῦ ἠσχολήθη εἰδικῶς εἰς τὸ ζήτημα τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας λίμνης εἰς Ἀθήνας, ἢ μᾶλλον ὑδάτων ἐκ τῆς Στυμφαλίας εἰς Ἀθήνας, ὅπως χρησιμοποιήσῃ αὐτὰ εἴς τε τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως καὶ εἰς τὰς ἀρδευτικὰς ἀνάγκας τῶν ἐπαρχιῶν, τὰς ὁποίας ἤθελε διέλθει τὸ ὕδωρ πρὶν φθάσῃ εἰς Ἀθήνας. Αἱ γενόμεναι μελέται ἦσαν ἐξ ἀνάγκης μακραὶ, διότι καὶ τὸ ζήτημα δὲν ἦτο ἄξιον μακροῦ λόγου. Εὐτυχῶς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἐπιφορτισμένος τὴν μελέτην ταύτην ὑπέβαλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ συμπέρασμα τῆς μακρᾶς αὐτοῦ ἐργασίας, καὶ τοῦτο τὸ συμπέρασμα τῆς ἐργασίας τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Κελλενὲκ κεῖται ὑπὸ τὰ ὄμματα τῆς Κυβερνήσεως σήμερον καὶ ἐξελέγχεται, ζητεῖται δὲ νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, ὅπως ὅσον οἷόν τε ὀλιγώτερον ἐπιβαρυνομένου τοῦ τε Κράτους καὶ τῆς κοινωνίας κατορθωθῇ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ μεγάλου τούτου ἔργου. Εἶναι πιθανὸν ἐντὸς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος νὰ δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν εἰς τὴν Βουλὴν προτάσεις, σχετιζομένας πρὸς τὸ ἔργον τοῦτο, προλαμβάνω δὲ νὰ εἴπω, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ ἔργον εἶναι σπουδαῖον, θέλομεν φροντίσει νὰ δημοσιευθῇ τὸ πόρισμα τῆς ἐργασίας τῶν μηχανικῶν, ὥστε πᾶς τις νὰ δυνηθῇ ἐξ αὐτοῦ νὰ ὁδηγηθῇ, ἵνα ἐκφέρῃ γνώμην καὶ συνδράμῃ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀναλαμβάνει.

§17ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως θὰ τύχῃ τῆς ὑποστηρίξεως πάντων. Ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι ἐλπίζει ὅτι ἐντὸς μιᾶς ἑβδομάδος θὰ φέρῃ θετικωτέρας προτάσεις πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων, δὲν ἐπιμένω ἵνα δώσῃ σήμερον πληρεστέρας πληροφορίας. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἦναι εἰς θέσιν νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτας προτάσεις εἰς τὴν Βουλὴν, ὄχι μόνον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλ’ ἐπὶ πάντων τῶν ζητημάτων, τῶν σχετιζομένων πρὸς ἔργα τοιαύτης σπουδαιότητος, πρέπει νὰ δώσῃ πληροφορίας πρῶτον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὕστερον εἰς τὴν δημοσιογραφίαν.

§18ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶπον εἰς τὴν δημοσιότητα, ὄχι εἰς τὴν δημοσιογραφίαν. Εἰς πᾶν ἄλλο ἀσχολούμεθα ἢ νὰ δίδωμεν πληροφορίας εἰς τὴν δημοσιογραφίαν. Δίδομεν πληροφορίας ἐκεῖ, ὅπου πρέπει νὰ δίδωμεν, δημοσιότητα δὲ λέγων, ἐννοῶ τὴν Βουλὴν, διότι ἡ Βουλὴ εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία κατὰ πρώτιστον λόγον θέλει βοηθήσει ἡμᾶς εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Καὶ ἡ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς δημοσιότης εἶναι χρήσιμος, ἀλλὰ κυριωτάτην κρίνω τὴν ἐνταῦθα, διότι ἐντεῦθεν θὰ λάβωμεν τὴν ἄμεσον ἀρωγὴν πρὸς λύσιν τοῦ ζητήματος. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο λόγος περὶ ἀμέσου ἀνάγκης, θέλω εἴπει περὶ τούτου εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, θέλω φέρει τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐφρόντισα νὰ ζητήσω παρὰ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς. Τὸ ἔργον τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων ἐκ Στυμφαλίας εἶναι ἔργον γενικωτέρας μερίμνης, διότι ἡ ἀνάπτυξις τῶν Ἀθηνῶν βεβαίως ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν καθῆκον μείζονος μερίμνης. Ἀλλ’ ἡ μέριμνα περὶ τῆς αὐξήσεως τῶν σημερινῶν ὑδάτων τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ἰδίως δημοτικὴ μέριμνα· ἔχει μὲν καὶ ἡ Κυβέρνησις καθῆκον εἰς τοῦτο νὰ δώσῃ πᾶσαν ἐπικουρίαν, ἀλλὰ τὸ ἔργον εἶναι κυρίως δημοτικόν. Ἔχει δὲ καθῆκον ὁ δῆμος καὶ συμφέρον νὰ διεξαγάγῃ αὐτὸ ταχέως, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως. Ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἐπεμβῇ ὑπερμέτρως εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, διότι εὑρίσκεται ἀπέναντι τοῦ ἄρχοντος τῆς πόλεως, τὸν ὁποῖον ἐπέβαλεν ἡ ψῆφος τοῦ λαοῦ, καὶ τοῦ ὁποίου τὰ δικαιώματα ὀφείλει νὰ σεβασθῇ. Πλὴν εἶπον, ὅτι ὀφείλει νὰ παράσχῃ ἐπικουρίαν εἰς τὸν Δήμαρχον, καὶ ἀληθῶς παρέσχεν ἐπικουρίαν τόσην, ὅσην οὐδεμία ἄλλη Κυβέρνησις εἰς Δήμαρχον καὶ φίλα φρονοῦντα εἰς αὐτήν. Ὁ σημερινὸς Δήμαρχος παρεδόθη ἡμῖν ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἰς τοῦτον δὲ τὸν Δήμαρχον ἡμεῖς ἐδώκαμεν πᾶσαν συνδρομὴν καὶ ἐξακολουθοῦμεν παρέχοντες καὶ θὰ ἐξακολουθῶμεν, διότι ἔχομεν καθῆκον οὕτω νὰ πράττωμεν πρὸς τὸν ἐκλεκτὸν τοῦ δήμου. Τῶν ἔργων τοῦ Δημάρχου ἔκθεσιν θέλω προσαγάγει ἐνταῦθα, καὶ σημείωσιν περὶ τῶν ἔργων τῶν μελετωμένων, θέλω δὲ προσθέσει καὶ ὅσα ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν πρὸς συνδρομὴν τοῦ Δημάρχου, καὶ τότε θέλετε κρίνει, ἂν ἐτελέσθησαν ἢ ὄχι ἔργα. Ὁμοία εἶναι ἡ θέσις τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὸν Δήμαρχον Πειραιῶς, πλὴν τῆς διαφορᾶς, ὅτι ὁ Δήμαρχος οὗτος δὲν παρεδόθη ἡμῖν ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἔχαμεν ἤδη εἰλημμένα τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐργασίας τοῦ Δημάρχου, καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῶν ὑδάτων λόγος, θὰ φέρω καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐνεργειῶν τούτου εἰς τὴν Βουλήν.

§19Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἐννοεῖ τὸ πολίτευμα, ἤ, ἵνα εἴπω καλλίτερον, φαίνεται ὅτι δὲν ἐννοεῖ οὐδὲ τὸ δημοτικὸν σύστημα. Ἐνέκρινε νὰ παρασταθῇ παραπονούμενος, διότι ὁ Δήμαρχος τῶν Ἀθηνῶν ἐπεβλήθη αὐτῷ ὑπὸ τῆς ψήφου τῶν ἐκλογέων, ὡς ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε δικαίωμα νὰ ἔχῃ γνώμην περὶ τῆς ἐκλογῆς τῶν Δημάρχων ἐν τῷ Κράτει. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχεν εὐλάβειαν πρὸς τὸ δημοτικὸν σύστημα, δὲν ἤθελε δεικνύει Δήμαρχον ἐν Ἀθήναις, εἰς αὐτὸν ἐπιβληθέντα ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ Δήμαρχον ἐν Πειραιεῖ, μὴ ἐπιβληθέντα αὐτῷ ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ταῦτα δὲν πρέπει νὰ λέγωνται ἐν τῇ Βουλῇ, ἠμπορεῖ νὰ γράφωνται ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλ’ ἐν τῇ Βουλῇ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ λέγωνται. Ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑπεστήριξέ τινα κατὰ τὴν δημοτικὴν ἐκλογὴν ἐν Ἀθήναις, ἐνήσκησε δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει πᾶς πολίτης, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ὑποστηρίξῃ οὐδένα, διότι δὲν εἶναι πολίτης, εἶναι Ὑπουργὸς, καὶ διαχειρίζεται ἐξουσίαν, ἡ ὁποία δὲν ἀνετέθη εἰς αὐτὸν διὰ νὰ ὑποστηρίζῃ ὑποψηφίους Δημάρχους, ἀλλὰ διὰ νὰ διοικῇ τὴν χώραν κατὰ τοὺς νόμους. Ὁ Ὑπουργὸς ἐπήνεσεν ἑαυτὸν, διότι παρέχει συνδρομὴν εἰς τὸν Δήμαρχον Ἀθηναίων, καίπερ ὑπὸ τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ ἐπιβληθέντα αὐτῷ, καίπερ ὑποστηριχθέντα ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι παρέχει αὐτῷ συνδρομὴν διὰ νὰ ἐκτελῇ τὰ καθήκοντά του εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ δήμου. Τοῦτο εἶναι καθῆκον τοῦ Ὑπουργοῦ, οὐδὲ γνωρίζω, ἂν ἦναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ μὴ παρέχῃ συνδρομὴν εἰς πάντα Δήμαρχον κατὰ τὴν διοίκησιν τῶν δήμων. Οἱ Δήμαρχοι ἔχουσι καθήκοντα, διοικοῦντες τοὺς δήμους, ὡς καὶ οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχουσι καθῆκον, ἵνα συντρέχωσι τοὺς δήμους, δὲν ἔχουσι δὲ δικαίωμα νὰ ζητῶσι τὸν ἔπαινον, διότι ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκόν των, καὶ μάλιστα ὅταν πρόκηται περὶ τοῦ ὕδατος τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, τοῦ χρησίμου πρὸς πόσιν τῆς πρωτευούσης, τῆς κατοικουμένης οὐχὶ μόνον ὑπὸ τῶν δημοτῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ Πανελληνίου. Τὰ καθήκοντα τοῦ Δημάρχου ἐνδιαφέρουσι κατὰ πρῶτον λόγον τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ κατὰ πρῶτον λόγον περὶ τῆς ὑγείας τῆς πρώτης πόλεως τοῦ βασιλείου, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ Δήμαρχος ἤθελε φανῆ ὀλιγωρῶν περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων αὐτοῦ, ὁ Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ φροντίσῃ, ὅπως ἐπανορθώσῃ πᾶσαν ἔλλειψιν, ἥτις ἐντεῦθεν ἐν τῇ διοικήσει τοῦ δήμου ἤθελεν ἀποκαλυφθῆ.

