1890.03.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 5

τῆς 1 Μαρτίου 1890.

(Πέμπτη)

Ὥρα 5. μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς κατέθεσε τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δαπανῶν τῆς παρούσης ἐκτάκτου Συνόδου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 4). Ὁ Ἀλέξανδρος Ῥηγίδης, πρόσφυξ ἀξιωματικὸς τοῦ ὀθωμανικοῦ στρατοῦ, ἐξαιτεῖται ὅπως δοθῇ πάλιν αὐτῷ τὸ μηνιαῖον βοήθημα, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἐλάμβανε, καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ ὑπολοχαγοῦ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§2ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο εἴς τινα συνεδρίασιν λόγος περὶ τῆς δίκης, τὴν ὁποίαν οἱ ἀνεψιοὶ τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα ἐκίνησαν, διεκδικοῦντες τὴν περιουσίαν αὐτοῦ. Τότε ὑπεσχέθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ τὴν ἀγωγήν. Ἐπειδὴ ἕως τώρα δὲν τὴν προσήγαγε, τὸν παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῇ τὴν ὑπόσχεσίν του.

§3ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶπον τότε, ὅτι ἡ ἀγωγὴ θὰ προσαχθῇ ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δὲν παρέλαβεν αὐτήν ἐκ τοῦ φακέλλου. Ἀλλ’ ἀπεδείχθη ἔπειτα, ὅτι ὁλόκληρος ὁ φάκελλος εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τοῦ κ. Στεφάνου, ὁ ὁποῖος ἐλπίζω ὅτι ἐντὸς τοῦ μηνὸς θὰ ἦναι ἐνταῦθα. Βεβαιῶ ὅμως τὴν Βουλήν, ὅτι τὰ πράγματα ἔχουσιν ἀκριβῶς ὡς τότε εἶπον, καὶ προσθέτω, ὅτι ἀνεβλήθη ἡ ἐκδίκασις τῆς ὑποθέσεως εἰς τὸν ἑπόμενον Ἀπρίλιον.

§4ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Πλάτανος εἶναι ἐκ τῶν καλλιτέρων κωμοπόλεων τῆς Ναυπακτίας, ἐν τούτοις τὸ τηλεγραφεῖον ἐκεῖνο μένει κλειστὸν, ἐλλείψει ὑπαλλήλου, καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ταχέως πρόνοια.

§5ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως» ἐδημοσιεύθη τὸ Διάταγμα, τὸ κυροῦν τὸ δάνειον τῶν 6,000,000, περὶ τοῦ ὁποίου εἶχον ζητήσει χθὲς πληροφορίας παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὸ περιεχόμενον τοῦ Διατάγματος τούτου γεννᾷ ἀπορίας τινὰς, ἐπὶ τῶν ὁποίων παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς δώσῃ ἐξηγήσεις. Πρῶτον ἐν τῷ Διατάγματι ἀναφέρεται, ὅτι ἐκ τῶν 6,000,000 μέρος μόνον θὰ χρησιμοποιηθῇ ἀπέναντι προγενεστέρων δανείων καὶ μέρος ἀπέναντι ἐξόδων τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, τίνα εἰσὶ τὰ προγενέστερα δάνεια, καὶ τί ποσὸν θὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ σιδηροδρόμου. Δεύτερον, τὸ δάνειον, κατὰ τὸ ἄρθρον 2, συνωμολογήθη ἐπὶ τόκῳ 5% καὶ ἐπὶ προμηθείᾳ ἥμισυ τοῖς ἑκατὸν δι’ ἓξ μῆνας, ἥτις ἀναβιβάζει τὸν τόκον εἰς 6% κατ’ ἔτος. Τὸ δάνειον ἑπομένως τοῦτο δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῶν νόμων ΑΨʹ καὶ ΑΨΑʹ, διότι οἱ νόμοι οὗτοι ἐπιτρέπουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν συνομολόγησιν δανείου ἐπὶ τόκῳ κατωτέρῳ τῶν 6 καὶ οὐχὶ πρὸς 6%. Δὲν δύναται ὡσαύτως νὰ στηριχθῇ τὸ δάνειον τοῦτο μήτε ἐπὶ τοῦ νόμου ΑΨΜΕʹ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐψηφίσθη ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ὁ νόμος οὗτος ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ πάγιον ἢ χρεωλυτικὸν δάνειον κεφαλαίου 80,000,000 δραχμῶν, δὲν ἐπιτρέπει ὅμως εἰς αὐτὴν τὴν συνομολόγησιν προσωρινῶν δανείων. Ἐπιθυμῶ ἑπομένως νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπὶ τίνος νόμου ἐστηρίχθη, ὅπως συνομολογήσῃ τὸ δάνειον τῶν 6,000,000; Ἑτέραν ἀπορίαν ἔχω περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν 7,687,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας κατέθεσεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Κατὰ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῆς διαθέσεως τοῦ προϊόντος τῶν δυνάμει τῶν νόμων ΑΨʹ καὶ ΑΨΠΑʹ συνομολογηθέντων δανείων, ὁρίζει ποσὸν διαθέσιμον ἐκ τοῦ λογαριασμοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου ἐκ δραχμῶν 4,151,000, ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἐκ τοῦ μνησθέντος προϊόντος εἶχε καταβάλει εἰς τὰς Τραπέζας δραχμὰς 17,000,000 περίπου. Ἀφοῦ δὲ διαθέσιμα ποσὰ εἶχε μόνον 4,151,000, πόθεν εὗρε τὰ 7,680,000; Κατέβαλε ποσὸν 3,000,000 καὶ πλέον εἰς τὴν Τράπεζαν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, ἢ ἐσφαλμένως παρίστα εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ μνησθέντος πίνακος, ὅτι δὲν θέλει διαθέσει ἐκ τοῦ λογαριασμοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ποσὸν ἀνώτερον τῶν δραχμῶν 4,151,000; Ἐπὶ τέλους παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὴν σύμβασιν τοῦ δανείου τῶν 6,000,000, ἣν κυροῖ τὸ χθεσινὸν Διάταγμα.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀπαντῶ, ὅτι περὶ μὲν τοῦ τόκου δὲν ἔχω πρόχειρον τὸν νόμον, ἵνα ἴδω, ἐὰν ἡ φράσις ἔχῃ «μέχρις 6%», ἢ «οὐχὶ ἀνωτέρω τῶν 6%», ἢ «κατωτέρω τῶν 6%», ἢ «6%», ἀλλ’ ὅπως δήποτε καὶ ἂν ἔχῃ ἡ φράσις, καλῶς ἔχει τὸ δάνειον, διότι ὑπάρχει ἕτερον ἄρθρον, ὁρίζον, ὅτι ἐπιτρέπεται, πρὸς τῷ κατὰ τὸν νόμον τόκῳ, πληρωμὴ προμηθειῶν καὶ ἄλλων δαπανῶν, ἐν τῷ προκειμένῳ δὲ δανείῳ τὸ ἐτησίως ἀποδιδόμενον 6% εἶναι τὸ μόνον βάρος, οὐδεμιᾶς γενομένης εἰδικῆς ἀποδόσεως λόγῳ προμηθείας ἢ ἄλλης σχετικῆς πρὸς τὸ δάνειον δαπάνης. Ἐὰν ἄρα, ὡς φρονεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὑπερβαίνῃ ὁ συμφωνηθεὶς τόκος κατὰ πολλοστημόριον λεπτοῦ τὸν νόμιμον ὅρον, διότι μόνον πολλοστημορίου λεπτοῦ δύναται νὰ ὑπάρχῃ ὑπέρβασις, τὴν ὑπέρβασιν ταύτην δυνάμεθα νὰ καταλογίσωμεν εἰς τὴν προμήθειαν ἢ εἰς τὰς δαπάνας τοῦ δανείου, καταβαλλομένας ἁπάσας ὑπὸ τοῦ δανείζοντος. Ὥστε ὡς πρὸς τοῦτο ἀναμφηρίστως ἔχουσι καλῶς τὰ τοῦ δανείου. Ὡς πρὸς τὰ τῆς ἀναλογίας τοῦ δανείου τούτου, τῆς διατεθησομένης κατὰ τὰς διατάξεις τῶν νόμων ΑΨʹ καὶ ΑΨΠΑʹ, καὶ τῆς ἀναλογίας τῆς διατεθησομένης πρὸς τὰ τοῦ σιδηροδρόμου, ταύτας δὲν δυνάμεθα νὰ καθορίσωμεν ἀκριβῶς ἀπὸ τοῦδε, διότι δυνάμει τῶν δύο νόμων δανειζόμενοι θέλομεν τελικῶς κανονίσει τὰ τῶν καταλογισμῶν. Κατὰ τοὺς ὅρους τῶν νόμων τούτων γενήσεται ἡ διάθεσις τῶν κεφαλαίων τοῦ δανείου καταλογιζομένων εἴτε εἰς ἐξόφλησιν δανείου ὑφισταμένου, εἴτε εἰς τὰς δαπάνας τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Λαρίσσης, ἐξοφληθησομένας τελικῶς δι’ ἑτέρου δανείου, δι’ οὗ θέλουσιν ἀναπληρωθῆ τὰ ἐκ τῶν κεφαλαίων τοῦ περὶ οὗ πρόκειται δανείου προκαταβαλλόμενα. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς θεωρεῖ, ὅτι κατὰ τὸν περὶ τοῦ σιδηροδρόμου νόμον δὲν ἠδυνάμεθα πρὸ τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ νὰ δανεισθῶμεν προσωρινῶς, ἤτοι νὰ λάβωμεν προκαταβολάς. Τοῦτο δὲν ὑποστηρίζεται ἐκ τοῦ κειμένου τοῦ νόμου, οὐδ’ ἐκ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ, πρὸς ὃ εἶναι καθ’ ὅλα σύμφωνος ἡ πραγματοποίησις τοῦ δανείου βαθμιαίως, πρῶτον μὲν προκαταβολικῶς, εἶτα δὲ ὁριστικῶς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐθεώρησεν ἐπίσης, ὅτι ἡ πρὸς ἐξόφλησιν παλαιοτέρων δανείων διάθεσις κεφαλαίων γίνεται οὐχὶ κανονικῶς.

§7ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἠρώτησα πόθεν εὕρετε τὰ 7,680,000 δραχμῶν.

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρὰ τῇ Τραπέζῃ ὑπάρχει λογαριασμὸς ἀνοικτὸς τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐπὶ τοῦ λογαριασμοῦ τούτου ὑπάρχει διαθέσιμον ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ποσὸν 4,000,000 δραχμῶν, τὰ δ’ ἐπέκεινα τοῦ ποσοῦ τούτου εἰς πίστωσιν τοῦ Δημοσίου ἐν τῷ λογαριασμῷ τούτῳ ἀναγεγραμμένα δὲν εἶναι διαθέσιμα, ὡς καταλογισθέντα ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ Κράτους εἰς τὰ δυνάμει τοῦ νόμου ΑΨʹ ἐξοφληθέντα. Ἀπόδοσις ἄλλη εἰς λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δὲν γίνεται ἤδη, τὰ δὲ ἑκατομμύρια, περὶ ὧν ἐρωτᾷ ὁ κ. Βουλευτής, ἐξακολουθοῦσι μένοντα ὑπέγγυα μὲν, ἀλλ’ ἄτοκα καὶ μὴ χρεοῦντα τὸν λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου ἐν τῷ δανείῳ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἄν, ληγούσης τῆς διορίας, δὲν ἐξοφληθῇ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου τὸ δάνειον, εἰς ὃ τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα εἶναι ὑπέγγυα, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δι’ αὐτῶν νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ χρέος, μόνον δὲ τότε θὰ βαρύνωσι ταῦτα τὸ χρέος τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλ’ οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ἵνα ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ ἐξόφλησις γενήσεται διὰ τοῦ ἐνεχύρου· τὸ Δημόσιον βεβαίως θέλει ἐξοφλήσει τὴν ὀφειλὴν, ἐφ’ ᾗ τὸ ἐνέχυρον, ἐξ ἄλλων πόρων· καταργουμένου δὲ τοῦ ἐνεχύρου διὰ τῆς τοιαύτης ἐξοφλήσεως, τὰ ἑκατομμύρια, περὶ ὧν τυρβάζει ὁ κ. Βουλευτής, δὲν θὰ χρεώσωσι τὸν λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου ἐν τῷ δανείῳ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Πᾶσα ἄρα περὶ αὐτῶν συζήτησις, ὡς ὀφειλομένων παρὰ τοῦ Δημοσίου, εἶναι ματαία. Ἔχω ἤδη ἀνὰ χεῖρας τὸν νόμον ΑΨʹ περὶ συνομολογήσεως καὶ μετατροπῆς δανείων. Κατὰ τὸ τελευταῖον αὐτοῦ ἄρθρον «Πᾶσαι αἱ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἄρθροις ἀναγκαῖαι πράξεις καὶ συμβάσεις, ὡς καὶ τὰ τῶν ἐνδεχομένων προμηθειῶν καὶ ἄλλων δαπανῶν ἐγκρίνονται διὰ Β. Διαταγμάτων, προκαλουμένων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.» Ἑπομένως ἔχομεν τὸ δικαίωμα πρὸς τῷ τόκῳ νὰ δώσωμεν καὶ προμήθειαν καὶ ἄλλα ἐπὶ πλέον ν’ ἀποτίσωμεν.

§9ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἠμπορεῖτε νὰ συνομολογήσητε πρὸς 5% καὶ νὰ δώσητε 3 προμήθειαν.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κάλλιον ἐμοῦ γινώσκετε ὑμεῖς, ἂν οἱ τραπεζῖται θεωρῶσι τὸ 3% ὡς προμήθειαν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας εἶχε ζητήσει πληροφορίας περὶ ἐπιθέσεως, γενομένης ἐν Καλάμαις κατά τινος ὑπολοχαγοῦ. Ὑποβάλλω τὸ περὶ τούτου τηλεγράφημα τοῦ Μοιράρχου Μεσσηνίας, περιέχον πάσας τὰς πληροφορίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶχε ζητήσει πληροφορίας, ἀναγομένας εἰς τὰ ποσοστὰ τῆς ὁδοποιΐας. Τῷ εἶχον δώσει ἀπάντησιν προηγουμένως καὶ φέρω ἤδη σημειώματα τῆς ὑπηρεσίας. Ἐκ τούτων καὶ ἐκ τῶν κατατεθέντων προηγουμένως σχετικῶν ἐγγράφων ἐξάγεται, ὅτι τὰ ποσοστὰ τοῦ 1887, εἰς ἃ ἰδίως ἀφώρα ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, εἶχον πληρωθῆ κατὰ τὸ 1888, κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν τότε περὶ τὰ τῆς ὁδοποιΐας σύστημα· ἀπεδόθησαν δὲ ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1888 763,143 δραχμαί, ἀναγόμεναι λόγῳ ποσοστῶν εἰς τοὺς τελευταίους μῆνας τοῦ 1887. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 200,000 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1890, καταλογιζομένων ὑπὸ τὸ κεφάλαιον 13 τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου, πρὸς περίθαλψιν τῶν ἐκ Κρήτης ἀπόρων προσφύγων. Νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890, κεφάλαιον 13 ἄρθρον 1, «ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων», ἐκ δραχμῶν 100,090, πρὸς ἐντελῆ ἐξόφλησιν τοῦ εἰς πίστωσιν τῆς Ἰονικῆς Τραπέζης ὑπολοίπου τοῦ λογαριασμοῦ τῶν δι’ αὐτῆς ἐνεργηθεισῶν πληρωμῶν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων τῶν μετατραπέντων δανείων τοῦ 1824 καὶ 1825. Εἶναι τοῦτο ὑπόλοιπον ἐξοφλητέον τοῦ ἐξ ὑπαρχῆς λογαριασμοῦ, περὶ οὗ ὑποβάλλεται τεῦχος, περιέχον ἐν τοῖς καθέκαστον τὸ ἱστορικὸν τῶν δανείων τοῦ 1824 καὶ 1825 ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως αὐτῶν καὶ μέχρι τῆς ἐξοφλήσεως. Ἡ ἐξόφλησις ὑπαγορεύει τὴν ἐν ἐκθέσει καὶ πίναξι κατάστρωσιν πάντων τῶν εἰς τὰ δάνεια ταῦτα ἀναγομένων. Νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 8,676,835: 88 καὶ περὶ ἀκυρώσεως ἐκτάκτων πιστώσεων τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 6,772, 433:38. Ἀνάγονται εἰς τὰ θωρηκτά. Καὶ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 436,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1890 δι’ ἔργα ναυστάθμου καὶ ναυτικοῦ προγυμναστηρίου. Ὑποβάλλω προσέτι καὶ νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἀναγνωρίσῃ τὴν ὑπὸ τῆς διεθνοῦς ἑταιρίας τῆς θαλασσίας διώρυγος τῆς Κορίνθου ἐκχώρησιν πάντων τῶν δικαιωμάτων καὶ πασῶν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς εἰς Ἑλληνικὴν ἀνώνυμον ἑταιρίαν.

§11ΜΠΑΣΙΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀρκεῖ, νομίζω, ὅτι ἑταιρία διεθνὴς πρόκειται νὰ μεταβιβάσῃ τὰ δικαιώματα αὑτῆς εἰς ἑταιρίαν Ἑλληνικὴν, καὶ ὅτι, ἐγκρινομένης τῆς μεταβιβάσεως, φαίνεται ἐπιτυγχανομένη ἡ συντέλεσις τοῦ ἔργου, ἥτις εἶναι ἡ παντὸς ἄλλου μέτρου τελεσφορωτέρα ἐν τῇ ἐπιχειρήσει ταύτῃ προάσπισις τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα νομοσχέδια θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 5–9).

