1890.02.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 65

τῆς 19 Φεβρουαρίου 1890.

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἐλάβετε, κύριε Πρόεδρε, ἀναφοράν τινα ἐκ Ληξουρίου;

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔλαβον.

§3ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τηλεγράφημα;

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὔτε.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐστάλη τηλεγράφημα καὶ πρὸς ἡμᾶς καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως δύναται ν’ ἀνακοινωθῇ.

§6ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐπιτροπὴ Πετριτσείου κληροδοτήματος, λαβοῦσα γνῶσιν ἄρθρου 1929 καὶ ἀπὸ 6 Φεβρουαρίου ἐγγράφου Ὑπουργείου Παιδείας περὶ ἀποσβέσεως ἐκ Προϋπολογισμοῦ Κράτους δραχμῶν ἓξ χιλιάδων, χορηγουμένων Σχολῇ μέχρι τοῦδε, ἔχουσα ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄδικον τοιαύτης ἐνεργείας σχετικῶς πληρονομένων φόρων παρὰ ἐπαρχίας, συμμεριζομένη ἀγανάκτησιν τόπου, παρακαλεῖ ταχίστην θεραπείαν». (Ἕπονται αἱ ὑπογραφαί).

§7ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἐξήγησα σαφῶς τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν εἶχον περιλάβει τὸ ποσὸν τῶν 6,000 δραχμῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ τὸ Γυμνάσιον τῆς Πετριτσείου Σχολῆς. Τοὺς λόγους μου ἐκείνους συνοψίζω ὡς ἑξῆς. Τὸ Γυμνάσιον ἐκεῖνο συνετηρεῖτο ἐκ 12,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας συνεισέφερε τὸ λιμενικὸν ταμεῖον, καὶ ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον συνεισέφερε τὸ Δημόσιον. Τὸ Πετρίτσειον κληροδότημα οὐδὲν συνεισέφερεν. Ἀλλ’ ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, ἐξετάζων τὰ τοῦ Πετριτσείου κληροδοτήματος, ὅτι καλῶς διαχειριζόμενον τὸ κληροδότημα, ἠδύνατο νὰ συνεισφέρῃ ποσὸν, τὸ ὁποῖον μετὰ τῆς εἰσφορᾶς τοῦ λιμενικοῦ ταμείου νὰ ἐπαρκῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Γυμνασίου. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἀπήλειψα τὸ παρὰ τοῦ Δημοσίου εἰσφερόμενον ποσόν. Ἐὰν ἐν τῇ πρακτικῇ ἀποδειχθῇ, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ ἐκ τοῦ κληροδοτήματος, καλῶς διαχειριζομένου, δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ μετὰ τοῦ ποσοῦ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, ἡ Κυβέρνησις θέλει λάβῃ πρόνοιαν καὶ θέλει φέρει εἰς τὴν Βουλὴν τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς κάλυψιν τοῦ μικροῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον τυχὸν θέλει ἀποβῆ ἀναγκαῖον· δὲν θέλει δ’ ἐπιτρέψει παντάπασι τὸ Γυμνάσιον νὰ μὴ λειτουργήσῃ.

§8ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἡμεῖς λαμβάνομεν ὑπὸ σημείωσιν τοὺς λόγους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Θέλω δώσει ὅμως μίαν πληροφορίαν, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἐνήμερος εἰς τὴν χρῆσιν, ἥτις γίνεται τῶν εἰσοδημάτων τοῦ Πετριτσείου κληροδοτήματος. Καθ’ ὅσον γνωρίζω, τὰ εἰσοδήματα χρησιμοποιοῦνται πρὸς οἰκοδομὴν καταστήματος, καὶ, ὡς μὲ ἐπληροφόρησαν, τὸ σχέδιον εἶναι ἕτοιμον.

§9ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν σᾶς ἔδωσαν, δὲν εἶναι ἀκριβής· πέρυσιν ἦλθεν ἡ ἐπιτροπὴ καὶ μοὶ ὡμίλησε περὶ τούτου, τότε δ’ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω τὴν λογοδοσίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἡ πληροφορία, ὅτι πρόκειται περὶ οἰκοδομῆς, εἶναι ἐσφαλμένη.

§10ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἀρκοῦμαι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὰ μαθήματα τοῦ Γυμνασίου δὲν θέλουσι διακοπῆ.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εὑρίσκομαι εἰς τὴν δυσάρεστον ἀνάγκην νὰ ἐκφράσω παράπονα κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως....

§12ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἔφερα τὰ ἔγγραφα, εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεώς σας, καὶ ἐπρόκειτο νὰ τὰ ὑποβάλω. Καταθέτω λοιπὸν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἐν τῇ σημειώσει θέλετε εὕρει καὶ τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ δημοδιδάσκαλος ἐνεκρίθη, καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦ πτυχίου του, καὶ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν διωρίσθη εἰς τὸ ἐν Χασάμπασι Σχολεῖον, καὶ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν μετετέθη.