§20ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ λεχθῶσι δύο λέξεις, διότι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διευθύνοντα πραγματικῶς τὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἀπὸ τετραετίας ὅλης, νὰ θέλῃ σήμερον νὰ ἐπιῤῥίψῃ ἐπ’ ἄλλου τὴν εὐθύνην τῶν παρ’ αὐτοῦ πεπραγμένων. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς αὐτὸν νὰ κρύπτηται ὄπισθεν τοῦ δακτύλου του. Δὲν μᾶς λέγει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ νῦν διευθύνων τὰ τοῦ τμήματος τοῦ μηχανικοῦ παρὰ τίνος διωρίσθη; ἐν δὲ τῇ διοικήσει τοῦ δήμου Ἀθηναίων ὑπάρχει εἷς καὶ μόνος ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος νὰ μὴ διωρίσθη τῇ ἐπινεύσει αὐτοῦ; Ἂν χωλαίνουν τὰ τοῦ δήμου, χωλαίνουν ἕνεκα τῆς ἀδεξίας διευθύνσεως, ἡ ὁποία δίδεται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀποβλέποντα, εἰμὴ εἰς τὰ προσωπικά. Ἄς μὴ κρύπτεται ὄπισθεν τοῦ δακτύλου του. Καὶ ἀπὸ πέρυσι καὶ προπέρυσι ὑπεμνήσαμεν αὐτῷ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχει πρὸς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ἐκώφευσεν, ἀπέβλεψε δὲ μόνον εἰς τὸ πῶς νὰ τσιμπήσῃ, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, μερικὰς ψήφους. Ἔρχεται ἡ στιγμή, καθ’ ἣν θὰ πληρωθῇ διὰ τὴν ἀχρείαν ἐποπτείαν, τὴν ὁποίαν ἐνήσκησεν ἐπὶ τῶν Δημάρχων καὶ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, καὶ διὰ τὴν ἀχρείαν διεύθυνσιν εἰς τὰ ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν ἑκατοντάδες χιλιάδων δραχμῶν πρὸς ἱκανοποίησιν προσωπικῶν ἀπαιτήσεων.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω ἐκ Σμύρνης ἀναφορὰν πολίτου Ἕλληνος, φυλακισθέντος καὶ διατελοῦντος ἐν ὑποδικίᾳ, χωρὶς οὗτος νὰ γνωρίζῃ τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους εὑρίσκεται εἰς τὰς φυλακάς. Ὁ πολίτης αὐτὸς κατάγεται ἐξ Ὕδρας καὶ ὑπηρέτησεν εἰς τὸ ναυτικόν· ὅτε καθείρχθη, ὑπέβαλεν εἰς τὸν ἐν Σμύρνῃ Γενικὸν Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος τὰ ἔγγραφα, δυνάμει τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι εἶναι πολίτης Ἕλλην, δηλαδὴ τὸ διαβατήριόν του καὶ τὴν ἄφεσίν του· ἓξ μῆνας διατελεῖ ὑπόδικος, τὸ δὲ Προξενεῖον οὐδεμίαν ἐνέργειαν ἔκαμεν, ὅπως τὸν ἐλευθερώσῃ τῶν φυλακῶν, οὐδὲ γνωρίζει οὗτος, ἂν ὁ Πρόξενος ὡμίλησε κἂν πρὸς τὸν Διοικητήν. Ὑποβάλλω τὴν ἀναφορὰν ταύτην πρὸς τὴν Βουλὴν, καὶ παρακαλῶ ἵνα συστήσῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως οὗτος ἐνεργήσῃ τὰ καθ’ ἑαυτὸν, καὶ ἀπαλλαγῇ ὁ ἐκεῖ εὑρισκόμενος πολίτης Ἕλλην.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν.

§23ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὴν Μονὴν Βουλκάνων πρό τινων ἡμερῶν ἐγένετο ἐκλογὴ τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου. Τὸ ὑπάρχον Ἡγουμενοσυμβούλιον κατὰ τὰς 7 Μαΐου παύει λειτουργοῦν, ζητεῖ ὅμως ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς αὐτὸ, ὅπως ἐνοικιάσῃ ἐργαστήρια, ἀνήκοντα εἰς τὴν Μονὴν, διότι παύει ἡ διαχείρισίς του ὡς πρὸς τὰ εἰσοδήματα τῆς Μονῆς. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προσφέρουσι διὰ τὴν ἐνοικίασιν ταύτην, εἶναι τόσῳ γλίσχρον, ὥστε δύναται νὰ θεωρηθῇ λῃστείᾳ, καὶ οὐχὶ προστασία τῆς Μονῆς καὶ τῶν ἐνοικιαστῶν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ μεριμνήσῃ, ὥστε νὰ μὴ πραγματοποιηθῇ ἡ ἐνοικίασις αὕτη, νὰ ὑποβάλῃ δὲ καὶ τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα.

§24ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἀφοῦ, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους καιροὺς συνεχῶς ἀκούομεν περὶ τιμωριῶν ἀξιωματικῶν δι’ ἀσυμβίβαστον πρὸς τὸ καθῆκον αὐτῶν διαγωγὴν, ἡ δὲ ἀπόλυτος νομιμότης καὶ αὐστηρὰ περὶ τῶν τοιούτων κρίσις διέπει τὰς πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐρωτῶ καὶ ἐγὼ, τίνα μέτρα ἔλαβε περὶ τοῦ κ. λοχαγοῦ ὑπασπιστοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ διαγωγὴν ὄντως ἀσυμβίβαστον πρὸς τὸ καθῆκον τοῦ ἀξιωματικοῦ; Διότι ὁ κ. ὑπασπιστὴς ἀπό τινος καιροῦ πάσης εὐκαιρίας δράττεται, ὅπως ἄνευ ἀδείας, ἄνευ λόγου ὑπηρεσίας, παραλαμβάνων σεβαστὸν ἐπιτελεῖον ἐξ ὡρισμένων ἀξιωματικῶν, καὶ παριστάμενος ὡς ὑφυπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, περιέρχηται τὸν νομὸν τῆς καταγωγῆς του, τὸν νομὸν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἐν ᾧ ἐδήλωσεν, ὅτι θέλει ἐκτεθῆ ὡς ὑποψήφιος τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ μεγαλοπρεπῶς καὶ ἀφόβως διασκορπίζῃ τὰ δῶρα τῆς ἐξουσίας, σκανδαλωδῶς ἐπεμβαίνων καὶ πιέζων ἁπάσας τὰς στρατιωτικὰς καὶ πολιτικὰς ἀρχὰς, καὶ ἀπροκαλύπτως ἀντὶ τούτων ἐκλιπαρῶν τὴν ψῆφον τῶν ἐκλογέων. Ἐρωτῶ λοιπὸν καὶ προκαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐκφρασθῇ σαφῶς καὶ καθαρῶς, πῶς ἐννοεῖ τὴν ἀσυμβίβαστον διαγωγήν; ἐὰν ἡ ἔκνομος ἐνέργεια τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἐὰν ἡ ἀνευλάβεια αὐτοῦ πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, ἐὰν ταῦτα πάντα διαπράττωνται πρὸς ὄφελος ἀντιπολιτευομένου, τότε ἀποτελοῦσι τὸ ἀσυμβίβαστον καὶ τὸ τιμωρητέον; ὅταν δὲ γίνωνται πρὸς ὄφελος συμπολιτευομένου, τότε παύει τὸ ἀσυμβίβαστον, καὶ μάλιστα ἀντὶ τούτου γεννῶνται καὶ προσόντα ἱκανότητος πρὸς προαγωγήν: Ἢ φρονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἐν ἀμφοτέραις ταῖς περιστάσεσι καὶ ὁ νόμος καὶ τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας ἐπιβάλλουσιν αὐτῷ νὰ κρίνῃ ἀπαραλλάκτως καὶ ὁμοιομόρφως; Ἐὰν τοῦτο παραδέχηται, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ σπεύσῃ νὰ δώσῃ τέρμα εἰς κατάστασιν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἀξιοθρήνητον.

§25ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν εἰς μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων, ἂν χορηγῶνται τακτικαὶ ἄδειαι εἰς τὸν ὑπασπιστὴν αὐτοῦ. Καὶ δὲν ἀποδίδω μὲν οὐδεμίαν σημασίαν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ἐκλογικὴν εἰς τὴν ἐν λόγῳ περιοδείαν, διότι εἶμαι πεπεισμένος ὅτι ὁ νομὸς ἐκεῖνος θέλει ἐκτιμήσει δεόντως τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα χορηγεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸν νέον ὑπασπιστήν του, ὅπως καὶ εἰς τὸν ἄλλον ὑπασπιστήν του, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν, ὑπὸ ἔποψιν στρατιωτικὴν, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἔχει μεγαλειτέραν καὶ σπουδαίαν σημασίαν. Ἔχει σημασίαν, καθόσον πρόκειται περὶ τῆς ἐν τῷ στρατῷ τάξεως· πρέπει νὰ μάθωμεν, ἂν ὁ στρατὸς θὰ ἐξακολουθῇ νὰ διοικῆται ἀπὸ τὸν ἀρχιφατριάρχην πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς ἐνισχύσεως τῆς φατρίας, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς παραλύσεως καὶ τοῦ ἐξευτελισμοῦ αὐτοῦ.

§26ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐρωτᾶται: δίδεται ἢ δὲν δίδεται ἄδεια εἰς τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος ἀξιωματικόν, ἐνεργοῦντα ὡς ἐνεργεῖ; Μεταβαίνει οὗτος λόγῳ ὑπηρεσίας, καὶ ποίαν ὑπηρεσίαν ἐκτελεῖ ἐκεῖ, ὅπου μεταβαίνει;

§27Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπερώτησις γενικὴ προὐτάθη ἐν τῇ Βουλῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν περὶ τοῦ ὑπασπιστοῦ αὐτοῦ, ἀπερχομένου συνεχῶς εἰς τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν καὶ εἰς τὸν νομὸν Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καὶ ἀναμιγνυομένου εἰς τὴν διοίκησιν τῶν χωρῶν ἐκείνων, καὶ προσπαθοῦντος διὰ παροχῶν τῆς διοικήσεως νὰ κρατύνῃ τὴν ἐκλογικὴν ὑποψηφιότητά του. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς προέβαλεν εἰδικὴν περὶ τούτου ἐπερώτησιν, καὶ ἐζήτησεν εἰδικὰς πληροφορίας. Ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μὴ δώσῃ αὐθημερὸν τὰς πληροφορίας ταύτας, καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ δώσῃ αὐτὰς εἰς μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀντιτάξῃ πλήρη σιγὴν εἰς τοὺς ἐπερωτῶντας. Ἡ σιωπὴ εἶναι περιφρόνησις, δὲν ἔχει δὲ τὸ δικαίωμα ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ περιφρονῇ οὐδένα ἐνταῦθα, διότι περιφρονῶν ἀθετεῖ τὸ καθῆκόν του, ἀνευλαβῶς φερόμενος πρὸς τὴν Βουλήν. Λοιπὸν ἀξιῶ, ἐντὸς τῆς αὔριον νὰ κομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησαν οἱ συνάδελφοί μου.

§28ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὀφείλει νὰ δηλώσῃ ὁ Πρωθυπουργὸς, πότε θὰ ἀπαντήσῃ. Ἂν σιωπήσῃ, δεικνύει καταφρόνησιν· ἀλλὰ τὴν καταφρόνησιν τὴν ἐπιστρέφομεν κατὰ πρόσωπον. Δηλοῦμεν ὅμως, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡμεῖς δὲν ἔχομεν θέσιν ἐνταῦθα, διότι ἐδῶ δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ψηφίζωμεν τὰ νομοσχέδιά του, ἀλλὰ νὰ ἐξελέγχωμεν τὴν διοίκησίν του, καὶ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτῶμεν ῥητὴν καὶ σαφῆ ἀπάντησιν, δὲν ἔχει δὲ τὸ δικαίωμα ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ σιωπᾷ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον.

§29ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σπεύσῃ ν’ ἀπαντήσῃ, πρὶν ἀναγκασθῇ νὰ τὸ πράξῃ ἀκουσίως.

