1890.02.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 1

τῆς 23 Φεβρουαρίου 1890.

(Παρασκευή)

Ὥρα 10½ π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκεται καὶ ἐπικυροῦται τὸ πρακτικὸν τῆς ἐνάρξεως τῆς Βʹ ἐκτάκτου Συνόδου τῆς ΙΑʹ Βουλευτικῆς Περιόδου).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Γκίκας). Ἀντικείμενον τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως εἶναι ἡ ἐκλογὴ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς.

§2ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ χθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ἀλλὰ καὶ σήμερον νομίζω καθῆκόν μου νὰ παρακαλέσω αὐτήν, ὅπως ἀναβάλῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου διὰ τὴν προσεχῆ Δευτέραν, καθότι, ὡς εἶναι γνωστόν, οἱ πλεῖστοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰσέτι δὲν ἔμαθον, ὅτι συνεκλήθη ἡ Βουλὴ εἰς ἔκτακτον Σύνοδον. Ἂν ὑπῆρχε κατεπείγουσά τις ὑπόθεσις τοῦ Κράτους, ἥτις ἔμελλε νὰ ἐπιφέρῃ ζημίαν, ἀναβαλλομένη, τότε θὰ εἶχε λόγον τινὰ ἡ σπουδὴ πρὸς ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου. Ὑπενθυμίζω δὲ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἐνῷ ἡ Βουλὴ συνῆλθε κατὰ τὴν 27 Φεβρουαρίου, εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου προέβη κατὰ τὴν 2 Μαρτίου. Ἡδυνάμην νὰ φέρω καὶ ἄλλα προηγούμενα παραδείγματα, ἐκ τῶν ὁποίων νὰ ἀντλήσω ἐπιχειρήματα ἰσχυρὰ, ὅπως πείσω τὴν πλειοψηφίαν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ πιέζῃ τὴν μειοψηφίαν, αἰτουμένην τὴν ἀναβολὴν, ἵνα συνέλθωσι πάντα τὰ μέλη αὐτῆς. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὸ 1886 ἦσαν ἀποκλεισμένοι οἱ λιμένες τοῦ Κράτους στενῶς, πεντήκοντα θωρηκτὰ εἶχον διακόψει τὴν συγκοινωνίαν, καί τινες νῆσοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἐκινδύνευσαν ν’ ἀποθάνωσιν ἐκ πείνης· καὶ ὅμως ἡ τότε Κυβέρνησις, ἐπὶ τῇ αἰτήσει τῆς τότε μειοψηφίας καὶ ῥητῶς διὰ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν τῇ μειοψηφίᾳ τότε ἀνήκοντος, ἐζήτησε τὴν ἀναβολὴν, ἡ πλειοψηφία δὲ ἐδέχθη ταύτην. Καὶ ὑπὸ ποίας διατελοῦσα περιστάσεις; εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν ἐκινδύνευον νὰ ἀποθάνωσι πολῖται ἐκ τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Σήμερον ὅμως οὐδὲν τὸ ἐπεῖγον πρὸς δικαιολογίαν τοιαύτης σπουδῆς.

§3ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Οὐδένα λόγον βλέπομεν διὰ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου. Τοὐναντίον πᾶς λόγος ὑπαγορεύει νὰ προβῶμεν τὸ ταχύτερον εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου, ἀφοῦ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερίδων εἴμεθα ἐνταῦθα συνηγμένοι ἀρκετοὶ Βουλευταὶ, καὶ δυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν, καὶ λίαν εὐλόγως, ἀφοῦ ἔχομεν πολλὴν ἐργασίαν πρὸ ἡμῶν, αἱ δὲ συνεδριάσεις τῆς ἐκτάκτου Συνόδου θὰ παύσωσιν ἀναγκαίως κατὰ τὸ Πάσχα. Οὐδὲ βλέπω οὐδαμοῦ πίεσιν ἐνασκουμένην. Ἀφοῦ συνεκλήθημεν εἰς ἔκτακτον Σύνοδον, ἔχομεν ἀνάγκην ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσότερον χρόνον νὰ χρησιμοποιήσωμεν διὰ τὰς ἐργασίας μας. Ἐλπίζω, ὅτι καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς ἀριστερᾶς, θὰ πεισθῶσιν, ὅπως σήμερον προβῶμεν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου.

