1890.04.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

τῆς 25 Ἀπριλίου 1890.

(Τετάρτη)

Ὥρα 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΤΖΑΝΕΣ. Χθὲς εἰσήχθη τηλεγράφημα ἐκ μέρους τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Καλαμῶν περὶ ἀναγραφῆς καὶ προτιμήσεως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαῤῥυθμίσεως τοῦ ποταμοῦ Νέδοντος. Παρακαλῶ καὶ ἐγώ, ὅπως ἀναγραφῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει μεταξὺ τῶν πρώτων, διότι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις καὶ παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ πόλις τῶν Καλαμῶν κινδυνεύει, ἐὰν ὁ ποταμὸς Νέδων δὲν διαῤῥυθμισθῇ τοὐλάχιστον κατὰ τὸ ἔτος 1891, καθόσον εὑρισκόμεθα κάτω τῆς ἐπιφανείας τῆς κοίτης τοῦ ποταμοῦ ἓν μέτρον. Ὁ κίνδυνος αὐτὸς εἶναι μέγας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, ὅπως προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν θὰ γίνῃ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις, καθόσον πάντες εἶναι σύμφωνοι. Οἱ δημόται τῶν Καλαμῶν πρόκειται νὰ δαπανήσωσι. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως προτάξῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§2ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Τὴν αὐτὴν παράκλησιν ὑποβάλλω καὶ ἐγώ.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ καθ’ ἡμᾶς, ἔχομεν τὴν διάθεσιν νὰ συντελέσωμεν, ὅπως προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ συνιστώμενον ὑπὸ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, ὡς καὶ τὰ ἄλλα νομοσχέδια τοπικοῦ συμφέροντος· δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι, μὴ ὑπαρχούσης ἀντιῤῥήσεως, εὐκόλως θέλουσι ψηφισθῆ, ἀλλὰ δύναται νὰ τηρήσῃ τὴν σειράν του, ἵνα ψηφισθῇ μετὰ τῶν νομοσχεδίων, ἐφ’ ὧν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας ὑπέβαλεν ἀναφορὰν δημοτῶν Οἰνοῦντος τῆς Λακεδαίμονος περὶ τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ κληρωτικῷ πίνακι. Τὰ ἐν τῇ ἀναφορᾷ φαίνονται ἔχοντα ὡς ἐκτίθενται ἐν αὐτῇ, ἐξ ἀφορμῆς δὲ τῆς ἀναφορᾶς, διαβιβασθείσης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πρὸ τῆς ἀνακοινώσεως εἰς τὴν Βουλήν, εἶχεν ἐκδοθῆ διαταγὴ εἰς τὴν Νομαρχίαν Λακωνίας περὶ ἀναστολῆς τῆς κληρώσεως τοῦ δήμου Οἰνοῦντος καὶ τροποποιήσεως τοῦ στρατολογικοῦ καταλόγου διὰ τῆς ἐγγραφῆς τῶν παραλειφθέντων ἐν ἀρχῇ τοῦ κληρωτικοῦ πίνακος. Κατὰ τὴν διαταγήν, τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον ὀφείλει νὰ ἐπιληφθῇ τῆς κληρώσεως τοῦ δήμου ἐκείνου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου κληρωτικοῦ πίνακος μετὰ τὴν κλήρωσιν τῶν λοιπῶν δήμων. Ὑποβάλλω νομοσχέδια, ά) περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 197,500, βʹ) περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 352,997, γʹ) περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1887 ἐκ δραχμῶν 160,302, καὶ δʹ) περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 127,775.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 70–73).

§5ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ ἀστικοῦ ἡμῶν νόμου. Κατὰ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, ἡ σύζυγος καὶ τὰ τέκνα τοῦ ἀλλοδαποῦ, τοῦ διὰ πολιτογραφήσεως γενομένου Ἕλληνος, ἐξακολουθοῦσι τηροῦντα τὴν ἰδιότητα τοῦ ἀλλοδαποῦ, καὶ ἂν ἦσαν ἔτι ἀνήλικα κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς τοῦ πατρὸς πολιτογραφήσεως. Τοῦτο καὶ συμφέροντα πολυειδῶς παραβλάπτει, καὶ δυσχαρακτήριστον πολιτικὴν κατάστασιν δημιουργεῖ, ὅταν μάλιστα πρόκηται περὶ ἀλλοδαποῦ ἀποκτῶντος τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν καὶ ἀφίνοντος τὴν ἰθαγένειαν Κράτους, κατὰ τὸν νόμον τοῦ ὁποίου τὰ ἀνήλικα τέκνα καὶ ἡ σύζυγος ἀκολουθοῦσι τὴν ἰθαγένειαν τοῦ πατρὸς καὶ συζύγου. Τοιαῦτα παραδείγματα ὑπάρχουσι πολλὰ, ἐπενεγκόντα καὶ ζημίας πολυειδεῖς καὶ τὴν διάσπασιν τῆς ἑνότητος τῆς οἰκογενειακῆς· τὰ ἄτοπα δὲ ταῦτα σκοπεῖ νὰ διορθώσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Τοιοῦτος νόμος ἐψηφίσθη τελευταῖον καὶ ἐν Γαλλίᾳ.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 74).

§7ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Καὶ χθὲς καὶ σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι πᾶν νομοσχέδιον τοπικοῦ συμφέροντος θέλει ἀμέσως καὶ ταχέως ἐπιψηφισθῆ, ἐὰν μὴ προκαλέσῃ ἀντιῤῥήσεις. Ἐκ τῆς διαβεβαιώσεως ταύτης ἐνθαῤῥυνόμενος, ἔρχομαι νὰ ζητήσω τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀκατασχέτου τῶν τόκων τοῦ κληροδοτήματος τῆς ἀειμνήστου Ἑλένης Ἀρμένη, χήρας Μοτζενίγου, ὅπερ εἶναι λίαν κατεπεῖγον, διὰ τοὺς ἑπομένους λόγους. Ἐν ἔτει 1840 ἡ ἐν Παδούῃ τῆς Ἰταλίας διαμένουσα φιλόπατρις καὶ φιλόλαος Κερκυραία Ἑλένη Ἀρμένη διὰ διαθήκης της ἐκληροδότησεν ὑπὲρ τῆς νήσου Κερκύρας τὸ σημαντικὸν κεφάλαιον ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου αὐστριακῶν λιρῶν, ἵνα διὰ τῶν τόκων αὐτοῦ ἐκπαιδεύωνται νέοι ἐκ Κερκύρας, πτωχοί, μὴ δυνάμενοι, οὔτε ἐν μέρει, οὔτε ἐν ὅλῳ, νὰ ἐκπαιδευθῶσιν ἐξ ἰδίων πόρων, διακρινόμενοι ἐπὶ ἠθικότητι καὶ διαπρεπεῖ εὐφυΐᾳ, ὅπως, κατὰ τὴν ἔκφρασίν της, μεταφέρωσιν εἰς τὴν πατρίδα της τὴν ἠθικὴν, τὰ γράμματα καὶ τὰς ἐπιστήμας. Πόσον ἐπέτυχεν ἡ μακαρῖτις εἰς τὸν ὑψηλὸν σκοπόν της, μαρτυροῦσιν οἱ ἐκλεχθέντες ὡς ὑπότροφοι αὐτῆς, οἵτινες ἐπιστρέψαντες διεσκότισαν τὴν ἠθικὴν, τὰ γράμματα, καὶ τὰς ἐπιστήμας εἰς τὴν ἀγαπητὴν πατρίδα της. Τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἔλαβεν εἰς δάνειον ἡ Ἰονικὴ Κυβέρνησις ἐπὶ τόκῳ 5%, καὶ διὰ τοῦ τόκου τούτου τὸ κληροδότημα ἐλειτούργει ἀδιακόπως μέχρι τῆς ἑνώσεως τῶν Ἰονίων νήσων, ὅτε ἡ διάδοχος Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, εἰς ἀβασίμους λόγους στηριζομένη, ἵνα ἐκβιάσῃ τὴν νῆσον εἰς ἀδίκους παραχωρήσεις τῆς κοινοτικῆς περιουσίας της πρὸς τὸ Δημόσιον, ἠρνήθη νὰ πληρώσῃ τοὺς τόκους, ὧν τὰ καθυστερήματα ἀνῆλθον ἐπὶ εἰκοσιτρία ἔτη, εἰς ἓν ἑκατομμύριον καὶ διακοσίας ἑξήκοντα πέντε χιλιάδας δραχ. Ἡ λειτουργία ἑπομένως τοῦ κληροδοτήματος ἔπαυσεν ἐντελῶς ἀπὸ τοῦ 1864 μέχρι τοῦ 1887. Καὶ μολονότι τὸ μὲν ἄρθρον ἕβδομον τῆς διαθήκης δὲν ἐπιτρέπει νὰ γίνωνται δεκτοὶ ὡς ὑπότροφοι νέοι ἀνήκοντες εἰς οἰκογενείας δυναμένας νὰ σπουδάσωσιν αὐτοὺς ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ ἰδίᾳ δαπάνῃ, τὸ δὲ δέκατον τέταρτον ἄρθρον ἀπαγορεύει τὴν ὑποτροφίαν, ὁσάκις τὸ ταμεῖον τοῦ κληροδοτήματος δὲν ἔχῃ πόρους ἐκ τῶν τόκων του, οἱ διαχειρισταὶ, καταχρώμενοι τῆς ἐξουσίας των, ἀπέστελλον τοὺς οἰκείους καὶ φίλους των, καίπερ ὁμολογουμένως καὶ ἀποδεδειγμένως εὐποροῦντας, τὸ δὲ ταμεῖον ἐστερεῖτο τῶν τόκων του, εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν πρὸς ἐκπαίδευσιν αὐτῶν δαπάνῃ τοῦ κληροδοτήματος, ἐσπούδαζον δὲ ἰδίοις ἀναλώμασιν οἱ ὡς ἄποροι ἀποστελλόμενοι, καὶ ἐπιστρέφοντες ἐδίκαζον διὰ συμπαιγνιῶν τὸ κληροδότημα εἰς βαρυτάτας ἀποζημιώσεις. Τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης τῶν διαχειριστῶν δὲν εἶναι τοῦ παρόντος χρόνου. Ἐν τούτοις οἱ Βουλευταὶ Κερκύρας, μὴ ἀνεχόμενοι τὴν κατάστασιν ταύτην τοῦ κληροδοτήματος, ἀπεφάσισαν νὰ ὑποστῶσι τὴν ἐκβίασιν τῆς Κυβερνήσεως, παραδεχθέντες τὸν ΑΦΔʹ νόμον τῆς 28 Μαΐου 1877. Μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν ὅλων τῶν διατυπώσεων τοῦ νόμου τούτου περὶ συμβιβασμοῦ ἔσπευσα νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου περὶ διαχειρίσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν κληροδοτημάτων τῆς Κερκύρας, περὶ ἱδρύσεως αὐτόθι Λυκείου ἐπιστημονικοῦ δαπάνῃ τῶν κληροδοτημάτων τούτων, περὶ ἐκλογῆς τῶν ἀξίων νὰ σπουδάζωσι δαπάνῃ τῶν κληροδοτημάτων, καὶ περὶ ἀκατασχέτου τῶν τόκων τῶν κληροδοτημάτων, ἵνα τεθῇ ἓν τέρμα εἰς τὰς αἰσχροκερδεῖς κερδοσκοπίας τῶν ἐπιφανῶν Κερκύρας ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων τούτων, ὧν διακινδυνεύει καὶ αὐτὴ ἡ ἀρχικὴ περιουσία, μεταβαίνουσα λεληθότως εἰς τὰ θυλάκιά των, τῇ συνδρομῇ ἀσυνειδήτων διαχειριστῶν. Ὁ κ. ὅμως Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τότε καὶ Βουλευτὴς Κερκύρας μοὶ παρετήρησεν ἰδιαιτέρως, ὅτι δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ ἡ πρότασίς μου ἄνευ μελέτης αὐτῆς ἐν Κερκύρᾳ καὶ ὁμοφωνίας ὅλων τῶν Βουλευτῶν Κερκύρας. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸ ἀκατάσχετον τῶν τόκων τοῦ κληροδοτήματος Μοτζενίγου, ὑπεσχέθη νὰ πείσῃ τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ φέρῃ εἰδικὸν νομοσχέδιον, ὅπερ θέλει ἀμέσως ψηφισθῆ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, καὶ οὕτω θέλει προληφθῆ ἡ ἄδικος κατάσχεσις τῶν τόκων τούτων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰσήχθη τὴν ἐννάτην Ἰανουαρίου 1889 καὶ συνεζητήθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, ἀλλ’ ἔκτοτε, μολονότι παρῆλθον τόσαι Σύνοδοι, δὲν ἀνεγράφη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἵνα ψηφισθῇ. Ἐν τούτοις συνέβη ἐν τῷ μεταξὺ ὅ,τι ἐφοβούμην. Ἥρπασαν διὰ κατασχέσεως ἑξήκοντα χιλιάδας δραχμὰς, καὶ ἤγειραν ἀγωγὴν δι’ ἑτέρας ἑκατὸν ἑβδομήκοντα ἕτεροι, δῆθεν ἀδικηθέντες, ὡς σπουδάσαντες ἰδίᾳ δαπάνῃ καὶ ὄχι δαπάνῃ τοῦ κληροδοτήματος, οὗ ἐξελέχθησαν ὑπότροφοι, ὡς μὴ δυνάμενοι δῆθεν νὰ σπουδάσωσιν ἰδίοις ἀναλώμασιν. Αἱ ἀγωγαὶ αὗται διὰ τοῦ συστήματος τῶν συμπαιγνιῶν, τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε μετῆλθον πρὸς σφετερισμὸν τοῦ κληροδοτήματος, θέλουσι γίνει δεκταὶ καὶ τελεσίδικοι. Ἐὰν ὅμως ψηφισθῇ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος, θέλουσι ματαιωθῆ αἱ συμπαιγνίαι, καὶ θέλει διασωθῆ τὸ κληροδότημα ἐκ τῆς παρασκευαζομένης νέας συλήσεως του. Ἔχουσι δὲ καθῆκον καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ματαιῶσι τοιαύτας δολοπλοκίας, ἐνεργουμένας ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ ὑπὸ ἀνθρώπων ζητούντων νὰ πλουτῶσι διὰ τοιούτων μέσων, εἰς βάρος ἱερῶν περιουσιῶν τοῦ λαοῦ, ὁποῖα εἶναι τὰ κληροδοτήματα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δεχθῇ, ὅπως σήμερον καὶ αὔριον γένηται ἡ δευτέρα καὶ τρίτη ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διὰ νὰ μεταβληθῇ εἰς νόμον, διότι ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν κατὰ τὴν 15ην συνεδρίασιν τῆς 20 Μαρτίου 1889. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδεμίαν ἔχει δυσκολίαν, ὅπως σήμερον καὶ αὔριον ψηφισθῇ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον αὐτὸς εἰσήγαγε καὶ φέρει τὴν ὑπογραφήν του, καὶ ἵνα μὴ ματαιωθῇ ὁ ἀγαθὸς σκοπὸς, εἰς ὃν ἀπέβλεψεν, ὅτε εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ἐζήτησε κατεπειγόντως τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς διαθήκης τῆς φιλοπάτριδος καὶ φιλανθρώπου Κερκυραίας, τῆς ἀειμνήστου Ἑλένης Ἀρμένη χήρας Μοτζενίγου, ἧς ἀσεβεῖς συμπατριῶται ἐργάζονται, ὅπως ἡ μνήμη αὐτῆς ἀποσβεσθῇ διὰ τῆς ἀποσβέσεως τῆς εὐεργετικῆς αὐτῆς περιουσίας, ἣν ἐκληροδότησεν εἰς τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν εὐφυΐαν τῶν πτωχῶν νέων τῆς Κερκύρας, υἱοθετήσασα αὐτοὺς ὡς ἴδια τέκνα.

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Συντελεστικωτέρα πρὸς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ κανονικὴ αὐτοῦ ἐγγραφὴ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἡ Κυβέρνησις, ἀναγνωρίζουσα τὸ ἐπεῖγον, ὑπέβαλεν αὐτὸ, συνοδεύσασα καὶ δι’ ἐκθέσεως’ ψηφισθὲν δὲ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἄνευ ἀντιῤῥήσεως θέλει διέλθει καὶ τὰς ὑπολειπομένας ἀναγνώσεις.

§9ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ νόμος περὶ ἀκατασχέτου περιουσίας (θόρυβος). Ὅστις χρεωστεῖ πρέπει νὰ πληρόνῃ.

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶχον ζητήσει νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὴν Βουλὴν σημείωσιν τῆς δαπάνης, ἥτις ἐγένετο καθ’ ἕκαστον τῶν ἐτῶν 1887, 1888 καὶ 1889 πρὸς κατασκευὴν ἑκατέρας τῶν ὁδῶν, τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Σπάρτην καὶ τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Πύργον διὰ Γόρτυνος. Ἐπειδὴ δὲν κατετέθη, ὑπομιμνήσκω τὴν ἐπερώτησίν μου.

§11ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Καὶ ἐγὼ καταθέτω ἐπερώτησιν ἔγγραφον, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ ἔγγραφά τινα. Ἡ ἐπερώτησίς μου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ἵνα εὐαρεστούμενος προσαγάγῃ τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας, τὰ ἀφορῶντα τὴν μίσθωσιν τοῦ λιμενικοῦ φόρου Βασιλικῆς καὶ τὴν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς, μᾶς πληροφορήσῃ δὲ, ὁποίαν τὸ Ὑπουργεῖον ἐξέδοτο ἀπόφασιν.»

