1890.03.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 13

Τῆς 10 Μαρτίου 1890.

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι ἰδιοκτῆται Αἰγίου παραπονοῦνται, ὅτι καταδιώκονται παρὰ τοῦ αὐτόθι Ὑποταμίου πρὸς πληρωμὴν φόρου διὰ τὰς σταφιδαμπέλους των, ἐνῷ αὗται πρὸ δύο ἐτῶν κατεστράφησαν, κατακλυσθεῖσαι ὑπὸ τοῦ χειμάῤῥου Μεγανίτη.

§2ΦΩΤΗΛΑΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ τηλεγράφημα, κύριε Πρόεδρε. (Ἀναγινώσκεται).

§3ΡΙΚΑΚΗΣ. Νὰ συστηθῇ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἦναι ἀνάγκη νὰ γίνουν ἔργα, νὰ γίνουν ταῦτα.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Διάφοροι πολιτοκρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Καλαμῶν παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ὅπως ἐπιψηφισθῇ νόμος, καταργῶν τὴν προσωπικὴν κράτησιν διὰ πολιτικὰ χρέη, ἢ τοὐλάχιστον νόμος, τροποποιῶν τὸν ἤδη ἰσχύοντα. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Ὁ Νικόλαος Καραθανάσης ἐκ τῶν πολιτικῶν φυλακῶν Μεσολογγίου παραπονεῖται, ὅτι κρατεῖται ἐν αὐταῖς ἐπὶ 4 μῆνας διὰ τὴν ἀπότισιν δικαστικῶν ἐξόδων, ἀνερχομένων εἰς δραχ. 30.

§5ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Τοῦτο εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προκαλέσῃ σπουδαίως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως· ἐγὼ ὁ ἴδιος ἀντελήφθην τοιούτου περιστατικοῦ ἐν Ἰθάκῃ, δηλ. προσωποκρατήσεως διὰ ποσὸν ἐλάχιστον.

§6ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ καταργηθῇ ὅλως διόλου.

§7ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὄχι ὅλως διόλου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι, προκειμένου περὶ δικαστικῶν ἐξόδων, ἠδύνατο νὰ προνοήσῃ ἡ Βουλή.

§8ΤΖΑΝΕΣ. Ἐγὼ θὰ εὐχηθῶ τὸ ἑξῆς· ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοιούτων νόμων, οἱ ὁποῖοι ἀφορῶσιν εἰς σπουδαῖα συμφέροντα, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἰδίᾳ τὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Ὑπουργὸν νὰ προπαρασκευάσῃ νόμον, ὅστις νὰ φέρῃ ῥιζικωτέραν τὴν θεραπείαν. Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν εἶχον εἰσαγάγει, ἀφώρα εἰς θεραπείαν μερικήν, καὶ θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἐὰν ἦτο δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὴν πρότασίν μου ἐκείνην. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν μέλλουσαν Βουλὴν τὸν νόμον, ὅστις μελετᾶται ὑπὸ ἐπιτροπῆς, συστηθείσης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἰδίως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ κατάστασις, ἡ διέπουσα τὰς φυλακὰς, τὰς προωρισμένας διὰ τοὺς πολιτικῶς κρατουμένους, εἶναι κατάστασις ἀφόρητος. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι τὸ ἐπίδομα εἶναι λίαν γλίσχρον, 50 λεπτὰ δι’ ἑκάστην ἡμέραν εἰς ἕνα ἕκαστον τῶν κρατουμένων τούτων, ἀλλὰ καὶ τὰ καταστήματα τῶν φυλακῶν εἶναι ἄθλια, καὶ πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ πέσῃ ἡ ποινὴ αὕτη, ἡ ὁποία, κατ’ ἐμὲ, δὲν ἠξεύρω ἐὰν καὶ κατ’ ἄλλους συναδέλφους, εἶναι πλέον, ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἡ ἔκφρασις, ὄχι μία ἀσχημία, ἀλλὰ μία ἀτιμία διὰ τὸν τόπον μας.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατατίθεται τὸ τηλεγράφημα τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Βαθὺ τοῦ δήμου Αὐλίδος, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο λόγος πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶχον λάβει τότε.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 19,320. Ἐπίσης νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμ. 354,000. Ὡσαύτως νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 562,669. Ὑποβάλλω προσέτι καὶ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας συντάξεως εἰς τὴν χήραν τοῦ ἀποβιώσαντος βουλευτοῦ Σ. Κουκούλεζα.

§11ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει καὶ διὰ τὴν ἀδελφὴν τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου νὰ ληφθῇ πρόνοια.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον.

§13ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Πρὸ ἔτους ἀπεβίωσεν ὁ Ἰωσὴφ Μομφεράτος, εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλεται κατὰ μέγα μέρος ἡ ἀπελευθέρωσις μιᾶς γωνίας τῆς Ἑλληνικῆς γῆς. Διὰ τῶν θυσιῶν τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου ἡ Ἑλλὰς ἀπέκτησε μίαν γωνίαν γῆς, ἥτις πρὸ πολλῶν ἐτῶν ἦτο ἀποκεχωρισμένη ἀπὸ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος· ἐν τούτοις ἡ οἰκογένεια τοῦ Ἰωσὴφ Μομφεράτου πένεται! Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀνδρὸς ἐκείνου, εἰς τὸν ὁποῖον τόσα ὀφείλει ἡ Ἑλλάς. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ὀφείλῃ εἰς τοὺς ἀγωνιστὰς τοῦ 1821 εὐγνωμοσύνην, ὀφείλει ἐπίσης εἰς τοὺς ἄνδρας ἐκείνους τῆς Ἑπτανήσου, οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν ἀγώνων των, τῶν θυσιῶν των, τῶν μαρτυρίων των, κατώρθωσαν τὸ μέγα αὐτὸ κατόρθωμα, νὰ ἑνωθῇ μετὰ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος μέγα μέρος Ἑλληνικῆς γῆς.

§14ΜΠΑΣΙΑΣ. Ὑποστηρίζω, ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας. Καὶ ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν, νὰ προσέλθῃ ἀρωγὸς ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν οἰκογένειαν Μομφεράτου.

§15ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ὄχι ἀρωγὸς, διότι ἀρωγὸς προσῆλθεν ἤδη, διότι ἀπένειμε βοηθήματα, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἱκανοποιεῖ, εἶναι ἀπ’ ἐναντίας ἐξευτελιστικόν.

§16ΜΠΑΣΙΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς οἰκογενείας ταύτης ὑπάρχουσι καὶ πολλαὶ ἄλλαι οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι ἠγωνίσθησαν εἰς τὸν ἀγῶνα τῆς ἀνεξαρτησίας καὶ τῆς ἑνώσεως, ἑπομένως πρέπει καὶ περὶ αὐτῶν νὰ ληφθῇ πρόνοια.

§17ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρακαλεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἤδη ὑποβάλλεται νομοσχέδιον περὶ συντάξεως χήρας συναδέλφου· διότι τοιαῦται προτάσεις ἐκ μέρους Βουλευτῶν οὐδεμίαν σπουδαιότητα ἔχουσι.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπονται.

§19ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Αὐτὸ λέγω. Ἕνεκα τούτου παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ Πρωθυπουργὸς νὰ ἐκφράσῃ, τί φρονεῖ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τί ἡμεῖς φρονοῦμεν περὶ τῆς ὀφειλομένης συνδρομῆς εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀειμνήστου Μομφεράτου, γινώσκει ἡ Βουλή, διότι εἴχομεν ὑποβάλει νομοσχέδιον γενικόν, ἐκ ταύτης τῆς ἀφορμῆς, οὗτινος ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψήφισις προσέκοψε.

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ περὶ βοηθημάτων;

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ναί· σκεπτόμεθα δὲ ἤδη κατὰ τίνα ἄλλον τρόπον δυνάμεθα νὰ ἐπιτελέσωμεν τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, τοὐλάχιστον τὸν εἰδικώτερον, ὅστις ὑπῆρξε καὶ ἡ ἀφορμὴ τοῦ καταρτισμοῦ αὐτοῦ, ἂν αἱρετώτερον νὰ ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον περὶ τοῦ εἰδικωτέρου σκοποῦ, ἢ νὰ διαμορφώσωμεν τὸ ἤδη ὑποβεβλημένον κατὰ τρόπον καθιστῶντα πιθανώτερον, ὅτι θὰ τύχῃ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς.

§23ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ἐγίνωσκον, ὅτι τοιαύτη πρότασις δὲν ἠδύνατο νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς Βουλῆς, καὶ δι’ αὐτὸ ἴσα–ἴσα παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑποβολὴν τοιούτου νομοσχεδίου πρὸς τοῦτο καὶ ἐνθαῤῥύνῃ αὐτήν. Ἐγίνωσκον ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ὑπῆρχον διαθέσεις τοιαῦται, ἀλλὰ βεβαίως καὶ ὅτι, προκειμένου περὶ τοιούτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ψηφίζεται διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, ὑπῆρχον καὶ δισταγμοί. Διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὑποβάλῃ τοιοῦτον νομοσχέδιον περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ ἀποβιώσαντος Ἰωσὴφ Μομφεράτου.

§24ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς εἶχον τὴν τιμὴν πρῶτος νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς συζήτησιν ζητήματος, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρὸ καιροῦ ἀπεδείχθη ἀναγκαῖον καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὡς ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρέπει ὁριστικῶς ν’ ἀποφανθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλή. Τὸ ζήτημα τὸ ἔφερα γενικὸν, διότι ὄχι μόνον τὰ προσωπικὰ ζητήματα θεωρῶ ὅτι εἶναι δυσκολώτατα καὶ ἀποτυγχάνουσιν, ἀλλὰ διότι θεωρῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει πλήρης δικαιοσύνη, ὅταν τὰ ζητήματα διατυποῦνται προσωπικά. Βεβαίως ἦτο ἑπόμενον, ἀφοῦ ὑπεβλήθη νομοσχέδιον περὶ συντάξεως μιᾶς χήρας, ὑπὲρ ἧς πρῶτος συνηγόρησα χθὲς, ἦτο ἑπόμενον, ὅτι ἤθελον γίνει ἀμέσως προτάσεις καὶ περὶ συντάξεως ἄλλων, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ τῆς συζητήσεως, θ’ ἀκούσητε 15 ἢ 20 δικαιοτάτας προτάσεις· τοιαῦται λοιπὸν δὲν δύνανται, παρὰ νὰ ναυαγῶσι καὶ νὰ ἀποτυγχάνωσιν ἀδίκως. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πρὸ καιροῦ ἦλθεν ἡ πρότασις περὶ συντάξεως τῆς χήρας τοῦ μακαρίτου Πετιμεζᾶ τοῦ Κυβερνήτου. Τίς ἐξ ἡμῶν δὲν ἀναγνωρίζει, ὅτι ὁ μακαρίτης Πετιμεζᾶς εἶχε κεκτημένα δικαιώματα ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου καὶ εἰς τὴν ἐπικράτειαν ὁλόκληρον διὰ τῶν μακρῶν ὑπηρεσιῶν του; Καὶ μολαταῦτα ἡ Βουλὴ δὲν ἐψήφισε τὴν πρότασιν, ἂν καὶ ἀνεγνώριζε τὸ δίκαιον αὐτῆς. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀκολουθῶμεν τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον διέπει τὰ τοιαῦτα ζητήματα, καὶ νὰ τὸ ἀκολουθῶμεν ἐν πνεύματι δικαιοσύνης, διότι τότε καὶ μόνον δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πάντες ἐπιθυμοῦμεν. Ποία εἶναι ἡ ἐπιθυμία ὅλων; εἶναι νὰ ἔλθωμεν ἀρωγοὶ εἰς τὰς χήρας τῶν πολιτευομένων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μετὰ μακρὰς ὑπηρεσίας ἀφίνουσιν οἰκογένειαν ἐν ὀρφανίᾳ καὶ στερήσει. Περὶ πάντων ἐλήφθη πρόνοια, περὶ τῶν στρατιωτικῶν καὶ περὶ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων· περὶ πάσης ἄλλης τάξεως ἐλήφθη πρόνοια, περὶ τῶν οἰκογενειῶν μόνον ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι ἄνευ συμφέροντος ὑλικοῦ καὶ ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ὑπηρετήσωσι μόνον τὴν πατρίδα των, καὶ τῶν ὁποίων αἱ ὑπηρεσίαι δὲν δύνανται νὰ μὴ ἀναγνωρισθῶσιν, ὅτι εἶναι πολύτιμαι, περὶ ταύτης τῆς τάξεως μόνον ἀπολείπεται νὰ ληφθῇ πρόνοια. Καὶ δὲν ζητοῦμεν νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῶν προσώπων τῶν ἐπιζώντων, ἀλλὰ περὶ τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐγκαταλελειμμένα εἰς τὰς ὁδοὺς, καὶ ἡ πρόνοια αὕτη εἶναι καθῆκον ἐπιβεβλημένον, ἀπέναντι δὲ τοῦ καθήκοντος οὐδεμία ἄλλη σκέψις εἶναι συγκεχωρημένη. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν τὴν σύστασίν μου τὴν χθεσινὴν, καὶ παρακαλῶ νὰ ὑποβληθῇ πρότασις περὶ συντάξεως τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν πολιτευθέντων καὶ διατελεσάντων ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι, ὡς προεῖπον, σχεδὸν κατὰ τὰ 9)10 ἐγκαταλείπουν τὰς οἰκογενείας των εἰς αὐτὴν τὴν δυστυχῆ κατάστασιν. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλὴ τοιαύτην πρότασιν δὲν δύναται ἢ νὰ τὴν ψηφίσῃ καὶ τὴν παραδεχθῇ.

§25ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἴμεθα σύμφωνοι ὅλοι.

§26ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ Βουλὴ θέλει σεβασθῆ τὴν μνήμην ἐκείνων, μετὰ τῶν ὁποίων συνέπραξε· δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ τοὺς λησμονῶμεν. Καὶ ἐγὼ γνωρίζω πρόσωπα καὶ χήρας καὶ ὀρφανὰ ἀνθρώπων ἐπὶ μακρὰ ἔτη πολιτευθέντων, ἀλλὰ δὲν ὑπέβαλον ποτὲ πρότασιν περὶ συντάξεως, ἀνέμενα τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἤθελε φανῆ ἀναγκαία ἡ σύστασις νὰ ληφθῇ γενικὸν μέτρον, περὶ τοῦ ὁποίου πολλάκις πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἐξεφράσαμεν τὴν ἐπιθυμίαν. Τὴν περίστασιν ταύτην τὴν θεωρῶ κατάλληλον, ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ τὴν λάβῃ ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν καὶ ὑποβάλῃ πρότασιν γενικήν.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ περιληφθῇ ἐν γενικῷ μέτρῳ ἡ ἱκανοποίησις τῶν δικαιουμένων ταύτης οἰκογενειῶν τῶν ἀποβιωσάντων, βεβαίως πάντων ἄριστον θὰ ἦτο τοῦτο, ὡς παρετήρησε καὶ ὁ κ. Βουλευτής. Ἀλλ’ αὐτὰ ταῦτα τὰ ἤδη ῥηθέντα ἐξ ἀφορμῆς νομοσχεδίου προβληθέντος πρὸ μικροῦ ἀποδεικνύουσι τὴν δυσχέρειαν τοῦ πράγματος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ὡμίλησε περὶ τοῦ θέματος, περιορίσας αὐτὸ ἐν τῇ ἀναπτύξει εἰς τοὺς διατελέσαντας ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ἀκριβῶς τὰς περιπτώσεις, ὧν ἐγένετο μνεία πρὸ μικροῦ, δὲν περιλαμβάνει τοιαύτη νομοσχεδίου διατύπωσις· τὴν τῆς οἰκογενείας Μομφεράτου δὲν περιλαμβάνει, ὡς ἐκ τοῦ εἰδικοῦ χαρακτῆρος τῶν πρὸς τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου σχετιζομένων ἐξόχων ὑπηρεσιῶν τοῦ ἀειμνήστου ἀνδρὸς, ἐπίσης δὲν περιλαμβάνει καὶ τὴν περίπτωσιν τῆς ἀδελφῆς τοῦ Λομβάρδου, μὴ προκειμένου περὶ συζύγου, ὡς κατὰ κανόνα, ἀλλ’ ἐξαιρετικῶς περὶ ἀδελφῆς ἀγάμου. Τὸ γενικὸν ἄρα μέτρον φαίνεται μὴ ἀνταποκρινόμενον ἀκριβῶς εἰς τὰς δύο περιπτώσεις, τὰς μνημονευθείσας ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ καταρτίσωμεν οὕτω γενικὸν νομοσχέδιον, ὥστε νὰ περιλαμβάνῃ πάσας τὰς περιπτώσεις, ἢ τοὐλάχιστον τὰς κυριωδεστέρας, ὅσων ἡ συμπερίληψις εἶναι ἀπαραίτητος, ἵνα θεωρῆται τὸ μέτρον ἄρτιον, βεβαίως θέλομεν προκαλέσει τὴν σύνταξιν αὐτοῦ καὶ θέλομεν τὸ ὑποβάλει εἰς τὸν ψῆφον τῆς Βουλῆς· ἐὰν ὅμως κατὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην προσκόψωμεν εἰς δυσχερείας ἀνυπερβλήτους, μόνη διέξοδος ἔσται ἡ ἑκάστοτε ὑποβολὴ εἰδικῶν προτάσεων.

§28ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ πρότασις, ἡ ὁποία χθὲς ἐγένετο καὶ ἡ ὁποία συμβιβάζεται μὲ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, εἶναι πρότασις περὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν Βουλευτῶν· νομίζω δὲ, ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὑρίσκῃ δυσκολίας νὰ συντάξῃ νομοσχέδιον γενικὸν περὶ τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν Βουλευτῶν, δύναμαι νὰ τῷ προσφέρω τὴν ἀσθενῆ μου συνδρομὴν καὶ νὰ τῷ ὑποβάλω σχέδιον ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν καὶ μελέτην του, διότι πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι δύσκολον διόλου νὰ διατυπωθῇ ἓν νομοσχέδιον δικαιότατον, ὅσον τὸ δυνατὸν προστατεῦον τὰ δίκαια ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται ὅπως δήποτε νὰ λάβωσι μίαν περίθαλψιν. Τώρα καθόσον ἀφορᾷ τὴν οἰκογένειαν τοῦ Μομφεράτου, ὑπάρχει ἄλλο νομοσχέδιον ἐκκρεμὲς, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει τὴν οἰκογένειαν ἐκείνην· ἔχομεν τὸ νομοσχέδιον τῶν βοηθημάτων, περὶ οὗ προχθὲς συνηγόρησα καὶ ἐζήτησα νὰ προταχθῇ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀδελφὴν τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου, ἐγὼ πρῶτος συνηγόρησα ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ νομίζω ὅτι εἰς τὸ ὑποβληθησόμενον νομοσχέδιον δύναται νὰ περιληφθῇ ὁμοία διάταξις περὶ τῆς μητρὸς ἢ ἀδελφῆς, τὴν ὁποίαν ἀφῆκεν ὁ ἀποβιώσας Βουλευτής. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι νὰ λάβωσιν αἱ οἰκογένειαι τῶν ἀποβιούντων Βουλευτῶν μίαν περίθαλψιν, ἡ δὲ διατύπωσις ἑνὸς τοιούτου νομοσχεδίου δὲν εἶναι δύσκολος. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ κατὰ τέσσαρας Περιόδους ἐκτέλεσις τῶν βουλευτικῶν καθηκόντων πρέπει νὰ δίδῃ τὸ δικαίωμα.

§29ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Εἶναι δύο διάφορα ζητήματα, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν διατελεσάντων ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὰς οἰκογενείας ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι παρέσχον ὑπηρεσίας εἰς τὸ Ἔθνος. Διὰ μὲν τὸ πρῶτον ζήτημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν σύνταξιν τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, δύναται νὰ γίνῃ ἓν γενικὸν νομοσχέδιον, ὡς λίαν ὀρθῶς ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, διὰ δὲ τὸ ἕτερον, διὰ τὴν σύνταξιν πρὸς τὰς οἰκογενείας ἀνδρῶν ἀγωνισαμένων ὑπὲρ τοῦ Ἔθνους, δύναται ἑκάστοτε νὰ εἰσάγηται ἰδιαιτέρα πρότασις, δύναται π. χ. δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου νὰ προταθῇ ἀπονομὴ συντάξεως εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ Ἰωσὴφ Μομφεράτου καὶ εἰς τὴν οἰκογένειαν τοῦ Λομβάρδου, καὶ πιστεύω ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν ἀντιπροσώπων θὰ ὑπάρξῃ, ὅστις νὰ μὴ ψηφίσῃ τοιοῦτο νομοσχέδιον· καὶ τὸ μὲν ἀφορῶν εἰς τὴν σύνταξιν τῶν οἰκογενειῶν τῶν διατελεσάντων ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους δύναται νὰ γίνῃ διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας, τὸ δὲ ἄλλο διὰ μυστικῆς.

§30ΦΩΤΗΛΑΣ. Δικαιοτάτη βεβαίως εἶναι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν χήραν τοῦ προχθὲς ἀποβιώσαντος συναδέλφου ἡμῶν Σπυρίδωνος Κουκούλεζα, ἀλλὰ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νομίζω, ὅτι μεγαλείτερον δίκαιον ἔχει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος. Εἶχεν ἄλλοτε ὑποβληθῆ νομοσχέδιον περὶ συντάξεως τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἀποβιούντων Βουλευτῶν, εἰς τὴν Βουλὴν τοῦ 1879, ἀλλ’ ἡ πρότασις ἐκείνη ἀπεκρούσθη καὶ ἀπεῤῥίφθη διὰ πλειοψηφίας τεσσάρων ψήφων.

§31ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ἀπεῤῥίφθη εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου.

§32ΦΩΤΗΛΑΣ. Μάλιστα· ἀλλ’ ἤδη, μετὰ δεκαετῆ βίον, ὅτε πολλὰ ἐπῆλθον γεγονότα καὶ εἴδομεν ὅλοι τὴν δυστυχίαν τῶν οἰκογενειῶν τῶν πολιτευομένων, νομίζω, ὅτι πολὺ δικαιοτέρα εἶναι ἡ πρότασις τοῦ κ. Ρικάκη καὶ λογικωτέρα. Ἀντὶ εἰδικῆς τοιαύτης προτάσεως νόμου διὰ τὴν οἰκογένειαν τοῦ δεῖνα ἀποβιώσαντος Βουλευτοῦ, ἢ διὰ τὴν οἰκογένειαν τοῦ τάδε Βουλευτοῦ, εἶναι λογικωτέρα καὶ εἰδικωτέρα ἡ πρότασις νόμου γενικοῦ διὰ τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀποβιούντων Βουλευτῶν. Οὐδεμίαν δὲ σχέσιν ἔχει ἡ πρότασις τοιούτου νομοσχεδίου γενικοῦ μὲ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ κύριοι Βουλευταὶ διὰ τὰς οἰκογενείας τοῦ Μομφεράτου καὶ τοῦ Λομβάρδου. Ἐὰν εἰς τὰς οἰκογενείας ταύτας πρέπῃ νὰ δοθῇ ἀποζημίωσίς τις, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ εἰδικὸν νομοσχέδιον, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει συνάφειά τις μεταξὺ τοῦ ἑνὸς νομοσχεδίου καὶ τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων, ὅπως ἀποκρουσθῇ τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου τὴν πρωτοβουλίαν ἀνέλαβεν ὁ κ. Ρικάκης, μήτε ἐξ αὐτοῦ τοῦ λόγου ἔρχεται περιπλοκή τις. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει, ἀφοῦ ἦναι γενικὴ εὐχὴ τῆς Βουλῆς, νὰ ὑποβάλῃ τάχιστα νομοσχέδιον περὶ ἀποζημιώσεως τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τῶν ἀποβιούντων Βουλευτῶν· ἂν ὑπάρχωσι καὶ ἄλλα πρόσωπα, δικαιούμενα ὡς ἐξ ὑπηρεσιῶν πρὸς τὴν πατρίδα, δι’ αὐτὰ τὰ πρόσωπα ἡ Κυβέρνησις ἂς ὑποβάλλῃ ἑκάστοτε προτάσεις εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἡ Βουλὴ ἂς τὰς ψηφίζῃ, ἂν τὰς ἀποδέχηται.

§33ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως δὲν εἶναι τοιαύτη ἡ γενικὴ εὐχή, οὐδὲ πρέπει νὰ μετρῶνται αἱ ὑπηρεσίαι τῶν πολιτευομένων καὶ τῶν Βουλευτῶν διὰ τοῦ χρόνου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ ὡς πρὸς αὐτὰς τοιοῦτο μέτρον. Τοιοῦτο μέτρον θὰ φέρῃ εἰς τὸν πλήρη ἐξευτελισμὸν τῆς μιᾶς καὶ μόνης Βουλῆς, τῆς ὑπαρχούσης ἐν τῷ Κράτει. Αἱ ὑπηρεσίαι τῶν Βουλευτῶν καὶ αἱ ὑπηρεσίαι τῶν πολιτευομένων δύνανται μόνον νὰ μετρηθῶσι διὰ τῆς ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης, καὶ ὁσάκις ὑπῆρξαν ὑπηρεσίαι ἄξιαι αὐτῆς, οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἐδίστασε τὸ ἔθνος. Ἔχομεν παραδείγματα ὅλων ἐκείνων τῶν μεγάλων ἀνδρῶν, οἵτινες προσέφερον ἀληθεῖς ὑπηρεσίας πρὸς τὸ ἔθνος· εἰς τοιαύτας περιστάσεις τὸ ἔθνος οὐδέποτε ἐδυσφόρησε, παρεσχέθησαν δὲ συντάξεις μέγισται σχετικῶς πρὸς τὰ μέσα, ἅτινα ἔχομεν καὶ δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν. Ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται νὰ καταστήσωμεν τὴν Βουλὴν Πρυτανεῖον, ἐὰν πρόκηται νὰ καταστήσωμεν αὐτὴν σῶμα, ἐν ᾧ νὰ δημιουργῶνται συντάξεις, μὴ ἔχετε οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι τὸ Βουλευτήριον τοῦτο θὰ παύσῃ νὰ ἐκπροσωπῇ οἱανδήποτε ἰδέαν, θὰ ἦναι μόνον σῶμα μισθοδοτουμένων καὶ σῶμα συνταξιούχων, καὶ οὐδὲν περιπλέον. Τοιαύτη Βουλὴ βεβαίως εἶναι ἀναξία τοῦ προορισμοῦ της, εἶναι ἀναξία νὰ ὑπάρχῃ, εἶναι ἀναξία νὰ λέγηται, ὅτι ἀντιπροσωπεύει τὸ ἔθνος. Διὰ τοῦτο δὲ πάσῃ δυνάμει θέλω ἀντιστῆ, ὅπως ἀντέστην ἄλλοτε, κατὰ πάσης προτάσεως Βουλευτικῶν συντάξεων.

§34ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, διότι ἐνόμισεν, ὅτι ἡ ὑποβαλλομένη πρότασις συνοδεύεται ἢ ἔχει σχέσιν τινὰ μὲ τὴν πρότασιν, ἥτις ἄλλοτε ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν περὶ συντάξεως τῶν Βουλευτῶν. Εἶπον ῥητῶς, ὅτι δὲν προτείνω τὴν σύνταξιν τῶν Βουλευτῶν, ὥστε νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ τις, ὅτι οἱ εἰσερχόμενοι ἐνταῦθα προσπαθοῦν νὰ εἰσέλθωσι διὰ ν’ ἀποκτήσωσι δικαίωμα συντάξεως· ὁμιλῶ περὶ τῶν οἰκογενειῶν τῶν Βουλευτῶν, περὶ τῶν οἰκογενειῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἔμειναν ἐκτεθειμέναι εἰς πλήρη πενίαν, διότι οἱ ἀρχηγοὶ αὐτῶν, εἴτε κακῶς εἴτε καλῶς σκεπτόμενοι, ἐνόμισαν ὅτι δύνανται νὰ ἐργασθῶσιν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος καὶ ἀκολουθήσαντες τὸ πολιτικὸν στάδιον, ἀπεφάσισαν νὰ ἀφιερώσωσιν ὁλόκληρον τὸν βίον των εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς πατρίδος. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἰς τοὺς ἀπομένοντας ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ φροντίσωσιν ὑπὲρ τῶν τέκνων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα στεροῦνται τοῦ ἄρτου. Νομίζω ὅτι δὲν φθονεῖτε τὴν δόξαν ἐκείνου, ὁποῖος ἀφίνει τὰ τέκνα αὐτοῦ εἰς τὰς ὁδοὺς γυμνητεύοντα, καὶ τὴν χήραν αὐτοῦ νὰ ζητῇ ἐλεημοσύνην. Τοιαῦτα εὐγενῆ αἰσθήματα, οἷα ὁ κ. Ῥάλλης ἐξέθεσεν, ἠδύναντο νὰ ἐκτεθῶσιν ἀπέναντι ἄλλων περιστάσεων, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον ἡ κοινωνία, νομίζω ὅτι, ἐὰν ἤμεθα πρακτικοί, καὶ θέλωμεν νὰ ἐκτελῶμεν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει καὶ ἡ φιλανθρωπία καὶ ἡ πρὸς τοὺς ἀποβιοῦντας συναδέλφους ὀφειλομένη δικαιοσύνη, νομίζω, λέγω, ὅτι δὲν παραβιάζομεν οὐδένα κανόνα, οὔτε ἔχομεν ἀφορμὴν νὰ ἐντρεπώμεθα, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν πρότασιν, ὑπὲρ τῆς ὁποίας συνηγορῶ καὶ ἡ ὁποία εἶναι ὅλως διάφορος ἀπὸ ἐκείνην, ἡ ὁποία ἄλλοτε εἶχεν εἰσαχθῆ.

§35ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ πραγματευθῶ τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν γενικὴν ἔποψιν, ὑφ’ ἣν τὸ ἐξήτασαν οἱ προαγορεύσαντες. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου, εἶναι τοῦτο. Ἡ προαίρεσις τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐλθόντος τὴν ἐπιοῦσαν τοῦ λυπηροῦ συμβεβηκότος καὶ ὑποβαλόντος νομοσχέδιον πρὸς ἀπονομὴν συντάξεως εἰς τὴν χήραν τοῦ ὑπὸ τὰς γνωστὰς περιστάσεις ἀποβιώσαντος Βουλευτοῦ, εἶναι εἰλικρινὴς, ἢ μήπως πρόκηται περὶ ἁπλῆς πολιτικῆς κερδοσκοπίας; Δὲν διστάζω νὰ εἴπω, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς οὐδὲν ἄλλο σκοπεῖ, εἰμὴ νὰ ἐκμεταλλευθῇ καὶ αὐτὸν τὸν νεκρὸν (γογγυσμὸς ἐν τῇ δεξιᾷ). Δὲν διστάζω νὰ ὑποστηρίξω τοῦτο. Ὁ κ. Τρικούπης θέλει νὰ εἴπῃ: «εἶσθε φίλοι μου, ἀκολουθεῖτε τὸ κόμμα μου, ὑποκύπτετε εἰς τὰς θελήσεις μου· ἰδοὺ, τυγχάνετε πάσης ὑποστηρίξεως ἐν ζωῇ καὶ μετὰ θάνατον εἰς τὰ πρόσωπα τῶν συγγενῶν σας». Καὶ λέγει ταῦτα, ὡσανεὶ νὰ διαθέτῃ τὰ τοῦ ἰδίου του οἴκου. Μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν συμπίπτουν αἱ αὐταὶ περιστάσεις προκειμένου περὶ ἄλλων προσώπων· ἀλλὰ τὸν ἐρωτῶ: Δὲν ὑπάρχει ἆρά γε ἡ αὐτὴ περίπτωσις διὰ τὴν χήραν Καλαμογδάρτου; Πένεται, στερεῖται ἄρτου ἡ χήρα αὕτη, καὶ ὅμως δὲν ηὐδόκησε νὰ ὑποβάλῃ ὑπὲρ αὐτῆς νομοσχέδιον, καίτοι πολλάκις τῷ ἐγένετο ὑπόμνησις. Ἀλλὰ τί νὰ εἴπω διὰ τὴν χήραν τοῦ Ἀθανασίου Κυβερνήτου Πετιμεζᾶ; Θέλετε νὰ προβῶ εἰς συγκρίσεις; Προτιμῶ τὴν σιγὴν, ἥτις εἶναι ἐκφραστικωτέρα. Καὶ μήπως δὲν ὑπάρχουν τόσαι ἄλλαι χῆραι Βουλευτῶν; Ὑπάρχει ἡ χήρα τοῦ Εὐθυμιοπούλου, ἡ χήρα τοῦ Δανοπούλου, ἡ χήρα τοῦ Ἠλιοπούλου καὶ ἄλλαι. Διατὶ δὲν ἐξετάθη καὶ εἰς αὐτὰς ἡ μέριμνα τοῦ Πρωθυπουργοῦ; Καὶ ἐνῷ περὶ αὐτῶν οὐδ’ ἐσκέφθη ποτὲ, ἔρχεται ἐπιδεικτικῶς, ἀλλὰ καὶ πολὺ σκανδαλωδῶς, τὴν ἐπιοῦσαν τοῦ θανάτου τοῦ Κουκούλεζα καὶ ὑποβάλλει νομοσχέδιον περὶ συντάξεως, διὰ ν’ ἀκούσῃ καὶ νὰ μάθῃ ὁ κόσμος ὅλος, ὅτι ἀπὸ αὐτὸν ἐξαρτᾶται τὸ πᾶν, καὶ εἶναι ἕτοιμος νὰ ὑποστηρίξῃ πάντας, ὅσοι θέλουν νὰ ὑποτάσσωνται εἰς τὰς θελήσεις του! Εἶναι ἀνοικονόμητος πλέον ἡ κατάστασις αὕτη, Κύριοι! Πρὸς ποίους ἀποτείνεται ὁ κ. Πρωθυπουργός; Εἶναι Βουλὴ αὐτή; Δὲν πιστεύω, ὅτι εἶναι πρόθυμοι ἐκεῖνοι ὅλοι (δεικνύει τὴν δεξιὰν) νὰ ψηφίσωσι τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἔχει τόσον πενιχρὰν ἰδέαν περὶ αὐτῶν, ὥστε νομίζει, ὅτι ἑκόντες ἄκοντες θὰ τὸ ψηφίσουν, καίτοι εἶναι ὑβριστικὸν διὰ τὴν Βουλὴν καὶ δὲν προέρχεται ἀπὸ προαίρεσιν γενναίαν καὶ εἰλικρινῆ, ἀλλ’ ἀπὸ πνεῦμα πολιτικῆς κερδοσκοπίας. Ἠθέλησε νὰ ἐκμεταλλευθῇ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ τὸν θάνατον. Ἠθέλησε νὰ ἐκμυζήσῃ καὶ ἐκ τοῦ τάφου κομματικὸν κέρδος! Ἐντροπή!