§14ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ ἐξηγήσεις, ἃς ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 6,000,000, δὲν μὲ ἔπεισαν. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν ἔπεισαν καὶ πάντα ἄλλον, δώσαντα προσοχὴν καὶ μελετήσαντα τὸ ζήτημα. Ὁ νόμος ΑΨʹ, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 ἐπιτρέπει τὸν διὰ Διατάγματος προσδιορισμὸν προμηθειῶν καὶ ἄλλων δαπανῶν. Δὲν εἶναι ὅμως δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι διὰ τοῦ ἄρθρου 4ου ὁ νόμος ἠκύρου τὸ ἄρθρον πρῶτον. Βάσις δὲ τοῦ νόμου τούτου, ἐπὶ τῆς ὁποίας πολλάκις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐστηρίχθη, ὅπως ἀντικρούσῃ τὰς γνώμας ἡμῶν, εἶναι, ὅτι περιέχει περιορισμοὺς, ὧν εἷς εἶναι ὁ τοῦ τόκου τῶν συνομολογουμένων δανείων, ὅστις πρέπει νὰ ᾖναι κατώτερος τοῦ 6%, καὶ ὁ ἕτερος, ὅτι τὸ ποσὸν, ὅπερ δανείζεται τὸ Δημόσιον, ὀφείλει νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ εἰς πληρωμὴν προϋπαρχόντων δανείων. Τοῦτο ὑπεστήριξε πάντοτε ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐὰν δὲ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ ἄρθρον 4ον, ἐκτὸς τοῦ τόκου, ὅστις πρέπει νὰ ᾖναι κατώτερος τοῦ 6% ἔστω καὶ κατὰ ἓν λεπτὸν, ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πληρόνῃ καὶ προμηθείας, ὅσαςδήποτε ἐγκρίνει, τότε ὁ περιορισμὸς τοῦ ἄρθρου πρώτου εἶναι ἰδανικός, διότι ἡ προμήθεια δύναται νὰ ὑπερβαίνῃ τὸν τόκον. Δύναται δὲ νὰ εὕρῃ πολλὰ τοιαῦτα δάνεια ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂν ὄχι ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ εἰς ἄλλα Κράτη.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχετε πολλοὺς φίλους ὑμῶν, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ σᾶς πληροφορήσωσι περὶ τούτου. Θὰ δύναται τοιουτοτρόπως ἡ Κυβέρνησις νὰ δανείζηται οὐχὶ πλέον πρὸς 6%, ἀλλὰ πρὸς 10. Θὰ δύναται νὰ κάμῃ ποροσωρινὸν δάνειον διὰ δύο μῆνας, πληρόνουσα 5% τόκον καὶ 1 προμήθειαν, ἤτοι πρὸς 11% κατ’ ἔτος. Δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ὀρθὴ ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐκτὸς ἐὰν ἐννοῇ, ὅτι καὶ εἰς τοὺς περιορισμοὺς τῶν νόμων ΑΨʹ καὶ ΑΨΠΑʹ, τοὺς ὁποίους ὁ ἴδιος ὑπεστήριξε, δὲν ἐννοεῖ νὰ ὑπαχθῇ. Καὶ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης δὲν συμφωνῶ μὲ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Τὸ ἄρθρον 5, ἐπὶ τοῦ ὁποίου βασίζεται τὸ Διάταγμα, τὸ χθὲς δημοσιευθὲν, ῥητῶς λέγει τί ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἄρθρον τοῦτο: «Διὰ τὴν ἀποκλειστικὴν πληρωμὴν τῶν ὑπὸ τῶν ἀναδόχων ἐκτελουμένων ἔργων κτλ. ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐκδώσῃ ἢ συνομολογήσῃ πάγιον ἢ χρεωλυτικὸν δάνειον, καταβαλλόμενον ἐν μέρει ἢ ἐν ὅλῳ εἰς χρυσὸν ἢ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ τιμῇ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου ἀποφερούσῃ πραγματικὸν κεφάλαιον δραχμῶν 80,000,000 εἰς χρυσὸν, νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τούτου τὴν καθαρὰν πρόσοδον τῆς κατὰ τὰ ἀνωτέρω σιδηροδρομικῆς γραμμῆς κτλ.» Ὁ νόμος ῥητῶς ἤθελε, Κύριοι, νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Διὰ νὰ ἐξασφαλίσῃ δὲ ταύτην, ἀπῄτησεν ὅπως χάριν αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις συνομολογήσῃ δάνειον πάγιον ἢ χρεωλυτικὸν ποσοῦ ἀρκοῦντος εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Δὲν ἠθέλησε τὴν κατασκευὴν ταύτην νὰ τὴν ἀφήσῃ ὡς μέσον ἀλλεπαλλήλων συνομολογήσεων προσωρινῶν δανείων. Εἶναι δὲ εὔκολον νὰ ἐνοήσῃ τις ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῆς συνομολογήσεως παγίων καὶ προσωρινῶν δανείων. Ἡ συνομολόγησις προσωρινῶν δανείων δύναται νὰ φέρῃ πολὺ μακρὰν τὸ Δημόσιον. Δύναται ἕνεκα περιστάσεων ἐκτάκτων καὶ ἀπροβλέπτων νὰ ἐπιβάλῃ βάρη πολὺ ἀνώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπονται ὑπὸ τοῦ νόμου νὰ ἐπιβληθῶσιν ἐπ’ αὐτοῦ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Δὲν νομίζω ἑπομένως, ὅτι δάνειον προσωρινῶς γενόμενον, ἔστω καὶ πρὸς πληρωμὴν δαπανῶν τοῦ σιδηροδρόμου, δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τοῦ νόμου ᾼΨΠΑʹ. Νομίζω μάλιστα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ κεφάλαιον, τὸ ἀναγκαιοῦν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ νὰ τὸ ἐξασφαλίσῃ ἐπὶ τῶν βάσεων τοῦ σχετικοῦ πρὸς αὐτὸν νόμου. Δὲν ἐπετρέπετο εἰς αὐτὴν νὰ ἀναδεχθῇ ὑποχρεώσεις ἀνερχομένας εἰς 60 ἢ 70 ἑκατομμύρια, χωρὶς νὰ ἐξασφαλίσῃ καὶ τὸν τρόπον τῆς πληρωμῆς αὐτῶν. Δὲν ἐπετρέπετο τοῦτο, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ᾖ βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ παρουσιασθῶσι περιστάσεις, δυνάμεναι νὰ καταστήσωσιν ἐπαχθῆ ἢ καὶ ἀδύνατον τὴν εὕρεσιν τῶν ἀναγκαίων χρημάτων καὶ νὰ θέσωσι τὸ Δημόσιον εἰς τὴν λυπηρὰν θέσιν τῆς ἀδυναμίας τῆς ἐκτελέσεως τῶν ὑποχρεώσεών του. Τοῦτο ἐννοεῖ ὁ νόμος, τοῦτο δὲ ἐπεδίωξε καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς, ὁ προτείνας τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου εἰς τὴν Βουλήν. Δύναται διὰ τὰς ταμειακὰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου νὰ συνομολογῇ τὸ Κράτος προσωρινὰ δάνεια, ἀλλὰ διὰ τοιαύτας μεγάλας ἐπιχειρήσεις δὲν ἐπιτρέπεται ἡ διὰ προσωρινῶν δανείων καὶ διὰ μέσων καλουμένων ὑπὸ τῶν γάλλων expedients ἐκτέλεσις αὐτῶν. Κακῶς ἑπομένως βασίζει τὸ δάνειον τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τῶν νόμων ᾼΨΜΕʹ καὶ ᾼΨΠΑʹ. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς καταθέσεως εἰς τὰς Τραπέζας τῶν δρ. 7,687,000, νομίζω ὅτι καὶ ἐκεῖ ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν εἶναι ἐν τῷ δικαίῳ. Βεβαίως δὲν κατέθεσε μετρητὰ τὰ χρήματα ταῦτα ἀλλὰ τὰ ἐδέσμευσεν ἀπέναντι τῶν δανειστῶν του. Εἶπεν εἰς τοὺς δανειστὰς, ὅτι «ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν σᾶς πληρώσω μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς ἑξαμηνίας, θὰ δικαιοῦσθε νὰ λάβητε τὰ 7,687,000». Διὰ νὰ δεσμεύσῃ δὲ τὸ ποσὸν αὐτὸ, ὀφείλει νὰ τὸ ἔχῃ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι σύμφωνος μὲ τὸν Πρωθυπουργὸν, ὅτι 17 ἑκατομμύρια κατέβαλεν εἰς τὰς Τραπέζας ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολόγησε δυνάμει τοῦ νόμου ᾼΨʹ. Ἄν συνεφώνουν μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἰς τοῦτο, ἤθελον τῷ ἀπευθύνει καθαρὰν μορφὴν, διότι διαθέτει 7,687,000, ἐνῷ δὲν ἔχει παρὰ μόνον 4,151,000. Ἐπειδὴ δὲ δὲν κατέβαλε τὰ 17 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ μόνον τρία ἀπέναντι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀποτείνω εἰς αὐτὸν τὴν παρατήρησιν, διὰ νὰ δείξω καὶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν τῷ λογαριασμῷ, τὸν ὁποῖον μᾶς ἔδωκε, τῆς διαθέσεως τῶν δανείων, τῶν συνομολογηθέντων δυνάμει τοῦ νόμου ΑΨʹ, κακῶς ἐσημείωσεν, ὅτι κατέβαλε τὰ 17 ἑκατομμύρια, καὶ ὅτι διαθέσιμον ποσὸν ἐν τῷ λ)σμῷ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας μένει 4,150,000 καὶ ὅπως προσθέσω, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὀφείλομεν νὰ βασίζωμεν τὰς σκέψεις μας καὶ τὰς κρίσεις μας περὶ τῆς πορείας καὶ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν, οἱ ἀνακοινούμενοι ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι τοιαύτας ἀνακριβείας καὶ ἀντιφάσεις, διότι τοῦτο φέρει ὡς ἀποτέλεσμα τὴν καταστροφὴν τῆς ἐμπιστοσύνης, ἣν ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν εἰς τοὺς ἐπισήμους λογαριασμοὺς, ἥτις εἶναι μία ἐκ τῶν κυριωτέρων βάσεων τῆς πίστεως καὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους.

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκ τοῦ κατατεθέντος τηλεγραφήματος γίνεται δῆλον, ὅτι ὁ Περικλῆς Μαυρομιχάλης, υἱὸς τοῦ Δημάρχου Καλαμῶν, ἀπεπειράθη νὰ δολοφονήσῃ τὴν νύκτα κατὰ τὴν δωδεκάτην ὥραν τὸν ἀνθυπολοχαγὸν καὶ ἀποσπασματάρχην Καλαμῶν, καὶ ἐπλήγωσεν αὐτὸν ἀκινδύνως. Μετὰ τοιαύτην πρᾶξιν ἐκ μέρους νέου ἐξ οἰκογενείας οὐχὶ τυχαίας ἐν τῷ τόπῳ κατ’ ἀξιωματικοῦ τῆς ὑπηρεσίας, ὁ Μοίραρχος λέγει, ὅτι δὲν νομίζει τοῦτο ὡς διατάραξιν τῆς τάξεως. Τοῦτο φρονῶ ὅτι καταδηλοῖ εἰς ποῖον σημεῖον περιῆλθεν ἡ δημοσία τάξις ἐκεῖ. Ἐπειδὴ ἐπιθυμῶ νὰ μάθω ποῖοι λόγοι ἐξώθησαν τὸν νέον τοῦτον εἰς τὸ διάβημα αὐτὸ, καὶ ἐπειδὴ ἀμφιβάλλω, ἂν δολοφονικῶς ἐπετέθη κατὰ τοῦ ἀξιωματικοῦ, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἅμα τῷ ὑποβληθῇ ἡ ἔκθεσις ἐκ μέρους τοῦ Μοιράρχου, νὰ τὴν ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§19ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ λεχθέντα, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρό τινων ἑβδομάδων περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, αἱ ἀφορμαὶ, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἀφετηρία τῶν λόγων τῶν τότε ἀγορευσάντων, ἡ μὴ διάψευσις αὐτῶν κατηγορηματικῶς καὶ ἐντόνως; παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὡς οὗτος ὤφειλε, κατ’ ἐμὲ, νὰ πράξῃ, ὡς διοικητὴς τοῦ στρατοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἡ συγκίνησις, ἡ ὁποία κατέλαβε τοὺς πολίτας τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἐπὶ τοῖς γενομένοις ἢ ὑπονοηθεῖσιν ὅτι ἐγένοντο, ταῦτα πάντα ἐπηύξησαν ἐν ἐμοὶ, ὡς ἀντιπροσώπῳ τοῦ τόπου, τὸ ἐνδιαφέρον, ὅπερ ὡς πολίτης εἶχον, ὡς ὤφειλον, περὶ τοῦ τιμιωτάτου πράγματος τῆς πατρίδος, τοῦ στρατοῦ αὐτῆς, καὶ μοὶ ἐπέβαλον νὰ ἐρευνήσω ἐγγύτερόν πως τὰ κατ’ αὐτὸν, ἵνα σχηματίσω σαφεστέραν τὴν γνώμην καὶ ἑδραιοτέραν τὴν πεποίθησιν περὶ τῆς καταστάσεως αὐτοῦ. Ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ πόρισμα τῆς ἐρεύνης καὶ τῆς μελέτης, εἰς ἣν κατέγινα, θέλω εἴπει περαιτέρω. Ψηφίζομεν ἐνταῦθα κατ’ ἔτος ποσὸν ὑπέρογκον, δυσανάλογον πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, τὸ ἥμισυ ἢ καὶ πλέον τῶν διὰ τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους προωρισμένων χρημάτων μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν διὰ τὰς ὑπερτέρας ὑποχρεώσεις αὐτοῦ ἀναγκαιούντων ποσῶν· 18,437,000 δρ. ἐψηφίσαμεν διὰ τὸ 1890 ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ! Ἐγκρίνομεν ἐπίσης πολλὰς χιλιάδας ἀνδρῶν, 28,000 περίπου, ὅπως καταναλώσωσι τὰ χρήματα ταῦτα. Ἀλλ’ ἐσμὲν βέβαιοι, ὅτι διὰ τῶν μέτρων τούτων ἐπιτυγχάνομεν τοῦ ὑψηλοῦ σκοποῦ, ὃν προϋποθέτουσιν αἱ δαπάναι αὗται; Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δύναται νὰ διατελῇ ἥσυχος, ὅτι οἱ διπλοῖ φόροι, οὓς μετὰ τόσης δυσκολίας ἀλλὰ καὶ μετὰ τόσης ὑπομονῆς καταβάλλει, ὁ βαρὺς φόρος τοῦ χρήματος καὶ ὁ πολύτιμος φόρος τοῦ αἵματος, ἀναβιβάζουσι τὸ Κράτος εἰς τὴν ποθεινὴν περιωπὴν τῆς ἐξασφαλίσεως καὶ ἑδραιότητος ἐσωτερικῶς, τῆς τιμῆς δ’ ἐξωτερικῶς, καὶ ἐπὶ πᾶσι τούτοις τῆς πληρώσεως τῶν μυχιαιτάτων πόθων τοῦ ἡμετέρου ἔθνους; Ἀπλούστερον δὲ τιθεμένου τοῦ ἐρωτήματος, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἀσφαλῶς πρὸς ἀλλήλους, ἢ πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, ὅτι ἔχομεν στρατὸν ἄξιον τῶν προσδοκιῶν ἡμῶν; Ἐν τῇ ἐπισημότητι τῆς ἰδιότητος, δι’ ἧς τυγχάνω τετιμημένος, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐξ οὗ πᾶν ἔπος πρέπει καὶ ἐπιμελῶς νὰ ἀναμετρῆται καὶ ἀκριβῶς νὰ σταθμίζηται, πρὶν ἢ ἐξέλθῃ τοῦ ἕρκους τῶν ὀδόντων, ἐνώπιον ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, πρὸς τοὺς ὁποίους πάντοτε μετὰ σεβασμοῦ καὶ ἀπὸ πεποιθήσεως ὡμίλησα, ἐνώπιον ἔτι καὶ ἐκείνων ἐκεῖ (δεικνύει τὸ θεωρεῖον τῶν ἀξιωματικῶν), μεγάλης καὶ τετιμημένης μερίδος τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ἥτις συνεχῶς τιμᾷ τὰς ἡμετέρας συνεδριάσεις, εἰς τὸ ἐρώτημα, ἐὰν ἔχωμεν στρατὸν ἄξιον τῶν προσδοκιῶν ἡμῶν, διστάζω—καὶ τὸ λέγω μετὰ λύπης—ν’ ἀπαντήσω ἄνευ ἐπιφυλάξεως καταφατικῶς. Ἐλπίζω ὅτι διὰ πολλοὺς ἐξ ὑμῶν, τοὺς ἀπαθῶς πάντοτε ἐξετάζοντας τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν πράγματα, τοὺς βλέποντας αὐτὰ ἄνευ ἐπιπροσθούσης ἀχλύος, ἐξ οἵας δήποτε ἀφορμῆς προερχομένης, διὰ τοὺς τοιούτους, λέγω, δὲν κομίζω γλαῦκα εἰς Ἀθήνας. Ἀλλὰ μεταξὺ ἡμῶν ὑπάρχουσι καὶ οἱ ἀντιφρονοῦντες, οἱ βλέποντες τὰ πάντα αἴσια, ἢ οἱ στέργοντες πᾶσαν κατάστασιν ὡς ἔχει· διὰ τοὺς τοιούτους θέλω προσπαθήσει νὰ καταστήσω δι’ ὅσων ἔνεστι βραχυτάτων κατάδηλον τὴν γνώμην μου καὶ καταληπτὸν τὸ πόρισμα τῶν ἐρευνῶν μου. Μετὰ τὰ λεχθέντα τότε, ὅτι ἐγένοντο ἐν τῷ στρατῷ, εἰς ἃ οὐδὲ πόῤῥωθεν εἶμαι διατεθειμένος νὰ προέλθω, μοὶ ἐγεννήθη, ὡς εἶπον, ἡ περιέργεια, νὰ ἐξετάσω ἐγγύτερον, ἂν εἶχον δίκαιον ἴσως οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ νὰ ἔχωσι παράπονα, καὶ ποῖοι ἐξ αὐτῶν, καὶ διὰ ποῖον λόγον. Συνέπεσε νὰ ἀνακινηθῇ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον καὶ ζήτημα στρατιωτικῶν προβιβασμῶν. Καὶ ἐν τῷ τύπῳ ἀνέγνωσα καὶ προφορικῶς ἤκουσα, ὅτι ἐπέκειτο ἡ πλήρωσις θέσεων, χηρευουσῶν ἐν τῷ στρατῷ, διὰ τοῦτο ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν πίνακα τῶν ἐν τῷ στρατῷ χηρευουσῶν θέσεων παντὸς ὅπλου καὶ βαθμοῦ, ἵνα ἴδω ποῦ κεῖται τὸ ζήτημα. Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τάχιον ἢ ὅσον περιέμενον εὐηρεστήθη νὰ προσαγάγῃ τὸν παρ’ ἐμοῦ ζητηθέντα πίνακα, ἐφ’ οὗ θὰ ἐπιφέρω τὰς παρατηρήσεις μου, πιθανὸν δὲ, ἂν ἤθελον εὐτυχήσει νὰ τύχω τῆς ὑμετέρας ὑπομονῆς, νὰ προσθέσω καὶ περαιτέρω ὀλίγα τινὰ γενικώτερα. Σχεδὸν νομίζω περιττὸν, Κύριοι, νὰ προσθέσω, ὅτι ἐπὶ τόσον σοβαροῦ ζητήματος λαμβάνων τὸν λόγον, εἶμαι ὡπλισμένος καὶ τεθωρακισμένος διὰ πλήρους ἀπαθείας καὶ ἀμεροληψίας. Δὲν θεωρῶ τὸ ζήτημα τοῦ στρατοῦ ζήτημα κομματικόν· δὲν θεωρῶ, ὅτι ὁ στρατὸς ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ὁ στρατὸς ἀνήκει εἰς τὴν Πατρίδα! Ἂν δ’ ἔπρεπε νὰ κάμω διάκρισίν τινα μεταξὺ τοῦ νῦν διοικοῦντος τὸν στρατὸν καὶ ἐμοῦ, θὰ ἔλεγον ὅτι ὁ στρατὸς ἀνήκει μᾶλλον εἰς ἐμὲ, ἕνεκα φυσικῶν νόμων, ἕνεκα τῆς διαφορᾶς τῆς ἡλικίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἐμοῦ, διότι ἐγὼ θὰ ζήσω περισσότερον χρόνον μετὰ τοῦ στρατοῦ. Κατὰ τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν πίνακάς τινας, ὀνομαζομένους «Καταστατικοὺς πίνακας περὶ τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ». Οὗτοί εἰσιν, ὡς εἰκὸς, ἐπισημότατον κείμενον· ἐπὶ δὲ τῶν καταστάσεων τούτων καὶ ἐπὶ τοῦ πίνακος, τοῦ ἐσχάτως προσαχθέντος τῇ αἰτήσει μου, θέλω βασισθῆ, ἵνα ποιήσω συγκρίσεις τινὰς καὶ ἔλεγχον ἀνακριβειῶν καὶ διαφωνιῶν, παρατηρουμένων μεταξὺ τῶν δύο τούτων ἐπισήμων κειμένων. Κατὰ τὸν προσαχθέντα πίνακα χηρεύουσιν ἐν τῇ Χωροφυλακῇ θέσεις ἑνὸς ἀντισυνταγματάρχου, 3 λοχαγῶν, 2 ὑπολοχαγῶν καὶ 2 ἀνθυπολοχαγῶν. Ἐπ’ αὐτῶν οὐδὲν ἔχω νὰ παρατηρήσω. Ἐν τῷ Πεζικῷ, κατὰ τὸν προσαχθέντα πίνακα, χηρεύουσι θέσεις συνταγματαρχῶν οὐδεμία, ἀντισυνταγματαρχῶν 5, ταγματαρχῶν 3, λοχαγῶν 7. Κατὰ τὰς καταστάσεις τοῦ Ὀκτωβρίου εἴχομεν συνταγματάρχας τοῦ πεζικοῦ 14, ἔκτοτε ἀπεστρατεύθη εἷς, ὁ γεραρὸς κ. Βασίλειος Λιακόπουλος, ἑπομένως ἡ θέσις αὐτοῦ ἐχήρευσεν· ἐν τούτοις θέσις συνταγματάρχου δὲν φαίνεται χηρεύουσα ἐν τῷ παρουσιασθέντι πίνακι!