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤθελον νὰ ἴδω καὶ τὸ μητρῷον, διὰ νὰ βεβαιωθῶ, ἐὰν ἐσπούδασε τὴν νέαν μέθοδον.

§14ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸς ἔλαβε πτυχίον πρὸ τῆς συστάσεως τοῦ Διδασκαλείου.

§15ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶχεν ὅμως διατάξει τὸ Ὑπουργεῖον τοὺς παλαιοὺς διδασκάλους νὰ διδαχθῶσι τὴν νέαν μέθοδον.

§16ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Περὶ τούτου δὲν μὲ εἴχετε ἐρωτήσει, ἀλλὰ θέλω ἐξετάσει.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας εἶχεν ὑποβάλει δύο ἐπερωτήσεις· ᾐτήσατο κατάθεσιν ἐκθέσεως τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς προσαρτήσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν. Ὑποβάλλω τὴν ἔκθεσιν, ὡς μοὶ ἐδόθη ὑπὸ τοῦ τμήματος. Παρεκάλεσε προσέτι, ὅπως διαταχθῇ ὁ τελώνης Καλαμῶν νὰ παραδώσῃ τὰ ἐμπορεύματα τοῦ ἐμπόρου Παπαφωτεινοῦ. Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς θὰ ἔλαβε πρὸ καιροῦ τὸ παράπονον τοῦτο, διότι, ὡς ἀποδεικνύει τὸ τηλεγράφημα τοῦ τελώνου Καλαμῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἡ ὑπόθεσις εἶχεν ἤδη διαῤῥυθμισθῆ, ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς διετύπωσε τὴν ἐπερώτησίν του. Ὑποβάλλω τὴν περὶ τούτου ἀπάντησιν τοῦ τμήματος.

§18ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβον χθὲς, μὲ ἀναγκάζουσι νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπανειλημμένως ὡμίλησα καὶ περὶ τοῦ ὁποίου πάντες εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι ἁρμόζει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία. Χθὲς ἐπληροφορήθην, ὅτι μέλη τῆς ἐνταῦθα Γαλλικῆς Σχολῆς, ἐπισκεφθέντα καὶ ἐξετάσαντα ἐπιμελῶς τὸν ναὸν τοῦ Θησέως, ἐπείσθησαν, ὅτι ὁ δυτικὸς θριγκὸς ἀπειλεῖται ὑπὸ καταπτώσεως. Ἐπεσκέφθην πολλάκις τὸν ναὸν, ὅπως μελετήσω τὸ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου προσεπάθησα ματαίως νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ὁ σπόνδυλος ὁ θραυσθεὶς διηρέθη εἰς δύο μέρη, τὰ ὁποῖα τοσοῦτον ἀπεχωρίσθησαν ἀπ’ ἀλλήλων, ὥστε ὑπάρχει μεταξὺ αὐτῶν ἀπόστασις περίπου δέκα ὑφεκατομέτρων. Καθ’ ἃ δὲ χθὲς τὸ ἑσπέρας μοὶ ἀνεκοίνωσε λόγιος Γάλλος, μέλος τῆς ἐν Παρισίοις Ἑταιρίας τῆς Γεωγραφίας, ἐβεβαίωσαν αὐτὸν τρία μέλη τῆς ἐνταῦθα Γαλλικῆς Σχολῆς, ὅτι, ἐὰν ἤθελεν ἐπέλθει σεισμὸς οὐχὶ σφοδρὸς, ἀλλὰ καθ’ ὡρισμένην τινὰ διεύθυνσιν, θέλει φέρει τὴν ἀποχώρησιν τῶν δύο ἤδη τεθραυσμένων μερῶν τοῦ σπονδύλου, καὶ τὴν κατάπτωσιν μέρους τοῦ θριγκοῦ τοῦ ναοῦ. Ἀλλὰ φαίνεται ὅτι καὶ ἄλλα μέρη τοῦ ναοῦ διατρέχουσι κίνδυνον, ἤθελε δὲ εἶσθαι λίαν δεινὸν, ἐὰν ἐπιστεύετο, ὅτι ἐξ ἀκηδίας, ἢ—ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις,—ἐξ ἐλλείψεως ἐπιστημονικῶν γνώσεων, ἐπήρχετο ἡ καταστροφὴ τοῦ καλλίστου τούτου ἀρχαίου ναοῦ ἐκ τῶν σωζομένων. Ἐπίστευον, ὅτι ὑπῆρχον δύο ἀκόμη ναοὶ, σωζόμενοι ἐξ ὁλοκλήρου, ἐν Pestum τῆς Ἰταλίας, ἀλλὰ πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Καραπάνος, ὅστις ἐπεσκέφθη τὰ μέρη ἐκεῖνα, μὲ διεβεβαίωσεν, ὅτι οἱ δύο ἐκεῖνοι ναοὶ δὲν εἶναι ἄρτιοι, διότι δὲν ἔχουσι τὸν ὄροφον. Ἡμεῖς δὲ ἔχομεν ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ τούτου ἐδάφους ναὸν, σωζόμενον ἐν τῇ ὁλότητι αὐτοῦ. Ἐν τούτοις πρὸ πολλῶν ἐτῶν, πρὸ δεκατεσσάρων ἀκριβῶς, ἀρχιτέκτων ἀλλοδαπὸς μοὶ εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι ὁ θριγκὸς τοῦ ναοῦ ἠπειλεῖτο ὑπὸ καταπτώσεως. Τοῦτο ἀνέφερον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, εἶναι δὲ καιρὸς νὰ ληφθῇ πρόνοια σήμερον. Γνωρίζω ἐξ ἰδιαιτέρας ὁμιλίας μου μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐννοεῖ κάλλιστα τὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος, καὶ ἐλπίζω, ὅτι θέλει λάβει πρόνοιαν, διότι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ἐπιδέχεται περαιτέρω ἀναβολήν.