§12ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, ἤθελον τύχει ἀσφαλέστερον τῆς ὑμετέρας προσοχῆς οἱ σημερινοὶ λόγοι μου, ἐὰν ἠδυνάμην εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ μεταδώσω ὑμῖν τὸ μέγεθος τῆς ἰδέας καὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος, ὅπερ ἀπονέμω εἰς τὸ θέμα, ἐφ’ οὗ προτίθεμαι ν’ ἀγορεύσω. Τὸ θέμα τοῦτο, φαινόμενον μὲν ὡς τὸ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, εἶναι κυρίως τὸ τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας, ἡ ὁποία, ὡς οὐδεὶς ἀγνοεῖ, φθίνει καὶ ἀποσυντίθεται ὁσημέραι, ἀντιστρόφως πρὸς τὴν φυσικὴν ναυτικότητα τοῦ ἡμετέρου ἔθνους. Ἐπειδὴ δὲ θεωρῶ τὸ ζήτημα μεγίστης σπουδαιότητος καὶ ἄξιον σοβαρωτάτης μελέτης, ἔκρινα καλὸν χθὲς νὰ προαναγγείλω τὴν σημερινὴν ἐπερώτησίν μου, ἵνα καὶ ἄλλος τις τῶν συναδέλφων, ἐὰν κρίνῃ αὐτὸ ὅσον ἐγὼ ἐνδιαφέρον, μετάσχῃ τῆς συζητήσεως, καὶ συντελεσθῇ τελειοτέρα ἡ διαφώτησις τοῦ ζητήματος. Καὶ ἐπὶ τῷ κινδύνῳ ὅτι ἤθελεν ἀπολεσθῆ μία ὁλόκληρος συνεδρίασις ἐν τῇ περιόδῳ ταύτῃ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καθ’ ἣν πάντες ἐπειγόμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ τέρμα τῆς τε Συνόδου καὶ τῆς Περιόδου, οὐδόλως διστάζω νὰ προκαλέσω τὴν συζήτησιν ταύτην, ἵνα φθάσωμεν εἰς οἱονδήποτε εὐχάριστον ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας καὶ τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας συμπέρασμα. Ἡ Κυβέρνησις, ὡς φρονῶ, ἔχει μείζονα ἡμῶν τῶν λοιπῶν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτου· καὶ μεριμνᾷ ἴσως καὶ καθ’ ἑαυτὴν, ἄνευ τῆς συμμετοχῆς τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ προεκλήθη καὶ κατ’ ἄλλην ἡμέραν παρ’ ἐμοῦ καὶ χθὲς παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κυκλάδων συναδέλφου κ. Τόμαν, ἔχει καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως, ἵνα διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῶν μέτρων, ἅτινα προτίθεται νὰ λάβῃ. Ἀλλὰ καὶ ἄλλην ὑποχρέωσιν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως, διότι, εἴτε ἀδίκως, εἴτε δικαίως, πιστεύεται ὅτι εἶναι δυσμενῶς διατεθειμένη πρὸς τὴν ἐν Σύρῳ Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν, τὴν λεγομένην Παλαιάν. Δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ συμμερισθῶ ἐντελῶς τὴν γνώμην ταύτην, ἐν τούτοις οὐδένα λανθάνει, οὐδὲ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὑφίσταται ἡ ἰδέα αὕτη εἰς εὐρύτατον κύκλον τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ νὰ προσαγάγῃ πληροφορίας ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον θίγω, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ προτίθηται νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ, ἀναμφιβόλως θέλομεν εὑρεθῆ πρὸ ζητήματος ἐθνικοῦ· ὡς τοιοῦτον δὲ θέλω πραγματευθῆ αὐτό· καθόσον ἐπὶ τοιούτου ζητήματος δὲν βλέπω ἐγὼ τὸ χάσμα ἐκεῖνο, τὸ διαιροῦν τὴν μίαν πτέρυγα ἀπὸ τῆς ἑτέρας· εὐαρεστοῦμαι δὲ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ φαντάζωμαι, ὅτι τὸ χάσμα τοῦτο, τὸ μεταξὺ τῶν δύο κομμάτων, γεφυροῦται διὰ τοῦ ἱστοῦ τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας, καὶ ὅτι πᾶσα διαίρεσις κομματικῆς ἀποχρώσεως καλύπτεται διὰ τῆς κυανολεύκου σημαίας! Ὁ ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ μετὰ τοὺς Φοίνικας ἀρχαιότατος φίλος τῆς θαλάσσης καὶ ὁ προσφιλέστερος τρόφιμος αὐτῆς, δυστυχῶς ἐπ’ ἐσχάτων τῶν χρόνων δὲν εὑρίσκεται ἐν ᾧ σημείῳ αὐτὴ ἡ φύσις ἔταξεν αὐτὸν, ὡς πρὸς τὸ στοιχεῖον τῆς θαλάσσης, ἐφ’ ἧς ἐθαυματούργησε μὲν ἡ ἑλληνικὴ ἀρχαιότης, κατακτήσασα ἁπάσας τὰς τότε γνωστὰς καὶ προσιτὰς θαλάσσας, ἐμεγαλούργησε δὲ ἡ ἀνισταμένη Ἑλλὰς τοῦ 1821, ἐπιδείξασα τὰ μοναδικὰ ἐκεῖνα κατορθώματα. Ὑπολείπεται ὅμως, ἀνελπίστως καὶ ὡς μὴ ὤφειλε, σήμερον πολὺ μακρὰν τῆς θέσεως, ἥτις ἀνῆκεν αὐτῇ! Ἡ ἱστιοφόρος ναυτιλία, οὐδεὶς ἀγνοεῖ τοῦτο, παρημελήθη, περὶ δὲ τῆς ἀτμήρους, ἥτις ἔπρεπε σπεύδουσα νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν τῆς ἀποσυντιθεμένης ἱστιοφόρου, οὐδεμία μέχρι τοῦδε ἐλήφθη πρόνοια ῥιζικὴ, σπουδαία, σωτήριος, παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε παρὰ τῆς παρούσης, εἴτε καὶ τῶν προηγουμένων. Ἂν δὲ φρονῶ, ὅτι προηγούμεναι Κυβερνήσεις ἔπραξάν τινα ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας τῆς ἐν Σύρῳ, ἥτις ἐκπροσωπεῖ κατὰ τὸ πλεῖστον καὶ οἱονεὶ ἐπισημότερον τὴν ἑλληνικὴν ναυτιλίαν, ἔπραξαν μὲν ὑπὲρ αὐτῆς πλείονα τῆς παρούσης, ἀλλὰ πάλιν δὲν νομίζω ὅτι καὶ ἐκεῖναι αἱ βοήθειαι ὑπῆρξαν τοιαῦται, οἵας ἀπῄτουν αἱ ἀνάγκαι τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας. Διὰ τοῦτο εἴδομεν ὅτι βαθμηδὸν τὸ ἑλληνικὸν ναυτικὸν ἐστερήθη τῆς ἡγεμονίας, ἣν εἶχεν ἐν τῇ νοτιοανατολικῇ Μεσογείῳ θαλάσσῃ, ἐν τῇ Προποντίδι, ἐν τῷ Βοσπόρῳ, ἐν τῷ Εὐξείνῳ Πόντῳ, ἐν ταῖς ὄχθαις τοῦ Δουνάβεως, ἐν τῇ Ἀζοφικῇ μέχρι τῶν ὀχθῶν τοῦ Τανάϊδος ποταμοῦ· διότι, μὴ ὑποστηριζόμενον ὡς ἔδει, εὑρέθη ἀντιμέτωπον ἄλλων ἀντιπάλων ἰσχυροτάτων, ἤτοι πολλῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν ξένων Κρατῶν, ὑποστηριζομένων ἐκθυμότατα ὑπὸ τῶν οἰκείων Κυβερνήσεων καὶ δυναμένων νὰ κατισχύσωσιν ἀπολύτως μὲν ἑκάστη ἐν ταῖς οἰκείαις θαλάσσαις, κατὰ μέγα μέρος δὲ καὶ ἐν ταῖς ξέναις, ἀλλὰ καὶ κυριώτατα ἐν ταῖς ἑλληνικαῖς, ὅπου ἔπρεπεν ἡμεῖς νὰ ἰσχύωμεν ἀπολύτως καὶ ἄνευ ἀνταγωνισμοῦ. Ἐν τούτοις, καὶ οὕτως ἐγκαταλελειμμένον τὸ ἑλληνικὸν ναυτικὸν, δὲν ἔῤῥιψε τὰ ὅπλα, οὐδὲ ἀπεσύρθη καθ’ ὁλοκληρίαν τοῦ ἀγῶνος. Ἔχω σημείωσιν τῶν ἀτμοπλοίων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1886 εἰσέπλευσαν εἰς τὸν Δούναβιν καὶ ἅτινα ἀνέρχονται εἰς 906. Τούτων 593 ἦσαν ἀγγλικά, 81 αὐστριακὰ, 62 ῥωσσικὰ, 59 δὲ ἑλληνικὰ, 53 γαλλικὰ, 27 ἰταλικὰ κλπ. Ἔχομεν λοιπὸν ἐν τῇ ἀτμήρει ναυτιλίᾳ ἐν τῷ Ἴστρῳ τὴν 4ην θέσιν, ὅπερ δηλοῖ, ὅτι ἡ ἑλληνικὴ ναυτιλία ἀντέχει, καὶ ὅτι ἔστω καὶ διὰ μικρᾶς βοηθείας ἡ ἑλληνικὴ ναυτιλία ἤθελεν ἀνέλθει εἰς ἣν ἀνήκει αὐτῇ θέσιν. Ἀλλὰ τὸ ἐνθαῤῥυντικὸν παράδειγμα, ὅπερ ἀνέφερον, δὲν πρέπει νὰ ἐπαναπαύσῃ ἡμᾶς, διότι προσάγω ὑμῖν ἄλλην σημείωσιν, καθ’ ἣν τὰ ἀποτελέσματα εἶναι λίαν ἀποθαῤῥυντικά. Κατὰ τὸ 1877 ὑπῆρχον ἑλληνικὰ ἱστιοφόρα χωρητικότητος ἄνω τῶν 30 τόνων 1969, ἐκπροσωποῦντα ἐν ὅλῳ τόνους 406,018, ἀτμόπλοια δὲ 12, ἐκπροσωποῦντα τόνους 7,000 μόνον. Μετὰ μίαν δεκαετίαν σχεδὸν, ἤτοι τὸ 1886, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἱστιοφόρων ἠλαττώθη ἐκ 1969 εἰς 1285, ἠλαττώθη κατὰ 684, ἤτοι κατὰ τὸ ⅓, ὁ δὲ ἀριθμὸς τῶν τόνων ἠλαττώθη ὑπὲρ τὸ ἥμισυ, ἤτοι ἐκ τῶν 406,018 τόνων ὑπελείφθησαν τῷ 1886 197,462. Καὶ ηὔξησαν μὲν τὰ ἀτμόπλοια ἐκ 12 εἰς 73, ἀλλ’ ἀντιπροσωπεύουσιν ὀλίγους τόνους· διότι ἐκ μὲν τῆς ἱστιοφόρου ναυτιλίας ἐν μιᾷ δεκαετίᾳ ἀπωλέσαμεν 208,556 τόνους, διὰ δὲ τῆς ἀτμήρους προσεκτήσαμεν μόνον 25,821, ἤτοι ἀπωλέσαμεν 8 καὶ προσεκτήσαμεν 1! Ἡ φθίσις καὶ ἀποσύνθεσις τῆς ἡμετέρας ναυτιλίας εἶναι καταφανεστάτη, ἡ δ’ ἐκ ταύτης ζημία τοῦ Ἑλληνισμοῦ πολλαπλῆ καὶ ἀνυπολόγιστος. Ἕκαστος ὑμῶν δύναται νὰ φαντασθῇ, ὁποῖαι ἤθελον εἶσθαι αἱ πρόοδοι καὶ αἱ κατακτήσεις τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας, ἐὰν αὕτη ὑπεστηρίζετο δεόντως. Ἅπαντα τὰ μέρη, ὅσα περιβρέχουσι αἱ ἔσω τῶν Ἡρακλείων στηλῶν θάλασσαι, ἡ Μεσόγειος καὶ ὁ Ἑλλήσποντος καὶ ἡ Προποντὶς καὶ ὁ Εὔξεινος καὶ ἡ Μαιῶτις λίμνη καὶ οἱ ποταμοὶ Δούναβις καὶ Τάναϊς, ἤθελον αἰσθάνεσθαι καθ’ ἑκάστην τὴν ἄῤῥητον καὶ ἀπερίγραπτον ἐκείνην ἀγαλλίασιν, τὴν ὁποίαν διεγείρει ἐν τῇ ψυχῇ τοῦ Ἕλληνος ὁ γλυκὺς πλαταγισμὸς τῆς κυανολεύκου καὶ σταυροφόρου ἑλληνικῆς σημαίας. Τοῦτο δὲ ἤθελε συντελεῖ, πλὴν τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν ὠφελημάτων ἡμῶν, εἰς τὴν συγκράτησιν καὶ ἀνύψωσιν τοῦ ἐθνικοῦ φρονήματος. Ἔχομεν παραδείγματα, ὅτι, ὁσάκις ἀτμόπλοιόν τι ἑλληνικὸν, εἴτε ἐμπορικὸν, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῶν ἑορτῶν τῆς Τήνου, προσήγγισεν εἰς τὰ παράλια τῆς μικρᾶς νήσου, εἴτε πολεμικὸν, περιπλέον λόγῳ γυμνασίων, ἐπέδειξεν ἐκεῖ τὴν προσφιλῆ σημαίαν, ἐξήγειρεν ἀκράτητον ἐνθουσιασμὸν εἰς τὰ στήθη τῶν κατοικούντων εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἐκείνων δηλαδὴ, οὓς ὀφείλομεν νὰ θεωρῶμεν γνησιωτάτους ἀδελφοὺς, εἰ καὶ διὰ φυσικῶν ὁρίων χωριζομένους ἀφ’ ἡμῶν! Ἔρχομαι εἰδικώτερον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν. Αὕτη, ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, συνέστη κατὰ τὸ 1857 εἰς ἑταιρίαν ἐκ τριῶν ἀτμοπλοίων συνισταμένην· τὰ τρία δὲ ταῦτα ἀτμόπλοια παρέδωκεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τοὺς ἱδρύσαντας τὴν ἑταιρίαν. Μετὰ 33 ἔτη, ἅτινα διέῤῥευσαν ἔκτοτε, ἔχομεν τὴν ἑταιρίαν ταύτην κάτοχον 16 ἀτμοπλοίων· καὶ ἴσως δὲν εἶναι μικρὸν τὸ ἀπόκτημα, ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ εἶναι ἔλασσον τοῦ δέοντος, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν τῆς ναυτικότητος τοῦ ἔθνους ἡμῶν καὶ τῆς δραστηριότητος ἐν ταῖς τοιαύταις μάλιστα ἐπιχειρήσεσι τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Παραπλεύρως πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν ἔχομεν νὰ συγκρίνωμεν—προβαίνομεν δὲ εἰς τὴν σύγκρισιν ταύτην καὶ ἄκοντες—τὸ Αὐστροουγγρικὸν Λόϋδ, τὸ ὁποῖον, καὶ ἐκεῖνο ἐκ μικρῶν καὶ ἐλαχίστων ὁρμηθὲν, κατέστη ἓν τῶν μεγαλειτέρων παγκοσμίων ἱδρυμάτων, κατέχον σήμερον 70 ἢ 80 μεγάλης χωρητικότητος καὶ ὡραῖα πλοῖα, κατακαλύπτει δὲ τὰς θαλάσσας ὁλοκλήρου τῆς ὑδρογείου. Ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ Λόϋδ, ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα ὑπελείφθη, ὡς μὴ ὤφειλε, τὰ μέγιστα. Περὶ τῆς καθ’ ἑαυτὴν ἀξίας τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας ἤθελον προσθέσει λέξεις τινὰς, ἂν μὴ ἐθεώρουν αὐτὰς περιττὰς, διότι ἡ ἀξία αὐτῆς εἶναι γνωστὴ εἰς πάντα Ἕλληνα ἀνεξαιρέτως. Εἶναι γνωσταὶ αἱ ὑπηρεσίαι αὐτῆς εἰς τὸ Κράτος διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, διὰ τὰς ποικίλας καὶ πολυειδεῖς ἐκτελέσεις τῶν νόμων, διὰ τὴν ταχυδρομικὴν συγκοινωνίαν. Ἐπίσης οὐδένα λανθάνουσιν αἱ μεγάλαι καὶ ἀνεκτίμητοι ἐκδουλεύσεις αὐτῆς ὑπὲρ τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς κοινωνικῆς συγκοινωνίας ἐντὸς τοῦ Κράτους. Κυριώτατα δὲ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν ὀφείλεται ὁ ἐξοβελισμὸς τῆς αὐστριακῆς σημαίας τῆς ἑταιρίας τοῦ Λόϋδ, ἥτις κατ’ ἀρχὰς εἶχεν ἀναλάβει τὴν συγκοινωνίαν ἐν ταῖς ἑλληνικαῖς θαλάσσαις, καὶ ἥτις ἀμέσως καὶ ἐμμέσως ἤθελε καταστῆ πρόξενος μεγάλων ζημιῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν Ἑλληνισμόν. Ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα πλὴν τούτου ἐχρησίμευεν, ὁσάκις ἐδίδοντο περιστάσεις, ἀραιότερον μὲν, κατὰ τὰ προγενέστερα ἔτη, συχνότερον δὲ ἐσχάτως, ὡς ἰσχυρότατος σύνδεσμος τῶν ἔσω πρὸς τοὺς ἔξω Ἕλληνας, καὶ πρὸς τὴν διεύθυνσιν τῆς Ἀνατολῆς καὶ πρὸς τὴν διεύθυνσιν τῆς Δύσεως. Συνδεόμεθα διὰ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας πρὸς τὴν Ἀλβανίαν καὶ ἄλλας παραλίας χώρας ἐπὶ τοῦ Ἀδρία, ἐξικνούμεθα δὲ διὰ τῶν ἡμετέρων ἀτμοπλοίων μέχρι Βρεντησίου, ἵνα ἀπολαμβάνωμεν τῆς εὐρωπαϊκῆς συγκοινωνίας. Συνδεόμεθα διὰ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, ἀφ’ ἧς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἤρξαντο οἱ ἐξωτερικοὶ πλόες αὐτῆς, πρὸς τὴν Μακεδονίαν καὶ τὴν Θρᾴκην καὶ τὰ παράλια τῆς Μικρᾶς Ἀσίας. Ὁποία δὲ ἡ ἐκ τούτου ὠφέλεια, εἶναι περιττὸν καὶ νὰ θίξω κἄν. Ὡς πρὸς δὲ τὰς κυρίως ἐθνικὰς περιστάσεις, ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα παρέσχεν εἰς τὸ Κράτος καὶ τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν τοσαύτας ὑπηρεσίας σχετικῶς, ὅσας ἐν ἄλλῳ οἱῳδήποτε Κράτει οὐδὲ ὁ ἐνδοξότερος πολεμικὸς στόλος ἠδυνήθη νὰ προσενέγκῃ. Ὁ ἀγνοῶν καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἱστορίαν τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος ἀγνοεῖ καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ λέγω. Ἀλλὰ μεθ’ ὑπερηφανείας δύναμαι καὶ ὀφείλω ἐντεῦθεν νὰ ἀναφέρω, ἵνα ἐξάρω, ἐφ’ ὅσον μοὶ εἶναι δυνατὸν, τὴν ἀξίαν τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, ὅτι μικρὸν σκαφίον, πλοιαρχούμενον ἀπὸ τοὺς γενναίους ἐκείνους παλαιοτέρους πλοιάρχους, τὸν Σουρμελῆν, τὸν Κουρεντῆν, τὸν Ὀρλάνδον, μετὰ ταῦτα δὲ ἐν ἄλλαις περιστάσεσιν ἀπὸ ἄλλους πολλοὺς νεωτέρους, σκαφίον μικρὸν ἔσεισεν ὁλόκληρον Αὐτοκρατορίαν!... Ἀλλὰ περὶ τούτου ἀρκεῖ!... Τῆς δεούσης ὁμολογουμένως ἐκτιμήσεως ἐτύγχανον παρὰ πάσῃ Κυβερνήσει αἱ ὑπηρεσίαι τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας· παρεσχέθησαν δὲ αὐτῇ παρὰ πασῶν σχεδὸν τῶν Κυβερνήσεων καὶ εὐκολίαι πολλαὶ καὶ προνόμια πολλὰ, γλίσχρα μὲν, ἀλλ’ ἐνδεικτικὰ τῆς ἀξίας τῆς ἑταιρίας, καὶ ἐξησφαλίσθη διὰ συμβάσεως, καθισταμένη προνομιοῦχος. Ἡ τελευταία σύμβασις ἐγένετο τῷ 1880 δωδεκαετὴς, λήγει δὲ σὺν τῷ ἔτει 1892. Λίαν εὐχαρίστως ἀκούω ἀναγνωριζόμενον παρὰ πάντων, ὅτι ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου ἐγὼ κατέλαβον τὴν θέσιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, παρέσχεν ἐκ πεποιθήσεως περὶ τῆς ἀξίας τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας πᾶσαν δυνατὴν εὐκολίαν καὶ συνδρομὴν πρὸς αὐτήν. Ἐκεῖνος δὲ συνετέλεσε καὶ τὴν τελευταίαν σύμβασιν, διηυκόλυνεν εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν ἀγορὰν τριῶν νέων ἀτμοπλοίων, ἔπεισεν αὐτὴν νὰ ἀναλάβῃ ἐξωτερικὰς γραμμὰς πρὸς τὴν Ἀλβανίαν, χορηγήσας αὐτῇ ἔκτακτόν τινα ἀποζημίωσιν ἐπὶ τούτῳ, ἀναλόγως τῆς προσδοκωμένης ἐθνικῆς ὠφελείας διὰ τῆς συγκοινωνίας τῆς ἔσω Ἑλλάδος πρὸς τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ τόσον ἐνδιαφέροντα ἡμᾶς.

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ πάντα ταῦτα χωρὶς δημοκοπικὸν πάταγον!

§14ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθῶς, κύριε συνάδελφε. Ἡ Σῦρος ἐκρίθη ἀνέκαθεν ὡς τὸ προσφυέστατον σημεῖον, ἐφ’ οὗ ἠδύνατο ἱδρυομένη ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα νὰ εὐδοκιμήσῃ κάλλιον. Δὲν προετιμήθη ἡ ναυτικὴ Ὕδρα πρὸς τοῦτο, οὐδ’ ἡ εὐλίμενος νῆσος τῶν Σπετσῶν, οὐδὲ τὸ ἐπίνειον τῆς πρωτευούσης, οὐδὲ ἄλλο τι μέρος τῆς Ἑλλάδος, διότι ὁμολογουμένως οὐδὲν ἕτερον μέρος παρέχει τοὺς ὅρους ἐκείνους, οὓς παρέχει ἡ Σῦρος, πρὸς εὐδοκίμησιν τῆς ἐπιχειρήσεως ὑπὸ πάσας ἀνεξαιρέτως τὰς ἐπόψεις. Ἡ Σῦρος, ἕνεκα τῆς γεωγραφικῆς θέσεως αὐτῆς, κεῖται ἐν τῷ μέσῳ τῆς Ἑλλάδος, τῆς Κρήτης, τῆς Ἰωνίας, τῶν νήσων τῶν παραλίων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τῆς Μακεδονίας, τῆς Θρᾴκης· περαιτέρω δὲ ἡ Σῦρος κεῖται ἐγγύτερον πρὸς τὰ παράλια τῆς Συρίας, πρὸς τὴν Αἴγυπτον καὶ πρὸς τὸ Σουέζ. Ἡ γεωγραφικὴ λοιπὸν θέσις τῆς νήσου, ὡς βλέπετε, τυγχάνει προσφυεστάτη. Ὅτε δὲ ἡ Σῦρος ἐξελέγη ὡς ἕδρα τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, ἐτύγχανεν ἤδη ἀνεγνωρισμένη ὡς κοιτὶς τῆς ἀρχεγόνου ἑλληνικῆς βιομηχανίας. Ἐκεῖ εἶχε στήσει τὰ ναυπηγεῖα αὐτῆς ἡ ἑλληνικὴ ναυτιλία, ἐκεῖ ἱδρύθη ἡ εὐρυτάτη βυρσοδεψικὴ τέχνη, εἰς τῆς ὁποίας τὰ πολλὰ ἐν Σύρῳ καταστήματα φέρονται ἐκ τῆς νοτιωτάτης Ἀμερικῆς δέρματα, ἵνα κατεργάζωνται, εἶτα δὲ ἐξαπλῶνται εἰς τὸ ἐμπόριον ὁλοκλήρου τῆς Ἀνατολῆς. Ἐκεῖ συνέστη τὸ πρῶτον ἑλληνικὸν ὑελουργεῖον, ἐκεῖ συνέστησαν ἀτμόμυλοι, ὑφαντήρια, νηματουργεῖα, ζαχαροπλαστεῖα, σχοινοποιεῖα, καὶ πολλοὶ ἄλλοι κλάδοι τῆς βιομηχανίας. Πᾶσα ἡ βιομηχανία αὕτη εἶχεν ἀνάγκην ἐξυπηρετήσεως ναυτικῆς, ἵνα εἰσάγῃ τὰς ἀναγκαίας πρώτας ὕλας καὶ ἐξάγῃ τὰ κατειργασμένα προϊόντα αὐτῆς. Ἡ Σῦρος εἶχεν ἤδη ἐμπόριον μέγα καὶ πρὸς ἅπασαν μὲν τὴν Ἑλλάδα τὴν ἐσωτερικὴν, κυριώτατα ὅμως ἐμπόριον διαμετακομίσεως πρὸς ἁπάσας τὰς χώρας, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ ὀνομαστὶ ἐμνημόνευσα. Ἂν δὲ εἰς τὸ ἐμπόριον ἐκεῖνο παρεχωροῦντο εὐκολίαι τινὲς, πολλάκις ζητηθεῖσαι παρὰ τῶν ἐμπόρων τῆς Σύρου, εὐκολίαι, αἵτινες καὶ προφορικῶς ἐζητήθησαν ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν πέρυσιν ἐπεσκέφθη τὴν Σῦρον, καὶ ἃς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυκλάδων συνάδελφος κ. Κόρπας πολλάκις ὑπέδειξε, καὶ ἐγὼ ἐν μέρει ὑπέμνησα, ἔχων εἰδικὴν ἐντολὴν, πολλάκις δὲ καὶ ὁ ἐντεῦθεν παρακαθήμενος συνάδελφος κ. Τόμαν καὶ χθὲς ἔτι συνέστησεν, εἰπὼν ὅτι τὸ ἐμπόριον τῆς διαμετακομίσεως καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου πιέζεται, ἂν, λέγω, αἱ εὐκολίαι αὗται παρεχωροῦντο, ἡ Σῦρος ἤθελεν εὐδοκιμεῖ περισσότερον, μετ’ αὐτῆς δὲ καὶ ἡ ἐν αὐτῇ ἐγκατεστημένη Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα. Ἂν δ’ ἐπιμένω διὰ μακρῶν εἰς τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς Σύρου, πράττω τοῦτο, οὐχὶ ἐξολισθήσας τῆς σειρᾶς τοῦ λόγου, οὐδὲ ἵνα μηκύνω αὐτὸν εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ διότι ἡ Σῦρος δὲν δύναται νὰ νοηθῇ, ὡς ἀπετελέσθη νῦν ὁ σύνδεσμος, ἄνευ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, ὡς ἀφ’ ἑτέρου οὐδ’ αὕτη ἄνευ ἐκείνης. Ἄλλως ἡ Σῦρος, μετὰ τὴν κατάπτωσιν τῶν κυρίως ναυτικῶν μερῶν τῆς Ἑλλάδος, ἀνέλαβε τὴν ἑλληνικὴν ναυτιλίαν ἐν τοῖς κόλποις αὐτῆς καὶ διὰ πάσης δυνατῆς θυσίας ὑπέθαλψε καὶ συνεκράτησεν αὐτήν. Ἐν Σύρῳ ὑπάρχουσι τὰ πολλὰ ναυπηγεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα κατασκευάζονται ἀκόμη πολλὰ ἱστιοφόρα πλοῖα, ἅτινα σχεδὸν διὰ τῆς βίας προσπαθοῦσι νὰ συγκρατήσωσιν ὑψηλὰ ἐπὶ οἱουδήποτε ἱστοῦ ἐν ταῖς θαλάσσαις τὴν ἑλληνικὴν σημαίαν ἀνηρτημένην. Ἐν Σύρῳ ὑπάρχουσιν οἱ μεγάλοι ἐκεῖνοι κεφαλαιοῦχοι, οἵτινες συγκρατοῦσι τὸ ἐμπόριον ἀκλόνητον, ἐν αἷς περιστάσεσι τοῦτο εἰς ἅπασαν τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα ὑπέστη ἰσχυρότατον κλονισμόν. Ἐκεῖ ἐγκατέστησαν οἱ πολυτάλαντοι καὶ πολυΐδμονες Χῖοι, οἱ πανταχοῦ παράγοντες καὶ πολλαπλασιάζοντες τὸ χρῆμα καὶ τὰς ἐπιχειρήσεις· ἐκεῖ συγκεντροῦνται δραστήριοι καὶ ἀκαταπόνητοι Πελοποννήσιοι, στοιχεῖον προόδου καὶ ἀναπτύξεως· ἐκεῖ οἱ ναυτικοὶ Ψαριανοί· ἐκεῖ τὰ ἐργατικὰ τέκνα τῆς γενναιόφρονος Κρήτης· οὗτοι δὲ πάντες, ἑνωθέντες καὶ συμμιγέντες ἐπὶ τῶν βράχων τῆς Σύρου, ἀπετέλεσαν ἐμπόριον καὶ βιομηχανίαν ὁμολογουμένως ἀπολέμητον. Ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν, παραλειπομένου ἐνταῦθα χάριν συντομίας παντὸς χαρακτηρισμοῦ ὡς πρὸς τὴν φιλοπονίαν καὶ τὴν προοδευτικότητα, καὶ τὴν εὐγένειαν καὶ τὴν φιλοτιμίαν τῶν κατοίκων τῆς Σύρου, ἀνεδείχθη αὕτη μοναδικὴ πόλις ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἀναλόγως δὲ δύναται νὰ συγκριθῇ ὡς ἐξικνουμένη εἰς τὸν βαθμὸν τῆς ἐπιτυχίας ἐν ἄλλοις Κράτεσι, τῆς Τεργέστης διὰ τὴν Αὐστρίαν, ἢ τῆς Μασσαλίας διὰ τὴν Γαλλίαν, ἢ ἄλλης τινὸς πόλεως, ἵνα μὴ μεταχειρισθῶ τὸ Μάντσεστερ καὶ θεωρηθῶ καθ’ ὑπερβολὴν ὁμιλῶν. Ἐν τοιούτῳ, ὡς εἶπον, συνδέσμῳ εὑρισκομένης τῆς Σύρου πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν, οὐδεὶς θέλει σκεφθῆ νὰ καταστρέψῃ τὴν Σῦρον διὰ τῆς ἀφαιρέσεως ἐκεῖθεν τῆς ναυτικῆς ἕδρας, εἴτε διὰ μεταθέσεως εἰς ἄλλο μέρος, εἴτε διὰ τῆς ἀποσυνθέσεως καὶ καταστροφῆς τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας. Ἀφαιρουμένης τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, ἡ Σῦρος ἤθελε περιπέσει εἰς οἵαν κατάστασιν εὑρίσκοντο αἱ Σπέτσαι, πρὶν ἢ ἀναφανῇ ὁ ῥέκτης συνάδελφος ἡμῶν κ. Γουδῆς, ὁ παρασχὼν εἰς αὐτὴν ἀναβίωσιν διὰ τῆς ἀτμοπλοΐας, ἣν ἵδρυσε καὶ ἧς κέντρον ἔταξε τὰς Σπέτσας. Ταῦτα πάντα εἶδε βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτε πέρυσιν, ἀκριβῶς πρὸ ἑνὸς ἔτους, ἐπεσκέφθη τὴν Σῦρον, ἤκουσε δὲ καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως ἐκείνης, διότι παρουσιάσθησαν πρὸς αὐτὸν πλὴν τῶν ἀτμοπλοϊκῶν οἱ βυρσοδέψαι, οἱ ἰδιοκτῆται ἀτμομύλων, οἱ καπνέμποροι, οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ, αἱ διάφοροι τάξεις τῶν ἐμπόρων, οἱ βιομήχανοι πάσης τάξεως, οἱ ἐπιστήμονες, ζητοῦντες καὶ οὗτοι τὴν ἵδρυσιν Ἐφετείου ἐν Σύρῳ, καὶ ἄλλοι πολλοί. Παρὰ πάντων τούτων ὁ Πρωθυπουργὸς ἔμαθε τὰς ἀνάγκας τῆς Σύρου καὶ ὑπεσχέθη εἰς ἄλλους μὲν γενικῶς καὶ ἀφῃρημένως, εἰς ἄλλους δὲ διὰ συντόνου καὶ ὡρισμένης φράσεως, ὅτι θὰ θεραπεύσῃ σχεδὸν ἁπάσας τὰς ὑποδειχθείσας ἀνάγκας. Δύναμαι δὲ νὰ ἀναφέρω τὴν παράκλησιν τῶν βυρσοδεψῶν, οἵτινες παρεκάλεσαν νὰ προτιμῶνται εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους τὰ ἑλληνικὰ δέρματα, ὁ Πρωθυπουργὸς δ’ ἐπεξέτεινε μάλιστα δι’ ὑποσχέσεως τὴν παροχὴν, βεβαιώσας ὅτι θέλει ἐνεργήσει νὰ εἰσάγωνται τὰ δέρματα τῆς Σύρου εἰς Ῥωμανίαν, διότι ἔμαθεν, ὅτι ἐκεῖ ἔχει ἀνάγκην ὁ τόπος! Ἐπίσης ἡμιϋπεσχέθη τὴν σύστασιν Ἐφετείου. Τί ἐξ ὅσων ὑπεσχέθη ἔπραξεν, ἐλπίζω ὅτι θὰ εἴπῃ ἡμῖν σήμερον ἐντεῦθεν. Ἐγὼ, καὶ προχθὲς ἐπισκεφθεὶς τὴν Σῦρον, οὐδὲν εἶδον ἢ ἔμαθον ὡς ἐκτελεσθέν. Μετὰ τὰ γενικὰ ταῦτα περὶ τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας καὶ περὶ τῆς Σύρου, ἐν σχέσει πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν, ἔρχομαι εἰδικώτερον εἰς τὸ περὶ ταύτης θέμα μου. Τὸ ἵδρυμα τοῦτο μέχρι τοῦ 1882 ἔβαινε καλῶς· ἡ πρόοδος αὐτοῦ ἦτο μὲν βραδεῖα, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἶπον, ἀλλὰ καὶ ἀνάλογος σχεδὸν πρὸς τὴν λοιπὴν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κράτει πρόοδον. Μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ 1882 ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα εἶχε καὶ ἀποθεματικὸν κεφάλαιον καὶ δὴ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ὀνομαστὶ 600,000 δραχμάς. Ἔκτοτε ὅμως σπασμωδικαί τινες καὶ βίαιαι κινήσεις πρὸς πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν βεβιασμένην, ἡ κατὰ τὸ 1882 ἀγορὰ τῶν μεγάλων πλοίων διὰ δαπάνης 1,800,000 περίπου δραχμῶν, ἡ κατὰ τὸ 1883 ἀγορὰ ἑτέρων τριῶν πλοίων διὰ δαπάνης 2,535,000 δραχμῶν, ἡ κατασκευὴ διαφόρων ἔργων, νεωρίου, ἀποβαθρῶν καὶ ἄλλων περιέπλεξαν τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας εἰς βαθμὸν λίαν δύσκολον· οἱ τόκοι δὲ καὶ τὰ λεγόμενα κυμαινόμενα χρέη ἤρχισαν νὰ καταβροχθίζωσι τὰ ἀποθεματικὰ κεφάλαια καὶ τὰ περισσεύματα τῶν ἐτησίων εἰσπράξεων, καὶ νὰ περιάγωσι τὴν ἑταιρίαν ἀπὸ ἐλλείμματος εἰς ἔλλειμμα καὶ ἀπὸ χρηματικῶν δυσκολιῶν μικροτέρων εἰς μεγαλειτέρας. Ἐν τούτοις συμβαίνει τι λίαν περίεργον ἐν ταῖς εἰσπράξεσι τῆς ἑταιρίας ταύτης· ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν τακτικῶς κατὰ τὸ 1883, 1884, 1885, 1886, 1887 καὶ 1888 αἱ εἰσπράξεις διατηροῦνται αἱ αὐταί, αἱ δαπάναι μᾶλλον ἐλαττοῦνται, ἀντὶ νὰ αὐξάνωσι, καὶ ὅμως ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα δυσπραγεῖ εἰς βαθμὸν ἀπελπιστικόν. Ἔν τινι λογοδοσίᾳ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας ἀναγινώσκω, ὅτι, καίπερ καλῶς ἐργαζομένη ἡ ἑταιρία, εὑρίσκεται εἰς οἰκονομικὴν στενοχωρίαν.