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἦσαν δύο περισσεύοντες· τώρα ἔμεινεν εἷς.

§21ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰς καταστάσεις, ἃς ἔσχετε τὴν καλωσύνην νὰ ὑποβάλητε εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ Ὀκτώβριον, εὑρίσκω συνταγματάρχας 14, ὧν οἱ μὲν 10 ὑπηρετοῦσιν ἐν τῷ στρατῷ ὡς διοικηταὶ συνταγμάτων, οἱ 3 ὑπηρετοῦσιν εἰς γενικὰς θέσεις, 1 δὲ ὡς ὑπασπιστὴς τῆς Α. Μεγαλειότητος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι τὸν Ὀκτώβριον ἐπλεόναζον δύο, ἔτι δὲ καὶ σήμερον πλεονάζει εἷς. Ἐγὼ παρατηρῶ, ὅτι ὅλοι κατέχουσι θέσεις, καὶ ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι μετὰ τὴν ἀποστράτευσιν ἑνὸς ἔπρεπε νὰ ἔλθῃ ἄλλος εἰς ἀναπλήρωσιν αὐτοῦ Σημειῶ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι «ἐπλεόναζον δύο, τώρα δὲ πλεονάζει εἷς». Περαιτέρω θὰ πειραθῶ νὰ ἐλέγξω τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἐγώ, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου κείμενα ἐπίσημα, εὕρισκον ὅτι ἐξέλιπεν εἷς συνταγματάρχης, τοῦ ὁποίου ἡ θέσις δὲν παρουσιάζεται ὡς χηρεύουσα ἐν τῷ πίνακι. Κατὰ τὸν αὐτὸν πίνακα, χηρεύουσι θέσεις 3 ταγματαρχῶν πεζικοῦ· ἐσχάτως ἀπεβίωσεν ὁ ταγματάρχης Βουγιουκλάκης, ἔπρεπε δὲ καὶ ἡ θέσις τούτου ν’ ἀναγράφηται ὡς χηρεύουσα, οὕτω δὲ αἱ χηρεύουσαι κατὰ τὸν πίνακα θέσεις 3 ταγματαρχῶν ἔπρεπε ν’ ἀνέλθωσιν εἰς 4 μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Βουγιουκλάκη. Λοχαγοὺς ἀναφέρει ὁ πίναξ ὡς ἐλλείποντας 7. Κατὰ Ὀκτώβριον ἐχήρευον θέσεις λοχαγῶν 5, ἔκτοτε ἀπεστρατεύθησαν 2, οἱ Μανδραπίλιας καὶ Κωνσταντίνου, καὶ ἀπεβίωσεν εἷς, ὁ Κουρμούλης. Οἱ 3 δ’ οὗτοι, προστιθέμενοι εἰς τοὺς 5, ἀποτελοῦσιν ἀριθμὸν χηρευουσῶν θέσεων λοχαγῶν πεζικοῦ 8. Ἄρα ὁ πίναξ ἐλαττοῖ καὶ τὰς θέσεις ταύτας κατὰ μίαν. Μέχρι τοῦδε λοιπὸν ἐκ τοῦ πεζικοῦ εὑρίσκω, εἰς τὰ ἐπίσημα ταῦτα κείμενα βασιζόμενος, ὅτι δὲν ἀναγράφονται ὡς χηρεύουσαι αἱ θέσεις ἑνὸς συνταγματάρχου, ἑνὸς ταγματάρχου καὶ ἑνὸς λοχαγοῦ.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸν ἐφαρμοζόμενον ὀργανισμόν, ἔχομεν 49 ταγματάρχας, εἶναι δὲ 63.

§23ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ εὑρίσκω καὶ 17 ταγματάρχας ὑπηρετοῦντας εἰς γενικὰς θέσεις. Ἔχετε καὶ ἑτέραν κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν κατὰ βαθμὸν τὰς ὑπὸ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν διαφόρων σωμάτων κατεχομένας γενικὰς θέσεις. Παρατηρήσατε. Ἐγὼ δὲ θὰ ἐξακολουθήσω τὴν σύγκρισιν καὶ τὸν ἔλεγχον τοῦ προσαχθέντος πίνακος, ἕτοιμος ὢν νὰ δεχθῶ οἱανδήποτε ἐπανόρθωσιν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· εὔχομαι δὲ ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ, ὡς εἶπον καταρχόμενος τοῦ λόγου, ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν συμβαίνει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποθέτω. Ὁμολογῶ, ὅτι ἀνῆλθον μετὰ μελέτην, ὑμεῖς δ’ ἐνταῦθα εὑρίσκεσθε ἐν προχειρότητι.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχω ἐδῶ πίνακα τυπωμένον, ἐν τῷ ὁποίῳ εὕρηνται πάντα ταῦτα.

§25ΤΙΝΕΣ. Κατατεθέντα εἰς τὴν Βουλήν;

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· τῆς ὑπηρεσίας.

§27ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐπιδείξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ αὐτὸν τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δὲν περιλαμβάνετε τοὺς 17 ταγματάρχας, ὧν οἱ 16 ὑπηρετοῦσιν εἰς τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα, εἷς δὲ εἰς ἄλλην γενικὴν ὑπηρεσίαν. Πρέπει δὲ νὰ προστεθῇ ὁ ἀριθμὸς 17 εἰς τὸν ἀριθμὸν 49, ἵν’ ἀποτελεσθῶσιν ἐν ὅλῳ 66, οἵτινες ἀπαιτοῦνται. Τὸν Ὀκτώβριον ἦσαν 63, ἄρα ἔλειπον 3 καὶ σὺν τῇ θέσει τοῦ Βουγιουκλάκη 4. Ὁ πίναξ δέ, ὃν ἔχομεν ἀμφότεροι ἀνὰ χεῖρας, ἀναφέρει κατόπιν κατὰ βαθμοὺς τοὺς ὑπάρχοντας ἀξιωματικούς.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ ἔχετε τὸν πίνακα, δυνάμεθα νὰ διακρίνωμεν. Ἐν τῷ πίνακι, ἐνῷ ὑπάρχει ἀριθμὸς 49, ὑπάρχει καὶ ἡ ἑξῆς ἀναγραφή: «Ἐπιτελικαὶ γενικαὶ θέσεις», εἶναι ἡ δευτέρα, ἡ δὲ πρώτη «Ὑπασπισταὶ τῆς Α. Μ. κτλ.»

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλησμόνησεν ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ταγματαρχῶν τοῦ πεζικοῦ μόνον.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 32 εἶναι ὅλοι· οἱ δὲ τοῦ πεζικοῦ ἐν τοῖς 32 εἶναι 17. Οἱ 32 οὗτοι εἶναι προστεθειμένοι ἐνταῦθα πάντες εἰς «ἐπιτελικὰς καὶ γενικὰς θέσεις».

§31ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν ὁποίων οἱ 17 εἶναι τοῦ πεζικοῦ καὶ ὑπηρετοῦσιν εἰς γενικὰς θέσεις.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§33ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ 17 ἀναγκαίως πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τοὺς 49.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§35ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἰσχυριζόμην ἀρχῆθεν. Ἐξακολουθῶ τὸν ἔλεγχον τοῦ ὑποβληθέντος πίνακος. Ἐν τῷ Πυροβολικῷ ἀναφέρεται ὡς χηρεύουσα θέσις ταγματάρχου μία, κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον· εἶναι περιττὸν ν’ ἀναφέρω καὶ αὖθις, ὅτι βασίζομαι εἰς ἐπίσημα κείμενα, καὶ ὅτι οὐδόλως διαστρέφω τὰ πράγματα. Κατὰ τὴν κατάστασιν τοῦ Ὀκτωβρίου, ἐπλεόναζε θέσις ταγματάρχου μία, νῦν παρουσιάζεται ὡς χηρεύουσα μία, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ μεταβολή τις, οὔτε δι’ ἀποστρατεύσεως ταγματάρχου τοῦ πυροβολικοῦ, οὔτε διὰ θανάτου, εὐτυχῶς.

§36ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί ἔγεινε;

§37ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ εἴπω ὕστερον τί ἔγεινε. Θέσις λοχαγοῦ τοῦ πυροβολικοῦ οὐδεμία ἐχήρευε τὸν Ὀκτώβριον, ἐνῷ κατὰ τὸν πίνακα χηρεύει μία, χωρὶς πάλιν καὶ ἐνταῦθα νὰ ἐπέλθῃ μεταβολή τις εἴτε δι’ ἀποστρατεύσεως, εἴτε διὰ θανάτου. Ὥστε εἰς τὸ πυροβολικὸν γίνεται προσθήκη θέσεων ἑνὸς ταγματάρχου καὶ ἑνὸς λοχαγοῦ. Ἐν τῷ Μηχανικῷ, κατὰ τὰς καταστάσεις τοῦ Ὀκτωβρίου, ἐπλεόναζε μία θέσις ταγματάρχου· κατὰ τὸν προχθεσινὸν πίνακα χηρεύει μία, χωρὶς πάλιν καὶ ἐνταῦθα νὰ ἐπέλθῃ μεταβολή τις δι’ ἀποστρατεύσεως ἢ θανάτου. Καὶ εἰς τοῦτο λοιπὸν τὸ σῶμα προστίθεται νῦν μία θέσις λοχαγοῦ. Κατὰ τίνα τρόπον συμβαίνουσιν αἱ αὐξομοιώσεις αὗται τῶν θέσεων, εἰς ἐμὲ ἀπομένει, Κύριοι, περίεργον καὶ ἄλυτον. Ἐν τῷ Ἱππικῷ, κατὰ τὰς καταστάσεις τοῦ Ὀκτωβρίου, οὐδεὶς συνταγματάρχης ἔλειπεν, οὐδεὶς ἐπλεόναζεν, εὑρίσκετο ἐν τάξει ὁ ἀριθμὸς· κατὰ τὸν προχθὲς ὑποβληθέντα πίνακα, λείπει εἷς συνταγματάρχης, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ μεταβολή τις. Πιθανὸν ἡ θέσις τοῦ συνταγματάρχου τούτου νὰ ἀνήκῃ εἰς τὸν συνάδελφον ἡμῶν κ. Γεωργαντᾶν, τὸν διατελοῦντα ἐν διαθεσιμότητι, τοῦ ὁποίου τὴν θέσιν ἔχει ἴσως τὸ δικαίωμα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀναπληρώσῃ, διότι, ἀπουσιάζων τοῦ στρατεύματος, δὲν τελεῖ ὑπηρεσίαν.

§38ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θεωρεῖται χηρεύουσα.

§39ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι διαθέσιμος εἶπον· πιθανὸν δὲ τὸ στράτευμα νὰ ἔχῃ ἀνάγκην συνταγματάρχου ἱππικοῦ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ θεωρήσῃ ἀναγκαίαν τὴν πλήρωσιν τῆς θέσεως.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δύναμαι.

§41ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν, ὡς λέγει, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν δύναται, τότε καὶ ἐνταῦθα συμβαίνει ἔκρυθμόν τι καὶ παρὰ τὸ ἀναγκαίως ὀφεῖλον νὰ προέλθῃ συμπέρασμα ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν δύο τούτων κειμένων. Τὸ δὲ συμπέρασμα τὸ ἐμὸν εἶναι, ὅτι, ἐνῷ προκειμένου περὶ τοῦ πεζικοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐπλεόναζον δύο συνταγματάρχαι, μετὰ δὲ τὴν ἀποστράτευσιν τοῦ Λιακοπούλου πλεονάζει ἔτι εἷς, διὰ τὸ ἱππικὸν εὑρίσκει ὅτι ἐλλείπουσι. Παραβλέπει δὲ νῦν τὸν κανόνα, ὃν εἶχεν ἐν τοῖς τελευταίοις προβιβασμοῖς, καὶ καθ’ ὃν δὲν προέβη τότε εἰς προβιβασμοὺς συνταγματαρχῶν, διότι ὑπῆρχον τοιοῦτοι ὑπεράριθμοι ἐν τοῖς διαφόροις σώμασι. Δὲν προέβην λοιπὸν, Κύριοι, εἰς μάτην, ὡς φαίνεται, εἰς τὴν αἴτησιν τῆς προσαγωγῆς τοῦ πίνακος τούτου, καὶ εἰς τὴν σύγκρισιν αὐτοῦ πρὸς τὰς καταστάσεις τοῦ Ὀκτωβρίου, διότι σχεδὸν ἐπείσθην, ὅτι δικαίως ἀνησυχοῦσί τινες ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν προβιβασμῶν, δικαίως ἐφοβοῦντο σώματά τινα τοῦ στρατοῦ, ὅτι ἀδικοῦνται ἑκάστοτε, ἢ ἠδικήθησαν ἐνίοτε, δικαίως δ’ ἑπομένως φοβοῦνται μὴ ἀδικηθῶσι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι κατὰ τοὺς προβιβασμοὺς, διότι ἐνταῦθα φαίνεται ὅτι ἀφῃρέθησαν θέσεις διαφόρων βαθμῶν ἐκ τῶν μὲν σωμάτων καὶ προσετέθησαν εἰς τὰ δέ. Τοῦτο εἶναι ἄδικον, ἐὰν συμβαίνῃ, καὶ φρονῶ ὅτι συμβαίνει, διότι βασίζομαι πάντοτε (ἐπαναλαμβάνω τοῦτο διὰ πολλοστὴν φορὰν) εἰς ἐπίσημα κείμενα. Θέλω δὲ ἀκούσει μετὰ μεγάλης εὐχαριστήσεως, ὅτι δὲν συμβαίνει τοῦτο, διότι θὰ ἐκλίπῃ τοὐλάχιστον ἐν ἐμοὶ, ὡς καὶ ἐν ὑμῖν, μία ἀφορμὴ δικαιώσεως τῶν παραπόνων ἑνὸς σώματος τοῦ στρατοῦ.