§36ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐντροπὴ εἰς σέ!

§37ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ βουλευτὴς Κουκούλεζας ἀπέθανε σχεδὸν εἰς τὰ ἑδώλια τῆς Βουλῆς, καὶ συνεκινήθημεν ὅλοι, δικαιότατα δ’ ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, εἰσαγαγοῦσα νομοσχέδιον περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς τὴν χήραν αὐτοῦ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἠδύνατο νὰ ἀξιώσῃ, ὥστε ὅλαι αἱ χῆραι τῶν ἀποθνησκόντων Βουλευτῶν καὶ τὰ ὀρφανὰ αὐτῶν νὰ λαμβάνουν σύνταξίν τινα. Δὲν ἐννοῶ, διατὶ ἡ Βουλὴ θὰ γίνῃ πρυτανεῖον, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Ῥάλλης· διότι δὲν πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως προσωπικῆς τῶν Βουλευτῶν. Καὶ διὰ νὰ μὴ συμβαίνωσι τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἐξέθεσεν ὁ κ. Παπαγιαννακόπουλος, καλὸν εἶναι, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ γίνῃ διὰ τὴν χήραν τοῦ ἐνταῦθα ἀποβιώσαντος βουλευτοῦ Κουκούλεζα, νὰ γίνῃ καὶ διὰ τὰς χήρας ὅλων τῶν ἄλλων Βουλευτῶν. Δὲν πρόκειται περὶ ἐκμεταλλεύσεως τάφων, ἀλλ’ ἁπλῶς περὶ ἀπονομῆς συντάξεως εἰς χήραν συναδέλφου, ἐντὸς τῆς Βουλῆς ἀποβιώσαντος. Τὸ πνεῦμα δὲ, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτησε διὰ τὴν χήραν Κουκούλεζα, πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ γενικῶς εἰς ὅλας τὰς χήρας τῶν ἀποθνησκόντων Βουλευτῶν.

§38ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὰς ἀπαντήσεις, τὰς ὁποίας κατέθεσεν εἰς τὴν Βουλὴν συνεπείᾳ ἐπερωτήσεών μου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀφορώσας εἰς τὰ τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ. Αἱ παρ’ ἐμοῦ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι ἀφορῶσιν εἴς τινας μόνον φρουρὰς, τὰς κυριωτέρας, οὐχὶ εἰς ὁλόκληρον τὸν στρατόν. Ἐπίσης δὲ ἀφορῶσιν εἰς χρονικὰ διαστήματα σχετικῶς μικρά. Αἱ ἀπαντήσεις ἑπομένως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περιορίζονται εἰς ὡρισμένον τινὰ χρόνον καὶ εἰς ὡρισμένας τινὰς φρουρὰς τοῦ Κράτους. Ἐπ’ αὐτῶν θέλω σᾶς δώσει μερικὰς πληροφορίας, διότι θέλουσιν οὕτως ἀποκαλυφθῆ ὑμῖν πράγματα, ἅτινα χαρακτηρίζουσιν οὐσιωδέστατον ἀντικείμενον τῆς διοικήσεως τοῦ στρατοῦ, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν δίαιταν αὐτοῦ ἐν γένει καὶ ἰδίως εἰς τὴν ὑγιεινὴν αὐτοῦ κατάστασιν. Ὅσα μέχρι τοῦδε εἶπον εἶναι σχετικῶς λίαν ἀτελῆ ἀπέναντι τῶν ἀποκαλυπτομένων ἐκ τῶν ἀπαντήσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰς ὁποίας ἔχω ὑπ’ ὄψιν. Χάριν συντομίας θέλω ἀναφέρει μόνον χαρακτηριστικάς τινας περιπτώσεις καὶ παρατηρήσεις Τὸ ἄθροισμα τοῦ μέσου ὅρου τῆς δυνάμεως τῶν φρουρῶν Κερκύρας, Ναυπλίου, Ἄρτης, Πατρῶν καὶ Πύργου κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας Ὀκτώβριον, Νοέμβριον, Δεκέμβριον καὶ Ἰανουάριον ἀνέρχεται εἰς 2178 ἄνδρας. Κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα ἐνοσηλεύθησαν ἐν συνόλῳ ἐν ταῖς ἀνωτέρω φρουραῖς 2804 ἄνδρες, ἀπεβίωσαν δὲ 55. Ἡ δύναμις τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν κυμαίνεται ἀπὸ τοῦ δευτέρου δεκαημέρου τοῦ Δεκεμβρίου 1889 μέχρι τοῦ τελευταίου δεκαημέρου τοῦ Ἰανουαρίου 1890 μεταξὺ 7380 καὶ 5500 ἀνδρῶν. Κατὰ τὸ ἀπὸ 12 Δεκεμβρίου 1889 μέχρι 31 Ἰανουαρίου 1890 χρονικὸν διάστημα (52 ἡμερῶν) ἐνοσηλεύθησαν ἐκ τῆς φρουρᾶς ταύτης 925 ἄνδρες, καὶ ἀπεβίωσαν 17. Ἡ δύναμις τῆς φρουρᾶς Λαρίσσης κυμαίνεται κατὰ τὸ αὐτὸ ὡς ἀνωτέρω χρονικὸν διάστημα τῶν 52 ἡμερῶν μεταξὺ 1889 καὶ 1859 ἀνδρῶν. Κατὰ τὸ ἀπὸ 12 Δεκεμβρίου 1889 μέχρι 31 Ἰανουαρίου 1890 χρονικὸν διάστημα (52 ἡμερῶν) ἐνοσηλεύθησαν ἐκ τῆς φρουρᾶς ταύτης 440, καὶ ἀπεβίωσαν 31. Ἐκ τῶν ἀριθμῶν τούτων συνάγομεν, ὅτι ἐν χρονικῷ διαστήματι τεσσάρων μηνῶν διὰ τὰς 5 φρουρὰς, ἃς σᾶς ἀνέφερον, καὶ 52 μόνον ἡμερῶν ἐν τῇ φρουρᾷ Ἀθηνῶν καὶ τῇ φρουρᾷ Λαρίσσης, παρουσιάζεται ἀριθμὸς ἀῤῥώστων ὑπερβολικὸς, ἐν σχέσει πρὸς τὴν δύναμιν τῶν φρουρῶν, καὶ ἀριθμὸς θνησιμότητος ἐπίσης σπουδαιότατος ἐν σχέσει πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀῤῥώστων. Ἐνιαχοῦ βλέπομεν τὸ φαινόμενον τοῦτο, βλέπομεν τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰσερχομένων ἔν τινι θεραπευτηρίῳ ἐντὸς τοῦ μικροῦ τούτου χρονικοῦ διαστήματος τῶν τεσσάρων μηνῶν ἢ τῶν 52 ἡμερῶν, ὑπερβαίνοντα κατὰ ¼ τὸν ἀριθμὸν τῆς ὅλης φρουρᾶς, ὅπερ ἀποδεικνύει, ὅτι πολλοὶ εἰσῆλθον εἰς τὸ Νοσοκομεῖον ἐπανειλημμένως. Δὲν προτίθεμαι σήμερον, διότι δὲν θέλω νὰ μακρηγορήσω, νὰ εἰσέλθω εἰς ἐπιστημονικὰς ἀναλύσεις, ὅπως συγκρίνω τὰ ἐν τοῖς πίναξι, τοὺς ὁποίους ἔχω ὑπ’ ὄψιν, παρουσιαζόμενα φαινόμενα πρὸς τὰ ἀνάλογα φαινόμενα ἐν τοῖς στρατοῖς τῆς Εὐρώπης. Θέλω σᾶς ἀναφέρει μόνον ἓν γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ὁμολογῶ, ὅτι εἰς ἐμὲ ἔφερε κατάπληξιν, καὶ ἐπίσης τοιαύτην ᾐσθάνθησαν καὶ ἐπιστήμονες ἄνδρες, πρὸς οὓς ἀνεκοίνωσα αὐτό. Εἶναι πιθανὸν, ὅτι ἔλαβε χώραν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο. Πρόκειται περὶ τῆς φρουρᾶς τοῦ Ναυπλίου. Ὁ μέσος ὅρος τῆς δυνάμεως τῆς φρουρᾶς τοῦ Ναυπλίου κατὰ τὸ τετράμηνον ἀπὸ 1 Ὀκτωβρίου 1889 μέχρι τῆς 31 Ἰανουαρίου 1890 εἶναι 1061 ἄνδρες. Ἐκ τούτων κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο τετράμηνον διάστημα ἐνοσηλεύθησαν ἐξ ἰλαρᾶς 53. Ἐκ τούτων δὲ ἀπεβίωσαν 24, ἤτοι ἔχομεν θνησιμότητα σχεδὸν 50%. Τοιαύτην θνησιμότητα, κύριοι συνάδελφοι, μόλις δίδουσιν αἱ ἰσχυραὶ, αἱ μᾶλλον φονικαὶ ἐπιδημίαι. Κατὰ τὴν ἐν Αἰγύπτῳ φοβερὰν πανώλην τοῦ 1835 ἀπεβίωσαν ἐν Καΐρῳ, κατὰ τὸν Γάλλον ἰατρὸν Clot-Bey, ὅστις περιέγραψε τὴν ἐπιδημίαν ἐκείνην, τὸ ἓν τρίτον τῶν ἀσθενησάντων. Εἰς δὲ τὰς ἐπιδημίας τῆς χολέρας ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ οἱ ἀνώτεροι ὅροι τῆς θνησιμότητος ἐκ τῶν προσβαλλομένων ὑπὸ τῆς φονικωτάτης ταύτης νόσου εἶναι 40 ἕως 50 τοῖς ἑκατόν. Καὶ ὅμως ἡμεῖς βλέπομεν, ὅτι ἐν ὁμαλῇ καταστάσει πραγμάτων, ἐν στρατιωτικῷ θεραπευτηρίῳ ἔχομεν ἐκ μιᾶς νόσου θνησιμότητα 50%. Σημειωτέον ὅτι, ὅπως καὶ ἄλλοτε σᾶς εἶπον, ἡ νόσος ἰλαρὰ δὲν εἶναι ἐκ τῶν φονικωτέρων ἀσθενειῶν. Ἀπ’ ἐναντίας εἶναι ἀσθένεια σχετικῶς ἠπία, αἱ δὲ ἐπιπλοκαί, αἵτινες παρουσιάζονται, ἀφορῶσιν εἰς αἴτια ψυκτικὰ προδήλως, εἰς κακὰς συνθήκας ὑγιεινὰς καὶ εἰς αἴτια, τὰ ὁποῖα βεβαίως κατὰ μέγα μέρος εὐθύνουσι καὶ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν νοσηλείαν. Ὁ τυφοειδὴς πυρετὸς, ὅστις εἶναι ἀναντιῤῥήτως νόσος πολὺ σπουδαιοτέρα καὶ φονικωτέρα ἐν γένει τῆς ἰλαρᾶς, δίδει θνησιμότητα, προσεγγίζουσαν περίπου εἰς 5 τοῖς ἑκατὸν, χάρις εἰς τὴν σημερινὴν θεραπείαν καὶ δίαιταν τῶν ἀσθενῶν. Ἀλλ’ ἐὰν εὑρισκώμεθα ἀπέναντι τοιαύτης φοβερᾶς καταστάσεως, ἥτις ἐπὶ ἑνὸς σημείου ἐπετάθη τοσοῦτον, ὥστε νὰ μᾶς δείξῃ θνησιμότητα τόσον φοβερὰν, τοῦτο δυνάμεθα νὰ τὸ ἐξηγήσωμεν, ὅταν ἀναλύσωμεν τὰς περιστάσεις ἐν γένει, ὑφ’ ἃς διατελοῦσιν οἱ νεοσύλλεκτοι ἐν τῷ στρατῷ κατατασσόμενοι, οἵτινες κυρίως γίνονται τὰ θύματα τῶν νοσημάτων, καὶ ὅταν ἐρευνήσωμεν τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους διαιτῶνται καὶ ὑπὸ τοὺς ὁποίους νοσηλεύονται οἱ νεοσύλλεκτοι οὗτοι. Οἱ ἄδοξοι οὗτοι δι’ αὐτοὺς κίνδυνοι ἄρχονται ἀπὸ τῆς κατατάξεως αὐτῶν. Γνωστὸν, ὅτι οὗτοι, προερχόμενοι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐκ τῶν ἀγροτικῶν τάξεων, δὲν εἶναι ὑποδείγματα καθαριότητος. Ἀλλ’ ἐν τοῖς στρατῶσιν οὐδεμίαν εὑρίσκουσι περιποίησιν ἢ εἰσήγησιν, ἀφορῶσαν εἰς τὴν καθαριότητα. Εἰς τὰς Ἀθήνας λ. χ. καὶ εἰς ἄλλας σχετικῶς μετὰ τὰς Ἀθήνας μεγάλας φρουρὰς συγκεντροῦνται ἐντὸς στρατώνων ἀνεπαρκῶν καὶ στερουμένων ὅλων τῶν ἐπίπλων χιλιάδες νεοσυλλέκτων, διατελούντων εἰς τὸν ἔσχατον βαθμὸν τῆς ἀκαθαρσίας. Δὲν πρέπει δὲ βεβαίως νὰ ζητήσωμεν εἰς τοὺς στρατῶνας ἡμῶν, οἵτινες καὶ κλινῶν στεροῦνται οἱ πλεῖστοι, ἴχνος ἐξ ἐκείνων τῶν ἐφοδίων, τῶν χρησίμων, ὅπως λάβωσι τοὐλάχιστον ἓν λουτρὸν οἱ στρατιῶται ἡμῶν, ὡς τοῦτο γίνεται εἰς ὅλους ἀνεξαιρέτως τοὺς στρατοὺς τοῦ κόσμου, διότι οἱ στρατῶνες ἡμῶν, οἵτινες στεροῦνται διαχωρητηρίων, οὔτε ἔννοιαν κἂν ἔχουν τῆς ὑπάρξεως τῶν λουτρῶν. Ἑπομένως ἓν τῶν πρώτων αἰτίων τῆς ἀναπτύξεως τῶν νοσημάτων ἐν τοῖς στρατῶσιν, ἰδίως μεταξὺ τῶν νεοσυλλέκτων, εἶναι ἡ ἀκαθαρσία, ἐν ᾗ διατελοῦσι προσερχόμενοι καὶ ἐν ᾗ μένουσιν ἐν τοῖς στρατῶσι τούτοις. Ἀνεπτύχθησαν παρ’ εἰδικῶν στρατιωτικῶν συναδέλφων ἐνταῦθα καὶ ἄλλα αἴτια, ἀφορῶντα εἰς τὰς ἀσθενείας, αἵτινες προσβάλλουσι τοὺς νεοσυλλέκτους καὶ περὶ τῶν ὁποίων οὐδεμίαν ἔχω ἁρμοδιότητα. Ἀπεδείχθη ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον μεταβάλλεται ἡ ἐνδυμασία αὐτῶν ἐν τῇ ὥρᾳ τοῦ ἔτους, καθ’ ἣν καλοῦνται, καὶ καθ’ ὃν τρόπον ἐκτελεῖται ἡ ὑπηρεσία καὶ τὰ γυμνάσια, πλεῖσται δίδονται ἀφορμαὶ ψύξεως εἰς τοὺς νεοσυλλέκτους τούτους. Ἔχομεν λοιπὸν εἰς αὐτοὺς νοσήματα μολυσματικὰ καὶ νοσήματα ψυκτικά. Καὶ περὶ μὲν τῶν στρατώνων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ τριῶν περίπου μηνῶν ἀρκοῦντα ἀνεπτύχθησαν, ὅπως καὶ ἐν τῷ τύπῳ. Ἴσως ἔκτοτε ὀλίγαι τινὲς βελτιώσεις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς κλίνας τῶν στρατιωτῶν εἰσήχθησαν εἴς τινας στρατῶνας, ἀλλὰ δύναταί τις νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ἐν συνόλῳ ἡ κατάστασις μένει ἡ αὐτή. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις τῶν θεραπευτηρίων εἶναι καὶ αὕτη εἷς τῶν παραγόντων τῶν νοσημάτων ἐν τῷ στρατεύματι, διότι τὰ μολυσματικὰ νοσήματα πλειστάκις μεταδίδουσιν εἰς τοὺς ὑγιεῖς στρατιώτας οἱ ἐκ τῶν θεραπευτηρίων ἐπανερχόμενοι, χωρὶς νὰ ὑποστῶσιν οὔτε αὐτοί, οὔτε τὰ ἐνδύματα αὐτῶν, οὔτε αἱ ἀποσκευαί των οὐδεμίαν ἀπολύμανσιν. Γίνονται δὲ τὰ θεραπευτήρια πολλάκις ταῦτα ἀφορμὴ καταστρεπτικῆς λύσεως ἀσθενείας, ἥτις εἶχεν ὁμαλὸν χαρακτῆρα κατ’ ἀρχάς. Πῶς ἄλλως εἶναι δυνατὸν, ὅταν τὰ θεραπευτήρια, μάλιστα ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, μόνον τὸ ὄνομα τῶν θεραπευτηρίων ἔχωσι, καθ’ ὅλα δὲ ἦναι ἀνάξια νὰ θεωρῶνται ἐνδιαιτήματα ἀνθρώπων; Καὶ σᾶς ἀναφέρω ὡς ἐν παραδείγματι τὸ θεραπευτήριον τῶν Πατρῶν, τὸ ἐπὶ τοῦ φρουρίου. Θέλω μάλιστα παρακαλέσει τοὺς ἀξιοτίμους ἐκεῖθεν συναδέλφους, νὰ μᾶς χορηγήσωσι εἰδικωτέρας πληροφορίας περὶ τοῦ θεραπευτηρίου τούτου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγὼ ἔλαβον λίαν δυσαρέστους πληροφορίας.

§39ΡΙΚΑΚΗΣ. Δυστυχῶς εἶμαι ἐν πλήρει ἀγνοίᾳ.

§40ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἕτερον θεραπευτήριον, ἐπίσης ἐλεεινὸν, εἶναι τὸ ἐν Ἀκροναυπλίᾳ στρατιωτικὸν θεραπευτήριον, εἰς τὸ ὁποῖον παρέστη τὸ φοβερὸν δρᾶμα, τὸ ὁποῖον σᾶς διηγήθην πρὸ ὀλίγου καὶ τὸ ὁποῖον βεβαιότατα σᾶς ἐπροξένησε βαθεῖαν ἐντύπωσιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ προξενήσῃ τοιαύτην ἐντύπωσιν εἰς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι οὐ μόνον ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους εἶναι, ἀλλὰ καὶ γονεῖς καὶ ἀδελφοὶ καὶ φιλάνθρωποι. Εἰς τὸ ἐλεεινὸν ἐκεῖνο θεραπευτήριον, ὡς ἠκούσατε, ἀπεβίωσαν τὸ ἥμισυ τῶν ἐπὶ ὡρισμένῃ ἀσθενείᾳ εἰσελθόντων, εἶμαι δὲ εἰς θέσιν νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ περίπτωσις αὕτη εἶναι τόσον σπανία, ὥστε ἐντεῦθεν ἀνεκοινώθη ὡς σπανία ἐπιστημονικὴ περίπτωσις πρὸς ἐπιστήμονας ἐν Παρισίοις καὶ θέλει δημοσιευθῆ ἐν ἰατρικῇ ἐφημερίδι αὐτόθι. Διότι, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, σπανιώτατα ἡ ἐπιστήμη ἀναγράφει παράδειγμα θανάτων τοῦ ἡμίσεως τῶν ἀῤῥώστων ἐξ ὡρισμένης ἀσθενείας. Ἐπίσης τοιαῦτα ἐλεεινὰ εἶναι τὰ θεραπευτήρια τοῦ Νεζεροῦ, τοῦ Μαλακασίου, τῶν Πραμάντων, τοῦ Δομοκοῦ, ἅτινα ἔχουσι ἕνα μόνον νοσοκόμον, καὶ ὁποῖον; Δὲν εἶναι βεβαίως ὁ τύπος τοῦ νοσοκόμου, οὔτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀσκήσεως εἰς τὸ ἔργον αὑτοῦ, οὔτε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς φιλανθρωπίας. Ἀλλὰ τὰ θεραπευτήρια ταῦτα δὲν εἶναι δημόσια καταστήματα. Εἶναι τὰ χειρότερα οἰκήματα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐκεῖ πρόχειρα. Ἀφοῦ δηλαδὴ αἱ διοικήσεις, τὰ γραφεῖα, οἱ ἀνώτεροι καὶ οἱ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ ἐκλέξωσι τὰ καλλίτερα οἰκήματα, τὰ χείρονα, τὰ ἀπεῤῥιμένα, χρησιμεύουσιν ὡς θεραπευτήρια διὰ τοὺς ἀτυχεῖς ἀῤῥώστους στρατιώτας. Ἡ καλλιτέρα ἐξαίρεσις εἶναι τὸ νοσοκομεῖον Ἀθηνῶν, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς διοικήσεως αὐτοῦ καὶ τῆς ἐπιμελείας τῶν προϊσταμένων εἶναι ἐνδιαίτημα, ὅπερ δύναται νὰ θεωρηθῇ, σχετικῶς πρὸς τὰ ἐνώπιον ὑμῶν ἐκτυλιχθέντα, ὥς τι ἐξαιρετικόν. Ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ αὐτὸ διατελεῖ ὑπὸ ὅρους, οἵτινες ἐξηγοῦσι τὰ κακὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπανειλημμένως ἐπαρουσιάσθησαν καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω, ὅτι τὸ νοσοκομεῖον αὐτὸ, πρὸ 55 περίπου ἐτῶν οἰκοδομηθὲν καὶ ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἀνακαινισθὲν, εἶναι, κατὰ τὸ λεγόμενον ἐν τῇ ἐπιστήμη, κεκορεσμένον. Εἶναι δὲ ἄνευ τακτικοῦ ἀερισμοῦ, καὶ διὰ τοῦτο συνέβη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ἄλλοτε ὁ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι οἱ ἄῤῥωστοι ἐκεῖ κινδυνεύουσιν ἐκ τῶν ῥευμάτων τοῦ ἀέρος καὶ οὐχὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως τοῦ ἀέρος. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τὸν κίνδυνον τὸν ἐκ τῆς ἀσφυξίας προέρχονται τὰ ῥεύματα. Διότι, ὡς γνωρίζετε, ὁσάκις εὑρεθῶμεν εἰς μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀσφυκτιῶμεν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ σκεφθῶμεν, εἶναι ν’ ἀπαλλαγῶμεν ἐκ τῆς ἀσφυξίας καὶ ν’ ἀνοίξωμεν τὰ παράθυρα. Τοῦτο ὅμως ἐπιφέρει ψῦξιν. Ἐκ τούτου δὲ προέρχεται καὶ ἡ ψῦξις ἐν νοσοκομείῳ, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τακτικὸν ἀερισμόν. Θέλετε μὲ συγχωρήσει νὰ εἰσέλθω δι’ ὀλιγίστων λέξεων εἰς λεπτομερείας τινὰς, ἵνα παραστήσω πόσον ἐπιστημονικῶς σφαλεραὶ ὑπῆρξαν πληροφορίαι τινὲς, τὰς ὁποίας εἶχε δώσει πρὸ μηνῶν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργός. Δὲν θέλω βεβαίως ἐπανέλθει ἐπὶ τῆς μακρᾶς ἐκείνης κατ’ ἐπανάληψιν συζητήσεως περὶ τοῦ κυβισμοῦ τοῦ στρατιωτικοῦ νοσοκομείου Ἀθηνῶν. Θὰ εἴπω μόνον, ὅτι, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὁ κυβισμὸς ἐκεῖ καλῶς ἔχει, ἡ ἔλλειψις τοῦ ἀερισμοῦ θέλει μᾶς φέρει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκέστατος ὁ ἀερισμὸς, καθ’ ὑπολογισμὸν, τὸν ὁποῖον ἔκαμα ἐπὶ βάσεων ἐπιστημονικῶν. Λέγω ὅτι ὁ ἀερισμὸς εἶναι κατὰ πολὺ ἀτελής. Κατὰ τὸν σοφὸν Γάλλον στρατηγὸν Morin, (ἐν τῷ ἐξόχῳ συγγράμματι αὐτοῦ, τῷ ἐπιγραφομένῳ «Manuel pratique de chauffage et de ventilation»,) ὁ ἄῤῥωστος ἔχει ἀνάγκην καθ’ ἑκάστην ὥραν πρὸς κατανάλωσιν 40 ἕως 50 κυβικῶν μέτρων ἀέρος. Ἐὰν λάβωμεν τὸν μικρότερον ἀριθμὸν τῶν 40 κυβικῶν μέτρων ἀέρος, ὑπολογίζομεν ὅτι ὁ ἄῤῥωστος ἔχει ἀνάγκην πρὸς κατανάλωσιν 960 κυβικῶν μέτρων ἀέρος ἐντὸς 24 ὡρῶν. Ἐὰν λοιπὸν θέσητε 20 ἀῤῥώστους ἐντὸς μιᾶς αἰθούσης, ἔχετε ἀνάγκην 19,200 κυβικῶν μέτρων ἀέρος πρὸς κατανάλωσιν ἐντὸς 24 ὡρῶν. Ἐὰν δὲ ἡ αἴθουσα αὕτη ἔχῃ τὸν ὁπωσοῦν ἐπαρκῆ κυβισμὸν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ χώρου τῶν 800 κυβικῶν μέτρων, ὅ ἐστι 40 κυβικὰ μέτρα δι’ ἕκαστον τῶν 20 ἀτόμων, ὑπολείπονται διὰ τὰς 24 ὥρας 18,400 κυβικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ εἰσαχθῶσι δι’ ἀερισμοῦ. Ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ἀναγκαίου τούτου ἀέρος κατορθοῦται ἢ διὰ κανονικοῦ καὶ ἀκινδύνου ἀερισμοῦ, ἢ δι’ ἀνοίγματος τῶν παραθύρων καὶ δι’ ἐπικινδύνων ῥευμάτων, περὶ ὧν μᾶς ὡμίλησεν ὁ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος συνάδελφος. Ἀλλ’ ἐν τῷ νοσοκομείῳ τούτῳ ὑπάρχει καὶ ἑτέρα ἀφορμὴ κινδύνου τῆς ὑγείας τῶν στρατιωτῶν, περὶ τῆς ὁποίας ἐδόθησαν ἡμῖν ὄχι μόνον ἀτελεῖς ἀλλὰ καὶ ἐπιστημονικῶς σφαλεραὶ πληροφορίαι, ἐκ πλάνης βεβαίως θεωρητικῆς ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Γνωρίζω ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐξ ἰλαρᾶς ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ νοσηλευθέντων ἐν τῷ νοσοκομείῳ Ἀθηνῶν ἀνῆλθεν εἰς 129. Ὅταν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι τριακόσιοι περίπου ἐνοσηλεύοντο ἐν τῷ νοσοκομείῳ τούτῳ συγχρόνως, θὰ παραδεχθῆτε βεβαίως ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους συσσωρεύσεως ἐν νοσοκομείῳ, ὅπου πράγματι μόλις δι’ 150 ὑπάρχει χῶρος, ὁ ἀριθμὸς τῶν 129 ἰλαριώντων εἶναι τοιοῦτος ὥστε βεβαίως οὐδεμία ἀπομόνωσις ἠδύνατο νὰ γίνῃ, καὶ δὲν ἐγένετο τῷ ὄντι. Εἶναι τύχη ἀγαθὴ καὶ ἱκανότης τῶν στρατιωτικῶν ἰατρῶν, ὅτι τὸ κακὸν δὲν ἔλαβε μεγαλειτέρας διαστάσεις. Ἐκεῖθεν ὅμως μετεδόθη εἰς τοὺς στρατῶνας, διότι, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, οὐδεμία ἀπολύμανσις δύναται νὰ γίνῃ ἄνευ κλιβάνου, παρέχοντος θερμοκρασίαν 140 ἕως 150 βαθμῶν τοῦ ἑκατονταβάθμου, καὶ ἄνευ λουτρῶν, τὰ ὁποῖα νὰ ὑποστῶσιν οἱ ἐκεῖθεν ἐξερχόμενοι. Διὰ τοῦτο οὗτοι μετέφερον συνεχῶς τὴν νόσον εἰς τοὺς στρατῶνας καὶ ἐκεῖθεν εἰς τὴν πόλιν, καὶ ἐγένετο βεβαίως ἡ ἐν Ἀθήναις φρουρὰ αἰτία φονικωτάτης ἐπιδημίας, ἥτις κυρίως προσέβαλε τὰ παιδία, καὶ τοιουτοτρόπως ἐκ τῆς ἀκηδίας καὶ τῆς ἐλλείψεως ἐπιστημονικῆς διοικήσεως, καὶ εἰς τὰς τάξεις τῶν στρατιωτῶν καὶ εἰς τὰς τάξεις τῶν πολιτῶν ὑπολογίζομεν πολλὰ θύματα. Σᾶς ἀναφέρω ἓν παράδειγμα. Εἰς τὸ Ἀμαλίειον Ὀρφανοτροφεῖον μετεδόθη ἡ ἰλαρὰ προδήλως ἐκ τῶν παρακειμένων στρατώνων, ἔπαθον 22 ὀρφανὰ καὶ ἀπεβίωσεν ἕν. Ἀλλὰ, Κύριοι, καὶ ἡ ἰατρικὴ ἐπίσκεψις ἐν τῷ στρατιωτικῷ νοσοκομείῳ Ἀθηνῶν, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι σχεδὸν κατηργημένη. Διὰ τοὺς 300 ἀῤῥώστους, οὓς ὡμολόγησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὑπῆρχον μόνον 4 ἰατροὶ, ἐπισκεπτόμενοι αὐτοὺς, ὁ ἀρχίατρος διευθυντὴς τοῦ Νοσοκομείου, εἷς ἐπίατρος, εἷς ἰατρὸς καὶ εἷς ὑπίατρος, διότι οἱ κατωτέρων βαθμῶν ἰατροὶ ἀκολουθοῦσι τὴν ἐπίσκεψιν, σημειοῦντες μόνον τὰ φάρμακα καὶ τὴν τροφήν. Ἑπομένως ἀναλογοῦσιν 75 ἄῤῥωστοι εἰς ἕκαστον ἰατρὸν, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἐπισκεφθῇ ἅπαξ ἑκάστην ἡμέραν, καὶ ἐὰν ἡ περίπτωσις εἶναι βαρεῖα, καὶ δευτέραν φοράν. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ ἰατρὸς οὗτος ἀφιερώσῃ τέσσαρα μόνον λεπτὰ εἰς ἕκαστον ἄῤῥωστον, ὅπερ εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀνεπαρκέστατον, ἔχει ἀνάγκην 5 ὡρῶν. Καίτοι ἀναγνώσας ἰατρικὰ συγγράμματα, δὲν ἔχω βεβαίως πεῖραν ἰατρικήν. Γινώσκω ὅμως, ὅτι καὶ ἡ ὅρασις καὶ ἡ ἀκοὴ καὶ ἡ ἁφὴ καὶ ἡ προσοχὴ ἀμβλύνονται εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα, ὥστε ἐκ τῶν 300 ἀῤῥώστων μόλις τὸ τέταρτον βεβαίως ὑπῆρχεν ἀντικείμενον ἐπισκέψεως, τὰ ¾ τὰ ἀντιπαρήρχοντο κατ’ ἀνάγκην οἱ ἰατροὶ, διότι δὲν εἶχον τὸν ὑλικὸν καιρὸν, καὶ ἐφηρμόζετο εἰς αὐτοὺς ἡ θεραπεία τῆς προτεραίας. Δύνασθε νὰ φαντασθῆτε, ποῖοι οἱ κακοὶ ὅροι τῶν ἀῤῥώστων τούτων, ὅταν προσθέσητε εἰς αὐτοὺς καὶ ὅλους τοὺς ἄλλους κακοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους τοσάκις ἐντεῦθεν ἀνέπτυξα. Πιστεύω, ὅτι τὴν ὀργανικὴν ταύτην ἀνεπάρκειαν τὴν κατανοεῖ ἤδη βεβαίως ἀνὴρ ὑπέροχος, οἷος ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ ὀργανικὴ αὕτη ἀνεπάρκεια ἐπιβάλλει νὰ ἐπισκέπτηται εἷς ἰατρὸς ἐπὶ πέντε, ἐπὶ ἓξ συνεχεῖς ὥρας 75 καὶ 80 καὶ 90 ἀῤῥώστους. Δὲν θέλω ἀρνηθῆ, ὅτι τὴν τοιαύτην κατάστασιν ὁπωσοῦν τὴν βελτιοῖ ὁ ἔκτακτος ζῆλος καὶ ἡ ἀξία τῶν στρατιωτικῶν ἰατρῶν, οἵτινες αὐτοὶ πρῶτοι βεβαίως θρηνοῦσι διὰ τοιαύτην κατάστασιν, τῆς ὁποίας δὲν ἔχομεν ἀνάλογον οὐδαμοῦ. Διότι γνωρίζει βεβαίως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ εἰς τὰ στρατιωτικὰ νοσοκομεῖα ἀναλογοῦσιν εἰς ἕκαστον ἰατρὸν 30 ἄῤῥωστοι κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Βεβαίως οἱ ἰατροὶ ἡμῶν ἀνέπτυξαν πάντοτε μέγιστον ζῆλον. Τινὲς δὲ εὗρον καὶ τὸν θάνατον ἐν τῇ ἐκπληρώσει τοιούτων καθηκόντων, ὅλως ὑπερβαινόντων τὰς ἀνθρωπίνους δυνάμεις. Ταῦτα λέγω πρὸς τιμὴν τῶν ἰατρῶν, οὐχὶ ὅμως βεβαίως καὶ τοῦ ἀνεπαρκοῦς ὀργανισμοῦ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ, ὅστις εὐθύνει τὸν Ὑπουργόν. Σημειώσατε δὲ, ὅτι κατ’ ἀναλογίαν εἰς τὰ θεραπευτήρια τῶν ἐπαρχιῶν ὑπάρχουν καὶ ὀλιγώτεροι ἰατροί. Ἐκεῖ γνωρίζομεν καὶ ἄλλην περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ διαψεύσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Καταγγέλλεται δηλαδὴ, ὅτι εἰς τὰ πλεῖστα τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις θεραπευτηρίων δὲν ὑπάρχουν τὰ χρειώδη, ὅτι στεροῦνται τῶν πάντων, ἐργαλείων, φαρμάκων, ὅτι ἡ τροφὴ εἶναι ἀτελὴς, ὅτι ἡ ἀντισηπτικὴ μέθοδος εἶναι ἐντελῶς ἄγνωστος ἐκεῖ. Ἐννοεῖται, ὅτι συνέπεια τῶν παρατηρήσεων τούτων εἶναι ἡ ἀνάγκη νὰ διαπλασιασθῇ, νὰ ὑπερδιπλασιασθῇ ἐν ἀνάγκῃ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἰατρῶν καὶ εἰς τὰ στρατιωτικὰ νοσοκομεῖα καὶ θεραπευτήρια καὶ εἰς τὰ συντάγματα καὶ εἰς τὰ τάγματα. Τοιαύτην οἰκονομίαν βεβαίως οὐδεὶς ἐζήτησε παρ’ ὑμῶν, κ. Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ βεβαίως δὲν εἶναι ἐπὶ τῆς ὑγείας καὶ τῆς ζωῆς τῶν νεοσυλλέκτων καὶ τῶν ἄλλων στρατιωτῶν, ὅπου ἐπιτρέπεται ὑμῖν νὰ εὕρητε τὰ στοιχεῖα τῶν οἰκονομιῶν. Τοιαῦται οἰκονομίαι δὲν ζητοῦνται παρ’ ὑμῶν. Ἄλλως τε ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τὸν πίνακα, ὃν κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ ἐκ Λακωνίας ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου. Ἐκ τοῦ πίνακος τούτου πληροφορούμεθα, ὅτι ἐν τῷ ὑγειονομικῷ κλάδῳ τοῦ στρατοῦ χηρεύουσιν ἤδη 44 θέσεις, δηλαδὴ εἰς αὐτὴν τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, τὴν τόσον ἀνεπαρκῆ, χηρεύουσι 44 θέσεις, ἐξ ὧν ἐννέα μὲν εἶναι πληρωτέαι διὰ προβιβασμῶν, 35 δὲ διὰ κατατάξεως φαρμακοποιῶν, ἰατρῶν καὶ κτηνιάτρων, ὅπερ δηλοῖ, ὅτι οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς πρόκειται νὰ καταταχθῶσιν οἱ ὑγειονομικοὶ οὗτοι ἀξιωματικοί, εἶναι τόσον ἐλεεινοί, ὥστε δὲν παρουσιάζονται οἱ καταταχθησόμενοι ἐπιστήμονες, πᾶν ἄλλο στάδιον προτιμῶντες. Περὶ τῆς ὀργανικῆς ταύτης ἀτελείας ὀφείλει νὰ μεριμνήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ νὰ θέσῃ τοιούτους ὅρους, ὥστε νὰ εὑρίσκῃ ἐπιστήμονας, οἵτινες νὰ κατατάσσωνται εἰς ταύτας τὰς ὑπηρεσίας. Εἰς ἄλλα μέρη τοῦ κόσμου ὑπάρχει μέγιστος διαγωνισμὸς, ὅπως εἰσέλθωσιν εἰς ταύτας τὰς ὑπηρεσίας, διότι ἔχουν προνόμια, ἔχουν πραγματικὰ ὠφελήματα. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν ἔχομεν μισθοὺς γλισχροτάτους. Εἰς τοὺς κατωτέρους βαθμοὺς ἀληθῶς δίδονται 20 δραχμαὶ ἐπὶ πλέον κατὰ μῆνα δι’ ἀγορὰν βιβλίων, ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη εἶναι μηδαμινή. Οἱ ἰατροὶ οὗτοι, εὐσυνειδότως ἐκπληροῦντες τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν, δὲν δύνανται νὰ ἔχουν πελατείαν, διότι ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας των εἶναι ὑπόχρεοι νὰ ἐπισκέπτωνται καὶ τὰς οἰκογενείας τῶν ἀξιωματικῶν, ὥστε πρέπει ν’ ἀποζῶσιν ἐκ τῶν ὀλίγων αὐτῶν δραχμῶν, ἐξ αὐτῶν ν’ ἀγοράζωσι καὶ βιβλία καὶ περιοδικὰ, ὅπως ὦσιν ἐνήμεροι εἰς τὰ τῆς ἐπιστήμης αὐτῶν. Δὲν παρέχονται οὔτε κἂν ἐργαλεῖα εἰς αὐτοὺς, καὶ τὰ ἀγοράζουσιν ἐκ τοῦ ἐλεεινοῦ μισθαρίου αὐτῶν. Ἑπομένως τὰ ἐργαλεῖα αὐτὰ εἶναι ἐλλιπῆ, εἶναι ἐσκωριασμένα καὶ ἐφθαρμένα. Τὸ ὀλιγώτερον, ὅταν ἔχητε ἰατροὺς, ἔπρεπε νὰ ἐφοδιάζητε αὐτοὺς διὰ τῶν ἐργαλείων των, διὰ τοῦ ὁπλισμοῦ των, ὅπως ὁπλίζετε ἕνα στρατιώτην, καὶ νὰ ἀνανεοῦτε ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν αὐτὰ, διότι τὰ χειρουργικὰ ἐργαλεῖα φθείρονται. Ἰδοὺ διατὶ δὲν κατατάσσονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ἐπιστήμονες, ἰδοὺ διατὶ εἰς τὸν σχετικῶς μικρὸν ἀριθμὸν τῶν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν σᾶς λείπουν 44, ἤτοι σπουδαῖος ἀριθμὸς τῆς ὅλης δυνάμεως τοῦ σώματος τούτου. Ταῦτα ἐνόμισα, ὅτι καθῆκον εἶχον ν’ ἀναπτύξω λίαν συντόμως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι ὑπάρχουσι συνάδελφοι, οἵτινες πιστεύουν, ὅτι ἔχασαν τὸν καιρόν των, διότι μοὶ ἐπέτρεψαν ἐπ’ ὀλίγην ὥραν νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, τὸ ὁποῖον φρονῶ, ὅτι εἶναι ἐκ τῶν οὐσιωδεστάτων, οὐ μόνον ὑπὸ φιλανθρωπικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ πατριωτικὴν (ψίθυρος πρὸς δεξιά). Ἤθελον ἐρωτήσει συνάδελφόν τινα, τὸν ὁποῖον ἤκουσα ψιθυρίζοντα εἰρωνικῶς εἰς τοὺς λόγους μου τούτους, πῶς ἤθελε σκεφθῆ, ἐὰν εἶχε τὸ εὐτύχημα νὰ ἦναι 21 ἔτους καὶ ἂν εἶχε τὴν τιμὴν νὰ ὑπηρετῇ τὴν πατρίδα καὶ ἤθελε προσβληθῆ ὑπὸ ἱλαρᾶς, καὶ τοῦτο οὐχὶ ἐκ συμπτώσεως, ἀλλὰ διότι συνεκεντρώθησαν ὑπὸ τῆς ἀκηδίας τῶν προϊσταμένων του ὅλαι αἱ συνθῆκαι, διὰ νὰ λάβῃ τὴν ἀῤῥωστίαν ταύτην, καὶ ἂν ἐπήγαινε τότε εἰς τὸ θεραπευτήριον Ναυπλίου, ὅπως ἐκεῖ ἀντικρύσῃ ἄδοξον θάνατον, διότι, σᾶς εἶπον, ἐκεῖ ἀποθνήσκουσι 50%. Ἐγὼ μεγάλως τιμῶ τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ μας. Τῷ ὄντι, ὅτε πρὸ τριῶν μηνῶν εἶχον φέρει τὸ ζήτημα τοῦτο ἐνταῦθα, ὅτε οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ἔχοντες ἀσυγκρίτῳ λόγῳ μείζονα ἁρμοδιότητα ἐμοῦ, ὡμίλησαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι καὶ φίλοι μου κύριοι Σακελλαρόπουλος, Κόρπας, Κουμουνδοῦρος καὶ Ἄγγελος Γεωργαντᾶς, πολλοὶ διέδωκαν, καὶ μάλιστα καὶ ἔγραψαν, ὅτι ἡμεῖς προσβάλλομεν τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν, τοὺς ὑγειονομικοὺς ἀξιωματικούς, ὅτι ἀπεθαῤῥύναμεν τὸν ζῆλον αὐτῶν· ἀλλ’ ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον συμβαίνει. Ἡμεῖς σᾶς εἴπομεν, ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον μᾶλλον τιμῶμεν τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, ὅσον ὑπὸ τοὺς χειρίστους ὅρους ἐκτελεῖ μετ’ ἀφοσιώσεως τὸ καθῆκον αὐτῆς. Ἡμεῖς μάλιστα ἀπεδείξαμεν, διὰ τῆς ἐπιμόνου παρεμβάσεως ἡμῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, πόσον ὑψηλὴν ἔννοιαν ἔχομεν τοῦ προορισμοῦ τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου τοῦ στρατοῦ. Οἱ στρατιωτικοὶ ἰατροὶ δέον νὰ ἦναι κάτοχοι οὐ μόνον τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμης, ἀλλὰ καὶ τῶν ὅρων τοῦ στρατιωτικοῦ βίου. Αὐτοὶ εἶναι οἱ σύμβουλοι τῶν στρατιωτικῶν διοικητῶν ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων, τῶν τόσον πολυπλόκων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν δίαιταν, εἰς τὴν ὑγείαν τοῦ στρατοῦ. Καὶ ὅταν λέγω τοῦτο, λέγω τὴν βάσιν παντὸς ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Μὴ ἀπορῶμεν ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ, διότι συνεχῶς ἐκλιπαροῦσιν ἡμᾶς οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν συμπολῖται ἡμῶν, ὅπως τύχωσιν ἐξαιρέσεων ἐκ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ὁ Ἕλλην δὲν ἀποστέργει τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Εἶναι φύσει στρατιώτης. Ἀλλὰ φοβεῖται τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους τίθενται οἱ νεοσύλλεκτοι. Ἀναμορφώσατε τὴν δίαιταν καὶ τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, καὶ θέλετε προσφέρει μεγίστην εἰς τὸ Ἔθνος ὑπηρεσίαν, διότι θέλετε μεταβάλλει πράγματι τὸ στρατιωτικὸν φρόνημα τοῦ τόπου, θέλετε δείξει, ὅτι ἡ Πατρὶς εἶναι μήτηρ καὶ οὐχὶ μητρυιὰ διὰ τοὺς νεοσυλλέκτους, διὰ τὰ τέκνα της. Πρὸς τὴν στρατιωτικὴν ὑγιεινὴν σχετίζονται ὅλα τὰ ζητήματα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ στρατοῦ, διότι πρὸς αὐτὴν σχετίζονται τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν ὀργανισμὸν καὶ τὴν στρατολογίαν, εἰς τὴν κατοικίαν, τὴν ἐνδυμασίαν, τὸν ἐφοπλισμὸν καὶ τὴν τροφὴν τοῦ στρατιώτου, εἰς τὸν στρατιωτικὸν βίον, εἰς τοὺς ὑγειονομικοὺς θεσμοὺς τῶν στρατῶν. Καὶ τὰ ζητήματα ταῦτα δέον νὰ μελετῶσιν οὐ μόνον οἱ ἰατροὶ, ἀλλὰ καὶ οἱ διοικοῦντες ἀξιωματικοὶ, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀνωτάτη διοίκησις τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν. Ὑμεῖς, ἐν τῇ ἰδιότητι ὑμῶν ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὀφείλετε νὰ ἦσθε καὶ ἀρχίατρος στρατιωτικός. Ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε κατὰ βάθος τοὺς ὅρους τῆς διαίτης τοῦ στρατιώτου, ὀφείλετε νὰ γνωρίζητε καὶ νὰ ἐνδιαφέρησθε εἰς πᾶν τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν δίαιταν αὐτῶν, διότι μόνον τότε θέλετε ἀναπτύξει τὸν ζῆλον, τὸν ὁποῖον παρὰ τῆς ἐξόχου νοημοσύνης καὶ τῆς ἐκτάκτου δραστηριότητος ὑμῶν ἀναμένει ὁ τόπος. Μόνον οὕτω ἠθέλατε πρὸ καιροῦ ἀναδιοργανώσει τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν, ἠθέλατε καταρτίσει θεραπευτήρια, ἄξια τοῦ ὀνόματος τούτου, νοσοκομεῖα, στρατῶνας, τὰ πάντα, διότι πάντα ἐλλείπουσι. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ζητήσω τὴν συγγνώμην τῶν συναδέλφων μου....