§30ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ στενοχωρία τῶν συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μὲ φέρει εἰς ἀπορίαν. Ἡ συμπεριφορὰ εἶναι ἐνδεικτικὴ τῆς ἀνατροφῆς ἑκάστου. Δὲν συμπεριφέρεται ὁ Τρικούπης ὡς Τρικούπης, διὰ νὰ δυσανασχετῶμεν ἐπὶ τῇ συμπεριφορᾷ του, διότι ὡς Τρικούπης εἶναι ἀνάξιος καὶ ἑνὸς βλέμματός μας, καὶ ἂν ἐπετρέπετο ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου, διὰ νὰ καταδείξωμεν τί ἐστὶ Τρικούπης ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, θὰ τὸ ἀπεδείκνυον. Φέρεται οὕτως ὡς Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ διὰ τῆς στάσεώς του ταύτης δὲν ὑβρίζει ἡμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, ὑβρίζει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸν ἀκολουθοῦν. Ἡ μεγάλη ἀνοχή, τὴν ὁποίαν δεικνύουσιν οἱ περὶ τὸν κύριον Τρικούπην πρὸς τὴν τοιαύτην αὐτοῦ διαγωγήν, ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν αἰσθάνονται τὸ ὕψος τῆς περιφρονήσεως πρὸς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν περιφρονεῖ ὁ κ. Τρικούπης, περιφρονεῖ τὸ μέλος τοῦ Κοινοβουλίου, ὁ Πρωθυπουργὸς, ὁ δι’ ὑμῶν ἱστάμενος ἐν τῇ θέσει ἐκείνῃ. Πρὸς σᾶς λοιπὸν, οἱ ὁποῖοι ἀκολουθεῖτε τὸν Πρωθυπουργὸν, πρὸς σᾶς στρέφεται ἡ περιφρόνησίς του· διότι, ἂν εἰς τοιαύτην στάσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐδεικνύετε τὴν συμπεριφορὰν, τὴν ὁποίαν ὠφείλατε νὰ δεικνύητε χάριν ὑμῶν αὐτῶν καὶ τοῦ ἀνθρωπισμοῦ σας, αὐτὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀνάξιος καὶ τῆς περιφρονήσεώς μας, ἤθελε συμμορφωθῆ πρὸς τὸ καθῆκόν του ὡς Πρωθυπουργοῦ.

§31ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶναι περιφρόνησις, εἶναι ἐρημία ἐπιχειρημάτων.

§32ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀληθῶς δὲν ἔχει τί νὰ εἴπῃ διὰ τὴν ἔκνομον καὶ ἀπρεπῆ διαχείρισιν τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν κατέχει ὁ εἰρημένος ἀξιωματικὸς, τῆς ἰδιαιτέρας δηλ. παρὰ τῷ Ὑπουργῷ τῶν Στρατιωτικῶν, ἤτοι τῆς τοῦ ὑπασπιστοῦ. Δὲν δύναται νὰ δικαιολογήσῃ ἀξιωματικὸν, ὁ ὁποῖος καταχρᾶται τῆς ἐμπιστοσύνης του ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐνεργεῖ πράξεις ἀντιβαινούσας πρὸς τὸν νόμον καὶ τὸ καθῆκον αὐτοῦ, μὴ ἔχων δὲ νὰ εἴπῃ τι, σιωπᾷ. Ἔστω, δὲν περιφρονεῖ. Αὐτὸς δὲν αἰσθάνεται ἐν ἑαυτῷ τὸ ὕψος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδεικνύει ἡ ὑπεροχὴ καὶ ἡ ἀξία, ὥστε νὰ δύναται νὰ ἀτενίσῃ μετὰ περιφρονήσεως πρὸς μέλη τοιαῦτα, οἷα τὰ ἀποτελοῦντα τὴν πτέρυγα, τῆς ὁποίας ἀποτελῶ μέρος. Τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν πτέρυγα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ πλεῖστα ὑπηρέτησαν πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως, ἐντίμως καὶ εὐόρκως τὴν πατρίδα, καθεῖξαν θέσιν ὑψίστην ἐν τῇ Πολιτείᾳ, ἐν τῇ συνειδήσει καὶ τῇ ὑπολήψει τοῦ ἔθνους, τοιαύτην, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ἀκόμη δὲν καθεῖξεν, οὔτε θὰ δυνηθῇ νὰ καθέξῃ. Εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι, ὅταν ἔλθῃ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ὅταν δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ δίδῃ ἐνέχυρον διὰ νὰ λαμβάνῃ δάνεια, ὅταν σταματήσῃ ἡ οἰκονομικὴ λειτουργία τοῦ Κράτους, καὶ ὅταν θ’ ἀποδειχθῇ τὸ οἰκονομικὸν αὐτοῦ σύστημα καὶ γίνῃ καταφανὴς εἰς πάντας ἡ κατάστασις τῆς πατρίδος ἡμῶν, θὰ λάβῃ ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ ἔθνους καὶ τῇ ὑπολήψει αὐτοῦ θέσιν τοιαύτην, ἥτις δὲν θὰ τῷ ἐπιτρέψῃ νὰ παραμείνῃ ἐντὸς τοῦ Κράτους. Τί θέλετε νὰ σᾶς εἴπῃ διὰ τὸν ὑπασπιστὴν αὐτοῦ αὐτὸς, ὁ συντάξας νόμον, δι’ οὗ ἀπεκλείσθησαν οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκ τοῦ περιβόλου τούτου, καὶ δικαιολογήσας τὴν ἀντισυνταγματικὴν αὐτοῦ πρᾶξιν διὰ τῆς ἰδέας τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ ὁποῖον προσγίνεται εἰς τὸ στράτευμα, ἀπομακρυνόμενον τῆς πολιτικῆς; αὐτὸς, ὁ ὁποῖος διὰ νόμου ἐθεώρησεν ἀθιγγάνους τοὺς ἀξιωματικούς, δηλαδὴ νὰ μὴ δύνανται ἐπὶ χρόνον μακρὸν νὰ διέλθωσιν ἐκ τοῦ τόπου, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπολιτεύθησαν; Ὡς νὰ ἔπραξαν οἱ πολιτευθέντες ἀξιωματικοὶ ἄτιμον ἢ ἐπιβλαβῆ εἰς τὰ συμφέροντα τῆς χώρας πρᾶξιν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιβάλλεται αὐτοῖς ἡ ποινὴ τῆς ἐξορίας, ἀρνεῖται ἡ Πολιτεία αὐτοῖς πᾶν αἴσθημα οἰκογενειακοῦ δεσμοῦ καὶ τὴν ἐπίβλεψιν τῶν συμφερόντων αὐτῶν! Τί θέλετε νὰ σᾶς εἴπῃ, ἀφοῦ καταγγέλλετε τὸν ὑπασπιστὴν αὐτοῦ διὰ πράξεις ἀντικειμένας πρὸς τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους αὐτὸς εἰσήγαγε καὶ αὐτὸς ὑπεστήριξε; Λυποῦμαι διότι τοιαύτην του συμπεριφορὰν ὑπελάβετε ὡς περιφρόνησις, ἥτις, καὶ ἂν ἦτο τοιαύτη, δὲν ἐνεῖχε κἀμμίαν προσβολὴν καθ’ ἡμῶν, ἀλλὰ κατὰ τῶν ἀκολουθούντων αὐτόν· ἀλλ’ ἐκτὸς αὐτοῦ, καὶ διότι δὲν ἔχει, ἐπαναλέγω, τὸ ὕψος ἀνδρὸς δυναμένου νὰ περιφρονήσῃ ἡμᾶς, ἀλλὰ τί λέγω; πάντα οἱονδήποτε ἐντίμως κατέχοντα κοινωνικὴν θέσιν, ὁ χθὲς ἀνελθὼν εἰς τὰ ὕπατα ἀξιώματα τῆς Πολιτείας διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα γνωρίζετε, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ πολυχρόνιος διαμονὴ ἐν τῇ ἀρχῇ ἔσχεν ἀποτέλεσμα τὴν ὑποταγὴν τοῦ Ἑλληνισμοῦ σύμπαντος εἰς τὸν ζυγὸν τῶν τυράννων, εἰς ἐξευτελισμὸν καὶ τυραννίαν ἀνωτέραν ἐκείνης τοῦ 1821. Μὴ καταδέχεσθε, σᾶς συμβουλεύω,—ἂν ἐπιτρέπηται τοῦτο εἰς τὴν ἡλικίαν μου,—νὰ δίδετε προσοχὴν εἰς τὴν στάσιν ἢ εἰς τοὺς λόγους τοιούτου ἀνθρώπου.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§34ΜΙΛΗΣΗΣ. Περιμένομεν ἀπάντησιν παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ πρότερον.

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ συνάδελφός μου καὶ φίλος μου κ. Κουμουνδοῦρος, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἐνόησε τὴν στάσιν, τὴν ὁποίαν ἠναγκάσθημεν νὰ λάβωμεν. Ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι ὑποκείμεθα ὡς ἄτομα εἰς περιφρόνησιν οὐδενὸς, οὐδ’ ἀγανακτοῦμεν, διότι διενοήθη τις νὰ περιφρονήσῃ ἡμᾶς ὡς πρόσωπα. Ἀλλ’ ὡς Βουλευταὶ ἔχομεν καθῆκον νὰ μεριμνῶμεν περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς, ἥτις ἀθετεῖται ὅταν Βουλευτὴς, ἐνασκῶν τὸ συνταγματικὸν δικαίωμα, δὲν ἀξιοῦται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντήσεως, ἢ δὲν λαμβάνῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησε. Τοιαύτην τακτικὴν θεωροῦμεν ἀθέτησιν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς, περιϋβρίζουσαν τὸ ἀξίωμα τοῦ Βουλευτοῦ, καὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ μὴ στέρξωμεν ν’ ἀνεχθῶμεν αὐτήν· ἑπομένως ἀξιοῦμεν, ἵνα ὁ Ὑπουργὸς δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλει δώσει τὰς ζητηθείσας πληροφορίας ἐν προσεχεῖ συνεδριάσει. Δὲν ζητοῦμεν αὐτὰς σήμερον, ἀλλ’ ἀξιοῦμεν, ἵνα ὁ Ὑπουργὸς δηλώσῃ, ὅτι θέλει φέρει αὐτὰς προσεχῶς. Ἄν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιμένῃ σιωπῶν, θέλομεν καὶ ἡμεῖς κανονίσει τὴν στάσιν ἡμῶν κατ’ ἄλλον τρόπον.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ κύριοι Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσωσι τὴν στάσιν αὑτῶν ὡς αὐτοὶ θεωροῦσι πρέπον, καὶ ἡμεῖς δὲ θέλομεν πράξει ὅ,τι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς. Ἡμεῖς πολλάκις εἴπομεν, ὅτι εἰς πάσας τὰς ἐπερωτήσεις ἀπαντῶμεν, ἀλλὰ δὲν ἐννοοῦμεν ὅτι ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ ἐπερωτῶντες ν’ ἀξιῶσιν εὐθὺς ἀπάντησιν. Δυνάμεθα ν’ ἀπαντήσωμεν καὶ κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, δυνάμεθα ν’ ἀπαντήσωμεν καὶ τὴν ἐπαύριον καὶ μετὰ τὴν ἐπαύριον. Ἐὰν δὲν δοθῇ ἀπάντησις μετὰ παρέλευσιν χρόνου τινὸς, εὐλόγως δύνασθε νὰ ὑπομνήσητε τὴν ἐπερώτησιν, ὅτε θ’ ἀκούσητε βεβαίως ὅ,τι πολλάκις μέχρι τοῦδε ἔσχομεν ἀφορμὴν νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν ἦσαν πρόχειροι αἱ πληροφορίαι, ἢ ἔστω καὶ ὅτι ἐλησμονήθη ἡ ἐπερώτησις, ἀλλ’ ὅτι πάντως θ’ ἀπαντήσωμεν ὅσον ἔνεστι ταχύτερον. Ἡ περὶ ἧς ὅμως ὁ λόγος ἐπερώτησις δὲν ἀνεκοινώθη διὰ τρόπου παρέχοντος ἡμῖν πλήρη γνῶσιν αὐτῆς. Ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ὑπέβαλεν ἐπερώτησιν, δὲν ὑπῆρχε ἀμφιβολία, ὅτι ἠθέλομεν περὶ αὑτῆς πραγματευθῆ, ἔστω καὶ ὅπως ζητήσωμεν καθορισμὸν τῶν κατ’ αὐτήν. Ἀνεμένομεν καὶ ἀναμένομεν, ὅπως ἡ ἐπερώτησις διατυπωθῇ ἐγγράφως, ἵνα διευκρινισθῇ τὸ ζητούμενον· διότι ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς περὶ πράξεων ἐκθέσμων, ἀλλ’ ὁμολογητέον ὅτι οὐδὲν καθώρισε. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς θ’ ἀναγράψῃ ἐν σημειώματι τὴν ἐπερώτησίν του, ὅπως γένωνται αἱ περὶ αὐτῆς ἀνακοινώσεις ἡμῶν ἐν γνώσει τῶν αἰτουμένων.