§42ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀποφυγὴ δηλαδὴ σκανδάλων καὶ διαιρέσεως μεταξὺ τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ καὶ ἐπικινδύνων ῥήξεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ἔχωσι συνέπειαν τὴν ἀπομάκρυνσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὄχι μόνον ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω καὶ ἀπὸ ποῦ ἀλλοῦ.

§43ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω τοῦτο, οὔτε εἶμαι διατεθειμένος νὰ προαχθῶ εἰς τοιαῦτα συμπεράσματα.

§44ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγώ, ἐπειδὴ εἶμαι μέλος τοῦ στρατοῦ, καὶ ἐπειδὴ γνωρίζω αὐτὰ τὰ πράγματα, διὰ τοῦτο ἔκαμα αὐτὴν τὴν παρατήρησιν.

§45ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐδήλωσα, ὅτι δὲν συμμερίζομαι αὐτὰ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, ἀφ’ ἧς εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἐρευνήσω τὸ ζήτημα.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νὰ μᾶς δώσητε, παρακαλῶ, σημείωμα, πρὸς ποίους ἀξιωματικοὺς θεωρεῖτε, ὅτι εἶναι σφαλεροὶ οἱ πίνακες, διότι ταῦτα πρέπει νὰ ἐξελεγχθῶσιν ἐπὶ τῶν κειμένων.

§47ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαρίστως δράττομαι τῆς περιστάσεως νὰ δώσω ὑμῖν μετὰ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς μου τὴν σημείωσιν, ἣν ζητεῖτε, διὰ νὰ ἐξελεγχθῇ τὸ πρᾶγμα, καὶ ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιαι αἱ ὑπόνοιαι, τὰς ὁποίας ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου εἶπον ὅτι ἔχω. Ἔρχομαι εἰς ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον θέλω ἐξετάσει ὡς διατυποῦται παρὰ τῶν ἐνδιαφερομένων ἐν αὐτῷ. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι τῆς ἀναλογίας τῶν βαθμῶν τῶν ἀνωτέρων ἐν ἑκάστῳ σώματι τοῦ στρατοῦ. Προκειμένου περὶ τοῦ πεζικοῦ, καὶ τοῦ πυροβολικοῦ ἢ τοῦ μηχανικοῦ, τῶν δύο τούτων λεγομένων τεχνικῶν σωμάτων, δὲν πρέπει βεβαίως νὰ ζητηθῇ ἡ αὐτὴ ἀναλογία. Τὰ τεχνικὰ σώματα ὑπηρετοῦσι διαφοροτρόπως τὸ Κράτος ἢ τὸ πεζικόν. Οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν σωμάτων τούτων δὲν πλάττονται τόσον εὐκόλως, ὅσον οἱ τοῦ πεζικοῦ, καὶ πρέπει ταῦτα νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν· οὐχ ἧττον αἱ διαφοραὶ τῶν ἀναλογιῶν τῶν συνταγματαρχῶν, φερ’ εἰπεῖν, πρὸς τὸν ὅλον ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἑκάστου σώματος εἶναι τόσον μεγάλαι, ὥστε καὶ τῶν τεχνικῶν λόγων λαμβανομένων ὑπ’ ὄψιν, ἰδίᾳ δὲ τῶν ἰδιαιτέρων ὑπηρεσιῶν τοῦ μηχανικοῦ, θὰ ἴδητε, ὅτι πάλιν προσπίπτει ἀμέσως εἰς τὴν ὄψιν μία καταφανὴς διαφορά. Τὸ πεζικὸν, ἀποτελούμενον ἐκ 10 συνταγμάτων καὶ 8 ταγμάτων εὐζωνικῶν, ἔχον δὲ ἀξιωματικοὺς 899, ἔχει συνταγματάρχας 14, ἀναλογεῖ δὲ εἷς συνταγματάρχης πρὸς 64 ἀξιωματικούς. Τὸ μηχανικὸν, ὂν ἓν σύνταγμα, ἔχον ἀξιωματικοὺς 112, ἔχει συνταγματάρχας 4, ἀναλογεῖ δὲ εἷς πρὸς 28 ἀξιωματικούς. Εἰς τὸ ἱππικὸν ἐπὶ τριῶν συνταγμάτων καὶ 101 ἀξιωματικῶν εἶναι 4 συνταγματάρχαι, ἀναλογεῖ δὲ εἷς πρὸς 25 ἀξιωματικούς. Ἐν τῷ πυροβολικῷ ἐπὶ 3 συνταγμάτων καὶ 142 ἀξιωματικῶν ἔχομεν 8 συνταγματάρχας, ἀναλογεῖ δὲ εἷς πρὸς 18 ἀξιωματικούς, ὅ ἐστὶν ἔχει συνταγματάρχας κατ’ ἀναλογίαν πενταπλασίους τοῦ πεζικοῦ. Εἶναι, βλέπετε, διαφορὰ ἀρκετὰ σπουδαία, καὶ ἂν ἔτι ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὡς εἶπον, ἡ ἀνάγκη πλειόνων ἀξιωματικῶν ἐν τοῖς τεχνικοῖς σώμασιν. Ἐν τῇ χωροφυλακῇ, ἀποτελουμένῃ ἐκ 5,200 ἀνδρῶν, ἔχομεν συνταγματάρχας οὐδένα, ἀντισυνταγματάρχας δὲ δύο μόνον. Ἔρχομαι εἰς κατωτέρους τινὰς βαθμούς. Ἐν τῷ μηχανικῷ ἔχομεν ταγματάρχας δι’ ἓν σύνταγμα 22, ἐνῷ δι’ ὅλον τὸ πεζικὸν, ἀποτελούμενον ἐκ 10 συνταγμάτων καὶ 8 εὐζωνικῶν ταγμάτων, ἔχομεν ταγματάρχας 63· ἐὰν ἐτηρεῖτο ἡ αὐτὴ ἀναλογία, θὰ εἴχομεν ταγματάρχας 288 ἀντὶ 63. Πρέπει νὰ κάμητε τὴν ἀφαίρεσιν τῶν λόγων τῶν τεχνικῶν ὅπλων, ἀλλὰ πάντοτε μένει μία διαφορὰ πολὺ μεγάλη, ὡς θέλω ἀποδείξει ἀμέσως, προβαίνων εἰς ἄλλο θέμα, ἐν τῷ ὁποίῳ συγκρίνω τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς ἑκάστου σώματος —λέγοντες δ’ ἀνωτέρους, ἐννοοῦμεν τοὺς τρεῖς βαθμοὺς, συνταγματάρχου, ἀντισυνταγματάρχου καὶ ταγματάρχου,— πρὸς τοὺς κατωτέρους. Ἐν τῇ Χωροφυλακῇ ἔχομεν ἀνωτέρους 11, κατωτέρους 104, ἀναλογεῖ εἷς ἀνώτερος πρὸς 10 κατωτέρους. Ἐν τῷ Πεζικῷ ἔχομεν ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς 93, κατωτέρους δὲ 804, ἀναλογεῖ δὲ 1 πρὸς 9. Ἐν τῷ Ἱππικῷ ἔχομεν ἀξιωματικοὺς ἀνωτέρους 13, κατωτέρους 89, ἀναλογεῖ 1 πρὸς 7. Ἐν τῷ Πυροβολικῷ ἔχομεν ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς 30, κατωτέρους 112, ἡ ἀναλογία εἶναι 1 πρὸς 4. Ἐν τῷ Μηχανικῷ ἔχομεν ἀνωτέρους 35, κατωτέρους 77, ἡ ἀναλογία εἶναι 1 πρὸς 2. Εἶναι λοιπὸν τριπλάσιοι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ καὶ ὑπερδιπλάσιοι οἱ τοῦ πυροβολικοῦ ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πεζικοῦ καὶ τῆς χωροφυλακῆς. Τοῦτο ὅμως, Κύριοι, δὲν εἶναι ὡς φαίνεται ἐκ πρώτης ὄψεως. Ἔχει λόγους τινὰς ἡ διαφορὰ αὕτη—ἐπαναλαμβάνω καὶ τονίζω τὴν ἰδέαν ταύτην—ὡς πρὸς τὰ τεχνικὰ σώματα, ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξικνῆται μέχρις αὐτοῦ τοῦ βαθμοῦ. Εἶναι δὲ καὶ τοῦτο εἷς τῶν τρόπων, καθ’ οὓς τὸ πεζικὸν φρονεῖ ὅτι ἀδικεῖται ἐν τῇ διανομῇ τῶν βαθμῶν. Ἀδικεῖται δὲ—καὶ τοῦτο εἶναι ἕτερον θέμα—τὸ πεζικὸν ἐν ταῖς λεγομέναις γενικαῖς θέσεσι, διότι δὲν κατέχει ἀριθμὸν ἀνάλογον πρὸς ἐκεῖνον, ὃν κατέχουσιν οἱ ἀξιωματικοὶ τῶν τεχνικῶν ὅπλων. Δίδω ὑμῖν τὴν ἀναλογίαν τῶν θέσεων, ἃς κατέχουσιν οἱ ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τῶν διαφόρων σωμάτων ἐν ταῖς γενικαῖς ὑπηρεσίαις κατὰ τὸν προσαχθέντα πίνακα. Ἐν τῇ Χωροφυλακῇ ἐπὶ 187 ἀξιωματικῶν οὐδένα ἔχομεν εἰς γενικὰς ὑπηρεσίας. Ἂν ὅμως τὰ πράγματα δὲν συμφωνοῦσι πρὸς τὸν ἐπίσημον πίνακα, ἐγὼ βεβαίως δὲν πταίω. Ἐν τῷ Ἱππικῷ ἐπὶ 102 ἀξιωματικῶν ἔχομεν ἕνα μόνον ἐν γενικῇ θέσει, ὅ ἐστὶ τὸ 1%. Ἐν τῷ Πεζικῷ ἐπὶ 899 ἀξιωματικῶν ἔχομεν 24 ἀνωτέρους εἰς γενικὰς θέσεις, ἤτοι ἀναλογεῖ τὸ 1|42 ἐπὶ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ ποίου πίνακος ἔχετε ταῦτα;

§49ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἀναγραφῆς τῆς θέσεως, τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἀξιωματικὸς κατέχει κατὰ τὴν «Ἐπετηρίδα τοῦ 1890».

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ὄχι κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον.

§51ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ κατὰ τοῦτον.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ πίνακι τούτῳ τὸ πεζικὸν σημειοῦται ὡς κατέχον θέσεις γενικὰς ἐν ὅλῳ 94.

§53ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναφέρω μόνον τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικούς. Ἐν τῷ Πυροβολικῷ ἐπὶ 142 ἀξιωματικῶν ὑπηρετοῦσι 17 εἰς γενικὰς θέσεις, ὃ ἐστὶ τὸ ⅛.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐδῶ ἔχει 8 μόνον.

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε δίκαιον. Ὁμολογῶ, ὅτι εἰς τὸ πυροβολικὸν κατὰ λάθος συμπεριελήφθησαν καὶ οἱ λοχαγοί· ἑπομένως ἡ ἀναλογία αὕτη μεταβάλλεται κατά τι, ἀναβαίνει δηλαδὴ εἰς τὸ 1|18. Εἰς τὸ Μηχανικὸν, ὅπου δὲν περιπίπτω εἰς τὸ αὐτὸ λάθος, ἐπὶ 112 ἀξιωματικῶν 20 ὑπηρετοῦσιν εἰς γενικὰς θέσεις, ὅ ἐστὶ σχεδὸν τὸ ⅕ τοῦ ὅλου.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 17.

§57ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε νὰ τοὺς ἀναφέρω ὀνομαστί;

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· ἐγὼ λέγω, ὅτι οἱ πίνακες οὗτοι βεβαίως εἶναι ἀκριβεῖς, δὲν εἶναι δὲ καὶ ἀδύνατον νὰ ἐπῆλθον μεταβολαί τινες.