§41ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διόλου.

§42ΤΥΠΑΛΔΟΣ. ... Διότι κατηνάλωσα ὀλίγον χρόνον, ἀναπτύσσων ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐθεώρησα, τὸ ὁμολογῶ, τὸ σπουδαιότατον ἐξ ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ ἀσχοληθῶμεν ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους.

§43ΚΟΡΠΑΣ. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μας κ. Τυπάλδος πρὸ μικοῦ ὡμίλησε περὶ ἀσθενειῶν· πρὸ αὐτοῦ ὡμίλησαν περὶ νεκρῶν. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω περὶ ἱερέων, ἢ μᾶλλον περὶ ἱεροδιδασκάλων. Λειτουργοῦσιν ἐν τῷ Κράτει τρία ἢ τέσσαρα ἱερατικὰ σχολεῖα, δηλαδὴ τῆς Σύρου, τῆς Χαλκίδος, τῆς Κερκύρας κτλ. Δὲν θὰ ἐξετάσω βεβαίως, διότι θὰ ἦμαι πολὺ σύντομος, ἐὰν αὐταὶ αἱ ἱερατικαὶ σχολαὶ ἐκπληρῶσι πᾶσαι τὸν προορισμόν των, ἀλλ’ ἀναντιῤῥήτως ἡ Ἱερατικὴ Σχολὴ Σύρου εἶναι ἀναγκαιοτάτη, διότι, ὡς γνωστὸν, κατὰ τὸν νομὸν Κυκλάδων ὑπάρχουσι πολλοὶ ἑτερόδοξοι, τῶν ὁποίων ὁ κλῆρος καὶ φανατισμὸν πολὺν ἔχει καὶ μόρφωσιν, ἑπομένως φρονῶ, ὅτι καὶ ὁ ἡμέτερος κλῆρος πρέπει νὰ ἦναι μεμορφωμένος, ἐκ παραλλήλου πρὸς ἐκεῖνον. Ἀλλὰ διὰ νὰ λειτουργῶσιν ἀπροσκόπτως αἱ σχολαὶ αὗται, πρέπει οἱ διδάσκαλοι νὰ μισθοδοτῶνται. Μάθετε ὅμως, Κύριοι, ὅτι ἐν τῇ Ἱερατικῇ Σχολῇ τῆς Σύρου ὑπάρχουν διδάσκαλοι, διδάσκοντες ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, οἵ τινες ἀπὸ 20 μηνῶν δὲν ἔλαβον οὔτε μίαν δραχμήν· τοῦτ’ αὐτὸ ὑποθέτω θὰ συμβαίνῃ καὶ εἰς τὰς ἄλλας σχολάς.

§44Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Τριπόλει τὸ ἴδιον.

§45ΚΟΡΠΑΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν ἀναγράφει τὴν μισθοδοσίαν τῶν διδασκάλων τῶν ἱερατικῶν τούτων σχολῶν, διότι κατὰ εἰδικὸν νόμον οἱ διδάσκαλοι οὗτοι πληρώνονται ἀπὸ ἐπιτροπὴν, ἀποτελουμένην ἀπὸ τὸν Μητροπολίτην Ἀθηνῶν, τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον παρὰ τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ καὶ τὸν παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἁρμόδιον Τμηματάρχην ἐκ πόρων ὡρισμένων, ἀλλὰ κατὰ τὸν νόμον, ὅστις κανονίζει τὰ περὶ ἱερατικῶν σχολῶν, ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ὀφείλει εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους νὰ δίδῃ λογοδοσίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἑπομένως, ἢ δὲν ἔδωκε λογοδοσίαν, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀγνοεῖ, ὅτι δὲν ἐμισθοδοτήθησαν οἱ διδάσκαλοι ἀπὸ 20 μηνῶν, ἢ ἔδωκε, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἢ μᾶλλον ὁ Ὑπουργὸς ἠδιαφόρησεν. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι εὐθύνεται ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ διοικοῦσα, ἀλλὰ συνευθύνεται καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ ἔδωκε λογοδοσίαν, διατὶ δὲν ἐζητήθη λόγος διὰ τὴν καθυστέρησιν ταύτην ἐπὶ 20 ὁλοκλήρους μῆνας; Θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τοῦ ἀτόπου καὶ τοῦ ἀδίκου τούτου· διότι οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, ἀφιερώσαντες τὸν βίον αὐτῶν εἰς τὸ ἔργον τοῦ διδασκάλου, δὲν ἔχουσιν ἕτερον πόρον διὰ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ ζητήσητε πληροφορίας καὶ νὰ ὑποβάλητε εἰς τὴν Βουλὴν, πόθεν συμβαίνει τὸ ἄτοπον αὐτό· διότι φοβοῦμαι μήπως καὶ οἱ διδάσκαλοι τῶν ἱερατικῶν σχολῶν κάμωσιν ἐν Σύρῳ ἀπεργίαν, ὅπως ἔκαμον προχθὲς οἱ ἐργάται μιᾶς ἐφημερίδος ἐνταῦθα.

§46Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰ καὶ δὲν ἤρχισεν εἰσέτι ἡ συζήτησις τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων, ὑποβάλλω ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Καρακοβουνίου, παραπονουμένων, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καταργεῖ τὸ ὑφιστάμενον ἐν τῷ χωρίῳ των δημοτικὸν σχολεῖον. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψιν.

§47ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὑποβάλλω ἐγγράφως ἐπερώτησιν περὶ προσωποκρατουμένων τινῶν πολιτῶν διὰ χρέη πρὸς τὸ Δημόσιον (ἀναγινώσκει): «1) Δυνάμει τίνος νόμου καὶ δικαιώματος προσωποκρατεῖται ὁ ἐκ τοῦ χωρίου Καμινίτσας Ν. Παπασταυρόπουλος διὰ παλαιὰ χρέη τοῦ πρὸ μηνῶν ἀποβιώσαντος πενθεροῦ τοῦ Φ. Ἀναγνωστοπούλου, οὗ κληρονόμος εἶναι ἡ θυγάτηρ του καὶ σύζυγος τοῦ Παπασταυροπούλου; 2) Ἐπίσης δυνάμει τίνος νόμου καὶ δικαιώματος προσωποκρατεῖται ὁ ἐκ τοῦ χωρίου Θεριανοῦ Δημήτριος Σταυρόπουλος διὰ χρέος παλαιὸν τοῦ πενθεροῦ του Γεωργίου Ζαφειροπούλου, οὗ κληρονόμος εἶναι ἡ ἐγγονή του καὶ θυγάτηρ τοῦ Σταυροπούλου, ἧς ἡ μήτηρ ἀπεβίωσεν; Ἀμφότεραι αἱ εἰρημέναι κρατήσεις ἐγένοντο τῇ παραγγελίᾳ τοῦ ὑποταμίου Πατρῶν Ἰωάννου Σακελλαροπούλου.»

§48Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Διάφοροι καπνέμποροι παραπονοῦντος, ὅτι καπνὸς παραγόμενος ἐν Βουλγαρίᾳ μεταφέρεται εἰς Σῦρον ἐν διαμετακομίσει, ἐκεῖθεν δὲ εἰς Αἴγυπτον ὡς Ἑλληνικός. Βεβαίως τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει τι τὸ παράδοξον, τὸ παράπονον ὅμως ἔγκειται ἐν τούτῳ, ὅτι ἐν τοῖς ἐγγράφοις τῆς ἀποστολῆς ἐκ Σύρου εἰς Αἴγυπτον ἐν τῇ διαμετακομίσῃ δὲν σημειοῦται ὁ τόπος τῆς παραγωγῆς. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ χορηγήσῃ τὰς δεούσας πληροφορίας.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοιοῦτο παράπονον ἤκουσα πρὸ καιροῦ· ἐκ τῶν γενομένων δ’ ἐξετάσεων ἀπεδείχθη μὴ δεδικαιολογημένον, διότι ὁ ἐκ τῆς διαμετακομίσεως ἐξαγόμενος καπνὸς, ὅταν ἦναι ξενικὸς, φέρει πάντοτε τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν παρήχθη ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ κατὰ τὴν ἰσχύουσαν σύμβασιν δὲν ἀπολαύει ἐν Αἰγύπτῳ τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ ἐν τῇ χώρᾳ παραγομένου καπνοῦ.

§50Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἐπηρώτησα τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἦτο ἀληθὲς, ὅτι πλοῖον πολεμικὸν ἰταλικὸν μεταξὺ Κυθήρων καὶ Κρήτης κατεδίωξε βρατσέραν ὑπὸ ἑλληνικὴν σημαίαν. Τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐπερωτήσεως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησεν, ὅτι τῷ ὄντι ἰταλικὸν πλοῖον εἰσῆλθεν εἰς τὸν λιμένα, ἐσταμάτησεν ἐπὶ 5 λεπτὰ καὶ ἀκολούθως ἀνεχώρησεν. Ἡ πληροφορία τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἦτο ἐσφαλμένη. Ἔχω πληροφορίας θετικὰς καὶ ὡρισμένας, ὅτι πλοῖα πολεμικὰ ἰταλικὰ, ἐν οἷς καὶ τουρκικὰ, ἐξακολουθοῦσι περιπλέοντα ἐν τῇ θαλάσσῃ ἐκείνῃ καὶ ἐντὸς τοῦ λιμένος εἰσέρχονται ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν καὶ συλλαμβάνουσι τὰ διερχόμενα πλοῖα. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει γνῶσιν τῶν διαπραττομένων τούτων; εὑρισκόμεθα ἆρά γε ἐν ἀποκλεισμῷ; Ἐὰν ἔχῃ γνῶσιν, ὀφείλει νὰ κάμῃ παραστάσεις εἰς τὰς Δυνάμεις, διότι δὲν εἶναι ἀνεκτὴ αὐτὴ ἡ κατάστασις. Ἐὰν δὲν ἔχῃ, θαυμάζω, πῶς δὲν ἔλαβε εἰσέτι τοιαύτας πληροφορίας ἡ Κυβέρνησις.

§51ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τούτων ἔχω νὰ εἴπω, ὅτι τὴν ἑπομένην, κατόπιν τῆς ἐξετάσεως, τὴν ὁποίαν ἐπεχειρήσαμεν ἐν Κυθήροις περὶ τοῦ πρώτου γεγονότος, τοῦ ἀναγγελθέντος, ὁ Δήμαρχος Κυθήρων ἐπέστησε τὴν προσοχήν του, ἔχω δ’ ἐκεῖθεν ἀγγελίαν τῆς 8 Μαρτίου, ὅτι πλοῖον μετὰ μεσημβρίαν πολεμικὸν ἄνευ σημαίας διῆλθεν ἐγγὺς τῆς νήσου. Σᾶς ἀναγινώσκω τὸ τηλεγράφημα: «Χθὲς 5 μ. μ. πολεμικὸν πλοῖον ἄνευ σημαίας, διελθὸν ἐγγὺς τοῦ λιμένος Καψαλίου, κατασκοπεύσεως ἴσως ἕνεκεν, κατὰ γνώμην διαμενόντων ἐνταῦθα Κρητῶν, ἦτο ὀθωμανικὸν, πλῆρες στρατοῦ. Σήμερον ἐξ Ἀντικυθήρων ἀφίκοντο ἐνταῦθα 10 πρόσφυγες Κρῆτες.» Ἐκ τούτου, τὸ ὁποῖον ἐπικυροῖ τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι καὶ τὸ πρῶτον ἀτμόπλοιον δὲν ἦτο ἰταλικὸν, ὡς ἐνομίσθη, ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε πρόνοιαν, ὅπως ἑλληνικὸν ἀτμόπλοιον ἀποσταλῇ ἐκεῖ πρὸς ἐπισκόπησιν τῶν συμβαινόντων.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σήμερον ἦλθε τηλεγράφημα ἐπίσημον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἀπορῶ πῶς δὲν τὸ ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν δὲν τὸ ἀνακοινώσῃ ἡ Κυβέρνησις αὔριον, θὰ τὸ ἀνακοινώσω ἐγώ.

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸ μιᾶς ὥρας ἦλθον εἰς Ἀθήνας· μοὶ ἀνεκοινώθησαν τηλεγραφήματα περὶ ἄλλης ὑποθέσεως, ἀλλ’ οὐχὶ περὶ ταύτης.

§54ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑποχρεοῦμαι νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν δοθεῖσαν ὑπόσχεσίν του, ὅτι θέλει δώσει ἀπάντησιν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου καὶ τὰ τῆς ὑποβολῆς νομοσχεδίου. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ νομοσχέδιον, οὐδόλως δύναμαι νὰ ὑποχρεώσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ τὸ ὑποβάλῃ ταχύτερον ἢ βραδύτερον, ἀλλὰ τὸν παρακαλῶ νὰ καταθέσῃ ὁπωσδήποτε τὰ ἔγγραφα καὶ τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας. Ὡσαύτως ὑπενθυμίζω καὶ ἑτέραν ἐπερώτησίν μου, ἀφορῶσαν τὴν εἰσφορὰν τῶν δήμων εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὸ ζήτημα θεωρῶ σπουδαῖον, διότι θ’ ἀποδείξω, ὅτι διὰ τῆς παρανόμου διαταγῆς ἐζημίωσε τοὺς δήμους· διότι δῆμος, ὅστις εἶχε 3500 δραχμῶν ἔσοδον, ὑπεχρεώθη νὰ καταβάλῃ ὑπὲρ τὰς 2800, ἔμεινεν ἑπομένως μὲ μόνον 700 δραχμάς. Πρὸ ἡμερῶν ὁ συνάδελφος κ. Μπασιᾶς εἶχε ζητήσει πληροφορίας ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὡς πρὸς τὸ εἰσαγόμενον θεῖον. Κατὰ τὸ δασμολόγιον τὸ θεῖον εἶναι ἀσύδοτον, καὶ εἶναι καταφανὲς διατὶ ἔμεινεν ἀσύδοτον· ἐν τούτοις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὗρε τὸν τρόπον νὰ φορολογήσῃ αὐτὸ βαρύτατα. Καὶ ποῖος εἶναι ὁ τρόπος; δὲν ἠξεύρω, ἐὰν συμβαίνῃ καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, ἀλλὰ ἐν Κεφαλληνίᾳ ἐκ τοῦ εἰσαγομένου θείου εἰς σακκίδια ἀφαιρεῖται τὸ ἀπόβαρον, τὸ ὁποῖον προσδιορίζεται εἰς 2%, ἐν ᾧ μόλις ἀνέρχεται εἰς ½%. Ἐπιβάλλεται δασμὸς κατόπιν ἀναλόγως τῆς ποιότητος τοῦ ὑφάσματος· εἶναι δὲ ὁ δασμὸς οὗτος, ὡς μὲ ἐπληροφόρησαν, ἂν οὐχὶ ἀνώτερος, ἀλλ’ ἴσος πρὸς τὸν δασμὸν, τοῦ ὁποίου ἐπλήρονε πρότερον τὸ θεῖον. Ἐὰν ἔχετε δώσει, κύριε Πρωθυπουργὲ, τοιαύτας ὁδηγίας πρὸς φορολογίαν, παρακαλῶ νὰ πληροφορήσητε τὴν Βουλὴν ποῦ ἐστηρίχθητε. Παρακαλῶ ἐπίσης νὰ δώσητε τὰς ζητηθείσας πληροφορίας παρὰ τοῦ κ. συναδέλφου καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐνέργειαν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ πετρελαίου, τοῦ πωληθέντος ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον ἦτο νοθευμένον διὰ θαλάσσης, πολλὰ δὲ κιβώτια ἦσαν πλήρη θαλάσσης, καὶ τί ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἀγοραστὰς τοιούτου πετρελαίου. Τὸ Δημόσιον εἶναι ὑπόχρεον νὰ παρέχῃ πετρέλαιον καθαρὸν, εἶναι δὲ ἀρκετὰ πρωτότυπον νὰ ἐξαναγκάζῃ τοὺς φορολογομένους ν’ ἀγοράζωσι θάλασσαν.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τοιούτου πετρελαίου οὐδὲν ἐγένετο παράπονον, ὥστε νὰ ὑπάρχωσι προσακτέαι πληροφορίαι. Ἐὰν τοιοῦτον παράπονον ὑπεβάλλετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, θὰ ἐγίνετο ἡ πρέπουσα ἐνέργεια.

§56ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ παράπονον ἐγένετο ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τὴν ὑπηρεσίαν δὲν διεβιβάσθη. Ἐὰν ὑπεβάλλετο κανονικῶς ἀναφορὰ ὑπὸ τῶν ἀγορασάντων τοιοῦτον πετρέλαιον, ἡ ὑπηρεσία θὰ ἐνήργει ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς καὶ θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ εἴπωμεν, ἐὰν περιεῖχε τὸ δοχεῖον πετρέλαιον ἢ θάλασσαν. Ἐπὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ κανονισμοῦ τῆς ὀφειλομένης εἰσφορᾶς εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως παρὰ τῶν δήμων Δειλινατῶν καὶ Ἐλιοῦ, τὸ Γενικὸν Λογιστήριον τὸν γενόμενον ὑπολογισμὸν ὑπὸ τοῦ Νομάρχου ἐπεθεώρησε καὶ ἀπέστειλε αὐτὸν ὡς καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα εἰς τὸν Νομάρχην μετὰ παρατηρήσεων περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐγένετο ὁ ὑπολογισμὸς τῆς εἰσφορᾶς. Ἐπέκεινα τούτων οὐδὲν γινώσκω. Τὰ ἔγγραφα, ἀποσταλέντα πρὸς τὸν Νομάρχην ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καταδείξαντος τὰ κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ μὴ ὀρθῶς ὑπολογισθέντα, δὲν ἐπεστράφησαν, καὶ οὗτος εἶναι ὁ λόγος τῆς μὴ ὑποβολῆς αὐτῶν. Τὰ δὲ τῆς φορολογίας τῶν σάκκων τοῦ θείου ἔχουσιν ὡς ἑξῆς. Θεῖον εἰσάγεται ἔξωθεν, παράγεται δὲ καὶ ἐν τῇ χώρᾳ, ἐναποτιθέμενον εἰς σάκκους, εἰσαγομένους ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ καὶ ὑποκειμένους εἰς τέλος· δὲν θὰ ἦτο δὲ δίκαιον πρὸς τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν τοῦ θείου νὰ ὑποβάλλωνται μὲν εἰς τέλος οἱ σάκκοι, ἐν οἷς ἐναποτίθεται θεῖον ἐγχώριον, νὰ μὴ ὑποβάλλωνται δὲ εἰς τέλος οἱ σάκκοι τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου, καὶ εὐλόγως οἱ παραγωγοὶ τῆς χώρας ἀπαιτοῦσι τὴν ἐπιβολὴν τέλους καὶ εἰς τοὺς σάκκους τοῦ θείου, τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου· φορολογοῦνται ἄρα καὶ οἱ σάκκοι οὗτοι δυνάμει τοῦ νόμου, τοῦ κανονίζοντος τὰ περὶ ἀποβάρου. Τὸ ἐκτελεστικὸν Διάταγμα κατὰ γενικὴν ἀρχὴν δὲν ἀφίνει ἀσύδοτα τὰ περιέχοντα τὰ ἀτελῆ εἴδη δοχεῖα, ὅταν ταῦτα ἦναι ἐκ τῶν δυναμένων νὰ χρησιμοποιηθῶσιν αὐτοτελῶς, μόνον δὲ τὰ εἰδικῶς ἐν τῷ Διατάγματι κατονομαζόμενα δοχεῖα ἐξαιροῦνται τῆς γενικῆς ἀρχῆς, μὴ ὑποβαλλόμενα εἰς εἰδικὴν δασμολόγησιν. Οἱ περιέχοντες θεῖον σάκκοι δὲν κατονομάζονται ἐν τῷ Διατάγματι, ἐφαρμόζεται ἄρα εἰς αὐτὰ ἡ γενικὴ ἀρχή· ὁ καθορισμὸς δὲ τοῦ ἀποβάρου γίνεται ἢ ἐπὶ τῇ βάσει ἀναλογίας ἐν πίνακι ἀναγεγραμμένης, ἢ διὰ πραγματικῆς ἀποσταθμίσεως, εἰς ἣν ὑποκαθίσταται ἐν εἰδικαῖς περιπτώσεσιν ἡ δοκιμασία, ἤτοι ἐπὶ ὁμοιομόρφων δοχείων ἡ ζύγισις ἑνὸς ἢ καὶ πλειοτέρων δοχείων. Τὴν πραγματικὴν ἀποστάθμισιν ζητεῖ ὁ παραλήπτης διὰ τῆς διασαφήσεως, ἀναγράφων ἐν τέλει «πραγματικὴ ἀποστάθμισις»· προσθέτει δὲ τὸ Διάταγμα, ὅτι προφορικὴ αἴτησις εἶναι ἀπαράδεκτος. Ἐλλείψει τοιαύτης ἐγγράφου αἰτήσεως, ἐφαρμόζεται ἡ ὑπὸ τοῦ πίνακος καθωρισμένη ἀναλογία, ἥτις ἐν τῷ προκειμένῳ εἶναι 2% τοῦ μικτοῦ βάρους, τουτέστι τοῦ ἐν συνόλῳ βάρους περιέχοντος καὶ περιεχομένου. Ἡ περίπτωσις, ἡ δοῦσα ἀφορμὴν εἰς τὴν ἐπερώτησιν, μοὶ εἶναι γνωστή, διότι ἀνηνέχθη ὁ παραλήπτης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, προέκυψε δ’ ἐκ τῆς ἐξετάσεως, ὅτι, μηδὲν ἀναγράψαντος αὐτοῦ ἐν τῇ διασαφήσει περὶ πραγματικῆς ἀποσταθμίσεως, ἐδέησεν ὅπως ἡ τελωνειακὴ ἀρχὴ καθορίσῃ τὸ βάρος τῶν σάκκων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 2% τοῦ μικτοῦ βάρους. Ἂν τὸ βάρος καθωρίζετο διὰ πραγματικῆς ἀποσταθμίσεως ἢ διὰ δοκιμασίας, θὰ ἐπλήρονεν ὁ παραλήπτης ὀλιγώτερα, διότι οἱ σάκκοι τοῦ θείου δὲν ἦσαν βαμβακηροί, ἀλλὰ κανάβινοι, ὧν τὸ βάρος εἶναι κατώτερον τῆς κατὰ τὸν πίνακα ἀναλογίας.