§19ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, διότι πράγματι θὰ ἦτο πλέον ἢ ἀμέλεια νὰ πάθῃ ὁ ναὸς οὗτος ἕνεκα ἐλλείψεως διορθώσεως, ἥτις δὲν ἀπαιτεῖ καὶ πολλὴν δαπάνην.

§20ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ Ἐφορία τῶν ἀρχαιοτήτων ἐσκέφθη ἤδη περὶ τῶν καταλλήλων μέτρων, μετὰ τὴν ἐπερώτησιν ὅμως θέλω ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἐν τούτοις πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι οἱ μηχανικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἀπεστάλησαν πρὸς διασκευὴν τοῦ ἐκεῖ χώρου, ἔλαβον ἐντολὴν νὰ μελετήσωσι τὸ ζήτημα καὶ προτείνωσι τὰ κατάλληλα μέτρα.

§21ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Θέλω προσθέσει καὶ ἐγὼ, ὅτι ἔχω ἐλαχίστην ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν ἀκρίβειαν καὶ ὀρθὴν ἐκτίμησιν τῆς Ἐφορίας τῶν ἀρχαιοτήτων, ἀφοῦ ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἡ κατάστασις τοῦ πράγματος δὲν ἐπροκάλεσε τὴν μέριμνάν της, καὶ θὰ σᾶς προσθέσω τὴν ἑξῆς πληροφορίαν. Ὁ σπόνδυλος αὐτὸς, ὁ τεθραυσμένος, ὁ ἀπειλῶν τὴν καταστροφὴν τοῦ ναοῦ, προεφυλάσσετο δῆθεν, ὅπως μὴ ἀποχωρισθῇ, ὑπὸ σιδηρᾶς στεφάνης, εἰς ἣν εἶχον παραχωσθῇ ξύλα ὡς σφῆνες, ἀλλὰ τὰ ξύλα ταῦτα κατέπεσον, εἰς τρόπον ὥστε εἶναι ὅλως διόλου φανταστικὴ ἤδη ἡ περίσφιγξις τοῦ σπονδύλου. Ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ πρόνοια τῆς Ἐφορίας τῶν ἀρχαιοτήτων καὶ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας. Διὰ ταῦτα παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν δραστηριότητα καὶ τὴν φιλοκαλίαν ἔχω πολὺ μεγαλειτέραν ἐμπιστοσύνην, ὅπως ἄνευ περαιτέρω ἀναβολῆς ἐπιφορτίσῃ ἐπιτροπήν τινα, ἥτις νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν διόρθωσιν. Ἡ δαπάνη δὲν θὰ ἦναι μεγάλη. Τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν, αἱ 37,000 δραχμαὶ, διὰ τὴν ἰσοπέδωσιν τοῦ περὶ τὸν ναὸν χώρου, ἤθελον ἀρκέσει διὰ τὴν διόρθωσιν ταύτην, ἡ ὁποία ἦτο μᾶλλον κατεπείγουσα τῆς ἰσοπεδώσεως τοῦ χώρου ἐκείνου, περὶ τῆς ὁποίας ἰσοπεδώσεως ἄλλως ἔχω πολλὰς ἀμφιβολίας, ἐὰν καλῶς ἐγένετο, διότι εἰς ταύτην ἐπεκράτησεν οὐχὶ ἀρχαιολογικὴ φροντὶς καὶ μέριμνα περὶ τὴν ἀρχαίαν τοπογραφίαν τῶν Ἀθηνῶν. Ἐκτὸς δὲ τούτων καὶ κίνδυνος ὑπάρχει πρός τι μέρος τοῦ ναοῦ ἐκ καθιζήσεως παρατηρηθείσης, καὶ πρέπει καὶ περὶ τούτου νὰ ληφθῇ πρόνοια. Ἰδοὺ διατὶ ἀναγκάζομαι νὰ κάμω τὰς παρατηρήσεις ταύτας.