§37ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καταθέτω τὴν ἑξῆς γραπτὴν ἐπερώτησιν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ὁ λοχαγὸς τοῦ Μηχανικοῦ Γ. Παπαδιαμαντόπουλος, ὑπασπιστὴς αὐτοῦ, μετέβη ἐπανειλημμένως εἰς Πάτρας διὰ λόγους ὑπηρεσίας ἢ ἐπ’ ἀδείᾳ, καὶ ποσάκις μετέβη ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Αὐγούστου. Καὶ νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα.»

§38ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ προηγουμένως ἀπεπειράθην νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως ἀπευθύνω ἐπερώτησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περί τινων σκανδαλωδῶν γεγονότων, συμβάντων ἐν τῷ Σωφρονιστηρίῳ Ζακύνθου· ἀλλὰ προηγηθείσης τῆς συζητήσεως ταύτης ἐπὶ τῆς σιωπῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καὶ ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου τούτου. Εἰς τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο δὲν ἔδωκε πραγματικὴν λῆξιν ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μετὰ τοιαύτην σφοδρὰν συζήτησιν, καθ’ ἣν ἔβλεπε τόσους συναδέλφους ἀγανακτοῦντας καὶ ξελαρυγγιζομένους, μόλις ἔλαβε τελευταῖον τὸν κόπον, ἵνα εἴπῃ: «δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι δὲν θέλομεν ἀπαντήσει· σκοποῦμεν νὰ σᾶς ἀπαντήσωμεν, ἀλλὰ θὰ σᾶς ἀπαντήσωμεν ὁπόταν θέλωμεν ἡμεῖς.» Βεβαίως ἐνταῦθα ὑπάρχει περιφρόνησις. Δὲν ἐξετάζω ἂν ἦναι πρὸς τὰ ἄτομα, ἢ πρὸς τὴν Βουλήν, ἢ πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, ἢ πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μὲ τὸν ἰδιαίτερον σεβασμὸν, ὃν ἔχω πρὸς αὐτόν, νὰ εἴπω, ὅτι τὸ παραπονεῖσθαι ἐπὶ περιφρονητικῇ σιωπῇ τοῦ ἄλλου δὲν βελτιώνει τὴν θέσιν τοῦ πρὸς ὃν ἐγένετο τοιαύτη περιφρόνησις. Ἂς πράξῃ ἕκαστος ὅ,τι ἐπιβάλλεται αὐτῷ, ἵνα μὴ περιφρονῆται. Βεβαίως οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ περιφρονῇ, καὶ δὲν θὰ εἴπω ἐγώ, ὅτι δικαίως ἀξιοῖ νὰ ἐπιδείξῃ περιφρόνησιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἀξιοῖ τοῦτο προφανῶς, ἀφοῦ ἐδέησε νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ νὰ ἐκφράσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀσθενῆ καὶ μᾶλλον εἴρωνα δικαιολόγησιν τῆς ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους πλήρους σιωπῆς. Τὸ τοιοῦτον εἴδομεν ὅτι συνεχῶς πλέον ἐπαναλαμβάνεται ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξεγείρῃ τοιαῦτα πολύωρα παράπονα, τὰ ὁποῖα ταπεινόνουσι μᾶλλον τὴν θέσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἔπρεπεν εἰς τὴν περιφρόνησιν τὴν διὰ τῆς σιωπῆς ν’ ἀντιτάξωσι τὴν σιωπὴν, καὶ νὰ μεριμνήσωσι περὶ τῶν πρακτέων· τοῦτο ἐπέβαλλε τὸ καθῆκον. Εἶναι τῳόντι πρωτάκουστον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον συμβαίνει παρ’ ἡμῖν ἀπό τινων ἐτῶν, καὶ εἶναι ἄξιον ἐπισταμένης ἐρεύνης. Ὑπῆρχεν ἄλλοτε ἄλλη ἐποχὴ, ὅτε αἱ Κυβερνήσεις ἐστηρίζοντο ἐπὶ ἀπολύτου πράγματι καὶ ἰσχυρᾶς Μοναρχίας, καὶ οὐδέποτε ἐτόλμων ν’ ἀντιτάξωσι σιωπὴν κατὰ Βουλευτοῦ, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν οὗτος εἰσῆλθεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἤδη δὲ, ὅτε καυχώμεθα, ὅτι αἱ κοινοβουλευτικαὶ ἐλευθερίαι ἐπεκράτησαν, προέκυψε τὸ τοιοῦτο φαινόμενον τῆς ἀνευλαβείας πρὸς τοὺς Βουλευτάς. Τὸ φαινόμενον τοῦτο ἔχει αἰτίας βεβαίως, αἵτινες δὲν ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσι, καὶ εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, νὰ ἐξετάσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὰ καθ’ ἑαυτὴν, διὰ νὰ ἀνεύρῃ τίνα στάσιν πραγματικὴν ὤφειλε καὶ ὀφείλει νὰ λάβῃ. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου περὶ τῶν συμβαινόντων ἐν ταῖς φυλακαῖς Ζακύνθου....

§39Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν πρόκηται ν’ ἀπευθύνητε ἐπερώτησιν ἰδίαν, εἶσθε κύριος, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἰς τὸ θέμα τὸ ὑπὸ συζήτησιν, περὶ οὗ ὡμιλήσατε, ἐξεφράσατε ἰδέας, εἰς τὰς ὁποίας δὲν στέργομεν, ἔχομεν ἀνάγκην ν’ ἀπαντήσωμεν.

§40ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Λυποῦμαι ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας συνάδελφος οἰκτρῶς παρεγνώρισε τὰ παρὰ τῶν προλαλήσαντα ῥηθέντων περὶ παραπόνων καὶ περὶ καταφρονήσεως τοῦ Πρωθυπουργοῦ πρὸς ἡμᾶς. Ὀφείλω, ὡς μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ, νὰ διαμαρτυρηθῶ· ἡ ἐμὴ ὑπόληψις καὶ προσωπικότης εἶναι ἀνωτέρα πάσης, ὅθεν δήποτε καὶ ἂν ἤθελε προέλθει, καταφρονήσεως· οὐδέποτε θέλω καταδεχθῆ νὰ καταβιβάσω τὴν ἐμὴν προσωπικότητα καὶ θέσω ταύτην ὑπὸ τὴν κρίσιν τῶν πρὸ ἐμοῦ ὑπευθύνων Ὑπουργῶν. Τὸ ζήτημα ἀπὸ συνταγματικοῦ κατεβίβασεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας εἰς προσωπικόν. Πρόκειται περὶ εὐθύνης ὑπουργικῆς, περὶ δικαιώματος ἐλέγχου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὤφειλε νὰ φανῇ μᾶλλον εὐαίσθητος, ὅταν τοιαῦται ἐξηνέχθησαν ἀπὸ τῆς πτέρυγος ταύτης αἰτιάσεις, ἀφορῶσαι εἰς τὰς ἐκνόμους καὶ ἐκθέσμους ἐνεργείας προσώπου, συνδεομένου τόσον στενῶς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος κατηγορήθη, ὅτι ὡς ὑπασπιστὴς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, φέρων τὴν στρατιωτικὴν στολήν, καθ’ ἑβδομάδα σχεδὸν ταξειδεύει κατὰ τὸν νομὸν Ἀχαΐας καὶ περιηγεῖται, ἐπιδεικνύων τὴν αἰγίδα τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ προκαλῶν τὸν θαυμασμὸν ἐκεῖ τῶν ἁπλουστέρων, ἐπὶ πολιτικῇ κερδοσκοπίᾳ. Καὶ τίνος Ὑπουργοῦ εἶναι ὑπασπιστής; τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκείνου, ὅστις ἠθέτησε τὸ Σύνταγμα καὶ παρὰ τὰς διαμαρτυρίας τῆς πτέρυγος ταύτης εἰσήγαγε νόμον ἐπιψηφισθέντα, δι’ οὗ ἀπέκλεισε τοῦ Βουλευτηρίου τὴν εὐγενεστέραν μερίδα τῶν πολιτῶν, τοὺς ἄνδρας τοῦ στρατοῦ· οἱ ὁποῖοι ἂν ὑπῆρχον ἐδῶ, τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν θὰ ἦσαν εἰς μᾶλλον εὐάρεστον σημεῖον. Τί ἔλεγε δὲ τότε, ὅτε εἰσηγήσατο καὶ ὑπεστήριζε τὸν νόμον; Ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου ἦτο, νὰ μένωσιν ἀπηλλαγμένοι οἱ στρατιωτικοὶ τῆς ὑπηρεσίας τῆς πολιτικῆς καὶ νὰ περιορίζωνται εἰς τὰ καθήκοντά των. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο τὸ ὠνόμασε μονοτῆρα τοῦ στρατοῦ ἀπὸ τῆς πολιτικῆς, ὡς ὑπάρχουσι μονοτῆρες ἀπὸ τῶν ῥευμάτων τοῦ ἠλεκτρισμοῦ. Καὶ ὅμως ὁ ἀξιωματικὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι καθ’ ἡμέραν εἰς τὸ πλευρόν του, ὡς ὑπασπιστὴς αὐτοῦ, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, φέρων τὴν στολήν του καὶ τὴν αἰγίδα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ζητεῖ τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν του! Ἐρωτῶ, ἂν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, τοιαύτη διαγωγὴ δὲν ἦτο ἀξία τῆς προσοχῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; δὲν ἔπρεπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ῥυθμίσῃ τὴν εὐθύνην αὑτοῦ ἀπέναντι τοιαύτης αἰτιάσεως, καὶ νὰ εἴπῃ ὀλίγας λέξεις, πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἐλεγξάντων αὐτὸν συναδέλφων; Περὶ τούτου πρόκειται. Τίνα σχέσιν ἔχει πρὸς τοῦτο ἡ προσωπικὴ περιφρόνησις; Δὲν πρόκειται περὶ φιλοφροσύνης, ἧς δὲν ἔτυχέ τις παρά τινος οἰκοδεσπότου. Πρόκειται περὶ περιφρονήσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, καὶ λυποῦμαι ὅτι ὁ κ. Χατζόπουλος, οὐκ οἶδα πῶς πλανηθεὶς, κατεβίβασε τὸ ζήτημα εἰς τόσῳ χαμηλὴν σφαῖραν.

§41ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα συμφωνότατοι.