§59ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πιθανὸν καὶ τοῦτο. Καὶ ἐνταῦθα βλέπετε, ὅτι ὑπάρχει μεγάλη δυσαναλογία, ἀρχομένη ἀπὸ τῆς χωροφυλακῆς, ἥτις οὐδένα ἔχει ἐν γενικῇ θέσει, ἀπὸ τοῦ ἱππικοῦ, ἔχοντος τὸ 1%, καὶ καταλήγουσα εἰς τὸ μηχανικὸν μέχρι τοῦ ⅐, (ἂν ὑπολογίσω ὡς λέγετε) δηλ. ἐν ἑξαπλασιασμῷ μέχρι δεκαπλασιασμοῦ σχεδὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν θέσεων, ἃς κατέχουσιν ἐν γενικαῖς ὑπηρεσίαις οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ σώματος τούτου. Ἐνταῦθα δὲ, εἰς τὴν κατοχὴν τῶν γενικῶν θέσεων ἐν τῷ στρατῷ, ὑπάρχει σπουδαῖος σκόπελος ἐν ταῖς γνώμαις τῶν ἀξιωματικῶν διαφόρων σωμάτων. Οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πεζικοῦ—δὲν ὁμιλῶ δὲ ἐπ’ ὀνόματι τοῦ πεζικοῦ, δὲν εἶμαι ἐντεταλμένος, οὔτε διατεθειμένος νὰ ὁμιλήσω ἐπ’ ὀνόματι αὐτοῦ, ἢ ὑπὲρ ἢ κατὰ ἄλλου σώματος, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ τῶν ἀναλογιῶν προσπίπτει τόσον καταφανῶς εἰς τὴν αἴσθησίν μου, ὥστε, ἐν ᾧ ὁμιλῶ περὶ αὐτοῦ, θὰ ἐνόμιζέ τις, ὅτι ἀνέλαβον τὴν ὑπεράσπισίν του, ἀλλὰ τὸ γενόμενον ἄδικον—ἂς υἱοθετήσω καὶ ἐγὼ τὴν λέξιν—εἶναι τόσον πολὺ, ὥστε πρέπει νὰ ὁμιλήσῃ τις ἰδιαιτέρως πως περὶ αὐτοῦ, πρέπει νὰ ἀναφέρῃ ἐνίοτε τὸ πεζικὸν ὡς ἀδικούμενον, διότι ἄλλως οὐδὲν ἄλλο συμπέρασμα ἐξάγεται ἐξ ὅλων τούτων τῶν ἀριθμῶν·—οἱ ἀξιωματικοὶ λοιπὸν τοῦ πεζικοῦ παραπονοῦνται, ὅτι ἐν τῇ διανομῇ τῶν γενικῶν θέσεων δὲν λαμβάνονται ὑπ’ ὄψιν ὅσον ἔδει· τοῦτο ἔδειξεν ἤδη καὶ ἡ σύγκρισις, εἰς ἣν προέβην, δηλαδὴ καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν συνταγματαρχῶν πρὸς τὸν ὅλον ἀριθμὸν τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν πρὸς τοὺς κατωτέρους, καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπ’ αὐτῶν κατεχομένων γενικῶν θέσεων. Συμβαίνει δὲ νὰ δικαιῶσι καὶ τὰ πράγματα τὰ παράπονα ταῦτα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν «Ἐπετηρίδα τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ τοῦ 1890, ἐρανισθεῖσαν ἐκ τῶν πινάκων καὶ μητρῴων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν», ἄρα ἐπίσημον κείμενον, ἐφ’ οὗ δύναταί τις νὰ βασισθῇ. Ἀρχίζω ἐκ τῶν τοποθετημένων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐκ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν τμημάτων καὶ γραφείων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ἡμισείας σχεδὸν θέσεις κατέχουσιν ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ: ταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ ἐν τῷ τμήματι τῆς στρατολογίας καὶ ἐπιστρατεύσεως· ταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ ἐν τῷ τμήματι τοῦ προσωπικοῦ· ταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ ἐν τῷ τμήματι τοῦ πυροβολικοῦ, ὅπου καλῶς ἔχει· ταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ ἐν τῷ τμήματι τῆς δικαιοσύνης· ἀντισυνταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ ἐν τῷ τμήματι τῶν προμηθειῶν· λοχαγὸς τοῦ πυροβολικοῦ ἀρχηγὸς τοῦ γραφείου τῆς διεκπεραιώσεως· ἐνῷ πεζοὶ εὑρίσκονται μόνον 2, εἷς ἀντισυνταγματάρχης διευθυντὴς τοῦ τμήματος τοῦ πεζικοῦ, ὅπου ἀναγκαίως οὗτος ἔδει νὰ ἦναι, καὶ εἷς λοχαγὸς ἐπὶ τῆς καταχωρίσεως. Δυσαναλογία λοιπὸν καὶ ἐδῶ ἐν τῇ διανομῇ τῶν θέσεων τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, θέσεων ἐχουσῶν πολλὴν τὴν ἐπιῤῥοὴν ὡς πρὸς τὴν διοίκησιν τοῦ στρατεύματος. Ἐντεῦθεν πηγάζουσι τὰ παράπονα τοῦ πεζικοῦ, ὅτι ἀδικοῦνται ἐν ταῖς γενικαῖς θέσεσι, διότι αὗται δὲν δίδονται κατ’ ἴσον τρόπον, καὶ διότι, ἐπεκτεινομένου γενικώτερον τοῦ παρανόμου καὶ καθισταμένου ἀξίου παρατηρήσεως, δὲν τίθενται οἱ κατάλληλοι ἄνδρες ἐν ἑκάστῳ τμήματι καὶ ἐν ἑκάστῃ ὑπηρεσίᾳ, ἀλλ’ ἄλλοι ἐξ ἄλλων ὅπλων δι’ ὑπηρεσίας, πρὸς ἃς καὶ ἡ παίδευσις καὶ ἡ μόρφωσις καὶ ἡ ἄσκησις τοῦ ἐπαγγέλματος αὐτῶν οὐδόλως συμφωνεῖ. Διοριζομένου δὲ ἀντισυνταγματάρχου τοῦ πυροβολικοῦ ἐν τῷ τμήματι τῶν προμηθειῶν, τί θὰ ἠμπόδιζεν ἆρά γε νὰ διορισθῇ ἀνώτερός τις ὑγειονομικὸς ἀξιωματικὸς διοικητὴς τοῦ ἱππικοῦ; ἢ ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ διευθυντὴς τοῦ Νοσοκομείου; Ὅταν δὲν λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ἡ ἁρμοδιότης ἑκάστου ἐν τῇ θέσει, εἰς τὴν ὁποίαν τίθεται, τοιαῦτα βεβαίως ἕπονται. Εἰς τὰ ἄδικα ταῦτα καὶ τὰ σφάλματα τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας δίδω μίαν ἐξήγησιν. Ὁ διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν εἶναι στρατιώτης, δὲν αἰσθάνεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μόνον στρατιώτης δύναται νὰ αἰσθανθῇ, δὲν ἔχει τὴν μόρφωσιν δὲν ἔχει τὴν παίδευσιν, τὴν πειθαρχίαν, τὴν ἀφοσίωσιν, τὴν ἀγάπην, τὴν στοργὴν, τὴν δικαιοσύνην πρὸς τοὺς ἀνωτέρους, πρὸς τοὺς κατωτέρους, τὴν ὁποίαν μόνον οἱ κατ’ ἐπάγγελμα στρατιωτικοὶ ἔχουσιν, ἐκεῖνοι, οἵτινες ζῶσιν ἐν τῷ στρατεύματι, οἵτινες ἄνευ τοῦ στρατεύματος δὲν ἔχουσιν ὕπαρξιν, οἱ τὸ παρελθὸν καὶ τὸ μέλλον αὐτῶν ἀφοσιώσαντες εἰς τὸ στράτευμα (εὖγε! εὖγε!) Ἀναγνωρίζω καὶ πολλάκις ἐθαύμασα τὰς μελέτας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ στρατιωτικῶν ζητημάτων, ἀνέγνωσα καὶ λόγους αὐτοῦ, ἀνέγνωσα ἐκτενῆ λόγον, ἐκφωνηθέντα ἐντεῦθεν κατὰ τὸ 1880, ὅτε ἦτο ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· πλῆθος γνώσεων, πολλὴ ἐμβρίθεια, ναί, ἀλλὰ πάλιν, Κύριοι, ἐλλείπει ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν ὁ κ. Κόρπας, ὁ κ. Γεωργαντᾶς, ὁ κ. Πετιμεζᾶς, ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, οἱ συνάδελφοί μας στρατιωτικοί, ἐλλείπει τὸ αἴσθημα, ἡ συναίσθησις τοῦ στρατιώτου. Ἤκουσα δικαιολογίαν τινὰ περὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι πολῖται Ὑπουργοὶ ἀνώρθωσαν καὶ τὸν στρατὸν τῆς Γαλλίας· δὲν μοὶ φαίνεται ἰσχυρὸν τὸ ἐπιχείρημα, δὲν δυνάμεθα δ’ ἡμεῖς νὰ τεθῶμεν ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικά μας πράγματα εἰς σύγκρισιν πρὸς ἔθνος, οἷον τὸ Γαλλικόν. Ἐκεῖ ὁ στρατὸς ἔχει ἱστορίαν, εἶναι ὁ στρατὸς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἔβλεπον οἱ αἰῶνες, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ Ναπολέοντος, ἀπὸ τοῦ ὕψους τῶν πυραμίδων τῆς Αἰγύπτου, ὁ ὁποῖος διήλασε τὴν Εὐρώπην ἀνὰ πάσας τὰς διευθύνσεις αὐτῆς νικηφόρος, εἶναι στρατὸς διοικηθεὶς ἀπὸ αὐτοκράτορας, βασιλεῖς καὶ ἐπισήμους στρατηγούς, καταστήσαντας αὐτὸν περίδοξον, καὶ ἂν διὰ μίαν στιγμὴν ὑπέστη ἥττας τῷ 1870, ὁ στρατὸς ἐκεῖνος δὲν ὑπῆρξε καθ’ ὁλοκληρίαν διάφορος τοῦ ἱστορικοῦ στρατοῦ τῆς Γαλλίας. Δὲν ἐννοῶ νὰ κατακρίνω τὸν νῦν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν παρατηρήσω, ὅτι παρ’ ἡμῖν τὰ πράγματα εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον προσωπικά. Ἐκεῖ, ἐν Γαλλίᾳ, διευθύνει ὁ Ὑπουργὸς μυριάδας ἀξιωματικῶν, ἀγνώστων προσωπικῶς εἰς αὐτὸν καὶ μόνον ἐκ τῶν ἐλέγχων ὑποπιπτόντων εἰς γνῶσιν αὐτοῦ. Ἐνταῦθα ὅμως ὁ συνταγματάρχης Α, ὁ ταγματάρχης Β καὶ ὁ λοχαγὸς Γ εἶναι γνωστοὶ προσωπικῶς, σχετικοὶ ἢ φίλοι, καὶ τὸ ἀντίθετον, οὕτω δὲ διευθύνεται προσωπικῶς ἡ ὑπηρεσία. Ἀλλὰ καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα, ἐὰν ἦναι στρατιωτικὸς ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀμέσως ἐπιβάλλεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον αἰσθάνεται ὁ διοικούμενος ἀπὸ τὸν διοικοῦντα. Ὁ διοικούμενος αἰσθάνεται καλῶς διοικοῦντα ἀνώτερον, ἰσχυρότερον, εἰδικώτερον καὶ στρατιωτικώτερον ἑαυτοῦ, τὸν ἁρμοδιώτερον τέλος. Ἐνταῦθα ὅμως εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀξιώσωμεν νὰ μεταδοθῇ εἰς τὴν συνείδησιν ὅλων τῶν ἡμετέρων ἀξιωματικῶν ἡ πεποίθησις, ὅτι ἄριστα διοικεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὁ κ. Τρικούπης, ἀδύνατον δὲ, διότι ἐλλείπει τὸ πρᾶγμα, ἐλλείπει ἡ βάσις, ἐλλείπει ἐκ τοῦ διοικοῦντος ὁ στρατιωτικὸς χαρακτήρ. Δὲν θέλω νὰ ἐκτείνω τὸν λόγον ἐπὶ τούτου· σέβομαι τὴν θέσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ νῦν, καὶ ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ὡς ἀρχηγοῦ πολιτικοῦ κόμματος· ἐπὶ τούτων δὲν θέλω οὐδεμίαν ἀπάντησιν, οὔτε ζητῶ, οὔτε πρέπει νὰ δοθῇ, ἀλλὰ λέγω πρὸς ὑμᾶς ὡς ἐγὼ κρίνω τὰ πράγματα καὶ ὡς βλέπω αὐτὰ κρινόμενα ὑπὸ τῶν ἔξωθεν.

§60ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συγχωρήσατέ μοι νὰ παρατηρήσω, κύριε συνάδελφε, ἐπειδὴ ἐκάματε λόγον περὶ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν πολιτικοῦ ἐν Γαλλίᾳ, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι ἁπλῆ μηχανὴ ὡς πρὸς τὸν διοργανισμόν· ἐκεῖ ὑπάρχει ἐπιτροπή, ἡ ὁποία κανονίζει τὰ διάφορα νομοσχέδια καὶ τὸν ὀργανισμὸν, τὰ ὁποῖα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλήν, δὲν γίνεται ὅ,τι γίνεται ἐνταῦθα, ὁ Ὑπουργὸς νὰ συντάσσῃ αὐτὰ τὰ νομοσχέδια μετὰ τῶν εὐνοουμένων του ἀξιωματικῶν.

§61ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μὴ τοὐλάχιστον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ νῦν, ἀφιέρωσεν ὅλας τὰς ὥρας αὑτοῦ εἰς τὴν ἐργασίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῆς ἐρεύνης, εἰς ἣν προέβην, ὁμολογῶ, τῆς καθημερινῆς ἐργασίας αὐτοῦ, δαπανᾷ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ¼ ἢ τὸ πολὺ ἡμίσειαν ὥραν καθ’ ἑκάστην, ὅση δηλ. χρειάζεται, ἵνα ὑπογράψῃ ἀριθμὸν 240 ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀναλογοῦσιν εἰς ἑκάστην ἡμέραν ἐκ τῶν 80,000, ἅτινα ἐτησίως ὑπογράφει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἡμίσεια δὲ ὥρα τὴν ἡμέραν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ, παρὰ πᾶσαν καλὴν θέλησιν. Ἐπιθυμεῖ βεβαίως καὶ ἔχει τὴν φιλοτιμίαν καὶ ὁ κ. Τρικούπης, ὡς θὰ ἐπεθύμει καὶ πᾶς τις ἐξ ἡμῶν, νὰ συνδέσῃ τὸ ὄνομά του πρὸς τὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τοῦ στρατεύματος ἡμῶν, ἀλλὰ δὲν ἐπαρκεῖ καὶ δὲν δύναται. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ νῦν, ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν μοναδικὴν ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀπὸ τοῦ 1833 διετέλεσαν πολιτικοὶ Ὑπουργοὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν 8· ἐπὶ 69 ἡμέρας τῷ 1833 ὁ Κ. Ζωγράφος, ἐπὶ 117 ἡμέρας τὸ αὐτὸ ἔτος ὁ Ἀλέξ. Μαυροκορδάτος, ἐπὶ 56 ἡμέρας ὁ Ἀνδ. Μεταξᾶς.

§62Π. ΣΑΚΚΗΣ. Ὁ Μεταξᾶς ἦτο στρατιωτικός.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔπειτα ἐγένετο στρατιωτικός.

§64ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ καταστάσει ἀναγράφεται ὡς πολιτικός. Ἔκτοτε ἐπὶ 30 ὁλόκληρα ἔτη οὐδέποτε εἰσῆλθεν Ὑπουργὸς πολιτικὸς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Μετὰ ταῦτα δὲ ὁ ἀοίδιμος Κουμουνδοῦρος διετέλεσεν Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῷ 1870 61 ἡμέρας, ὁ ἀείμνηστος Βούλγαρης ἐπὶ 3 ἢ 4 ἡμέρας τῷ 1871, καὶ τέλος ὁ σεβαστὸς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κ. Δηλιγιάννης τῷ 1886 ἐπὶ 10 ἡμέρας, παραλειπομένου τοῦ κ. Μπούμπουλη, ἅτε στρατιωτικοῦ, διατελέσαντος ἐπί τινας ἡμέρας εἰς τρεῖς διαφόρους περιόδους. Ἅπαντες οὗτοι οἱ πολῖται, οἱ διοικήσαντες κατὰ τὸ διάστημα τῶν 50 ἐτῶν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, διετέλεσαν ἐν αὐτῷ διαβατικῶς ἐπὶ 327 ἡμέρας ἐν ὅλῳ, ὁ δὲ νῦν πολίτης Ὑπουργὸς διῴκησε τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο κατὰ μὲν τὸ 1882–1885 ἔτη τρία καὶ μῆνα ἕνα, κατὰ δὲ τὴν παροῦσαν περίοδον ἔτη τέσσαρα σχεδόν. Διατὶ αὕτη ἡ ἐξαίρεσις; Διατὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ ἀφήσῃ τὸ στράτευμα βαῖνον τὴν κανονικὴν αὐτοῦ ὁδὸν, ἥτις ἐστὶν ἡ δι’ ἀξιωματικῶν διοίκησις; Ἀλλὰ φιλοτιμούμενος νὰ διοικῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, μὴ ἐπαρκῶν δὲ ἕνεκα τῶν καθηκόντων τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ καὶ ἄλλων Ὑπουργείων, τὰ ὁποῖα κατὰ μικρὰ διαστήματα χρόνου ἀνέλαβεν, ἠναγκάσθη ν’ ἀναθέσῃ τὴν κυβέρνησιν τοῦ Ὑπουργείου τούτου εἰς ἄλλους, καὶ παρέδωκεν αὐτὴν εἰς ἀξιωματικοὺς ἱκανωτάτους βεβαίως ὡς τοιούτους, ἐφ’ ὧν δὲ ὁ κ. Τρικούπης ἔχει πεποίθησιν, ὅτι θέλουσιν ἐκτελέσει τὴν ὑπηρεσίαν κατὰ τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν φαντάζεται ν’ ἀκολουθήσῃ ἐν τῇ διοικήσει τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἀφέθη εἰς αὐτούς. Κατὰ σύμπτωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι ὑπῆρξαν τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ μηχανικοῦ. Ἐξ οὐδεμιᾶς κακῆς προθέσεως ἄγομαι περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ μηχανικοῦ καὶ τοῦ πυροβολικοῦ Πολλοῦ γε καὶ δεῖ! Περὶ τούτων ἔχω ὑψίστην ἰδέαν. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ παρατηρήσω, ὅτι εἴτε ἐξ ἰδίας λεπτοτάτης καὶ ἐν πολλοῖς ἀξιεπαίνου φιλοτιμίας ἑκάστου ὑπὲρ τοῦ ἰδίου σώματος, εἴτε ἐξ ἐκείνου τὸ ὁποῖον ὀνομάζομεν esprit de corps, ἐτράπησαν αἱ ἐνέργειαι αὐτῶν, αἱ περιέχουσαι εὔνοιάν τινα, πρὸς τὰ σώματα ἐκεῖνα, καὶ ἐντεῦθεν ἡ δυσαναλογία πρὸς τοὺς βαθμοὺς, ἐντεῦθεν ἡ δυσαναλογία πρὸς τὰς γενικὰς θέσεις, ἐντεῦθεν τὰ παράπονα τῶν ἄλλων σωμάτων. Οὕτω φρονῶ, οὕτω κρίνω τοὐλάχιστον ἐγώ. Μὴ προϊσταμένου δὲ ὑπερτέρου πνεύματος στρατιωτικοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἡ μηχανὴ ὑπὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα, ὁποῖον ἐπιτακτικῶς ἀπαιτεῖ ἡ σπουδαιότης τοῦ κλάδου τούτου, εἰς τὸν ὁποῖον στηρίζομεν καὶ θὰ στηρίζωμεν ἡμέραν τινὰ ὁλοκλήρους τὰς ἐλπίδας τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἔθνους τοῦ Ἑλληνικοῦ! Ἐντεῦθεν αἱ ἀταξίαι, ἐντεῦθεν αἱ προσκολλήσεις αἱ ἀτελεύτητοι, ἐντεῦθεν ἡ κατάστασις φύρδην μίγδην τοῦ στρατοῦ. Ἀνέγνων προχθὲς ἐν ὑπουργικῇ ἐφημερίδι, ὅτι ἀξιωματικοί, ἐνταῦθα διατελοῦντες, μετετέθησαν εἰς διαφόρους ἄλλας θέσεις· καὶ ὅμως δὲν μετετέθησαν, ἀλλ’ ἀνεκλήθησαν ἀπὸ τὰς προσκολλήσεις αὐτῶν, εἶναι δὲ οὗτοι, ὁ συνταγματάρχης κ. Καμπάνης, στελλόμενος ὡς διοικητὴς τοῦ 9 συντάγματος τοῦ πεζικοῦ, οἱ ἀντισυνταγματάρχαι κ.κ. Χρ. Βότσαρης, στελλόμενος εἰς Καλάμας ὡς ὑποδιοικητὴς τοῦ 3ου συντ. πεζικοῦ, Ἐμμ. Στεφανάκος ὡς ὑποδιοικητὴς τοῦ 1ου εὐζωνικοῦ εἰς Ἀγρίνιον, Γ. Κακλαμάνος τοῦ 3ου εὐζων. εἰς Ἄρταν, Α. Μήτσας τοῦ 6 εὐζων. εἰς Ἀγρίνιον, Ἠλ. Δουρδούμας τοῦ 8ου εὐζωνικοῦ εἰς Τύρναβον, Ἀλ. Κουμουνδοῦρος τοῦ 9ου εὐζωνικοῦ εἰς Λαμίαν, ὁ ἀνθυπολοχαγὸς τοῦ μηχανικοῦ κ. Ἰάκ. Νεγρεπόντης εἰς τὸν σταθμὸν Ἄρτης. Ἅπαντες οὗτοι ἀνῆκον ἤδη κατὰ τὰ ἐπίσημα ταῦτα κείμενα εἰς αὐτὰ ἀκριβῶς τὰ σώματα, εἰς ἃ δῆθεν νῦν μετετέθησαν, διέμενον δ’ ἐνταῦθα ἐπὶ ἀταξίᾳ τῆς ὑπηρεσίας. Δὲν ἐννοῶ δὲ, ὅτι δὲν ἀνήκει αὐτοῖς θέσις εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ἀλλ’ ἀναφέρω τὰς ἐκρυθμότητας ταύτας περὶ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ. Περαιτέρω εὑρίσκω τὸν ἀντισυνταγματάρχην τῆς χωροφυλακῆς κ. Γ. Στεφάνου.

§65ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τὸν κ. Στεφάνου δὲν ἔχετε δίκαιον, κύριε συνάδελφε. Ὁ Στεφάνου ἐκτελεῖ ὑπηρεσίαν εἰς τὸ ἐπιτελεῖον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐκτελεῖ ὑπηρεσίαν εἰς τὰ θεωρεῖα τῆς Βουλῆς καὶ παρακολουθεῖ τὴν ἅμαξαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἵνα μὴ τυχὸν εὑρεθῇ τις καὶ πυροβολήσῃ κατ’ αὐτοῦ καὶ στερηθῇ ἡ Ἑλλὰς τὸν ἄνδρα.