§15ΜΠΑΣΙΑΣ. Τίνος ἔτους;

§16ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦ 1888. Δικαιολογεῖ ὅμως ἐν προηγουμένῃ λογοδοσίᾳ, τῇ τοῦ ἔτους 1887, τὸ Συμβούλιον τὴν δυσπραγίαν ταύτην διὰ τοῦ ὅτι ἠγόρασε πλοῖα καὶ προέβη εἰς ἄλλα ἔργα, ἅτινα ἀπῄτησαν δαπάνας, ὧν τοὺς τόκους δὲν δύνανται νὰ καλύψωσιν αἱ εἰσπράξεις τῆς ἑταιρίας. Ἀλλὰ καθίσταται πραγματικῶς ἀνεξήγητον, πῶς ἡ ἑταιρία, ἥτις μετὰ τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἀρχικῆς ἀξίας τοῦ κεφαλαίου αὐτῆς εἰς κτίρια, εἰς μηχανὰς, εἰς ἀτμόπλοια, κεφαλαίου κατελθόντος εἰς τὴν ἀξίαν μόλις 5,000,000 δραχμῶν πραγματικῶν, ἔχει ἐτησίας εἰσπράξεις ἴσας σχεδὸν πρὸς τὸ κεφάλαιον κατ’ ἔτος! Ἐπὶ κεφαλαίου δηλαδὴ 4½ ἢ τὸ πολὺ 5 ἑκατομμυρίων ἔχει ἐτησίας εἰσπράξεις 3,000,000–3,500,000! ὃ ἐστὶν 75–80% πρόσοδον ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ κεφαλαίου. Καὶ ἐν τούτοις ἡ ἑταιρία δὲν δύναται νὰ καλύψῃ τὰς δαπάνας αὐτῆς. Οὐδεμίαν ἄλλην ἐξήγησιν δύναμαι νὰ δώσω εἰς τὸ περίεργον τοῦτο φαινόμενον, οὐδὲ ἀποδέχομαι εὐκόλως τὰ λεγόμενα καὶ τὰ διαδιδόμενα περὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἑταιρίας, περὶ καταχρήσεων δῆθεν κλπ. διότι κατὰ γενικὴν ἀρχὴν δὲν ἀποδέχομαι πᾶν ὅ,τι διαδίδεται, ἐὰν μὴ γνωρίζω αὐτὸ θετικῶς, ἀλλ’ ἐν τούτοις μένει πάντοτε ἐν ἐμοὶ ἀνεξήγητον καὶ ἄλυτον τὸ ζήτημα τοῦτο. Τὸ δυσάρεστον δι’ ἐμὲ εἶναι, ὅτι ἡ ἑταιρία ἐξακολουθεῖ φθίνουσα καὶ ἀποσυντιθεμένη μέχρι βαθμοῦ ἀπελπιστικοῦ. Ἀλλὰ τὸ δυστύχημα διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν δυσάρεστον δὲ, ὡς νομίζω, καὶ διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, εἶναι, ὅτι διεδόθη καὶ ἐπιστεύθη, ὡς καὶ ἐν ἀρχῇ εἶπον, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα καταδιώκει, τρόπον τινὰ ἐχθαίρει τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν! Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις βεβαίως δὲν παρέσχεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν ὅσην ἔπρεπε νὰ παράσχῃ συνδρομὴν, δὲν ἔπραξε δὲ τοῦτο, πιθανῶς διότι δὲν ἔβλεπεν αὐτὴν εὐδοκιμοῦσαν ὅσον προσεδόκα· καθόσον ὁμολογῶ, ὅτι καὶ ἐγὼ, ὁ λίαν ἐκ πεποιθήσεως καὶ ἐκ παραδόσεως εὐμενῶς διατεθειμένος πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν, δὲν δύναμαι νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι αὕτη εὐδοκιμεῖ. Ἴσως προσηνέχθη οὕτως ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, διότι κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη ἐν Σύρῳ ἀντιπροσωπεύει αὐτὴν ὑπάλληλος κακότροπος, ἂν μοὶ ἐπιτρέπηται ἡ λέξις, προσφερόμενος πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἑταιρίαν σκαιῶς, καὶ ἐκ συστήματος καταδιώκων τὰ ἀποτελοῦντα αὐτὴν πρόσωπα. Ἴσως ἕνεκα τούτων τῶν λόγων ἐνομίσθη, βαθμηδὸν δὲ κατέστη κοινὴ πεποίθησις, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις καταδιώκει τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν. Εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς πάντας τὸ ἔγγραφον, δι’ οὗ σκανδαλωδέστατα καὶ ἀγενῶς περί τε τὴν οὐσίαν καὶ τὸν τύπον ἐπετέθη κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1887 ὁ τότε καὶ νῦν Νομάρχης κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, ὑβρίσας τὰ πρόσωπα, ἀπολύσας συμβούλους, θύσας καὶ ἀπολέσας· ταῦτα δὲ δὲν δεικνύουσιν ἔλεγχον καὶ ἐπιτήρησιν, καθ’ ὅ βεβαίως ἔχει δικαίωμα ὁ Νομάρχης, ἀλλὰ ἀγρίαν ἐπίθεσιν καί... Ἐπιστεύθη λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ ὑπ’ αὐτὸν Κυβέρνησις καταδιώκει τὴν Ἑταιρίαν, διότι μέχρι τοῦδε ὁμολογουμένως, ἂς εἴπω τοῦτο σαφέστερον, οὐδὲν ὑπὲρ αὐτῆς ἔπραξεν, ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω, μᾶλλον δὲ μετ’ ἀστοργίας προσεῖδεν εἰς αὐτὴν πάντοτε, ἔτι καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς δεινοτέραις στιγμαῖς αὐτῆς. Ὅτε πρὸ δύο μηνῶν ἠρώτησα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἂν σκέπτηται νὰ λάβῃ μέτρον τι ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, μοὶ ἀπήντησεν ὅτι θέλει εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἤλπιζεν ὅτι ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία ἤθελε σωθῆ· ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ὡς πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν εἶναι εἰρωνεία· διότι, ἂν πρόκηται νὰ ὑποθηκεύσῃ ἡ Ἑταιρία ἀτμόπλοια πρὸς ἐξοικονόμησιν χρημάτων, θὰ ὑποθηκεύσῃ τὰ 6 μεγάλα πλοῖα αὐτῆς, τὰ τελευταῖον κατασκευασθέντα· ἀλλὰ ταῦτα διατελοῦσιν ἤδη ὑπέγγυα διὰ ποσὸν 1,800,000 ἐκ τοῦ δανείου τῶν 2,000,000, εἰς ὃ παρεσχέθησαν τὰ 6 ταῦτα πλοῖα ὑπέγγυα, καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ πληρωθῇ. Θὰ συμβῇ λοιπὸν, ὥστε νὰ ὑποθηκεύσῃ ἡ Ἑταιρία τὰ πλοῖα αὐτῆς, διὰ νὰ λάβῃ χρήματα, νὰ πληρώσῃ ἄλλα δάνεια ἀπαιτητὰ, μετά τινα δὲ καιρὸν, εὑρισκομένη πάντοτε εἰς στενοχωρίαν,—καὶ θὰ εὑρίσκηται, ἐὰν δὲν ληφθῇ γενικώτερον μέτρον ὑπὲρ αὐτῆς,—δὲν θὰ ἔχῃ οὐδὲ ἄλλα πλοῖα νὰ ὑποθηκεύσῃ, ἵνα προσπορισθῇ νέα χρήματα, (διότι τὰ παλαιότερα πλοῖα οὐδεὶς δέχεται εἰς ὑποθήκην) καὶ θὰ ἔχωμεν ἑταιρίαν ἄνευ πόρων, ἄνευ μέσων κινητηρίων καὶ ἐπὶ τέλους ἑταιρίαν ἀτμοπλοϊκὴν ἄνευ πλοίων! Τοῦτο τὸ εὐεργέτημα θὰ προξενήσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑποθήκης ἐπὶ τῶν πλοίων. Πρὸς τούτοις δὲ διάδοσίς τις, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐσκέπτετο νὰ καταρτίσῃ δι’ ἄλλων κεφαλαίων καὶ δι’ ἄλλων προσώπων μεγάλην τινὰ Πανελλήνιον ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν—καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀρέσκεται εἰς τὰ Πανελλήνια ζητήματα· φαίνεται ὅτι ὡς ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος καλεῖ αὐτὰ Πανελλήνια,—ἡ διάδοσις, λέγω, αὕτη συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ κλονισθῇ ἡ ἐπὶ τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν πίστις, διότι οὕτω πῶς ἐξεφράζετο ὡρισμένη καὶ ἰσχυρὰ ἀποδοκιμασία τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, ἢ τοὐλάχιστον ἡ διαδεδομένη αὕτη πρόθεσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐχαρακτηρίζετο ὡς δυσμένεια καὶ ἀποδοκιμασία. Διεδίδετο ἐπίσης, ὅτι ἡ νέα ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, ἡ φανταστικὴ αὕτη, ἡ μέλλουσα νὰ καταρτισθῇ διὰ κεφαλαίων 40 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἤθελεν ἐγκαταλίπει τὴν Σῦρον καὶ ἐγκαταστῆ ἀλλαχοῦ, ὡρισμένως εἰς τὸν Πειραιᾶ, καὶ τοῦτο ἐκλόνισε τὴν πίστιν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, καὶ ἐδυσχέρανε τὴν θέσιν αὐτῆς ἐπὶ πλέον. Διεδίδετο ἐπίσης συγχώνευσις τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας ὑπὸ ἄλλην τινὰ ἑταιρίαν, ἴσως τὴν Πανελλήνιον λεγομένην (ἐξ αἰτίας βεβαίως τοῦ ὀνόματος, τὸ ὁποῖον φέρει,) ἀδιάφορον ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα ἦναι διπλασίως, τριπλασίως μεγαλειτέρα τῆς Πανελληνίου. Ἀνέγνωσα ἐσχάτως, ὅτι καὶ ὁ κ. Γουδῆς ἐβαπτίζετο ὡς ὁ ἀνάδοχος καὶ ὁ διάδοχος τῆς ἐν Σύρῳ Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας.

§17ΓΟΥΔΗΣ.....

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ σύμπτωσιν δὲ ἴσως τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτει παρὰ τοῦ ἐν Πειραιεῖ πρακτορείου τῆς Πανελληνίου Ἀτμοπλοΐας πληροφορίας περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀτμοπλοίων αὐτῆς, τῆς δυνάμεως αὐτῶν κλπ., βεβαίως δὲ ὁμοίας πληροφορίας ἐζήτησε καὶ παρὰ τῶν ἄλλων ἑταιριῶν, καὶ πιθανὸν νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν σκέψιν περὶ λύσεως οἱασδήποτε τοῦ ὄντως Πανελληνίου ὑπὸ τὴν σοβαρωτάτην σημασίαν τῆς λέξεως ἀτμοπλοϊκοῦ ζητήματος. Βεβαίως δὲν φρονῶ, ὅτι θὰ λύσῃ τὸ ζήτημα συγχωνεύων τὴν μίαν ἑταιρίαν ὑπὸ τὴν ἄλλην ἀνεξετάστως, διότι οὐδεμία ἑταιρία, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἱκανὴ νὰ διαδεχθῇ καθολικῶς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν, οὐδὲ δύναται ἄλλος τις νὰ συγκρατήσῃ ὅ,τι ἐν ὅλῃ τῇ στενοχωρίᾳ καὶ τῇ οἰκτρᾷ θέσει, ἐν ᾗ αὕτη εὑρίσκεται, συγκρατεῖ. Ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα ἐκπροσωπεῖ ὁμολογουμένως τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν, δὲν δύναται δὲ ἄλλος τις νὰ ὑποδυθῇ καὶ νὰ ἐνδυθῇ τὸ ὄνομα τοῦτο. Ἡ ὁποιαδήποτε δὲ διάλυσις αὐτῆς, εἴτε διὰ συγχωνεύσεως πρὸς ἄλλην, εἴτε διὰ τῆς ἀποσυνθέσεως, ὡς ἐπιδιώκεται, θέλει ἐμπνεύσει μεγάλην ἀποθάῤῥυνσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, εἰς τοὺς ναυτιλλομένους, εἰς τοὺς μετὰ τῆς Ἑλλάδος συναλλασσομένους ξένους, καὶ θέλει καταστήσει τὴν ἀντικατάστασιν τῆς Ἑλλην. Ἀτμοπλοΐας δυσχερεστάτην. Ἡ πτῶσις τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας θέλει κλονίσει σπουδαιότατα αὐτὴν τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Ἑλλην. Ἀτμοπλοΐα εἶναι ἵδρυμα ἠγγυημένον ὑπὸ τῆς Ἑλλ. Κυβερνήσεως, εἶναι ἓν ἐκ τῶν δύο ἱδρυμάτων, (τὸ δεύτερον μετὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν) τὰ ὁποῖα ἀνέλαβεν ὑπὸ τὴν ἄμεσον προστασίαν αὐτῆς ἡ Ἑλλην. Κυβέρνησις. Ἡ πτῶσις τῆς Ἑλλην. Ἀτμοπλοΐας ἤθελεν εἶσθαι κλονισμὸς αὐτῆς τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, περὶ τῆς ὁποίας, ὡς λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τοσοῦτον φροντίζει. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ κατάστασις, ἐν τῇ ὁποίᾳ νῦν εὑρίσκεται ἡ Ἑλλ. Ἀτμοπλοΐα, δὲν δύναται νὰ παραταθῇ ἐπὶ μακρὸν, ἐπειδὴ αὕτη θνησιζωεῖ, ζῇ δὲ διὰ τῆς ἐπιουσίου κυριολεκτικῶς ἐξοικονομήσεως τῶν ἀναγκαίων πρὸς ὕπαρξιν καὶ βεβιασμένην καὶ σπασμωδικὴν κίνησιν αὐτῆς, εἶναι ἀνάγκη ὁμολογουμένως νὰ ληφθῇ συντονωτάτη πρόνοια περὶ αὐτῆς. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ καὶ γενικῶς περὶ τῆς ἑλλην. ναυτιλίας, πρὸ πάντων τῆς ἀτμήρους, (διότι ἡ ἱστιοφόρος ἤδη ἐγκατελείφθη εἰς τὴν τύχην της καὶ διὰ τῶν ἰδίων δυνάμεων παλαίει καὶ προσπαθεῖ νὰ ζήσῃ) ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ ἱδρύσῃ ὄντως τὴν μεγάλην ἀτμοπλοϊκὴν ἑταιρίαν, καλῶν αὐτὴν εἴτε Πανελλήνιον, εἴτε ὁπωσδήποτε ἄλλως, ἀλλ’ ὡς πυρῆνα αὐτῆς, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, πρέπει νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν ὑπάρχουσαν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν, ἵνα μὴ ἀπολεσθῇ τι ἐκ τῶν παρ’ αὐτῆς μέχρι τοῦδε ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ τῷ ἐξωτερικῷ κεκτημένων, ἵνα μὴ σβεσθῇ τὸ ὄνομα αὐτῆς, διότι δυσκόλως θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀναγράψωμεν, ἄλλο καὶ διότι τὰ θεμέλια, ἐπὶ τῶν ὁποίων μέχρι τοῦδε ἵστατο ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα, εἶναι στερεὰ καὶ δύνανται νὰ βαστάσωσι τὸ μέγα οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον θὰ τεθῇ ἐπ’ αὐτῶν, ὅσον μέγα καὶ ἂν ἦναι, καὶ διότι οἱ κρατοῦντες δυσφημισμοὶ περὶ τῆς ἑταιρίας ταύτης εἶναι τόσῳ μικροὶ, σχετικῶς πρὸς τὸ μέγεθος τοῦ ἔργου, ὥστε εἰς τὴν στιγμὴν διαλύονται καὶ καταστρέφονται, μένει δὲ ἁγνὸν τὸ ὄνομα τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, τὸ ὁποῖον θέλει χρησιμεύσει διὰ τὴν μέλλουσαν ἐνέργειαν. Ἔχομεν καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα περὶ τὰ 90 ἢ 100 ἀτμόπλοια. Ἐνταῦθα εἶναι ἀνάγκη νὰ δηλώσω ὁριστικῶς, ὅτι δὲν συμμερίζομαι τὴν μεγαλουργὸν ἰδέαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν εὕρεσιν δηλαδὴ κεφαλαίου 40,000,000 δραχμῶν, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἱδρυθῇ ἡ νέα ἑταιρία. Μοὶ ἀρέσκει πρακτικωτέρα τις λύσις. Ἐκ τῶν 100 ὑπαρχόντων ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι περὶ τὸν πυρῆνα τῆς παλαιᾶς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας 40 ἢ 50· καὶ ἰδοὺ, ὅτι εὐκολώτατα ἀποτελεῖται ἡ νέα μεγάλη ἀτμοπλοϊκὴ ἑταιρία, ἡ δυναμένη νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν ὑψηλότατον προορισμὸν, διὰ τὸν ὁποῖον εἶναι προωρισμένη ἡ ἑλληνικὴ ναυτιλία ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἀρκεῖ νὰ θελήσῃ εἰλικρινῶς ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ νὰ θελήσῃ μόνον, πρέπει νὰ κοπιάσῃ, (καὶ θ’ ἀπαντήσῃ μεγάλην δυσκολίαν) ἵνα πείσῃ τὸν κόσμον, ὅτι δὲν θὰ ἐνεργήσῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος κομματικῶς· δὲν νομίζω ἐγὼ, ὅτι θὰ ἐνεργήσῃ κομματικῶς, ἀλλ’ ἐπειδὴ οὕτως ἐκρίθη ἐν πλείσταις πράξεσιν αὐτῆς, δοῦσα ἄλλως καὶ δικαίας πρὸς τοῦτο ἀφορμὰς, ἔχει ἀνάγκην, ἐπαναλαμβάνω, νὰ κοπιάσῃ πολὺ καὶ νὰ μετέλθῃ τοιαύτην ὁδὸν, ὥστε ν’ ἀποκλείσῃ παρὰ πᾶσι τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι κομματίζει ἐν τοιούτῳ ζητήματι. Ἀπαιτεῖται ἐν πρώτοις νὰ εὕρῃ τὸν ἄνθρωπον. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι μεταξὺ 6 ἢ 7 ἑκατομμυρίων Ἑλλήνων, τῶν ὑπαρχόντων ἁπανταχοῦ τῆς γῆς, θὰ εὕρῃ ἕνα, τὸν δυνάμενον νὰ διευθύνῃ τὸ μέγα καὶ ἐθνικώτατον τοῦτον ἔργον. Ὁ ἐπιχειρηματικὸς νοῦς τοῦ Ἕλληνος, ὁ πλεῖστα κατορθώσας εἰς ξένας χώρας ἐν ἀντιδράσεσιν, ἐν δυσκολίαις, ἐν ἀνταγωνισμῷ, βεβαιότατα θὰ εὕρῃ τὸν τρόπον, ὑπάρχοντος στοιχείου καὶ ὑλικοῦ πολλοῦ καὶ ἀφθόνου, νὰ ἀποτελέσῃ τὸ νέον ἔργον, περὶ τοῦ ὁποίου ὁμιλοῦμεν ἐνταῦθα. Ἔχει δὲ καὶ ἐπισήμους μέχρι τοῦδε ἀφορμὰς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἵνα ἐπέμβῃ εἰς τὸ ζήτημα. Γνωρίζω ὅτι ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου ὑπόμνημα μακρὸν, οὗ ἔχω ἀντίγραφον ἐνταῦθα, ἐν ᾧ ἐκτίθεται σχεδὸν ἀμερολήπτως καὶ σχεδὸν εἰλικρινῶς ἡ κατάστασις τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας, καὶ προτείνονται διάφοροι τρόποι, δι’ ὧν, ὡς φρονοῦσιν οἱ συντάξαντες καὶ ὑπογράψαντες τὸ ὑπόμνημα, δύναται νὰ συντηρηθῇ καὶ προαχθῇ ἡ Ἑλλην. Ἀτμοπλοΐα. Ἔχει καὶ ἄλλην ἀφορμὴν, ἐννοεῖται πλὴν τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν ὡς Κυβέρνησις ἔχει, νὰ φροντίσῃ περὶ τοιούτου ἀντικειμένου, ἔχει ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἑρμουπόλεως, παρακαλοῦντος καὶ ἱκετεύοντος τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ σπουδαίως καὶ σοβαρῶς περὶ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας. Δὲν λανθάνει βεβαίως τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι καὶ ἡ Αὐστροουγγρικὴ Ἑταιρία Λόϋδ πολλάκις, καὶ πέρυσιν ἀκόμη, εὑρέθη ἀκριβῶς εἰς ὁμοίας οἰκονομικὰς δυσχερείας πρὸς τὴν ἡμετέραν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν, εὑρέθη εἰς θέσιν σχεδὸν νὰ διακόψῃ τὰς ἐργασίας της· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἡ διαβλέπουσα ἐν τῷ γιγαντιαίῳ ἐκείνῳ ἔργῳ ὄχι μόνον τὴν κίνησιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν βιομηχανικῶν προϊόντων της καὶ τὴν εἰσαγωγὴν ἄλλων ἐν ταῖς χώραις αὐτῆς ἐξ ἄλλων χωρῶν, ἀλλὰ καὶ ἄλλους σκοποὺς, ἀνωτέρους καὶ ἀπωτέρους, ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις προσῆλθεν ἀρωγὸς δι’ ἐπαυξήσεως τῆς τέως παρεχομένης γενναίας συνδρομῆς πρὸς τὸ Λόϋδ, καὶ συνεκράτησεν αὐτό. Ὁμοίας ἀρωγῆς τυγχάνει καὶ ἡ ἑταιρία τῶν Γαλλικῶν διαπορθμεύσεων (Messageries Maritimes) καὶ ἡ Ἰταλικὴ «Florio Rubattino» καὶ ἄλλαι πολλαὶ ἀτμοπλοϊκαὶ ἐμπορικαὶ ἑταιρίαι ἐν Εὐρώπῃ. Ὡς εἶναι γνωστὸν, εἰς τὰς ῥωσσικὰς ἑταιρίας (συνέβη νὰ ταξειδεύσω ἄλλοτε δι’ αὐτῶν) ὑπηρετοῦσιν ὡς ἀξιωματικοὶ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, διατελοῦσι δὲ αἱ ῥωσσικαὶ ἀτμοπλοϊκαὶ ἑταιρίαι ὑπὸ τοιαύτην πειθαρχίαν, ὥστε ἐν ῥοπῇ ὀφθαλμοῦ δύνανται νὰ μετατραπῶσιν εἰς πολεμικὰ τὰ ἀτμόπλοια αὐτῶν, ὡς εὑρέθημεν καὶ ἡμεῖς ἄλλοτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σκεφθῶμεν καὶ νὰ πράξωμεν περὶ τῆς ἡμετέρας Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας. Καὶ εἶναι τοῦτο παράδειγμα ἀξιομίμητον ἐκ μέρους τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως, διότι πλὴν τῆς πειθαρχίας καὶ τῆς ἀκριβείας καὶ τῆς ἀσφαλείας, εἰς ἣν δύναται νὰ κρατῇ τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν ἡ Κυβέρνησις, διορίζουσα ἀξιωματικοὺς τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, δύναται νὰ ἔχῃ ἐν τοῖς πλοίοις ἐκείνοις φυτώριον ὑπαξιωματικῶν καὶ θερμαστῶν καὶ ναυτῶν, καὶ νὰ μὴ ἀναγκάζηται νὰ κατασκευάζῃ τοὺς ναύτας καὶ τοὺς θερμαστὰς καθ’ ὃν τρόπον γνωρίζομεν ὅτι κατασκευάζει αὐτοὺς ἐκεῖ εἰς τὸ ἐργοστάσιον Πόρου διὰ τῆς ἀπονομῆς ἑνὸς πτυχίου· ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πολύτιμος πρακτικὴ ναυτικὴ σχολὴ διὰ τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καταρτίσῃ καὶ χρησιμοποιήσῃ αὐτὴν ἐπὶ τοιούτων βάσεων. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι, αὐξανομένη καὶ εὐδοκιμοῦσα ἑταιρία τις τοιαύτη, θὰ γίνῃ πρόξενος μεγίστων ὠφελημάτων διὰ τὴν ἑλληνικὴν βιομηχανίαν καὶ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν. Πρὶν κατέλθω ἐντεῦθεν, λαμβάνω τὴν τόλμην νὰ προτείνω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅ,τι ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι συντελεστικὸν πρὸς διάσωσιν τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, διατρεχούσης τὸν ἔσχατον κίνδυνον κατ’ αὐτὰς, πρὸς διατήρησιν αὐτῆς, πρὸς ἐνίσχυσιν καὶ πρὸς εὐδοκίμησιν ἐν τῷ μέλλοντι. Ἀλλ’ ἐκφράζων τὰς γνώμας μου πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι προσδοκᾶται γενικῶς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐνέργεια ἐθνικὴ μόνον καὶ ἑλληνοπρεπὴς, πᾶσα δ’ ἄλλη σκέψις ἀποκλείεται, διότι, ὑφ’ οἱανδήποτε ἄλλην σκέψιν καὶ ἂν τελεσθῇ ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως, ἔστω καὶ ἐπὶ τῷ ἐλαχίστῳ κομματικῷ χρωματισμῷ, θ’ ἀποτύχῃ καὶ θὰ περιέλθωμεν μετὰ μικρὸν ἀπὸ τῆς Σκύλλης εἰς τὴν Χάρυβδιν, καὶ πάλιν δὲν θὰ ἔχωμεν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν. Προτείνω νὰ καταστήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦδε γνωστὸν, ὅτι θ’ ἀνανεώσῃ τὸ προνόμιον τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας μετὰ τὴν λῆξιν αὐτοῦ, ἀναλαμβάνουσα αὕτη τὴν ἀναδιοργάνωσιν καὶ ἀνασύστασιν τῆς ἑταιρίας ἐπὶ βάσεων ἄλλων εὐρειῶν, εὐρυτάτων, δυναμένων νὰ ἐξυπηρετήσωσι καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν ἐθνικὴν ἰδέαν ἐκείνην, ἣν προσεπάθησα, καταρχόμενος τοῦ λόγου μου, ν’ ἀποδώσω εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν. Κυριώτατος ὅρος τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἔσται ἡ μεταῤῥύθμισις τῆς διοικήσεως ἐν πᾶσι· τοῦτο δέχονται καὶ οἱ μέτοχοι, οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε κρατοῦσιν ἀνὰ χεῖρας ἀντὶ μετοχῶν χάρτην ἁπλοῦν ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἀξίας. Πρὸς δὲ νὰ αὐξηθῇ ἡ παρεχομένη τῇ ἑταιρίᾳ ἐπιχορήγησις ἐπὶ τῇ βάσει, καθ’ ἣν καὶ νῦν δίδεται, κατὰ διανυόμενον μίλιον, ἐὰν δὲ δὲν φθάσῃ ἡ παροχὴ μέχρι τοῦ βαθμοῦ, καθ’ ὃν ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις ὑποστηρίζει τὸ Λόϋδ, ἂς φθάσῃ τοὐλάχιστον εἰς τὸ ἥμισυ αὐτῆς. Νὰ διατηρήσῃ δὲ ἐπὶ πᾶσι τούτοις τὴν ἑταιρίαν ἐν Σύρῳ, διότι φρονῶ, ὅτι ἐκεῖ εἶναι ἡ ἕδρα καὶ ἡ κοιτὶς, ἐν τῇ ὁποίᾳ δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ, ἕνεκα τῶν γεωγραφικῶν καὶ ἄλλων λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα. Ἐν τῇ τοιαύτῃ δὲ ἑταιρίᾳ νὰ συγχωνεύσῃ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν θέλωσι, καὶ ἄλλας ἑταιρίας, ὡς π. χ. τὴν Πανελλήνιον, εἴτε τὰ ἀτμόπλοια τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἡμῶν κ. Γουδῆ, εἴτε καὶ ἄλλα μεμονωμένα ἀτμόπλοια ἐκ τῶν ὑπαρχόντων 90 ἢ 100. Ἀλλὰ ἐν πρώτοις δέον νὰ ὦμεν βέβαιοι, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα θέλει ζήσει μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν θὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀναδιοργάνωσις καὶ μεταῤῥύθμισις αὐτῆς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Τόμαν, ὁμιλῶν χθὲς, συνέστησε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὑποθήκης τῶν πλοίων, φρονῶν ὅτι τοῦτο δύναται νὰ σώσῃ τὴν ἑταιρίαν, πρὸς δὲ νὰ προκαταβάλῃ ἡ Κυβέρνησις τὰς δόσεις τῆς ἐτησίας ἐπιχορηγήσεως δι’ ἓν ἔτος. Ἐγώ, ὅστις οὐδὲν ἐλπίζω ἐκ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑποθήκης τῶν πλοίων, προβαίνω περαιτέρω, προτείνων εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσέλθῃ ἐνεργέστερον ἀρωγὸς πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν. Ἡ διοίκησις ἐν γένει τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ διακρίνεται διὰ τὰς ἀφεδεῖς δαπάνας, ὧν πλεῖσται ἄσκοποι καὶ οὐδὲν διαφέρουσαι τῆς σπατάλης. Προκειμένου περὶ ἔργου, οἷον ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα, ἐν ᾗ ἐγὼ φαντάζομαι συγκορυφουμένην καὶ ἐκπροσωπουμένην τὴν ἑλληνικὴν ναυτιλίαν, νομίζω ὅτι οὔτε ἄσκοπος δαπάνη οὔτε σπατάλη εἶναι πᾶν ὅ,τι ἂν διατεθῇ ὑπὲρ τῆς σωτηρίας καὶ συντηρήσεως αὐτῆς. Βεβαιότατα δὲν πρόκειται περὶ μεγάλου πράγματος, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίσῃ νὰ καταβάλῃ τῇ Ἑλληνικῇ Ἀτμοπλοΐᾳ ἓν ἢ δύο ἑκατομμύρια. Τὰ χρήματα ταῦτα θὰ ἦναι ἐξησφαλισμένα, διότι θὰ ἐπιβάλῃ ἄλλο καταστατικὸν, ἄλλο Συμβούλιον, ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις αὐτῆς, καὶ θὰ τάξῃ διευθυντὴν πρόσωπον ἱκανώτατον. Ἡ Κυβέρνησις νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἴδῃ διαταρασσόμενα τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἐὰν καταβάλῃ ἓν ἢ δύο ἑκατομμύρια πρὸς σωτηρίαν τῆς ἑταιρίας, προκειμένου νὰ ὑπάρξῃ αὕτη, εἴτε διὰ τὴν συγκοινωνίαν καὶ τὸ ἐμπόριον, πρὸ πάντων ὅμως ὑπὸ τὴν ἐθνικὴν ἔποψιν διὰ τὸν Ἑλληνισμόν.