§58ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τοιαύτας ὁδηγίας δὲν ἔδωκεν ἡ τελωνειακὴ ἀρχή.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ τελώνης δὲν δίδει ὁδηγίας εἰς τὸν ἐπὶ ἰδίᾳ εὐθύνῃ συντάσσοντα τὴν διασάφησιν.

§60ΜΠΑΣΙΑΣ. Οἱ ἐμπορευόμενοι ἐν Κεφαλληνίᾳ ἦσαν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ἀποβάρου. Βεβαίως δὲ οἱ παραγωγοὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ θείου ἔχουν δίκαιον νὰ ζητήσουν τὴν φορολογίαν τῶν σάκκων, τῶν ἐρχομένων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἀλλ’ οἱ ἐμπορευόμενοι ἐδήλωσαν τὴν ποιότητα τοῦ πανίου, καὶ ὁ τελώνης ἐτηλεγράφησε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον. Τὰ εἰσαχθέντα εἰς Κεφαλληνίαν ζυγίζουσι κατὰ μέσον ὅρον 70 δράμια, ἐνῷ διὰ τῆς διαταγῆς, τῆς δοθείσης παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, πληρόνουσι 320 δράμια.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ περὶ τούτου δὲν ἐκανόνισεν ἐγκύκλιος ἢ διαταγὴ τοῦ Ὑπουργείου, τὰ περὶ τούτου κανονίζονται ἐν τῷ Διατάγματι, ὁρίζοντι τὰ τῆς πραγματικῆς ἀποσταθμίσεως καὶ τῆς δοκιμασίας, ὡς καὶ τὴν ἐπὶ μικτοῦ βάρους ἀναλογίαν τῆς ἀποσταθμίσεως ἐν σιωπῇ τῆς διασαφήσεως περὶ πραγματικῆς ἀποσταθμίσεως.

§62ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Περὶ τούτου οὐδεμίαν ἄλλην παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ἢ μόνον, ὅτι ἐζημιώθησαν ἀδίκως, διότι δὲν ἦσαν ἐν γνώσει τοῦ Διατάγματος. Τὸ θεῖον εἰσάγεται μόνον ἅπαξ τοῦ ἔτους, ἀπὸ δὲ τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὅτε εἶχον εἰσαγάγει τοιοῦτον, δὲν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ λάβωσι γνῶσιν, ὅτι ἐξεδόθη τοιοῦτον Διάταγμα.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Διάταγμα ἐδημοσιεύθη λήγοντος τοῦ Μαΐου ἢ ἀρχομένου τοῦ Ἰουνίου.

§64ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐδημοσιεύθη· ἀλλὰ πολὺ ὀλίγοι λαμβάνουσι τὸ φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ λαμβάνομεν αὐτὸ τακτικῶς, καὶ περὶ τούτου μάλιστα πολλάκις παρεπονέθην. Προκειμένου δὲ περὶ φορολογίας, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ εὑρίσκηται ἐν καλῇ τῇ πίστει καὶ νὰ φροντίζῃ νὰ εἰδοποιῇ, ὅτι θέλει φορολογηθῇ τὸ θεῖον διὰ τῶν σακκιδίων.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸν νόμον, τὰ δοχεῖα τὰ δυνάμενα νὰ χρησιμοποιηθῶσιν αὐτοτελῶς ὑποβάλλονται εἰς εἰδικὸν δασμολόγιον.

§66ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑπάρχουσιν ἐν τῇ Βουλῇ πλεῖστοι ὅσοι, οἵτινες ἀνήκουσιν εἰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, καὶ παρακαλῶ αὐτοὺς, νὰ εἴπωσιν, ἐὰν ἐπλήρονε ποτὲ ἀπόβαρον τὸ εἰσαγόμενον θεῖον.

§67ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§68ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἄλλως τε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν, ὅτι δὲν ἐπλήρονε μέχρι τοῦδε, ἀλλ’ ἐλήφθη τὸ μέτρον τοῦτο, ἵνα προστατευθῇ ἡ παραγωγὴ τοῦ ἐγχωρίου θείου. Δὲν νομίζω, ἐπαναλέγω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ ἀπαιτήσῃ τὸ Δημόσιον τοιαύτην πληρωμὴν, καὶ παρακαλῶ τὸ Δημόσιον νὰ ἐπιστρέψῃ τὰ εἰσπραχθέντα.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τίνα διάταξιν θέλει στηριχθῇ ἡ ἐπιστροφή; Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Δημόσιον νὰ ἐπιστρέψῃ τὰ νομίμως ἀποτιθέντα κατὰ τοὺς κειμένους νόμους· τὸ Διάταγμα κανονίζει τὰ περὶ τούτου, ἐπιτρέπον τὴν διὰ τῆς διασαφήσεως αἴτησιν περὶ πραγματικῆς ἀποσταθμίσεως, ἀφοῦ δ’ ἐν τῇ διασαφήσει δὲν περιελήφθη ἡ αἴτησις, ὁ γενόμενος τῶν σάκκων τελωνισμὸς ὑπῆρξε νόμιμος καὶ τὰ εἰσπραχθέντα δὲν δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἐπιστρεπτέα.

§70ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ἑτέραν ἐπερώτησίν μου, ὑποβληθεῖσαν σήμερον, τὴν ὁποίαν δὲν θὰ ἀναπτύξω ἤδη, ἀλλὰ μόνον τὸν παρακαλῶ νὰ λάβῃ ἀνὰ χεῖρας τὸν νόμον, τὸν κανονίζοντα τὰ περὶ εἰσφορᾶς εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι εἶναι προφανὴς καταπίεσις καὶ αὐθαιρεσία τὸ γινόμενον μέχρι τοῦδε ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Τὸ Ὑπουργεῖον οὐδόλως ἀναμιγνύεται εἰς ταῦτα. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἐξετάζον τοὺς πίνακας, ὑπέβαλε σκέψεις εἰς τὸν Νομάρχην, εἰς ἃς δὲν ἔλαβεν ἀπάντησιν. Ἡ Νομαρχία δὲν εἶναι ὑπόχρεως, ἵνα συμμορφωθῇ πρὸς τὰς εἰσηγήσεις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὑποβαλόντος τὸν ὑπολογισμὸν, ὃν αὐτὸ ἐθεώρει ἀκριβῆ καὶ ὅστις δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ Νομάρχου.

§72ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐὰν παρανομῇ τὸ Λογιστήριον, τίς θὰ τὸ ἐπαναφέρῃ;

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον δὲν παρανομεῖ, μηδεμίαν ἐν τούτῳ ἔχον ἐξουσίαν· ἡ παρανομία ἀρχῆς ὑποθέτει κατάχρησιν ἐξουσίας, ἀλλ’ ἐξουσίαν δὲν ἤσκησεν ἐν τούτῳ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον· ἀπηύθυνεν ἁπλῶς παρατηρήσεις εἰς τὸν Νομάρχην.

§74ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡ εἰσφορὰ προσδιορίζεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ὁ ὁποῖος ὑποβάλλεται εἰς τὸν Νομάρχην, ὅστις ἐγκρίνει ἢ μεταβάλλει κατὰ τὰς σκέψεις του τὴν εἰσφορὰν ταύτην· ἔφεσιν δὲν ἐπιδέχεται ἡ ἀπόφασις, εἰμὴ ἐνώπιον τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου. Οἱ προϋπολογισμοὶ ἐνεκρίθησαν ὑπὸ τοῦ Νομάρχου τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1888 προκειμένου περὶ τοῦ ἔτους 1889, τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1888 ὡρίσθη ἡ εἰσφορὰ, ἐστάλη κατὰ τὸν νόμον ἡ διαταγὴ πρὸς τὸν ταμίαν, ἵνα εἰσπράξῃ τὴν εἰσφορὰν, καὶ ὁ κ. ταμίας ἐξηκολούθει νὰ εἰσπράττῃ τὴν εἰσφορὰν ταύτην δυνάμει τοῦ ἐγκεκριμένου προϋπολογισμοῦ. Κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1889, μετὰ παρέλευσιν δηλ. ἐννέα μηνῶν, ὁ Νομάρχης στέλλει νέαν διαταγὴν πρὸς τὸν ταμίαν, δι’ ἧς ἀναβιβάζεται ἡ εἰσφορά, διπλασιαζομένη ἢ καὶ πλέον.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ Νομάρχης ἐν τούτῳ ἔχει ἰδίαν ἐκ τοῦ νόμου ἐξουσίαν, δὲν ἐνεργεῖ ὡς ὄργανον τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐὰν δὲ κακῶς ἐνεργήσῃ, ὁ Ὑπουργὸς μόνον ὡς ἐπόπτης, ὡς προϊστάμενος, δύναται νὰ ὑπέχῃ εὐθύνην. Ἐν τῇ ἐπερωτήσει ὑμῶν ποιεῖσθε μνείαν διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ τοιαύτη διαταγὴ οὐδεμία ὑπάρχει.

§76ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡ ἐγκύκλιος τοῦ Νομάρχου ἀναφέρει «τῇ διαταγῇ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.»

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τίνος Ὑπουργοῦ;

§78ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τοῦ ἁρμοδίου βεβαίως· ἐγὼ δὲ ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ἐννοῶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, καὶ πρὸς αὐτὸν ἀπηύθυνα τὴν ἐπερώτησίν μου, ἀλλὰ μετὰ ἡμέρας πολλὰς ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας μοὶ εἶπεν, ὅτι αὐτὸς δὲν εἶναι ὁ ἁρμόδιος. Τότε, μὴ εὑρίσκων τὸν ἁρμόδιον, ἀπετάθην πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ὑμεῖς δὲ ἀνελάβετε τὴν ἀπάντησιν, καὶ ἑπομένως ἐκανονίσατε τὴν ἁρμοδιότητα, καὶ ἤδη θεωρῶ ὑμᾶς ἁρμόδιον. Ἀκούσατε τὴν ἐγκύκλιον (ἀναγινώσκει): «Ὁ Νομάρχης Κεφαλληνίας πρὸς τὸν κ. Δήμαρχον.... «Συμφώνως πρὸς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 7912 ἀπὸ 4 ἱσταμένου ἐπισημειωτικὴν διαταγὴν τοῦ προϊσταμένου Ὑπουργείου, γνωρίζω ὑμῖν, ὅτι ἡ εἰσφορὰ τοῦ ἡμετέρου δήμου ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὡρίσθη εἰς δραχμὰς 2930 διὰ τὸ τρέχον ἔτος». «Ἀργοστόλιον 11 Σεπτεμβρίου 1889. «Ὁ Νομαρχῶν ΣΤΡΙΦΤΟΜΠΟΛΑΣ».

§79ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἔντιμος προλαλήσας συνάδελφος ζητεῖ πρὸ πολλῶν ἡμερῶν τὸν ὑπεύθυνον Ὑπουργόν. Κατὰ τὸν νόμον περὶ συστάσεως τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπεύθυνος Ὑπουργὸς εἶναι ὁ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ νόμος ῥητῶς καὶ σαφῶς τὴν ἐποπτείαν τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνέθηκεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος θέλει ἐξελέγχει τοὺς προϋπολογισμούς, τοὺς ἐγκριθέντας παρὰ τῶν Νομαρχῶν, διότι κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον διατάσσεται ἡ ὑποβολὴ αὐτῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὁ δὲ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπιτηρεῖ ἀκόμη τὰς πράξεις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ἢ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία διευθύνει τὸ ταμεῖον ἐκεῖνο. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, τὸ ὁποῖον, ὡς παρετήρησα, δὲν ἐξεκαθαρίσθη, συμβαίνει τὸ ἑξῆς· πρὸ πάσης μεταξὺ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος λογοχαμίας, οὕτως εἰπεῖν, ἐσκόπουν καὶ ἐγὼ νὰ ὑπομνήσω εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν τὴν ἐπερώτησίν μου περὶ ὁμοίου ἀντικειμένου, διότι ἔκτοτε ἐζήτησα νὰ προσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωσις τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἀναλογισθέντος εἰς ἕκαστον δῆμον τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας ὡς εἰσφορὰ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τοῦ ποσοῦ τοῦ βεβαιωθέντος, καὶ τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστου δήμου. Ταῦτα ἐζήτησα, διότι ἐπεθύμουν νὰ ἐξελεχθῇ ἡ ἐνέργεια τῶν ἁρμοδίων ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου. Τὴν πρότασίν μου ἐκείνην, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ὑπεστήριξε καὶ ὁ ἔντιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προσθέσας νὰ προσαχθῇ σημείωσις καὶ τῶν προϋπολογισθέντων. Ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἂς μάθῃ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διαβιβάζει τὴν εἰδοποίησιν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου πρὸς τὸν Νομάρχην, ἵνα ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ἐκδοθεῖσαν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. Ἐὰν τὸ Γενικὸν Λογιστήριον κατὰ τὴν πεποίθησίν του ἀνεύρῃ, ὅτι ἐσφαλμένως προσδιωρίσθη ποσόν τι, μὴ ἀνάλογον καὶ μὴ νόμιμον, εἰδοποιεῖ διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν Νομάρχην, ὁ δὲ Νομάρχης μεταβάλλει τὴν ἀπόφασιν, τὴν ἐκδοθεῖσαν ἐπὶ τούτου. Τὸ τοιοῦτον μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι νόμιμον, διὰ πολλοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν ἐκθέτω, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐνοχλήσω πολὺ τὴν Βουλήν, καθόσον παρατηρῶ, ὅτι καὶ πολλαὶ ὧραι κατηναλώθησαν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου· παρακαλῶ ὅμως ἀμφοτέρους τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν, νὰ προσαγάγωσι ἐν τῇ προσεχεῖ συνεδριάσει τὰς ζητηθήσας πληροφορίας καὶ σημειώσεις, καὶ τότε θέλω ἀποδείξει, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου ἐκτελεῖται πλημμελῶς, πλημμελέστατα. Ἀληθῶς ὑπεύθυνος, ὡς προεῖπον, εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ τὴν εὐθύνην τούτου, ὡς ἐκ τῆς προσωρινότητός του, οὕτως εἰπεῖν, δὲν θεωρῶ συντελεστικὸν νὰ ἐξετάσω ἐπὶ πολὺ καὶ νὰ ἐλέγξω τὴν ἀμέλειάν του ἢ τὴν ῥαθυμίαν του εἰς τὰ τῆς ἐπιτηρήσεως τοῦ ταμείου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον μέγαν ἔχει σκοπόν· ἐν παραδείγματι, δῆμος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἔσοδον 10,000 δραχμῶν, ἔχει δὲ πληθυσμὸν 6,000 ψυχῶν, καταλογίζεται νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μόνον 900 δραχμάς. Ἐπὶ τίνι βάσει, παρακαλῶ, ὡρίσθη τούτο; Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πληθυσμοῦ; τότε ὀφείλει νὰ καταβάλῃ 6,000 δραχμῶν, ὥστε ὑπολείπονται 5,100. Ἕτερος δὲ δῆμος, ἔχων 2,500 πληθυσμὸν, ἔσοδα δὲ 3,000 δραχμῶν, ὡρίσθη νὰ καταβάλῃ ὡς εἰσφορὰν 2,500, ἂν καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος λέγῃ, ὅτι, ἀφίεται εἰς τὸν δῆμον, ἐὰν δὲν ἐπαρκῶσι τὰ ἔσοδα, ποσὸν 2,000 δραχμῶν.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τίνος δήμου ὁμιλεῖτε;

§81ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ, οὔτε τὸ συμφέρον μου μοὶ ἐπιτρέπει νὰ ὀνομάσω δήμους.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀφοῦ ἐποιήσασθε λόγον περὶ αὐτῶν, ὀνομάσατέ τους, διότι ἔχομεν ἐνταῦθα τὸν πίνακα, καὶ εὑρίσκομεν τὰ κατ’ αὐτούς.

§83ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι οἱ δῆμοι Κορυθίου καὶ Καλτεζῶν.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα, τὰ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ παριστώμενα ὡς κακῶς ἔχοντα, ἄριστα ἔχουσιν. Ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησίν του, ἕτερος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας συνεπλήρωσεν αὐτὴν, ζητήσας, ὅπως οὐ μόνον τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑποβληθῶσιν, ἀλλὰ καὶ σημείωσις, ἀπόδειξις μάλιστα εἶπε, περὶ τῶν καταβληθέντων ποσῶν. Ἐδέησεν ὡς ἐκ τούτου τηλεγραφικῶς νὰ ζητήσωμεν πληροφορίας, διότι τὰς περὶ τῶν καταβληθέντων δὲν εἴχομεν, ταύτας δὲ τὰς πληροφορίας ἀνεμένομεν, ἵνα καταθέσωμεν καὶ τὴν σημείωσιν περὶ τῶν προϋπολογισθέντων, ἣν ἔχομεν ἑτοίμην πρὸ πολλῶν ἡμερῶν, καταθέτω δὲ σήμερον. Τὰ πράγματα ἔχουσιν, ὡς λέγει ὁ κ. Βουλευτής· ὁ δῆμος Κορυθίου σήμερον πληρόνει 950 δραχμάς· καὶ τόσα ἀκριβῶς ἔπρεπε νὰ πληρόνῃ, διότι τὰ προϋπολογιζόμενα ἔσοδα αὐτοῦ ἐν μὲν συνόλῳ εἶναι 2,950 δραχμῶν, ἐκ δὲ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων 2,250· μὴ ἐπιτρεπομένης τῆς ἀφαιρέσεως τῶν 2,000, ἐκ τῶν 2,950 κρατοῦνται ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως αἱ 950, καὶ μένουσιν ἀνέπαφοι ὑπὲρ τῆς διοικήσεως τοῦ δήμου αἱ 2,000. Ὅ,τι φέρει τὴν ἐλάττωσιν τῆς εἰσφορᾶς εἰς 950, δραχμὰς εἶναι ἡ τοῦ νόμου πρόνοια, ὅπως ἡ ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰσφορὰ μὴ θίξῃ τὸ ποσὸν τῶν 2,000 δραχμῶν. Ὡς πρὸς δὲ τὸν δῆμον Καλτεζῶν, ὁ μὲν ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν εἶναι....... τὰ δὲ προϋπολογισθέντα ἔσοδα ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων........, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ ἐκ τούτων διαθέσιμα κατὰ νόμον ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς εἶναι πλείονα τῶν εἰς ταύτην, ὡς ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν, ἀναλογούντων, κρατεῖται ὑπὲρ τῆς εἰσφορᾶς ὁλόκληρον τὸ πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν ἀντιστοιχοῦν ποσόν. Ταῦτα εὑρίσκονται μεμαρτυρημένα ἐν τῷ πίνακι.

§85Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἕνεκα τῶν παρεμβληθεισῶν ἐπερωτήσεων τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κεφαλληνίας, δὲν μοὶ ἐγένετο δυνατὸν ν’ ἀπευθύνω παράκλησιν πρὸς τὴν Βουλὴν, ἣν ἐσκόπουν ν’ ἀπευθύνω, ὅπως ἀκουσθῇ ὑπὸ τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Ἐσκόπουν νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν εἰρημένον Ὑπουργὸν, ὅτι δὲν εὗρον ἐπαρκεῖς τὰς πληροφορίας, ἃς ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀποκρινόμενος εἰς τὴν περὶ πλοίων ξένων Δυνάμεων ἐπερώτησιν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Γυθείου. Ἐπειδὴ δ’ ἐνδέχεται νὰ μὴ ἔλαβε καιρὸν νὰ ἐρευνήσῃ καλῶς τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἀφοῦ ἦτο δύο ἡμέρας ἀπὼν, πρὸ ἡμισείας δ’ ὥρας, ὡς εἶπεν, ἐπανῆλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀξιῶ ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν λεπτομερεστέρας καὶ ἐπαρκεστέρας πληροφορίας. Ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς πρόκειται, εἶναι ἀξία τῆς ἰδιαιτέρας προσοχῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς· διότι, ἂν ἀληθεύῃ, ὅτι πλοῖα ὑπὸ ξένην σημαίαν, καὶ μάλιστα ἀνήκοντα εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν ἄλλων Κρατῶν, παραπλέουσιν εἰς τὰς ἀκτὰς τοῦ Βασιλείου, καὶ ἔξωθεν τῶν λιμένων αὐτοῦ, τὰ Κράτη, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνήκουσι τὰ πλοῖα ταῦτα, ἐπεχείρησαν νὰ ἐνασκήσωσιν ἀστυνομίαν εἰς τὰς ἀκτὰς καὶ τὰς θαλάσσας ἡμῶν, προσβάλλοντα, ἂν μὴ ἀναιροῦντα, τὰ κυριαρχικὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους· τοιοῦτο δὲ συμβεβηκὸς κρίνω ἄξιον τῆς ἰδιαιτάτης προσοχῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Ἰδίως ἐπειδὴ ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διέταξεν ἓν τῶν πολεμικῶν πλοίων νὰ καταπλεύσῃ ἐκεῖσε, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἂν πρὶν ἢ προσφύγῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ ἔσχατον, δὲν ἀπετάθη πρὸς τοὺς ἐνταῦθα διαπεπιστευμένους ἀντιπροσώπους τῶν Κρατῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνήκουσι τὰ παραπλέοντα πλοῖα, καὶ ἂν δὲν ἐζήτησεν ἐξηγήσεις ἢ διασαφήσεις παρ’ αὐτῶν, ἢ ἂν ἔπραξε τοῦτο, ἀλλ’ οὐδεμίαν παρ’ αὐτῶν ἠδυνήθη νὰ πορισθῇ περὶ τοῦ πράγματος πληροφορίαν· διότι ἡ ἀποστολὴ πλοίου πολεμικοῦ, ὅπως προστατεύσῃ τὰ δεόμενα προστασίας ὑπὸ ἑλληνικὴν σημαίαν πλοῖα, εἶναι ἀληθῶς τὸ ἔσχατον τῶν μέτρων, ὡς καταδηλοῦν τὴν πρόθεσιν νὰ ἐπιβάλῃ διὰ τῆς βίας εἰς τὰ παραπλέοντα πλοῖα τὸ πρὸς τὴν ἐθνικὴν σημαίαν ὀφειλόμενον σέβας.

§86Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Βεβαίως δὲν ἀγνοεῖ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἰς τοὺς ἀνατολικοὺς δήμους τῆς Φθιώτιδος ἄγνωστος λῃστρικὴ συμμορία συνέλαβέ τινα, πρὸς ἀπελευθέρωσιν τοῦ ὁποίου ἐζήτει λύτρα. Παρακαλῶ αὐτὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ὁ συλληφθεὶς ἠλευθερώθη πληρώσας τὰ λύτρα, ἢ ὄχι, καὶ ποία εἶναι ἡ λῃστρικὴ αὕτη συμμορία.

§87ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ φέρω τὸ τηλεγράφημα.

§88ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ Ναυπάκτου μοὶ γράφουσι περί τινος εἰρηνοδίκου Χ. Κυρίτση, ὅτι, καίτοι ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ καταχρήσει, διωρίσθη εἶτα πρωτοκολλητὴς Αἰγιαλείας, ἁπλῶς καὶ μόνον ἵνα συμπληρώσῃ τὸν χρόνον τῆς συντάξεώς του, χωρὶς νὰ μεταβῇ εἰς τὴν θέσιν του. Θ’ ἀναγνώσω τὸ σχετικὸν μέρος τῆς ἐπιστολῆς, παρακαλῶ δὲ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ παράσχῃ τὰς σχετικὰς πληροφορίας, καὶ τότε ἐν ἀνάγκῃ θὰ λάβω πάλιν τὸν λόγον. (Ἀναγινώσκει περικοπὰς τῆς ἐπιστολῆς). Τέλος πάντων ὡς πρὸς τὰ οὐσιώδη μέρη τῆς περιγραφῆς αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης προσεχῶς νὰ παράσχῃ πληροφορίας, καὶ τότε θὰ λάβω τὸν λόγον, διότι τῷ ὄντι τινὲς ἰδίως ἐπόψεις τῶν ἀνακοινουμένων εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖαι.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ συνεχίσῃ τὸν λόγον του ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοτικῶν προσόδων, δανείων καὶ βαρῶν.