§66ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνδιαφέρει ἡ παρατήρησις αὕτη· ἐγὼ εὑρίσκω τὸν κ. Στεφάνου, τὸν ὁποῖον ἔχω πολλοὺς λόγους νὰ τιμῶ, ὡς ἀνήκοντα εἰς τὸ ἐπιτελεῖον τοῦ 2ου ἀρχηγείου τοῦ στρατοῦ ἐν Μεσολογγίῳ, βλέπω δ’ αὐτὸν ὑπηρετοῦντα ἐνταῦθα, ὡς διοικητὴν τῆς Μοίρας Ἀθηνῶν. Τὸν κ. Μήλιον ἀπαντῶ ἐν τοῖς ἐπισήμοις τούτοις βιβλίοις ὡς διοικητὴν τῆς Μοίρας Ἀθηνῶν, ἐνῷ πράγματι ὑπηρετεῖ ἀλλαχοῦ καὶ πρὸ πολλοῦ χρόνου δὲν εἶδε τὸ ἔδαφος τῶν Ἀθηνῶν. Εὑρίσκω τὸν κύριον Π. Πανουριᾶν, ταγματάρχην τοῦ μηχανικοῦ, ἀνήκοντα εἰς τὴν Διεύθυνσιν τοῦ Μηχανικοῦ Θεσσαλίας, (ἕδρα Λάρισσα) βλέπω δ’ ὑπηρετοῦντα συγχρόνως καὶ ἐν Ἀθήναις ὡς στρατοδίκην! Ὁ κ. Στέφ. Κ. Ἐμμανουήλ, ἀνθυπομοίραρχος, ἀναγράφεται ὡς ὑπηρετῶν ἐν Πάτραις, καὶ διαμένει ἐνταῦθα. Ὁ λοχαγὸς τοῦ πεζικοῦ κ. Γ. Ἀρβανίτης, ἀναγραφόμενος εἰς τὴν δύναμιν τοῦ 1ου συντάγματος πεζικοῦ ἐνταῦθα, διαμένει εἰς Λαμίαν, ἂν μὴ πλανῶμαι. Εἰς τοὺς ὀλίγους τούτους προσθετέον καὶ πολλοὺς ἄλλους, τοὺς ὁποίους πιθανὸν νὰ μὴ γνωρίζω. Εὑρίσκω καὶ ἄλλην ἀταξίαν, τὴν ἑξῆς: Διὰ νὰ ὑπάρξῃ τις στρατοδίκης, πρέπει νὰ ὑπηρετῇ ἐν οἱᾳδήποτε ὑπηρεσίᾳ τῆς πόλεως, ἐν ᾗ τὸ Στρατοδικεῖον. Ὑπάρχει κατάλογός τις ἐξ ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν τῆς φρουρᾶς, τῶν ἐχόντων τὰ προσόντα, ἐπικεκυρωμένος διὰ Β. Διατάγματος καὶ παρέχων τοὺς ἀναγκαίους στρατοδίκας ἀναλόγως τῆς δίκης τῆς γιγνομένης ἑκάστοτε. Ἐν τούτοις εὑρίσκω στρατοδίκην τὸν κ. Ἰω. Κωνσταντινίδην, ταγματάρχην τοῦ πεζικοῦ, ἕνα τῶν ἀξιολογωτέρων ὁμολογουμένως ἀξιωματικῶν, τιμῶντα ἀληθῶς τὸ πεζικὸν καὶ τὸ στράτευμα, οὐδεμίαν ἄλλην ἔχοντα θέσιν ἢ τὴν τοῦ στρατοδίκου, κατὰ παράβασιν ῥητὴν τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖ, ὅπως ἅπαντες οἱ στρατοδίκαι, πλὴν τοῦ προέδρου, ἔχωσι καὶ ἄλλην ὑπηρεσίαν, ὡς κυρίαν.

§67ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Κωνσταντινίδης ἔπρεπε νὰ ἦναι εἰς τὸ ἐπιτελεῖον.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι παρὰ τὸ ἐπιτελικὸν γραφεῖον.

§69ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπίσημος ἐπετηρὶς ἀρνεῖται τοῦτο. Ἐπίσης ὑπηρετεῖ καὶ ὁ κ. Πανουριᾶς ὡς στρατοδίκης ἐνταῦθα, ὡς εἶπον, ἐνῷ φαίνεται τοποθετημένος ἐν τῇ Διευθύνσει τοῦ Μηχανικοῦ τῆς Θεσσαλίας, προσκεκολλημένος δὲ ἐνταῦθα. Ἐπίσης εὑρίσκω μόνον στρατοδίκην, ἄνευ ἄλλης ὑπηρεσίας, τὸν κ. Βακάλογλουν, λοχαγὸν τοῦ πυροβολικοῦ. Ἀφορμὴ ἄλλων παραπόνων, γενομένων ἐν τῷ στρατῷ, πραγματικὴ ἀδικία εἶναι ἡ ἐπ’ ἄπειρον ἀναβολὴ τῆς πληρώσεως τῶν ἑκάστοτε χηρευουσῶν θέσεων. Ἔχομεν νόμον περὶ ὁρίου ἡλικίας, ὅστις ῥέοντος τοῦ χρόνου καταλαμβάνει ἐν ταῖς ἡλικίαις τοὺς διαφόρους ἀξιωματικοὺς καὶ ὑποχρεοῖ αὐτοὺς ν’ ἀποστρατεύωνται, ἐὰν μὴ προβιβασθῶσιν ἐν καιρῷ. Οἱ προβιβασμοὶ εἶναι κέντρον φιλοτιμίας δι’ ἕκαστον ἀξιωματικὸν, εἶναι ὁ προορισμὸς, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ στρατιώτου, φιλοτιμουμένου νὰ ὑπηρετήσῃ ἀπὸ ὑψηλοτέρου σημείου τὸ Κράτος· ὁ προβιβασμὸς βελτιοῖ ὑλικῶς τὴν θέσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ, κυρίως ὅμως οὗτος αἰσθάνεται μεγαλειτέραν τὴν ἱκανοποίησιν ἐκ τῆς ἠθικῆς προαγωγῆς. Παρ’ ἡμῖν οὐδεὶς περιορισμὸς ὑπάρχει, ὑποχρεῶν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβαίνῃ εἰς πλήρωσιν τῶν χηρευουσῶν θέσεων ταχέως, ἀπόκειται δὲ τοῦτο ὅλως διόλου εἰς τὴν διάθεσιν αὐτοῦ, καὶ ἐὰν δὲν κάμνῃ χρῆσιν αὐτῆς τῆς ἐξουσίας, ἵνα προβιβάσῃ ἐγκαίρως, ἐπέρχονται παράπονα, καὶ παράπονα τοιαῦτα ἀκούονται δυστυχῶς. Ἐγὼ δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ συμμερισθῶ ἐξ ὁλοκλήρου τὰ παράπονα ταῦτα· βλέπω ὅμως, ὅτι καταλαμβάνει πολλοὺς τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας καὶ ὑποχρεοῖ αὐτοὺς ν’ ἀποστρατευθῶσι. Τοῦτο συνέβη εἰς τὸν γηραιὸν συνταγματάρχην κ. Λιακόπουλον, ἕνα τῶν καλλιτέρων ἀξιωματικῶν ἡμῶν, τὸν ἀνεγνωρισμένον καταστροφέα τῆς λῃστείας, ὅστις ἠναγκάσθη ν’ ἀποστρατευθῇ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως ἐγὼ ἤθελον προτείνει τὸν προβιβασμὸν τοῦ συνταγματάρχου Λιακοπούλου, δικαιουμένου κατὰ πάντα εἰς αὐτὸν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν, διότι δὲν ὑπῆρχε θέσις κενή.

§71ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπιμένω εἰς τοῦτο. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνεποίησεν εἰς ἐμὲ τὴν μεγαλειτέραν ἐντύπωσιν, εἶναι τὸ ζήτημα τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Ἐν διαστήματι ἑπτὰ ἐτῶν ἔσχομεν τέσσαρας ὀργανισμοὺς τοῦ στρατοῦ, τὸν ὀργανισμὸν ΩΛΗʹ τοῦ 1880, ᾼΛΖʹ τοῦ 1882, ᾼΤΚΓʹ τοῦ 1885, τὸν ὀργανισμὸν ᾼΦΛΓʹ τοῦ 1887. Τὸν ὀργανισμὸν ὅμως τοῦ 1887 μὴ ὑπολάβητε ὡς ἰσχύοντα ὑπὲρ τοὺς ἄλλους τρεῖς. Ἰσχύει μόνον ὑπὲρ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ 1880, ὅστις κατηργήθη· ἐκ δὲ τῶν λοιπῶν ἰσχύει ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1882 ἔν τινι μέρει, ὡς πρὸς τὴν χωροφυλακὴν, καὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ 1885 ἰσχύουσιν οἱ πίνακες, οἱ ἀναγόμενοι εἰς τοὺς προβιβασμοὺς, ὁ δὲ ὀργανισμὸς τοῦ 1887 ἰσχύει ὁλόκληρος, πλὴν τῶν περὶ προβιβασμῶν πινάκων. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔχομεν ἔτι ἀνεκτέλεστον ἐν τῷ ὅλῳ τὸν τελευταῖον τοῦτον ὀργανισμὸν, κυοφορεῖται καὶ πέμπτος· δὲν θεωρεῖται δὲ πλέον ἀμφίβολον, ὅτι ὁ ὀργανισμὸς οὗτος προητοιμάσθη καὶ μετ’ ὀλίγον εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς ἀνέγνωσα προχθὲς τὴν ἑσπέραν εἰς ὑπουργικὸν φύλλον. Πέντε ὀργανισμοὺς ἐντὸς δέκα ἐτῶν ἀμφιβάλλω νὰ ὑπῆρξε στρατὸς, ἀποκτήσας ποτέ. Ὁ ὀργανισμὸς εἶναι, ὡς τοὐλάχιστον ἀντιλαμβάνομαι ἐγὼ, αὐτὸς ὁ στρατὸς· ἀλλαγὴ τοῦ ὀργανισμοῦ εἶναι ἀναστάτωσις, διάλυσις καὶ ἀνασύστασις ἑκάστοτε τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ μὴ εἶναι βέβαιον ὅτι ὁ εἰσαχθησόμενος ὀργανισμὸς θέλει διοικήσει τὸν στρατὸν ἐπὶ πολύ; Θὰ χρειασθῶσι, θὰ ἐπιβληθῶσι ταχέως νέαι μεταβολαί, ἐὰν ἦναι ἀληθὲς ὅ,τι ἔμαθον, ὅτι δηλ. ὁ νέος ὀργανισμὸς ὁρίζει συνταγματάρχην τοῦ πυροβολικοῦ ὡς διευθυντὴν τοῦ κοπτηρίου τῆς ἐν Πειραιεῖ ἀποθήκης! ἢ ἐὰν διατηρῆται ἀντισυνταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ εἰς τὸ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τμῆμα τῶν προμηθειῶν· διότι ἀληθῶς εἶναι ἄδικον, ἀντὶ βαρυβρόμων πυροβόλων, εἷς ἱκανώτατος ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ νὰ χειρίζηται χηνὸς πτερὸν, ἀντὶ ὀβουζίων καὶ σφαιρῶν νὰ χειρίζηται δραχμὰς καὶ τάλληρα, ἀντὶ βελοστατικῶν ὑπολογισμῶν νὰ καταγίνηται εἰς χρηματικοὺς λογαριασμούς. Ἐὰν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ μας, οἱ ἱκανώτατοι καὶ ζηλεμένοι αὐτοὶ ἀξιωματικοί, ἀσχοληθῶσιν εἰς τοιαύτας ἐργασίας, πρέπει οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου ν’ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὸ πῶς ῥίπτονται τὰ πυροβόλα. Ἀλλὰ μήπως γνωρίζει τις δυνάμει τίνος ὀργανισμοῦ γίνονται σήμερον οἱ προβιβασμοί; Ὁ τελευταῖος ὀργανισμὸς ἀπαγορεύει νὰ γίνωσι προβιβασμοὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πινάκων, οὓς ἔχει εἰς τὸ τέλος αὐτοῦ, καὶ ὅμως προβιβασμοὶ γίνονται, ἐγένοντο καὶ τοποθετήσεις ἀξιωματικῶν.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδαμῶς.

§73ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅμως, ἐνῷ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1885 διὰ τὸ τμῆμα τῶν προμηθειῶν ἀναγράφει «ἐπιμελητὴν ἢ ταγματάρχην ἀπεσπασμένον», σήμερον ἐν τῷ τμήματι τῶν προμηθειῶν ὑπάρχει ἀντισυνταγματάρχης τοῦ πυροβολικοῦ, ὅστις οὔτε ἐπιμελητὴς εἶναι, οὔτε ταγματάρχης, εἶναι ἄλλος ἀπὸ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ὁρίζει ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1885. Καὶ ἀληθῶς ὁ ὀργανισμὸς τοῦ 1887 ὁρίζει ἀνώτερον ἀξιωματικὸν, θὰ ἐγένετο δὲ προβιβασμὸς, διὰ νὰ καταλάβῃ ἐκείνην τὴν θέσιν.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγένετο ὅ,τι ἔπρεπε νὰ γενῇ· τοποθέτησις κατὰ τὸν νεώτερον νόμον, προβιβασμὸς δὲ κατὰ τὸν παλαιότερον ὀργανισμόν.