§42ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν, οἱ Ὑπουργοὶ νὰ σπεύδωσιν ἀμέσως νὰ δίδωσιν ἀπαντήσεις· καὶ λυποῦμαι διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέφυγεν εἰς τοιαύτην ὑπόθεσιν, ἵνα ἀποδείξῃ ἡμᾶς εὑρισκομένους ἐν τῷ ἀδίκῳ. Οἱ κύριοι προλαλήσαντες παρεκάλεσαν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δηλώσῃ πότε σκέπτεται νὰ παράσχῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, καὶ περιέμενον ν’ ἀκούσωσιν, ὅτι δὲν ἔδωσεν ἀφορμὴν εἰς τοιαύτας αἰτιάσεις· διότι ποίας πληροφορίας, ἀναβάλλων ν’ ἀπαντήσῃ, ἤθελε λάβει ἐκ τῆς ὑπηρεσίας; μήπως ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσῃ βιβλία καὶ στατιστικάς; ἐπρόκειτο νὰ εἴπῃ, ποῦ περιπλανᾶται ὁ ὑπασπιστής του. Ἡ πληροφορία ἦτο πρόχειρος, ὁ ὑπασπιστής του εἶναι πρόσωπον γνωστὸν, δὲν ἠγνόει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ποῦ εὑρίσκεται, ὥστε νὰ ἔχῃ ἀνάγκην πληροφοριῶν. Διὸ ἔπρεπεν ἀμέσως, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῆς ἐπερωτήσεως, νὰ ἐγερθῇ καὶ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβῆ τὰ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας λεχθέντα. Ταῦτα εἶχον καθῆκον ν’ ἀπευθύνω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως φέρω τὸ ζήτημα ἐν ᾗ θέσει ἐγὼ ἐννοῶ νὰ τεθῇ, ἵνα μὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διολισθαίνῃ ὡς ἔγχελυς ἀπὸ τοῦ σταδίου τῆς ἀπολογίας καὶ τοῦ ἐλέγχου.

§43ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμνω μίαν ἐξήγησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι μὲ παρεξήγησεν. Ἠγόρευσεν ἐπὶ ἀρκετὴν ὥραν ἐναντίον τῆς γνώμης μου, ὑποθέτων αὐτὴν ἀντίθετον πρὸς τὴν ἰδικήν του, ἐνῷ εἴμεθα συμφωνότατοι. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἀπέναντι τοῦ δικαιώματος τοῦ Βουλευτοῦ ὑπάρχει βέβαια τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅταν αὕτη σιωπᾷ, σημαίνει ὅτι δεικνύει περιφρόνησιν. Μήπως ἀξιοῦτε νὰ τὸ καλέσητε περιποίησιν; ὀνομάσατέ το ὅπως θέλετε, ἀλλὰ δὲν ἀξίζει τὸν κόπον τῳόντι νὰ εἴπῃ τις περισσότερα ἐπὶ τοιαύτης παρεξηγήσεως. Ἤδη ἔρχομαι εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου. Οἱ κατάδικοι τοῦ Σωφρονιστηρίου Ζακύνθου, οἱ ἐκ τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος, ἔχουν ἔριδας πρὸς τοὺς Ζακυνθίους, οἱ ὁποῖοι διεξάγονται διὰ μαχαιρῶν, δι’ ἐπιθέσεων ἐκ μέρους τῶν Ζακυνθίων. Ἐν τῷ πολέμῳ τούτῳ, ὁ ὁποῖος ἠγέρθη, οἱ Ζακύνθιοι φέρουσιν ὅπλα, διότι καὶ ἐξέρχονται τῶν φυλακῶν καὶ προστατεύονται ὑπὸ τοῦ Διευθυντοῦ, ἐνῷ οἱ ἐκ τῆς Στερεᾶς εἶναι ὑπὸ τὴν δυσμένειάν του. Ἂν ἀφίνοντο τὰ ὅπλα καὶ εἰς αὐτοὺς, ἠθέλατέ τινες καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς μνείας τινῶν γνωστῶν ἐν τῇ Βουλῇ ὀνομάτων κατανοήσει, ὅτι γνωρίζουσι τοὐλάχιστον νὰ ἀμύνωνται. Ἔχω ἐνταῦθα ἀναφορὰν αὐτῶν, καὶ ἤθελον παρακαλέσει, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ ἀναγνωσθῇ· ὁ κ. Γραμματεὺς μάλιστα, ὁ κ. Ἀργασάρης, εἶναι ἁρμόδιον πρόσωπον, διότι εἶναι Ζακύνθιος, καὶ θὰ μεριμνήσῃ ἴσως, καὶ καλὸν εἶναι νὰ ἀναγνώσῃ αὐτὸς τὴν ἀναφοράν. Φροντίζομεν νὰ καταστέλληται τὸ ἔγκλημα διὰ τοὺς ἐκτὸς τῶν φυλακῶν, ἀλλὰ τώρα φαίνεται ὅτι πρέπει νὰ φροντίσωμεν ν’ ἀπολύσωμεν τοὺς φυλακισμένους, ἵνα μὴ γίνωνται συμπλοκαὶ καὶ ἀνθρωποκτονίαι ἐν ταῖς φυλακαῖς.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀναφορὰ εἶναι λίαν ἐκτενὴς, καὶ ἀπαιτεῖ πολὺν χρόνον, ὅπως ἀναγνωσθῇ εἰς τὴν Βουλήν.

§45ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω μίαν ἐρώτησιν ν’ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Κατά τινα τῶν τελευταίων συνεδριάσεων, τῶν πρὸ τῶν διακοπῶν, εἶχε προαναγγείλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου περὶ τοῦ κανονισμοῦ τῶν παλαιῶν χρεῶν τῶν ὀφειλετῶν πρὸς τὸ Δημόσιον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ἔχῃ πρόχειρον ἀπάντησιν, νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐὰν θὰ ὑποβάλῃ τοιοῦτο νομοσχέδιον.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§47ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πρώτοις ὑποβάλλω τροπολογίαν εἰς τὸ νομοσχέδιον «περὶ ὁρισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πλοιάρχων, τῶν ἀντιπλοιάρχων, τῶν λογιστῶν, τῶν ὑποναυπηγῶν καὶ τῶν μηχανικῶν αʹ τάξεως», καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, ἵνα ἐγκαίρως κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 86). Πρὸς τούτοις ὑπομιμνήσκω διαφόρους ἐπερωτήσεις, ἃς κατὰ διαφόρους συνεδριάσεις ἐν τῇ Συνόδῳ ταύτῃ πρὸ τῶν διακοπῶν ὑπέβαλον εἰς διαφόρους τῶν κυρίων Ὑπουργῶν περί τινων ζητημάτων. Καὶ δὴ παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως δώσῃ τὰς πληροφορίας περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ δηλωθέντος ὑπὸ τῶν καπνοπωλῶν καπνοῦ πρὸς μεταποίησιν εἰς ταμβάκον ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου μέχρι σήμερον, ὡς λεπτομερέστερον προσδιώρισα τὰ περὶ τούτου ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 23 Μαρτίου 1890. Πρὸς τούτοις νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς μισθοδοτικὰς καταστάσεις τοῦ ἐργατικοῦ προσωπικοῦ καπνοκοπτηρίων τινῶν, ὡς εἰδικώτερον προσδιορίζονται τὰ περὶ τούτου ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς τῆς 22 Μαρτίου 1890. Τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ καταθέσῃ ἐν τῇ αὐρινῇ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς τὴν ποινικὴν δικογραφίαν τὴν κατὰ τοῦ ἐνωμοτάρχου Νικολάου Ἀναγνωστοπούλου, καταδικασθέντος διὰ τῆς ὑπ. ἀριθ. 286 τοῦ 1888 ἀποφάσεως τῶν ἐν Λαμίᾳ Πλημμελειοδικῶν εἰς δύο ἐτῶν φυλάκισιν ἐπὶ ἐξυβρίσει τοῦ Εἰσαγγελέως Σκάκα, ἐὰν, ὡς πληροφοροῦμαι, ἡ δικογραφία αὕτη εὑρίσκηται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἄλλως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ὁριστικῶς ἐξεδικάσθη ἡ ὑπόθεσις αὕτη καὶ ποία ἡ ἔκβασίς της. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν αὐτὸν Ὑπουργὸν, ὅπως προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς παρ’ ἐμοῦ ζητηθείσας πληροφορίας περὶ τῶν ἀπὸ τοῦ 1878 μέχρι σήμερον καταδικασθέντων ὑπαξιωματικῶν καὶ χωροφυλάκων συμφώνως πρὸς τὴν αἴτησίν μου, ἣν ὑπέβαλον ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς 17 Μαρτίου 1890 καὶ ἣν ὑπέμνησα ἐπανειλημμένως, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῶν συνεδριάσεων τῆς 17 καὶ 23 Μαρτίου 1890. Πρὸς τούτοις παρακαλῶ τὸν αὐτὸν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τί ἔγεινεν ἐπὶ τῆς μηνύσεως κατὰ τοῦ πρώην καὶ νῦν Νομάρχου κ. Δαρειώτου ἐπὶ ἐκλογικαῖς παραβάσεσι, πραχθείσαις κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1887 ἐν Πάτραις. Τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως χορηγήσῃ τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας περὶ τῆς εἰσπράξεως τοῦ δημοτικοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος δασμοῦ τοῦ δήμου Δύμης, ὡς λεπτομερέστερον τὰ περὶ τούτου διατυποῦνται ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς τῆς συνεδριάσεως τῆς 19 καὶ 23 Μαρτίου 1890. Καὶ τέλος τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς τύχης τοῦ ἐν Χοδέιδᾳ τῆς Ἀραβίας καταδίκου Σταύρου Μποτζολῆ. Εἶχον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐπίσης ὑπόθεσιν, ἥτις κατὰ τὴν κρίσιν μου ἀξίζει τὸν κόπον ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ἐπειδὴ, ὡς ἐκ τῆς παρεμβάσεως ἄλλης συζητήσεως, ἐπροχώρησεν ἡ ὥρα, καὶ ἴσως νομίζει ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐπέστη ἡ ὥρα νὰ ἀσχοληθῇ εἰς τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀναβάλλω διὰ τὴν αὔριον, διότι ἴσως ἡ συζήτησις ἐκείνη ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν ἐφ’ ἱκανὴν ὥραν.

§48ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς παρ’ ἐμοῦ ζητηθείσας πληροφορίας περὶ τῶν δασῶν τῆς Σολυγείας καὶ πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Μυριοστὴν δὲ ταύτην φορὰν ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν ἔντιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ προσκομίσῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας περὶ τῶν ἑβδομήκοντα δύο ὁδῶν, τῶν διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1883 ὁρισθεισῶν νὰ κατασκευασθῶσιν.

§49ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἦσθε χθὲς ἐδῶ, ὅτε ἀπήντησα, ὅτι συνελέγησαν αἱ πληροφορίαι, ἀναμένω δὲ καὶ τοὺς πίνακας τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπως καταθέσω πάντα ταῦτα.

§50ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐγὼ ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὴν σύστασίν μου περὶ διορισμοῦ δημοδιδασκάλου τινὸς εἰς τὸ χωρίον Ὀσμάναγα τῆς Μεσσηνίας. Πρὸ ἀρκετοῦ χρόνου ὑπέβαλον τὴν σύστασιν ταύτην, καὶ ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι θέλει μεριμνήσει, ἐν τούτοις, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, ἀγρὸν ἠγόρασε. Τὸ χωρίον δικαιοῦται νὰ ἔχῃ ἕνα δημοδιδάσκαλον, πολὺ δὲ περισσότερον ἀφοῦ εὕρατε, κύριε Ὑπουργὲ, τὸν δημοδιδάσκαλον τοῦτον καὶ ἡ αἴτησίς του εἶναι εἰς χεῖράς σας· καὶ ὅμως οὐδὲν ἐνηργήσατε. Ἐντεῦθεν ἐμφαίνεται τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχετε περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§51ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μοὶ εἴπητε, ἐὰν ὁ δημοδιδάσκαλος, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε τὴν τοποθέτησίν του ἐν τῷ χωρίῳ αὐτῷ, εὑρίσκηται τοποθετημένος, ἢ ζητῇ μετάθεσιν.