§19ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν κάμνω τὴν ὑπόμνησιν μιᾶς ἐπερωτήσεώς μου, ὑποβληθείσης πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν, σχετικῶς πρὸς τὸν δῆμον Ἀμβρακίας τῆς Τριχωνίας, διότι εἰς τὸν Δήμαρχον ὁ αὐτόθι ταμίας δὲν παρέχει τίποτε. Παρακαλῶ αὔριον, εἰ δυνατὸν, νὰ μᾶς δώσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ δώσῃ ἔγγραφον τὴν ἐπερώτησίν του, ἢ νὰ σημειώσῃ εἰς τίνος συνεδριάσεως τὰ πρακτικὰ ὑπάρχει αὕτη, διότι δὲν πρέπει νὰ ἀφίνωσιν εἰς ἡμᾶς οἱ ἐπερωτῶντες ὅλα τὰ βάρη.

§21ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τοιαύτη ἀξίωσις ἐλέγχει εἶδος χαρακτηρισμοῦ τοῦ τοιούτου καθήκοντος τοῦ Βουλευτοῦ ὡς ὀχληροῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπέβαλον πρό τινων ἡμερῶν τὴν σύμβασιν περὶ κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων τοῦ συμπλέγματος Πελοποννήσου· εἶπον τότε, ὅτι ἐν ταῖς ὑποβληθείσαις συμβάσεσιν οὐδὲν περιελαμβάνετο περὶ δύο τεμαχίων, τουτέστι περὶ τοῦ τμήματος Καρυταίνης καὶ Ὀλυμπίας, ἢ τοὐλάχιστον καὶ Ἡραίας, διότι τὸ τμῆμα Ὀλυμπίας καὶ Ἡραίας ὑπάρχει παρακεχωρημένον ὑπὸ αἵρεσιν διὰ συμβάσεως, καὶ περὶ τοῦ τμήματος Γυθείου καὶ Ξηροκαμπίου· προσέθηκα δὲ, ὅτι περὶ τῶν τμημάτων τούτων ἤθελον ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν εἴτε νόμον περὶ ἀδείας κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, εἴτε καὶ σύμβασιν· εὐτυχῶς ἠδυνήθημεν νὰ συνάψωμεν συμβάσεις περὶ ἀμφοτέρων τῶν τμημάτων, καὶ οὕτω συμπληροῦται ἡ παραχώρησις ὁλοκλήρου τοῦ ἐξ ὑπαρχῆς σχεδιασθέντος συμπλέγματος. Ἐδέησεν ἐπὶ τῶν δύο τούτων τμημάτων νὰ μεταβληθῶσιν αἱ βάσεις τῆς παραχωρήσεως τοῦ προνομίου τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως· τουτέστιν, ἐνῷ ἐπὶ τῶν ἄλλων σιδηροδρόμων ἐτέθη ὡς βάσις χιλιομετρικὴ χορήγησις εἰς τὴν ἀνάδοχον ἑταιρίαν 20,000 δραχμῶν, αὐξηθεῖσα ὡς πρός τινας εἰς 24,000, ἐπὶ τῶν δύο τούτων τμημάτων, Καρυταίνης καὶ Ὀλυμπίας καὶ Γυθείου καὶ Ξηροκαμπίου, οὐδὲν θέλει καταβάλλεσθαι ὑπὸ τοῦ Δημοσίου εἰς χρῆμα, ἀλλὰ τὸ Δημόσιον ἀναλαμβάνει τὴν ὑποδομὴν τοῦ σιδηροδρόμου, τουτέστι τὴν στρῶσιν τῆς ὁδοῦ ἄνευ τῆς ἐπιστρώσεως, περιλαμβάνουσαν τὴν χάραξιν καὶ ἰσοπέδωσιν τῆς γραμμῆς καὶ τὰ τεχνικὰ ἔργα, οἷον τὰς γεφύρας, οὐχὶ δὲ καὶ τὴν ἐπίστρωσιν διὰ σκύῤῥων, διὰ στρωτήρων, διὰ σιδηρῶν ῥάβδων, οὐδὲ τὴν προμήθειαν κινητοῦ ὑλικοῦ, ἅτινα πάντα ἀναλαμβάνει ἡ ἑταιρία. Ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν ὑποδομὴν, οὕτω καθοριζομένην ἐπὶ χιλιομετρικῇ παροχῇ παρὰ τῆς ἀναδόχου ἑταιρίας εἰς τὸ Δημόσιον 6,000 δρ. Κατὰ τοσοῦτον μετέχει ἡ ἑταιρία εἰς τὰς δαπάνας τῆς ὑποδομῆς, ἐκτελουμένας ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Ἡ διαφορὰ ἄρα τῶν βάσεων τῆς παραχωρήσεως τῶν τμημάτων τούτων πρὸς τὰς τῶν ἄλλων σιδηροδρόμων εἶναι 6,000 δραχμαὶ, χορηγούμεναι ὑπὸ τῆς ἑταιρίας πρὸς ταῖς 20,000 ἢ 24,000, ταῖς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μὴ καταβαλλομέναις, ἤτοι ἐν ὅλῳ 26,000 ἢ 30,000 δραχμαὶ κατὰ χιλιόμετρον εἰς ὄφελος τοῦ Δημοσίου, εἰς βάρος δὲ αὐτοῦ τὰ ἔξοδα τῆς ὑποδομῆς τῶν τμημάτων. Ταῦτα περίπου κανονίζονται διὰ τῶν συμβάσεων, ἃς ὑποβάλλω εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς.

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγένετο ἡ μελέτη τῶν γραμμῶν;

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἀρχικὴ μελέτη ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτε ἐζητήσαμεν τὴν ἄδειαν τῆς παραχωρήσεως τοῦ συμπλέγματος, εἴτε ὁλοκλήρου, εἴτε κατὰ τμήματα.

§25ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐρωτῶ, ἐὰν διὰ τὰς δύο ταύτας γραμμὰς, ἃς ἀναλαμβάνει ἡ Κυβέρνησις, ἐγένοντο μελέται πληρέστεραι.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Πολιτεία δὲν ἐξετέλεσεν ἰδίας μελέτας, πληρεστέρας τῶν ἀρχικῶν. Ἔχομεν ἤδη γνώσεις πληρεστέρας ἢ πρότερον περὶ τῶν γραμμῶν τούτων, ἀλλὰ τὰς πληρεστέρας μελέτας ἐξετέλεσαν αἱ ἑταιρίαι, εἰς ἃς θὰ παραχωρηθῶσιν αἱ γραμμαί. Δὲν ἤθελον αὗται ν’ ἀναλάβωσι τὴν παραχώρησιν τῶν γραμμῶν τούτων ἐφ’ ᾧ χορηγήματι ἀνελήφθη ἡ παραχώρησις ἄλλων, ἐκτιμῶσαι τὴν δαπάνην ὡς ἀνωτέραν. Αἱ μελέται τῶν ἑταιριῶν ἐγένοντο γνωσταὶ καὶ εἰς τοὺς μηχανικοὺς τοῦ Κράτους, οἵτινες, βοηθούμενοι ἐξ αὐτῶν, προέβησαν εἰς ἔλεγχον τῶν προηγουμένων μελετῶν. Ὡς ἐκ τῶν ἐργασιῶν τούτων εἶναι γνωστὰ περίπου τὰ τῶν προκειμένων γραμμῶν.

§27ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ νὰ μᾶς δοθῇ περίληψις τῶν μελετῶν τούτων τῆς ὑπηρεσίας.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποβληθέντα δύο σιδηροδρομικὰ νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 76–77.) Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 436,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1890.

§29ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ἀνεπτύξαμεν τοὺς λόγους, δι’ οὓς θεωροῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ μεταβληθῇ ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς πιστώσεως ταύτης. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμένει, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος διὰ τὴν μεταβολὴν ταύτην. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Ὁ λογιστικὸς νόμος παραδέχεται ἐκτάκτους πιστώσεις ἐπὶ περιπτώσεων ὅλως διαφόρων τοῦ παρόντος νομοσχεδίου· ἐπὶ τοιούτων δὲ πιστώσεων ἀπαιτεῖ, ὅπως μὴ ψηφίζωνται, ἂν δὲν ψηφισθῇ συνάμα καὶ ὁ πόρος, ἐξ οὗ θὰ πληρωθῶσιν. Ἐνταῦθα τοιοῦτόν τι δὲν ἔχομεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦ πόρου, ὅταν θὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ σχετικοῦ δανείου. Ἐὰν ἡ παρατήρησις αὕτη εἶχέ τι τὸ θετικὸν, ἴσως ἠθέλομεν συγκατατεθῆ νὰ συζητήσωμεν τότε τὸν χαρακτηρισμόν· ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτω, διότι ἡ Βουλὴ ἀπεξενώθη ἐντελῶς τοῦ δικαιώματος τοῦ συζητεῖν καὶ ψηφίζειν περὶ δανείων. Δυνάμει τῶν νόμων, οἵτινες ἐψηφίσθησαν κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ δανείζηται ὅσα χρήματα θέλει καὶ νὰ δαπανᾷ αὐτὰ ἄνευ ψήφου τῆς Βουλῆς. Δύναται τὸ προϊὸν παντὸς δανείου, ὅπερ ἤθελε συνομολογήσει, νὰ τὸ καταβάλλῃ εἰς τὸν τρεχούμενον λογαριασμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἢ νὰ τὸ χρησιμοποιῇ εἰς πληρωμὰς ἐντόκων γραμματίων, καὶ οὕτως ἐκπληροῦσα κατὰ τὸ φαινόμενον τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ΑΨʹ, νὰ ἐπαναλαμβάνῃ τὰ οὕτω χρησιμοποιηθέντα χρήματα καὶ τὰ δαπανᾷ εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου. Δὲν θὰ ἔχωμεν ἑπομένως νὰ συζητήσωμεν περὶ δανείου, καὶ πρέπει νὰ συζητήσωμεν τώρα, ἂν ἡ πίστωσις αὕτη πρέπῃ νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς θεραπεύουσα πράγματι ἔκτακτον ἀνάγκην καὶ ἂν θὰ πληρωθῇ διὰ δανείου ἢ διὰ τῶν τακτικῶν πόρων τοῦ Κράτους. Ὁποία εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου, πρέπει νὰ τὸ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, ἵνα ἀποφασίσῃ περὶ τούτου ἐν γνώσει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§31ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις νὰ θεωρῇ τὰς πιστώσεις ταύτας ὡς εἶπον;

§32ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκτίθεται ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τούτῳ δὲν γίνεται μνεία περὶ μεταφορᾶς πιστώσεως.

§33Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τοὺς πίνακας ἀναφέρετε ἄλλα.

§34ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, πῶς ἡ πίστωσις αὕτη, ἡ παρ’ ἡμῶν ζητουμένη, ἔδωκε χώραν εἰς τοσαύτας συζητήσεις. Ἐννοῶ τὸν κ. Καραπάνον, ὑποστηρίζοντα τὰς ἰδέας αὐτὰς περὶ τακτικῆς καὶ ἐκτάκτου πιστώσεως. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς ἔρχεται δίδων τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν τακτικῶν δαπανῶν εἰς τὰς δαπάνας ταύτας, ἐνῷ ὡς Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἀλλοίας ἰδέας· καὶ ἀπόδειξις τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου εἶναι, ὅτι διὰ τοῦ νόμου, περὶ οὗ γίνεται μνεία ἐν τῇ ἐκθέσει, τοῦ ΑΣΟΖʹ, ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς προΐστατο, ἔλαβεν ἐκτάκτους πιστώσεις ἐκ 12 ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ διαφόρους δαπάνας· μεταξὺ τούτων ἐν ἄρθρῳ 7 ἀναφέρονται ὀχυρωματικὰ ἔργα καὶ ἔργα Ναυστάθμου, δι’ ἃ ὁρίζεται ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν. Ἐξήτασα, ποία ἐγένετο χρῆσις τῆς πιστώσεως ταύτης κατὰ τὸ 1885 καὶ 1886, καὶ εὗρον ὅτι ἐπὶ ταύτης ἐξεδόθησαν ἐκτὸς ἄλλων καὶ τὰ ἑξῆς ἐντάλματα. Τὴν 21 Φεβρουαρίου ἔνταλμα δραχμῶν 5,065 διὰ τὴν πληρωμὴν εἰς τὸν ἐργολάβον Κουμέλην τῆς πρώτης δόσεως διὰ τὰς παρ’ αὐτοῦ ἐκτελεσθείσας ἐργασίας τῆς τοποθετήσεως θεστρῶν ἐν τῷ Β. Ναυστάθμῳ. Τὴν 9 Μαρτίου ἔνταλμα ὑπ’ ἀριθ. 5,218 δραχμῶν 6252 ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ἐργολάβου Λεμπέση διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς αʹ δόσεως τῆς παρ’ αὐτοῦ ἐκτελεσθείσης ἐργασίας τῆς ἀνεγέρσεως μιᾶς ἀποθήκης πυροβολικοῦ ἐν τῷ Β. Ναυστάθμῳ. Τὴν 3 Ἀπριλίου ἔνταλμα ὑπ’ ἀριθ. 5,325 δραχμῶν 7,946 ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ἐργολάβου Πασχάλη εἰς λογαριασμὸν τῆς αʹ δόσεως τῆς παρ’ αὐτοῦ ἐκτελεσθείσης ἐργασίας τῆς ἀνεγέρσεως στεγασμάτων πέριξ τῶν ἐν τῷ Β. Ναυστάθμῳ ἀποθηκῶν τοῦ πυροβολικοῦ. Τὴν 9 Ἀπριλίου ἔνταλμα ὑπ’ ἀριθ. 5,337 δραχμῶν 2,490 ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ἐργολάβου Κούτρα δι’ ἐξόφλησιν τῆς ἀξίας τῆς παρ’ αὐτοῦ ἐκτελεσθείσης ἐργασίας τῆς ἐπισκευῆς τοῦ ἐν Πάτραις λιμενικοῦ καταστήματος. (Ἐπιτραπείτω δὲ ὡς πρὸς τὴν δαπάνην ταύτην νὰ παρατηρήσω, ὅτι αὕτη βεβαίως ἀτόπως ἐγένετο τῇ βάσει τῆς χορηγηθείσης πιστώσεως). Τὴν 19 Ἀπριλίου ἐξεδόθη τὸ ὑπ’ ἀριθ. 5,347 ἔνταλμα ἐκ δραχμῶν 9,972 ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ἐργολάβου Πασχάλη διὰ τὴν δευτέραν δόσιν τῆς παρ’ αὐτοῦ ἐκτελεσθείσης ἐργασίας τῆς ἀνεγέρσεως στεγασμάτων πέριξ τῶν ἐν τῷ Β. Ναυστάθμῳ ἀποθηκῶν τοῦ πυροβολικοῦ. Τὴν 25 Ἀπριλίου ἐξεδόθη τὸ ὑπ’ ἀριθ. 5,380 χρηματικὸν ἔνταλμα ἐκ δραχμῶν 8,706 ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ἐργολάβου Λεμπέση πρὸς πληρωμὴν τῆς αʹ δόσεως τῆς παρ’ αὐτοῦ ἐκτελεσθείσης ἐργασίας τῆς ἀνεγέρσεως καὶ δευτέρου ὀρόφου ἐπὶ τῆς ἀνεγειρομένης ἀποθήκης πυροβολικοῦ ἐν τῷ Ναυστάθμῳ. Τὴν 25 Ἀπριλίου 1886 ἐξεδόθη τὸ ὑπ’ ἀριθ. 5,381 χρηματικὸν ἔνταλμα ἐκ δραχμῶν 4,764 ἐπ’ ὀνόματι τοῦ αὐτοῦ ἐργολάβου Β. Λεμπέση διὰ τὴν πληρωμὴν τῆς βʹ δόσεως τῆς παρ’ αὐτοῦ ἐκτελεσθείσης ἐργασίας τῆς ἀνεγέρσεως μιᾶς ἀποθήκης πυροβολικοῦ. Ὅτε δὲ ἀνέλαβον τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἠναγκάσθην νὰ ἐκδώσω πολλὰ ἄλλα ἐντάλματα πρὸς ἀποπληρωμὴν ἐργολάβων διὰ τὰς παρ’ αὐτῶν ἀναληφθείσας ἐργασίας κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἦτο Πρωθυπουργός. Ἐὰν ἤδη παραβάλητε τὰς δαπάνας ταύτας πρὸς τὰς ἀναγραφομένας ἐν τῷ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ, εὑρίσκετε καὶ ταὐτότητα λέξεων. Ἐννοῶ τὸν κ. Καραπᾶνον, ὅστις τῷ 1886 δὲν ὑπεστήριζε τὸν κ. Δηλιγιάννην, καὶ δὲν εὐθύνεται διὰ τὰς πράξεις αὐτοῦ, ἀμφισβητοῦντα τὸν δοθέντα εἰς τὰς δαπάνας ταύτας χαρακτῆρα, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ τὸν κ. Δηλιγιάννην, μεμφόμενον τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία δὲν ἔπραξεν ἄλλο τι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἢ νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ παράδειγμά του.

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν εἶναι ἐντελῶς ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἕκαστος τῶν κυρίων Βουλευτῶν εὐθύνεται διὰ τὰς ἰδίας αὐτοῦ γνώμας, ἂν αἱ γνῶμαι αὐτοῦ δὲν ἦναι ὀρθαί. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, εἴτε ὑπεστήριζε εἴτε ὄχι τὸ Ὑπουργεῖον, τοῦ ὁποίου προϊστάμην κατὰ τὸ 1885, ἔχει γνώμην αὐτοτελῆ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὅμως εὑρίσκει ἐμὲ ἐν ἀντιφάσει, καὶ ἀπορεῖ, πῶς, ἀφοῦ ὡς Πρωθυπουργὸς ἔλαβον πιστώσεις ἐκτάκτους ἐκ δανείου, ἵνα κατασκευάσω ἔργα τινὰ ἐν Ναυστάθμῳ, ἤδη δὲν ἀναγνωρίζω, ὅτι πρέπει ὡσαύτως δι’ ἐκτάκτου πιστώσεως νὰ κατασκευασθῶσιν ἔργα ὅμοια. Δὲν ἐπικρίνω τὸν τρόπον, καθ’ ὃν σκέπτεται ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀλλ’ ἐκπλήσσομαι, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ σκέπτηται οὕτω ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὁ ὁποῖος καὶ νοημοσύνην ἔχει ἀρκοῦσαν καὶ δύναται νὰ κρίνῃ περὶ τῶν πραγμάτων. Τὸ ὑπὸ τὴν προεδρείαν μου Ὑπουργεῖον τοῦ 1885, περιελθὸν εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις, ἔκρινεν ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰς αὐτὸ νὰ προβῇ εἰς δραστηρίας, εἰς σπασμωδικὰς, εἰς ἐκτάκτους ναυτικὰς παρασκευὰς, ὅπως καταστήσῃ τὴν χώραν ἱκανὴν νὰ ἀμυνθῇ, ἵνα διασώσῃ τὰ ἐθνικὰ δικαιώματά της. Μεταξὺ τῶν παρασκευῶν, τὰς ὁποίας τότε ἐνέκρινε, καὶ διὰ τὰς ὁποίας ἐζήτησε καὶ ἔλαβε τὴν πίστωσιν τῶν 12,000,000 δραχμῶν, ὑπῆρχε καὶ ἡ κατασκευὴ προσκαίρων ὀχυρωματικῶν ἔργων καί ἄλλων ἔργων ἐν τῷ Ναυστάθμῳ, δι’ ἣν προσδιώρισεν 1,000,000 ἐκ τῆς πιστώσεως τῶν 12,000,000. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἑνὸς τούτου ἑκατομμυρίου ἐδαπάνησε τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1885 δραχμὰς 324, 239:29 διὰ κατασκευὴν ἀποθηκῶν, διὰ στέγασιν μερῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἔδει ν’ ἀποτεθῇ ὑλικὸν πολέμου, καὶ δι’ ἄλλας τινὰς ὁμοίας ἀνάγκας. Καὶ ὀρθῶς ἔπραξε τότε τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1885· διότι, ἀφοῦ εἶχε δαπανήσει 8 ἢ 9 ἑκατομμύρια διὰ ν’ ἀγοράσῃ ὑλικὸν πολέμου, ἔπρεπε ν’ ἀφήσῃ τοῦτο ἐκτεθειμένον εἰς τὸ ὕπαιθρον καὶ νὰ μὴ τὸ στεγάσῃ; Καὶ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἔκαμε τότε πρὸς τοῦτο, ἀμφισβητοῦσιν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς ἐκτάκτους, ὡς συναφεῖς πρὸς τὰς ναυτικὰς παρασκευὰς, καὶ νὰ πληρώσῃ ἐκ δανείων; Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν πείθει ἑαυτὸν, ὅτι εὑρίσκεται νῦν εἰς τὴν αὐτὴν περίστασιν; Καὶ ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τοῦ 1885 προέβη εἰς ἔκτακτόν τινα δαπάνην, ἵνα κατασκευάσῃ ἀποθήκην, ὅπως διασώσῃ τὸ ὑλικὸν τοῦ πολέμου, ὑποθέτει ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι καὶ αὐτὸς εὑρίσκεται ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις, καὶ δύναται διὰ δανείων νὰ κατασκευάσῃ τὸ Γυμναστήριον τοῦ Πόρου καὶ τὴν ἀποθήκην ποσίμου ὕδατος ἐν τῷ Ναυστάθμῳ; Νομίζω, ὅτι ἔχω περισσότερον δικαίωμα νὰ ἐκπλαγῶ ἐγὼ, ἀκούων τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, παρ’ ὅσον οὗτος ἐξεπλάγη. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔκτακτοι δαπάναι δικαιολογοῦνται διὰ στρατιωτικὰς παρασκευὰς, ὅταν αὗται γίνωνται πρὸς αὔξησιν τοῦ ὁπλισμοῦ τοῦ στρατοῦ, εἴτε κατὰ ξηρὰν εἴτε κατὰ θάλασσαν, ἀλλ’ ὅτι αἱ οἰκοδομικαὶ ἐργασίαι τοῦ Ναυστάθμου δὲν δύνανται ν’ ἀναγραφῶσι μεταξὺ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, οὔτε πρέπει νὰ καταβάλλωνται τὰ πρὸς ταύτας ἀναγκαιοῦνται χρήματα ἐκ δανείων. Μεταξὺ τῶν δαπανῶν τοῦ 1885 εὑρίσκω ἀληθῶς μίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐκπλήσσομαι, ἀλλὰ μόνον μίαν, τὴν ἐπισκευὴν τοῦ ἐν Ναυπλίῳ Λιμεναρχείου. Δὲν γνωρίζω, πῶς ἐνετάλη πληρωμὴ τοιαύτη, ἀπορῶ δὲ, πῶς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐπεθεώρησε τοιοῦτον ἔνταλμα. Ἀλλ’ ἡ παραδρομὴ τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1885, τὴν ὁποίαν ἐγὼ πρῶτος ἐπικρίνω καὶ μετὰ τοσαύτης εἰλικρινείας ὁμολογῶ, δὲν δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τοὺς Ὑπουργοὺς τοῦ 1890 νὰ πληρῶσι τοιαύτας τακτικὰς ἀνάγκας διὰ δανείων.

§36ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰς πιστώσεις τοῦ 1885 καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν καὶ πάντες οἱ τότε Βουλευταὶ τὰς ἐψηφίσαμεν, ἐν πλήρει πεποιθήσει, ὅτι ἐκτάκτους πράγματι ἀνάγκας ἐπρόκειτο νὰ θεραπεύσωσι. Δὲν ἀφορῶσι δὲ τοιαύτας ἀνάγκας αἱ πιστώσεις, τὰς ὁποίας σήμερον συζητοῦμεν. Μετὰ τὴν δήλωσιν ὅμως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ὅτι τὰ ἐν τῇ ἐκθέσει περιλαμβανόμενα περὶ μεταφορᾶς πιστώσεως ἀπὸ τοῦ 1886 εἰς τὸ 1890 ἀναιροῦνται καὶ διαγράφονται, νομίζω, ὅτι θὰ συμφωνήσωμεν, ἐὰν θελήσῃ νὰ ἦναι συνεπὴς εἰς τὴν δήλωσίν του ταύτην· διὰ νὰ ἦναι δὲ συνεπὴς, πρέπει νὰ τροποποιήσῃ τὸν πίνακα. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τὸν Ναύσταθμον καὶ τὴν συντήρησιν τῶν κτιρίων ἔχομεν μὲν κεφάλαιον ἰδιαίτερον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, δὲν ἐψηφίσαμεν ὅμως πίστωσιν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ, καὶ δὲν δυνάμεθα ἑπομένως τὴν παροῦσαν πίστωσιν νὰ τὴν χαρακτηρίσωμεν ὡς ἀναπληρωματικὴν, ἂς χαρακτηρίσωμεν αὐτὴν ὡς ἔκτακτον, ἂς τὴν ἀναγράψωμεν ὅμως ἐν τοῖς κεφαλαίοις τοῖς σχετικοῖς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἤτοι εἰς τὸ κεφάλαιον Γʹ, τὸ ἀφορῶν τὸν Ναύσταθμον, καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον Εʹ, τὸ ἀφορῶν τὴν ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν τῶν οἰκοδομῶν. Θεωρῶ δὲ τοσοῦτον οὐσιώδη τὴν κατάταξιν ταύτην, καθόσον διὰ τῆς τοιαύτης ἀναγραφῆς δεικνύομεν, ὅτι αἱ δαπάναι αὗται θὰ ἐκτελεσθῶσι διὰ τῶν τακτικῶν πόρων τοῦ Δημοσίου.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐγγραφὴ ἐν τοῖς κεφαλαίοις τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἐπιτρέπεται ὑπὸ τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὡμολόγησεν, ὅτι ἡ πίστωσις εἶναι ἔκτακτος κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ λογιστικοῦ νόμου, ἀλλ’ ὁ λογιστικὸς νόμος περὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ὁρίζει, ὅτι «διὰ πᾶσαν ἔκτακτον πίστωσιν, χορηγουμένην εἰς Ὑπουργὸν δι’ ὑπηρεσίαν μὴ προβλεφθεῖσαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου του, προστίθεται κεφάλαιον ἰδιαίτερον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει.» Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγγραφῇ ἡ πίστωσις αὕτη ὑπὸ τὰ κεφάλαια τὰ ἤδη ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀλλὰ πρέπει νὰ προστεθῇ εἰδικὸν κεφάλαιον.