§22ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνῆλθεν ἐπὶ τοῦ βήματος, ἐπίστευσα, ὅτι ἤθελεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς πίνακας, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην, ἀφοῦ μάλιστα κατὰ πᾶσαν πιθανότητα πρόκειται ἴσως καὶ σήμερον νὰ λήξωσι τὰ ἔργα τῆς τακτικῆς Συνόδου. Ἔχομεν δ’ ἀνάγκην τῶν πινάκων τούτων, διότι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ἀγορεύσει αὐτοῦ ἐπ’ αὐτῶν ἐβασίσθη, μεταχειρισθεὶς μετὰ πολλῆς ἐπιτηδειότητος τοὺς ἀριθμοὺς, καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κυκλάδων τοὺς πίνακας τούτους ἀνέγνωσεν ἐν εἴδει ἀγορεύσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ ἀνακοινωθέντες ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυκλάδων εἶναι ἀκριβεῖς.

§24ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω προσέτι καθῆκόν μου νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν ἐξηγήσεις τινὰς καὶ ἐπὶ ἑτέρου ζητήματος, ὅπερ ἀφορᾷ μὲν καὶ ἐμὲ προσωπικῶς, ἀφορᾷ δὲ καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐν γένει καὶ γενικώτερα συμφέροντα τοῦ τόπου. Προχθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυκλάδων κατὰ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς του ἀνέγνωσε τεμάχιον φυλλαδίου, περιέχον ἀνακοίνωσιν, ἣν ἐποιησάμην κατὰ τὸ 1886 πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μου.

§25ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρόγραμμα.

§26ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἦτο πρόγραμμα, ἦτο ἀνακοίνωσις. Τὴν περίοδον ταύτην τοῦ λόγου τοῦ κ. Βουλευτοῦ θεωρῶ ἀξίαν ἀπαντήσεως. Δὲν θεωρῶ τὸν κ. Βουλευτὴν εὐθυνόμενον διὰ τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους μᾶς ἀνέγνωσε, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ὀλίγον ἠσχολήθη εἰς τὰ οἰκονομολογικὰ, ἂν καὶ γνωρίζῃ ἀρκετὰ τὰ λογιστικά. Τοὺς πίνακας δὲν ἔλαβε βεβαίως παρὰ τοῦ Λογιστηρίου, ὡς εἶπε, διότι τοῦτο δὲν ἤθελεν εἶσθαι τακτικὸν, ἀλλὰ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· ὥστε ἡ ἀνάγνωσις τῶν πινάκων δὲν τὸν εὐθύνει· διότι, μὴ μελετήσας πολὺ τὰ δημόσια οἰκονομικὰ ἡμῶν καὶ τοὺς δοθέντας αὐτῷ πίνακας, δὲν μᾶς εἶπε γνώμας ἰδικάς του, εἶναι ἑπομένως ἀνεύθυνος. Τὸ ζήτημα ὅμως τῆς ἀνακοινώσεως μιᾶς περικοπῆς, ἀφορώσης ἐμὲ, εὐθύνει μὲν τὸν δώσαντα εἰς αὐτὸν τὴν περικοπὴν ταύτην, ἀλλ’ εὐθύνει συνάμα καὶ αὐτὸν τὸν κ. Βουλευτήν· διότι, ὅσῳ καὶ ἂν δὲν ἐμελέτησε τὰ οἰκονομικὰ, γνωρίζει ἀνάγνωσιν καὶ ἑπομένως ἠδύνατο ν’ ἀναγνώσῃ πλῆρες τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἂν δὲ ἀνεγίνωσκε πλῆρες τὸ μέρος τοῦτο, θὰ ἐνόει, ὅτι τὸ πάρθιον βέλος, τὸ ὁποῖον ἐνόμισε πρέπον νὰ ῥίψῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, ἦτο ἐκ βάμβακος.

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκόλλησε.