§52ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Εὑρίσκεται ἐκεῖ καὶ διδάσκει ἰδιαιτέρως μαθητάς.

§53ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Θὰ ἐξετάσω τὰ ἔγγραφα καὶ θέλω τὰ προσαγάγει, διότι θὰ ὑπάρχῃ βεβαίως λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν διωρίσθη, καθόσον πάντοτε τοποθετοῦνται δημοδιδάσκαλοι εὑρισκόμενοι ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, ὁσάκις ἡ ὑπηρεσία πληροφορῆται, ὅτι δέχονται νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς κενήν τινα θέσιν.

§54ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐγὼ παραπονοῦμαι, ὅτι δὲν ἐξητάσατε μέχρι τοῦδε.

§55ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι θέλει δοθῆ εὐκαιρία εἰς τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ εὐρέως, ὡς πάντες ἐπιθυμοῦμεν, τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας ἐν Αἰγύπτῳ, καθόσον διὰ τοῦ Κανονισμοῦ, ὅστις κατηρτίσθη μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Αἰγυπτιακῆς ἐπ’ ἐσχάτων, μέγιστα συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὡς Κράτους καὶ ὡς ἐθνότητος, προσεβλήθησαν. Συνεπείᾳ τούτου ὁλόκληρος ὁ ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς ἐξηγέρθη κατὰ τοῦ κανονισμοῦ τούτου τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων, καὶ πάντες διηπόρουν καὶ ἠρώτων, τί παθοῦσα ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν διάπραξιν τοιαύτης συμβάσεως. Διότι, ἐνῷ τὰ πράγματα εἶχον ἄριστα ὡς πρὸς τοὺς ὑπηκόους Ἕλληνας ἐν Αἰγύπτῳ μέχρι τῆς καταρτίσεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἀπὸ τῆς καταρτίσεως αὐτοῦ μεγίστας τοὐναντίον ἠθικὰς καὶ ὑλικὰς ζημίας ὑπέστη ἡ Ἑλλὰς καὶ ὡς Κράτος καὶ ὡς ἐθνότης ἐν Αἰγύπτῳ. Ἡ ἐξέγερσις πάντων τῶν Ἑλλήνων ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καὶ καθ’ ἅπασαν τὴν Αἴγυπτον φυσικῷ τῷ λόγῳ ἐπήνεγκε καὶ τὸ ἐνδιαφέρον ἐκεῖ μεγατίμου ὁμογενοῦς, τοῦ κ. Ἀβέρωφ. Καὶ αὐτὸς ὁ μεγάτιμος ὁμογενὴς διηπόρει καὶ ἠρώτα, διατὶ τάχα προέβημεν εἰς τὴν σύναψιν καὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Κανονισμοῦ τούτου ἄνευ ἀνάγκης, καὶ οὐχὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ, ἀλλ’ ἐπὶ βλάβῃ τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων; Ὁ φιλότιμος οὗτος ἀνὴρ, θέλων νὰ προσφέρῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν καθόλου κοινὸν ἐν Αἰγύπτῳ τὰς πολυτίμους αὐτοῦ ὑπηρεσίας, προσεκάλεσε δικηγορικὸν συμβούλιον ἐκ τῶν ἐγκριτωτέρων ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Ἑλλήνων δικηγόρων, εἰς οὓς ἔθηκε τὸ ζήτημα, τίνι τρόπῳ ἦτο δυνατὸν νὰ προληφθῶσι τὰ δυσάρεστα καὶ καταστρεπτικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τούτου. Ἡ συγκάλεσις ὅμως τοῦ συμβουλίου, δὲν γνωρίζω διατὶ, ἠρέθισε τὰ νεῦρα τοῦ ἐκεῖ ὑπαλλήλου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως κ. Αὐλωνίτου, ὅστις, οὐδὲν πλέον οὐδὲν ἔλαττον, κατέφυγεν εἰς τὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Ἑλληνικὸν τύπον, καὶ δι’ ἄρθρων, ἀποδοθέντων εἰς αὐτὸν καὶ ἀναμφισβητήτως παρ’ αὐτοῦ γραφέντων, ἐπετέθη κατ’ αὐτοῦ τοῦ μεγατίμου ὁμογενοῦς κ. Ἀβέρωφ. Βεβαίως ὁ κ. Ἀβέρωφ δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐμῆς ὑπερασπίσεως, ὅπως ἱκανοποιηθῇ ἀπέναντι ὑπαλλήλου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τοσοῦτον σκαιῶς καὶ τοσοῦτον ἀδίκως ἐξυβρίσαντος αὐτὸν διά τινος ἑλληνικῆς ἐφημερίδος, ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ἐκδιδομένης. Ἡ κοινὴ γνώμη ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καὶ ἐν Αἰγύπτῳ γενικῶς εἶναι, ὅτι τὰ ἄρθρα τῆς ἐφημερίδος ἐκείνης συνετάχθησαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν ὑπὸ τοῦ ὑπαλλήλου τούτου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Περὶ τούτου μάλιστα δικηγόρος ἐκ τῶν ἐγκρίτων ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καὶ φίλα φρονούντων πρὸς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ὁ ἀδελφὸς τοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας βουλευτοῦ κ. Μπουφίδου, ἐδημοσίευσεν ἐνυπογράφως διατριβὰς, δι’ ὧν ἐπιτιμᾷ τὸν ὑπάλληλον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἐτόλμησε νὰ μεταβληθῇ εἰς ὑβριστὴν τοῦ φιλοπάτριδος ἀνδρὸς κ. Ἀβέρωφ. Δὲν θέλω πρὸς τὸ παρὸν νὰ εἰσέλθω εἰς ἀναλύσεις περὶ τῶν ζημιῶν, ἃς ὑπέστη ὁ ἐκεῖ Ἑλληνισμὸς, ὡς ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τούτου, ἐπεθύμουν ὅμως νὰ μάθω, ἐὰν ἦναι ἐπιτετραμμένον οἱ Ἕλληνες διπλωματικοὶ ἢ προξενικοὶ ὑπάλληλοι νὰ ἐκλέγωσιν ὡς ὑποκείμενον ἀγρίας ἐπιθέσεως αὐτῶν ἄνδρας, οἷος ὁ κ. Ἀβέρωφ, πρὸς ὃν ὁμολογουμένως πολλὰ ὀφείλει ὁ Ἑλληνισμός. Ἐπεθύμουν δὲ νὰ μάθω, ὁποῖα μέτρα ἔλαβε καὶ ὁποίας παραστάσεις ἐποιήσατο ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς πρὸς τὸν ὑπάλληλον αὐτοῦ τοῦτον διὰ τὴν ἀπρεπῆ συμπεριφορὰν αὐτοῦ πρὸς τὸν κ. Ἀβέρωφ. Ὑποθέτω ὅτι τὸ θέμα εἶναι ἄξιον νὰ ἀπασχολήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι βεβαίως ἑκατοντάδας ὅλας ὑπαλλήλων ὡς τὸν κ. Αὐλωνίτην δύναται νὰ εὕρῃ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, ἀλλὰ δύσκολον εἶναι νὰ εὕρῃ ἑκατοντάδας ὅλας Ἑλλήνων, οἵτινες μέγα μέρος τῆς περιουσίας αὐτῶν ἀφιεροῦσιν ὑπὲρ ἐθνικῶν σκοπῶν. Ἐπεθύμουν λοιπὸν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἐποιήσατο τὰς δεούσας παραστάσεις πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον ἐκεῖ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν τοιαύτην αὐτοῦ συμπεριφορὰν πρὸς τοιοῦτον ἄνδρα.

§56ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδεὶς μοὶ κατήγγειλε παράβασίν τινα, ἐκτελεσθεῖσαν δι’ οἱουδήποτε τρόπου, τοιούτου μάλιστα χαρακτῆρος, ἐκ μέρους τοῦ κ. Αὐλωνίτου. Ἐὰν μοὶ καταγγελθῇ τοιοῦτόν τι, καὶ ἀμέσως τώρα, θέλω φροντίσει, καὶ ἂν ἀποδειχθῇ παράβασις, βεβαίως θὰ μεριμνήσω προσηκόντως πρὸς τιμωρίαν τοῦ τυχὸν παραβάντος τὰ καθήκοντα αὐτοῦ ὑπαλλήλου. Ἡ μέχρι τοῦδε ὑπηρεσία, ἐν Αἰγύπτῳ μάλιστα, τοῦ κ. Αὐλωνίτου δὲν ἔδωκεν ἀφορμὴν, ὅπως ὑποθέσω, ὅτι δύναται νὰ παρεκτραπῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον.

§57ΛΕΒΙΔΗΣ. Περίεργον εἶναι.

§58ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὕτη εἶναι ἡ ἀλήθεια· οὐδ’ ἄλλως μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἔχω γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως.

§59ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐννοεῖ νὰ μεταβάλῃ τὸν μεγάτιμον ὁμογενῆ κ. Ἀβέρωφ εἰς μηνυτὴν τοιούτων πράξεων. Βεβαίως ὁ κ. Ἀβέρωφ δὲν θέλει καταδεχθῇ ποτὲ νὰ ἐπιδώσῃ εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν κατὰ τοῦ ἐκεῖ ὑπαλλήλου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ μήνυσιν, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὡς ἐκ τῆς θέσεως αὐτοῦ καὶ ὡς τοιούτου καὶ ὡς μέλους τῆς Ἀθηναϊκῆς κοινωνίας, ἀναγινώσκει ἐφημερίδας, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ μὴ εἶδεν ἐν πάσαις ταῖς ἐφημερίσι τῆς Ἀλεξανδρείας τὸν δεινὸν ἀγῶνα, ὅστις συνήφθη μεταξὺ τοῦ ὑπαλλήλου κ. Αὐλωνίτου καὶ τοῦ ἀδελφοῦ τοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας βουλευτοῦ κ. Μπουφίδου ἐξ αἰτίας τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Πάντα τὰ φύλλα τῆς Ἀλεξανδρείας, ὧν ἔχω πολλὰ ἐνταῦθα, εἰσὶ πλήρη ἄρθρων, εἰς ἃ ἀφορμὴν ἔδωκε τὸ προκείμενον ἐπεισόδιον. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐπειδὴ βεβαιοῖ τοῦτο, δὲν θέλει ἔχει βεβαίως ἐπίσημον εἴδησιν τοῦ πράγματος....

§60ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὐδὲ ἀνεπίσημον.

§61ΛΕΒΙΔΗΣ. ... ἀλλὰ δὲν δύναται ἢ νὰ περιῆλθεν εἰς τὰς ἀκοὰς τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἢ τοῦ Ὑπουργείου, ὁ ἀγὼν, ὅστις συνήφθη μεταξὺ τοῦ κ. Αὐλωνίτου καὶ τοῦ κ. Μπουφίδου, τοῦ κ. Μπουφίδου αὐθορμήτως ἀναλαβόντος τὸν καυτηριασμὸν τῆς τοιαύτης παραδόξου πράξεως τοῦ Ἕλληνος ἐκεῖ ὑπαλλήλου, τολμήσαντος διὰ σκαιοτάτης φράσεως νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ κ. Ἀβέρωφ. Βεβαίως, ἐπαναλέγω, ὁ κ. Ἀβέρωφ οὐδεμίαν ἔδωκεν ἡμῖν ἐντολὴν νὰ διαχειρισθῶμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, οὐδὲ πρόκειται νὰ ἐπιδώσῃ μήνυσιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν.