§4ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἀντιπροσωπεύῃ τὴν γνώμην ὁλοκλήρου τῆς Συμπολιτεύσεως. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ ἦναι τοιαύτη ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως. Ἐλπίζω δὲ τοῦτο, καθ’ ὅσον καὶ πρὸ ὀλίγου συνεζητήσαμεν καὶ εἴπομεν, ὅτι συνήλθομεν σήμερον, ὅπως ὁρίσωμεν τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν θέλει γίνει ἡ ἐκλογὴ τοῦ Προέδρου. Ἀνέκαθεν καὶ ἐνταῦθα καὶ πανταχοῦ δὲν ἐπισπεύδουσι τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου, ἡ ὁποία ἄλλως ἔχει καὶ πολιτικόν τινα χαρακτῆρα, ἀλλ’ ἀφίνουσι τὸν ὑλικὸν καιρὸν, ὅπως ἀμφότεραι αἱ μερίδες συσκεφθῶσι περὶ τοῦ καταλλήλου προσώπου, ὅπερ θέλει θέσει ἑκάστη αὐτῶν ὡς ὑποψήφιόν της. Δὲν βλέπω τοιαύτην κατεπείγουσαν ἀνάγκην, ὥστε νὰ ὑποθέσω, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ κ. Κοσσονάκου εἶναι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως. Ἐλπίζω ἑπομένως, ὅτι πρὸς ἀποφυγὴν μακρῶν συζητήσεων θὰ συμφωνήσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως δοθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀπαιτούμενος καιρὸς, ἵνα προετοιμασθῇ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ δὲν θὰ θελήσῃ, ἵνα ἐντὸς μιᾶς ὥρας, δηλαδὴ μέχρι τῆς μεσημβρίας προβῶμεν ἀπαράσκευοι εἰς τὴν ἐκτέλεσιν σπουδαίας ἐργασίας, οἵα εἶναι ἡ ἐκλογὴ τοῦ Προέδρου.