§28ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι, δὲν ἐκόλλησε καθόλου. Μοὶ δίδει μάλιστα τὴν εὐχάριστον ἀφορμὴν νὰ ἀναπτύξω καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο. Τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σύρου ὤφειλε νὰ μὴ παραλείψῃ, εἶναι τὸ ἑξῆς. Μετὰ τὴν περικοπὴν, ἣν ἀνέγνωσεν, ὑπάρχουσι καὶ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τοὺς λεπτομερεῖς λογαριασμοὺς, οὓς ἐποιησάμην καὶ τοὺς ὁποίους ἐπιφυλάττομαι ν’ ἀναπτύξω, ὅταν παρουσιασθῇ κατάλληλος περίστασις, διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 25,000,000 δραχ. δυνάμεθα νὰ πληρώσωμεν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν τόκων τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν δανείων ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐλαττώσεως, ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν συντάξεων καὶ τῶν εἰς τὰς ναυτικὰς νήσους χορηγημάτων, καὶ 60% ἐκ τῶν τόκων τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν δανείων». Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξήταζε τὸ ζήτημα, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι ἡ γνώμη μου, τὴν ὁποίαν ἐν τῇ ἀνακοινώσει ταύτῃ ὑπέδειξα, πληρέστερον δὲ κατόπιν ἀνέπτυξα ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν εἶναι ἐκείνη, ἣν καὶ αὐτὸς καὶ ἄλλοι, ὑπὸ πνεύματος οὐχὶ εἰλικρινοῦς ὁδηγούμενοι, ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσι. Ποῖά εἰσι τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια, ὧν τὴν ἀναβολὴν τῶν 40% ἐκ τῶν τόκων ἐθεώρουν τότε δυνατήν; Κατὰ τὴν σημείωσιν, ἣν συνέταξα τότε καὶ ἣν ἔχω ἐνώπιόν μου, εἰσὶ τὰ ἑξῆς: αʹ) Δάνειον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐξ 9,000,000, ἀπαιτοῦν 7% ἐτήσιον τόκον, δραχ. 626,277. βʹ) Δάνειον κερματικῶν γραμματίων 18,000,000, ἀπαιτοῦν 2% ἐτήσιον τόκον, δρ. 360,000. γʹ) Δάνειον ὁδοποιΐας πρὸς 6¾ τόκον, δρ. 1,282,500. δʹ) Δάνειον Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ ἐκχωρήσει φθαρτῶν κτημάτων, τόκοι δραχ. 140,000. εʹ) Ἔντοκα γραμμάτια, εὑρισκόμενα εἰς χεῖρας διαφόρων καταστημάτων καὶ ἰδιωτῶν, πρὸς 7%, τόκος ἐτήσιος δραχ. 490,000. Ἤτοι ἐν ὅλῳ τόκος ἐτήσιος τῶν ἄνω δανείων δραχ. 2,898,777. Διατὶ δὲ ἐποίουν τὴν διάκρισιν ταύτην; Διότι τὰ δάνεια ταῦτά εἰσι καθαρῶς ἐσωτερικὰ, καθ’ ὁλοκληρίαν σχεδὸν κατεχόμενα ὑπὸ ἐντοπίων τραπεζικῶν καταστημάτων. Τὰ ἄλλα δάνεια, ἅτινα κυκλοφοροῦσι καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, κατεχόμενα καὶ ὑπὸ Ἑλλήνων καὶ ὑπὸ ξένων, ἐθεώρησα ὡς ἐξωτερικὰ δάνεια, καὶ εἶπον, ὡς ἠκούσατε, ὅτι πρέπει νὰ πληρωθῶσιν ὁλόκληρα ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀναβολῆς. Τοῦτο εἶναι ἓν τῶν βοηθητικῶν μέτρων, ἅτινα ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ἀγορεύσει του. Τί ἐπεδιώκομεν τότε; ἐζητοῦμεν τὴν ἀνακούφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκ τῶν χρεωλυσίων. (Ὁ κ. Τρικούπης δίδει εἰς τὸν κ. Σκουλούδην τὸν Προϋπολογισμὸν, δεικνύων μίαν σελίδα). Μὲ ὅλας τὰς ὁδηγίας, τὰς ὁποίας, βλέπω, δίδετε εἰς τὸν κύριον Βουλευτὴν, (ἱλαρότης) ἐσωτερικὰ δάνεια δὲν θὰ εὕρητε ἄλλα. Ἐπεδιώκομεν τὴν ἐκ τῶν χρεωλυσίων ἀνακούφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐπιστεύομεν, ὅτι διὰ συνεννοήσεως μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀναβολὴν τῶν χρεωλυσίων ἄνευ βλάβης τῆς πίστεώς μας καὶ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας. Πρὸς ἐπίτευξιν δὲ τοῦ παρ’ ἡμῶν σκοπουμένου, ἐσκέφθην, ὅτι καὶ τῶν μνησθέντων ἐσωτερικῶν δανείων ἠδυνάμεθα ν’ ἀναβάλωμεν 40% ἐκ τῶν τόκων, ὅπερ ἤθελε φέρει ποσὸν δραχμῶν 1,159,500, διότι αἱ Τράπεζαι, αἵτινες κατεῖχον αὐτὰ, οὐδόλως ἤθελον ἀρνηθῆ τοῦτο. Τὸ μέτρον τοῦτο πῶς τὸ ἐφήρμοσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός; Εἰς τὸ δάνειον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῶν 9,000,000 ἡμεῖς ἐλέγομεν νὰ συνεννοηθῶμεν μετὰ τῆς Τραπέζης καὶ ἀντὶ 7% νὰ πληρώσωμεν εἰς αὐτὴν προσωρινῶς 4,20%. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠνάγκασε τὴν Τράπεζαν νὰ παραδεχθῇ τὸν ὑποβιβασμὸν τοῦ τόκου εἰς 5%. Ἡ Τράπεζα βεβαίως δὲν ἐδέχθη τοῦτο μετ’ εὐχαριστήσεως, διότι, ὡς γνωρίζετε, αὕτη δανείζει ἐπὶ ὑποθήκῃ καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον πρὸς 7%. Ὅπως δὲ παρεδέχθη τὴν ἐλάττωσιν ταύτην, δὲν διστάζω νὰ πιστεύσω, ὅτι ἤθελε παραδεχθῆ καὶ τὴν παρ’ ἡμῶν προτεινομένην ἀναβολήν, διὰ νὰ εὐκολύνῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Διὰ τὸ δάνειον τῶν κερματικῶν γραμματίων ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀντὶ νὰ ἐλαττώσῃ 40%, ἠλάττωσε 50%· ὑπεβίβασε τὸν τόκον ἀπὸ 2% εἰς 1%. Εἰς τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιΐας ἀπὸ 6 καὶ ¾% ὑπεβίβασε τὸν τόκον εἰς 5%. Διὰ δὲ τὸ δάνειον ἐπὶ φθαρτῶν κτημάτων, ἀφοῦ ὑπεβίβασε κατ’ ἀρχὰς τὸν τόκον, τὸ ἐξώφλησεν ἀκολούθως. Διὰ τὰ ἔντοκα γραμμάτια, ὧν τὸ πλεῖστον κατεῖχον καὶ τότε καὶ τώρα κατέχουσι διάφορα δημόσια καταστήματα καὶ διαχειρίσεις, ὑπεβίβασε προχθὲς ἀκόμη τὸν τόκον ἀπὸ 7 εἰς 4%. Ὥστε τὸ μέτρον τοῦτο τὸ βοηθητικὸν, ὅπερ ἡμεῖς ἐπροτείναμεν διὰ τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια, τὸ μετεχειρίσθη πλῆρες ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀντὶ δὲ τῆς συνεννοήσεως μὲ τοὺς δανειστὰς διὰ τὸ χρεωλύσιον, μετεχειρίσθη ἓν ἄλλο βοηθητικὸν μέσον, τὴν πληρωμὴν εἰς τοὺς κατόχους οὐχὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ, ὅπερ εἶχον λαμβάνειν, ἀλλ’ εἰς πολλοὺς ὀλιγωτέρου, ὡς ἐγένετο διὰ τὰ δάνεια τῶν 4 καὶ 25 ἑκατομμυρίων, ὧν πλεῖστοι κάτοχοι, δικαιούμενοι νὰ πληρωθῶσιν εἰς χρυσὸν, ἐπληρώθησαν διὰ τραπεζικῶν γραμματίων. Διεμαρτυρήθησαν οἱ δανεισταὶ ἡμῶν οὗτοι, καὶ ἐγένετο πολὺς περὶ τούτου λόγος ἐν τῇ Βουλῇ· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ βοηθητικὸν τοῦτο μέτρον τὸ ἐθεώρει ἀναγκαῖον καὶ τὸ ἐφήρμοσε. Δὲν θέλω νὰ σταθμίσω τὰ διάφορα μέτρα καὶ εὕρω, ἂν τὸ παρ’ ἡμῶν προτεινόμενον θὰ ἦτο βαρύτερον ἢ ἐλαφρότερον τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐφήρμοσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὑπῆρχεν ὅμως ἓν ἄλλο μέτρον βοηθητικόν, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐπροτείναμεν τότε, τοῦτο δὲ εἶναι τὸ θετικὸν καὶ βέβαιον ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, ὅπερ διὰ τῶν μέτρων ἡμῶν ἤθελε βεβαίως ἐπιτευχθῆ. Τὸ βοηθητικὸν δὲ τοῦτο μέτρον εἶναι ἀναντιῤῥήτως τοιοῦτον, ὥστε ἤθελεν ἐμπνεύσει πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς τοὺς πιστωτάς ἡμῶν. Τοῦτο προβάλλει ὡσαύτως καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ πῶς τὸ ἐφαρμόζει; Διὰ τῆς παραστάσεως εἰκονικῶν καὶ ἀνυπάρκτων ἰσοζυγίων. Οὐδεὶς δύναται νὰ πιστεύσῃ, νομίζω δὲ, ὅτι καὶ ἐν ταῖς σκέψεσι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι τὰ παριστάμενα ἰσοζύγια οὐδεμίαν ἔχουσι θετικὴν ὑπόστασιν. Τὸ δεύτερον βοηθητικὸν μέτρον ἡμῶν, τὸ κυριώτερον πάντων, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τὸ ἀντικατέστησε διὰ τῆς σκιᾶς καὶ τῆς ἀνυπαρξίας αὐτοῦ καὶ διὰ τῆς διαταράξεως τῶν οἰκονομικῶν οὐ μόνον τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ἔθνους. Τοιαῦτα, Κύριοι, ἦσαν τὰ μέτρα ἡμῶν, τὰ ὁποῖα πολλάκις συνεζητήθησαν ἐνταῦθα. Αἱ ἐπεξηγήσεις δὲ καὶ αἱ ἀναπτύξεις, ἃς ἐδώκαμεν, δὲν ἤρκεσαν νὰ σταματήσωσι τὴν ἀλλοίωσιν τῶν ἰδεῶν μας, τὴν ὁποίαν ποιοῦσι καὶ ἐκτὸς καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Καὶ τελευταῖον δὲ εἴδομεν αὐτὰ χαρακτηριζόμενα διὰ τρόπου μὴ συμφώνου πρὸς τὴν καλὴν πίστιν, μεθ’ ἧς ὀφείλομεν νὰ συζητῶμεν πάντοτε, πρὸ πάντων δὲ ὅταν ἀναφέρωμεν γνώμας συναδέλφων ἡμῶν. Τοῦτο δ’ ἔτι μᾶλλον ὀφείλουσι νὰ πράττωσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀναφέρουσι συχνὰ τὸ ἀγγλικὸν ἀπόφθεγμα «Calumny is the Shade of greatness», δηλαδὴ «ἡ συκοφαντία εἶναι ἡ σκιὰ τοῦ μεγαλείου», ὅπως μὴ ἀνεπιφυλάκτως δεικνύωσιν, ὅτι τὴν σκιὰν προτιμῶσι τοῦ πράγματος. (Εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν).