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἀνέπτυσσον τὰ περὶ τοῦ ὅρου τοῦ ἐπιβαλλομένου διὰ τοῦ νομοσχεδίου προσθέτου ὑπὲρ τῶν δήμων δασμοῦ, ἀνασκευάζων τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῶν παραστησάντων, ὅτι καὶ δι’ ὅρου ἐλάσσονος θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὸν κυρίως διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, ὅτε διέκοψα τὴν ὁμιλίαν· ἑπομένως ἤδη ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου ἄρχομαι ἐξηγῶν τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ δασμοῦ ἐλάσσονος νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Τὸν ἐλάσσονα δασμὸν ἐπιζητοῦμεν καὶ ἡμεῖς, καὶ διὰ τοῦτο, ὡς ἀρχικῶς διετυπώθη τὸ νομοσχέδιον, δὲν περιεῖχε πρόσθετα τέλη, ὅσα περιέχει ἐν τῇ σημερινῇ αὐτοῦ μορφῇ, οἱ πίνακες ὅμως, οἱ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου συνταχθέντες, ἀπέδειξαν, ὅτι διὰ προσθέτου δασμοῦ δύο δεκατημορίων, πλεῖστοι δῆμοι δὲν θ’ ἀπελάμβανον ὅσα σήμερον ἐκ τῶν διαπυλίων εἰσπράττουσιν, οἱ δὲ ἀπολαμβάνοντες πλείονα τῶν ἐκ τῶν διαπυλίων εἰσπραττομένων ἢ οἱ ἀπολαμβάνοντες πρόσοδον ἐκ τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον δασμοῦ, ἐνῷ ἐκ διαπυλίων οὐδὲν εἰσέπραττον, ἐὰν ὑπεβάλλοντο εἰς εἰσφορὰν χάριν τῶν ζημιουμένων δήμων, οὐ μόνον θὰ ἐστεροῦντο πᾶσαν τὴν ὠφέλειαν, ἀλλὰ καὶ δὲν θὰ ἐπήρκουν οὐδὲ καὶ δι’ εἰσφορᾶς πολλαπλασίας τῆς ὠφελείας εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ ὑστερήματος τῶν ζημιουμένων· εἶναι δὲ τοῦτο εὐνόητον, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως νῦν παρουσιάζεται, εἰς εἰσφορὰν ὑποβάλλονται 2,965,000 δραχμῶν πρὸς ἀναπλήρωσιν 453,000, εὐθὺς ὅμως ὡς ἀφαιρέσωμεν τὸ τριτημόριον ἀπὸ τῶν εἰσπράξεων χάριν ἐλαττώσεως τοῦ προσθέτου ποσοστοῦ ἀπὸ 30% εἰς 20%, ἀντὶ 453,000 δραχμῶν θὰ ἔχωμεν ἀναπληρωτέον πολλαπλάσιον ὑστέρημα, ἀντὶ δὲ ταμείου πλεονασμάτων ἐκ 2,965,000 θὰ ἔχωμεν πλεόνασμα ἐλάχιστον, τουτέστι θ’ ἀντιστραφῶσιν ἐντελῶς οἱ ὅροι, μὴ ἐπαρκούντων τῶν πλεονασμάτων εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ ὑστερήματος, Πρέπει ἄρα οἱ θέλοντες τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων νὰ γινώσκωσιν, ὅτι τὸ παρ’ ἡμῶν προτεινόμενον σύστημα δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὴν ἐκ τῶν πλεονασμάτων ἀναπλήρωσιν τοῦ ὑστερήματος τῶν ζημιουμένων δήμων δι’ ὅρου προσθέτου δασμολογίας ἐλάσσονος τοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγραφομένου. Καὶ αὐτὸς ὁ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγραφόμενος ὅρος δὲν ἐπήρκεσεν, ἵνα ἐξαφανίσῃ πᾶν ὑστέρημα· καὶ ἡμεῖς τὸ πρῶτον ἐθεωρήσαμεν ὅτι τ’ ἀπολειπόμενα ὑστερήματα μετὰ τὴν αὔξησιν τοῦ προσθέτου τέλους ἀπὸ 2 δεκατημορίων εἰς 3 δεκατημόρια δὲν ἦσαν ἀρκούντως σπουδαῖα, ὅπως ἀπομακρυνθῶμεν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἰσότητος τῆς φορολογίας ἐν τῷ θέματι τούτῳ. Ἀλλὰ κατόπιν τῶν ἐπὶ τῇ βασάνῳ τῶν τοῦ νομοσχεδίου γενομένων παρατηρήσεων ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποχωρήσωμεν, καταχωρίζοντες ἐν τῷ νομοσχεδίῳ μεταβατικὴν διάταξιν, τροποποιοῦσαν τὸν ὅρον τῆς ἀπολύτου δικαιοσύνης, τὸν καθοριζόμενον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διὰ τῶν διαρκῶν αὐτοῦ διατάξεων περὶ τοῦ ἀναλογισμοῦ τῆς τοιαύτης προσόδου χάριν ἀναπληρώσεως τοῦ καὶ μετὰ τὴν αὔξησιν τοῦ ποσοστοῦ ὑπολειπομένου ὑστερήματος δήμων τινῶν ἐκ 453,000 δραχμῶν ἐν συνόλῳ. Παρεστήθη ὑπό τινων ἐκ τῶν Βουλευτῶν καὶ ἰδίως ὑπὸ τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ φρονούντων τὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἤδη, ἀναγράψαντες τὴν ἀρχὴν ταύτην τῆς ἀποδόσεως τοῦ ὑστερήματος, ἐφαρμόζομεν τὴν ἀρχὴν τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἰσότητος, ἀλλὰ τοῦτο προδήλως δὲν πράττομεν. Ἡ ἀρχὴ τοῦ δικαίου καὶ τῆς ἰσότητος εἶναι ἡ ἐν τῷ γενικῷ κανόνι, εἶναι ἡ τοῦ ἀναλογισμοῦ, τοῦ κανονισθέντος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐπὶ τῇ βάσει γενικῶν τινων τεκμηρίων τῆς καταναλώσεως, ἐξ ἧς ἀποῤῥέει ἡ διανεμητέα πρόσοδος. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ ὑπέθεσαν, ὅτι ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἦτο ἡ ἀπόδοσις εἰς μὲν τοὺς σήμερον εἰσπράττοντας διαπύλια ὅσων τέως ἀπελάμβανον, εἰς δὲ τοὺς μηδὲν ἐκ διαπυλίων εἰσπράττοντας σήμερον, τοῦ περισσεύματος· ἀλλὰ τοιαύτη δὲν δύναται νὰ ἦναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, Ἂν ἦτο ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου τοιαύτη, θὰ ἐφορολογοῦντο μὲν πάντες οἱ δῆμοι διὰ δασμοῦ δημοσίου καὶ γενικοῦ, ἀντικαθιστῶντος δημοτικὸν καὶ μερικὸν δασμὸν, θὰ διενέμοντο δὲ τὴν πρόσοδον ἐν τῷ μέτρῳ τῶν τέως ἐκ τοῦ μερικοῦ καὶ δημοτικοῦ δασμοῦ εἰσπράξεων αὐτῶν μόνον οἱ δῆμοι, ἐν οἷς ἐλειτούργουν τὰ διαπύλια. Σήμερον πολλοὶ δῆμοι, ἰσχύοντος τοῦ νόμου περὶ διαπυλίων, δὲν ὑποβάλλονται εἰς αὐτὰ, διότι ὁ νόμος δὲν εἶναι ὑποχρεωτικός· οὗτοι οὐδὲν ἐκ διαπυλίων ἀπολαμβάνουσιν, ἀλλὰ καὶ οὐδένα δημοτικὸν δασμὸν ἀποτίνουσιν, οὐδὲ ἐπιβάλλονται ἐν πᾶσι τοῖς δήμοις τὰ διαπύλια ἐπὶ τῷ αὐτῷ μέτρῳ· οἱ ἐλάσσονα ἄρα δημοτικὸν δασμὸν ἀποτίνοντες ἐλάσσονα ἐκ διαπυλίων ἀπολαμβάνουσι· καὶ ὅμως, ἂν ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἦτο ἡ ὑποτεθεῖσα, ἐνῷ οἱ τέως εἰς μηδένα ὑποβαλλόμενοι δημοτικὸν δασμὸν, ἢ οἱ ὑποβαλλόμενοι εἰς ἐλάσσονα τοῦ ἀνωτάτου ὅρου, θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς ἀπότισιν τοῦ ἐνιαυσίου ὅρου, οἱ μὲν μηδένα τέως ἀποτίνοντες δασμὸν μηδὲν θ’ ἀπολαύσωσιν ἀπέναντι τοῦ δασμοῦ, ὅστις τοῖς ἐπιβάλλεται, οἱ δὲ ἀποτίνοντες δασμὸν ἐπὶ ὅρῳ ἐλάσσονι τοῦ ἀνωτάτου θ’ ἀπολαμβάνωσιν ἐλάσσονα τῶν τέως ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ ὅρῳ δασμολογουμένων, καίτοι ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ὁ ἐπιβαλλόμενος εἰς πάντας δασμὸς εἶναι ὁ αὐτός. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἰδίᾳ ἀνέπτυξε τὴν γνώμην, ὅτι ἔδει ν’ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν ἐπαχθῶν διαπυλίων, ἀντικαθισταμένων διὰ συστήματος ἀπηλλαγμένου τῶν ἐλαττωμάτων τῶν διαπυλίων, ἀλλὰ διατηροῦντος ἕκαστον δῆμον ἐν ἀπολαυῇ τῶν παρ’ αὐτοῦ ἐκ διαπυλίων εἰσπραττομένων. Τοῦτο θὰ ἦτο συνεπὲς, μόνον ἐὰν ἀντικαθιστῶντο τὰ διαπύλια διὰ συστήματος κατὰ δήμους φορολογίας, εὐθὺς ὅμως, ὡς τὸ σύστημα δὲν ὁρίζει τὴν φορολογίαν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς πρόσοδον κατὰ δήμους, ἀλλ’ ἐπιβάλλει γενικὸν δημόσιον φόρον, ἡ ἰσότης καὶ ἡ δικαιοσύνη ἀπαιτοῦσι τὴν κατανομὴν τῆς προσόδου εἰς ἕκαστον δῆμον ἀναλόγως τῆς εἰσφορᾶς αὐτοῦ, ἡ δ’ ἐξεύρεσις τῆς ἀναλογίας ταύτης τῆς εἰσφορᾶς ἑκάστου ἀποτελεῖ τὸ κυρίως ζητούμενον πρὸς κανονισμὸν δίκαιον τῶν τῆς διανομῆς τοῦ φόρου. Τῆς ἀναλογίας οὕτω καθορισθείσης, πᾶσα τροποποίησις αὐτῆς εἶναι ὑποχώρησις, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐκ τῆς ἀναλογίας ταύτης ἀποῤῥέοντος ὑστερήματος δήμων τινῶν διὰ τοῦ ἐκ τῆς αὐτῆς ἀναλογίας ἀποῤῥέοντος πλεονάσματος ἄλλων δήμων ἀπεδέχθημεν, ὑποχωρήσαντες εἰς τὰς παρακελεύσεις τῶν ἐπικαλουμένων οὐχὶ τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἰσότητα, ἀλλὰ τὴν ἐπιεικείαν καὶ τὸ συμβιβαστικὸν πνεῦμα. Ὅτε ἐκαυχᾶτο ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ νομοσχεδίου ἠδυνήθη καὶ ἐν τούτῳ νὰ φωτίσῃ τοὺς συναδέλφους αὐτοῦ, ἠπατᾶτο· οἱ συνάδελφοι αὐτοῦ καὶ ἡμεῖς, οἱ πληροφορηθέντες τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τὴν γνώμην τῶν μελετησάντων τὰ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ὠφελήθημεν ἐκ τῶν φώτων τοῦ Βουλευτοῦ ἐν τῷ θέματι τούτῳ, ἀλλ’ ἐψηλαφίσαμεν τὸν σφυγμόν του. Ἡμεῖς ἠθέλομεν νὰ μάθωμεν ἁπλῶς, ποία ἦτο ἡ ἰδέα τῆς Βουλῆς ὡς πρὸς τὴν ὑφισταμένην κατάστασιν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἰσότητος πλήρη, ἢ ἐὰν ἔπρεπεν, ἀφορῶντες εἰς τὴν ὑφισταμένην κατάστασιν, διὰ προσωρινῆς τινος διατάξεως νὰ οἰκονομήσωμεν τὰ πράγματα, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ καταστήσωμεν τὴν μετάβασιν εἰς τὴν νέαν κατάστασιν ὁμαλωτέραν. Πάντα σχεδὸν τὰ σπουδαῖα νομοθετήματα εἰσάγονται συνοδευόμενα ὑπὸ μεταβατικῶν διατάξεων, τί δὲ εἶναι μεταβατικὴ διάταξις ἢ παρέκκλισις ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοθετήματος, παρέκκλισις ὅμως ἀναγκαία εἰς παρασκευὴν τῆς μεταβάσεως ἀπὸ τῆς κειμένης νομοθεσίας εἰς τὴν νέαν; Δὲν εἶναι ἐφικτὴ ἡ ἀπότομος ἀπὸ τοῦ συστήματος τῆς ἀνισότητος, ἀπὸ τοῦ συστήματος τῆς ἀδικίας, μετάβασις εἰς τὸ τῆς ἀπολύτου δικαιοσύνης καὶ ἰσότητος. Τὸ σύστημα, τὸ καθιερούμενον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἶναι τὸ τῆς ἀπολύτου ἰσότητος, τὸ τῆς ἀπολύτου δικαιοσύνης, ἐὰν ἐπιτύχωμεν εἰς τὰ τοῦ ἀναλογισμοῦ. Ἡ ἐπιτυχία ἐν τῷ ἀναλογισμῷ δὲν εἶναι ζήτημα ἀρχῆς.

§91ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ζήτημα.

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ τοῦ ἀναλογισμοῦ θὰ ἐξετάσωμεν κατόπιν, καὶ θὰ κανονίσωμεν αὐτὸ ὅπως δήποτε, εἴτε ἀπὸ κοινοῦ, εἴτε διὰ τῆς ψήφου τῶν πλειόνων, ἡ ἀρχὴ ὅμως τοῦ συστήματος δὲν ἔγκειται ἐν τῷ τρόπῳ τῆς ἐξευρέσεως τῆς ἀποδοτέας ἀναλογίας εἰς ἕκαστον δῆμον, ἀλλ’ ἔγκειται ἐν τῇ ὑποκαταστάσει εἰς τὸν δημοτικὸν δασμὸν ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων δημοσίου δασμοῦ, οὗ ἡ πρόσοδος κατανεμηθήσεται εἰς τοὺς δήμους ἐπὶ τῇ βάσει κανόνων, ὑπαγορευομένων ὑπὸ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἰσότητος. Ἂν μετὰ τὴν κατανομὴν οἱ ἐκ ταύτης ὠφελούμενοι δῆμοι ὑποχρεωθῶσιν εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ ὑστερήματος τῶν ἐξ αὐτῆς ζημιουμένων δήμων, ἡ ὑποχρέωσις αὕτη ἀναντιῤῥήτως ἀποτελεῖ παρέκκλισιν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἰσότητος, σύμφωνον ἄλλως πρὸς τὸ συνήθως γινόμενον ἐπὶ μεταῤῥυθμιστικῶν νομοθετημάτων, ἐφ’ ὧν ἡ παρέκκλισις ἀπὸ τῆς θεμελιώδους τοῦ νομοθετήματος ἀρχῆς εἶναι μεγαλειτέρα ἢ μικροτέρα, κατὰ τὸ αὐστηρότερον ἢ τὸ ἐπιεικέστερον τῆς διαθέσεως, ἤτοι, ὡς εἶπον, κατὰ τὸν σφυγμὸν τῶν ψηφιζόντων αὐτό. Τὸ ἀπότομον τῆς μεταβάσεως ἀπὸ τοῦ συστήματος τῆς ἀδικίας εἰς τὸ σύστημα τῆς δικαιοσύνης κρίνεται συνήθως, δεόμενόν τινος μετριασμοῦ· τοῦτον τὸν μετριασμὸν ἀπεδέχθημεν ἐν τῇ νέᾳ διαῤῥυθμίσει τοῦ νομοσχεδίου, ὅτε οἱ πίνακες τῆς ἐφαρμογῆς κατέδειξαν, ὅτι καὶ μετὰ τὴν αὔξησιν τοῦ ὑπὲρ τῶν δήμων προσθέτου δασμολογικοῦ ποσοστοῦ, πάλιν δῆμοί τινες δὲν θ’ ἀπελάμβανον κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἣν ἀπέδιδεν εἰς αὐτοὺς πρόσοδον ὁ καταργούμενος ἔμμεσος δημοτικὸς φόρος· θὰ ἦτο εὐκταῖον νὰ ἐφηρμόζετο εὐθὺς ἐξ ὑπαρχῆς ἀπαρεγκλίτως τὸ μέτρον τῆς ἰσότητος ἄνευ περικοπῆς τῆς μερίδος τῶν δήμων, τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπολαμβανόντων πλείονα ἢ τὸ πρόσθεν, καὶ ἄνευ συμπληρώσεως τῆς μερίδος τῶν ἥσσονα ἀπολαμβανόντων, ἀλλ’ ἡ ἐκτίμησις τῶν δυσχερειῶν, εἰς ἃς θὰ περιήρχοντο οἱ τελευταῖοι οὗτοι δῆμοι διὰ τὴν στέρησιν προσόδου, ἐφ’ ᾗ εἶχον συνειθίσει νὰ ὑπολογίζωσιν, ἔπεισεν ἡμᾶς περὶ τοῦ λυσιτελοῦς μεταβατικῆς διατάξεως, καθιερούσης τὸ προσωρινὸν τοῦτο μέτρον.

§93ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, πῶς διὰ τῆς μεταβατικῆς ταύτης διατάξεως διορθόνεται ἡ δικαιοσύνη.

§94ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοὐναντίον ἡ μεταβατικὴ διάταξις καθιστᾷ τὸ μέτρον ὀλιγώτερον μὲν δίκαιον, ἀλλ’ ἐπιεικέστερον πρὸς τοὺς στερουμένους τὴν προτέραν πρόσοδον δήμους.

§95ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὀρθότατα λέγετε, ὅτι ἀπόλυτος δικαιοσύνη εἶναι ἡ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀναλογισμοῦ κατανομή· τὸ κεκτημένον δικαίωμα εἶναι τὸ νὰ σώσωμεν τοὺς δήμους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἓν ἔσοδον ὡρισμένον, τὸ ὁποῖον θέλει ἀποκοπῆ, νὰ μὴ φέρωμεν εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ δήπου ἀνωμαλίαν. Τοῦτο, ὡς λέγετε, διορθόνεται διὰ τῆς μεταβατικῆς διατάξεως· αὐτὸ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ εἴπητε, πῶς διορθώνεται.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ μεταβατικὴ διάταξις στηρίζεται εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ δῆμος, ὁ ὠφελούμενος ἐκ τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου, καίτοι ὠφελεῖται ἐν δικαιοσύνη, καίτοι οὐδὲν λαμβάνει πέραν τοῦ δικαίου, ὑποχρεοῦται ὅμως, ὅπως ἐκ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἀποτελεῖ τὴν ὠφέλειαν, ἀποδίδῃ εἰς τὸν δῆμον, ὅστις ἐν αὐστηρῷ δικαίῳ ἔπρεπε νὰ ἀπολαμβάνῃ εἰς τὸ ἑξῆς ὀλιγώτερα ὅσων ἀπελάμβανε μέχρι τοῦδε, τὰ πρὸς συμπλήρωσιν τῆς προσόδου, εἰς ἣν εἶχε συνειθίσει. Ἡ πρόσοδος αὕτη εἶναι ὑπερτέρα τοῦ μέτρου τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἀποτελεῖ δι’ αὐτὸν ὡς ἐκ τῆς ἕξεως ἀνάγκην, συμπληροῦται δὲ δι’ εἰσφορᾶς δήμου, ἀπολαμβάνοντος κατὰ τὴν τεθειμένην ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου δικαίαν ἀναλογίαν πρόσοδον, ἣν τέως δὲν ἀπελάμβανε.

§97ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὸ θὰ γίνεται πάντοτε;

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἤδη ἐρωτᾶτε οὐχὶ εἰς τί συνίσταται ἡ διάταξις, ἀλλὰ διατὶ χαρακτηρίζεται αὕτη ὡς μεταβατική. Τοῦτο, καὶ ἂν μὴ μὲ ἠρωτᾶτε, θὰ ἐξήγουν, ἀλλὰ βραδύτερον, ἐπὶ τῇ ἐρωτήσει ὅμως ὑμῶν, λέγω αὐτὸ τώρα. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι μεταβατική, διότι ἡ ὑπὲρ τῶν δήμων πρόσοδος κανονίζεται οὐχὶ ἐπὶ ποσῷ παγίῳ, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ κατονομαζομένῳ, ἀλλ’ ἐπὶ ποσοστοῖς προστιθεμένοις εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τῶν τελωνείων τέλη· ἡ δ’ ἐκ τῶν ποσοστῶν τούτων πρόσοδος θὰ μεταβάλληται σὺν τῷ χρόνῳ. Ἐν τῷ προσεχεῖ μέλλοντι παραδέχομαι ὡς πιθανὸν, ὅτι οὐ μόνον δὲν θέλομεν ἔχει αὔξησιν, ἀλλὰ θέλομεν ἴσως ἔχει ἐπὶ βραχεῖ καὶ ἐλάττωσιν τῆς ἐνεστώσης προσόδου. Κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος δὲν θεωρῶ, ὅτι τὸ ἐκ 453,000 δραχμῶν ἄθροισμα τοῦ ὑστερήματος τῶν ζημιουμένων δήμων θέλει κατὰ πιθανότητα ἐλαττωθῆ, οὐδὲ τῶν ὠφελουμένων δήμων τὸ πλεόνασμα, ἐξ οὗ θὰ γίνηται ἡ ἀναπλήρωσις τοῦ ὑστερήματος, θέλει αὐξηθῆ διὰ μεγαλειτέρας ἀποφορᾶς τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, τοὐναντίον θεωρῶ, ὅτι τὰ τελωνεῖα ἐπί τινα ἔτι χρόνον μᾶλλον ἐλάσσονα ἢ πλείονα ἢ κατὰ τὸ ἐνεστὸς θέλουσιν ἀποδίδει, καὶ τοῦτο, διότι ἡ παρατηρηθεῖσα ἐλάττωσις τῶν τελωνειακῶν προσόδων προέρχεται ἐκ λόγων, ὧν τινες, ὡς παρέστησα καὶ ἄλλοτε, θέλουσι διαρκέσει ἐπί τινα ἔτι χρόνον, ὑπάρχουσι δὲ καὶ ἕτεροι λόγοι, οὓς ὀφείλω νὰ ἐκθέσω, καθιστῶντες ἐν τῷ παρόντι πιθανωτέραν ἔτι τὴν ἐλάττωσιν. Κυριώτεροι λόγοι τῆς κατὰ τὰ τελευταῖα δύο ἔτη μειώσεως τῶν ἐκ τελωνείων εἰσπράξεων εἶναι ἡ ἐκ τῆς σταφίδος ἠλαττωμένη πρόσοδος, καὶ ὡς πρὸς ταύτην ἐπιτρέπεται ἡ ἐλπίς, ὅτι ἡ κατάστασις δὲν θέλει χειροτερεύσει. Ἀλλ’ εὐθὺς κατόπιν τοῦ λόγου τούτου τὸ ἐπιδρῶν σπουδαίως σήμερον ἐπὶ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων εἶναι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ τὸ ποσὸν τοῦ μετ’ αὐτῆς συνδεδεμένου ἐθνικοῦ δανείου, ἐπαγομένου αὔξησιν κατὰ λόγον εὐθὺν πρὸς τὸ κεφάλαιον αὐτοῦ τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐφ’ ὅσον περιορίζεται τὸ κεφάλαιον τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἑπομένως τὸ ποσὸν τῶν ἐκδεδομένων τραπεζικῶν γραμματίων, αἱ τελωνειακαὶ πρόσοδοι ἐκ τοῦ λόγου τούτου θέλουσιν ἐλαττοῦσθαι. Ἐξ ἄλλων λόγων ἐνδέχεται νὰ αὐξάνωσι, μετριαζομένης οὕτω τῆς ἐλαττώσεως, ἣν ἐπάγεται ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, ἢ καὶ ἐκλειπούσης ὁλοσχερῶς. Ἀνώτατος ὅρος τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τῶν ἀπέναντι τοῦ ἐθνικοῦ δανείου κυκλοφορούντων, τουτέστι τῶν ἐπιπροσθέτων εἰς τὴν κυκλοφορίαν, τὴν ὑπὸ τῶν Τραπεζῶν κανονιζομένην, εἶναι 88 ἑκατομμύρια· ταῦτα σήμερον εἶναι περιωρισμένα εἰς 66 ἑκατομμύρια. Ἡ κατὰ 22 ἑκατομμύρια ἐλάττωσις αὕτη τῆς κυκλοφορίας ἐπέδρασεν εἰς πάσας τὰς συναλλαγάς· ἐπέδρασε πρῶτον ἐπὶ τῆς ἀξίας αὐτοῦ τούτου τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, ὅπερ, ὑποτιμώμενον 28 καὶ 29%, ὅτε ἡ λόγῳ τοῦ δανείου ἐπιπρόσθετος κυκλοφορία εἶχε προσεγγίσει εἰς 88 ἑκατομμύρια, σήμερον ὑφίσταται ὑποτίμησιν, περιορισθεῖσαν εἰς 22% περίπου, ἤτοι ἐλάσσονα κατὰ 6 ἢ 7%.

§99Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, νὰ προσδιορίσητε τὸν χρόνον, καθ’ ὃν τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος τοῦ Δημοσίου εἰς τὰς Τραπέζας εἶχεν ἀνέλθει εἰς 88,000, 000;

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ὁρίσω τὸν χρόνον, ἀλλὰ δύναμαι νὰ παραστήσω τοὺς ὅρους, ἐφ’ ὧν στηρίζω τὴν βεβαίωσιν, ὅτι ἐπλησιάσαμεν εἰς τὰ 88,000,000, διότι τὰ 88,000,000 συνίστανται εἰς 70,000,000 ἀρχῆθεν συμπεφωνημένων ἐκ δανείων τραπεζικῶν γραμματίων ἀκεραίων καὶ εἰς 18 ἑκατομμύρια κερματικῶν γραμματίων, μειωθέντων βραδύτερον εἰς 14 ἑκατομμύρια, ἢ ἀκριβῶς εἰς 14,400,000, μετατραπέντων τῶν ὑπολοίπων 3,600,000 εἰς ἀκέραια. Ἀλλὰ καὶ τὰ κερματικὰ γραμμάτια εἶναι σήμερον ἐντελῶς ὅμοια ἐν τῇ κυκλοφορίᾳ πρὸς τὰ ἀκέραια, ὡς ἔχοντα πλήρη ἀπαλλακτικὴν δύναμιν· ἐλπίζω προσεχῶς νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὴν Βουλὴν μέτρον, νῦν καταρτιζόμενον, καθ’ ὃ τὰ κερματικὰ γραμμάτια θὰ παύσωσιν ἔχοντα τὴν ἀπαλλακτικὴν δύναμιν τῶν ἀκεραίων, καὶ θὰ διατηρήσωσι μόνον τὴν τῶν κερματικῶν μεταλλικῶν νομισμάτων, τουτέστι μέχρι 50 δραχμῶν, καὶ ὑποβάλλεται ἡ κυκλοφορία αὐτῶν εἰς ἄλλους τινὰς ὅρους. Ὅταν τοῦτο πράξωμεν, ἡ ὑποτίμησις τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου θὰ ἦναι ἔτι μικροτέρα. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸ τεθὲν ζήτημα, λέγω ὅτι, ὅτε πάντα τὰ κέρματα ἦσαν ἐν κυκλοφορίᾳ, διότι ταῦτα ἐξεδόθησαν πάντα, καὶ τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ ἐπὶ ἀκεραίοις γραμματίοις, εἶχε πλησιάσει εἰς τὰ 70 ἑκατομμύρια, εἴχομεν ἐν συνόλῳ πρόσθετον κυκλοφορίαν 88,000,000.

§101ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διατὶ δὲν προσθέτετε τὰ 14 ἑκατομμύρια;

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ἔχω προστεθειμένα.

§103ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἴπετε, ὅτι τώρα περιορίζετε εἰς 62,000,000.

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον 66,000,000, καὶ τοῦτο ἐν σχέσει πρὸς τὰ 88,000,000, περιλαμβάνοντα ὁλόκληρον τὸ ποσὸν μετὰ τῶν κερματικῶν....

§105ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. 62,000,000 εἶναι κατὰ τὴν κατάστασιν τῆς Τραπέζης, καὶ 14,000,000 γίνονται 76,000,000.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξήγησα προχθὲς, ὅτι δὲν εἶναι 62 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ὅτι περιέλαβεν ἡ Τράπεζα ποσὸν 7,000,000, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐν κυκλοφορίᾳ, διατελοῦν ἐν ἀποταμιεύσει καὶ μὴ δυνάμενον νὰ ὑπολογισθῇ ἤδη, ὅτε ὁμιλοῦμεν περὶ κυκλοφοροῦντος γραμματίου.

§107ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ......

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον ὅτι ἐπὶ τῶν κερματικῶν γραμματίων ἐγένετο τροπὴ 3,400,000, ἀφαιρέσατε καὶ ταῦτα, προσθέσετε δὲ εἰς τὰ 53 ἑκατομμύρια τὰ 14 ἑκατομμύρια, καὶ ἰδοὺ ἐφθάσατε εἰς τὰ 66,000,000. Βεβαιώθητε, ὅτι ἀκριβεῖς φέρω τοὺς ἀριθμούς, καὶ δύνασθε νὰ τοὺς ὑποβάλητε εἰς πάντα ἔλεγχον. Ἰδοὺ ὅτι καὶ ταῦτα, τὰ ἐξ ἄλλης ἀφετηρίας, φέρουσιν εἰς τὰ 66,000,000. Εἶπον 18 ἑκατομμύρια κερματικῶν γραμματίων, ἵνα ἀποφύγω ἀναλυτικωτέραν παράστασιν· διότι 18 ἑκατομμύρια ἦσαν τὰ κέρματα, περιορισθέντα ὕστερον εἰς 14,400,000 τῶν 3,600,000 προστεθέντων εἰς τὰ ἀκέραια. Ἦτο περιττὸν νὰ εἰσέρχωμαι εἰς τὰς λεπτομερείας ταύτας· ἔλαβον τὸ ἀρχικὸν ποσὸν τῶν κερματικῶν γραμματίων ἐκ 18,000,000, προσέθεσα αὐτὸ εἰς τὸ ἀρχικὸν ποσὸν τῶν ἀκεραίων γραμματίων ἐξ 70,000,000, καὶ ἀπήγγειλα τὸ ἄθροισμα ἐξ 88,000,000· ἐκ τούτων ἠξεύρω, ὅτι δὲν διατελοῦσι σήμερον ἐν κυκλοφορίᾳ περίπου 22 ἑκατομμύρια, ἀφαιρῶ ἄρα τὰ 22 ἑκατομμύρια ἀπὸ τῶν 88 ἑκατομμυρίων καὶ ἰδοὺ πάλιν τὰ 66,000,000.

§109ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ 66,000,000 δυνάμεθα νὰ τὰ ἐξελέγξωμεν, ἀλλὰ τὰ 88,000,000 ἀκριβῶς δὲν δυνάμεθα εὐκόλως, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς ἠρωτήσαμεν, καὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησιν, νὰ μᾶς εἴπητε, πότε ἀνῆλθε τὸ χρέος τοῦ Δημοσίου εἰς 88,000,000.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον πότε διὰ γενικῆς παραστάσεως, δὲν δύναμαι νὰ εἴπω τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἀνῆλθεν ἡ πρόσθετος κυκλοφορία εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο, ἢ εἰς ποσὸν πλησιάζον· ἐννοεῖται ὅτι συμπίπτει αὕτη πρὸς τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν εἴχομεν ἐκδώσει ὁλόκληρα τὰ τῆς κερματικῆς κυκλοφορίας 18 ἑκατομμύρια, εἴχομεν δὲ πλησιάσει εἰς τὰ 70 ἑκατομμύρια τῶν ἀκεραίων.

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δηλαδὴ ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι, ὅτι ἐμειώθη τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος τοῦ Δημοσίου κατὰ 26 ἑκατομμύρια κατὰ πρῶτον λόγον, κατὰ 22 κατὰ δεύτερον.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον 26 ἑκατομμύρια, εἶπον 66 ἑκατομμύρια διότι 22 ἑκατομμύρια ἀφαιρούμενα ἀπὸ 88 ἑκατομμυρίων φέρουσιν 66,000,000· εἶπον δὲ ταῦτα ἐν πολλῇ ἀκριβείᾳ. Τοῦ περιορισμοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων κατὰ 22 ἑκατομμύρια ἄμεσος ἀπόῤῥοια εἶναι ἡ ἐλάττωσις τῆς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ὑποτιμήσεως· αὕτη εἶχε φθάσει εἰς 28, 28½ καὶ 29%, σήμερον δὲ ἡ ὑποτίμησις εἶναι 22, 22½ ἕως 23%. Ἑτέρα ἀπόῤῥοια περιορισμοῦ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων εἶναι ἡ μείωσις τῆς εἰσαγωγῆς καὶ τῶν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ δασμολογίου προσόδων τοῦ Δημοσίου. Ἡ εἰσαγωγὴ τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ὑφισταμένη τὴν ἐπίδρασιν τῆς καθ’ ὑπέρβασιν κυκλοφορίας, ἦτο ὑπερτέρα τῆς κανονικῆς, ἐφ’ ὅσον δὲ μειοῦται ἡ ἐξοίδησις τῆς κυκλοφορίας, ἀναλόγως θὰ μειῶται καὶ ἡ ἐξοίδησις τῆς εἰσαγωγῆς, ἐπειδὴ δὲ τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ὅπερ ἐφαρμόζομεν, ἐπάγεται τὸν συνεχῆ περιορισμὸν τῆς ἐπιπροσθέτου κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, πρέπει νὰ ἀπεκδεχώμεθα, ὅτι θὰ βλέπωμεν τὸν προϊόντα περιορισμὸν ἀπεικονιζόμενον ἐν ταῖς τελωνειακαῖς εἰσπράξεσι μειουμέναις. Καὶ ἤδη παρασκευάζεται πρᾶξις, ἥτις θέλει σπουδαίως ἐπιδράσει εἰς περιορισμὸν τῆς ὑπερβαλλούσης κυκλοφορίας, ἡ εἰς τὰ κερματικὰ γραμμάτια ἀφορῶσα, ἧς ἐμνήσθην πρὸ μικροῦ· τούτων θὰ προταθῇ, ὅπως τινὰ μὲν, τὰ ὀλιγώτερα, τραπῶσιν εἰς ἀκέραια, τὰ δὲ πλεῖστα καταστηθῶσι πράγματι κερματικὸν νόμισμα, στερούμενα τῆς ἀπεριορίστου ἀπαλλακτικῆς αὐτῶν δυνάμεως καὶ ἀποκλειόμενα οὕτως ἀπὸ τῆς γενικωτέρας κυκλοφορίας. Ὅταν εἰς τὴν κυκλοφορίαν ἦναι παραδεδομένα ἐπὶ πλέον τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀποῤῥέοντος ἐκ τῆς κανονικῆς λειτουργίας τῶν πιστωτικῶν καταστημάτων πολλὰ ἑκατομμύρια πιστωτικοῦ νομίσματος, τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μένωσιν ἀργὰ, θὰ κυκλοφορήσωσιν, εἰς δὲ τὴν κυκλοφορίαν αὐτῶν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀνταποκρίνηται ἀνάλογος ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγή· ἐφ’ ὅσον δὲ περιορίζεται τὸ πλεονάζον τοῦ κυκλοφοροῦντος νομίσματος, τὸ οὕτως ἐν τῇ εἰσαγωγῇ ἐκδηλούμενον, θὰ μειῶνται ἀναλόγως αἱ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕτερος λόγος, δι’ ὃν θεωρῶ οὐχὶ ἀδύνατον τὴν μείωσιν τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων προσεχῶς. Εἶπον ἐξ ἀφορμῆς ἰδίᾳ τῶν λεχθέντων ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τῶν κατὰ τὴν σταφίδα ἐν Γαλλίᾳ, ὅτι τὸ δασμολόγιον ἡμῶν εἶναι μοχλός, δι’ οὗ δρῶμεν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὑπὲρ τῆς σταφίδος καὶ ἐν γένει ὑπὲρ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἡμῶν ἐμπορίου, καὶ ὅτι διαπραγματευόμεθα πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπὶ θυσίαις δασμολογικαῖς ἐπιτύχωμεν τὴν ἀφομοίωσιν πρὸς τὴν Τουρκίαν περὶ τὰ τῶν δασμολογικῶν πλεονεκτημάτων. Τὴν ἀφομοίωσιν ταύτην ἐπεδιώκομεν ἐπὶ τῇ γενομένῃ ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ ἐπισήμῳ δηλώσει, ὅτι πρὸς τὴν Τουρκίαν παρεσχέθησαν δασμολογικὰ πλεονεκτήματα. Σήμερον εἶναι ἄδηλον, ἐὰν θὰ παρασχεθῶσι πρὸς τὴν Τουρκίαν τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα. Ἑπομένως καὶ τῶν διαπραγματεύσεων ἡμῶν, ἐὰν τελεσφορήσωσιν, εἶναι ἄδηλος ἡ ἀξία· ἀλλ’ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι πρὸς τὴν Τουρκίαν θὰ γένωνται παραχωρήσεις, ἐξασφαλίζουσαι μέχρι τέλους τοῦ 1892 τὴν μὴ αὔξησιν τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς τουρκικῆς σταφίδος, ἡμεῖς ἐπιδιώκομεν, ὅπως διὰ θυσιῶν ἐν τῷ δασμολογίῳ ἐπιτύχωμεν τῶν αὐτῶν ὑπὲρ τῆς ἑλληνικῆς. Ἐὰν ἄρα αὕτη ὑπάρξῃ ἡ λύσις, θὰ ἔχωμεν ἐλάττωσιν εἰσπράξεων, ὡς ἐκ μειώσεων καὶ καταργήσεων δασμῶν, συνομολογηθησομένων πρὸς τὴν Γαλλίαν. Πιθανὸν δὲ τοῦ μοχλοῦ τοῦ δασμολογίου καὶ ἀλλαχοῦ νὰ ἐκδηλωθῇ ἡ ἐπίδρασις δι’ ἀποτελεσμάτων χρησιμωτάτων μὲν ἐν γένει τῇ χώρᾳ, αὐξανόντων τὸν πλοῦτον αὐτῆς καὶ τὰς προσόδους τοῦ ταμείου, μειούντων ὅμως εἰδικῶς τὰς προσόδους, δι’ ὧν τὸ νομοσχέδιον ἀναπληροῖ τὰς ἐκ τῶν καταργουμένων διαπυλίων. Πάντα ταῦτα πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ἵνα ὦμεν ἐν ἀκριβείᾳ ἐκτιμῶντες τὴν πιθανὴν πρόσοδον τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον προσθέτων δασμολογικῶν ποσοστῶν· ἐξετάζοντες ὅμως τὰ τῆς προσόδου ταύτης ἐν μακροτέρᾳ χρονικῇ περιόδῳ, ὀφείλομεν ν’ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι αἱ σημεριναὶ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις, ἐφ’ ὧν στηρίζονται τὰ ποσοστὰ ταῦτα, θέλουσι παρακολουθήσει τὴν μοιραίαν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας. Ἂν κρίνωμεν περὶ τοῦ μέλλοντος ἐκ τοῦ παρελθόντος, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ἀναδρομικῶς τὴν τελευταίαν δεκαετίαν, τίνας ἀρχομένης αὐτῆς εἴχομεν ἐξ εἰσαγωγῆς τελωνειακὰς εἰσπράξεις; Αἱ ἐξ εἰσαγωγῆς τελωνειακαὶ εἰσπράξεις ἦσαν τότε κάτω τῶν 15,000,000. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ηὐξήσαμεν ἔκτοτε τοὺς δασμοὺς, ἀλλ’ ἡ αὔξησις τῶν δασμῶν δὲν ἀρκεῖ, ἵνα ἐξηγήσῃ τὴν αὔξησιν τῆς προσόδου κατὰ 10,000,000 ἐπὶ τῶν 15,000,000, τουτέστι κατὰ 75% περίπου. Ἀναντιῤῥήτως, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἀποδειχθῇ ἡ ἐν προσεχεῖ μέλλοντι ἐπίδρασις τῶν μέτρων, περὶ ὧν ἐποιησάμην λόγον, ἐν μέλλοντι οὐχὶ λίαν μακρυσμένῳ δυνάμεθα νὰ ὑπολογίζωμεν ἀσφαλῶς ἐπὶ προσηυξημένης ἀποδόσεως τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων ἐξ εἰσαγωγῆς. Ἐὰν δὲ ἔχωμεν τὸ πρῶτον ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου αὔξησιν προσόδου ἔστω καὶ μόνον 1,500,000 δραχμῶν, ἡ εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην παρεπομένη ἀπόδοσις τῶν ὑπὲρ τῶν δήμων προσθέτων ποσοστῶν ἔσται περίπου 450 χιλιάδων δραχμῶν, ἤτοι ὅση καὶ τὸ ὑστέρημα τῶν ζημιουμένων δήμων. Καὶ δὲν θέλει μὲν καταλογισθῆ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦτο ἀμέσως εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ ὑστερήματος τῶν ζημιουμένων δήμων, ἐφ’ ὅσον ὅμως καταλογισθῆ ὑπὲρ δήμων ὠφελουμένων ἐκ τῆς μεταῤῥυθμίσεως, θέλει ἐπαρκέσει εἰς τὴν παρ’ αὐτῶν ὑπὲρ τῶν ζημιουμένων δήμων εἰσφοράν. Καὶ ταῦτα, ἐφ’ ὅσον ἡ αὔξησις τῆς ἐκ τῶν ποσοστῶν προσόδου τῶν δήμων περιορίζεται εἰς 1,500,000 δραχμῶν, ἐπιπροστιθεμένων ὅμως τοῦ χρόνου προϊόντος νέων προσαυξήσεων εἰς τὰς προηγουμένας, ἡ ἐκ τῶν προσαυξήσεων τούτων περιερχομένη ἑκάστοτε μερὶς εἰς τοὺς διατελοῦντας ἐν ὑστερήματι δήμους θέλει βαθμηδὸν, ἐλαττοῦσα τὸ ὑστέρημα, καταλήξει εἰς τὴν πλήρη αὐτοῦ ἐξαφάνισιν. Νομίζω ὅτι οὕτω εὐκρινῶς ἐξηγεῖται τὸ προσωρινὸν τῆς περὶ ἀναπληρώσεως τοῦ ὑστερήματος διατάξεως.