§75ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τούτοις ἐν τοῖς ὀργανισμοῖς ὑπάρχει ἀρκετὴ σύγχυσις, καὶ ἐν τῇ συγχύσει ταύτῃ ἀδυνατεῖ τις, ποῦ νὰ βασισθῇ. Ἐκ τοῦ τοιούτου πνεύματος τῆς μὴ ἐπαρκοῦς διευθύνσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, πηγάζει σύγχυσις καὶ πολυγραφία καὶ πολυνομία. Ἔχομεν σωρείαν νόμων, οὓς ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ αὕτη· ἐψήφισεν εἰς τὰς 2 πρώτας Συνόδους 32 νόμους, τὸν ἕνα ἀναιροῦντα τὸν ἄλλον, δὲν ἐνθυμοῦμαι δὲ πόσους ἄλλους μετὰ ταῦτα. Ἔχομεν αὐτὴν τὴν ἀναρίθμητον σωρείαν τῶν ἐγκυκλίων, πρὸ τῆς ὁποίας καὶ αὐτοὶ οἱ ἱκανώτεροι τῶν ἡμετέρων ἀξιωματικῶν ἐσταμάτησαν· ἔχομεν κατὰ δεκάδας τὰς ἐγκυκλίους ἐπὶ τῶν νόμων τῶν στρατολογικῶν· ἕνεκα δὲ τῆς πρωτοφανοῦς συγχύσεως ταύτης ὀλίγιστοι τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν διευθυνόντων τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα, δύνανται νὰ εἴπωσιν, ὅτι γνωρίζουσιν ἐντελῶς τὴν ὑπηρεσίαν. Νομίζω, ὅτι ἀνέρχονται εἰς 35 αἱ ἐπὶ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου ἐγκύκλιοι, καὶ τοῦτο διότι οὐδεὶς ὁ αἰσθανόμενος ἐν τῇ διοικήσει τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα. Οἱ διευθύνοντες τὰ διάφορα τμήματα δὲν εἶναι Ὑπουργοὶ, πλὴν ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι εἶναι τόσοι Ὑπουργοὶ ἢ ὑφυπουργοὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν ὁποίων ὑπεύθυνος ἐκτελεστὴς εἶναι ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐν τῇ τοιαύτῃ δὲ συγχύσει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐλησμονήθησαν ἐντελῶς αἱ χρυσαῖ ἐκεῖναι ἐπαγγελίαι τοῦ τότε ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ στρατοῦ ἐκπαιδεύσεως καὶ στρατοῦ ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας ἄλλοτε ἐντεῦθεν ἀπήγγελλεν αὐτὸς, συνεζήτουν δὲ οἱ σήμερον παρακαθήμενοι στρατιωτικοὶ συνάδελφοι καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἐκ τῶν μὴ ὑπαρχόντων πλέον δυστυχῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐπέμενε πολὺ εἰς τὸ σύστημα ἐκεῖνο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ παρίστα, ὅτι μόνον ἐκεῖνο ἠδύνατο νὰ μορφώσῃ τὸν στρατόν· ἀλλὰ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ μοὶ εἴπῃ, ἐὰν σήμερον ἔχῃ στρατὸν ἐκπαιδεύσεως καὶ ὑπηρεσίας. Ἐγὼ βλέπω, ὅτι οὐδὲν σῶμα τοῦ στρατοῦ ἔχει ὡρισμένην παίδευσιν ἢ ὑπηρεσίαν καὶ ἀποστολήν. Εἶδον σήμερον τὴν πρωΐαν φρουρὰν, ἀποτελουμένην ἐκ στρατιωτῶν τοῦ μηχανικοῦ, φερόντων πτύα καὶ πελέκεις, μεταβαίνουσαν πρὸς φρούρησιν τῶν ἀνακτόρων. Ἀλλὰ ποῖον ἄλλο σῶμα εἶναι προωρισμένον μᾶλλον πρὸς ἐκπαίδευσιν ἢ τὸ μηχανικόν; Βλέπετε τὸ εὐζωνικὸν, τὸ προωρισμένον δι’ ἄλλους σκοποὺς ὑπερτέρους, ὡς ὀροφυλακὴν ἐν τοῖς συνόροις, ἢ διὰ τὴν ἀκροβολιστικὴν τάξιν ἐν ὥρᾳ ἐνεργείας, περιπλανώμενον ἀνὰ τὰς πεδιάδας τῆς Μεσσηνίας καὶ τῆς κοίλης Λακεδαίμονος καὶ ἐκτελοῦν ὑπηρεσίαν εἰς καταδίωξιν τῶν φυγοδίκων καὶ εἴσπραξιν φόρων. Βλέπετε τὴν χωροφυλακὴν, ἄνευ ὑπηρεσίας, ἐκγυμναζομένην ἀναμὶξ μετὰ τοῦ πεζικοῦ. Καὶ ὅμως ἡ χωροφυλακὴ δεῖται μεγαλειτέρας καὶ ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως· διὰ τῆς χωροφυλακῆς ὀφείλομεν νὰ τηρῶμεν τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ νὰ εἰσπράττωμεν τοὺς φόρους, εἰς τὴν χωροφυλακὴν εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ καταδίωξις τῶν λαθρεμπορίων, αὕτη ἐκτελεῖ τὴν δασονομικὴν ὑπηρεσίαν, αὕτη διεξάγει ἀνακριτικὰ καθήκοντα πρώτου βαθμοῦ ἐν ἀνάγκῃ. Τί ἐξ ὅλων τούτων γνωρίζει εἷς χωροφύλαξ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διαμένουσιν εἰς τὰ παραπήγματα ἐκεῖ; ποῖον ἐκ τῶν καθηκόντων τούτων ἐδιδάχθη; Περὶ χωροφυλακῆς ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Κόρπας· εἶπε πῶς πρέπει νὰ ἦναι συντεταγμένη, καὶ ἔφερε παράδειγμα τὴν Ἰταλίαν κλπ., δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ εἴπω καὶ ἐγὼ, ὅτι χωροφυλακὴν σήμερον δὲν ἔχομεν, διότι διὰ τοῦ νέου νόμου, κατὰ τὸν ὁποῖον 2200 ἄνδρες κατ’ ἔτος εἰσάγονται εἰς τὴν χωροφυλακὴν φύρδην μίγδην, ἀδιαφόρως ἐὰν ἔχωσι μόρφωσιν ἢ ἀνάπτυξίν τινα, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ὁ μισθὸς τοῦ χωροφύλακος ἠλαττώθη, ἡ χωροφυλακὴ κατεστράφη. Ἐξέλιπον οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἐκεῖνοι τῆς χωροφυλακῆς, οἱ πράγματι δεξιοὶ στρατιῶται, περὶ τῶν ὁποίων ὡμιλοῦμεν μετά τινος περιφρονήσεως ἄλλοτε, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι ἦσαν ἱκανώτατοι· ἐξέλιπον οἱ ἔμπειροι ἐκεῖνοι χωροφύλακες ἐκ τῆς Λακωνίας, καὶ σήμερον οὐδένα ἔχετε, ὁ ὁποῖος θ’ ἀποφασίσῃ νὰ μείνῃ ἐν τῷ σώματι καὶ, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, δὲν βλέπουσι τὴν ὥραν, καθ’ ἥν θὰ λήξῃ ἡ θητεία των, ἵνα ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των. Εἶπον τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὸ πεζικὸν, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ οὐδὲ λόχου σχεδὸν γυμνάσια, ἀλλὰ καταγίνεται εἰς τὰς διαφόρους φρουράς· εἶπον τὸ αὐτὸ διὰ τὸ εὐζωνικὸν καὶ διὰ τὸ μηχανικὸν, ἀκόμη δὲ καὶ διὰ τὸ πυροβολικόν· πολλάκις βλέπομεν καὶ αὐτὸ ἐκτελοῦν ὑπηρεσίαν εἰς τὰς φρουρὰς τῆς πόλεως. Ποῖος εἶναι ὁ προορισμὸς ἑκάστου τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ; Βλέπω κατάστασιν φύρδην μίγδην ἄνευ προορισμοῦ, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον βλέπω τὸν στρατὸν τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὸν στρατὸν τῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν δὲ ἤθελέ τις ἐγκύψει λεπτομερέστερον εἰς τὰ διάφορα σώματα, ἤθελεν εὕρει ἀληθῶς πολλὰ τὰ ἀνώμαλα. Τὸ πεζικὸν, κατὰ τὴν συναίσθησιν, ἣν αὐτὸ ἔχει, καὶ κατὰ τὴν κοινὴν ἀντίληψιν, ἐν πολλοῖς εἶναι ἀδικούμενον, ἐνῷ παρῆλθεν ἡ ἐποχὴ, ὡς εἶπεν ἄλλοτε ὁ ἀξιότιμος κ. Κόρπας, καθ’ ἣν τὰ τεχνικὰ ὅπλα ἐθεωροῦντο σοφὰ καὶ ἄξια θαυμασμοῦ σήμερον καὶ τὸ πεζικὸν μετέχει τῶν μυστηρίων τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης χωρὶς νὰ παύσῃ νὰ ᾖναι ἡ βάσις παντὸς στρατοῦ. Ἀξιωματικὸς τοῦ ἡμετέρου πυροβολικοῦ, ἐκ τῶν μάλα μεμορφωμένων, ὁ κ. Ἀρ. Μάνεσης ἐκφράζεται περὶ τοῦ πεζικοῦ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ πεζικὸν σχηματίζει ἤδη ἐν παντὶ στρατῷ τὴν πρωτίστην δύναμιν. Τὸ ὅπλον τοῦτό ἐστι τὸ εὐκολώτερον πρὸς ὀργανισμὸν, τὸ ἧττον δαπανηρὸν πρὸς συντήρησιν κατάλληλον πρὸς πᾶν εἶδος μάχης. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ τῆς ἰσχύος τῆς μάχης ἐστὶ τὸ πρώτιστον ὅπλον ἐστὶ δὲ μάλιστα τὸ μόνον ἀνεξάρτητον ὅπλον διότι κατέχει ἐν ἑαυτῷ τὰ μέσα τοῦ μάχεσθαι ἄνευ τῆς βοηθείας τῶν ἄλλων ὅπλων. Εἶναι πλάνη, γενικῶς διακεχυμένη, ὅτι τὸ πεζικὸν ἐστὶ τὸ εὐκολώτερον ὅπλον πρὸς στρατολογίαν καὶ ἐκπαίδευσιν. Κατὰ τὴν γνώμην, ἣν ἀσπάζονται οἱ πλεῖστοι σπουδαῖοι νόες, ὁ στρατὸς, ὅστις ἕξει τὸ κρεῖττον πεζικὸν, ἔσται σχεδὸν βεβαιωμένος περὶ τῆς ἐπιτυχίας κατὰ τοὺς μέλλοντας πολέμους. «Ἐκ τῆς τύχης τοῦ πεζικοῦ ἐξαρτᾶται ἡ τύχη τῶν ἄλλων ὅπλων. Εἶναι βαρύτατον σφάλμα, λέγει ὁ στρατηγὸς Leval, νὰ μὴ ἐπιμελώμεθα τὸ πεζικὸν, νὰ δίδωμεν αὐτῷ τ’ ἀποῤῥιπτόμενα ἐκ τῶν ἄλλων ὅπλων κατὰ τὴν κατάταξιν τῶν νεοσυλλέκτων, νὰ πτωχύνωμεν αὐτὸ, ἀφαιροῦντες τὰ καλὰ ὑποκείμενα, τοὺς ῥωμαλέους ἄνδρας, ἵνα πλουτίσωμεν τὰς ἄλλας κατηγορίας.» Εἰς τὸ πεζικὸν βλέπω, ὅτι δὲν γίνεται ἡ ἐκπαίδευσις ὡς ἔδει, ὅτι τοῦτο ἀπασχολεῖται εἰς ἕτερα ἔργα, ὅτι ἐκτροχιάζεται ἐν τοῖς πλείστοις ἀπὸ τοῦ προορισμοῦ αὑτοῦ, ἀξιωματικοὶ δὲ καὶ ὑπαξιωματικοὶ καὶ ἄνδρες ἐκτρέπονται τοῦ σκοποῦ, εἰς ὃν εἶναι κεκλημένοι. Τὸ πεζικὸν σήμερον περιέχει ἀξιωματικοὺς, τιμῶντας τὸν ἡμέτερον στρατὸν, πολλοὺς συγγραφεῖς σπουδαίων συγγραμμάτων, κατ’ οὐδὲν ὑστερούντων πολλάκις ἐκείνων, ἅτινα συνέγραψαν ἀξιωματικοὶ τῶν τεχνικῶν ὅπλων. Ἡ τύχη τοῦ πεζικοῦ ἔπρεπε νὰ ἀπασχολήσῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὡς καὶ ἑκάστου τῶν λοιπῶν σωμάτων ἰδιαιτέρως, ἵνα τεθῇ ἕκαστον εἰς τὴν θέσιν του. Ὁ στρατὸς ἐν συνόλῳ εἶναι τὸ ὄργανον τῆς Πολιτείας πρὸς ἐκτέλεσιν ὡρισμένων σκοπῶν, ἀλλ’ ἕκαστον τῶν σωμάτων ἀποτελεῖ ἴδιον ὀργανισμὸν, ὡς ἐν φυσιολογικῇ καταστάσει, καὶ ἡ ὑποδιαίρεσις ἑκάστου σώματος ἀποτελεῖ ὡσαύτως μικροτέρους ὀργανισμοὺς μέχρι τῆς τελευταίας ἐνωμοτίας, ἵνα δὲ λειτουργῇ καλῶς καὶ τελεσφόρως, πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ στρατὸς τὴν συναίσθησιν, ὅτι εὑρίσκεται ἐκεῖ, ὅπου πρέπει. Τὸ Πυροβολικὸν ἡμῶν ἔχει ἀξιωματικοὺς σπανίους, δυναμένους νὰ παραβληθῶσι πρὸς τοὺς συναδέλφους των τοὺς ἐν εὐρωπαϊκοῖς στρατοῖς· περὶ πλείστων ἐξ αὐτῶν γνωρίζω, ὅτι καταγίνονται μετ’ ἀφοσιώσεως εἰς μελέτας τοῦ ὅπλου των καὶ παρακολουθοῦσι κατὰ πόδας τὰ γινόμενα ἀλλαχοῦ. Ἀλλ’ ὅταν ἀποσπῶνται τοῦ ἔργου των καὶ διορίζωνται εἰς τὰς ἀποθήκας ἢ τὰς προμηθείας, βεβαίως λησμονοῦσι τὴν ἐργασίαν των. Ἰδοὺ δὲ πῶς ἐκφράζεται εἷς ἀξιωματικὸς τοῦ ἡμετέρου πυροβολικοῦ, ὁ αὐτὸς κ. Μάνεσης: «Ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ πυροβολικοῦ ἔχει ἀνάγκην εὐρείας ἐκπαιδεύσεως, συνεχοῦς καὶ μακρᾶς μελέτης καὶ πείρας, ἵν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰ σπουδαῖα αὑτοῦ καθήκοντα». Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ μὴ λησμονῶσι τοὺς λογαρίθμους καὶ τὴν χρῆσιν τῶν πυροβόλων δι’ ἀπασχολήσεως εἰς ἀλλότρια. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ πυροβολικοῦ προσέτι ἐλλείπουσι τόσα κτήνη, ὥστε ἀδύνατον νὰ κινηθῇ ἐπαρκῶς πυροβολαρχία καὶ νὰ ἐκτελέσῃ γυμνάσια. Συνέβη μάλιστα ἐσχάτως τὸ κωμικὸν, ὅτι ὁ κτηνίατρος, ἐπισκεφθεὶς τὰ κτήνη τοῦ πυροβολικοῦ, ἔδεσε τὸν ἵππον του ἐκτὸς τῆς θύρας τοῦ σταύλου, ἐπειδὴ δὲ ἐπρόκειτο νὰ κινήσῃ πυροβολαρχία τις, ἧς τὰ κτήνη ἦσαν ἐλλιπῆ, οἱ πυροβοληταὶ ἔζευξαν καὶ τὸν ἵππον τοῦ ἰατροῦ. Ἀληθῶς ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ ἐγένοντο μεγάλα πυρά, ἀλλ’ ἐγένοντο ἅπαξ μόνον, πρὸ ἐτῶν, ἐστοίχισαν δὲ χιλιάδας δραχμῶν· ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ μὴ συλλογισθῇ τὸ ἔξοδον ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ νὰ ἐπαναλάβῃ αὐτά· διότι θὰ παρέλθωσιν οἱ ἄνδρες πολλῶν θητειῶν χωρὶς νὰ ἴδωσι πλέον πυρὰ, καὶ ἂν κληθῶσιν εἰς τὴν ἐφεδρείαν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης, πῶς δύναταί τις νὰ βασισθῇ ἐπ’ αὐτῶν, τῶν ἀγυμνάστων;

§76ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὰ πυρὰ χρησιμεύουν διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς μᾶλλον ἢ διὰ τοὺς στρατιώτας, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπανελήφθησαν, τὸ ἔξοδον ὑπῆγεν εἰς μάτην.

§77ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν κατάστασιν τοῦ Ὀκτωβρίου, τὸ πυροβολικὸν ἔχει ἐν ὅλῳ ὀλιγώτερα τῶν 1000 κτηνῶν διὰ τὰς 20 πυροβολαρχίας, ἐνῷ ἀπαιτεῖται ἀριθμὸς πολλῷ μείζων· πῶς θέλετε λοιπὸν νὰ ὑπάρχῃ ἄσκησις εἰς τοὺς ἄνδρας, μὲ ὅλην τὴν ἀφοσίωσιν καὶ φιλοτιμίαν τῶν ἀξιωματικῶν; Τὸ Μηχανικὸν ἔχει ἀξιωματικούς, περὶ ὧν εὐχαρίστως δύναμαι νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι εἶπον διὰ τοὺς τοῦ πυροβολικοῦ. Ἀλλὰ τὸ μηχανικὸν ἀσχολεῖται εἰς τὴν φρουρὰν τῶν ἀνακτόρων καὶ ἄλλων κτιρίων, οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ αὐτοῦ δὲν ἀσχολοῦνται, ὡς ἔδει, εἰς ἀσκήσεις τῆς ὑψηλῆς τέχνης αὐτῶν· τὸ ἀληθὲς, ὅτι τὸ μηχανικὸν ἔχει τὸ σχολεῖον τοῦ συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐπέτυχεν....

§78ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἰδική μου ἰδέα, εἶχον ὑποβάλει τοιοῦτον νομοσχέδιον, ὡς φαίνεται ἐν τοῖς πρακτικοῖς· δὲν εἶναι ἰδέα τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Αὐτὸς παρέλαβεν, αὐτὴν ἐξ ἐμοῦ.