§29ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ὀφείλω νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης διὰ τὸ ἀποδεικτικὸν, τὸ ὁποῖον εὐηρεστήθη νὰ μοὶ δώσῃ, ὅτι γινώσκω τοὐλάχιστον ἀνάγνωσιν. Καὶ τοῦτο εἶναι ἀρκετὸν, διότι ἀποδεικνύει, ὅτι καλῶς ἀνέγνων τὸ φυλλάδιόν του· ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὰ Πάρθια βέλη, περὶ ὧν ὡμίλησεν, ἐγὼ οὐδεμίαν ἀξίωσιν εἶχον προχθὲς, νὰ τοξεύσω τοιοῦτον κατ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἤθους αὐτοῦ σήμερον καταφαίνεται, ὅτι, ὅσον βαμβακερὰ καὶ ἂν ἦσαν τὰ βέλη ἐκεῖνα, ὁ βάμβαξ ἐκόλλησεν εἰς πληγὴν, τὴν ἠρέθισε, καὶ ἡ πληγὴ αὕτη τὸν πονεῖ. Ὁ ἀξιότιμος φίλος μου εἶπεν, ὅτι, ἀγορεύων προχθὲς, περιωρίσθην ν’ ἀνακοινώσω μόνον ἀριθμοὺς, καὶ ὅτι δὲν ἐξήγαγον συμπεράσματα. Βεβαίως κατὰ τοῦτο ἡ μνήμη τὸν ἀπατᾷ, διότι, ἐὰν προχθὲς δὲν διετέλει εἰς τὴν ταραχὴν, ἡ ὁποία τὸν κατέλαβεν, ἀκουσίως τῳόντι ἐμοῦ, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς περικοπῆς τοῦ φυλλαδίου αὐτοῦ, ἤθελεν ἀκούσει, ὅτι τὸ συμπέρασμα τῆς ὁμιλίας μου ἦτο, ὅτι εὑρίσκω τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα ἀκριβῆ καὶ εἰλικρινῆ, τοῦθ’ ὅπερ ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προετιθέμην ν’ ἀποδείξω ἐνώπιον ὑμῶν. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἠθέλησε πρὸ ὀλίγου ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ ἰδέα τῆς καταργήσεως τοῦ χρεωλυσίου καὶ τῆς ἀποκοπῆς τῶν τόκων, τὴν ὁποίαν συμβουλεύει διὰ τοῦ φυλλαδίου του, ἀφεώρα μόνον εἰς τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ, Κύριοι, κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1886 τὰ δάνεια ἡμῶν, τὸ δημόσιον χρέος ἀνεγράφετο ὑπὸ τὸν τίτλον «ἐσωτερικὰ δάνεια», δὲν ὑπάρχει δὲ ἀναγεγραμμένον παρὰ ἓν μόνον δάνειον ὡς ἐξωτερικόν· καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι εἰς τὴν κατάστασιν τῶν ἐξόδων κατὰ τὴν 30 Σεπτεμβρίου 1887 ἀνεγράφετο ὑπὸ στοιχεῖον Αʹ διὰ χρέος ἐξωτερικὸν 1,102,650 καὶ ὑπὸ στοιχεῖον Βʹ διὰ χρέος ἐσωτερικὸν 34,666,348. Ἐρωτῶ λοιπὸν, πῶς ἐννοεῖ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης νὰ πληρώσῃ τὰ 34 ταῦτα ἑκατομμύρια δι’ 25 ἑκατομμυρίων μόνον, χωρὶς νὰ τὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ἔκπτωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν, ὅπως