§38ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ καθημερινὴ ἀθέτησις τῶν διατάξεων τοῦ λογιστικοῦ νόμου ἔκαμεν ἡμᾶς νὰ διατελῶμεν ἐν πλήρει συγχύσει καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν πιστώσεων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις φρονεῖ, ὅτι ἔκτακτος πίστωσις εἶναι πᾶσα πίστωσις, ἡ ὁποία ἀφορᾷ δαπάνην οὐχὶ ἐκ τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν συνήθη καὶ κανονικὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ διὰ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ θεραπευθῇ ἀνάγκη τις οὐχὶ ἐκ τῶν συνήθων. Ἄλλοι δὲ φρονοῦσιν, ὅτι ἔκτακτος εἶναι ἡ πίστωσις, τῆς ὁποίας ἡ δαπάνη πληρόνεται οὐχὶ ἐκ τῶν δικαστικῶν, ἀλλ’ ἐξ ἐκτάκτων πόρων, ἤτοι διὰ δανείων. Ἐνδέχεται ἀμφότεροι νὰ ἔχωσι δίκαιον κατὰ θεωρίαν, ἀλλ’ ἡ θεωρία των ἀντιβαίνει εἰς τὸν ἡμέτερον λογιστικὸν νόμον. Ὁ λογιστικὸς νόμος ἀπαιτεῖ τὸ ἑνιαῖον τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἑπομένως ἐν αὐτῷ πρέπει ν’ ἀναγράφωνται πᾶσαι αἱ δαπάναι, τὰς ὁποίας γνωρίζει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ καθ’ ὃν χρόνον συντάσσεται καὶ ψηφίζεται ὁ Προϋπολογισμὸς, εἶναι δὲ ἀδιάφορον, ἐὰν αἱ δαπάναι αὗται ἀφορῶσιν εἰς συνήθης ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας ἢ ἀποβλέπωσιν εἰς ἀνάγκας ἄλλης φύσεως, καθὼς ἀδιάφορον εἶναι ἐπίσης, ἐὰν θὰ πληρωθῶσι διὰ τῶν τακτικῶν πόρων τοῦ Κράτους ἢ διὰ δανείων, ἑπομένως πᾶσαι αἱ πιστώσεις, περὶ ὧν πρόκειται, εἶναι τακτικαί, καὶ πρέπει ν’ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἔκτακτοι πιστώσεις κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον εἶναι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται δι’ ἀνάγκας, αἵτινες παρουσιάσθησαν βραδύτερον καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβλεφθῶσι καθ’ ὃν χρόνον συνετάσσετο ὁ Προϋπολογισμός. Ἀλλὰ καὶ τούτων τῶν ἀναγκῶν, ἐὰν δὲν ἦναι κατεπείγουσαι, ἡ πίστωσις ἀναβάλλεται διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος καὶ ἀναγράφεται εἰς τὸν τακτικὸν Προϋπολογισμόν· μόνον δὲ διὰ τὰς κατεπειγούσας ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὄχι μόνον νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν πίστωσιν, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀπουσίᾳ αὐτῆς νὰ τὰς λάβῃ διὰ Διατάγματος. Ἡμεῖς ὅμως τὰ ἀναποδογυρίσαμεν ὅλα· ἡ Κυβέρνησις συντάσσει τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ ἐνῷ γνωρίζει, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη πολλῶν δαπανῶν, δὲν τὰς ἀναγράφει ὅλας, ἀλλ’ ἔρχεται κατόπιν καὶ ζητεῖ ἐκτάκτους πιστώσεις, πράττει δὲ οὕτω, διὰ νὰ παρουσιάσῃ ἰσοζύγιον. Αἱ δαπάναι, διὰ τὰς ὁποίας ζητεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τὴν πίστωσιν, ἦσαν γνωσταὶ καθ’ ὃν χρόνον συνετάσσετο ὁ Προϋπολογισμὸς, ἀλλὰ δὲν ἀνεγράφησαν εἰς αὐτὸν, διὰ νὰ δυνηθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλήν: «χαρῆτε Ἕλληνες! ἔχομεν 2 ἑκατομμυρίων περίσσευμα!» Αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον γίνονται αἱ ἀντιῤῥήσεις ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ὄχι διότι τὰς ὀνομάζετε ἐκτάκτους ἢ τακτικὰς, ἢ ἄλλως πως.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς φρονεῖ ὅτι πᾶσα δαπάνη γνωστὴ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι καὶ δαπάνη τακτική· τοῦτο δὲ, διότι συγχέει τὰς τοῦ λογιστικοῦ νόμου διακρίσεις τῶν πιστώσεων καὶ τὰς οὐσιαστικὰς τῶν δαπανῶν διακρίσεις. Ὁ λογιστικὸς νόμος διακρίνει τακτικάς, ἐκτάκτους, ἀναπληρωματικὰς καὶ συμπληρωματικὰς πιστώσεις περὶ ἐξόδων τακτικῶν ἢ ἐκτάκτων. Ἐὰν ἦσαν ἀκριβεῖς αἱ διακρίσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, πιστώσεις ἀναγόμεναι εἰς τοὺς τακτικοὺς πόρους τοῦ Κράτους εἶναι αἱ διὰ τὰ ἔξοδα τῶν σιδηροδρόμων, ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸ ἔτος 1890 ὑπολογίζονται τὰ ἔξοδα τοῦ σιδηροδρόμου τῶν συνόρων εἰς 10,000,000, καὶ ἦσαν ταῦτα γνωστὰ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἔπρεπεν οἱ τακτικοὶ πόροι τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1890 νὰ βαρυνθῶσι διὰ τῶν δαπανηθησομένων εἰς τὸν σιδηρόδρομον τῶν συνόρων δέκα ἑκατομμυρίων. Ἡ ἀναγραφὴ τῆς πιστώσεως ἐν τῷ τεύχει τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἢ ἐν εἰδικῷ νόμῳ εἶναι ἄσχετος πρὸς τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς δαπάνης καὶ πρὸς τὸν πόρον, ἐξ οὗ αὕτη θέλει τελεσθῆ· ἡ δαπάνη θ’ ἀναγραφῇ πάντως ἐν τῷ ἀπολογισμῷ μετὰ τῶν ἄλλων ἐξόδων τοῦ Κράτους ἄνευ τινὸς διακρίσεως, ἔργον δὲ τοῦ ἐνδιατρίβοντος εἰς τὸν ἀπολογισμὸν χάριν μελετῶν εἶναι ἡ διάκρισις τῶν ἐξόδων διὰ τῆς συσχετίσεως αὐτῶν πρὸς τὰ ἔσοδα, τακτικὰ ἢ ἔκτακτα. Τὰς διακρίσεις ταύτας τῶν ἐξόδων ὁ κ. Βουλευτὴς ἀποδοκιμάζει, μὴ ἀναγνωρίζων τὸ πόρισμα αὐτῶν, καθ’ ὅ, ἐπαρκεσάντων τῶν τακτικῶν ἐσόδων εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα, ἐπετεύχθη τὸ ἰσοζύγιον· κατὰ τὸν κ. Βουλευτήν, ὑπολογιστέον ἐν τοῖς τακτικοῖς ἐξόδοις καὶ τὰ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, ἐπειδὴ δ’ ἐγένετο ἐξόφλησις δανείων, προσυπολογιστέον καὶ τὰ πρὸς τὴν ἐξόφλησιν ταύτην, ἐπιτυγχανομένης οὕτω τῆς δημιουργίας ἐλλείμματος τῶν τακτικῶν ἐξόδων πρὸς τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἑξήκοντα καὶ πλέον ἑκατομμυρίων. Ἡ συμπερίληψις τῶν ἑξήκοντα τούτων ἑκατομμυρίων ἐν τοῖς ἐξόδοις τοῦ ἀπολογισμοῦ, μὴ διακρίνοντος τὰ ἔκτακτα ἀπὸ τῶν τακτικῶν, εἶναι λογιστικῶς κανονικὴ ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις διακρίσεων ἐν τῷ ἀπολογισμῷ δὲν ἐπάγεται σύγχυσιν δαπανῶν φύσει διακεκριμένων. Δαπάναι κατασκευῆς σιδηροδρόμων καὶ ἐξοφλήσεως δανείων μόνον διὰ δανείων, ἤτοι ἐξ ἐκτάκτων πόρων, δύνανται παρ’ ἡμῖν νὰ καλυφθῶσιν, ἑπομένως ἡ ἀνεπάρκεια τῶν τακτικῶν πόρων πρὸς τὰς δαπάνας ταύτας δὲν καταλογίζεται ὡς ἔλλειμμα τῶν τακτικῶν ἐσόδων. Τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἐπήρκεσαν εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα, ὅθεν ἰσοζύγιον· εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα σιδηροδρόμων, ἐξοφλήσεως δανείων καὶ ἄλλα, ἐπήρκεσαν οἱ πρὸς τοιούτους σκοποὺς προωρισμένοι ἔκτακτοι πόροι· ἰσοζύγιον ἄρα καὶ ἐν τούτῳ. Ὅταν ἀποδειχθῇ, ὅτι τακτικὴ δαπάνη ἀπετίθη ἐξ ἐκτάκτου πόρου, μόνον τότε τὸ ἐπιτευχθὲν ἰσοζύγιον καταφωρᾶται ψευδές· ἀλλὰ τοὐναντίον ἐν τῷ παρόντι συμβαίνει. Ταῦτα ὅμως ἀφορῶσιν εἰς μελέτας ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ, ἐνῷ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα εἶναι ὁ κατὰ τὸν λογιστικὸν ἡμῶν νόμον χαρακτηρισμὸς τῶν πιστώσεων. Αἱ πιστώσεις, κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον, εἶναι τακτικαὶ καὶ ἔκτακτοι, ἀναπληρωματικαὶ καὶ συμπληρωματικαί· ἐκτίθενται δ’ ἐν τῷ νόμῳ τὰ χαρακτηριστικὰ ἑκάστης κατηγορίας, ἀλλ’ ἡ ἔκτακτος πίστωσις δύναται ν’ ἀφορᾷ καὶ εἰς τακτικὴν δαπάνην, ἐνῷ ἡ τακτικὴ πίστωσις, τουτέστιν ἡ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένη, δύναται ν’ ἀφορᾷ καὶ εἰς ἔκτακτον δαπάνην. Ψηφιζομένου ἤδη νομοσχεδίου περὶ πιστώσεως, πρόκειται νὰ βεβαιωθῶμεν, ἐὰν ἐχαρακτηρίσθη ἡ πίστωσις συμφώνως πρὸς τὸν λογιστικὸν νόμον. Σύμφωνος ἀναμφηρίστως πρὸς τὸν λογιστικὸν νόμον εἶναι ὁ χαρακτηρισμὸς. Ἐν τῷ τίτλῳ τοῦ προσηρτημένου εἰς τὸ νομοσχέδιον πίνακος τὰ περὶ μετενεκτέας πιστώσεως ἀνεγράφησαν ἐκ παραδρομῆς, ἀλλὰ τὰ τοῦ νόμου καλῶς ἀναγράφονται, καὶ ὁ μὲν χαρακτηρισμὸς τῆς πιστώσεως, ὑπαγορευόμενος ἐκ τοῦ λογιστικοῦ νόμου, δέον νὰ διατηρηθῇ ὡς ἔχει ἐν αὐτῷ, ὁ δὲ χαρακτηρισμὸς τῶν δαπανῶν γενήσεται παρ’ ἑκάστου κατὰ τὰς ἰδίας αὐτοῦ σκέψεις· ὁ θέλων νὰ παραστήσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν ὡς μὴ καταλήγοντα εἰς ἰσοζύγιον θέλει εἰπεῖ, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη δὲν εἶναι ἔκτακτος, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποτελοῦσα ὑποχρέωσιν τοῦ Δημοσίου κανονικήν· ὁ ἰσχυριζόμενος τοὐναντίον, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς καταλήγει εἰς ἰσοζύγιον, ὀφείλει ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη, ἡ πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς οἰκοδομῆς τοῦ Ναυστάθμου, εἶναι ἔκτακτος καὶ δὲν βαρύνει τοὺς τακτικοὺς πόρους τοῦ Κράτους. Ἐὰν τὸ Κράτος ἦτο ἱκανῶς εὔπορον, ὅπως δύνηται, ὡς ἐν παραδείγματι ἡ Ἀγγλία, διὰ τῶν τακτικῶν προσόδων νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἐκτάκτους δαπάνας, ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς δαπάνης ὡς ἐκτάκτου δὲν θὰ ἦτο ἀναγκαῖος εἰς ἐκτίμησιν τῶν τοῦ ἰσοζυγίου, ἐπὶ πολὺ ὅμως ἔτι ἡ Ἑλλὰς οὐδὲν θὰ δύναται νὰ διαθέτῃ ἐκ τῶν τακτικῶν προσόδων πρὸς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα.

§40ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἀπορίαν μου ἤκουσα ὅλην αὐτὴν τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν περὶ πιστώσεων, προϋπολογισμοῦ καὶ λογιστικοῦ νόμου ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγώ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς διακρίσεως τῶν πιστώσεων δὲν εἶναι ζήτημα ἁπλῶς λογιστικόν, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα συνταγματικόν, διότι ἐκ τῆς λύσεως αὐτοῦ ἐξήρτηται ἡ ὕπαρξις αὐτὴ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Καὶ τοιοῦτόν τινα σκοπόν, ἤγουν τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἔχει ὁ λογιστικὸς νόμος, προσδιορίζων τίνες αἱ διάφοροι πιστώσεις καὶ κατὰ τίνα τρόπον δύνανται νὰ ληφθῶσι. Βάσις τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος εἶναι, ὅτι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους ψηφίζονται πάντοτε κατ’ ἔτος ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, καὶ ὅτι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία δὲν ἔχει δικαίωμα οὐδὲ λεπτὸν πλέον τῶν ὑπὸ τοῦ ἔθνους προσδιορισθέντων νὰ δαπανήσῃ. Ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ αὕτη ἠδύνατο νὰ προκαλέσῃ ζημίας εἰς ἀπροόπτους περιστάσεις, ἐπιβαλλούσας ἐκτάκτους δαπάνας· διὰ τοῦτο, πρὸς πρόληψιν τῆς βλάβης, ὁ λογιστικὸς νόμος διατάσσει, ὅτι δύναται νὰ δαπανήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς, ὅταν ἔκτακτος καὶ κατεπείγουσα ἀνάγκη τὴν ὑποχρεοῖ εἰς τοῦτο, περὶ ἀντικειμένου, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν προέβλεψεν ὁ προϋπολογισμός, λαμβάνουσα διὰ Διατάγματος ἔκτακτον πίστωσιν. Ἐκ τούτου ἕπεται, ὅτι οὐδέποτε ἄλλοτε δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ λάβῃ ἔκτακτον πίστωσιν καὶ νὰ δαπανήσῃ οὕτω ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς, ἐκτὸς ἐὰν πρόκηται περὶ τοιούτων ἐκτάκτων, ἀπροβλέπτων καὶ κατεπειγουσῶν περιστάσεων.

§41ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν προέβημεν εἰς δαπάνην. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει σύγχυσις.

§42ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ περὶ ἐκείνων δὲ τῶν πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι κατεχωρίσθησαν εἰς τὸν προϋπολογισμόν, δύναται νὰ παρασταθῇ ἀνάγκη δαπάνης μείζονος ποσοῦ, καὶ περὶ τούτου δὲ προβλέπει ὁ λογιστικὸς νόμος, καθ’ ὃν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ δαπανήσῃ πλέον τῶν προϋπολογισθέντων. Ἀλλὰ καὶ ἡ τοιαύτη ἐλευθερία τῆς Κυβερνήσεως περιορίζεται οὐσιωδῶς ἐν τῷ ἐτησίῳ προϋπολογισμῷ, ἐν ᾧ προσδιορίζονται ἀκριβῶς, τίνα εἶναι τὰ κονδύλια, ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα τῇ ἐπιτρέπεται νὰ δαπανήσῃ πλέον τῶν ὁρισθέντων. Πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν ῥητῶς διατάσσει τὸ Σύνταγμα, ὅτι πᾶσαι αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους πρέπει νὰ περιλαμβάνωνται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἄνευ διακρίσεως περὶ τοῦ συνήθους ἢ μὴ αὐτῶν, ἢ περὶ τῶν πόρων, ἐξ ὧν θέλουσι πληρωθῆ, ἀρκεῖ ὅτι ἦσαν γνωσταὶ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐντεῦθεν ἀδύνατον ἀποβαίνει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δαπανήσῃ ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς, ἐκτὸς ἐὰν ἐπέλθωσιν αἱ κατεπείγουσαι καὶ ἀπρόοπτοι περιπτώσεις, αἱ μόναι δικαιολογοῦσαι τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα, πῶς πρέπει νὰ καταταχθῶσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ αἱ διάφοροι δαπάναι. Δύνανται οἱ συντάσσοντες τοὺς προϋπολογισμοὺς νὰ διαιρῶσι τὰς δαπάνας εἰς τακτικὰς καὶ ἐκτάκτους, καὶ νὰ συντάσσωσιν ἕνα προϋπολογισμὸν τῶν τακτικῶν δαπανῶν καὶ ἕτερον τῶν ἐκτάκτων, ἀρκεῖ ἀμφοτέρους νὰ ὑποβάλλωσι συγχρόνως εἰς τὴν Βουλήν, διότι οὐδὲν τὸ κωλύον, ὁ προϋπολογισμὸς νὰ μὴ εἰσάγηται οὐχὶ ἐν ἑνὶ τεύχει, ἀλλ’ εἰς δύο τεύχη. Δὲν εἶναι λοιπὸν ποσῶς ἀκριβῆ ὅσα λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι πᾶσαν δαπάνην δύναται νὰ χαρακτηρίζῃ κατ’ ἀρέσκειαν ὡς ἔκτακτον, καὶ νὰ λαμβάνῃ πρὸς πληρωμὴν αὐτῆς ἐκτάκτους πιστώσεις ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς, καὶ ὅσα ὁ κ. Σωτηρόπουλος ὀρθῶς ἀνέπτυξε περὶ τούτου εἶναι ἀνεπίδεκτα ἀμφισβητήσεως. Ἐκτὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν δύναται οὐδὲ λεπτὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ δαπανήσῃ, εἰμὴ μόνον, ὅταν ἔκτακτος, ἀπρόοπτος καὶ ἐπείγουσα, ἤγουν ἀνεπίδεκτος ἀναβολῆς ἀνάγκη τὴν ὑποχρεοῖ εἰς τοῦτο. Προκαλοῦσα δὲ ἐκτάκτους πιστώσεις, καὶ προβαίνουσα εἰς δαπάνας μὴ προκληθείσας ἀπὸ τοιαύτας ἀνάγκας, ἡ Κυβέρνησις οὐ μόνον τὸν λογιστικὸν νόμον, ἀλλὰ καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἀνατρέπει.

§43ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φρονεῖ, ὅτι, διὰ νὰ κρίνῃ τις ὀρθῶς καὶ ἀμερολήπτως περὶ τοῦ ἀποτελέσματος οἱουδήποτε προϋπολογισμοῦ, δὲν ἔχει νὰ πράξῃ ἄλλο, εἰμὴ νὰ λάβῃ ἀφ’ ἑνὸς τὸ ἄθροισμα τῶν ἐσόδων καὶ ἀφ’ ἑτέρου τὸ ἄθροισμα τῶν ἐξόδων. Ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα· ἐνίοτε τὰ ἔσοδα ἑνὸς Κράτους παριστῶνται διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ πολὺ ὑπέρτερα τῶν ἐξόδων, καὶ ὅμως δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἔλλειμμα· ἐὰν κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο συνήφθη δάνειόν τι, πάγιον ἢ χρεωλυτικόν, ἢ ἐὰν ἐπωλήθη ἐθνικὴ περιουσία, τὰ ἔκτακτα ταῦτα ἔσοδα θ’ ἀναγραφοῦν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν καὶ ἑπομένως θὰ παρασταθοῦν τὰ ἔσοδα πολὺ ἐξωγκωμένα. Ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι τὸ Κράτος ἐκεῖνο δὲν ἔχει ἔλλειμμα. Τὸ αὐτὸ δύναται νὰ συμβῇ καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα. Ἠμποροῦν ν’ ἀναγραφοῦν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν διάφοροι δαπάναι, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐκ τῆς φύσεώς των, δὲν εἶναι τακτικαί. Πρόκειται νὰ ἀνεγερθῶσι κτίρια, ν’ ἀγορασθῶσι πλοῖα, νὰ τροποποιηθῶσι δάνεια. Ὅλα αὐτὰ θὰ ἐξογκώσουν τὰ ἔξοδα, ἀλλ’ ὁ ἀμερολήπτως κρίνων θὰ τ’ ἀφαιρέσῃ. Ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ ταράττῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἡ ἰδέα, ὅτι, ἐὰν ἤθελε περιλάβει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὅλα τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀπηρίθμησεν, ἤθελε μεταβληθῆ ἡ καλὴ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἐνέβαλεν εἰς τὸν νοῦν τινων περὶ τῆς καλῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Ἀλλά, καθὰ παρετήρησε πολὺ ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον, πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει ν’ ἀναγράφωνται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ὡς τοιαῦται εἶναι τακτικαί, νὰ χαρακτηρέζωνται ἀκολούθως ὡς ἔκτακτοι, διότι τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις, νὰ τὰς λαμβάνῃ διὰ Β. Διατάγματος ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ τὰς πραγματοποιῇ. Καὶ ἔχει μὲν εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι κακῶς ἔπραξε, θὰ σᾶς εἴπῃ, ὅπως ἐλέχθη ἄλλοτε: «Πάρτε τὸ πετσί μου»· πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν εἶναι εὐχάριστον ν’ ἀκουσθῇ καὶ πάλιν. Αἱ πιστώσεις αὗται εἶναι τακτικώταται, εἶναι μάλιστα ἐξ ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἔκτακτοι, διότι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ὑπάρχει κονδύλιον περὶ Ναυστάθμου, καὶ ὅταν λέγωμεν «δαπάναι Ναυστάθμου», ἐννοοῦμεν ὅλας τὰς μικρὰς δαπάνας διὰ τὴν συντήρησιν καὶ λειτουργίαν αὐτοῦ. Καὶ ἐπειδὴ αἱ ἀνάγκαι ἦσαν γνωσταὶ καθ’ ὃν καιρὸν συνετάσσετο ὁ προϋπολογισμὸς, ἔπρεπε νὰ ἀναγραφοῦν ἐκεῖ, καὶ ὄχι νὰ ζητῶνται ἤδη ἔκτακτοι πιστώσεις· ἐὰν δὲν ἐγίνετο ἡ ἔκτακτος Σύνοδος καὶ δὲν ἐπανελαμβάνοντο αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, τίνι τρόπῳ ἤθελε προβῆ εἰς τὰς δαπάνας ταύτας; Βεβαίως διὰ Διατάγματος. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι τὸ ἐπικίνδυνον· θὰ κάμῃ δὲ καλὰ ἡ Κυβέρνησις νὰ εὐλαβῆται περισσότερον τὸν λογιστικὸν νόμον, διότι ὁ λογιστικὸς νόμος ἀσφαλίζει τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων, καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς καθένα ἐξ ἡμῶν νὰ βαπτίζῃ τὰς πιστώσεις ὅπως θέλει.

§44ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ λύσῃ τὴν ἑξῆς ἀπορίαν. Κατὰ τὰς ἰδέας τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἠκούσαμεν παρ’ αὐτοῦ, νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φρονεῖ, ὅτι πᾶσα δαπάνη, μὴ ἐπαναλαμβανομένη κατ’ ἔτος, εἶναι ἔκτακτος, καὶ ὡς τοιαύτη πρέπει νὰ ἱκανοποιῆται δι’ ἐκτάκτου πιστώσεως.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον τοῦτο.

§46ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τότε ποῖον ἄλλον χαρακτῆρα δύναται ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὰς δαπάνας, τὰς περὶ ὧν ἤδη πρόκειται, εἰμὴ τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἐπαναλαμβανομένου κατ’ ἔτος; Δὲν ἔχει ἀξίαν πρακτικὴν, νὰ ἐξετάσωμεν τὰς δαπάνας, τὰς σημειωθείσας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ποία εἶναι δαπάνη τακτικὴ καὶ ποία ἔκτακτος. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ θὰ ἴδητε δαπάνας τακτικὰς καὶ συνεχεῖς, θὰ ἴδητε καὶ πολλὰς ἅπαξ μόνον γενομένας καὶ μὴ ἐπαναλαμβανομένας· ἀλλὰ πρέπει νὰ προσέξωμεν, τί λέγει ὁ λογιστικὸς νόμος περὶ ἐκτάκτων πιστώσεων. Ὁ λογιστικὸς νόμος περὶ αὐτῶν ἀπαιτεῖ δύο στοιχεῖα, τὸ ἔκτακτον τῆς δαπάνης, τὸ ἀπρόβλεπτον, τὸ οὐσιαστικῶς, οὕτως εἰπεῖν, ἔκτακτον καὶ οὐχὶ ἁπλῶς τὸ μὴ ἐπαναλαμβανόμενον Ἐκεῖνο τὸ ἔκτακτον ἔρχεται πρὸς δικαιολογίαν τοῦ ἑτέρου στοιχείου, τοῦ δικαιολογοῦντος τὴν αἰτίαν ἐκτάκτου πιστώσεως. Ποῖον τοῦτο; Τὸ περιστατικὸν, ὅτι δὲν ὑπῆρξε πρόβλεψις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Μᾶς λέγει λοιπὸν ὁ νόμος, ὅτι διὰ δαπάνας ἐκτάκτους, αἱ ὁποῖαι δὲν προεβλέφθησαν, διότι κατέστησαν κατόπιν ἀναγκαῖαι ἐξ ἐκτάκτων περιστάσεων, συγχωρεῖται ἡ παρεκτροπὴ ἀπὸ τῶν κανόνων τῆς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ προβλέψεως πάσης δαπάνης τοῦ Κράτους καὶ οὕτω, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ Βουλή, νὰ δίδωνται καὶ διὰ Βασ. Διαταγμάτων ἔκτακται πιστώσεις, ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ Βουλή, νὰ δίδωνται δι’ εἰδικοῦ νόμου. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καθιέρωσε μίαν ἄλλην ἀρχὴν, ἡ ὁποία τῳόντι καταστρέφει θεμελιώδεις διατάξεις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Πᾶσα δαπάνη ἁπλῶς μὴ ἐμπεριλαμβανομένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἶναι κατ’ αὐτὸν δαπάνη, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ζητῇ κατόπιν τοῦ προϋπολογισμοῦ δι’ ἐκτάκτου πιστώσεως, καὶ εἰς τὴν περίστασιν τοῦ τοιούτου ἐμπαιγμοῦ τοῦ λογιστικοῦ νόμου καὶ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος εὑρισκόμεθα σήμερον. Αἱ δαπάναι, περὶ ὧν πρόκειται σήμερον, βεβαίως ἠδύναντο νὰ προβλεφθῶσι καὶ ἦσαν γνωσταὶ, ἀλλὰ παρελείφθησαν ὅταν ἐγίνετο ὁ προϋπολογισμός. Τί δὲ γίνεται ἤδη; Μόνον διότι δὲν ἠθέλησαν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νὰ τὰς περιλάβουν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ζητοῦν ἤδη ἐκτάκτους πιστώσεις παρὰ τῆς Βουλῆς, ὡς θὰ ἠδύναντο οὕτω καὶ κατόπιν νὰ τὰς λάβωσι διὰ Διατάγματος. Ἀλλ’ αὐτὸς εἶναι ἀληθὴς ἐμπαιγμὸς τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον.....

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐρευνῶν τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, διὰ τῶν ὁποίων διακρίνονται αἱ πιστώσεις εἰς διαφόρους κατηγορίας, ἀπεφήνατο, ὅτι ἐν ταῖς διατάξεσι ταύταις εὑρίσκει ἔννοιαν μόνον λογιστικὴν, καὶ διὰ τοῦτο ὀλίγην προσοχὴν δίδει εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων τούτων, ἀσχολεῖται δὲ νὰ εὕρῃ ἰδίως τὴν λογικὴν ἔννοιαν, καὶ ταύτην εὑρίσκει εἰς δύο ἄλλους χαρακτηρισμοὺς, εἰς πιστώσεις τακτικὰς, δηλ. εἰς ἐκείνας, τῶν ὁποίων αἱ δαπάναι πρέπει νὰ καταβάλλωνται ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, καὶ εἰς ἐκτάκτους, τῶν ὁποίων τὰ χρήματα πρέπει νὰ καταβάλλωνται ἐκ τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων. Ὑπάρχει ὅμως μεγάλη διαφορὰ, ὡς βλέπετε, γνωμῶν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι ἡ βάσις τῆς οἰκονομικῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἀλλὰ τὰ δάνεια, ἡ δὲ Ἀντιπολίτευσις νομίζει, ὅτι ἡ βάσις εἶναι τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, καὶ τότε μόνον πρέπει νὰ γίνωνται δάνεια, ὅταν ἀναπόφευκτοι ἀνάγκαι ἐπιβάλλωσι τὴν συνομολόγησιν αὐτῶν. Ἐὰν δὲ τηρῶμεν τὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, τὴν ὁποίαν μετ’ ὀλίγον θέλω ἀναφέρει, δυνάμεθα νὰ προφυλαχθῶμεν ἀπὸ πάντας τοὺς κινδύνους, εἰς τοὺς ὁποίους θέλουσι μᾶς εἰσαγάγει τὰ λεχθέντα περὶ πιστώσεων. Ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει τὴν χορηγίαν ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων, δηλ. τὴν ἄδειαν πρὸς δαπάνας πέραν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἀνέγραψεν ὁ προϋπολογισμὸς, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι, ἐπειδὴ διὰ τὰς δαπάνας, αἵτινες ἀνεγράφησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, προωρίσθησαν τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ὁσάκις ζητῆται νέα πίστωσις, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ περίσσευμα ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, πρέπει νὰ προβλέπηται καὶ ὁ χρηματικὸς πόρος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις θὰ πορισθῇ τὰ χρήματα τῆς ζητουμένης πιστώσεως. Ἀλλὰ τὴν διάταξιν ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν τηρεῖ παντάπασι. Ζητεῖ ἐκτάκτους πιστώσεις, ἀλλ’ ἐκ τίνων χρημάτων θὰ πληρωθῶσι τὰ ποσὰ τῶν ζητουμένων πιστώσεων; Οὐδεμίαν δίδει νύξιν εἰς τὴν Βουλὴν· καὶ ἐὰν ἔδωκέ ποτε, δὲν ἐξετέλεσεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπεσχέθη. Καὶ χρεωστῶ νὰ ἀναμνήσω εἰς τὴν Βουλὴν ὡρισμένα συμβεβηκότα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς ἄλλοτε, κατὰ τὸ 1882, νὰ συνομολογήσῃ δάνειον 40 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον προώρισε δι’ ἔργα δημόσια καὶ διὰ στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευάς. Ἐπειδὴ δὲν εὗρε τότε δανειστὰς, διὰ νὰ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον, μετ’ ὀλίγον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον καὶ ἐζήτησε τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον 170,000,000, ἐξ ὧν τὰ 40,000,000 προσδιώριζε διὰ δημόσια ἔργα καὶ στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευάς. Ἐπειδὴ ὅμως τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐκ τοῦ δανείου ἐκείνου εἶχον πρὸς τοῦτο ὁρισθῆ, ἀπεῤῥόφησαν τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἔμειναν ἐκ τοῦ δανείου διαθέσιμα τὰ 40 ἑκατομμύρια. Τοιουτοτρόπως, ἐνῷ ἐγένοντο αἱ παρασκευαὶ καὶ ἐξετελέσθησαν τὰ δημόσια ἔργα, χρήματα δὲν ὑπῆρχον, ὅπως πληρωθῶσι, καὶ κατέλιπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885 τὴν κυβέρνησιν, ἀλλὰ μετ’ αὐτῆς κατέλιπε καὶ τὴν φροντίδα εἰς τὸν διάδοχόν του, νὰ εὕρῃ τὰ χρήματα, ἵνα πληρώσῃ τὰ γενόμενα ἔξοδα. Τί ἄλλο πράττει νῦν; Ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ δαπανήσῃ 436,000 δραχμάς. Πόθεν θέλει πορισθῆ τὰ χρήματα; Ἔχει περίσσευμα εἰς τὸν προϋπολογισμόν; Οὐχί. Θέλει πορισθῆ αὐτὰ διὰ δανείου. Διατὶ δὲν ζητεῖ μετὰ τῆς πιστώσεως συγχρόνως καὶ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς πρὸς χορήγησιν δανείου; Τί ἔπραξεν ἄλλοτε, ὅταν ἐζήτησε τὴν ἄδειαν ἀπὸ τὴν Βουλὴν νὰ οἰκοδομήσῃ Στρατοδικεῖον καὶ προσαυξήσῃ τὸ κατάστημα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν; Ἡμεῖς ἐν πλήρει καλῇ πίστει ἐδώκαμεν τὴν ἄδειαν, καὶ ἐπετρέψαμεν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον μετὰ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου· ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον εἰσήγαγε νομοσχέδιον, καὶ ἐζήτησε νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ πληρώσῃ τὰ ἔξοδα τῆς οἰκοδομήσεως τοῦ Στρατοδικείου καὶ τῆς προσαυξήσεως τοῦ καταστήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ τῶν χρημάτων τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ εἶχεν ἐπιτρέψει νὰ συνομολογηθῶσι μόνον πρὸς μετατροπὴν τῶν δημοσίων χρεῶν. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν ἡ τακτικὴ τῶν δανείων ἀποῤῥοφᾷ πᾶσαν τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν. Δάνεια διὰ κατασκευὴν σιδηροδρόμων, δάνεια διὰ τακτικὰ ἔργα, δάνεια διὰ τὰς καθημερινὰς ἀνάγκας! Ἡ Βουλὴ ὅμως πρέπει νὰ γνωρίζῃ τοῦτο, ὥστε ἐν γνώσει νὰ τὸ ἀποφασίζῃ, διότι ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι εἰς τὰς τοιαύτας δαπάνας πρέπει νὰ προβαίνωμεν ὅταν ἔχωμεν χρήματα ἐκ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ· ἄλλως, πᾶσαι αὐταὶ αἱ δαπάναι πρέπει νὰ ἀναβληθῶσι, διότι δὲν εἶναι κατεπείγουσαι, καὶ ν’ ἀπορύγωμεν οὕτω τὴν ἀνάγκην δανείων. Ἀλλ’ ἐὰν ἡμεῖς σήμερον χορηγήσωμεν τὴν πίστωσιν, καὶ οὕτως ἐπιτρέψωμεν τὴν δαπάνην, ἡ δαπάνη θὰ ἐκτελεσθῇ, καὶ μετ’ ὀλίγον θέλουσι ζητήσει τὴν ἄδειαν δανείου, διὰ νὰ πορισθῶσι τὰ χρήματα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν φείδεται τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, παριστῶν, ὅτι ἡ διάταξις, περὶ ἧς πρόκειται, ἔχει ἔννοιαν μόνον λογιστικὴν, ἐνῷ ἔχει ἔννοιαν λογικὴν, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ δαπανήσῃ, ὅταν δὲν ἔχῃ χρήματα ἐν τῷ θυλακίῳ αὑτοῦ, ὅστις δὲ δαπανᾷ, καίπερ μὴ ἔχων χρήματα, πράττει κάκιστα, καὶ ταχέως θὰ φθάσῃ εἰς τὴν καταστροφήν του. Καὶ νομίζετε, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον τῆς Ἑλλάδος εἶναι εἰς κρείττονα θέσιν; Δὲν συλλογίζεσθε, ὅτι τὸν χρόνον, καθ’ ὃν δὲν θέλετε δυνηθῆ νὰ δανεισθῆτε, ἔχετε τὸ δημόσιον ταμεῖον τῆς Ἑλλάδος εἰς πτώχευσιν; Δύνασθε νὰ συκοφαντῆτε τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι αὐτὴ προέτεινε τὴν χρεωκοπίαν, ἀλλὰ σεῖς κατεργάζεσθε τὴν χρεωκοπίαν, καὶ τοῦτο θέλει ἀποδειχθῆ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν δὲν θέλετε εὕρει νὰ συνομολογήσητε τὸ δάνειον.

§49ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως....

§50Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποτίθεται λοιπὸν, ὅτι ὡμίλησα μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προεκάλεσα τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§52ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν δύναται νὰ προκληθῇ ἀπόφασις, ἐὰν δὲν τὸ γνωρίζῃ ἡ Βουλή. Δὲν λέγω τοῦτο, διὰ νὰ παρεμβάλω πρόσκομμα, ἀλλὰ διὰ τὴν τάξιν. Ὁ κ. Γραμματεὺς νομίζει, ὅτι ἀρετὴ τοῦ Γραμματέως εἶναι, νὰ ἀναγινώσκῃ ταχέως.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ προὐκάλεσα προηγουμένως τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἔχετε δίκαιον· φαίνεται ὅτι ὁ κ. Γραμματεὺς ἔσπευσε. Λοιπὸν θὰ ψηφοφορηθῇ τὸ σύνολον.

§54ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 436,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1890 λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου διὰ ψήφων 67 κατὰ 16, ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 83. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας περὶ αὐξήσεως τοῦ βάρους καὶ τῶν διαστάσεων τῶν δειγμάτων ἐμπορευμάτων. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.)

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 3,638,649 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1888.

§58ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μεταξὺ τῶν διαφόρων πιστώσεων, τὰς ὁποίας περιέχει ὁ ἐν τῷ φυλλαδίῳ πίναξ, ὑπάρχει μία, ἀναγομένη εἰς πληρωτέα ὑπόλοιπα τῆς χρήσεως τοῦ 1884 ἀνερχομένη εἰς 651,200 δραχμάς. Ἡ πίστωσις αὕτη, ὅπως ἐξηγήθη ἐν σελίδι 16 τοῦ φυλλαδίου, εἶναι ἐπαναφορὰ πιστώσεως, ἢ μᾶλλον ἐπαναφορὰ ὑπολοίπου διαφόρων πιστώσεων, αἵτινες ἐψηφίσθησαν διὰ τοῦ νόμου ΑΛʹ τοῦ 1882, ὅστις ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τῶν δαπανῶν, εἰς ἃς ἀναφέρεται ἡ πίστωσις αὕτη, καὶ δι’ ἑτέρων δύο νόμων, τοῦ νόμου ΑΡΜϚʹ καὶ τοῦ νόμου ΑΥΓʹ. Οἱ τρεῖς οὗτοι νόμοι ἔδιδον εἰς τὴν Κυβέρνησιν πιστώσεις δι’ ὡρισμένα ἔργα. Τὰ διάφορα δὲ ταῦτα ἔργα, χάριν τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ δαπανηθῶσιν αἱ πιστώσεις αὗται, διαιροῦνται εἰς ἕνδεκα κεφάλαια, περιλαμβανόμενα ἐν τοῖς τρισὶ τούτοις νόμοις, εἶναι δὲ, ἀποθῆκαι καὶ ὁπλοθῆκαι, σταθμοὶ μεθοριακῆς γραμμῆς, στρατῶνες διάφοροι, νοσοκομεῖα, στρατοδικεῖα, ἱπποδρόμιον, σταῦλοι καὶ περιβολότοιχοι, γραφεῖον διευθύνσεως ὑλικοῦ πολέμου, στρατιωτικαὶ ὁδοὶ, στρατιωτικὸν ἀρτοποιεῖον μετ’ ἀτμομύλου καὶ στρατιωτικὸν σχολεῖον. Οὗτοί εἰσιν οἱ τίτλοι τῶν ἄρθρων, ἐν οἷς εἰδικεύονται αἱ διάφοροι αὗται πιστώσεις, αἱ δοθεῖσαι διὰ τῶν τριῶν νόμων, οὓς ἀνέφερον, καὶ ἀνερχόμεναι εἰς 7,754,000 δραχμῶν. Ἐκ τῶν 7,754,000 δρ. ἐδαπανήθησαν εἰς τὰ διάφορα ταῦτα ἄρθρα 4,354,000 μέχρι τοῦ 1887, διὰ τὸ 1888 ἐψηφίσθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον πίστωσις ἐξ 170,000, ζητεῖται δὲ σήμερον ἐκ τοῦ ὑπολοίπου 651,200. Εἶχον ζητήσει κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τῆς πιστώσεως ταύτης τὴν κατάθεσιν πίνακος τῶν κτιρίων, ἅτινα κατεσκευάσθησαν μέχρι σήμερον, καὶ πράγματι κατετέθη ὁ πίναξ οὗτος· ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν δαπανῶν, αἵτινες ἐγένοντο διὰ τῶν πιστώσεων τούτων, ἐν τῷ πίνακι αὐτῷ συμπεριελήφθησαν καὶ τὰ κτίρια, ἅτινα κατεσκευάσθησαν διὰ τῆς πιστώσεως τῆς ἐκτάκτου, τῆς δοθείσης διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886, τὸ ὅλον δὲ ποσὸν, ὅπερ ἐδαπανήθη, ἀνέρχεται εἰς 6,879,000 μέχρι 18 Δεκεμβρίου 1889, ὅτε κατετέθη ὁ πίναξ οὗτος· ἐκ τῶν 6,879,000 1,856,000 ἀναφέρεται εἰς τὴν ἔκτακτον πίστωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886, ὡς ἐξάγεται ἐκ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1886, ὅστις ἀναγράφει δαπάνην δραχ. 1,856,000 ἐκ τῆς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ αὐτοῦ ἔτους πιστώσεως τῶν 2,000,000 δρ. Ἐδαπανήθησαν ἑπομένως ἐκ τῶν ἄλλων τριῶν πιστώσεων οὐχὶ 4,354,000, ὡς ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις ἐν σελίδι 16, ἀλλὰ 5,023,000. Εὑρίσκομεν ἑπομένως τὴν γενικὴν καὶ ἴσως τυπικὴν ταύτην ὑπέρβασιν ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν πιστώσεων τούτων. Ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω μόνον τὴν γενικὴν ταύτην ὑπέρβασιν, ἥτις ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς διὰ τὸ 1888 καὶ 1889 ζητηθείσας ἐπαναφορὰς πιστώσεων, ἀλλ’ εὑρίσκω ἐπίσης τοιαύτας εἰς διάφορα ἐκ τῶν ἄρθρων, εἰς τὰ ὁποῖα εἰδικεύονται αἱ πιστώσεις. Τοιαύτας δὲ ὑπερβάσεις παρουσιάζουσιν εἰδικώτερον τὰ ἑξῆς ἄρθρα πιστώσεων: Διὰ τὸ ἱπποδρόμιον ἐχορηγήθη πίστωσις ἐξ 125,000 δραχμῶν, ἐδαπανήθησαν δὲ 207,000, ἤτοι 82,000 περιπλέον τῆς εἰδικῆς πιστώσεως, πρὸς κατασκευὴν τοῦ ἱπποδρομίου. Διὰ σταύλους καὶ περιβολοτοίχους ἐχορηγήθη πίστωσις 70,000 δραχμῶν, ἐδαπανήθη δὲ ποσὸν, ἀνερχόμενον εἰς 161,000 δραχμὰς, εἰς μόνον περιβολοτοίχους, ὥστε ἐξ αὐτῶν μόνον προκύπτει ὑπέρβασις εἰς τὴν εἰδικὴν ταύτην πίστωσιν 91,000 δραχμῶν. Ἐψηφίσθη διὰ γραφεῖον διευθύνσεως ὑλικοῦ πολέμου πίστωσις 25,000 δραχμῶν, ἐδαπανήθησαν δὲ 68,000, ἑπομένως ἔχομεν ὑπέρβασιν 43,000 δραχμῶν. Ἐπὶ τῆς εἰδικευομένης πιστώσεως διὰ τὸ στρατιωτικὸν σχολεῖον ἐχορηγήθη πίστωσις 90,000 δραχμῶν, ἐδαπανήθησαν δὲ 202,000 δραχμαὶ, ἤτοι 112,000 πλειότερον. Αἱ ὑπερβάσεις αὗται δεικνύουσιν ἀταξίαν καὶ παράβασιν τῶν διατάξεων τοῦ λογιστικοῦ νόμου, αἵτινες δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν ἀπὸ ἄρθρου εἰς ἄρθρον μεταφορὰν τῶν πιστώσεων.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπὸ ἐδαφίου εἰς ἐδάφιον ἐπιτρέπεται.

§60ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἄρθρων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ὑπερβάσεων τούτων, εὑρίσκω καὶ ἑτέραν, εἰς τὴν ὁποίαν οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις. Ὅλαι αἱ στρατιωτικαὶ αὗται δαπάναι ἀποῤῥέουσιν ἐκ τοῦ νόμου ΑΛʹ τοῦ 1882. Ὁ νόμος οὗτος ἀνεγνώρισε τὰς ἀνάγκας, χάριν τῶν ὁποίων ὤφειλε νὰ δαπανηθῇ ὡρισμένον ποσόν. Δὲν δύναται ἑπομένως ἐκ τῶν πιστώσεων τούτων νὰ δαπανηθῇ τι εἰς ἀνάγκας μὴ προβλεπομένας ὑπὸ τοῦ νόμου τούτου. Οὐχ ἧττον ὅμως ἐν τῷ πίνακι τῶν δαπανῶν τούτων ὑπάρχουσι δύο κονδύλια, τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται εἰς δαπάνας τοῦ 1880 καὶ 1881, τὸ ἐκ δρ. 284,000 διὰ κατασκευὴν στρατιωτικῶν ὁδῶν εἰς τὴν παλαιὰν μεθόριον γραμμὴν κατὰ τὸ 1881, καὶ τὸ ἐκ δρ. 200,000, δοθεισῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὰς ὑπ’ αὐτοῦ κατασκευασθείσας στρατιωτικὰς ὁδοὺς κατὰ τὴν πρώτην ἐπιστράτευσιν. Ὁ νόμος ΑΛʹ τοῦ 1882, ὅστις κανονίζει τὰς ἀνάγκας, χάριν τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ δαπανηθῶσιν αἱ χορηγηθεῖσαι ἔκτακτοι πιστώσεις, δὲν προεῖδε φυσικῶς δαπάνας, αἵτινες ἐγένοντο πρὸ αὐτοῦ. Οὐδὲν δ’ ἀναφέρει περὶ τῶν δαπανῶν, αἵτινες ἐγένοντο κατὰ τὸ 1881 διὰ τὴν κατασκευὴν στρατιωτικῶν ὁδῶν, οὐδὲ περὶ ἐκείνων, αἵτινες ἐγένοντο παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν κινητοποίησιν τῶν στρατευμάτων κατὰ τὴν πρώτην ἐπιστράτευσιν, δηλ. κατὰ τὸ 1880 καὶ 1881. Αἱ δαπάναι αὗται δὲν ἠδύνατο νὰ καταταχθῶσι μεταξὺ τῶν προβλεπομένων ὑπὸ τοῦ νόμου ΑΛʹ τοῦ 1882. Αὗται εἰσι δαπάναι κεκλεισμένων χρήσεων, αἵτινες ἔπρεπε νὰ καταλογισθῶσιν εἰς τὰς χρήσεις, εἰς ἃς ἀνήκουσι, καὶ οὐχὶ εἰς τὰς ἐκτάκτους δαπάνας, τὰς ὁποίας ὥρισεν ὁ νόμος ΑΛʹ τοῦ 1882. Ἕτερον κονδύλιον ἀναγράφεται ἐν τῷ πίνακι, ὅλως ἀόριστον, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξελέγξωμεν. Τοῦτο δὲ εἶναι τὸ ἐκ δραχ. 437,938 διὰ διαφόρους μετασκευὰς καὶ τροποποιήσεως τῶν στρατιωτικῶν κτιρίων τοῦ Κράτους κτλ. Τὸ κονδύλιον τοῦτο ὁμοιάζει μὲ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας συνεζητήσαμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῷ πρὸ ὀλίγου ψηφισθέντι, περὶ πιστώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀνάγεται εἰς δαπάνας συνήθεις καὶ τακτικὰς, αἵτινες, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ μὴ βαρύνωσι τὸν τακτικὸν προϋπολογισμὸν χαρακτηρίζονται ὡς δαπάναι ἔκτακτοι. Οὐχὶ δὲ ἔκτακτοι, κατὰ τὴν ἔννοιαν, ἣν διὰ τῆς λέξεως ταύτης δίδει ὁ λογιστικὸς νόμος, μὴ δυνάμεναι νὰ προβλεφθῶσι κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἔννοιαν, ἣν δίδει εἰς αὐτὰς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ αἵτινες κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον ἔδει νὰ ὀνομασθῶσιν εἰδικαὶ, ὡς ἐκτελούμεναι διὰ πόρων ἄλλων, παρὰ τῶν τακτικῶν, δηλ. διὰ δανείων. Τὰ τρία ταῦτα κονδύλια δὲν πρέπει νὰ καταταχθῶσι μεταξὺ τῶν τοιούτων εἰδικῶν δαπανῶν, ἀλλὰ μεταξὺ τῶν δαπανῶν τῶν κεκλεισμένων χρήσεων τῶν ἐτῶν, εἰς ἃ ἀνήκει ἡ κατασκευὴ στρατιωτικῶν ὁδῶν καὶ ἡ μετασκευὴ καὶ τροποποίησις ἑκάστου στρατιωτικοῦ κτιρίου. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξηγήσῃ τὸν λόγον τῶν διαφόρων ὑπερβάσεων καὶ τῶν ἀτάκτων κατατάξεων, ἃς ἀνέφερον, καὶ νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα ἀκριβοῦς κατ’ ἄρθρον κατατάξεως τῶν δαπανῶν τούτων.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Κατὰ τὸ 1882 ἐψηφίσθη νόμος, ἐπιτρέπων εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν συνομολόγησιν δανείου ἑκατομμυρίων τινῶν πρὸς δαπάνας στρατιωτικὰς καὶ ναυτικάς. Αἱ δαπάναι αὗται κατενέμοντο εἰς γενικάς τινας κατηγορίας. Πολλὴ λεπτομέρεια περὶ τὸν καθορισμὸν τῶν κατηγοριῶν δὲν ἦτο ἐφικτὴ τότε, καὶ διὰ τοῦτο ὁ νόμος, οὗ ἐμνήσθη ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν ἐνδιέτριβε περὶ τὰ καθέκαστον· καὶ ὅμως, πλὴν τῆς οἰκοδομῆς κτιρίων, διαῤῥήδην περιλαμβάνει καὶ τὰς ἐπισκευὰς, διότι ἔκτοτε ἐβεβαιώθη, ὅτι διὰ δανείου θὰ ἐπηρκοῦμεν εἰς δαπάνας πολυειδεῖς. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρατηρεῖ ἤδη, ὅτι ἐκ τῶν κεφαλαίων τούτων ἐπληρώθησαν κατὰ τὸ 1882 ἔξοδα διαταχθέντα κατὰ τὰ 1881 συνεπείᾳ τῆς ἐπιστρατεύσεως. Δὲν νομίζω ὅτι τοῦτο ἦτο ἄτοπον. Οὐδὲν ὑπάρχει ἐν τῷ νόμῳ, τὸ ἐνδεικνύον, ὅτι δὲν ἐπετρέπετο ἡ εἰς ὁδοὺς, ὧν ἀρξαμένη ἡ ἐκτέλεσις κατὰ τὸ 1881, ἐξηκολούθει κατὰ τὸ 1882, διάθεσις τοῦ χρήματος. Τὰ τῶν ἐπισκευῶν ὡσαύτως εἶναι σύμφωνα πρὸς τὰ ἐν τῷ νόμῳ. Ὁ νόμος δὲν ἐψηφίσθη εἰδικῶς πρὸς κατασκευὴν κτιρίων, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἐπισκευὰς κτιρίων καὶ πρὸς συμπληρώσεις κτιρίων καὶ πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν καὶ πρὸς στρατιωτικὰς δαπάνας ἐν γένει. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου ἐγένοντο αἱ δαπάναι, ὁ δὲ χαρακτηρισμὸς τῆς πιστώσεως, δι’ ἧς αὗται θὰ τακτοποιηθῶσιν, ὡς τακτικῆς ἢ ἐκτάκτου ἢ ἀναπληρωματικῆς, τοῦτο δὲν εἶναι τὸ ζήτημα, ὅπερ πρόκειται εἰς ἐξέτασιν. Σήμερον πρόκειται μόνον περὶ μεταφορᾶς πιστώσεως ἐκ τῆς χρήσεως, ἐφ’ ἧς ἐψηφίσθη, εἰς μεταγενεστέραν χρῆσιν, διότι ἐντὸς τῆς χρήσεως δὲν ἐξετελέσθη τὸ ἔργον, ἐξετελέσθη ἐντὸς ἄλλης χρήσεως· πρόκειται μάλιστα περὶ πληρωτέων ὑπολοίπων, καὶ, ὡς γινώσκετε, κατὰ τὸν λογιστικὸν ἡμῶν νόμον, τῶν πληρωτέων ὑπολοίπων δὲν εἶναι κανονικὴ ἡ ἐκ νέου ψήφισις, ὡς καταλογιζομένων εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους, καθ’ ὃ ἐγένετο ἡ πληρωμὴ, καίπερ διάφορον τῆς χρήσεως, ἐφ’ ἧς ἐψηφίσθη ἡ πίστωσις. Θὰ ἠδύναντο ἄρα κανονικῶς νὰ καταβληθῶσι τὰ πληρωτέα ὑπόλοιπα, ἀναγραφομένης τῆς πληρωμῆς ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τῆς τρεχούσης χρήσεως· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἄλλαι διατάξεις τοῦ λογιστικοῦ νόμου δὲν φαίνονται συνάδουσαι πρὸς τὴν τοιαύτην αὐτοῦ ἑρμηνείαν, ἐθεωρήθη πρέπον καὶ διὰ τὰ πληρωτέα ὑπόλοιπα νὰ ψηφίζηται ὑπὸ τῆς Βουλῆς πίστωσις. Συμφώνως ἄρα πρὸς ταῦτα ζητοῦνται πιστώσεις ἔκτακτοι ἢ ἀναπληρωματικαὶ ἐπὶ τῆς τρεχούσης χρήσεως διὰ δαπάνας ἐκ τῶν ψηφισθεισῶν μήπω ἐκτελεσθείσας, προσέτι δὲ καὶ δι’ ὑπόλοιπα πληρωτέα ἐκ περισσευμάτων πιστώσεως, μὴ διατεθέντων διαρκούσης τῆς χρήσεως, ἐφ’ ἧς εἶχεν ἡ πίστωσις χορηγηθῆ.