§79ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω πολύ, κύριε συνάδελφε, ὅτι τὸ ἐπιτυχὲς τοῦτο ἔργον δύναται ν’ ἀποδοθῇ δικαίως καὶ εἰς ὑμᾶς. Ἐν τούτοις τὸ Μηχανικὸν μετεβλήθη εἰς πεζικὸν, φρουρεῖ εἰς διαφόρους θέσεις ἐν τῇ πρωτευούσῃ, πιθανὸν δὲ αὔριον νὰ σταλῇ καὶ εἰς καταδίωξιν φυγοδίκων. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοῦ δὲν ἀφέθησαν εἰς τὰς θέσεις των, οὗτοι εἶναι οἱ μᾶλλον ἀποσπασθέντες τοῦ προορισμοῦ αὐτῶν. Δὲν δίδεται δὲ αὐτοῖς εὐκαιρία νὰ καταγίνωσιν εἰς σχέδια ὀχυρωτικῆς καὶ ἄλλα τοιαῦτα ὑψηλὰ ἔργα κατὰ τὸν σκοπὸν τοῦ ὄντως τεχνικωτάτου σώματος τούτου. Τὸ Ἱππικὸν εἶναι καὶ τοῦτο ἐκ τῶν ἀδικουμένων, διότι ἐν αὐτῷ ὑπάρχει βραδύτης τοῦ προβιβασμοῦ· ὑπίλαρχοι καὶ ἀνθυπίλαρχοι τοῦ 1887 διατελοῦσιν ἔτι τοιοῦτοι, ἐνῷ ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ καὶ τοῦ πυροβολικοῦ, καταταχθέντες τὸ 1881 καὶ 1882, κατέχουσι βαθμὸν λοχαγοῦ. Ἀλλὰ περὶ ἱππικοῦ ἔχει τις νὰ παρατηρήσῃ ἔτι σπουδαιότερον· ἐλλείπουσιν ἵπποι· ἔχομεν ἄνδρας ἐν τῷ ἱππικῷ 1779 καὶ ἵππους 724, ὅ ἐστὶ 1055 ἱππεῖς εἰσιν ἄνιπποι, 2½ δὲ ἄνδρες ἀναλογοῦσι πρὸς ἕνα ἵππον! Εἶναι δυνατὸν οὕτω νὰ γυμνασθῇ τὸ σῶμα τοῦτο; νὰ τελέσῃ πορείας; Μήπως αὐτοὶ οἱ ἄνδρες πρόκηται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἱπποκένταυροι; Ἄφευκτος ἀνάγκη ν’ ἀγορασθῶσιν ἵπποι διὰ τοὺς ὑπάρχοντας ἄνδρας· δὲν λέγω ν’ αὐξηθῇ τὸ σῶμα. Πρὸς τούτοις ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ἱππικοῦ ἐλάχιστοι λαμβάνονται διὰ τὰς γενικὰς θέσεις, εἷς καὶ μόνος, λοχαγὸς μόλις καὶ οὗτος, ὑπηρετεῖ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ ἐκ τῶν λοιπῶν σωμάτων περισσότεροι. Καὶ ὅμως εἶναι σῶμα ἀποτελούμενον ἐκ τριῶν συνταγμάτων. Γενικῶς διατελεῖ παρημελημένον. Οἱ ἀξιωματικοὶ αὐτοῦ ἀποθαῤῥύνονται ἕνεκα τῆς βραδύτητος τοῦ προβιβασμοῦ. Ἐν τῷ Ὑλικῷ Πυροβολικοῦ ἡ αὐτὴ ἀταξία, διότι δὲν ἔχει ἀνωτέρους βαθμοφόρους, ἐνῷ εἶναι κλάδος, ὁ ὁποῖος μετέχει μᾶλλον οἰκονομικῆς τέχνης ἢ πολεμικῆς, ὥστε ἀπαιτεῖται νὰ ληφθῇ καὶ πρόνοια ἰδιάζουσα, ἵνα συμπληρωθῶσι δι’ ἀνδρῶν ἐκ τοῦ αὐτοῦ σώματος αἱ θέσεις, ἃς ἀναγράφει ὁ ὀργανισμὸς αὐτοῦ. Τὸ σῶμα εἶναι σπουδαῖον, εἶναι ἡ τροφὴ τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ πεζικοῦ ἔτι, καὶ πρέπει νὰ διατελῇ ἐν τάξει καὶ εὐρυθμότητι ἐν περιπτώσει δράσεως, διότι, ἂν δὲν πρόκηται νὰ λαμβάνωμεν ὑπ’ ὄψιν δρᾶσίν τινα, τότε εἶναι περιττὸς ὁ στρατὸς, ἔχομεν παρῳδίαν μόνον πεζικοῦ, πυροβολικοῦ, ἱππικοῦ καὶ λοιπῶν σωμάτων! Ἔχομεν τὸ Οἰκονομικὸν σῶμα, ἐξ οὗ ἀφαιροῦνται αἱ ἀνώτεραι θέσεις. Τὸ σῶμα τοῦτο ἢ πρέπει νὰ ἦναι ἐν πλήρει τάξει, ἢ πρέπει νὰ ἐκλίπῃ καθ’ ὁλοκληρίαν, ὡς δὲν ὑπῆρχε πρὸ τοῦ 1882, καὶ ἐνταῦθα χηρεύουσι θέσεις, ἃς ὁ προσαχθεὶς πίναξ ἀναγράφει ὡς πληρωτέας, εὔχομαι δὲ νὰ συμβῇ τοῦτο ταχέως, ἵνα τὸ σῶμα τοῦτο συνταχθῇ κανονικῶς καὶ ἐῤῥύθμως. Κρίνω δὲ περιττὸν νὰ ἐξάρω διὰ μακροτέρων τὴν σπουδαιότητα αὐτοῦ ἐν τῷ ὅλῳ τοῦ στρατοῦ. Τὸ Ὑγειονομικὸν σῶμα εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον ἀδικουμένων καὶ παρημελημένων. Ἐν τούτῳ χηρεύουσι θέσεις 3 ἀντισυνταγματαρχῶν, ἑνὸς λοχαγοῦ, 15 ἀνθυπολοχαγῶν ἐκ τοῦ ἰατρικοῦ, 19 δὲ ἐκ τοῦ φαρμακευτικοῦ κλάδου καὶ μία κτηνιάτρου, ἐκ τῶν ἀπαραιτήτως χρησιμευουσῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ σώματος, ἐξ οὗ ἐλλείπουσιν ἐν ὅλῳ σήμερον 40 θέσεις, τὰς ὁποίας προβλέπει ὁ ὀργανισμός. Τὸ Ὑγειονομικὸν σῶμα λαμβάνει τοὺς ἀξιωματικοὺς αὐτοῦ ἐξ ἐπιστημόνων ἀποκλειστικῶς ἰατρῶν καὶ φαρμακοποιῶν, ἐν τούτοις οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ κλάδου τούτου, ἀντὶ νὰ προσέρχωνται, τοὐναντίον παραιτοῦνται καθ’ ἑκάστην. Ἔχω ἐνταῦθα κατάλογον τῶν ἐσχάτως παραιτηθέντων 8 τοῦ ἰατρικοῦ κλάδου καὶ 2 τοῦ φαρμακευτικοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ εἴπῃ καὶ πρὸς ἐμὲ, ὅτι λόγοι οἰκονομίας δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ πράξῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο ἐξ ὅσων καὶ ἄλλοι ἤδη ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀνέφερον, ἰδίᾳ δὲ ὁ κ. Κόρπας. Λυποῦμαι, ὅτι δὲν βλέπω ἐνταῦθα τὸν κ. Κοζάκην, διὰ νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς λόγους μου, προκειμένου περὶ τῆς ὑγείας ἐν τῷ στρατῷ. Ἐν τῷ Γαλλικῷ στρατῷ, οὗ τὸν ὀργανισμὸν ἐν πολλοῖς ἀκολουθοῦμεν ἡμεῖς, ἕκαστον σύνταγμα ἔχει ἐπίατρον, ἕκαστον δὲ τάγμα ἰατρὸν καὶ ὑπίατρον, καὶ τοῦτο, διὰ λόγους πειθαρχικούς· διότι, ὅταν ὑπίατρος ἢ ἀνθυπίατρος ἐπισκεφθῇ ταγματάρχην, προσποιούμενον λ. χ. ἀσθένειαν, δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ καὶ νὰ διατάξῃ αὐτὸν νὰ ἐγερθῇ. Ὡς πρὸς τὸν μισθὸν ἔχουσιν ἀληθῶς οἱ ὑγειονομικοὶ ἀξιωματικοὶ μέχρι τοῦ βαθμοῦ ἰατροῦ διαφοράν τινα ἐπὶ πλέον μισθοῦ, διαφορὰν ἀνὰ 20 δραχμὰς ἀνωτέραν τῶν ὁμοιοβάθμων των, ἀλλὰ καὶ αὕτη δὲν θεωρεῖται ἐπαρκὴς, ἵνα προσελκύῃ αὐτοὺς, καὶ διὰ τοῦτο ἀρνοῦνται νὰ προσέλθωσι, καὶ μάλιστα ἀποχωροῦσιν, ὡς εἶπον. Ὡσαύτως ἐν τῷ κλάδῳ τούτῳ ὑπάρχει μεγάλη βραδύτης περὶ τοὺς προβιβασμοὺς, διότι οἱ καταταχθέντες εἰς τὸν στρατὸν τοῦ 1877 εἶναι μόλις σήμερον ὑπίατροι, ὑπολοχαγοὶ, ἐνῷ οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ καὶ τοῦ πυροβολικοῦ τοῦ 1881 καὶ τοῦ 1882, ἀνῆλθον, ὡς εἶπον, εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ· διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ληφθῇ ῥιζικὴ πρόνοια, διότι στρατὸς ἄνευ ὑγειονομικοῦ κλάδου δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ. Ταῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω. Ἐπανέρχομαι δὲ εἰς ὅ,τι εἶπον. Τὸ πόρισμα τῆς μελέτης μου δὲν ὑπῆρξεν ἐνθαῤῥυντικὸν διὰ τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ. Ἐὰν δὲν ἐφοβούμην, ὅτι ἐβαρύνθητε....

§80ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι! Σᾶς ἀκούομεν λίαν εὐχαρίστως.

§81ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. ... ἤθελον θίξει ἄλλο, σπουδαιότατον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῶν Ὑπαξιωματικῶν. Ὁ στρατὸς, ἰδίᾳ τὸ πεζικὸν, ἀλλὰ καὶ τὸ πυροβολικὸν, κινδυνεύει ν’ ἀπογυμνωθῇ τελείως τῶν λαμπρῶν ἀληθῶς ὑπαξιωματικῶν του. Ἡ Σχολὴ τῶν Ὑπαξιωματικῶν τῆς Κερκύρας παρέλυσε τὰς ἐλπίδας πολλῶν ὑπαξιωματικῶν, διότι οἱ ἐκεῖθεν ἐξερχόμενοι εἶχον προνόμια, καὶ ἀπήλπισε τοὺς παλαιούς, ἀλλὰ πολυτίμους ὑπαξιωματικούς, οἵτινες ἀπεσύρθησαν καὶ ἀποσύρονται. Εἶναι δὲ ἐντελῶς δυσαναπλήρωτος ἡ ἀπώλεια ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι διήνυσαν 5 καὶ 6 ἢ 8 ἔτη ἐν τῷ στρατῷ καὶ κατηρτίσθησαν. Ἡ λῆψις τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Κόρπα προταθέντων σωστικῶν μέτρων πρὸς τήρησιν τῶν καλῶν ὑπαξιωματικῶν ἐπιβάλλεται ἐπιτακτικῶς. Αἱ δὲ οἰκονομίαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρέπει νὰ ὑποχωρήσωσιν εἰς τοῦτο! Παρέλιπον μέχρι τοῦδε νὰ εἴπω τι περὶ τῆς Χωροφυλακῆς, τοῦ σώματος, τὸ ὁποῖον ἔχει σπουδαιοτάτην ἀποστολὴν ἐν τῷ Κράτει, ὡς καὶ ἀνωτέρω που εἶπον. Ἡ χωροφυλακὴ ἔχει τοὺς ὀλιγωτέρους ἀξιωματικούς, ἢ πᾶν ἄλλο σῶμα ἐν τῷ στρατῷ· μὲ ὅλην τὴν θύραν, ἡ ὁποία ἀνεῴχθη τῷ 1882 πρὸς προσέλευσιν ἐπιστημόνων εἰς τὰς τάξεις τῆς χωροφυλακῆς, ὀλίγον ἐβελτιώθη ἡ τύχη τοῦ σώματος, διότι οἱ προσελθόντες ἀπηλπίσθησαν ἐκ τοῦ μὴ προβιβασμοῦ ἐπὶ δεκαετίαν σχεδόν, καὶ ἀπεχώρησαν, καθόσον καὶ ἐνταῦθα οἱ προβιβασμοὶ βραδέως γίνονται. Ἄλλοτε εἴχομεν Ἀρχηγεῖον Χωροφυλακῆς, ὅπερ ἦτο καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπάρχῃ, διότι πρόκειται νὰ διευθύνῃ 5,200 ἄνδρας. Ἡ χωροφυλακὴ ἔχει ἰδιαίτερόν τινα τύπον, καὶ πρέπει νὰ διατελῇ ὑπὸ διεύθυνσιν ἰδιαιτέραν, ὑπὸ ἄνδρα ἐκ τοῦ αὐτοῦ σώματος. Δὲν ἀρκεῖ τὸ τμῆμα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατικῶν. Ἄλλη ἔλλειψις τοῦ σώματος τούτου: ἔχομεν 16 Μοιραρχίας, ὧν αἱ ἡμίσεις διευθύνονται ὑπὸ ταγματαρχῶν, αἱ δὲ λοιπαὶ ὑπὸ μοιράρχων· διατί; Εἶναι προνομιοῦχοι ἐπαρχίαι τινές; Βεβαίως ὄχι. Ἐπίσης ἔπρεπεν ἐν ταῖς Μοιραρχίαις νὰ διατελῇ γραμματεὺς οὐχὶ ἐνωμοτάρχης, ἀλλ’ ἀνθυπομοίραρχος, ὡς καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς σώμασιν ὁ ὑπασπιστὴς εἶναι ἀξιωματικός. Πρέπει, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα, σύντονος πρόνοια περὶ τοῦ σώματος τούτου, ὅπερ τότε θ’ ἀπαλλάξῃ τὰ ἄλλα σώματα ἐκ τῶν ξένων ὑπηρεσιῶν. Καλῶς κατηρτισμένη χωροφυλακὴ θὰ ἐλαττοῖ τὸν ἀριθμὸν τῶν πλημμυρούντων ἐγκλημάτων. Παραλείπων ἄλλα τινὰ θέματα ἐπὶ τοῦ παρόντος, οἷον τὸ τῶν στρατώνων, τὸ τοῦ Ὁπλοστασίου καὶ τὸ τῶν ἐαρινῶν ἀσκήσεων, ἐπείγομαι νὰ καταπαύσω τὸν λόγον. Εἶπον ἀνωτέρω, ὅτι ἐξετίμησα τὴν ἐπίδοσιν καὶ τὰς μελέτας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ὅτι εὑρίσκω αὐτὸν τελείως ἀνεπαρκῆ πρὸς τὴν ἀνόρθωσιν τοῦ στρατοῦ. Ἀνάγκη δὲ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἦναι στρατιωτικός. Ἄν δ’ ἦτο τοιοῦτος, δὲν ἤθελεν ἀφήσει νὰ συμβῇ ὅ,τι συνέβη κατ’ αὐτὰς εἰς βάρος τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ. Δὲν πιστεύω ὅτι συνετάχθη τοιοῦτον ὑπόμνημα, οἷον ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς ἐφημερίδας, καὶ ὅτι ὑπεβλήθη εἴτε πρὸς τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, εἴτε εἰς τὴν Α. Μεγαλειότητα, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔπρεπε ν’ ἀφήσῃ ἄνευ ἀποκρούσεως τὴν μομφὴν ταύτην. Δὲν θέλω νὰ πιστεύσω, ὅτι προῆλθεν εἰς τοιαύτην ἀντιπειθαρχικὴν πρᾶξιν· ἀλλὰ δὲν πρέπει, κ. Ὑπουργέ, νὰ σπεύσητε νὰ ἱκανοποιήσητε τὴν προσβληθεῖσαν ὑπόληψιν τοῦ στρατοῦ, ἀφοῦ ὑμεῖς μόνος δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε ἀπὸ μέρους αὐτοῦ, παρέχοντες, ἂν δύνασθε, κατηγορηματικῶς τὴν βεβαίωσιν, ὅτι τοιοῦτον ὑπόμνημα δὲν ὑπάρχει; Ὁ στρατὸς δὲν εἶναι κόμμα. Ὁ στρατὸς δὲν ἀνήκει εἰς τοὺς μὲν ἢ τοὺς δὲ, ἀνήκει εἰς τὴν πατρίδα, καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ φροντὶς παρ’ ὅλων ἡμῶν, ὅπως τεθῇ εἰς τὴν ἐμπρέπουσαν αὐτῷ θέσιν καὶ περιωπήν. Ἔχει ὁμολογουμένως ἐν τῇ ἀποστολῇ της ἡ Ἑλλὰς πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ της πολλὰ ἄλλα ὅπλα ἐκπολιτισμοῦ καὶ ἐξελληνισμοῦ, ἀλλ’ ὅλα ταῦτα δὲν θὰ ἐπαρκέσωσι πρὸς πλήρωσιν τῶν ἡμετέρων πόθων, ἐὰν δὲν ἐπέλθωσιν ἀρωγὰ τὰ ὅπλα τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ. Ἐν τοιούτῳ δὲ πνεύματι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑψηλή, ἐθνοπρεπὴς πρόνοια περὶ βελτιώσεως τοῦ στρατοῦ, ὅπως φθάσῃ εἰς τὸν προορισμόν του! (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς αἰθούσης).

§82ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀναφορικῶς μὲ τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, ἵνα καταθέσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1890 τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς ὁδοποιΐας, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν ἑξῆς ἔγγραφον αἴτησιν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅσον τάχιον πλὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890 τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ τὰς ἑξῆς πληροφορίας ἐν πίνακι. 1) Τίνες αἱ ἐκ τῶν 72 ἐθνικῶν ὁδῶν, τῶν ἀναγραφεισῶν ἐν τῷ Β. Διατάγματι τοῦ 1883, ἐπερατώθησαν, ἐκ πόσων χιλιομέτρων σύγκειται ἑκάστη, καὶ τίς ἡ δαπάνη διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν, περιλαμβανομένων καὶ τῶν τεχνικῶν ἔργων. 2) Τίνες ἐκ τῶν ἐθνικῶν τούτων ὁδῶν αἱ μήπω περατωθεῖσαι, ἀλλ’ ἤδη κατασκευαζόμεναι. Πόσα χιλιόμετρα ἐξ ἑκάστης κατεσκευάσθησαν καὶ πόσα ὑπολείπονται νὰ κατασκευασθῶσι. Πόσα δὲ ἐν ἑκάστῃ τῶν μήπω περατωθεισῶν τούτων ἐθνικῶν ὁδῶν ἐδαπανήθησαν, περιλαμβανομένων καὶ τῶν τεχνικῶν ἑκάστης ὁδοῦ ἔργων. Καὶ πόσα θὰ δαπανηθῶσι κατὰ προσέγγισιν πρὸς περάτωσιν τούτων. 3) Πόσα τὰ ὀφειλόμενα εἰς ἐργολάβους διὰ κατασκευασθέντα τμήματα ἐθνικῶν ὁδῶν καὶ τεχνικῶν ἔργων. 4) Τὰς ἐθνικὰς ὁδοὺς ἐκ τῶν ἐν τῷ εἰρημένῳ Διατάγματι, ἐφ’ ὧν οὐδεμία ἐγένετο ἐργασία καὶ τὰ καθ’ ὑπολογισμὸν προσεγγίσεως δαπανηθησόμενα πρὸς κατασκευὴν αὐτῶν. 5) Τὰς ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ὑποδειχθείσας ὡς ἀναγκαίας νὰ κατασκευασθῶσιν ἐθνικὰς ὁδοὺς, τὰς μὴ περιλαμβανομένας ἐν τῷ εἰρημένῳ Β. Διατάγματι, καὶ τὸ μῆκος ἑκάστης τούτων κατὰ χιλιόμετρον». Τὰς πληροφορίας ταύτας νομίζω ἀπολύτως ἀναγκαίας διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίου, καθόσον δι’ αὐτοῦ πρόκειται νὰ διατεθῶσιν ἅπαντες οἱ πόροι τῆς ὁδοποιΐας, τὸ μὲν εἰς πληρωμὴν τοῦ χρεωλυσίου καὶ τοῦ τόκου τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας τῶν 20,000,000 παλαιῶν δραχμῶν, τοῦ ὁποίου ἡ ὑπηρεσία ἀναβαίνει εἰς 900,000 δραχμὰς, δεύτερον θέλουσι δαπανᾶσθαι ἐκ τῶν πόρων τούτων αἱ ἀναγκαῖαι δαπάναι πρὸς συντήρησιν καὶ ἀνακαίνισιν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν. Τὸ δὲ ποσὸν τοῦτο θὰ ὑπερβῇ ἴσως τὰς 1,900,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος. Εἰς τὰς δύο λοιπὸν ταύτας ἀνάγκας θὰ δαπανῶνται περὶ τὰ 3,000,000. Ὑπολείπεται, κατὰ προσέγγισιν, περὶ τὸ 1,000,000 ὡς πόρος τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου δίδεται ἡ ἄδεια, ἵνα συνομολογήσῃ ἡ Κυβέρνησις δάνειον, ὅσον δύναται νὰ ὑπηρετηθῇ διὰ τοῦ ὑπολειπομένου ποσοῦ, ὅπως χρησιμεύσῃ εἰς συμπλήρωσιν τῶν ὑπαρχουσῶν ὁδῶν, εἰς κατασκευὴν σιδηροδρόμων καὶ νέων ὁδῶν. Εὐθὺς δὲ, ὡς τὸ δάνειον τοῦτο συνομολογηθῇ, τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας ἐντελῶς πλέον παύει νὰ λειτουργῇ. Ἀλλὰ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ ὑπηρετηθῇ ἐκ τοῦ ὑπολοίπου, τοῦ 1,000,000, θὰ ἦναι ἐπαρκὲς νὰ πληρώσῃ πάσας τὰς ἀνάγκας; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ τὰς πληροφορίας ταύτας, διότι ἐξ αὐτῶν θέλομεν πεισθῆ περὶ τούτου. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ὑποβολὴν τῶν ζητηθεισῶν πληροφοριῶν, αἵτινες δὲν εἶναι δύσκολον νὰ προσαχθῶσιν ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, διότι ὑπάρχουν ἤδη συνηγμέναι, καὶ ὑπολείπεται μόνον ἡ συναρμολόγησις αὐτῶν.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§84ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, δι’ αὔριον.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§86ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν 66 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ 7 ὑπέρ. Ὥστε ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.