§113ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ δηλαδὴ, μόλις τὸ ἀντελήφθην· τὸ ὁμολογῶ (ἱλαρότης).

§114ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πολὺ θὰ βραδύνωσι ταῦτα.

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ εἶμαι αἰσιόδοξος· ἐλπίζω ὅτι βραχὺ θὰ ἦναι τὸ διάστημα, μεθ’ ὃ θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν περίοδον τῆς βαθμιαίας τοῦ ὑστερήματος ἐξαφανίσεως.

§116ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ καλύπτηται ἡ διαφορὰ, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν σημερινῶν εἰσπράξεων.

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν μὲν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν ἐν συνόλῳ ἀνερχομένην, ὡς προεῖπον, εἰς 453,000 δραχμῶν, ταχέως θέλομεν ἰδεῖ ἀναπληρουμένην, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀρκεῖ, ὅπως ἐκλείψῃ ἡ προσωρινὴ διάταξις. Προσαύξησις τῆς ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν προσόδου καθ’ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον περίπου, ἀρκεῖ πρὸς ἀπόδοσιν ποσοστῶν, ἀναπληρούντων τὰς 453,000 συλλήβδην, ἀλλ’ ἡ κατανομὴ αὐτῶν κατὰ τὰς ἀναλογίας τοῦ νομοσχεδίου ἐπάγεται τὴν ἀπόδοσιν μέρους μόνον τῆς ἐξ αὐτῶν προσόδου εἰς τοὺς δήμους, ὧν αἱ κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰσπράξεις ὑστεροῦσι τῶν μέχρι τοῦδε· ἡ προσωρινὴ ἄρα διάταξις τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἐξακολουθῇ λειτουργοῦσα χάριν ἀναπληρώσεως τοῦ ὑπολοίπου τοῦ ὑστερήματος ἐκ τοῦ ἀθροίσματος τῶν πλεονασμάτων τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον πλείονα ἢ μέχρι τοῦδε ἀπολαμβανόντων δήμων. Ἡ προσαύξησις τῆς προσόδου τῶν προσθέτων ὑπὲρ τῶν δήμων ποσοστῶν, κατανεμομένη κατὰ τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θὰ περιορίζῃ τὸ δεόμενον ἀναπληρώσεως ὑστέρημα καὶ θὰ αὐξάνῃ τὸ ἀποταμίευμα, ἐξ οὗ γίνεται ἡ ἀναπλήρωσις· καὶ ταῦτα, ἕως τῆς ὁλοσχεροῦς ἐξαφανίσεως τοῦ ὑστερήματος, μεθ’ ἣν ἡ προσωρινὴ τοῦ νομοσχεδίου διάταξις παύει ἔχουσα ἐφαρμογήν.

§118ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ὁρίζῃ ὁ νόμος ἓν χρονικὸν διάστημα. Ἐννοῶ τὸν μηχανισμόν. Ἐννοεῖτε ὅτι διὰ τῆς προσαυξήσεως θὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ θὰ παύσῃ αὐτὸς ὁ μηχανισμὸς, καὶ πότε;

§119ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν παύσῃ ὑφισταμένη ἡ ἀνάγκη ἀναπληρώσεως ὑστερημάτων· διότι ὁ μηχανισμὸς τῆς διατάξεως κινεῖται αὐτομάτως πρὸς ἀναπλήρωσιν ὑστερήματος, εὐθὺς δὲ, ὡς δὲν ὑπάρχει ὑστέρημα ἀναπληρωτέον, σταματᾷ ἀφ’ ἑαυτοῦ. Λειτουργεῖ ὁ μηχανισμὸς αὐτομάτως, διότι εὐθὺς ὡς ἐκλίπῃ ἡ ἀνάγκη, παύει κινούμενος ὡσεὶ ὑπείκων εἰς ἃς ἔδωκα περὶ τῆς προσωρινότητος τῆς διατάξεως διασαφήσεις πρὸς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας.

§120ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι εἶδος flotteur.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρεξεκλίναμεν ἑπομένως ἐκ τοῦ τεθειμένου ἐν τῷ νομοσχεδίῳ κανόνος τῆς δικαίας καὶ ἴσης τῶν προσθέτων ποσοστῶν διανομῆς πρὸς ἱκανοποίησιν γενικῆς εὐχῆς ὑπὲρ ἀναπληρώσεως τοῦ ὑστερήματος τῶν δήμων, ὧν τὸ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἔσοδον δὲν εἶναι ἴσον πρὸς τὰ παρ’ αὐτῶν τέως εἰσπραττόμενα, τὴν δὲ εἰσφορὰν τὴν πρὸς τὴν ἀναπλήρωσιν κατεστήσαμεν διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν προσθέτων ὑπὲρ τῶν δήμων ποσοστῶν ὀλιγώτερον ἐπαισθητὴν εἰς τοὺς ὑποβαλλομένους εἰς αὐτὴν δήμους.

§122ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· εὔκολον εἶναι τὸ φάρμακον.

§123ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναμφιβόλως. Δύναται μάλιστα νὰ χρησιμεύσῃ αὕτη καὶ εἰς ἄλλα πολλὰ καὶ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου· ὑπάρχοντος ἐλλείμματος, δι’ ἐκδόσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἀναπληροῦται τὸ ἰσοζύγιον· ἀλλ’ ὡς φαίνεται, ὑπάρχουσιν ἄλλοι λόγοι, ὧν ἕνεκα ὑποχρεούμεθα νὰ πράττωμεν τὸ ἐναντίον, ἤτοι, ἐπιτυχόντες τοῦ ἰσοζυγίου, πρέπει ν’ ἀποσύρωμεν τῆς κυκλοφορίας τραπεζικὰ γραμμάτια· ὥστε τὸ φάρμακον τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἶναι μὲν εὔκολον, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει. Εἰς τὴν πρεσωρινὴν διάταξιν περὶ ἀναπληρώσεως τοῦ ὑστερήματος δήμων τινῶν ἐκ τοῦ πλεονάσματος ἄλλων δήμων δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ προσφύγωμεν, ἂν παρεδεχόμεθα σύστημα ἐπιβολῆς ποσοστῶν ὑπὲρ τῶν δήμων κατὰ τμήματα. Λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, ἵνα εἰς ἐπήκοον αὐτοῦ ἐπιχειρήσω τὴν ἀνασκευὴν τῆς γνώμης του, ἀλλὰ θὰ προσπαθήσω νὰ ἐξετάσω τὰ περὶ τούτου ἀποκλειστικῶς ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἰδέαν, οὐδαμῶς δὲ πρὸς τὸ πρόσωπον. Ἡ ἐκφρασθεῖσα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἰδέα ἦτο, ὅτι ἔπρεπε τὸν ὑπὲρ τῶν δήμων δασμὸν, ἔστω καὶ δημόσιον, νὰ ἐπιβάλλωμεν αὐτοτελῶς κατὰ τμήματα. Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας, ὅστις τυγχάνει παρὼν, προέβαλε τὴν ἰδέαν ταύτην, δύναμαι ἄνευ τύψεως συνειδότος νὰ ἐπιληφθῶ τοῦ θέματος μετὰ πλείονος ἀνέσεως, ὡς κατ’ ἀντιμωλίαν συζητῶν. Λοιπὸν λέγω, ὅτι ἡ ἰδέα αὕτη τῆς ὑπὲρ διακεκριμένων τμημάτων αὐτοτελοῦς λειτουργίας δημοσίων δασμῶν ἐν αὐτοῖς εἰσπραττομένων ἀναιρεῖ αὐτὴν τὴν ὑπόστασιν τῶν δημοσίων δασμῶν, ἵν’ ἀποφύγω ἄλλην ἔκφρασιν. Πῶς θέλετε νὰ ἐφαρμοσθῇ τοιαύτη διάκρισις; Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας ἔχει πλήρη πεποίθησιν εἰς τὴν ἰδέαν, ἣν δὲν ἐδίστασε ν’ ἀναπτύξῃ. Ἐπιβάλετε, εἶπε, τὸν δασμὸν εἰς τοὺς νομοὺς, οἵτινες θέλουσι νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τοῦ συστήματος, μὴ ἐπιβάλετε δ’ αὐτὸν εἰς τὴν Κεφαλληνίαν. Ἀλλ’ ἂν μὴ ἐπιβάλωμεν αὐτὸν εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, τί θὰ συμβῇ; Πᾶσα ἡ εἰσαγωγὴ εἰς τὴν λοιπὴν Ἑλλάδα θὰ ἐνεργῆται διὰ τῆς Κεφαλληνίας, ἐκτὸς ἐὰν ἀποκλείσωμεν τὴν Κεφαλληνίαν διὰ τελωνειακῆς ζώνης. Ἀλλὰ τοῦτο βεβαίως δὲν θέλει ὁ κ. Βουλευτὴς, διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, ὅταν ἐπὶ τῇ ἑνώσει τῶν Ἰονίων νήσων κατηργήθη ἡ τελωνειακὴ ζώνη, ὁ κ. Βουλευτὴς, νέος τότε, ζωηρῶς ἐπεκρότησεν. Ἐὰν θέλητε τμηματικὴν δασμολογίαν, πρέπει νὰ ἐπιβάλητε αὐτὴν δημοτικὴν, ἐὰν δὲ ἠξεύρητε ὑμεῖς τρόπον ἐπιβολῆς δημοτικῆς δασμολογίας δι’ ἄλλου συστήματος ἢ τοῦ τῶν διαπυλίων, ὑποδείξατε αὐτὸν, καὶ ἡμεῖς θέλομεν τὸν ὑποστηρίξει.

§124ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ διανομῆς.

§125ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴπετε καὶ περὶ διανομῆς, καὶ περὶ τῶν παρ’ ἡμῶν λεχθέντων συνεζητήσαμεν διὰ μακρῶν, ἀλλὰ κατόπιν, ἐν τῇ δευτέρᾳ ὑμῶν ἀγορεύσει, εἴπετε νεώτερα, καὶ τὰ νεώτερα ταῦτα εἶναι τὰ νῦν ἀνασκευαζόμενα, διότι τὰ ἄλλα, νομίζω, ἐπαρκῶς ἀνεσκευάσθησαν πρότερον. Δημόσιος δασμὸς δὲ δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ἢ ὡς δασμὸς γενικὸς, ἀφοῦ δὲ ἐπιβληθῇ ὡς φόρος γενικὸς, πρέπει ν’ ἀποδοθῇ εἰς τοὺς δήμους κατὰ δικαιοσύνην καὶ ἰσότητα, νὰ ἐξευρεθῇ ὅσον οἷόν τε ἀκριβέστερον, ἐν τίνι ἀναλογίᾳ παρ’ ἑκάστου κατεβλήθη. Τί εἶναι ὁ δασμός; εἶναι φόρος καταναλώσεως, ἑπομένως δέον νὰ ἐξευρεθῇ ἡ ἀναλογία τῆς ἐπὶ τῇ καταναλώσει καταβολῆς, ἵνα ὁδηγηθῶμεν εἰς τὰ κατὰ τὴν ἀπόδοσιν. Τοῦτο εἶναι τὸ θέμα. Εὐθὺς ὡς παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τῆς διὰ προσθέτου ἐπὶ τῶν δημοσίων δασμῶν φορολογίας ὑπὲρ τῶν δήμων καὶ δὲν ἐξεύρωμεν ἕτερον σύστημα, ἐπιτρέπον εἰς ἕκαστον δῆμον τὴν ἐπιβολὴν δασμῶν ἰδίων ἐντὸς τῆς ἰδίας αὐτῶν περιφερείας, ἡ διανομὴ τῆς ἐκ προσθέτων ποσοστῶν προσόδου δὲν δύναται νὰ κανονισθῇ ἄλλως ἢ διὰ κοινοῦ τύπου, στηριζομένου ἐπὶ τεκμηρίων τῆς καταναλώσεως. Ἡ κατανάλωσις ἀνταποκρίνεται πρὸς ὡρισμένην κοινωνικὴν κατάστασιν τοῦ δήμου, ἡ κατανάλωσις ἀνταποκρίνεται καὶ πρὸς τὸν πληθυσμὸν τοῦ δήμου. Ἕκαστον ἄτομον, ἵνα συντηρηθῇ, πρέπει νὰ καταναλώσῃ· ἑπομένως ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν ἀτόμων δήμου τινὸς ὑπάρχει ἡ ἔνδειξις σχετικῆς τινος καταναλώσεως. Τὴν ἔνδειξιν ταύτην ἀνεγνωρίσαμεν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ὡς ἓν τῶν στοιχείων τοῦ καθορισμοῦ τῆς ἀναλογίας τῶν δήμων ἐν τῇ διανομῇ τῆς προσόδου· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας συνεζήτει περὶ τούτου, ὡσανεὶ εἴχομεν ἀναγνωρίσει τὴν ἔνδειξιν ταύτην ὡς τὸ μόνον στοιχεῖον τοῦ καθορισμοῦ τούτου, ἐξ ἀφετηρίας δὲ ταύτης ἀνέπτυξε τὰ ἄτοπα τῆς κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ διανομῆς τῆς προσόδου· δὲν βλέπετε, ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ἄλλος πληθυσμὸς καταναλίσκει πολλὰ καὶ ἄλλος ὀλίγα; ὅτι ὁ κεφαλαιοῦχος ἢ ὁ κτηματίας καταναλίσκει περισσότερα τοῦ χειρώνακτος ἢ τοῦ καλλιεργοῦντος ξένα κτήματα; Τὸ βλέπομεν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν περιωρίσθημεν εἰς μόνην τὴν ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ ἔνδειξιν, ὅπερ θὰ ἦτο τὸ ἁπλούστερον. Τὸν πληθυσμὸν ἀνεγνωρίσαμεν ὡς ἓν τῶν στοιχείων τῆς διανομῆς καὶ μόνον ἐπὶ τῷ πεμπτημορίῳ. Τίνες εἶναι αἱ ἄλλαι ἐκδηλώσεις τῆς καταναλώσεως; Καταναλίσκων εἶναι ὁ ἔχων, ἔχει δέ τις ἢ ἐκ προσόδου περιουσίας ἑτοίμου, ἢ ἐκ προσόδου δημιουργουμένης. Δημιουργεῖται πρόσοδος δι’ ἐργασίας, ἥτις ἐν τῇ φορολογικῇ ἡμῶν νομοθεσίᾳ κατατάσσεται εἰς ἐπιτηδεύματα· τῆς προσόδου ἐξ ἑτοίμου περιουσίας δὲν ἔχομεν ἐκδήλωσιν μαθηματικῶς ἀκριβῆ, ἀλλ’ ἁπανταχοῦ ἐθεωρήθη ὡς πιστότερον τεκμήριον τῆς προσόδου ἐν γένει ἡ κατοικία· ἐθεωρήθη, ὅτι κατοικεῖ τις ἀνετώτερον, πολυτελέστερον, κατὰ λόγον τῆς προσόδου. Ἀλλὰ τίς ἡ σχετικὴ ἀναλογία τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν καὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, ὡς καθοριζόντων ἐκείνου μὲν τὴν ἐν γένει πρόσοδον, τούτου δὲ τὴν ἐκ τῆς ἐργασίας πρόσοδον; Ἐν χώραις μὴ ἀρτισυστάτοις, ὡς ἡ ἡμετέρα, ἡ περιουσία ἡ παραδοθεῖσα εἰς τὴν παροῦσαν γενεὰν ὑπὸ τῶν παρῳχημένων εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα ἢ παρ’ ἡμῖν, ἑπομένως ἐν ἄλλαις χώραις τὸ ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων εἶναι πολὺ μεγαλείτερον ἢ παρ’ ἡμῖν. Παρ’ ἡμῖν ἐκδηλώσεις καταναλώσεως ἐκ τοῦ πλούτου σπουδαίας παρουσιάζουσιν ἰδίᾳ τὰ μεγάλα κέντρα, ὅσῳ δὲ τὸ κέντρον εἶναι μεγαλείτερον καὶ σπουδαιότερον, τόσῳ ἡ ἀναλογία τοῦ ἐσόδου ἐκ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν εἶναι μεγαλειτέρα τοῦ ἐσόδου ἐκ τοῦ φόρου ἐπιτηδευμάτων. Λάβετε ἀνὰ χεῖρας τοὺς ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον δημοσιευθέντας πίνακας, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι αἱ Ἀθῆναι παρουσιάζουσι φόρον οἰκοδομῶν ἀνώτερον τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος· ἐὰν μεταβῆτε εἰς Πειραιᾶ, εὑρίσκετε αὐτὸν ἴσον· μεταβαίνετε εἰς Πάτρας καὶ εὑρίσκετε αὐτὸν ἐλάσσονα, μεταβαίνετε εἰς τὰ χωρία τῆς Ἀττικῆς καὶ εὑρίσκετε ἀνώτερον κατὰ πολὺ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν τὸν φόρον ἐπιτηδεύματος. Ἐπὶ τῶν πινάκων ἐνταῦθα ἔχω ὑπολελογισμένα τὰ περὶ τούτων, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι αἱ νύξεις, ἃς ἔδωκα, εἶναι ἀποχρῶσαι, ἵνα ἕκαστος ἐξ ἰδίας ἐξετάσεως πεισθῇ, ὅτι οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα. Ἀφοῦ ἄρα ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν παρ’ ἡμῖν εἶναι ἐξαιρετικός, κανὼν δὲ εἶναι ὁ καθορίζων τὴν κατανάλωσιν ἐκ τῆς προσόδου τῆς ἀποκτωμένης διὰ τῆς ἐργασίας, δὲν ἔπρεπε νὰ δώσωμεν εἰς τὴν ἐργασίαν τὴν διὰ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος ἐκτιμωμένην τὴν αὐτὴν ἐν τῷ καθορισμῷ τῆς διανομῆς ἀναλογίαν, ἣν δίδομεν εἰς τὴν ἐν γένει πρόσοδον, ἐμφανιζομένην διὰ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν. Ἡμεῖς ἐν τῷ πρώτῳ ὑποβληθέντι σχεδίῳ νόμου παραλαβόντες τὰ τῆς διανομῆς ὡς πρὸς τοῦτο ἐκ ξένων νομοθεσιῶν, ἐτάξαμεν ἀπὸ ἴσου ἐν τῇ διανομῇ τό τε τεκμήριον ἐκ φόρου οἰκοδομῶν καὶ τὸ τεκμήριον ἐκ φόρου ἐπιτηδεύματος, ἀλλὰ κατόπιν, ἐφαρμόζοντες τ’ ἀποτελέσματα εἰς τὴν κατάστασιν τὴν παρ’ ἡμῖν, εἴδομεν ὅτι τὸ δίκαιον ἀλλαχοῦ δὲν εἶναι δίκαιον παρ’ ἡμῖν, ὅτι παρ’ ἡμῖν ὁ φόρος ἐπιτηδεύματος ἔχει ἐν σχέσει πρὸς τὸν φόρον οἰκοδομῶν, ὡς ἐκδήλωσις τῆς καταναλώσεως, σημασίαν πολὺ μεγαλειτέραν, καὶ διὰ τοῦτο ὡρίσαμεν τὴν ἐν τῇ διανομῇ ἀναλογίαν τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος εἰς τρία πεμπτημόρια τοῦ δὲ φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν εἰς τὸ πεμπτημόριον. Πάντα ταῦτα ἐννοεῖται ὅτι εἶναι συζητήσιμα· ὅπως καὶ ἡμεῖς μετεβάλομεν γνώμην, δύναται ἄλλος νὰ σχηματίσῃ ἄλλην ἰδέαν περὶ τούτων, καὶ δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς νὰ μεταβάλωμεν πάλιν ἰδέαν πρὸς τὰ τῆς διανομῆς, ἀλλ’ ἐξέθηκα πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν εἰργάσθημεν, ἵνα προκαλέσωμεν νέαν τῆς ἐργασίας βάσανον, ἥτις ἐνδέχεται νὰ ὑπαγορεύσῃ διάφορον τῶν πεμπτημορίων διανομήν, ἢ καὶ διανομὴν στηριζομένην εἰς ποσοστὰ ἄλλα, διότι ἐν ἀρχῇ δὲν ἐγένετο αὕτη κατὰ πεμπτημόρια, ἀλλὰ κατὰ τριτημόρια.

§126ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὡς πρὸς τὰς πρώτας ἀναλογίας ἐκάματε ὑπολογισμούς;

§127ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως.

§128ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ πῶς ἤρχοντο;

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπεδεικνύοντο τὰ ἀποτελέσματα ἄδικα· ἀναγνωρίσαντες δὲ τὴν ἀδικίαν, ἀνεθεωρήσαμεν τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἐνῷ κατ’ αὐτὸ ὡρίζετο τριτημόριον λόγῳ τοῦ πληθυσμοῦ, καὶ δύο τριτημόρια λόγῳ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν καὶ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος ὁμοῦ, σήμερον ὁρίζονται πεμπτημόριον λόγῳ τοῦ πληθυσμοῦ καὶ πεμπτημόριον λόγῳ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν, τρία δὲ πεμπτημόρια λόγῳ τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος. Ἔχομεν καὶ πίνακας ἐντύπους τῶν ὑπολογισμῶν κατὰ τὴν ἀρχικὴν τῆς διατάξεως διατύπωσιν, ἀλλὰ θὰ ἐφέρομεν σύγχυσιν, δημοσιεύοντες καὶ διανέμοντες αὐτοὺς σήμερον, ὅτε εἰς τὰς ἀναλογίας ἐκείνας ἀντικατεστήσαμεν ἄλλας. Ἤδη ἂς ἐφαρμόσωμεν ταῦτα ἐπὶ τῶν ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ἴδωμεν, ἐὰν αἱ ἐπικρίσεις αὐτῶν δικαιολογῶνται. Ἠρωτήθημεν πρῶτον ὡς πρὸς τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ ὑστερήματος τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἥσσονα ἢ μέχρι τοῦδε ἀπολαμβανόντων πρόσοδον δήμων, πῶς ταύτην ἐκανονίσαμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ τίς ἡ ἔννοια τῆς ἀναπληρώσεως ὑπὸ τῶν πλείονα ἢ μέχρι τοῦδε ἀπολαμβανόντων δήμων κατ’ ἀναλογίαν καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ πλεόνασμα εἶναι ὑπέρτερον τῶν μέχρι τοῦδε εἰσπραττομένων κατὰ 10 τοὐλάχιστον ἑκατοστὰ, καταβαλλομένης τῆς εἰσφορᾶς ἐκ τῆς ἐπὶ πλέον τῶν 10 τούτων ἑκατοστῶν ἀναλογίας τοῦ δήμου ἐν τῇ προσόδῳ. Παρετήρησα, ὅτι τὰ 10%, ἅπερ ἀφίνομεν ἄθικτα ὑπὲρ τῶν ὠφελουμένων ἐκ τοῦ νομοσχεδίου δήμων, φέρουσι μεγάλην σύγχυσιν περὶ τὴν κατανόησιν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι δὲ ἀπολύτως ἀναγκαῖα πρὸς τὸν σκοπόν. Θὰ ἦτο μὲν χρήσιμον καὶ θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ διετηροῦντο, ἀλλὰ βεβαίως ἁπλούστερον εἶναι νὰ καταργηθῶσι, νὰ περιληφθῶσι δὲ καὶ ταῦτα ἐν τῇ ὑποχρεουμένῃ εἰς τὴν εἰσφορὰν ἀναλογίᾳ τῶν πλείονα ἢ μέχρι τοῦδε ἀπολαμβανόντων δήμων. Τούτου ἕνεκα καὶ τοὺς παρασκευασθέντας πίνακας ἐστηρίξαμεν, ὡς θὰ παρετηρήσατε, ἐπὶ τῆς ἁπλοποιήσεως ταύτης. Θὰ δεήσῃ ἄρα νὰ γένηται ἐν τῇ πρώτῃ περιόδῳ τοῦ ἐδαφίου γʹ τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νομοσχεδίου ἀντικατάστασις τῶν μετὰ τὴν λέξιν «ἀποδίδονται» διὰ τῶν ἑξῆς: «εἰς τοὺς οἰκείους δήμους τὰ μὴ ὑπερβαίνοντα τὸ κατὰ τὸ 1889 ἔσοδον ἑκάστου ἐκ δασμοῦ». Οὕτως ἐκλείπουσι τὰ τοῦ δεκατημορίου, τοῦ τοσαύτην προκαλέσαντος σύγχυσιν.

§130ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἀναλογισμοῦ τοῦ 1888 εἶναι ὑπέρτερα;

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τοῖς πίναξι, τοῖς διανεμηθεῖσι προχθὲς, ἀναγράφονται, ἐν μὲν τῇ δευτέρᾳ στήλῃ τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἀναλογισμοῦ, δὲ ἐν τῇ πρώτῃ τὰ ἔσοδα τῶν δήμων ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1888, ἡ ἐπιγραφὴ ὅμως τῆς στήλης φέρει «ἔσοδον κατὰ τὸ 1889,» τοῦτο δὲ, διότι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὅρος συγκρίσεως διαρκὴς ἔσται τὸ ἔσοδον τοῦ 1889, ὅπερ, ὅταν κατὰ τὴν διαδικασίαν τοῦ νομοσχεδίου ἐξακριβωθῇ, θ’ ἀντικαταστήσῃ τὸν ἐν τῷ πίνακι ἀριθμόν. Ἐκ τοῦ ἐσόδου κατὰ τὸ 1889 θὰ ἐξήρτηται, καθ’ ἓν ἕκαστον τῶν μετ’ αὐτὸ ἐτῶν, ἂν ὑπάρχῃ ὑστέρημα τοῦ δήμου ἀναπληρωτέον, ἢ τοὐναντίον πλεόνασμα, ὑποβλητέον εἰς εἰσφοράν· ἔδει ἄρα ἡ ἐπιγραφὴ τῆς στήλης νὰ φέρῃ τὸ νόμιμον ἔτος τοῦ ἐσόδου, καίτοι οἱ ἐν τῇ στήλῃ ἀριθμοὶ ἐλήφθησαν προσωρινῶς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ προηγουμένου ἔτους, τῶν ἐγγυτέρων ἐκ τῶν τέως ἐξηκριβωμένων.

§132ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀφοῦ δὲν εἶναι γνωστοὶ, πῶς θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσις;

§133ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ νόμος κανονίζει τὴν διαδικασίαν, τὸν χρόνον τῆς βεβαιώσεως καὶ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1889, οἱ ὅροι δὲ οὗτοι τοῦ νόμου δὲν δύνανται νὰ ἐκπληρωθῶσι πρὸ τῆς ψηφίσεως καὶ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ· ἀνεπληρώσαμεν ἄρα τὸ κενὸν ἐν τοῖς ὑποβληθεῖσι πίναξιν, ἀναγράψαντες τ’ ἀποτελέσματα τοῦ 1888. Πλὴν τῆς τροποποιήσεως τῆς ἐν ἐδαφίῳ γʹ τοῦ ἄρθρου 9 προτείνομεν καὶ τὴν διαγραφὴν τῆς ἐν τέλει τοῦ αὐτοῦ ἐδαφίου προσωρινῆς διατάξεως. Ἡ διάταξις αὕτη, ὁρίζουσα ὅτι οἱ μὴ ἔχοντες διαπύλια δῆμοι οὐδὲν κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου θὰ εἰσφέρωσιν εἰς ἀναπλήρωσιν τῶν ὑστερημάτων τῶν ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων ζημιουμένων δήμων, δύναται, πρὸς ἀποφυγὴν συζητήσεων, νὰ παραλειφθῇ, ὡς μὴ οὐσιώδης καὶ ἐφάπαξ μόνον ἐφαρμοστέα. Περιελήφθη ἡ διάταξις κυρίως εἰς ἄρσιν τῆς δυσχερείας, ἣν θὰ προεκάλει ἡ βραδύτης τῆς βεβαιώσεως τοῦ πλεονάσματος, ἐπαγομένης ἴσην ἐπιβράδυνσιν πάσης ἀποδόσεως εἰς τοὺς δήμους, περὶ ὧν ἡ διάταξις· ἀλλ’ ἡ δυσχέρεια αὕτη αἴρεται καὶ διὰ τῆς ἐπισπεύσεως τῆς βεβαιώσεως, περὶ ἧς λαμβάνεται πρόνοια ἐν ἑτέρᾳ διατάξει, ὁριζούσῃ ὅτι ὁ πίναξ τοῦ ἀναλογισμοῦ συντάσσεται ἐντὸς τοῦ Φεβρουαρίου. Ἑπομένως δυνάμεθα ν’ ἀφήσωμεν καὶ τοὺς δήμους, τοὺς μὴ ἔχοντας διαπύλια, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ γενικοῦ ὅρου. Ἐπίσης ἑτέρα μεταβατικὴ διάταξις ἐν τῷ ἄρθρῳ 10, ἀφορῶσα εἰς τοὺς αὐτοὺς δήμους, τοὺς μὴ ἔχοντας διαπύλια, δύναται νὰ παραλειφθῇ. Ὁ λόγος τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ ἄρθρου ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἶναι ὅτι, κανονιζομένων τῶν τῆς προσωρινῆς ἀποδόσεως ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ προηγουμένου ἔτους, θὰ ὑπῆρχε κενὸν ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἔτος, ἂν μὴ ἐλαμβάνετο εἰδικὴ πρόνοια· ταύτην ὡς πρὸς τοὺς δήμους, τοὺς ἔχοντας διαπύλια, λαμβάνει τὸ ἄρθρον, ὁρίζον, ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος θὰ προκαταβάλληται εἰς αὐτοὺς κατὰ πᾶσαν λήγουσαν τριμηνίαν τὸ τεταρτημόριον τοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐσόδου ἐκ διαπυλίων· οὐδεὶς δ’ ὑπάρχει κίνδυνος μὴ ἀποδειχθῇ ἡ προκαταβολὴ ὑπερτέρα τοῦ προσήκοντος, ἀφοῦ πάντες οἱ δῆμοι ἀπολαμβάνουσι κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοὐλάχιστον τὸ ἐκ διαπυλίων κατὰ τὸ ἔτος 1889 εἰσπραχθὲν ἔσοδον· ὡς πρὸς τοὺς δήμους ὅμως, τοὺς μὴ ἔχοντας διαπύλια, τοιαύτη πρόνοια θὰ ἐστερεῖτο βάσεως, ἤτοι τοῦ ἐκ διαπυλίων ἐσόδου ἀντικαθίσταται ἄρα εἰς τοῦτο ὑπὸ τοῦ ἄρθρου προσωρινὸς ὑπολογισμὸς τῶν πιθανῶν ἐσόδων τοῦ ἔτους, ἀλλὰ τούτων, ὡς μὴ θετικῶν, προκαταβάλλεται διὰ τὸ ἀσφαλέστερον τὸ πεμπτημόριον, ἀντὶ τοῦ τεταρτημορίου. Αἱ διακρίσεις αὗται προεκάλεσαν σχόλια· εἰς ἄρσιν ἄρα τῶν παρεξηγήσεων καὶ χάριν ἁπλοποιήσεως, προτείνομεν, ὅπως ἡ γενικὴ ἀρχὴ, ἡ ἐν ἐδαφίῳ αʹ τοῦ ἄρθρου 10 τεθειμένη διὰ τὰ ἀπὸ τοῦ 1892 ἔτη, ἐφαρμοσθῇ καὶ κατὰ τὸ 1891, ἐπεκτεινομένης ἐπὶ πάντας τοὺς δήμους τῆς εἰς μόνους τοὺς δήμους, τοὺς μὴ ἔχοντας διαπύλια, ἀφορώσης διατάξεως τοῦ ἐδαφίου βʹ, καθ’ ἣν, ἀντὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ παρελθόντος ἔτους, λαμβάνονται εἰς ὁρισμὸν τοῦ πεμπτημορίου τὰ κατὰ πιθανὸν ὑπολογισμὸν εἰσπρακτέα κατὰ τὸ ἔτος 1891· οὕτω δὲ τροποποποιουμένη ἡ περὶ προκαταβολῆς κατὰ τὸ ἔτος 1891 προσωρινὴ διάταξις, καθίσταται κοινὴ εἰς ὅλους τοὺς δήμους, τούς τε ἔχοντας καὶ τοὺς μὴ ἔχοντας διαπύλια, καὶ ἐκλείπουσιν αἱ παρεξηγήσεις περὶ ἀνίσου καθορισμοῦ τῶν τῆς προκαταβολῆς, ἔστω καὶ δι’ ἓν μόνον ἔτος.