§62ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα τῆς κατατάξεως τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων συνεζητήσαμεν πολλάκις. Ἡ ἑρμηνεία, ἣν καὶ σήμερον ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, σκοπεῖ τὴν μὴ ἀναγραφὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ὅλου τῶν ἀναγκαίων τακτικῶν ἐξόδων. Δὲν θέλω νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ οὐσιαστικὸν ζήτημα. Ἂν τὰ ἔργα, τὰ ψηφισθέντα διὰ τοῦ νόμου ΑΛʹ, εἶχον ὁρισθῆ, ὡς ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς στρατιωτικαὶ δαπάναι ἐν γένει παρελθοῦσαι καὶ μέλλουσαι, ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτοῦ ἤθελεν εἶσθαι δίκαιος. Δὲν ἐψηφίσθησαν ὅμως διὰ τοιούτου γενικοῦ χαρακτηρισμοῦ, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας εἰδικεύθησαν ἐν διαφόροις ἄρθροις. Μία δὲ τῶν εἰδικεύσεων τούτων εἶναι καὶ ἡ τῶν στρατιωτικῶν ὁδῶν. Διὰ ταύτας ἐχορηγήθη πίστωσις δραχμῶν 190,000 μόνον. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἑπομένως νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ζητήσασα ἡ Κυβέρνησις πίστωσιν 190,000, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της νὰ πληρώσῃ καὶ 484,000 διὰ ὁδοὺς, αἵτινες ἀνῆκον εἰς τὸ παρελθόν. Ἐκ τῶν 190,000 ἐδαπάνησε πράγματι 120,000, περὶ τῶν ὁποίων οὐδὲν εἶπον, διότι αὗται τακτικῶς ἐδαπανήθησαν. Ἔμεινε δὲ ἀδιάθετος πίστωσις ἐκ δρ. 70,000, αἵτινες δὲν ἠδύναντο νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τὰς δαπάνας τοῦ 1881, τὰς μὴ ἀναγομένας εἰς τὴν ἔκτακτον ταύτην πίστωσιν. Ἄτακτος ἑπομένως εἶναι ἡ τοιαύτη ἀναγραφὴ τῆς δαπάνης διὰ στρατιωτικὰς ὁδοὺς, ἀτακτοτέρα δὲ ἡ τῶν μετασκευῶν στρατιωτικῶν κτιρίων, διὰ τὰς ὁποίας οὐδεμία εἰδικὴ πίστωσις ἐψηφίσθη διὰ τῶν σχετικῶν νόμων. Κατὰ τὸ 1882 καὶ μέχρι τοῦ 1885 δὲν ἐφηρμόζετο τὸ σύστημα, ὅπερ ἐφαρμόζεται σήμερον, τῆς διαγραφῆς δηλ. ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσοτέρων δαπανῶν, καὶ τῆς ἀναγραφῆς αὐτῶν εἰς ἐκτάκτους εἰδικὰς πιστώσεις πρὸς κατασκευὴν εἰκονικῶν ἰσοζυγίων καὶ περισσευμάτων. Ὁ προϋπολογισμὸς τότε, προβλέπων τὴν συντήρησιν τῶν κτιρίων, ἀνέγραφεν ἐν τῷ περὶ αὐτῆς σχετικῷ κεφαλαίῳ τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην. Τοῦτο δὲ ἐφηρμόζετο καὶ ἐν τῷ ἀπολογισμῷ ἑκάστης χρήσεως. Τοῦτο πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης δαπάνης, καὶ νὰ μὴ ἐπιφορτισθῶσι τὰ ἐκτάκτως κατασκευασθέντα στρατιωτικὰ κτίρια μὲ δαπάνας ἀνηκούσας εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§63Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σκοπῶ ν’ ἀπευθύνω παρατηρήσεις τινὰς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τριῶν κονδυλίων τῆς πιστώσεως ταύτης. Ἐκ τῶν δρ. 3,638,649, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν ζητουμένην πίστωσιν, αἱ 501,000 προορίζονται δι’ ἔξοδα τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου τῆς χρήσεως τοῦ 1888, ἐπὶ τῆς ὁποίας ζητεῖται ἡ πίστωσις. Κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ μοὶ δώσῃ σημείωσιν τῶν δαπανηθέντων καὶ εἰσπραχθέντων ἐκ τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887, 1888 καὶ 1889. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατέθηκε τὴν σημείωσιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἔχω ἀνὰ χεῖρας, λαβὼν ἀπὸ τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς· δὲν φέρει μὲν ἐπίσημον τύπον, εἶναι ὅμως ἐξηγμένη βεβαίως ἐκ τοῦ γραφείου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐρευνήσας καλῶς τὴν σημείωσιν ταύτην, εὗρον, ὅτι δὲν συμφωνεῖ μὲ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀπολογισμῶν· διότι, ἐνῷ κατὰ τὴν σημείωσιν ταύτην εἰσεπράχθησαν ἐκ τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου κατὰ τὸ 1886 δραχμαὶ 3,564,405, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν εἰσεπράχθησαν δραχ. 3,873,138:82· ὡσαύτως, ἐνῷ κατὰ τὴν σημείωσιν ταύτην κατὰ τὸ 1887 εἰσεπράχθησαν 3,993,187, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν εἰσεπράχθησαν 3,695,366:40· καὶ ὡσαύτως, ἐνῷ κατὰ τὴν εἰρημένην σημείωσιν κατὰ τὸ 1888 εἰσεπράχθησαν 4,077:180, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν εἰσεπράχθησαν 3,972,044:45. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ 1889, διότι δὲν ἔχω τὸν ἀπολογισμὸν ἀνὰ χεῖρας, μήπω δημοσιευθέντα. Ἡ διαφορὰ αὕτη τῶν ποσῶν μεταξὺ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐκοινοποίησε πρὸς τὴν Βουλὴν τῇ αἰτήσει μου, καὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖά εἰσιν ἀναγεγραμμένα ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς τοῖς ἐπισήμοις, μοὶ ἐνδεικνύει ὅτι καθίσταται ἀμφίβολος ἡ ἀκρίβεια τῶν παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διδομένων πληροφοριῶν· τοῦτο δὲ δὲν εἶναι ἀρετὴ τῶν λογαριασμῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, παρατηρῶ, ὅτι ἡ πίστωσις, ἡ ὁποία ζητεῖται, τῶν 501,000 δραχμῶν, ζητεῖται πρὸς ἀναπλήρωσιν τῆς πιστώσεως, ἡ ὁποία ἐχορηγήθη διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐχορηγήθη πίστωσις 1,428,000 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου κατὰ τὸ 1888· ἐὰν προσθέσωμεν τὰς ζητουμένας νῦν 501,000 τὸ ποσὸν ἀναβιβάζεται εἰς 1,929,000. Ἐξετάζων τὰ ἔξοδα τῶν καθ’ ἕκαστα ἐτῶν, καὶ τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ 1885 καὶ 1887, καὶ κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εὑρίσκω ὡσαύτως εἰς τὰ ἔξοδα διαφοράς· διότι, κατὰ τὸν ἀπολογισμόν, κατὰ τὸ 1885 ἐδαπανήθησαν 1,349,561 καὶ 64)00, κατὰ δὲ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς κατέθηκεν, ἐδαπανήθησαν 1,062, 559. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1887 ἐδαπανήθησαν 856,244 καὶ 79/00, ἐνῷ κατὰ τὰς σημειώσεις τοῦ Ὑπουργοῦ ἐδαπανήθησαν 909, 343. Κατὰ τὸ 1888, κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐδαπανήθησαν δραχμαὶ 1,718,556, εἰ καὶ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶχον χορηγηθῆ μόνον 1,428,000, ζητοῦνται δὲ νῦν διὰ τῆς πιστώσεως δραχμαὶ 501,000, ἀναβιβαζομένης τῆς πιστώσεως τῶν ἐξόδων εἰς 1,929,000 δραχμάς. Ἀλλὰ παρατηρῶ ἀκόμη, ὅτι τὸ μονοπώλιον τοῦτο, καθ’ ὃν τρόπον λειτουργεῖ, ἐπάγει μεγάλα ἔξοδα. Ἐζήτησα νὰ εὕρω ἀναλογίαν τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα αὐτοῦ, καὶ εὗρον ὅτι κατὰ τὸ 1886 τὰ ἔξοδα τοῦ μονοπωλίου ἀνέβησαν εἰς 44%, κατὰ τὸ 1887 εἰς 23%, κατὰ τὸ 1888 εἰς 42%, κατὰ τὸ 1889 εἰς 48 καὶ ½%. Βεβαίως θέλει μοὶ προταθῆ ἡ προσιτὴ εἰς πάντα παρατήρησις, τὴν ὁποίαν βλέπω διατεθειμένον νὰ μοὶ ἀπευθύνῃ ἕνα τῶν κ.κ. Βουλευτῶν, ὅτι μεταξὺ τῶν ἐξόδων εἰσὶ καὶ τὰ πληρονόμενα ὡς ἀντίτιμον τοῦ πετρελαίου, διότι ἀγοράζομεν τὸ πετρέλαιον. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ ἀντιτίμου τοῦ ἀγοραζομένου πετρελαίου, πληρόνομεν καὶ ἔξοδα εἰς ναύλους, ἀμοιβὰς ἐργολάβων κτλ. καὶ οὕτω συμπληροῦται τὸ ὅλον δαπανηθὲν ποσὸν, ἡ δὲ ἀγορὰ τοῦ πετρελαίου δὲν γίνεται καθ’ ἕκαστον ἔτος. Κατὰ τὸ 1887 ἠγοράσθη ἐλάχιστον ποσὸν, διότι κατὰ τὸ 1887 ἔπρεπε νὰ παρασταθῇ τὸ ἰσοζύγιον, καὶ οὕτως ἀφέθη νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1888. Διὰ τοῦτο βλέπεται, ὅτι τὰ ἔξοδα κατὰ τὸ 1887 ἠλαττώθησαν εἰς 23% χάριν τοῦ ἰσοζυγίου. Ἄν δὲ ἑνώσωμεν τὰ ἔξοδα τῶν δύο ἐτῶν, τοῦ 1886 καὶ τοῦ 1887, εὑρίσκομεν ὅτι ὁ μέσος ὅρος τοῦ 1886 καὶ 1887 εἶναι 33½%, ὁ δὲ μέσος ὅρος τῶν ἄλλων δύο ἐτῶν, τοῦ 1888 καὶ 1889, εἶναι 45 καὶ ¼%. Ἀλλὰ μήπως τοῦτο εἶναι ἀποτέλεσμα καταναλώσεως περισσοτέρου πετρελαίου; Ὄχι. Διότι κατὰ τὸ 1888 εἰσεπράξαμεν, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν, 3,972,044:45, ἐνῷ κατὰ τὸ 1887 εἴχομεν εἰσπράξεις 3,695,366,40, ὥστε μόνον 276,678 καὶ 05 εἰσεπράξαμεν κατὰ τὸ 1888 περισσότερα, ἐνῷ τὰ ἔξοδα ἀνεβιβάσθησαν καὶ κατὰ τὸ 1888 καὶ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος 1889 ἀπὸ 33½% εἰς 45 καὶ ¼%. Ἡ παρατήρησις αὕτη εἶναι ἐντελῶς φιλοσοφικὴ, εἶναι ἀποτέλεσμα ἐρευνῶν, ἀλλ’ ἐνόμιζον, ὅτι ἐχρεώστουν νὰ τὴν ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως μελετήσῃ κάλλιον τὰ τῆς λειτουργίας τοῦ μονοπωλίου τούτου, καὶ εἴτε διασκευάσῃ αὐτὸ συμφορώτερον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, εἴτε λάβῃ οἱανδήποτε ἄλλην ἐγκρίνῃ πρόνοιαν. Ἀλλὰ πλὴν τῆς παρατηρήσεως ταύτης ἔχω καὶ ἄλλην παρατήρησιν, ἡ ὁποία εἶναι καὶ αὐτὴ, ὡς ὠνόμασα τὴν πρώτην, φιλοσοφική. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1888 εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 2 Νοεμβρίου 1887, κατὰ δὲ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1887 εἶχε δημοσιευθῆ ἡ κατάστασις τῶν βεβαιωθέντων, εἰσπραχθέντων καὶ δαπανηθέντων ἐσόδων τοῦ 1887, ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1877 μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1888, δηλ. τῶν 21 μηνῶν, ἑνὸς δὲ μόνον μηνὸς ὑπελείπετο ἀκόμη νὰ γνωσθῶσι τὰ ἀποτελέσματα, πρὸς συμπλήρωσιν τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην, τὰ διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887 προσδιορισθέντα ὡς ἀποδοτέα ποσοστὰ ὁδοποιΐας εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἀνήρχοντο εἰς 4 ἑκατομμύρια μόνον, ὁ δὲ δημοσιευθεὶς κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1887 πίναξ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν βεβαιωθέντων, καὶ εἰσπραχθέντων ἐσόδων καὶ τῶν γενομένων δαπανῶν κατὰ τοὺς 21 μῆνας τῆς χρήσεως τοῦ 1887 ἀπεδείκνυεν, ὅτι τὰ 4 ἑκατομμύρια, τὰ ἀναγραφέντα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1887, δὲν ἐπήρκεσαν, καὶ ὅτι ἐπληρώθησαν δραχμαὶ 4,007,000, δηλ. 7,000 δραχ. περισσότερον. Ἐν γνώσει λοιπὸν, ὅτι τὰ προϋπολογισθέντα διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887 δὲν εἶχον ἐπαρκέσει, ἀνεγράφησαν αὖθις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1888 4 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ τὰ 4 ταῦτα ἑκατομμύρια δὲν ἐπήρκεσαν, ὡς εἴπετο, καὶ κατὰ τὸ 1888, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ πίνακι τῶν εἰσπραχθέντων καὶ βεβαιωθέντων ἐσόδων καὶ πληρωθέντων ἐξόδων τοῦ 1888, ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1888 μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου 1889, ἤτοι καθ’ ὅλην τὴν χρῆσιν τοῦ 1888, εὑρίσκω ἀναγεγραμμένον, ὅτι ἐπληρώθησαν πλέον τῶν 4 ἑκατομμυρίων δραχμαὶ 753,148. Ἐνῷ δὲ εὑρίσκω τὴν δαπάνην ταύτην ἀναγεγραμμένην ὡς ἔξοδον ἔκτακτον «ποσοστὰ ὁδοποιΐας 758,148», ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς ζητουμένης πιστώσεως τῶν 3,638,649, ὅπερ συζητοῦμεν, εὑρίσκω ὅτι ἐκ τῶν 3,638,649 αἱ 1,403,000 ζητοῦνται ὡς ἀναπληρωτικὴ πίστωσις πρὸς ἀπόδοσιν ποσοστῶν ὁδοποιΐας. Ὥστε 4 ἑκατομμύρια εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὁ πίναξ μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου δαπανηθέντων βεβαιοῖ, ὅτι ἐπληρώθησαν πλὴν τῶν 4,000,000 καὶ 753,148 δραχμαὶ ὡς ἔκτακτος δαπάνη, προσέτι δὲ διὰ τῆς ἀναπληρωτικῆς ταύτης πιστώσεως ζητοῦνται 1,403,000. Καὶ ὅμως ἡμεῖς καὶ τὸ 1887 καὶ τὸ 1888 ἀνεγράφομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ ἐψηφίζοντο 4,000,000 μόνον, ἐν γνώσει ὅτι ταῦτα δὲν ἐπήρκουν. Τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο ἐμφαίνει ἔλλειψιν προνοίας, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῆς ὁποίας οἱ προϋπολογισμοὶ δὲν ἐμπεριέχουσι τὰ πιθανὰ καὶ ἀκριβῆ ποσά. Τώρα, ἐὰν ἡ ἔλλειψις αὕτη ἦτο ἁπλῶς μόνον ἀμέλεια, βεβαίως ὀλίγα ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ἀλλ’ ὅταν αὕτη συνεδέετο μετὰ τοῦ πόθου νὰ παριστάνωνται ἑκάστοτε οἱ προϋπολογισμοί, οἱ εἰσαγόμενοι ἐν τῇ Βουλῇ, ὡς παρέχοντες ἰσοζύγιον, τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει πλέον ἀμέλειαν. Ἀλλὰ πλὴν τῆς παρατηρήσεως ταύτης ἔχω καὶ τρίτην παρατήρησιν, ἡ ὁποία ἀνάγεται εἰς μικρόν τι ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ζητεῖ ὡς ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν τῷ κεφαλαίῳ «Γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας», ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζήτησε πίστωσιν ἀναπληρωτικὴν 2,050 δραχμῶν. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ σημείωσιν τῶν γενομένων δαπανῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ χορηγηθείσης πιστώσεως δι’ ἔξοδα ἀσφαλείας, διὰ νὰ ἴδω, ἐὰν αἱ δαπάναι ἦσαν τοσαῦται, ὥστε δὲν ἐπήρκεσεν ἡ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένη πίστωσις, καὶ νὰ πεισθῶ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως, ἡ ὁποία ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐπορίσθην ἐκ τῆς σημειώσεως, τὴν ὁποίαν κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, συνήγαγον ὅτι μεταξὺ τῶν γενομένων δαπανῶν ἀπεδόθησαν εἰς τὸν Διευθυντὴν τῆς Ἀστυνομίας πρῶτον 1200 δραχμαὶ, δεύτερον 3,000 δραχμαὶ, τρίτην φορὰν 4,000 καὶ οὕτως ἔλαβεν 8,200 δραχμὰς ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας, δὲν φαίνεται δὲ εἰς τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς κατέθηκε καὶ τὴν ὁποίαν ἔχω ἐν χερσὶ, ποῦ ἐδαπανήθησαν τὰ χρήματα ταῦτα. Ἐπειδὴ κατὰ τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν δὲν ἐπιτρέπεται τοῦτο, τὸ ὁποῖον λέγεται ἀλλαχοῦ Fonds secrets, ἀπόῤῥητα ἔξοδα, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας, ποῦ ἐδαπανήθησαν τὰ χρήματα ταῦτα, καὶ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν λεπτομερῆ πίνακα τῶν δαπανηθεισῶν 8200 δραχμῶν. Εἶναι δὲ ἡ δαπάνη αὕτη τοσοῦτον ἀξιοπαρατήρητος, καθόσον διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐχορηγήθη ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 ῳ ὑπὸ τὴν § αʹ. τοῦ Κεφαλ. 3, ὑπὸ τὴν ὑπογραφὴν «Γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας», πίστωσις δραχμῶν 10,000, λόγῳ δὲ, ὅτι αὕτη δὲν ἐπήρκεσε, ζητοῦνται νῦν αἱ 2,050, καὶ ἀναβιβάζεται ἡ πίστωσις αὕτη εἰς 12,050. Ἐν τούτοις πλὴν τῆς πιστώσεως τῶν 12,050 δρ. ὑπάρχει καὶ ἓν ἄλλο ἄρθρον τοῦ αὐτοῦ Κεφαλαίου 3 τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ ἄρθρον 5, διὰ τοῦ ὁποίου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀνεγράφη καὶ ἄλλη πίστωσις, 3,500 δραχμῶν, ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «ἔκτακτοι ἀστυνομικαὶ δαπάναι», οὕτω δὲ ἡ πίστωσις τῶν γενικῶν μέτρων ἀσφαλείας ἀνέρχεται εἰς 15,550 δραχμάς· δὲν εἶναι δὲ συνήθης ἡ δαπάνη τοσούτου ποσοῦ. Ἐὰν δὲ τυχὸν ἐδαπανήθη καὶ τὸ ὑπόλοιπον μιᾶς ἄλλης πιστώσεως, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, τότε ὑπερέβησαν καὶ τὸ ποσὸν τῶν 15,550 δρ. Καὶ ὄντως ὑπὸ τὸ ἐδάφιον βʹ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ Κεφαλ. 3, «ἔξοδα Ἀστυνομίας», ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη καὶ ἄλλη τις δαπάνη 4,800 δραχμῶν δι’ ἐνοίκια στρατώνων, κατὰ δὲ τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπέναντι τῆς πιστώσεως ταύτης εἶχον δαπανηθῆ μόνον 1600 δραχμαὶ, ὑπῆρχε δ’ ὑπόλοιπον 3,200, τοῦ δὲ ὑπολοίπου τούτου ἠδύνατο νὰ ποιήσηται χρῆσιν δι’ ἀνάγκας δηλουμένας διὰ τῆς ἐπιγραφῆς τοῦ ἄρθρου, διότι εἶναι ἐδάφιον, καὶ τὴν πίστωσιν τῶν ἐδαφίων δύνανται νὰ τὴν μεταφέρωσιν ἀπὸ ἐδαφίου εἰς ἐδάφιον. Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἐδαπανήθη τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο καὶ ἡ δαπάνη νὰ περιωρίσθη εἰς 15,550 δραχμὰς, ἐξ ὧν 8,200, αἱ δοθεῖσαι εἰς τὸν Διευθυντὴν, εἶναι ἄγνωστον ποῦ ἐδαπανήθησαν. Διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ψηφισθῇ μὲν ἡ πίστωσις, ἀλλὰ νὰ μὴ παραλίπῃ νὰ καταθέσῃ τὴν σημείωσιν ταύτην.

§64ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶχε ζητηθῆ, δι’ αὐτὸ δὲν προσήχθη.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀσυμφωνία μεταξὺ τῶν σημειώσεων τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν ἀπολογισμῶν εἶναι εὐεξήγητος, διότι αἱ σημειώσεις τῆς ὑπηρεσίας στηρίζονται ἐπὶ τῶν ἀνακοινώσεων τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, περιλαμβάνουσιν τὰ εἰσπεπραγμένα χρήματα κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἀνακοινώσεως, τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ὅμως, περισυλλέγον τὰ στοιχεῖα, ποιεῖται τὰς ἀναγραφὰς, συγκεντροῦν εἰς τὴν οἰκείαν ἐποχὴν τὰς εἰς αὐτὴν ἀνηκούσας εἰσπράξεις. Ταύτην τὴν ἐργασίαν δὲν ποιεῖται τὸ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν τμῆμα τῶν Μονοπωλίων. Τὸ τμῆμα τοῦτο ἁπλῶς ἀναγράφει τὰ ἔσοδα, τὰ ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν αὐτοῦ βεβαιούμενα κατὰ τὸν χρόνον τῆς βεβαιώσεως, ὅστις εἶναι ὁ αὐτὸς καὶ ὁ τῆς εἰσπράξεως, ἡ δὲ λογιστικὴ διαῤῥύθμισις γίνεται βραδύτερον ὑπὸ τῆς οἰκείας ὑπηρεσίας, ἤτοι τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἀναγράφοντος πλείονα. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι σκόπιμος εἶναι ἡ ἀναγραφὴ ποσῶν ηὐξημένων, ὅπως παρίστανται τὰ ἔσοδα πλείονα, ἐλάσσονα δὲ τὰ ἔξοδα.

§66Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶπον αὐτό· τὸ εἶπον ὡς πρὸς τὰ ποσοστὰ τῆς ὁδοποιΐας.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ σκοπὸς ἡμῶν, λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ἤδη, ὅπως παριστῶμεν τὰ ἔξοδα κατώτερα καὶ τὰ ἔσοδα ἀνώτερα, ὑφίσταται μόνον ἐπὶ τῶν ποσοστῶν τῆς ὁδοποιΐας. Εἶχον ἐκλάβει τὴν παρατήρησιν ὡς γενικὴν, πάντως ὅμως αὕτη ἐνταῦθα δὲν ἔχει ἐφαρμογὴν, ἀφοῦ τὰ ἔσοδα ἐνταῦθα παρίστανται ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας κατώτερα, ἔρχεται δὲ τὸ Λογιστήριον βραδύτερον, καταδεικνῦον ὅτι εἶναι ἀνώτερα. Ταῦτα περὶ τῆς ἀσυμφωνίας τῶν λογαριασμῶν τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν τοῦ Λογιστηρίου. Ἀλλ’ ἐπέκρινεν ὁ κ. Βουλευτὴς τὰ ἔξοδα τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου ὡς ὑπερβολικά. Ἀκούων αὐτοῦ, ἀναπτύσσοντος τὰ περὶ τούτου, ἐνόμιζον ὅτι ἤθελε κατακρίνει τὸ σύστημα ὡς ἐπαγόμενον ὠφέλειαν ὑπερβολικὴν τοῦ Δημοσίου εἰς βάρος τῶν καταναλωτῶν, ἀλλὰ τὸ συμπέρασμα αὐτοῦ ὑπῆρξεν ἀντίθετον, ἤτοι, ὅτι ἡ ὠφέλεια τοῦ Δημοσίου δὲν ἦτο ἀνάλογος πρὸς τὰ ἔξοδα. Τὴν δαπάνην 33 ἑκατοστῶν τῶν ἐσόδων παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς ὑπερβολικὴν, προκειμένου οὐχὶ περὶ ἐσόδου ἐκ μόνης φορολογίας, ἀλλὰ περὶ ἐσόδου ἐκ μονοπωλίου τοῦ Κράτους, τουτέστιν ἐξ ἀγορᾶς τοῦ πετρελαίου ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ μεταπωλήσεως αὐτοῦ εἰς τοὺς καταναλωτὰς τῆς χώρας ἡμῶν· ἀγορασθὲν τὸ πετρέλαιον ἀντὶ 33, ἐπωλήθη ἀντὶ 100, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἀνεπαρκὲς κρίνει τὸ κέρδος τῶν 67%. Κατ’ ἄλλο ἔτος δὲν ἦτο ἡ ἀναλογία 67 πρὸς 33, ἦτο 55 πρὸς 45, καὶ πάλιν τὸ κέρδος ἴσως εἶναι ἀποχρῶν, διότι, ὅτε τὸ πετρέλαιον ἐδασμολογεῖτο καὶ δὲν ἦτο μονοπώλιον, ὁ δασμὸς ἦτο περίπου 100%, ἤδη πλὴν τῶν 100% ὡς ἀντιστοίχων τοῦ δασμοῦ, ἢ καὶ πλέον ἴσως, διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν γενικὴν αὔξησιν τῶν δασμῶν, ἔχομεν καὶ πρόσθετον κέρδος, τὸ τοῦ ἐμπόρου, καταλογιζόμενον ὡς ἐκ τοῦ μονοπωλίου ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Αἱ ὠφέλειαι αὗται τοῦ Δημοσίου καὶ ἐπὶ τῇ κατωτέρᾳ ἀναλογίᾳ εἶναι ἀποχρῶσαι, ὅπως ἄρωσι πᾶσαν ἀφορμὴν σκέψεων περὶ μεταβολῆς συστήματος. Τὰ ἔξοδα παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς ὑπερβολικὰ οὐ μόνον περὶ τὴν ἀγορὰν τοῦ πετρελαίου, ἀλλὰ καὶ περὶ τὴν μεταφορὰν καὶ περὶ τὰ δικαιώματα προμηθείας· ἀλλ’ ἡ ἀγορὰ τοῦ πετρελαίου ἐκτελεῖται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τιμολογίων τῆς Ἀμερικῆς, ἐπισήμως πιστοποιημένων, τὰ δὲ δικαιώματα προμηθείας εἶναι 1½% ὑπὲρ τοῦ ἐκτελοῦντος ταύτην οἴκου τῶν ἀδελφῶν Ῥάλλη, βεβαίως δὲ τὰ δικαιώματα δὲν εἶναι ὑπερβολικὰ, ἀφοῦ μάλιστα οἱ ἄλλοι οἶκοι, οἱ ἐπιδιώξαντες τὴν προμήθειαν, ὅλοι παρέστησαν, ὅτι δὲν δύνανται ν’ ἀναλάβωσιν αὐτὴν, εἰμὴ ἐπὶ δικαιώμασιν ἀνωτέροις, ὧν τὰ ἐλάχιστα ἦσαν 2%. Τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς βεβαίως ὑπερβολικὰ δὲν εἶναι, ἀλλὰ καὶ ταῦτα ῥυθμίζονται κατὰ κανόνας διαγεγραμμένους, ἐνεργουμένων πάντων τῶν τῆς ἀποστολῆς ἐπιμελῶς ὑπὸ τῶν ἀνταποκριτῶν τοῦ εἰρημένου καταστήματος. Χαρακτηρίζει δὲ ὡς παράδοξον ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος διακύμανσιν τῶν ἐξόδων, ὁτὲ μὲν ἐκ 30%, ὁτὲ δὲ ἐκ 40% ἢ 45%. Ἡ διακύμανσις αὕτη εἶναι δεδικαιολογημένη, ὡς ἐκ τοῦ ποικίλου τῶν περιστάσεων, τῶν ὑπαγορευουσῶν τὴν ταχυτέραν ἢ βραδυτέραν, τὴν κανονικὴν ἢ τὴν ἔκτακτον προμήθειαν. Ἡ ἀναπλήρωσις τοῦ ἀποθέματος δὲν ἀκολουθεῖ κατὰ πόδας τὴν κατανάλωσιν. Ὁ κίνδυνος, ὃν πέρυσι διετρέξαμεν, τῆς ἐλλείψεως ἐπὶ χρόνον τινὰ πετρελαίου ἐν τῇ χώρᾳ, ὑπηγόρευσε τὸν κατὰ τὸ ἐνεστὸς ἔτος καταρτισμὸν ἀποθέματος, ἐπαρκοῦς εἰς πρόληψιν ὁμοίου κινδύνου ἐν τῷ μέλλοντι. Κατὰ τὸ ἔτος ἄρα τοῦτο γίνεται προμήθεια πρὸς καταρτισμὸν τοῦ ηὐξημένου ἀποθέματος, ἡ προμήθεια δὲ αὕτη θὰ παραστήσῃ τὸ ἔτος τοῦτο ὡς δυσαναλόγως πρὸς τ’ ἄλλα βεβαρημένον, ἀλλ’ ἡ ἐπιβάρυνσις αὕτη ὡρισμένου ἔτους ἐν τῇ διαρκείᾳ δὲν ἀποτελεῖ αὔξησιν τῶν ἐξόδων. Αἱ περὶ τούτων σκέψεις, ἵνα ὦσιν ἀσφαλεῖς, δέον νὰ ἔχωσιν ὡς βάσιν οὐχὶ τ’ ἀποτελέσματα ἑνὸς ἔτους, ἀλλὰ τὸν μέσον ὅρον τῶν ἀποτελεσμάτων πολλῶν ἐτῶν. Τὰ κατὰ τὸν μέσον τοῦτον ὅρον ἔξοδα, ἀφαιρούμενα ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου, καταλίπουσι διαφορὰν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀνταποκρινομένην πρὸς ὅσα εὐλόγως ἀπεκδεχόμεθα ὡς ἀντίστοιχα τοῦ καταργηθέντος δασμοῦ καὶ ὡς προϊὸν τῆς ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐπιφυλαχθείσης ἐμπορίας τοῦ εἴδους τούτου. Κατόπιν τούτων ὁ κ. Βουλευτὴς μετέβη εἰς τὰ τῆς ὁδοποιΐας, καὶ παρετήρησεν, ὅτι ἄλλα ἐσημειοῦντο ἐν ταῖς καταστάσεσιν ὡς ἀποδοτέα καὶ ἄλλα ἀπεδίδοντο, ὅτι ἐσημειοῦτο συνεχῶς τὸ ποσὸν τῶν 4 ἑκατομμυρίων, ἐνῷ τ’ ἀποδοθέντα, τὸ μὲν πρῶτον παρεστήθησαν ὡς 4 ἑκατομμύρια καὶ 7 χιλιάδες, νομίζω, ἀλλ’ εἰς ταῦτα γίνεται προσθήκη 770,000. Προσθήκη βεβαίως ἐγένετο κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος τοῦ καταργηθέντος συστήματος, διότι ἕκαστον τῶν προηγουμένων ἐτῶν ἐπλήρωσε τὸ καθυστέρημα τοῦ προηγουμένου ἔτους, ἡ δὲ τοιαύτη οἰκονομία τῆς καθυστερήσεως καθίστα αὐτὴν ἀφανῆ· μεταβληθέντος ὅμως τοῦ συστήματος, τὰ καθυστερήματα τοῦ παρελθόντος ἀπεδείχθησαν ἐν τῇ ἐκκαθαρίσει, ἣν ἐπήγετο ἡ ἀντικατάστασις τῶν νέων λογαριασμῶν εἰς τοὺς τέως τηρουμένους, καὶ ἐδέησε νὰ ἀναγραφῇ εἰς βάρος τοῦ τελευταίου ἔτους τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ καταργουμένου συστήματος ἡ ἀπόδοσις τοῦ ἀθροίσματος τῶν ἐξ ὑπαρχῆς καθυστερησασῶν ἀποδόσεων, ἤτοι δραχμαὶ 770,000.