§5ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν νὰ ἐκφρασθῇ ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως, ὡς ὁδηγοῦ τῆς πλειονοψηφίας, διότι ἡ ἀρξαμένη ἔκτακτος Σύνοδος συνεκλήθη ὑπὸ ὅρους ἀληθῶς ὅλως ἐκτάκτους καὶ ὅλως διαφόρους ἐκείνων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους συνεκλήθησαν πᾶσαι αἱ τακτικαὶ καὶ ἔκτακτοι Σύνοδοι τῆς Βουλῆς ἀπὸ πεντηκονταετίας. Ἡ τελευταία τακτικὴ Σύνοδος ἔληξε συνεπεία τοῦ Διατάγματος τῆς λήξεως καὶ οὐχὶ τῆς ἐκπνεύσεως τῆς συνταγματικῆς προθεσμίας, ἔληξε τῇ 16, καὶ τῇ 20 τὴν πρωίαν ἐδημοσιεύθη τὸ Διάταγμα τῆς συγκλήσεως τῆς ἐκτάκτου Συνόδου, ὡρίσθη δ’ ἡμέρα ἐνάρξεως αὐτῆς ἡ 22. Ἀλλ’ ἡ οὕτω γενομένη σύγκλησις τῆς ἐκτάκτου Συνόδου εἶναι κανονικὴ, ὁμαλὴ καὶ σύμφωνος πρὸς τὰ προηγούμενα; Βεβαίως ὄχι· εἴτε εἰς τακτικὴν, εἴτε εἰς ἔκτακτον Σύνοδον ἐκαλεῖτο μέχρι χθὲς ἡ Βουλὴ, ἐχορηγεῖτο διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς συγκλήσεως ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς δημοσιεύσεως μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἡ ἀναγκαία καὶ ἀναπόφευκτος προθεσμία, ὅπως προσέλθωσιν οἱ Βουλευταὶ, οἱ ἀπόντες ἐκ τῶν Ἀθηνῶν. Τοῦτο εἶναι ζήτημα ἁβρότητος πρὸς τοὺς συναδέλφους. Ἂν δ’ ἐπιμένωμεν νὰ μὴ γίνῃ ἀμέσως ἡ ἐκλογὴ τοῦ Προέδρου, πράττομεν τοῦτο οὐχὶ διότι ἀποδίδομεν οἱανδήποτε σημασίαν εἰς τὴν ἐκλογὴν ταύτην, οὐχὶ διότι νομίζομεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβληθῶσιν οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς εἶναι συντεταγμέναι καὶ ἡ μειονοψηφία καὶ ἡ πλειονοψηφία, ἀλλὰ διότι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἴδωμεν, ἂν δύναταί τις νὰ ἐλπίσῃ σεβασμὸν εἰς πεντηκονταετῆ νομολογίαν τῆς Βουλῆς, ἂν ᾖναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσῃ τις, ὅτι κατὰ τὰς μελλούσας ἡμῶν ἐργασίας ἔσεται ἐφικτὴ ἡ συμβίωσις τῆς μειοψηφίας καὶ τῆς πλειοψηφίας. Εἶπον ὅτι δὲν ἀποδίδομεν σημασίαν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου· καὶ διατὶ, πάντες γνωρίζετε. Ἐκεῖνος, ὅστις κατεῖχε τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατὰ τὰς τέσσαρας Συνόδους, βεβαίως ὡς ἄτομον εἶναι ἄξιος πάσης ὑπολήψεως καὶ παντὸς σεβασμοῦ, ἀλλ’ ἐπεθύμουν νὰ εὑρίσκηται ἐκεῖ, (δεικνύει τὸ Προεδρεῖον) διὰ νὰ τὸν ἐρωτήσω, ἐὰν φρονῇ, ὅτι ἐτήρησε πᾶσαν ἐκείνην τὴν ἀμεροληψίαν, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει ἡ ὑψηλὴ ἐκείνη ἕδρα εἰς τὸν κατέχοντα αὐτήν. Πάντες ὅμως ἐπίσης γνωρίζετε ὑπὸ τίνας ὅρους εἶναι συντεταγμένη ἡ πλειοψηφία, πῶς ἐλειτούργησε κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ πῶς θὰ λειτουργήσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον· θέλομεν ὅμως νὰ πληροφορηθῶμεν, ἐὰν ἡ συμβίωσις ἡμῶν πρὸς τὴν πλειοψηφίαν ἔσεται ἐφικτή. Ἤκουσα πολλάκις τοῦ ὁδηγοῦ τῆς πλειοψηφίας κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἐπιδαψιλεύοντος ἀφθόνως τὰς συμβουλὰς αὑτοῦ πρὸς τὴν μειοψηφίαν· ἐπεθύμουν νὰ ἤκουον αὐτοῦ, διδάσκοντος μᾶλλον τὴν πλειοψηφίαν καὶ ἑαυτὸν, δικαιοῦμαι δὲ νὰ φρονῶ, ἐπικαλούμενος τὴν πεῖραν τῆς προτελευταίας συνεδριάσεως τῆς τελευταίας τακτικῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ἐπὶ τὰ ἐκ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης διδάγματα. Ὁ ὁδηγὸς τῆς πλειοψηφίας ὀφείλει νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι, ἂν ἡ πλειοψηφία δὲν φέρηται μετὰ τῆς εὐλαβείας, μεθ’ ἧς ὀφείλει νὰ φέρηται πρὸς τὴν μειοψηφίαν, ἐὰν παραγνωρίζῃ τὰ δικαιώματα ταύτης, ἡ μειοψηφία ἔχει καὶ τὸ μέσον καὶ τὸ δικαίωμα ν’ ἀντιστῇ εἰς τὰς βιαίας ἀξιώσεις τῆς πλειοψηφίας. Δὲν ἔχει παρὰ νὰ δώσῃ ἡ πλειοψηφία τὸ παράδειγμα τῆς ἁβρᾶς συζητήσεως καὶ διεξαγωγῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὅπως καὶ ἡ μειοψηφία ἀκολουθήσῃ τὸ παράδειγμα τοῦτο. Τὸ εἴδομεν τοῦτο κατὰ κατὰ τὴν προτελευταίαν ἐκείνην συνεδρίασιν τῆς ἄρτι ληξάσης τακτικῆς Συνόδου. Ἐν ὅσῳ μόνον τὸ πεῖσμα ὡδήγει τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας, οὐδὲ βῆμα ἠδυνήθη αὕτη νὰ κάμῃ· τὴν στιγμὴν ὅμως, καθ’ ἣν ἐξαναγκασθεῖσα ἀνεγνώρισε τὰ δικαιώματα τῆς μειοψηφίας, προέβη ἀμέσως ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὁμαλῶς, εὐπρεπῶς, κανονικῶς καὶ ἐντὸς τῶν μᾶλλον κοινοβουλευτικῶν ὅρων. Καὶ εἰς τὸ μέλλον ἂς ἀποδείξῃ ἡ πλειοψηφία, ὅτι ἐννοεῖ νὰ φέρηται εὐλαβῶς πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς μειοψηφίας, καὶ ἡ μειοψηφία, καίπερ ἐκ τοῦ προορισμοῦ της ὠθουμένη εἰς τὴν ἀντίστασιν, θέλει ἀποδίδει τὰ ἴσα πρὸς τὴν πλειοψηφίαν. Ἐνόσῳ ὅμως ἡ πλειοψηφία παραγνωρίζει τὰ δικαιώματα τῆς μειοψηφίας, δὲν δύναται παρὰ νὰ μετρηθῇ παρ’ αὐτῆς διὰ τοῦ ἰδίου μέτρου, διὰ τοῦ ὁποίου μᾶς μετρᾷ.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι δύο τρόποι λύσεως τῶν ζητημάτων· εἶναι ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ὑπαγορεύει ὁ Κανονισμὸς, ἐνασκοῦντος ἑκάστου τὰ δικαιώματα αὑτοῦ, εἶναι ὅμως καὶ ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ὁ Κανονισμὸς ἀναγνωρίζει, ἀλλὰ δὲν ἐπιβάλλει, ὁ δι’ ἀμοιβαίας συνεννοήσεως καὶ διὰ τῆς ἁβρότητος ἐκείνης, ἣν ἐπεκαλέσατο ὁ κ. Βουλευτής. Βεβαίως ἡμεῖς δὲν εἴμεθα οἱ ἀποκρούοντες τὴν ἐν ἁβρότητοι συνεργασίαν τῶν μερίδων. Τοὐναντίον ἡμεῖς εἴμεθα οἱ ἐπιθυμοῦντες αὐτήν· ἔχομεν δ’ ἴσως καὶ τὸ μεγαλείτερον συμφέρον εἰς τοῦτο, καίτοι νομίζω, ὅτι καὶ οἱ μειοψηφοῦντες μέγα ἔχουσι συμφέρον εἰς τὴν τοιαύτην τῶν ἔργων ἡμῶν διεξαγωγήν. Ἐὰν ἄρα οὕτως ἐτίθετο τὸ ζήτημα, βεβαίως παρ’ ἡμῶν δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἀντίῤῥησις, ὅπως εἴτε εἰς τὴν αὔριον, εἴτε ἔστω καὶ μέχρι τῆς Δευτέρας ἀναβληθῇ ἡ ψηφοφορία πρὸς ἐκλογὴν τοῦ Προέδρου, καίτοι ὑπάρχουσι λόγοι σπουδαιότατοι, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ἡ ἀναβολὴ δὲν θὰ ἦτο συμφέρουσα· οἱ λόγοι οὗτοι εἶναι οἱ ἑπόμενοι. Χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ ἀναδράμωμεν εἰς τὸ παρελθὸν, ἵνα ἐξετάσωμεν πόθεν προῆλθεν ἡ παράλειψις τῆς ἐργασίας ἡμῶν, εἶναι βέβαιον ὅτι παρελείφθη πολλὴ ἐργασία ἀναγκαία καὶ ἐπείγουσα. Τὴν ἐργασίαν ταύτην πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ διεξαγάγωμεν. Ἀλλὰ πλὴν τῆς ἐργασίας ταύτης θὰ λάβῃ ἀφορμὴν ἡ Βουλὴ νὰ ἀσχοληθῇ καὶ εἰς ἄλλα ἔργα, τῶν ὁποίων βεβαίως ἡ διεκπεραίωσις δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ μόνων ἡμῶν, διότι ἡ παρασκευὴ τῶν ἔργων τούτων γίνεται ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Καθ’ ὅλους τοὺς ὑπολογισμοὺς, τὰ ἔργα ταῦτα δὲν θὰ ἦναι ἕτοιμα πρὸ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα, καὶ ἑπομένως θὰ δεήσῃ, ἵνα ἡ ἔκτακτος αὕτη Σύνοδος παρατείνῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς καὶ πέραν τοῦ Πάσχα. Θὰ ἦτο δὲ λίαν ἐπιθυμητὸν, ἂν ἠδυνάμεθα πρὸ τοῦ Πάσχα νὰ διεξαγάγωμεν τὴν ἐργασίαν, τὴν ἤδη ἑτοίμην, ὅπως ἐπανερχόμενοι οἱ Βουλευταὶ μετὰ τὸ Πάσχα δυνηθῶσι νὰ ἀσχοληθῶσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ ἔργα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρασκευάζονται ἤδη διὰ τὴν παροῦσαν ἔκτακτον Σύνοδον καὶ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ἦναι ἕτοιμα πρὸ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα. Πρὸ τῶν ἑορτῶν τοῦ Πάσχα δὲν ὑπολείπεται ἐργασία πλέον τοῦ μηνός.

§7ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. 20 ἡμερῶν μόνον.

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρατηροῦσί τινες, ὅτι οὐδὲ ἕνα μῆνα ἔχομεν. Τοῦτο νομίζω ὅτι θὰ ὑπηγόρευε τὴν ἐπίσπευσιν τῆς ἐργασίας. Οὐχ ἧττον ἡμεῖς κατόπιν τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος εἴμεθα πρόθυμοι νὰ δεχθῶμεν ὡς ἡμέραν ἐκλογῆς τοῦ Προέδρου ἐκείνην, ἣν ἤθελον ὁρίσει οἱ Βουλευταὶ τῆς μειοψηφίας.

§9ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Τὴν Δευτέραν, τὴν Δευτέραν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ ἐκλογὴ τοῦ ὁριστικοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς γενήσεται τὴν προσεχῆ Δευτέραν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 12 τῆς μεσημβρίας.