§134ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅλαι αὐταὶ αἱ τροπολογίαι πρέπει νὰ τυπωθῶσι, διὰ νὰ τὰς ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει.

§135ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξέφρασα γνώμην, ὅπως μεταξὺ τῆς πρώτης ἀναγνώσεως καὶ τῆς δευτέρας ἀσχοληθῶμεν εἰς ἄλλα νομοσχέδια, ἵνα κατὰ τὸ διάλειμμα τυπωθῶσιν αἱ τροπολογίαι καὶ πίνακές τινες, οἵτινες τυχὸν θὰ ζητηθῶσι, καὶ εἰσέλθωμεν οὕτω εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, ἔχοντες πάντα ταῦτα ἀνὰ χεῖρας, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι τινὲς τροπολογίαι ἥσσονος λόγου, οἷον ἐν ἄρθρῳ 6 ἐδαφίῳ γʹ τυπογραφικὴ διόρθωσις, προστιθεμένης τῆς λέξεως «ἀναλόγως» μετὰ τὰς λέξεις «τρία πέμπτα», ἐν ἄρθρῳ 7, ἔνθα γίνεται λόγος περὶ τοῦ ὅρου τοῦ ἀναλογισμοῦ ἐν τοῖς δήμοις τῆς Ἑπτανήσου, ἐπίσης τυπογραφικὴ διόρθωσις, προστιθεμένης τῆς «λέξεως δεκαπλάσιος» μετὰ τὴν ἐν τῷ προτελευταίῳ στίχῳ λέξιν «ὑποκαθίσταται», ἐν ἄρθρῳ 1 τὰ περὶ συμβατικοῦ δασμολογίου ἔχουσι καλῶς ὡς πρὸς τὴν μόνην ὑπάρχουσαν δασμολογικὴν σύμβασιν, ἀλλ’ ὡς εἶπον, διαπραγματευόμεθα περὶ ἄλλης δασμολογικῆς συμβάσεως, ἐν τῇ διαπραγματεύσει δὲ ταύτῃ ἐζητήσαμεν, ὅπως ἐπιφυλαχθῇ ἡμῖν τὸ δικαίωμα τῆς εἰσπράξεως ἐπὶ πλέον τῶν καθορισθησομένων δασμῶν τῶν εἰς ἀντικατάστασιν τῶν διαπυλίων ψηφισθησομένων προσθέτων δασμολογικῶν ποσοστῶν· ἑπομένως πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ τὸ ἄρθρον οὕτως, ὥστε νὰ ἐπιτρέπηται ἡ ἐνάσκησις τοῦ ἐπιφυλαχθέντος δικαιώματος· προτείνομεν ἄρα, ὅπως αἱ λέξεις «τοὺς ὅρους τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου» καὶ «τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ δασμολογίου τούτου» ἀντικαταστηθῶσι διὰ τῶν λέξεων «τοὺς διὰ συμβάσεων συμπεφωνημένους ὅρους» καὶ «τῶν πλεονεκτημάτων τῶν συμβάσεων τούτων.»

§136ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ ὑπάρχουσαι μένουσιν ὡς ἔχουσι;

§137ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως.

§138ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ὑφισταμένη σύμβασις μετὰ τῆς Γερμανίας, ἡ ὁποία ἐπιτρέπει τὴν εἴσπραξιν διαπυλίων τελῶν, ἐπιτρέπει ταῦτα διὰ τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα ἐμπορεύματα, ὅταν δὲ καὶ τὰ ἔσωθεν βαρύνωνται, ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἀντίκειται;

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ σύμβασις δὲν λέγει τοῦτο διαῤῥήδην, ἡμεῖς ὅμως ἀποδεχόμεθα, ὅτι ἡ διάταξις τῆς γερμανικῆς συμβάσεως, ἡ φέρουσα, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ ἐπιβολὴ διαπυλίων τελῶν, ἄνευ ἐξηγήσεώς τινος, ἐπάγεται τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως μὴ ἐπιβάλωμεν δασμὸν πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν διαπυλίων εἰς τὰ ἐν τῇ συμβάσει κατονομαζόμενα καὶ ἐκ Γερμανίας εἰσαγόμενα ἄνευ ἐπιβολῆς τοῦ αὐτοῦ δασμοῦ καὶ ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς.

§140ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ διάταξις ἀφορᾷ εἰς τὰ συμβατικά;

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μόνον εἰς τὰ συμβατικά.

§142ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε εἰς τὰ μὴ κατονομαζόμενα ἐν τῇ συμβάσει οὐδεμία ὑπάρχει ὑποχρέωσις νὰ μὴ ἐπιβάλωμεν τέλος;

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς κυρίαρχον Κράτος, δυνάμεθα τὰ μὴ κατονομαζόμενα νὰ δασμολογήσωμεν ὅπως προαιρούμεθα. Προκειμένου περὶ τῆς ἀποδόσεως τῶν εἰσπραττομένων, ἀφοῦ ἐξήγησα, κατὰ τίνας κανόνας καθωρίσαμεν τὰς ἀναλογίας αὐτῆς δι’ ἕκαστον δῆμον κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τῶν εἰσπράξεων ἐκ φόρου οἰκοδομῶν καὶ ἐκ φόρου ἐπιτηδεύματος, ὀφείλω νὰ προσθέσω, εἰς συμπλήρωσιν, ὅτι γίνεται καὶ ἀπόδοσις δι’ ἀμέσου διαθέσεως ὡρισμένων ποσῶν ὑπὲρ ὡρισμένων ἀναγκῶν, τὰ οὕτω δὲ ἀποδιδόμενα ἐξαιροῦνται τοῦ ἀναλογισμοῦ. Ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις εἶναι ὑποχρέωσις, ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἐπιβαλλομένη εἰς τοὺς δήμους, ἑπομένως ὅ,τι θέλει ἀποδοθῆ εἰς τοὺς δήμους χάριν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καθοριζόμενον παγίως καὶ ἄνευ τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀναλογισμοῦ, δύναται νὰ διατεθῇ ἀμέσως πρὸς τὸν σκοπόν. Οὕτως ἐκανονίσθη, ὅτι κεφάλαιον, διὰ δανείου ἀποκτηθησόμενον καὶ ἀντιστοιχοῦν πρὸς ἐτησίαν καταβολὴν 500,000 δραχμῶν, θέλει διατεθῆ εἰς τὴν οἰκοδομὴν σχολείων. Ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι ἡ οἰκοδομὴ διδακτηρίων διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα εἶναι ὑποχρέωσις δημοτική, ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο, ἀφοῦ ἐπιβάλλεται δημόσιος φόρος, ἀποδοτέος εἰς τοὺς δήμους, ὁ φόρος οὗτος προσφυῶς διατίθεται εἰς ἐκπλήρωσιν τῆς δημοτικῆς ταύτης ὑποχρεώσεως. Ἄλλαι δημοτικαὶ ὑποχρεώσεις εἶναι κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν παροχὴν τῶν καταστημάτων τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ Πταισματοδικείων καὶ εἰς τὴν τῶν στρατώνων τῆς χωροφυλακῆς· καλῶς ἄρα κρατεῖται δημοτικὸν χρῆμα, ἵνα ἐκπληρῶται ἡ ὑποχρέωσις αὕτη. Ἆρα κρατεῖται ποσὸν ἀνώτερον τοῦ μέχρι τοῦδε διατεθειμένου; Οὐχί· φέρω δὲ πίνακα, δεικνύοντα, ὅτι μέχρι τοῦδε διετίθετο τὸ ποσόν, τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἤτοι διὰ στρατώνας χωροφυλακῆς 89,736 δραχμαί, δι’ Εἰρηνοδικεῖα δὲ καὶ Πταισματοδικεῖα 92,138 δραχμαί. Ἐννοεῖται, ὅτι πολλοὶ δῆμοι καθυστεροῦσι περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὑτῶν, καὶ ὅμως τῆς καθυστερήσεως ταύτης τὴν ἀναπλήρωσιν ἀναλαμβάνει τὸ Δημόσιον ἐπὶ μόνῃ κρατήσει 19,000 δραχμῶν, προστιθεμένων εἰς τὰς τέως καταβαλλομένας 171 χιλιάδας. Αἱ ἄλλαι ὑποχρεώσεις, ὑπὲρ ὧν γίνεται κράτησις 90,000 δραχμῶν, εἶναι καὶ αὗται δημοτικαί, ἡ ἀναγραφὴ δὲ αὐτῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπως τὸ Δημόσιον ἀναλάβῃ ταύτας ἀντὶ τῶν δήμων, εἶναι εὐεργετικὴ πρὸς τοὺς δήμους, οὐχὶ μόνον χρηματικῶς, ἀλλ’ ὡς ἐξασφαλίζουσα τὴν εἰσαγωγὴν τῶν πασχόντων δημοτῶν εἰς τὰ φρενοκομεῖα, εἰς τὰ τυφλοκομεῖα, εἰς τὰ λωβοκομεῖα καὶ εἰς τὰ νοσοκομεῖα μεταδοτικῶν νοσημάτων. Οὕτως ἐπεθεώρησα τ’ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τῶν καταργουμένων διαπυλίων, εἶπον τίνα δασμὸν θέλομεν ἐπιβάλει ἀντ’ αὐτῶν, τίς γενήσεται εἰδικὴ χρῆσις τῆς ἐκ τοῦ δασμοῦ τούτου προσόδου καὶ τίνες κανόνες θέλουσι πρυτανεύσει περὶ τὴν διανομὴν τῆς προσόδου εἰς τοὺς δήμους καὶ τοὺς λόγους τοῦ προκριθέντος ἀναλογισμοῦ. Ὁ φόβος, ὃν ἠκούσαμεν ἐκφραζόμενον, ὅτι τὰ οὕτως ὑπὲρ τῶν δήμων εἰσπραττόμενα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ὑποχρεουμένου εἰς ἀπόδοσιν αὐτῶν κατὰ διατάξεις ὡρισμένας, δὲν θέλουσιν ἀποδίδεσθαι κανονικῶς, ὁ φόβος οὗτος δὲν ἔγνωμεν ποῦ στηρίζεται· διότι, ἐὰν ἠκούομέν τι, δεικνύον, ὅτι ὑπάρχει εὔλογος ἀφορμὴ ὑπονοίας, ὅτι τὰ διατεταγμένα δὲν θέλουσιν ἐκτελεσθῆ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, θὰ ἐπεβάλλετο ἡ ἐπιδίωξις ἐγγυήσεων, εἰς ἣν προθύμως ἠθέλομεν ἐργασθῆ. Οὐδένα ἔχει λόγον ἡ Κυβέρνησις, ἵνα μὴ παράσχῃ ἐγγυήσεις, ὧν ἡ ἀνάγκη ἤθελεν ἀποδειχθῆ. Οὐδὲν εἰδικώτερον περιελάβομεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ αὐτῶν, θεωρήσαντες τὰς διατάξεις αὐτοῦ ἐπαρκεῖς, ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν θεωρῇ ἐπαρκῆ τὰ διατασσόμενα, καὶ θέλῃ νομοθετικὸν ἀντὶ διοικητικοῦ κανονισμοῦ τῶν καθέκαστον, προθύμως θέλομεν ἀποδεχθῆ ὅ,τι ἡ Βουλὴ ἤθελε θεωρήσει ἀναγκαῖον. Οὐσιαστικὸν εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ χρόνου τῆς καταβολῆς, ἀνεγράψαμεν δὲ τὴν προκαταβολὴν τριμηνιαίαν· ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ περὶ τούτου ἠκούσθησαν παρατηρήσεις, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν καὶ ἄλλας διορίας· οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ἵνα ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν τρίμηνον διορίαν καὶ ἵνα ἀποκρούσωμεν ἄλλην βραχυτέραν, ἔστω καὶ ἔμμηνον. Δὲν ἠθελήσαμεν νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὰς διορίας τῆς ἀποδόσεως, ἵνα μὴ δι’ ὑπερβαλλούσης ἐργασίας βαρύνωμεν τοὺς ὑπαλλήλους· ἀλλὰ ταῦτα εἶναι λεπτομέρειαι, καθ’ ἃς ἐν τῇ ἐξετάσει τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἄρθρον θέλετε εὕρει ἡμᾶς προθύμους, ὅπως συζητήσωμεν καὶ ἀποδεχθῶμεν ὅ,τι ἤθελε κριθῆ δίκαιον καὶ συμφέρον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τοὺς δήμους. Γενικώτερον δὲ ἐν τοῖς τοῦ πρώτου τμήματος τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τῶν διαπυλίων, ἐπιμένομεν εἰς τὴν ἀποδοχὴν τῶν βάσεων, διότι ἄνευ τούτων τὸ σύστημα ὁλόκληρον καταῤῥέει καὶ πρέπει ἢ νὰ μὴ καταργήσωμεν τὰ διαπύλια, ἢ ἄλλο νομοσχέδιον νὰ παρασκευάσωμεν, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰς λεπτομερείας καὶ τὰς μεταβατικὰς διατάξεις οὐδένα ἔχομεν λόγον, ἵνα μὴ ἐν τῇ συζητήσει συμπράξωμεν μετὰ παντὸς, ὅπως τὸ νομοσχέδιον καταστηθῆ ὠφελιμώτερον· τοῦτο δὲ, ὅπερ ἀποδεχόμεθα περὶ τῶν μεταβατικῶν διατάξεων καὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ πρώτου τμήματος, τοῦτο ἀποδεχόμεθα κατὰ γενικὸν κανόνα ἐν τῷ δευτέρῳ τμήματι, τῷ ἀφορῶντι εἰς τὴν προαιρετικὴν τῶν δήμων φορολογίαν, διότι ὁ προτεινόμενος νόμος δὲν περιορίζεται εἰς τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν, ἀλλ’ εἶναι νόμος γενικῆς διοργανώσεως τῶν ἀφορώντων εἰς τὰς προσόδους, εἰς τὰ δάνεια καὶ εἰς τὰ βάρη τῶν δήμων. Ἐν τοῖς ζητήμασι, δὲ τοῖς μὴ σχετιζομένοις πρὸς τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων, οὐδένα λόγον ἔχομεν, ἵνα ἐπιμένωμεν εἰς τὰ προτεινόμενα· διότι, ἂν τυχὸν ἀπαντῶμεν ἐναντιότητας εἴς τινας τῶν διατάξεων τούτων, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν καὶ τὴν διαγραφήν, τοῦτο ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἐν τῷ πρώτῳ μέρει. Καὶ ἂν ὁλόκληρον διαγραφῇ τὸ δεύτερον μέρος, θὰ μείνῃ ἐν ἰσχύϊ τὸ καθεστὸς, χρῆζον ἴσως βελτιώσεως, ἥτις ὅμως καὶ νὰ ἀναβληθῇ δύναται ἄνευ σπουδαίας ζημίας. Τὰ ἐν τῷ δευτέρῳ μέρει περὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν σχετίζονται πρὸς τὰ ἐν τῷ πρώτῳ κατὰ τοῦτο, ὅτι ἡ βελτίωσις τῆς καταστάσεως τῶν δήμων, ἣν ἐγγυᾶται τὸ σύστημα τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν διαπυλίων, ἐπιτρέπει πρόνοιαν, ἥτις ἦτο ἀνέφικτος διαρκούσης τῆς ὑφισταμένης καταστάσεως αὐτῶν. Τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν συνεζητήθησαν παρὰ τῶν ἀγορευσάντων ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς ἐὰν ἀφώρων εἰς πρόσθετον φορολογίαν, ἐπιτρεπομένην ὑπ’ αὐτοῦ· ἀλλ’ αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἀφορῶσιν εἰς πρόσθετον φορολογίαν, ἀλλ’ εἰς περιορισμὸν φορολογίας ἀνέφικτον, ἂν μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἐκ τῶν σπουδαίων ἀγαθῶν τῆς οἰκονομικῆς ἀποκαταστάσεως τῶν ἀγροτικῶν ἰδίως δήμων, ἣν ἐπάγεται ἡ κατὰ τὸ νομοσχέδιον διανομὴ τῆς ἐκ τῶν προσθέτων ποσοστῶν προσόδου, εἶναι ὅτι δυνάμεθα ἤδη νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ δημοτικοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ἡ κατάργησις τῆς δεκάτης καὶ ἡ ἀντικατάστασις αὐτῆς διὰ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ὑπῆρξεν εὐεργετικὴ εἰς τὴν χώραν, ἀλλὰ τὸ εὐεργέτημα συνωδεύετο ὑπὸ ἀδικήματος σπουδαίου πρὸς τοὺς κατόχους τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, οὐχὶ ἐν τοῖς τοῦ δημοσίου φόρου, ἀλλ’ ἐν τῷ δημοτικῷ. Ὁ δημόσιος φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὅτε ἐψηφίζετο ὁ εἰσαγαγὼν αὐτὸν νόμος, ἐθεωρεῖτο παρά τινων ὡς προσωρινὸς, τοσοῦτον ὅμως ηὐδοκίμησεν, ὥστε, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἐν ὅσῳ φορολογοῦνται οἱ δημητριακοὶ καρποὶ, διὰ τοῦ συστήματος τούτου θὰ φορολογῶνται, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν δημοτικὴν φορολογίαν ὁ φόρος οὗτος ἀπεδείχθη ἀδικώτατος, καίτοι δὲ ἦτο γνωστὸν, ὅτι θ’ ἀπέβαινεν ἀδικώτατος, δὲν ἦτο δυνατὸν χάριν μόνον τοῦ δημοτικοῦ φόρου νὰ ἐξακολουθῇ ἐφαρμοζομένη ἡ δεκάτη, ἢ νὰ ἐφαρμοσθῇ ἕτερον σύστημα ἀντικαταστάσεως αὐτῆς. Ἡ ἐκ τῶν δημητριακῶν καρπῶν πρόσοδος τῶν δήμων δὲν ἦτο ἀποχρῶσα εἰς δικαιολογίαν τῆς κινήσεως αὐτοτελοῦς μηχανῆς, καίτοι ἡ δημοτικὴ τῶν δημητριακῶν καρπῶν φορολογία, ὑπαγομένη εἰς τὸ νέον σύστημα τῆς δημοσίας αὐτῶν φορολογίας, δὲν ἠδύνατο ν’ ἀποδώσῃ τὴν προτέραν πρόσοδον ἄνευ σπουδαίων ἀδικημάτων· ἐξαιρετικῶς μάλιστα ἐνιαχοῦ τὸ ἀδίκημα ἦτο ἀπιστεύτως ἐπαχθές· οὕτω τοῦ δήμου Ἀφετῶν ὁ μὲν δημόσιος φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἀπέδωκε κατὰ τὸ 1888 δραχμὰς 600, ἐνῷ ὁ δημοτικὸς ἀπέδωκε δραχμὰς χιλίας· τοῦ δήμου Σπαλάθρων ὁ μὲν δημόσιος φόρος ἀπέδωκε δραχμὰς 1716 ὁ δὲ δημοτικὸς 2860· τοῦ δήμου Ἀθηναίων ὁ μὲν δημόσιος φόρος ἀπέδωκε 4312, ὁ δὲ δημοτικὸς 4401· τοῦ δήμου Κρωπίας 9398 ὁ δημόσιος φόρος, καὶ 11,835 ὁ δημοτικός.

§144ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Τί θὰ ἔχῃ τώρα διὰ τοῦ νομοσχεδίου;

§145ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀποδίδει κατ’ ἀνώτατον ὅρον ὁ δημοτικὸς φόρος τὸ ἥμισυ τῆς ἀποδόσεως τοῦ δημοσίου φόρου.

§146ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Ἀλλὰ θὰ στερηθῇ τὴν πρόσοδον, τῆς ὁποίας μέχρι τοῦδε ἀπελάμβανε.

§147ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ τὴν στερηθῇ ἀναπληρουμένην ὑφ’ ὧν λαμβάνει ἐκ τῶν προσθέτων δασμολογικῶν ποσοστῶν, ἐπαρκούντων εἰς ἀναπλήρωσιν ἧς στερεῖται προσόδου, καταλειπόντων δὲ καὶ πλεόνασμα. Τοῦτο ὑπάρχει ἓν τῶν ἀγαθῶν τοῦ προτεινομένου συστήματος τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν διαπυλίων, ὅτι διὰ τῆς παροχῆς εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς δήμους ἐπαρκῶν ἄλλοθεν προσόδων ἐπιτρέπει αὐτοῖς τὴν παῦσιν τῶν ἀδικημάτων, ὧν βλέπετε τὴν εἰκόνα ἐν τῷ πίνακι τούτῳ. Ὅσοι ἀναγνώσωσι τὸν πίνακα θέλουσι θαυμάσει, ὅτι δὲν ἠκούοντο πλείονα παράπονα κατὰ τοῦ δημοτικοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἡμεῖς δὲ, οἱ ἀντιλαμβανόμενοι τῶν ἀδικημάτων ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, οὐδὲν ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν, διότι περιοριζομένου τοῦ δημοτικοῦ φόρου δὲν θὰ ἐπήρκουν εἰς τὰ τῆς συντηρήσεως αὐτῶν οἱ δῆμοι.

§148ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἐξαίρεσις αὐτή.

§149ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ συνόλῳ ἡ διαφορὰ τοῦ εἰσπραχθέντος φόρου καὶ τοῦ νῦν εἰσπραττομένου ποία εἶναι;

§150ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πάντες οἱ δῆμοι δὲν ἔχουσιν ἀροτριῶντα κτήνη, οὐδ’ εἰσπράττουσι πάντες οἱ δῆμοι ἐπὶ τῇ ἀναλογίᾳ τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῶν 2%.

§151ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ πίνακος εἶναι, ὅτι ἐκ τῶν 56 ἐπαρχιῶν εἰς τὰς 28 ἔχετε αὐξήσεις, κατ’ ἔτος νέαν αὔξησιν, εἰς τὰς ἄλλας 28 ἔχετε ἐλαττώσεις. Τελικὸν ἀποτέλεσμα εἶναι, ὅτι ὑπάρχουσιν αὐξήσεις 81,640 δραχμῶν· ἑπομένως ὁ κανὼν δὲν εἶναι ἡ αὔξησις· ὑπάρχουσιν ἐξαιρέσεις.

§152ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδὲν ὑπάρχει τὸ ἐξαιρετικόν· διότι οἱ δῆμοι, οὓς ὑπολογίζετε ὡς ὑποβληθησομένους κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰς φορολογίαν ἀνωτέραν τῆς μέχρι τοῦδε, δὲν θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς αὐτὴν ἢ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν ἰδίων ἀναγκῶν, ἀφοῦ ἡ κατὰ τὸ νομοσχέδιον φορολογία εἶναι προαιρετική, οὐδεὶς δὲ ὑπάρχει λόγος, ἵνα ὑποτεθῇ, ὅτι θέλουσιν ἐκτιμήσει τὰς ἀνάγκας αὐτῶν ὑπερτέρας τῶν μέχρι τοῦδε, καθ’ ἣν ὥραν τὸ νομοσχέδιον παρέχει αὐτοῖς προσόδους ἐκ τῶν δημοσίων δασμῶν, ὧν μέχρι τοῦδε δὲν ἀπελάμβανον.

§153ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπολογίζει ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἠδύναντο νὰ ἐπιβάλωσιν, ὄχι ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἐπέβαλλον.

§154ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχει δῆμος ἐλαττώσας τὸ ἀρχικῶς ἀναλογισθὲν ποσόν, τοῦτο ὅμως δὲν ἦτο ἐπὶ πάντων τῶν δήμων ἀναλογισμένον ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ ὅρῳ· δὲν ἐζητήθη δὲ ἡ ἐλάττωσις, διότι οἱ δῆμοι οἱ ἐξ ἀροτριώντων κτηνῶν σπουδαῖα σχετικῶς ἀπολαμβάνοντες εἶναι σχεδὸν ὅλοι ἐκ τῶν ἀποζώντων ἐκ τοῦ φόρου τούτου, καὶ δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ συντηρηθῶσιν, ἐλαττουμένης τῆς ἐξ αὐτοῦ προσόδου. Σήμερον ὅμως, ὅτε τὸ νομοσχέδιον τοῖς παρέχει τὰ πρὸς συντήρησιν ἐπαρκῆ, προσήκει εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, ὅπως περιστείλῃ τὸν δημοτικὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ δικαίου, ἤτοι ὅπως μὴ ἐπιτρέψῃ κατὰ γενικὸν κανόνα τὴν ἐπιβολὴν αὐτοῦ ἐπὶ ὅρῳ ἀνωτέρῳ τοῦ ἡμίσεως τοῦ δημοσίου φόρου. Ἐπειδὴ ὅμως δύναται νὰ συμβῇ ἐξαιρετικῶς, ὥστε ἡ ἐκ τῶν προσθέτων δασμολογικῶν ποσοστῶν πρόσοδος δήμου τινὸς νὰ μὴ ἐπαρκῇ εἰς ἀναπλήρωσιν τῆς διαφορᾶς τῆς ἐλαττώσεως τοῦ φόρου ἀπὸ τοῦ ἡμιολίου ἢ τοῦ διπλασίου εἰς τὸ ἥμισυ, ἐπετράπη διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην ἡ κατόπιν ἐξαιρετικῆς διαδικασίας αὔξησις τοῦ δημοτικοῦ φόρου μέχρις ἐξισώσεως πρὸς τὸν δημόσιον.

§155ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα ν’ ἀμφισβητήσω κατ’ οὐσίαν τὴν διάταξιν ταύτην, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠθέλησα νὰ παρατηρήσω εἰς ὑμᾶς, εἶναι, ὅτι ὁ φόρος, ὁ ἐπιβαλλόμενος διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν περιέχει αὔξησιν παρὰ ἐλάττωσιν.

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη θὰ λειτουργήσῃ πρὸς ἐλάττωσιν, δὲν δύναται δὲ νὰ λειτουργήσῃ πρὸς αὔξησιν, διότι ἄδειαν πρὸς ἐπιβολὴν φόρου δημοτικοῦ μέχρι τοῦ ἡμίσεως τοῦ δημοσίου φόρου παρέχει, οὐδεμίαν ἐπαγομένην ὑποχρέωσιν....

§157ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ὀρθόν.

§158ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. ... ἐνῷ ὁ νῦν εἰσπραττόμενος δημοτικὸς φόρος εἶναι πολλαχοῦ ὑπέρτερος τῆς παρεχομένης ὑπὸ τῆς διατάξεως ἀδείας. Ὡς πρὸς τὸν φόρον ἄρα τοῦτον, καίτοι ἤκουσα ἐπικριθεῖσαν τὴν περὶ αὐτοῦ διάταξιν, ὑποθέτω ὅτι, εὐθὺς ὡς κατανοηθῇ αὕτη, δὲν θέλει ὑπάρξει ἐπ’ αὐτῆς ἀντίῤῥησις. Ἔχομεν ὅμως τοὺς ἄλλους φόρους, ὧν ἡ ἐπιβολὴ ἀφίεται εἰς τὴν προαίρεσιν τῶν δήμων καὶ ἐφ’ ὧν ἁπάντων ἤκουσα ἀντιῤῥήσεις. Δίδεται ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἄδεια εἰς τοὺς δήμους, ἣν οἱ δῆμοι δὲν ἔχουσιν ἤδη, ὅπως ἐπιβάλλωσι πρόσθετον φορολογίαν ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν. Καὶ τοῦτο δὲν ἐνοήθη καλῶς, διότι ἐν τῇ διατάξει περιλαμβάνεται, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει δῆμός τις ἤθελεν ἐπιβάλει τὴν πρόσθετον ταύτην φορολογίαν, ἀποδίδονται ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν ἐκ φόρου οἰκοδομῶν, δημοσίου τε καὶ δημοτικοῦ, εἰσπραττομένων, ἤτοι ἐπὶ τῶν 8 ἑκατοστῶν τῆς μισθωτικῆς τῶν οἰκοδομῶν ἀξίας, τὰ μὲν 2 τριτημόρια εἰς τὰ Δημόσιον, τὸ δὲ ὑπόλοιπον τριτημόριον εἰς τὸν δῆμον, καταργουμένου τοῦ ἀποδιδομένου νῦν εἰς τὸν δῆμον δεκατημορίου, παρενοήθη δὲ ἡ κατάργησις αὕτη, ὡς ἀποτελοῦσα δῆθεν ὠφέλειαν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ποσῶς, ἀποτελεῖ ἁπλῶς λογιστικὴν πρᾶξιν· ἠθελήσαμεν νὰ ἐξεύρωμεν μετὰ τὴν κατὰ τὸ νομοσχέδιον προαιρετικῶς ὑπὸ τοῦ δήμου προκαλουμένην αὔξησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν, τοῦ σήμερον κειμένου, ἐπὶ ὅρῳ διαβαθμιζομένῳ ἀπὸ 5 ἕως 8 ἑκατοστῶν, τὴν ἐπαγομένην τὴν ἑνοποίησιν τοῦ ὅρου τούτου ἐπὶ τῇ ἀνωτάτῃ διαβαθμίσει, ποῖον μετὰ τὴν τοιαύτην αὔξησιν καὶ ἑνοποίησιν ποσοστὸν θ’ ἀντεστοίχει εἰς τὸ σήμερον ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐπιβαλλόμενον, καὶ τοῦτο ν’ ἀναγράψωμεν ὡς ἀνῆκον τῷ Δημοσίῳ. Ἡ λογιστικὴ αὕτη ἔρευνα ἀπέδειξεν, ὅτι τὰ 6 ἑκατοστὰ θ’ ἀνῆκον εἰς τὸ Δημόσιον, τῶν ὑπολοίπων 2 ἑκατοστῶν περιερχομένων εἰς τὸν δῆμον πρὸς τῷ δεκατημορίῳ, ἀποδιδομένῳ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου. Πρὸς περαιτέραν ἁπλοποίησιν συνεχωνεύθη ἡ ἐκ τοῦ δεκατημορίου εἴσπραξις ἐν τῷ ποσοστῷ τοῦ δήμου, μετεβλήθησαν ὅμως κατὰ τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αἱ ἀναλογίαι τῆς διανομῆς τῶν ποσοστῶν. Τὸ καταργούμενον ἄρα δεκατημόριον περιλαμβάνεται ἐν τῇ ηὐξημένῃ ἀναλογίᾳ τοῦ δήμου, ἀφαιρεθὲν διὰ μειώσεως τῆς ἀναλογίας ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου.

§159ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τροποποιεῖτε τὸ ἄρθρον;

§160ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδαμῶς.

§161ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἄρθρον λέγει, τὰ ⅔ τὸ Δημόσιον καὶ τὰ ⅓ ὁ δῆμος· διότι, ἂν ἔχῃ, ὅπως τὸ λέγετε ὑμεῖς, τότε εἶναι μεγάλη ἀδικία. Δὲν τροποποιεῖτε λοιπὸν τὸ ἄρθρον.

§162ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξέφρασα ἄλλως τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ, παραστήσας αὐτὰ ἄνευ τῆς ἐκπτώσεως τοῦ δεκατημορίου, ἣν ἤκουσα παρεξηγουμένην. Ἰδοὺ ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου: Σήμερον φορολογεῖ τὸ Δημόσιον ἐπὶ κλίμακι ἀπὸ 5 μέχρις 8% ἐπὶ τῆς μισθωτικῆς τῶν οἰκοδομῶν ἀξίας, κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον δύνανται οἱ δῆμοι νὰ ζητήσωσιν, ὅπως ἡ φορολογία αὕτη τραπῇ εἰς ὁμοιόμορφον ἐπὶ τῷ ὅρῳ ὀκτὼ ἑκατοστῶν· ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, τούτων τὰ ἓξ θέλει λάβει τὸ Δημόσιον, τὰ δύο δὲ θέλει λάβει ὁ δῆμος, πλὴν τοῦ τέως εἰς αὐτὸν ἀποδιδομένου δεκατημορίου.

§163ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀντίθετον....