§68Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅ,τι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω λογιστικῶς, εἶναι, πῶς ἀνεγράφη ἐν ταῖς καταστάσεσι πληρωμὴ 753,148 δραχμῶν διὰ ποσοστὰ ὁδοποιΐας, ἡ δὲ πληρωμὴ αὕτη δὲν ἀντιπροσωπεύει τὰ ἀποδοτέα ποσοστὰ τῆς ὁδοποιΐας ἑνὸς μόνον ἔτους, ἀλλ’ ἀντιπροσωπεύει τὰ πληρωτέα ποσοστὰ ὁδοποιΐας πολλῶν ἐτῶν. Αὐτὸ μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι λογιστικῶς ἀδύνατον. Εἰς τὸν πίνακα τῶν ἐξόδων τοῦ 1888, τῶν πληρωθέντων ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1888 μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1889, τῆς χρήσεως 1888 εὑρίσκω πληρωμὴν 753,148 δραχμῶν· ὑποθέτω, ὅτι αἱ 753,148 δραχμαὶ παριστῶσι ποσοστὰ εἰσπραχθέντα ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου τῆς χρήσεως 1888· δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω, ὅτι παριστῶσι ποσοστὰ εἰσπραχθέντα κατὰ διάφορα ἔτη, τὰ ὁποῖα συγκεφαλαιωθέντα ἀπετέλεσαν χρέος τοῦ Δημοσίου δρ. 753,148. Οὕτω, ἐνῷ κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1887 ἐπληρώθησαν διὰ ποσοστὰ ὁδοποιΐας, εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1887, δραχμαὶ 3,936,892:26, δὲν εἶναι μόνα ταῦτα τὰ πληρωθέντα ποσοστὰ τῆς ὁδοποιΐας τοῦ 1887, ἀλλ’ εἶναι προσέτι καὶ δραχμαὶ 753,148, πληρωθεῖσαι εἰς βάρος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888. Τὰ λεχθέντα ὅμως περὶ τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἀποτελοῦσιν ἀπάντησιν εἰς τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας προέβαλον ἐγώ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει εὐκολίαν σπανίαν, νὰ ἐγκαταλείπῃ τὸ θέμα τὸ ὑπὸ συζήτησιν, ὅταν δὲν τῷ ἦναι εὔκολον ν’ ἀπαντήσῃ εἰς παρατηρήσεις γενομένας αὐτῷ ἐπί τινος ἀντικειμένου, νὰ ἐπιλαμβάνηται ἄλλου θέματος, νὰ ἀναπτύσσῃ αὐτὸ καὶ νὰ παριστᾷ, ὅτι ἔχει δίκαιον κατὰ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐκφέρει. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα τὴν ἑσπέραν ταύτην κατὰ τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου, ἀλλ’ εἰς ἄλλην περίστασιν, ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐξέφερα τὰς κρίσεις μου περὶ τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου, καὶ εὗρον ὅτι εἶναι βαρύτατος φόρος, ἐπιβαλλόμενος εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, τοσούτῳ δὲ βαρὺς, καθόσον τὸ προϊὸν αὐτοῦ καταναλίσκεται ἐν μεγάλῳ ποσῷ εἰς ἔξοδα τοῦ μονοπωλίου. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν ἔκαμα σήμερον λόγον, ἐζήτησα δὲ μόνον παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του, ἵνα κατορθώσῃ νὰ μετριάσῃ τὰ ἔξοδα τοῦ μονοπωλίου, διότι εὗρον, ὅτι κατὰ τὸ 1889 τὰ ἔξοδα τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου, ὄχι πρὸς ἀγορὰν πετρελαίου, ἀλλὰ τὰ ἔξοδα, τὰ μὴ πληρωθέντα εἰς ἀντίτιμον πετρελαίου, ἀνῆλθον εἰς δρ. 489,897, ἤτοι εἰς ναύλους δραχ. 224,676, καὶ εἰς ἀμοιβὴν ἐργολάβων δραχ. 265,221, ἐνῷ τὰ κατὰ τὸ 1889 εἰσπραχθέντα, κατὰ τὸν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ κατατεθέντα πίνακα, ἀνῆλθον εἰς δραχμὰς 3,271,809· ἑπομένως τὰ ἔξοδα ταῦτα ἀνέρχονται εἰς 15%. Κατὰ τὸ 1888 τὰ ἔξοδα τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου, ὄχι τὰ πρὸς πληρωμὴν ἀντιτίμου πετρελαίου, ἀνῆλθον εἰς 544,133 δραχμὰς, ἐνῷ τὰ κατὰ τὸ 1888 εἰσπραχθέντα εἰς 4,077,180, ἤτοι εἰς 14%· καὶ τὰ ἔξοδα ταῦτα εἶναι οἱ ναῦλοι καὶ αἱ ἀμοιβαὶ τοῦ ἐργολάβου. Μόνον τὰ πληρωθέντα εἰς ἀμοιβὴν τοῦ ἐργολάβου ἐπὶ τοῦ εἰσπραχθέντος ποσοῦ 4,077,180 ὑπερβαίνουσι τὰ 5 καὶ ½%. Ἐν συζητήσει προϋπολογισμοῦ, προσεχῶς ἐπελευσομένῃ κατ’ ἄλλο τι ἔτος, θέλω ἐρευνήσει καὶ πάλιν τὸ μονοπώλιον τοῦ πετρελαίου, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἐκ τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον ἐπεβάλομεν δι’ αὐτοῦ εἰς τὸν λαὸν, μέρος μέγα ἀφαιρεῖται καὶ διατίθεται εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ μονοπωλίου, καὶ ὅτι, ἐὰν προσθέσῃ τις τὸ ποσὸν τῶν τελωνειακῶν τελῶν, τοῦ ὁποίου ἐστερήθημεν διὰ τοῦ μονοπωλίου, θέλει εὕρει, ὅτι ἡ ὠφέλεια τοῦ δημοσίου ταμείου εἶναι ἐλαχίστη ἀπέναντι τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον ἐπεβάλομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν.

§69ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, αἱ ἀφορῶσαι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, καὶ τὰς δαπάνας τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν. Ἐὰν ἡ ἔκτακτος πίστωσις, τὴν ὁποίαν ζητεῖ διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς ἀποδόσεως τῶν ποσοστῶν τῆς ὁδοποιΐας, προέρχηται ἐκ τῶν καθυστερήσεων προηγουμένων ἐτῶν, ἔπρεπεν ἡ συμπλήρωσις τῶν καθυστερήσεων τούτων νὰ περιορισθῇ εἰς ἓν μόνον ἔτος. Ἀλλὰ δὲν ἔχει οὕτω· διότι ἔκτακτον πίστωσιν πρὸς συμπλήρωσιν καθυστερούντων ποσοστῶν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ τὸ 1887 καὶ διὰ τὸ 1888. Διὰ μὲν τὸ 1887 δραχμῶν 750,000, τὰς ὁποίας ἀναγράφει μεταξὺ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, ζητεῖ δὲ ἤδη διὰ τὸ 1888 δραχ. 1,400,000. Ὥστε ἡ διαφορὰ, ἡ τακτικῶς παρουσιαζομένη μεταξὺ τῆς ἀναγραφομένης πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δι’ ἀπόδοσιν ποσοστῶν τῆς ὁδοποιΐας καὶ τοῦ διὰ λογαριασμὸν αὐτῆς προϋπολογιζομένου ἐσόδου, εἶναι διαφορὰ, οὕτως εἰπεῖν, ἐνδημικὴ, πλαττομένη καὶ αὕτη χάριν τῶν ἰσοζυγίων, καὶ δὲν προέρχεται ἐκ τῆς ἐξαιρετικῆς αἰτίας, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εἶναι διαφορὰ γνωστὴ ἐκ τῶν προτέρων, καὶ ἣν πολλάκις ἀνεπτύξαμεν, συζητοῦντες τὸν προϋπολογισμὸν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναγράφεται ἔσοδον μὲν ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας περὶ τὰ 6,000,000, ἔξοδον δὲ, ὡς ἀπόδοσις εἰς αὐτὴν, περὶ τὰ 4½ ἑκατομμύρια. Ἐπὶ τῶν δαπανῶν δὲ τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου αἱ ἀναπτύξεις, ἃς ἔδωκεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐγείρουσι δύο ζητήματα σπουδαῖα· τὸ πρῶτον εἶναι ἡ οὐσιώδης διαφορὰ, ἡ παρισταμένη μεταξὺ δαπανῶν ὄχι κατὰ ποσὸν, ἀλλὰ κατ’ ἀναλογίαν· διότι, ἐνῷ εἰς τὰ δύο ἔτη 1886 καὶ 1887 ἡ ἀναλογία τῶν δαπανῶν ἀνέρχεται εἰς 31%, κατὰ τὰ ἔτη 1888 καὶ 1889 ἡ ἀναλογία αὕτη ἀναβιβάζεται διὰ μιᾶς εἰς 45%. Τὸ ζήτημα τοῦτο πρέπει σπουδαίως νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Ἔτι μᾶλλον δὲ πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν αὐτῶν τὸ ζήτημα τῶν τελικῶν οἰκονομικῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ μονοπωλίου. Πρὶν ψηφισθῇ τὸ μονοπώλιον, ἡ Κυβέρνησις εἰσέπραττεν, ὅπως ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀνέφερεν, 100% ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ πετρελαίου. Τὰ 100% δὲ ταῦτα τὰ εἰσέπραττεν ἄνευ τῶν γενομένων μετὰ ταῦτα αὐξήσεων ἐπὶ τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου, αἵτινες αὐξήσεις θ’ ἀνεβίβαζον τὰ 100% εἰς 150% ἴσως.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διετηρήσαμεν τὸν αὐτὸν ὅρον ἐν τῷ μονοπωλίῳ, δὲν ηὐξήσαμεν τὸ μονοπώλιον.

§71ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παραδέχομαι τὸ 100%. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἰσεπράττομεν τότε ἄνευ μονοπωλίου, ἀφίνοντες ἐλεύθερον τὸ ἐμπόριον, μόλις τὸ εἰσπράττομεν σήμερον, περιορίσαντες τὸ ἐμπόριον, παραβλάψαντες τὴν ποιότητα τοῦ καταναλισκομένου πετρελαίου, καὶ εἰσαγαγόντες ὅλα τὰ ἄλλα κακὰ, ἅτινα περιέχει ἡ ἵδρυσις μονοπωλίου. Θὰ σᾶς κάμω ἕνα ἁπλούστατον λογαριασμόν. Ἐπὶ πετρελαίου ἀξίας 100 δραχμῶν, πωλουμένου δηλ. ἀντὶ 100 δραχμῶν ἐν τῇ ἀγορᾷ πρὸ τοῦ μονοπωλίου, ἐκ τῶν 100 τούτων δραχμῶν 50 ἀντεπροσώπευον τὸν δασμὸν τὸν τελωνειακὸν καὶ ἕτεραι 50 τὴν ἀξίαν τοῦ πετρελαίου καὶ τὰς δαπάνας τῆς μεταφορᾶς αὐτοῦ. Ἐνῷ δὲ ἐπὶ 100 δραχμῶν τὸ Δημόσιον τότε ἐλάμβανε 50, τί λαμβάνει σήμερον διὰ τοῦ μονοπωλίου; λαμβάνει μόνον 55 δραχμὰς, διότι τὰς 45 τὰς δαπανᾷ εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ πετρελαίου, εἰς προμηθείας, εἰς ἔξοδα, εἰς φθορὰν κτλ. Ἀπέναντι λοιπὸν μιᾶς ὠφελείας, ἀνερχομένης μόνον εἰς 5%, λειτουργεῖ τὸ μονοπώλιον. Βεβαίως τοιαύτη λειτουργία μονοπωλίου εἶναι ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις κακή. Καὶ ὑπὸ τὴν ταμιευτικὴν, ἥτις μόνη δικαιολογεῖ τὴν σύστασιν τῶν μονοπωλίων, εἶναι κακὴ, καὶ ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν, ἥτις καταδικάζει αὐτά. Ἐκλιπούσης δὲ τῆς μόνης σπουδαίας δικαιολογίας τῶν μονοπωλίων, τοῦ ταμιευτικοῦ δηλ. συμφέροντος τοῦ Δημοσίου, ὅπερ ἀποβαίνει βεβαίως ἀνάξιον λόγου, ὅταν περιορίζηται εἰς 5% μόνον, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ὕπαρξις καὶ λειτουργία μονοπωλίου ἐπὶ εἴδους πρώτης ἀνάγκης, οἷον εἶναι τὸ πετρέλαιον.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ταῦτα τὰ 5% ἔπρεπε νὰ πείσωσι τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι οἱ ὑπολογισμοί του εἰσὶν ἐσφαλμένοι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἤκουσεν ἐμοῦ λέγοντος, ὅτι 100% εἶναι τὸ τέλος, ἀλλ’ οὐδὲν εἶπον περὶ τῆς εἰσπράξεως, διότι δὲν εἶχον ἀφορμὴν νὰ μνησθῶ τῶν συνεπειῶν τοῦ μεγαλειτέρου πλεονεκτήματος τοῦ μονοπωλίου, τῆς ἀποσοβήσεως τοῦ λαθρεμπορίου. Ἔχομεν φόρον 100%, ἀλλ’ εἰσπράττομεν τὸν φόρον τοῦτον ἐπὶ τοῦ ὅλου σχεδὸν τοῦ εἰσαγομένου πετρελαίου· πρότερον πολὺ τοῦ ὀφειλομένου δασμοῦ διέφευγε τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐνῷ τώρα ἐλάχιστον διαφεύγει, διότι αἱ προφυλάξεις, αἱ λαμβανόμεναι ὑπὲρ τοῦ μονοπωλίου, τὰ ἐσφραγισμένα δοχεῖα καὶ ἡ ἐπιτήρησις τῆς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ κινήσεως καὶ πωλήσεως αὐτοῦ, ἐξασφαλίζουσι τὴν εἴσπραξιν τοῦ τιμήματος, περιλαμβάνοντος καὶ τὸ τέλος. Ὁ δὲ κ. Βουλευτής, ἀντὶ τῶν παρ’ αὐτοῦ ἀνακοινωθέντων ὑπολογισμῶν, ὤφειλε νὰ ἐξετάσῃ τὰς νῦν καὶ τὰς τότε εἰσπράξεις, καὶ ἤθελεν ἀναγνωρίσει, ὅτι ἤδη εἰσπράττει τὸ Δημόσιον ἐκ πετρελαίου καθαρὰν πρόσοδον ἐπὶ πλέον τῆς τότε ἑνὸς καὶ ἡμίσεως περίπου ἑκατομμυρίου· τοιούτους ὑπολογισμοὺς ὤφειλε νὰ προσκομίσῃ, ἵνα κρίνωμεν, ἐὰν ἡ σημερινὴ ὠφέλεια τοῦ Δημοσίου ἦναι ἀνάλογος τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ παρελθόντος. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὸ δεύτερον τοῦτο ζήτημα αἱ βάσεις τῶν ὑπολογισμῶν μου εἶναι ὅλως διάφοροι τῶν τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Τὸ μονοπώλιον τοῦ πετρελαίου, ὡς εἶναι διεῤῥυθμισμένον παρ’ ἡμῖν, ἐπιβαρύνει οὐχὶ τὸν καταναλωτὴν, ἀλλὰ τὸν ἔμπορον, ἀπαγορεῦον αὐτῷ ὡρισμένην ἐργασίαν· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξέλαβεν, ὅτι ἐκ τοῦ μονοπωλίου ζημιοῦται ὁ καταναλωτής. Ὁ καταναλωτὴς ὠφελεῖται, ἀγοράζων σήμερον τὸ πετρέλαιον ἐπὶ διατιμήσει ἀναλογιζομένῃ πρὸς τὰς τιμὰς, ἐφ’ αἷς τὸ Δημόσιον ἀποκτᾷ αὐτὸ χονδρικῶς, οὐδεὶς δὲ ἔμπορος δύναται νὰ τὸ ἀποκτήσῃ. Ὁ ἔμπορος ἴσως ἐπώλει τὸ πετρέλαιον εὐθηνότερον τῆς διατιμήσεως τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ τοῦτο, διότι τὸ ἐνόθευε, διότι τὸ ἐλαθρεμπορεύετο, μόνον δὲ οἱ στερούμενοι τοῦ δικαιώματος τῆς πωλήσεως τοῦ πετρελαίου ζημιοῦνται ἐκ τοῦ μονοπωλίου.

§73Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ θεωρίαν βεβαίως τὸ μονοπώλιον ἀφαιρεῖ τὸ κέρδος ἀπὸ τὸ ἐμπόριον, καὶ ἀποδίδει αὐτὸ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν ὅμως τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου δὲν γίνεται τοῦτο, ἀλλ’ ὁ λαὸς ἀγοράζει τὸ πετρέλαιον πολὺ ἀκριβώτερον. Ἑπομένως δὲν εἶναι μόνον, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀπολαμβάνει τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῆς ἐμπορίας, ἀλλ’ ἐπιβάλλει καὶ φόρον εἰς τὸν λαὸν, διότι ἀναγκάζει αὐτὸν νὰ ἀγοράζῃ ἓν εἶδος τῆς πρώτης ἀνάγκης εἰς τιμὴν ἀνωτέραν ἐκείνης, εἰς ἣν ἤθελε τὸ ἀγοράζει. Ἀλλὰ παρατηρεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι καὶ οἱ λογαριασμοὶ, τοὺς ὁποίους ἀνεκοίνωσε, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τοὺς λογαριασμοὺς τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων τῶν τελευταίων ἐτῶν, καὶ ἐν πρώτοις ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ ἔτος 1889, καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ὁποίου εἰσεπράχθησαν 3,271,809 δραχμαί.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐχὶ τόσαι, ἀλλὰ 4,000,000.

§75ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑμεῖς ἀναφέρετε ἐν τῷ πίνακι, τὸν ὁποῖον κατεθέσατε, ὅτι κατὰ τὸ 1889 εἰσεπράχθησαν 3,271,809.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶχε γενῇ τότε ἡ τακτοποίησις.

§77ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὸ 1888 λέγετε, ὅτι εἰσεπράχθησαν 4,077,180. Τοῦ 1888 ἐκκαθαρίσθησαν οἱ λογαριασμοὶ πρὸ τοσούτου χρόνου, ἐπίσης καὶ τοῦ 1889 ἐκκαθαρίσθησαν οἱ λογαριασμοὶ, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἐσόδων, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται καθ’ ὅλην τὴν χρῆσιν, ἀλλὰ περὶ ἐσόδων, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους. Ἀφοῦ λοιπὸν εἰσεπράξατε κατὰ τὸ 1889 δραχμὰς 3,271,809, ἐδαπανήσατε δὲ εἰς ἀγορὰν πετρελαίου δραχ. 1,057,226, εἰς ναύλους 224,676, καὶ εἰς ἀμοιβὴν ἐργολάβων δραχ. 265,221, τὸ ὅλον δραχμὰς 1,547,123, κατὰ τὸν ἴδιον ὑμῶν πίνακα, σᾶς ἔμεινεν ἐκ τοῦ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου κατὰ τὸ ἔτος 1889 ὑπόλοιπον δραχ. 1,724,686. Ἀλλὰ πόσα ἠθέλατε εἰσπράξει ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν, ἂν δὲν εἴχετε τὸ μονοπώλιον; Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ φέρω τὸν λογαριασμόν. Εἶχεν εἰσπραχθῆ κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος καθαρὸν ἔσοδον δρ. 1,724,686, ἀλλ’ ἐστερήθητε τῶν τελωνειακῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα εἰσεπράττετε ἄλλοτε ἐπὶ τοῦ εἰσαγομένου πετρελαίου, ἂν δὲ ὑπολογίσητε ταῦτα μόνον εἰς 1,338,681:30, ὅσα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1884 ἐπὶ τοῦ τότε εἰσαχθέντος ποσοῦ ὀκάδων 3,160,966 πετρελαίου, θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἐκ τοῦ μονοπωλίου τούτου προκύπτει κέρδος μόνον δραχ. 386,004, ἀντὶ τοῦ βάρους, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται ὁ λαός. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ τοῦ λαοῦ τούτου εἰσὶν ἀντιπρόσωποι, αὐτοὶ δ’ ἔρχονται ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ γνωρίζουσι, πῶς ὁ λαὸς ὑπέχει τὸ βάρος τοῦτο.

§78ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς δώσῃ ἐπισήμους πληροφορίας περὶ τοῦ εἰσαχθέντος ποσοῦ πετρελαίου κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη.

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὰς σημειώσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885, ἐν σελίδι 11, περιέλαβον ἐπίσημον πληροφορίαν περὶ τούτων.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποσχεθῶμεν τὴν ἀνακοίνωσιν ἀκριβοῦς σημειώσεως περὶ τούτων ἐν βραχείᾳ διορίᾳ. Ὑπηρεσία στατιστικῆς τότε ἤρξατο καταρτιζομένη, ἑπομένως κατεστρωμένους πίνακας δὲν ἔχομεν καὶ δέον εἰς κατάστρωσιν αὐτῶν ν’ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰ στοιχεῖα, ἔχομεν ὅμως σημειώσεις περὶ τοῦ εἰσαγομένου πετρελαίου, ἃς ἐλάμβανε παρὰ τῶν τελωνειακῶν ἀρχῶν τὸ Ὑπουργεῖον. Πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε τοῦ κ. Βουλευτοῦ, στηρίζοντος ὑπολογισμοὺς ἐπὶ πίνακος ἐκδοθέντος ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας κατὰ τὸ 1889 περὶ τῶν ἐκ πετρελαίου προσόδων ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ἔτους ἐκείνου. Κατὰ τὸ 1889, εἶναι γνωστὸν ἤδη, ὅτι αἱ εἰσπράξεις ἐκ πετρελαίου εἶναι ἀνώτεραι τῶν 4,000,000. Ἡ ὑπηρεσία ἐν τῷ εἰρημένῳ πίνακι ἀναγράφει τὰ εἰσπραχθέντα μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐκδόσεως αὐτοῦ. Ὡς παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, τ’ ἀναγόμενα ἐν ταῖς καταστάσεσι τοῦ τμήματος εἶναι ὀλιγώτερα τῶν ἀναφερομένων ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς.

§81Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἐναντίον συμβαίνει.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα εἶχον ἀκούσει πρότερον λεγόμενα παρ’ ὑμῶν, βεβαίως δὲ τοῦτο θέλει συμβῆ καὶ ἐν τῷ προκειμένῳ, διότι γινώσκομεν ἤδη, ὅτι τὸ ἐκ πετρελαίου ἀναγραφησόμενον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἔσοδον ἔσται ἀνώτερον τοῦ ἐν ταῖς καταστάσεσι τοῦ τμήματος, ὑπερβαῖνον τὰ 4 ἑκατομμύρια. Καὶ τὰ μὲν κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν ἀποτελέσματα θέλομεν προσκομίσει, περὶ δὲ τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ πετρελαίου πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ μονοπωλίου θέλομεν συγκεντρώσει, καὶ ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν τὰς περισωζομένας τυχὸν παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ σημειώσεις, ἀναπληρούσας τότε τὴν μήπω κατηρτισμένην στατιστικήν.

§83Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅτε κατὰ τὸ 1885 συνετάξαμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους ἐκείνου, τὸν ὁποῖον εἰσηγάγομεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὸν ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν, ἐζητήσαμεν πληροφορίας παρὰ τῶν τελωνειακῶν ἀρχῶν περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ πετρελαίου, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰσαχθῆ κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν τούτων, συνετάξαμεν τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέγραψα ἐν τῷ περιθωρίῳ τῆς σελ. 11 τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὰ ἐν ταῖς σημειώσεσιν ἢ τοῖς πίναξι τοῦ τμήματος σημειούμενα ποσὰ εἶναι ὑποδεέστερα τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἀναγράφει, δὲν εἶναι ἀκριβές, οὔτε ἐγὼ ἰσχυρίσθην τοιοῦτόν τι. Ἐγὼ ἰσχυρίσθην, ὅτι κατὰ τὸν πίνακα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, κατὰ τὸ 1886 εἰσεπράχθησαν δρ. 3,564,405, ἐνῷ κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν εἶχον εἰσπραχθῆ 3,873,138:62. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, ζητῶν νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διαφορὰν ταύτην, εἶπεν ὅτι τὸν πίνακα τοῦτον ἐσχημάτισεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ τμήματος, ἐνῷ τὸν ἀπολογισμὸν συντάσσουσι τὰ γραφεῖα τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶπον.

§85ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦτο εἴπετε. Κατὰ τὸ 1887 ἡ ὑπηρεσία τοῦ τμήματος βεβαιοῖ, ὅτι εἰσεπράχθησαν 3,993,187, ἐνῷ ὁ ἀπολογισμὸς βεβαιοῖ, ὅτι εἰσεπράχθησαν 3,695, 366:40. Κατὰ τὸ 1888 ἡ ὑπηρεσία τοῦ τμήματος βεβαιοῖ, ὅτι εἰσεπράχθησαν 4,077,180, ἐνῷ ὁ ἀπολογισμὸς βεβαιοῖ, ὅτι εἰσεπράχθησαν 3,972,044:45. Ὥστε ἠγείρατε οἰκοδόμημα ἐπὶ σαθρῶν βάσεων, τὸ ὁποῖον ἕνεκα τούτου κατέπεσεν.

§86ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀφοῦ δὲν ἔχει πληροφορίας περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσεπράχθη ἐκ τοῦ πετρελαίου, ποῦ βασιζόμενος, ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ μὴ παραδεχθῇ τὸν ὑπολογισμὸν, ὃν ἀνέπτυξα καὶ ὅστις ἐξάγεται ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν δαπανῶν πρὸς τὰς εἰσπράξεις τοῦ μονοπωλίου; Ποῦ βασιζόμενος ἰσχυρίζεται, ὅτι σήμερον εἰσπράττομεν πολὺ πλειότερα ἢ πρότερον; Κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, οὓς ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, στηριζόμενος ἐπὶ ἐπισήμων πληροφοριῶν, ἡ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου διαφορὰ εἶναι 5 περίπου τοῖς ἑκατόν. Ἂν τοῦτο ἦναι ἀκριβὲς, καὶ πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῶμεν ὡς τοιοῦτο μέχρις ἀποδείξεως τοῦ ἐναντίου, ἡ κατάργησις τοῦ μονοπωλίου ἐπιβάλλεται ἡμῖν, διότι τὸ μονοπώλιον δὲν ἀδικεῖ μόνον τὸ ἐμπόριον, ἀλλὰ καὶ τοὺς καταναλωτάς. Φαίνεται δὲ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τίθεται ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἰσχυρίζηται, ὅτι οἱ καταναλωταὶ ἀγοράζουσι σήμερον τὸ πετρέλαιον εἰς εὐθηνοτέραν τιμὴν, καὶ ὅτι ἡ ποιότης αὐτοῦ εἶναι καλλιτέρα. Δὲν ἤκουσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰ πανταχόθεν ἐγειρόμενα παράπονα καὶ διὰ τὴν ποιότητα καὶ διὰ τὴν τιμὴν τοῦ πετρελαίου; Εἶναι δὲ τοῦτο φυσικώτατον, διότι πανταχοῦ παρετηρήθη, ὅτι τὰ μονοπώλια πωλοῦσιν ἐμπορεύματα κατωτέρας ποιότητος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν πωλεῖ τὸ ἐλεύθερον ἐμπόριον. Ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν μαρτυρίαν πάντων ἡμῶν, καὶ πιστεύω ὅτι οὐδεὶς θὰ μὲ διαψεύσῃ, καὶ διὰ τὴν ποιότητα τοῦ πετρελαίου, καὶ διὰ τὴν τιμὴν, εἰς ἣν πωλεῖται σήμερον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§87ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον τὰ ἄλλα.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 9 καὶ 30′ μ. μ.