§62ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ κ. Ἀβέρωφ, ὁ μεγάτιμος εὐεργέτης τοῦ Ἑλληνισμοῦ, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ εἴπῃ τίς τι περὶ αὐτοῦ πρὸς ὑπεράσπισιν, βεβαίως δὲ οὐδ’ ἀνάγκην ἔχει νὰ καταγγείλῃ ὁ,τιδήποτε ἐκτελεσθὲν τυχὸν κατ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὁ κ. Αὐλωνίτης, ὁ Ὑποπρόξενος Γραμματεὺς τοῦ Γενικοῦ Προξενείου καὶ Πολιτικοῦ Πρακτορείου, ἔχει προϊστάμενον, ὁ δὲ προϊστάμενος αὐτοῦ, ἂν εἶχεν ἀληθῶς παρεκτραπῆ ὁ κ. Αὐλωνίτης, εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσι νὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκον, καὶ ἤθελε βεβαίως καταγγείλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν παρεκτροπὴν τοῦ ὑφισταμένου αὐτοῦ. Τοιαύτην καταγγελίαν ἐκ μέρους τοῦ προϊσταμένου τοῦ κ. Αὐλωνίτου οὐδεμίαν ἔλαβον μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης, οὐδεὶς δ’ ἄλλος ἀνέφερεν εἰς ἐμὲ, οὔτε ἐπισήμως οὔτε καθ’ οἱονδήποτε ἄλλον τρόπον, περὶ τῆς ὑποθέσεως. Συνέπεσε νὰ μὴ ἀναγνώσω καὶ τὰς ἐφημερίδας, τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Βουλευτής. Θέλω σπεύσει νὰ τὰς ἀναγνώσω, θέλω σπεύσει καὶ πρὸ τούτου νὰ ἐρωτήσω περὶ τοῦ πράγματος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ. Ἔστω βέβαιος πᾶς τις, ὅτι καὶ τὸ πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν καθῆκον θέλω ἐκτελέσει καὶ τὴν ἀλήθειαν θέλω ἀνακαλύψει.

§63Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὰς Ἀλεξανδρινὰς ἐφημερίδας, τὰς ὁποίας καὶ ἐγὼ ἀνέγνων, φαίνεται ὅτι ἔλαβε χώραν ἐκεῖ σκάνδαλόν τι, καὶ φαίνεται ὅτι τοῦ σκανδάλου τούτου ἐργάτης θεωρεῖται ἐν τῇ Ἀλεξανδρινῇ κοινωνίᾳ ὁ Γραμματεὺς τοῦ Πολιτικοῦ Πρακτορείου καὶ Γενικοῦ Προξενείου καὶ Ὑποπρόξενος κ. Αὐλωνίτης. Τὰ λεχθέντα σήμερον περὶ τούτου μὲ ἀναγκάζουσι νὰ ὁμιλήσω περὶ ἄλλου τινὸς, νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα αὐτῷ περὶ καταθέσεως ἐγγράφων τινῶν χρησίμων, καὶ προσέτι νὰ ἐρωτήσω αὐτὸν, ἐὰν σκοπῇ νὰ καταθέσῃ πληροφορίαν τινὰ περὶ τοῦ συνομολογηθέντος ἄρτι Κανονισμοῦ, τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλλήνων· διότι ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἐὰν πρέπῃ νὰ προσδοκῶμεν τοιαύτην τινὰ πληροφορίαν, ὥστε νὰ κρίνωμεν μήπως πρέπει καὶ ἄνευ αὐτῆς νὰ προβῶμεν εἰς ἐπερώτησιν περὶ τούτου, διότι ἐγὼ σκοπῶ νὰ πραγματευθῶ διὰ μακρῶν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§64ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὑπεσχέθην ὅτι θὰ φέρω τὰς ζητηθείσας πληροφορίας. Εἶναι πιθανὸν, ὅτι ἔγγραφόν τι τῶν ζητηθέντων δὲν θέλει εὑρεθῆ εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου, μὴ ἀποσταλὲν ἔτι, καὶ ἐκ τούτου ἴσως θὰ ἐπέλθῃ βραδύτης τις, ἀλλὰ πᾶσαν πληροφορίαν θέλω δώσει ὅσον οἷόν τε τάχιον.

§65ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε προχθές, ὅτι θέλει δώσει τὰς πληροφορίας ταύτας προφορικῶς.

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄλλα εἶναι τὰ ὑμέτερα.

§67ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς τὸ τελευταῖον μέρος τῆς γνώμης τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἀφορᾷ τὰ εἰδικῶς ζητηθέντα παρὰ τοῦ ἰδίου, ἀφορᾷ τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σχετίζονται ἀμέσως μὲ τὸ ζήτημα τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας. Ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων εἴχετε εἰπεῖ προχθές, ὅτι θὰ δώσητε προφορικῶς τὰς πληροφορίας. Μετ’ εὐχαριστήσεως δὲ ἤκουσα σήμερον, ὅτι ἐγκατελίπετε τὴν ἰδέαν τῆς προφορικῆς ἀναπτύξεως, καὶ ὅτι θέλετε καταθέσει τὰ ἔγγραφα ταῦτα, τὰ ὁποῖα πρὸ καιροῦ σᾶς ἐζήτησα καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι. Νομίζω δέ, ὅτι κατόπιν τῶν γενομένων ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, καὶ τῶν διαστάσεων, τὰς ὁποίας τὸ ζήτημα τοῦτο ἔλαβεν, ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ συζήτησις αὕτη, καὶ νὰ μὴ περιορισθῇ ἁπλῶς εἰς προφορικὴν ἀνακοίνωσιν, ἡ ὁποία δύναται νὰ μὴ θεωρηθῇ ἀρκοῦσα. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ καταθέσῃ καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετιζόμενα μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§68ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν παρ’ ἐμοῦ, εἶναι καταγεγραμμένα ἐν τῇ ἐπερωτήσει τῆς 21 Ἀπριλίου, ἣν ἀπηύθυνεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας· ταῦτα τὰ ἔγγραφα, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσι, θέλω προσαγάγει εἰς τὴν Βουλήν. Εἶπον προχθές, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας σχετίζεται πρὸς τὴν συζήτησιν τὴν ὅλην περὶ τῶν Αἰγυπτιακῶν, ἥτις θέλει συγκροτηθῆ περὶ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς δικαιοδοσίας τῶν Μικτῶν Δικαστηρίων ὡς πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ τὸν χρόνον τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς συμπλήρωσιν τῆς πενταετίας· προσέθηκα δὲ τότε, ὅτι ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ θέματος ἐκείνου καὶ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν νὰ προσαγάγω, προσήγαγον δὲ ἤδη καὶ θέλω ἔτι προσαγάγει, θὰ ἐκθέσω προφορικῶς τὰ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, οὗ τὴν λεπτομέρειαν περιέχει ἡ διακοίνωσις, ἣν κατέθηκα ἐν τῇ Βουλῇ, διότι πᾶν ὅ,τι ἄλλο εἶναι δυνατὸν νὰ προσαχθῇ, οὐδὲν περιέχει περισσότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει ἡ διακοίνωσις, ἀλλὰ μόνον τὴν συζήτησιν ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου ὅρου, οὐδὲν περισσότερον τοῦ πορίσματος τῆς γενομένης συνεννοήσεως.

§69ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχω ἐνώπιόν μου τὸν κατάλογον τῶν ἐγγράφων, ἀλλ’ ἐξ ὅσων ἐνθυμοῦμαι, δὲν περιλαμβάνονται τὰ ἔγγραφα τὰ σχετιζόμενα μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας. Ἐγὼ εἶχον ζητήσει τὰ ἔγγραφα τὰ ἀνταλλαγέντα μεταξὺ τοῦ Πολιτικοῦ Πρακτορείου τῆς Ἑλλάδος ἐν Ἀλεξανδρείᾳ καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸ τῆς συνομολογήσεως τοῦ Κανονισμοῦ περὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας· τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν ἠδυνάμην νὰ προσδιορίσω κατὰ χρονολογίαν καὶ κατ’ ἀριθμόν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν ἐγνωρίζομεν καὶ δὲν γνωρίζομεν ποῖά εἰσι ταῦτα. Βεβαίως ὅμως ἠμείφθη ἀλληλογραφία μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Πρακτορείου ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, δι’ ἧς ἀλληλογραφίας ἀναπτύσσονται πᾶσαι αἱ λεπτομέρειαι, πότε δηλ. ἤρξατο τὸ ζήτημα τοῦτο ὑφιστάμενον καὶ τίνας ἔλαβε φάσεις. Εἶναι φυσικὴ ἡ τοιαύτη ἀλληλογραφία, καθόσον, ἐξ ὅσων γνωρίζομεν, ἐν Αἰγύπτῳ δὲν ὑπῆρχε ζήτημα Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας πρό τινων ἐτῶν· ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις ἀνεγνώριζεν ὡς Ἕλληνας ὑπηκόους πάντας τοὺς ἔχοντας διαμονητήριον τοῦ Ἑλληνικοῦ Προξενείου. Τοῦτο γνωρίζω καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ὅτε πρό τινων ἐτῶν ἔμεινα ἐπ’ ὀλίγον χρόνον ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ ἐκ τῶν πληροφοριῶν, ἃς ἔχει πᾶς ὁ παρακολουθῶν τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας ἐν Τουρκίᾳ. Ἐκεῖ ὑφίσταται τὸ ζήτημα ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, ἐν Αἰγύπτῳ ὅμως, ἐξ ὅσων γνωρίζομεν, δὲν ὑπῆρχε τοιοῦτον. Ἐπιθυμοῦμεν ἑπομένως νὰ μάθωμεν, πόθεν καὶ πῶς ἠγέρθη τὸ ζήτημα τοῦτο, ποῖοι οἱ λόγοι, οἵτινες ἔδωκαν τὴν πρώτην ἀφορμὴν τῆς γεννήσεώς του. Ζητοῦμεν δὲ τοῦτο, διότι ἔχομεν τὴν ὑπόνοιαν, μήπως ὑπάρχει καὶ σφάλμα τι ἀπὸ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Ἀρχῆς εἰς τὴν γένεσιν τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἴδωμεν, κατὰ πόσον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑλλάδος συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ προλάβωσιν ἢ νὰ ἀφήσωσι νὰ γενηθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο. Θὰ ἦμαι σύμφωνος μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν ἐν τῇ δηλώσει, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο πρὸ ὀλίγου, ὅτι θὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, συμπεριλαμβάνῃ καὶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα. Ἂν ὅμως ἐξακολουθῇ ἀρνούμενος τοῦτο, τότε δὲν ἠξεύρω ἐπὶ τίνων βάσεων θὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα. Θὰ δικαιούμεθα τότε νὰ λάβωμεν ὡς βάσιν τῆς συζητήσεως καὶ νὰ θεωρήσωμεν ὡς ἀναμφισβητήτους πάσας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἴτε διὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς δημοσιογραφίας εἴτε δι’ ἄλλου τρόπου ἠδυνήθημεν νὰ ἀρυσθῶμεν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Θὰ τὰς θεωρήσωμεν δὲ τοσούτῳ μᾶλλον ἀναντιῤῥήτους, καθόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ ζητήματος περαιωθέντος ἀρνεῖται νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Θὰ τὰ καταθέσητε, κύριε Ὑπουργέ;

§70ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶπον, τί δύναμαι νὰ καταθέσω καὶ τί δὲν δύναμαι. Βεβαίως ἄλλα ἔγγραφα, ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν εἰδικῶς παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, δὲν δύναμαι νὰ καταθέσω, δι’ οὓς λόγους εἶπον τότε. Τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας ἐν Αἰγύπτῳ ὑφίσταται ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ὑφίσταται καὶ ἐν Τουρκίᾳ. Ἄλλο πρᾶγμα δὲ, ἂν ἐν τῇ ἑκάστοτε εἰδικῇ ἐμφανίσει αὐτοῦ ἦτο εὐκολωτέρα ἡ λύσις αὐτοῦ ἐν Αἰγύπτῳ ἢ ἐν Τουρκίᾳ· ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας ἐν Αἰγύπτῳ δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ ὑφίσταται, καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς, διότι ὑφίσταται, ἐπιζητεῖται ἡ λύσις αὐτοῦ· διότι ὑφίσταται, διὰ τοῦτο πρὸ δύο ἐτῶν εἴχομεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐπερώτησιν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ ῥήξεως ἐπελθούσης μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Πρακτορείου ἐν Αἰγύπτῳ καὶ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως· διὰ τοῦτο, διότι ὑφίστατο τὸ ζήτημα καὶ ὑπεβάλλοντο ἑκάστοτε ἀντιῤῥήσεις ἑκατέρωθεν, περιεπλάκη ἐπὶ τέλους καὶ ἐπεζητήθη δραστηρίως ἡ λύσις αὐτοῦ.