§164ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι αὐτὸ τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ ἐκφραζόμενον ἄνευ τῆς ἐν τούτῳ ἀναγραφομένης καταργήσεως τοῦ δεκατημορίου. Ὁ τοιοῦτος κανονισμὸς οὐδὲν περιλαμβάνει τὸ οὐσιαστικόν, ἀλλ’ ἁπλοποιεῖ ἀριθμητικῶς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ καθεστῶτος ὡς πρὸς τὸ Δημόσιον καὶ τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου ὡς πρὸς τὸν δῆμον. Ἐν ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν πίναξ τῆς προσόδου ἐκ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν, καὶ εἶδόν τινας ἐκ τῶν προαγορευσάντων Βουλευτῶν ποιουμένους χρῆσιν αὐτοῦ· ἐπὶ τοῦ πίνακος λοιπὸν τούτου, διορθωμένου ὅμως, διότι περιέχει σφάλματα τυπογραφικὰ καὶ ἄλλα, ἐγένετο ἐργασία, ἀπολήξασα ἀκριβῶς εἰς τ’ ἀριθμητικὰ ἀποτελέσματα, ἅπερ ἐξέθηκα, εὕρηται δὲ ὑπ’ αὐτὸν σημείωμα, ἀναπτύσσον τὰ περὶ τούτου, καὶ ὅπερ ἐπανορθούμενον ἐν τοῖς ἡμαρτημένοις μὲ ἀπαλλάσσει τῆς ὑποχρεώσεως νὰ προβῶ εἰς ἀνάπτυξιν ἐπὶ τοῦ θέματος, διότι τὰ τοιαῦτα κάλλιον μελετῶνται ἐπὶ κειμένων· ἀρκοῦσι δὲ τὰ ἐκτεθέντα, καθ’ ἃ, καταργουμένης τῆς κλίμακος καὶ αὐξανομένου τοῦ φόρου εἰς τὸν ἑνιαῖον ὅρον τῶν 8%, τὰ 6%, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ἀπ’ αὐτῶν τῶν καὶ νῦν ἀποδιδομένων εἰς τοὺς δήμους δέκα ἑκατοστῶν, ἢ τὰ δύο τρίτα τῶν 8%, καταργουμένης τῆς ἀφαιρέσεως ταύτης, ἀντιστοιχοῦσιν εἰς ὅ,τι σήμερον λαμβάνει τὸ Δημόσιον διὰ τῆς κλίμακος μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 10% τῶν εἰσπράξεων αὐτοῦ, ἃς, ὡς εἴρηται, ἀποδίδει σήμερον εἰς τοὺς δήμους, 2 δὲ ἑκατοστὰ πρὸς τῷ δεκατημορίῳ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου, ἢ τὸ τρίτον τῶν 8% ἄνευ τοῦ δεκατημορίου τούτου ἀποδίδεται εἰς τοὺς δήμους, τουτέστιν ἀποδίδεται εἰς αὐτοὺς πᾶν τὸ προστιθέμενον. Καὶ τὸ μὲν ἀκριβὲς τῶν ἀριθμητικῶν τούτων πράξεων δύναται ἕκαστος νὰ ἐξελέγξῃ ἐπὶ τοῦ πίνακος, περὶ δὲ τοῦ προσφόρου τῆς παρεχομένης εἰς τοὺς δήμους ἐξουσίας πρὸς ἐπιβολὴν φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν, ἣν ἀκούω χαρακτηριζομένην ὡς ὑπερβολικὴν ὑπό τινων ἐν ἄλλοις ἄκρων θιασωτῶν τῆς αὐτονομίας τῶν δήμων, οὓς ἐν τούτῳ θεωροῦσι μὴ ἀξίους τῆς πρὸς αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἐκδηλουμένης ἐμπιστοσύνης, εἰμὶ ἕτοιμος νὰ συζητήσω καὶ παρεσκευασμένος ἴσως εἰς ὑποχωρήσεις· οὐχὶ μὲν ἀπολύτως εἰς τὴν μὴ ψήφισιν τῆς διατάξεως, ἀλλ’ εἰς τὴν διαγραφὴν αὐτῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἂν ἀποδειχθῇ οὕτω διευκολυνομένη ἡ ἔγκαιρος τούτου ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀποδοχή· ἑτοίμως ὡσαύτως θ’ ἀπεδεχόμην περιορισμὸν τῆς διατάξεως εἰς δήμους ἀνωτέρας μόνον τάξεως, ἢ παροχὴν ἐξουσίας, εὐρυτέρας μὲν εἰς τούτους, στενοτέρας δὲ εἰς τοὺς ἄλλους δήμους. Ταῦτα πάντα ἡ συζήτησις δύναται νὰ διευκρινήσῃ, ἀπολήγουσα ἴσως καὶ εἰς ὁμόφωνον γνώμην περὶ αὐτῶν. Ὁπωσδήποτε καὶ αὐτὴν τὴν διαγραφὴν τῆς διατάξεως ἡμεῖς δὲν θέλομεν χαρακτηρίσει ὡς ἀνατρεπτικὴν τῶν βάσεων τοῦ νομοσχεδίου, οὐδὲ θέλομεν ἐναντιωθῆ εἰς αὐτήν, ἂν μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὑπὲρ αὐτῆς λόγων ἐκδηλωθῇ γενικωτέρα γνώμη ὑπὲρ τῆς μὴ συμπεριλήψεως τῆς διατάξεως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἐγένετο ἀντίῤῥησις εἰς τὸν φόρον ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων, παραστηθέντος ὅτι ὁ φόρος οὗτος, ἂν ἐπιβληθῇ ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ ὅρῳ, δύναται νὰ ἐπιβαρύνῃ σπουδαίως τοὺς ἰδιοκτήτας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἐπεκαλέσθη παραδείγματα ἐκ τῆς ἐπαρχίας αὐτοῦ, εἰπὼν ὅτι ὑπάρχουσιν ἐκεῖ δῆμοι, ἔχοντες καὶ σχέδια πόλεων, ἐν αἷς ὡς οἰκόπεδα θέλουσι νομίμως χαρακτηρισθῆ γαῖαι, ἃς αὐτὸς θεωρεῖ ὡς μηδὲν ἄλλο ἢ ἀγροὺς, διότι οὐδεμία ὑπάρχει πέριξ οἰκία, οὐδεὶς κάτοικος. Ἀλλ’ ἂν δὲν ὑπάρχῃ κάτοικος ἐπὶ ἐκτάσεως περιλαμβανομένης ἐντὸς σχεδίου πόλεως, θέλει ληφθῆ τοῦτο ὑπ’ ὄψει, καὶ θέλουσιν ἐκτιμηθῆ αἱ ἐν τῇ ἐρήμῳ περιφερείᾳ γαῖαι ὡς ἐκτιμῶνται οἱ ἀγροί, ἤτοι ἐπὶ τῇ συνήθει ἀξίᾳ τοῦ στρέμματος. Ἄν εἰς ἑκατὸν δραχμὰς ἐκτιμηθῇ τὸ στρέμμα, τίς κατὰ τὸν νόμον τοῦτον ἔσται ὁ φόρος; 16 λεπτά· περὶ τούτων ἡ συζήτησις, διότι οἰκόπεδον δὲν εἶναι πιθανὸν νὰ ἔχῃ ἔκτασιν μεγαλειτέραν τοῦ στρέμματος, ἀλλὰ καὶ ἂν δύο στρεμμάτων ἔχῃ ἔκτασιν, πρόκειται περὶ 32 λεπτῶν. Ἐὰν συμβαίνῃ νὰ ἔχῃ τις ἐν σχεδίῳ πόλεως οἰκόπεδον δύο στρεμμάτων καὶ ὑποβάλλεται διὰ τοῦτο εἰς φόρον 32 λεπτῶν, νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ παραπονηθῇ, διότι ταῦτα τὰ 32 λεπτὰ εἶναι εἰσφορὰ προσδοκωμένου κέρδους σχετικῶς σπουδαίου. Ὁ ἔχων ἐν σχεδίῳ πόλεως ἀγρὸν, σήμερον ἐκτιμώμενον ἀντὶ ἑκατὸν δραχμῶν κατὰ στρέμμα, εὐλόγως ἀπεκδέχεται, ὅτι μετὰ δέκα ἢ εἴκοσιν ἔτη θ’ ἀποκτήσῃ ὁ ἀγρὸς οὗτος ἀξίαν οἰκοπέδου, ὅτε τὰ 32 λεπτά, εἰκοσαπλασιαζόμενα, θὰ ἦναι μετὰ τοῦ τόκου καὶ τοῦ ἀνατοκισμοῦ πολλοστημόριον τῆς ἐπὶ πλέον ἀξίας τοῦ κτήματος. Ἀλλὰ καὶ ἀντιστρόφως ἐὰν ἐξετάσωμεν τὰ περὶ τούτου, ἂν ἐξετάσωμεν αὐτὰ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν κεκτημένων οἰκόπεδα ἀξίας μεγάλης, τοῦ ἔχοντος οἰκόπεδον 100 χιλιάδων δραχμῶν, ποίαν ἔχομεν φορολογίαν; ἐπὶ οἰκοπέδου ἀξίας ἑκατοντακισχιλίων δραχμῶν θ’ ἀποδίδωται δημοτικὸς φόρος 160 δραχμῶν. Πῶς ὑπελογίσθη ὁ ὅρος οὗτος τοῦ φόρου; Ἆρα ἐτέθη αὐθαιρέτως; Παρεδέχθημεν τῆς μὲν ἀξίας τοῦ οἰκοπέδου τὸν κατ’ ἐκτίμησιν προσδιορισμὸν, ἰδανικὴν δὲ τοῦ οἰκοπέδου πρόσοδον τὰ 4 ἑκατοστὰ τῆς ἀξίας ταύτης, φόρον δὲ ἐπὶ τῆς ἰδανικῆς ταύτης προσόδου 4%. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὑπέρμετρος ἡ πρόσοδος, οὕτω καθοριζομένη, ἐφ’ ἧς ἐπιβάλλεται φορολογία ἐπὶ τῷ ἡμίσει τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν· ταῦτα συμπτύσσονται εἰς φόρον 16% ἐπὶ τῆς ἀξίας τοῦ οἰκοπέδου, τουτέστιν ἐπὶ ἀξίας 100 δραχμῶν εἰς πρόσοδον 4 δραχμῶν, ὁ ἐφ’ ὧν φόρος 4% εἶναι 16 λεπτά. Ἂν θεωρηθῇ βαρεῖα ἡ φορολογία αὕτη, δύναται νὰ ζητηθῇ ἡ τροποποίησις αὐτῆς ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἢ ἄλλων βάσεων, ἂν δὲ θεωρηθῇ μὴ ἀποχρώντως δεδικαιολογημένη ἡ φορολογία τῶν οἰκοπέδων, ἔστω καὶ τῇ ψήφῳ τῶν δήμων ὑπὲρ αὐτῶν τούτων τῶν δήμων, ἡμεῖς δὲν θέλομεν ἀντιταχθῆ ἐῤῥωμένως κατὰ τῶν συμπερασμάτων τοιαύτης γνώμης.

§165ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι, διότι εἴμεθα ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τῶν παραχωρουμένων εἰς τοὺς δήμους.

§166ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὥστε θέλετε νὰ ἐπιμείνωμεν ὑπὲρ τῆς διατάξεως. Ἡμεῖς εἴπομεν εἰς τίνων διατάξεων τὴν ψήφισιν θέλομεν ἐπιμείνει, καὶ τίνων διατάξεων δὲν ἀποκρούομεν κατ’ ἀρχὴν τὴν τροποποίησιν ἢ καὶ τὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διαγραφήν. Τὸν φόρον ἐπὶ τῶν πλατειῶν καὶ τῶν πεζοδρομίων ἐπέκρινεν εἷς τῶν προαγορευσάντων, ἐπὶ λόγῳ ὅτι δι’ αὐτοῦ διαθέτει ὁ νόμος τὰ πεζοδρόμια ὑπὲρ τοῦ τυχόντος. Περὶ τούτου δὲν πρόκειται ἐνταῦθα. Ποῖος θὰ καταλάβῃ τὰ πεζοδρόμια, τοῦτο δὲν κανονίζεται ἐν φορολογικῷ νόμῳ. Ὁ νόμος δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ περιουσίαν μὴ ἀνήκουσαν εἰς τὸ Δημόσιον καὶ περὶ ἧς θὰ φροντίσῃ συμφώνως πρὸς τὰς ἀστυνομικὰς διατάξεις ἢ ὁ ἰδιοκτήτης, ἂν ἔχῃ κύριον, ἢ ἡ ἀρχὴ, ἡ κανονίζουσα τὰ τῆς κοινῆς χρήσεως, ἂν δὲν πρόκηται περὶ κτήσεως, ἧς ἡ κυριότης δύναται νὰ διατεθῇ. Ὅ,τι γινώσκομεν εἶναι, ὅτι ἐν πάσαις ταῖς πόλεσι τῆς Ἑλλάδος, ὡς καὶ ἐν ταῖς τοῦ ἐξωτερικοῦ, καίτοι ἐῤῥήθη τὸ ἐναντίον, καταλαμβάνονται τὰ πεζοδρόμια συμφώνως πρὸς τὰς ἀστυνομικὰς διατάξεις, κανονιζούσαις καὶ τὰ ὅρια. Πρὸς τὰ τῶν ἀστυνομικῶν διατάξεων δὲν σχετίζεται τὸ νομοσχέδιον. Κατ’ αὐτὸ, ὁ καταλαμβάνων τὸ πεζοδρόμιον συμφώνως πρὸς τὰς ἀστυνομικὰς διατάξεις ὀφείλει ν’ ἀποτίσῃ τὰ δικαιώματα, περὶ ὧν προνοοῦσι τὰ ἄρθρα, ἂν ὁ δῆμος κρίνῃ πρέπον νὰ καταστήσῃ αὐτὰ ἐνεργά.

§167ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Εἶναι νόμιμος ἡ κατάληψις αὕτη;

§168ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ἡ κατάληψις γίνηται κατὰ τὰ νόμιμα, ὑπόκειται εἰς φορολογίαν.

§169ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομιμοποιεῖτε οὕτω τὴν κατάχρησιν.

§170ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ εἶχεν ὑπόστασιν ἡ παρατήρησις, ἂν κατ’ ἀρχὴν ἡ κατάληψις πεζοδρομίων ἦτο παράνομος· ἀλλὰ καὶ ἐν Ἑλλάδι γίνεται ἐντὸς ὁρίων καὶ πανταχοῦ. Κατάχρησις δὲν λέγεται ὅ,τι εἶναι κανὼν καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ.

§171ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Δὲν εἶναι κανών.

§172ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεμίαν γινώσκω πόλιν ἐν Ἑλλάδι, ἐν ᾗ αἱ πλατεῖαι καὶ τὰ πεζοδρόμια ὡρισμένων κατηγοριῶν δὲν καταλαμβάνονται.

§173ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἀναγνωρίζετε λοιπὸν τὸ νόμιμον τῆς καταλήψεως.

§174ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λέγω, ἂν ἦναι νόμιμος ἡ κατάληψις.

§175ΡΑΛΛΗΣ. Συντελεῖτε εἰς τὸ νὰ μὴ γίνηται κατάληψις διὰ τῆς φορολογίας;

§176ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Πρώτην φορὰν ἀκούεται τοῦτο, ὅτι ἐπιβάλλεται φόρος ἐπὶ τῆς καταχρήσεως.

§177ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μόνη ἡ νόμιμος κατάληψις τελεῖ τὸ δικαίωμα.

§178ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Θὰ νομιμοποιήσητε τὴν κλοπὴν λοιπόν. Τοῦ λοιποῦ οἱ λωποδύται θὰ πληρόνουν φόρον.

§179ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδὲν διὰ τοῦ νομοσχεδίου νομιμοποιεῖται, ἀλλ’ ὑποβάλλεται εἰς ἀπότισιν τέλους τὸ κατ’ ἄλλας πολιτειακὰς διατάξεις νόμιμον. Ἐκ τῶν περὶ φόρου οἰκοδομῶν ἰδίως ἐπεκρίθησαν τὰ σχετικὰ πρὸς τὰς Ἰονίους νήσους ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὡς περιλαμβάνοντος διάταξιν, ἐπιτρέπουσαν, ἵνα ὁ φόρος οὗτος, ἄλλως κατά τινα διασκευαζόμενος, ἐπιβάλληται καὶ ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, ἐπιβάλληται δ’ ἐκεῖ ἐξαιρετικῶς ὑπὲρ τῶν δήμων καὶ φόρος ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ἀλλ’ ὁ προαιρετικὸς ὑπὲρ τῶν δήμων φόρος οἰκοδομῶν εἶναι ἀναγκαιότερος ἐκεῖ ἢ ἐν τῷ ἄλλῳ Κράτει, ἐπίσης δὲ ἀναγκαία εἶναι καὶ ἡ ἄδεια ἐπιβολῆς δημοτικοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, καὶ ταῦτα ἰδίᾳ, ὡς παρεχομένου εἰς τοὺς δήμους τῆς Ἑπτανήσου διὰ τῆς ἐπιβολῆς τῶν φόρων τούτων τοῦ μέσου πρὸς ἀκριβέστερον καὶ δικαιότερον ἀναλογισμὸν τῶν εἰς αὐτοὺς ἀποδοτέων ἐκ τῶν εἰσπραττομένων ἀπὸ τῶν προσθέτων ὑπὲρ τῶν δήμων δασμολογικῶν ποσοστῶν. Σήμερον, μὴ ὑπάρχοντος φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν ἐν Ἑπτανήσῳ, μηδὲ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἐδέησε νὰ τεθῶσιν ὡς βάσις τοῦ ἀναλογισμοῦ τῶν ἀποδοτέων εἰς τοὺς δήμους τῆς Ἑπτανήσου ἐκ τῶν προσθέτων ποσοστῶν τὰ ἀποτελέσματα τῶν εἰσφορῶν· ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα βεβαίως ἀδικοῦσιν ἐν τῷ ἀναλογισμῷ τὰς Ἰονίους νήσους, ἀκριβέστερον δὲ γινομένης τῆς βεβαιώσεως τῆς προσόδου τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῆς κατατάξεως τῶν ἐπιτηδευματιῶν ἢ ἐπὶ τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ περὶ εἰσφορᾶς νόμου, αἱ ἐκ τῆς ἀποδόσεως τῆς δασμολογικῆς προσόδου ὠφέλειαι τῶν δήμων τῆς Ἑπτανήσου θ’ ἀποβῶσιν ἀνώτεραι τῶν ἐν τῷ πίνακι ἀναγραφομένων, ἃς εἰδικώτερον παρέστησα ἐν σχέσει πρὸς τὴν Κεφαλληνίαν.

§180ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν ὠφελεῖται πολλά.

§181ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλά, ἐνῷ οὐδεὶς δῆμος θ’ ἀπολαμβάνῃ ὀλιγώτερα ὅσων ἀπελάμβανε μέχρι τοῦδε, θὰ βαρύνηται ἐκ τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον δασμοῦ ἡ Κεφαλληνία ἰδίως, καὶ ἐν τῇ Κεφαλληνίᾳ μάλιστα ὁ δῆμος Κρανίων καὶ ὁ δῆμος Δολιχίου ὀλιγώτερον ἢ ἐκ τῶν καταργουμένων δημοτικῶν δασμῶν. Περὶ τῆς σχετικῆς ἐπιβαρύνσεως τῶν καταργουμένων τούτων δασμῶν καὶ τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπιβαλλομένων δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις διὰ τοὺς δήμους, ὧν τὰ διαπύλια δὲν ὑπερβαίνουσι τὸν ὅρον τῶν 2%, ἀλλ’ ἐν Κεφαλληνίᾳ οἱ μὲν ἄλλοι δῆμοι, οἱ μικρότεροι, τελοῦσι διαπύλια 3 καὶ ½%, ἅτινα πρόκειται νὰ καταργηθῶσιν, οἱ δὲ δῆμοι Κρανίων καὶ Δολιχίου τελοῦσι διαπύλια 4%. Τὴν ἐκ τῶν καταργηθησομένων τούτων διαπυλίων δασμῶν πρόσοδον θ’ ἀντικαταστήσῃ ἡ ἀναλογία ἐκ τῶν προσθέτων ποσοστῶν, οἱ δὲ πίνακες ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἐν τῇ ἀντικαταστάσει ὑπάρχει ὠφέλεια τῶν δήμων τῆς Κεφαλληνίας· τὴν ὠφέλειαν ὅμως χαρακτηρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς μικράν. Ὁπωσδήποτε, ἀφοῦ ἡ ὠφέλεια αὕτη συνδέεται πρὸς ἐλάττωσιν φορολογίας, εἶναι πάντως ἐπαρκής· ἀλλὰ μεγαλειτέραν ἔτι θέλουσι καταστήσει τὴν ὠφέλειαν οἱ δῆμοι τῆς Κεφαλληνίας, ἂν θελήσωσιν, ὠφελούμενοι ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, νὰ προκαλέσωσιν ἀκριβεστέραν ἢ τὴν ἐπὶ τῇ εἰσφορᾷ σύνταξιν τοῦ καταλόγου τῶν ἐπιτηδευματιῶν καὶ ἐκτίμησιν τῆς προσόδου τῶν οἰκοδομῶν. Τὸ νομοσχέδιον ἐπιτρέπει εἰς τοὺς δήμους τῆς Ἑπτανήσου νὰ ἐπιβάλλωσι δημοτικὸν φόρον ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν κατὰ τὰς ἰσχυούσας ἐν τῷ λοιπῷ Κράτει ἀναλογίας τοῦ δημοτικοῦ φόρου πρὸς τὸν δημόσιον. Ἐπίσης καὶ φόρον ἐπιτηδεύματος ἐπιτρέπει εἰς τοὺς δήμους τῆς Ἑπτανήσου νὰ ἐπιβάλλωσι κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὰ 10%, τὰ ἐν τῷ λοιπῷ Κράτει ἀποδιδόμενα ἐκ τοῦ δημοσίου φόρου ἐπιτηδεύματος εἰς τοὺς δήμους· ἀλλ’ ἵνα βελτιώσωσι μὲν δι’ ἀνατεθεωρημένης βάσεως τοὺς ὅρους τοῦ ἐκ τῶν φόρων ἐπιτηδεύματος καὶ οἰκοδομῶν ἀναλογισμοῦ τῆς ἀποδοτέας εἰς αὐτοὺς προσόδου, μὴ ἐπιβαρυνθῶσι δὲ σπουδαίως ἐκ τῆς ὑπὲρ τῶν δήμων ἐπιβολῆς τῶν φόρων ἐκείνης, ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς δήμους τῆς Ἑπτανήσου νὰ ἐπιβάλωσιν αὐτοὺς οὐχὶ ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ ὅρῳ, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἐλαχίστῳ. Ἐπὶ οἱῳδήποτε δὲ ὅρῳ ἂν ἐπιβληθῶσιν οἱ φόροι, οἱ ἀνώτατοι αὐτῶν ὅροι λαμβάνονται πάντως ὑπ’ ὄψει εἰς ἐφαρμογὴν τοῦ ἀναλογισμοῦ ἐπὶ τοῦ ὑπὲρ τῶν δήμων εἰσπραττομένου δημοσίου φόρου. Τούτων ἕνεκα ὑπέθετον, ὅτι οἱ ἰδίως κηδόμενοι περὶ τῶν δήμων τῆς Ἑπτανήσου τὴν διάταξιν ταύτην ἤθελον εὐχαρίστως ἀποδεχθῆ. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου θέλουσι συζητηθῆ τὰ διάφορα σχετικὰ θέματα, τὴν ἀρχὴν ὅμως αὐτοῦ νομίζω εὐεργετικὴν διὰ τοὺς δήμους τῆς Ἑπτανήσου.

§182ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τοῦτο ἠδύνατο νὰ γίνῃ καὶ ἄνευ τῆς διατάξεως, διὰ νέας ἐξακριβώσεως, ἁπλῶς καὶ μόνον ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ γινομένης.

§183ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου δὲν δύναται ν’ ἀναπληρωθῇ ὑπὸ τῆς ἐνδεικνυομένης ὑπὸ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἀναθεωρήσεως τῶν καταλόγων, διότι ἐν ἀναθεωρήσει, μὴ σχετιζομένῃ πρὸς φορολογικὰς ὑποχρεώσεις τῶν ἐν τοῖς καταλόγοις ἐγγεγραμμένων, δὲν θὰ ὑπάρχωσιν αἱ ἐκ τῆς ἀντιθέσεως τῶν συμφερόντων ἐν κανονικῇ διαδικασίᾳ παρεχόμεναι ἐγγυήσεις. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν προσθέτων δημοτικῶν φόρων· ἀλλὰ πλὴν τούτων περιέχει τὸ νομοσχέδιον διατάξεις καὶ περὶ τῶν δανείων· εἶναι δὲ αὗται λίαν σπουδαῖαι ἐν σχέσει πρὸς ὅσα περὶ τῶν δανείων εἶπον κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν. Εἶπον τότε, ὅτι διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τῶν δανείων, ἥτις ἔσται ἀναπόδραστος ἀπόῤῥοια τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θέλει ἐπιτευχθῆ πρόσθετος σπουδαία ὠφέλεια ὑπὲρ τῶν δήμων, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη εὐκολία περὶ τὸ δανείζεσθαι ἐπιβάλλει ἐπιτακτικῶς τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα προνοήσωμεν περὶ προλήψεως ἐνδεχομένης καταχρήσεως, ἂν τὸ δικαίωμα, ὅπερ σήμερον κέκτηνται οἱ δῆμοι, τοῦ δανείζεσθαι ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς διετηρεῖτο ἀναλλοίωτον. Θὰ ἦτο ἴσως προτιμότερον, ἐὰν ἦτο ἐφικτὸν νὰ ἐκανονίζοντο αἱ ἐγγυήσεις ἐν τῷ νόμῳ, ἀφιεμένων τῶν κατὰ τὰ δάνεια ὡς ἔχουσιν, ὑπὸ τὰς ἐγγυήσεις ταύτας· ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῶσιν ἐγγυήσεις ἐπαρκεῖς, καὶ ἡ μόνη κατ’ ἐμὲ ἐγγύησις κατὰ τῆς ἀκαθέκτου πρὸς τὸ δανείζεσθαι τάσεως πασῶν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν εἶναι ὁ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς δημοσιότητος καταρτισμὸς τῆς ἐγκρίσεως τοῦ δανείου. Ἡ παροχὴ τῆς ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν τοῦ δανείου παρὰ τῆς Βουλῆς δὲν προτείνεται διὰ τὴν ἀξίαν τῆς περὶ αὐτοῦ γνώμης τῶν Βουλευτῶν ἄλλων δήμων, ἄλλων ἐπαρχιῶν, ἄλλων νομῶν, ἀλλὰ τὴν ἐγγύησιν προσδοκῶμεν ἐκ τοῦ συνήθως ἀσκουμένου ὑπὸ τῆς κοινωνίας ἐλέγχου τῶν ἀνακινουμένων θεμάτων ἐν τῇ ἐπισημότητι, δι’ ἧς περιβάλλει αὐτὰ νομοθετικὴ περὶ αὐτῶν πρότασις καὶ ἡ περὶ ταύτης συζήτησις καὶ τριπλῆ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Δὲν διατρέχομεν τὸν κίνδυνον, ὅταν τὸ δάνειον οὕτως ἐγκρίνηται ὑπὸ τῆς Βουλῆς, νὰ βλέπωμεν τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς ἀγωνιώσας, ὅπως ὑφαρπάσωσι τὴν περὶ συνομολογήσεως αὐτοῦ ἄδειαν. Ἀφ’ ὅτου ἡ ἀναπτυσσομένη ἐν τῇ χώρᾳ πίστις ἤρξατο ἐπιτρέπουσα εἰς τοὺς δήμους τὴν συνομολόγησιν δανείων, βλέπομεν τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς θεωρούσας, ὅτι τὸ δανείζεσθαι εἶναι δικαίωμα αὐτῶν ἀπόλυτον καὶ ὅτι ἀδικεῖ αὐτὰς ἡ ἀρχὴ, ἡ ὑποβάλλουσα τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος εἰς ἔλεγχον, ἐνῷ ἀντιθέτως πρὸς τὴν γνώμην αὐτῶν ταύτην ἡ συνομολόγησις δανείου δημοτικοῦ εἶναι δικαίωμα ἐξαιρετικὸν, μηδόλως ὑπαγόμενον εἰς τὰς συνθήκας τῶν δανείων τοῦ Δημοσίου. Αἱ ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις, ἐν αἷς ἐπιτρέπεται ἡ συνομολόγησις δανείου δημοτικοῦ, δὲν δύνανται νὰ καθορισθῶσιν ἐν τῷ νόμῳ, ὥστε κατὰ ῥητὰς τούτου διατάξεις νὰ κανονίζηται ἐκ προοιμίων, ἡ ἄδεια πρὸς συνομολόγησιν αὐτοῦ ὑπὸ τῶν δημοτικῶν ἀρχόντων. Ἀπεβλέψαμεν ἄρα εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς δημοσιότητος, ὑφ’ ὃν διεξάγεται ἡ ψήφισις τῶν νόμων ὑπὸ τῆς Βουλῆς πρὸς παροχὴν τῶν ἐπιδιωκομένων ἐγγυήσεων. Αὗται αἱ διατάξεις, ὡς καὶ αἱ περὶ ἐπιβολῆς φόρων προαιρετικῶν, ἠδύναντο, ὡς εἶπον, νὰ παραλειφθῶσιν ἐν νομοσχεδίῳ περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων καὶ περὶ ἀντικαταστάσεως αὐτῶν· ἀλλ’ ἀντικαθισταμένων τῶν διαπυλίων διὰ προσόδων, παρεχουσῶν εἰς τοὺς δήμους τὰ μέσα ἐπαρκῆ πρὸς τὰς ἀνάγκας αὐτῶν, ἐθεωρήθη εὔθετος περίστασις πρὸς παροχὴν τοῖς δήμοις ἀδειῶν, συντελουσῶν εἰς τὴν ἐπίῤῥωσιν τῶν οἰκονομικῶν αὐτῶν δυνάμεων καὶ πρὸς περιφρούρησιν τῶν τῆς οἰκονομικῆς αὐτῶν διαχειρίσεως. Τὰ ἐπιτρεπόμενα ὑπὸ τῶν τοῦ νομοσχεδίου ἀδειῶν εἶναι τοιαῦτα, ὥστε δὲν διατρέχομεν μέγαν κίνδυνον, νὰ ἴδωμεν τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς καταχρωμένας αὐτῶν, διότι ἐπιτρέπουσι μόνον φορολογίαν ἄμεσον, γνωστὸν δὲ, πόσον τὸ ἄμεσον τῆς δημοσίας καὶ τῆς δημοτικῆς φορολογίας προκαλεῖ τὰς ἀντιδράσεις τῶν ἐπιβαρυνομένων, ὧν ἡ γνώμη εἶναι χαλινὸς ἐπαισθητός. Μέχρι τοῦδε ἐπετρέπετο εἰς τοὺς δήμους ἡ παρ’ αὐτῶν ἐπιβολὴ φορολογίας ἐμμέσου· σήμερον ἀφαιροῦμεν ἀπ’ αὐτῶν τὴν ἄδειαν ταύτην, ἀλλὰ νομίζομεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τοὺς δήμους τὴν ἐπιβολὴν ἀμέσου φορολογίας, νομίζομεν, ὅτι ἡ ἐγγύησις, ἣν παρέχει τὸ ἐνδιαφέρον τῶν δημοτῶν ἐν γένει, ἐπιβαρυνομένων ἐκ τῆς ἀμέσου φορολογίας, εἶναι ἀποχρῶσα εἰς περιορισμὸν τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν περὶ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ χορηγουμένου αὐταῖς δικαιώματος. Τὰ περὶ τούτου θέλουσι κανονισθῆ ἐν τῇ κατ’ ἄρθρον συζητήσει ὁριστικῶς· ὅ,τι δὲ ἰδίᾳ θεωροῦμεν ἀπαραίτητον, εἶναι ἡ ἐν βραχεῖ ὁριστικὴ ψήφισις τῶν θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων. Θεωροῦμεν ἀναγκαίαν τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων, ἵνα ἐκλείψωσιν αἱ τελωνειακαὶ ζῶναι τῶν δήμων, ἵνα ἐκλείψωσιν οἱ διαχειρισταὶ τῶν φόρων ἰδιῶται καὶ ἀντ’ αὐτῶν ἔχωμεν διαχειριστὴν τὸ Δημόσιον, ἵνα ἐκλείψῃ ἡ δαπάνη πρὸς τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου εἴτε εἰς ἔξοδα, εἴτε εἰς κέρδη τῶν μισθωτῶν, εἴτε εἰς καταχρήσεις αὐτῶν, καὶ εἰσπράττηται ὁ ὑπὲρ τῶν δήμων δασμὸς ἄνευ οὐδεμιᾶς δαπάνης, ἄνευ προσθήκης οὐδ’ ὀβολοῦ εἰς τὰς δαπάνας τοῦ κυρίου δασμοῦ, εἰς ὃν ἐκεῖνος ἐπιπροστίθεται. Ἐὰν τὸ προτεινόμενον σύστημα εἰς ἀντικατάστασιν τῶν διαπυλίων δὲν κρίνηται ὡς τὸ εὐστοχώτερον, ἐπιτρέπεται βεβαίως ἀντίῤῥησις, ἀλλ’ εἰς τοὺς προβάλλοντας σύστημα ἄλλο προσφυέστερον. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν σύστημα, δοκιμώτερον τούτου, εἰς ἀντικατάστασιν τῶν διαπυλίων, ἀναγκαίως θεωροῦμεν, ὅτι ὁ ἀποκρούων τὸ σύστημα τὸ ὑφ’ ἡμῶν προτεινόμενον, εἶναι ὑπέρμαχος τῶν διαπυλίων, ὅτι ἀποκρούει τὸ σύστημα ἡμῶν οὐχὶ χάριν ἄλλης τῶν διαπυλίων ἀντικαταστάσεως, ἀλλὰ διότι θεωρεῖ τὰ διαπύλια ὡς τὸν φόρον, ὑφ’ ὃν πρέπει νὰ ἐξακολουθῶσι στενάζοντες οἱ δῆμοι τῆς Ἑλλάδος.

§184ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 μ. μ.