§71Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ κατατεθῶσιν ὡρισμένα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δύναμαι ν’ ἀπομνημονεύσω καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην, ταῦτα δὲ δὲν ἀνάγονται εἰς τὸ ζήτημα τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας. Ἐζήτησα νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν γενομένην συμφωνίαν μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς ἀποζημιώσεως τοῦ Σουδὰν, τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὴν δοθεῖσαν συναίνεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸν φόρον τὸν ἐπιβληθέντα εἰς τοὺς ἐπιτηδευματίας, τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα τὸν περιορισμὸν καὶ τὴν κατάργησιν τῶν τυχηρῶν παιγνιδίων. Τοιαῦτα ἔγγραφα ἐζήτησα, ἀλλὰ πάντα ταῦτα οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν μετὰ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ ζητήματος τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας. Καὶ δὲν ἐζήτησα ἔγγραφα περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι εἶχε ζητήσει τὰ ἔγγραφα περὶ τοῦ ζητήματος τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης· ὑποθέτω δὲ, ὅτι οἱαδήποτε ἤθελε στέρξει νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἔγγραφα πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς αἰτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἀναγκαίως ἤθελε καταθέσει ἓν ἔγγραφον, τοῦ ὁποίου τὴν ὕπαρξιν οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ. Πρὶν ἢ τὸ ζήτημα λυθῇ διὰ τοῦ συνομολογηθέντος κανονισμοῦ, βεβαίως ἐδόθησαν εἰς τὸν ἐκεῖ διευθύνοντα τὸ Ἑλληνικὸν Πρακτορεῖον ὁδηγίαι, κατὰ τὰς ὁποίας ἔμελλε νὰ συναινέσῃ εἰς τὸν σχεδιασθέντα κανονισμὸν τοῦ ζητήματος τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας· διὰ νὰ δοθῶσι δὲ αἱ ὁδηγίαι αὗται, βεβαίως τὸ Ὑπουργεῖον θὰ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν τὸ Ἑλληνικὸν Πρακτορεῖον εἶχεν ὑποβάλει εἰς αὐτὸ, περὶ τῆς ἱστορικῆς γεννήσεως καὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ ζητήματος τούτου. Τὸ ἔγγραφον λοιπὸν τοῦτο νομίζω ὅτι πάντως θὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐχὶ μόνον διότι ἐζήτησε τὰ σχετικὰ ἀνταλλαγέντα ἔγγραφα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἀλλὰ διότι, καὶ ἂν οὐδεὶς τῶν Βουλευτῶν ἤθελε ζητήσει τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων, ἤρκει μόνον, ὅτι εἶχε λεχθῆ ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐρωτηθῇ ὁ Ὑπουργὸς περὶ τοῦ ζητήματος τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας, ἵνα ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν ὁ Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ τὸ εἰρημένον ἔγγραφον. Ἐπιθυμῶ δὲ νὰ ἀκούσω καὶ ἤδη, ἐὰν σκοπῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ κἂν τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, δηλαδὴ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Πρακτορείου, διὰ τῆς ὁποίας τοῦτο ἀφηγήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν ἱστορίαν τῆς ὑποθέσεως, καὶ ὑπέβαλε τὰς γνώμας αὐτοῦ, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔδωκεν ὁδηγίας, ἵνα ἐπιτευχθῇ ὁ γενόμενος κανονισμός. Θεωρῶ δὲ ὑποχρέωσιν, ἀναποφεύκτως ἐπιβαλλομένην αὐτῷ ὑπὸ τοῦ καθήκοντος, νὰ καταθέσῃ τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, οὐχὶ διότι ἐγὼ ἔχω ἀνάγκην τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ, ἐγὼ καὶ ἄνευ αὐτοῦ θέλω ἐκθέσει τὰ τῆς ὑποθέσεως καὶ θέλω ἀφηγηθῆ τὴν ἱστορίαν αὐτῆς, καὶ θέλω ἀποδείξει, ὅτι εἶναι ἥκιστα ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας ἐν Αἰγύπτῳ ὑπάρχει ἀφ’ ἧς ἠγέρθη ἐν Τουρκίᾳ ζήτημα τοιοῦτον. Ἔχει ἀμάθειαν ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, τοιοῦτόν τι ἰσχυριζόμενος, ἀφοῦ τὸ ζήτημα περὶ τῆς Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας ἐν Τουρκίᾳ ἐγεννήθη ἀπὸ τοῦ 1836, ὅτε ἠναγκάσθησαν αἱ Δυνάμεις νὰ ἐκδώσωσιν εἰδικὸν Πρωτόκολλον περὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν μεταναστευουσῶν ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλ’ ἐν Αἰγύπτῳ οὐδὲν τοιοῦτον συμβαίνει, ἐὰν δ’ ἡ Αἴγυπτος θεωρῆται ὡς τελοῦσα ὑπὸ τὴν ἐπικυριαρχίαν τῆς Τουρκίας, δὲν πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀγνοῇ, ὅτι τὰ ἐν Τουρκίᾳ κρατοῦντα δὲν τηροῦνται ἐν Αἰγύπτῳ, διότι, ἐὰν ἐκράτουν, δὲν ἤθελε δύνασθαι ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ συναλλάσσηται καὶ συνομολογῇ συμβάσεις μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως ἰδιαιτέρως. Ἀλλὰ περὶ τούτων δὲν πρόκειται σήμερον, εἶπον δὲ ταῦτα διότι μὲ ἠνάγκασεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τὰ εἴπω. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ, ἂν θὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν, καὶ τοῦτο, διὰ νὰ ἀναβάλω τὰς περὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀναπτύξεις μου ἀναλόγως πρὸς τὸν χρόνον, ὁ ὁποῖος θὰ χρειασθῇ διὰ νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν ταύτην· ἐὰν ὅμως μάθω, ὅτι δὲν σκοπεῖ νὰ καταθέσῃ ταύτην, θέλω ἀναγγείλει εἰς τὴν Βουλὴν, ποίαν ἡμέραν θέλω λάβει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.

§72ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ Ἑλληνικὸν Πρακτορεῖον ἐν Αἰγύπτῳ δι’ ἐπανειλημμένων ἐκθέσεων καὶ ἐπὶ πολὺν χρόνον ἀνέφερε πολλάκις περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, οὐχὶ μεμονωμένως, ἀλλὰ μετ’ ἄλλων ὑποθέσεων, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν ὅλην διαφορὰν ἡμῶν πρὸς τὴν Αἴγυπτον. Ἐν ταῖς ἐκθέσεσι δὲ ταύταις περιέχονται, πλὴν τῶν τεχνικῶν, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν ἰθαγένειαν, καὶ ἀνακοινώσεις, τὰς ὁποίας βεβαίως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον δύναμαι ν’ ἀποσπάσω τὰ ἀναγόμενα εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας ἐν Αἰγύπτῳ ἀπὸ τῶν γενικῶν ἐκθέσεων, βεβαίως θέλω ἀποσπάσει καὶ θέλω ὑποβάλει ταῦτα εἰς τὴν Βουλήν, καθὼς καὶ ὅσα ἐκ τῶν κεφαλαίων τῶν πρὸς τὸ Πρακτορεῖον ὁδηγιῶν τοῦ Ὑπουργείου δύνανται ν’ ἀποσπασθῶσι.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 436,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1890. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§74ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Προτείνω, ὅπως εἰς τὸν πίνακα τὰ διάφορα ταῦτα κονδύλια καταταχθῶσι κατ’ ἄρθρα καὶ οὐχὶ κατὰ ἐδάφια, διότι ἡ κατάταξις κατὰ ἐδάφια, ὅπως ἔχει, εἶναι ὅλως περιττὴ καὶ σημαίνει ὅτι δίδομεν τὴν πίστωσιν γενικῶς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἵνα δαπανήσῃ αὐτὴν ὅπως θέλει. Ὁ λογιστικὸς ἡμῶν νόμος θέτει περιορισμούς τινας, τοὺς ὁποίους ὀφείλομεν νὰ σεβασθῶμεν. Πρόκειται περὶ ἔργων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσι σχέσιν ἄμεσον μεταξύ των, πρόκειται περὶ μώλου τοῦ Ναυστάθμου, περὶ τοποθετήσεως μονίμου ἱστοθέτου, περὶ ἀνεγέρσεως ναυτῶνος καὶ ἀποθηκῶν, περὶ κατασκευῆς δεξαμενῶν, ἐσχαρῶν κτλ. Δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ πιστώσεις αὗται νὰ θεωρηθῶσιν, ὅτι ἀποτελοῦσιν ἓν μόνον ἄρθρον.

§75ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἔχω δυσκολίαν, ἐὰν ἐπιμένῃ ὁ κ. Βουλευτὴς, νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ διάκρισις, βεβαίως ὄχι εἰς ὅλα τὰ κονδύλια, ἀλλ’ εἴς τινα. Νὰ γίνῃ ἓν ἄρθρον «τοποθέτησις μονίμου ἱστοθέτου», δεύτερον ἄρθρον «κατασκευὴ δεξαμενῶν», τρίτον «κατασκευὴ ἐσχαρῶν», καὶ ἕτερον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον νὰ περιλάβῃ πάντα τὰ ἄλλα.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει τότε καὶ τὸ κείμενον νὰ μεταβληθῇ, διότι ἤδη ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Γίνεται ἡ τροποποίησις κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου.

§78Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ δὲ τὰ ἄρθρα πρέπει νὰ περιλαμβάνωσιν ὁμοειδεῖς δαπάνας, νομίζω ὅτι αἱ πιστώσεις πρὸς ἀνέγερσιν ἀποθηκῶν πρέπει νὰ καταταχθῶσιν εἰς ἓν ἄρθρον, αἱ πιστώσεις πρὸς κατασκευκὴν δεξαμενῶν εἰς ἕτερον ἄρθρον, νὰ μείνῃ δὲ ἡ τοποθέτησις ἱστοθέτου ὡς τρίτον ἄρθρον, καὶ ἡ ἀνέγερσις ναυτῶνος ὡς τέταρτον ἄρθρον.

§79ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ δυσκολία εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ μεταβάλωμεν καὶ τὰ ἀθροίσματα.

§80Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς στέργομεν νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς εἶναι, διαιρούμενος δὲ ὁ πίναξ εἰς ἄρθρα, νὰ εἰσαχθῇ αὔριον μετὰ τῶν πρακτικῶν.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, τροποποιηθέντος τοῦ πίνακος κατὰ τὰ ἀνωτέρω).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως....

§83Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Παρακαλοῦμεν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον, διότι ἔχει παρέλθει ἡ ὥρα.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖτε τὴν ἀναβολήν;

§85Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μάλιστα. Καὶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Κανάρη).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 μ. μ.