σήμερον ἐξήγησεν, ἐνόει νὰ ὑποβάλῃ ὅλα τὰ δάνεια, πλὴν τῶν ἐξωτερικῶν; Ἀλλ’ ὅταν ὑποβάλλωμεν τοὺς δανειστὰς ἡμῶν εἰς τὴν θυσίαν τῶν 40%, ἢ καὶ πλειόνων ἴσως, ἐπὶ τῶν τόκων αὐτῶν, τί ἄλλο πράττομεν ἢ ἀναιροῦμεν κατ’ ἴσην ἀναλογίαν ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τὴν πρὸς αὐτοὺς ὀφειλήν μας; Ἄλλως τε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἰς παράγραφον τοῦ προγράμματός του προηγουμένην ἐκείνης, ἐν ᾗ τοιαῦτα προτείνει, μᾶς προσκαλεῖ νὰ μιμηθῶμεν τὰ παραδείγματα τῆς Ἱσπανίας, τῆς Πορτογαλίας, τῆς Αὐστρίας, τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς Αἰγύπτου, παρέλιπε δὲ νὰ ἀναφέρῃ, ἐννοεῖτε διατὶ, καὶ ἓν ὅμορον Κράτος, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς τὴν αὐτὴν μετεχειρίσθη θεραπείαν, ἣν συμβουλεύει ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅπως ἀποκτήσῃ τὸ ἰσοζύγιον τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ. Τὸ Κράτος δὲ αὐτὸ, ὡς πάντες γινώσκετε, εἶναι ἡ Τουρκία. Τί ἔπραξεν ἡ Τουρκία, Κύριοι; Δὲν εἶπεν εἰς τοὺς δανειστάς της κατὰ τὸ 1875, ὅτι διὰ παντὸς θέλει τοὺς στερήσει τὸ ἥμισυ τῶν τόκων, τοὺς ὁποίους ἐλάμβανον· εἶπεν αὐτοῖς, ὅτι προσωρινῶς μόνον διακόπτει τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων κατὰ 50%. Προέβη μάλιστα καὶ εἴς τι πλέον ἐκείνη, ἵνα εὐκολώτερον πείσῃ τοὺς δανειστὰς αὐτῆς, ὅτι τοιαύτη ἀληθῶς ἦτο ἡ πρόθεσις αὐτῆς, τουτέστιν, ὅτι θέλει πληρώσει ὅταν εὐκολυνθῇ, ὅταν ἀναπτύξῃ τοὺς πόρους αὐτῆς, ἀπαραλλάκτως ὡς εἶπεν καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης· ἔδωκε διὰ τὸ μὴ πληρονόμενον ἥμισυ τῶν τόκων καὶ ἀποδείξεις πληρωτέας ἄνευ προθεσμίας. Ὁποῖον ὅμως ἐκ τούτων ἐπῆλθεν ἀποτέλεσμα; Ἡ μὲν Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία οὐδέποτε κατώρθωσε, μεθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν χρεωκοπίαν, νὰ φέρῃ ἰσοζύγιον εἰς τὰ οἰκονομικά της, τὰ χρεώγραφα αὐτῆς κατέπεσαν εἰς τὸ δέκατον τῆς ἀξίας αὐτῶν, οὐδέποτε ἠδυνήθησαν νὰ ἀναλάβωσι καὶ οὐδέποτε κατώρθωσε πλέον ἔκτοτε τὸ Κράτος αὐτὸ νὰ δανεισθῇ οὐδ’ ἐλάχιστον ποσὸν, διότι ἡ πίστις αὐτοῦ κατεστράφη τέλεον. Ἐὰν ὁ ἐξ Ἄρτης φίλος μου, ἔστω καὶ ἂν ἔχῃ τὴν ἐλπίδα, ὅτι διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν πόρων τοῦ τόπου, τοὺς ὁποίους πολὺ ἀορίστως καὶ γενικῶς ἀναφέρει εἰς τὸ φυλλάδιόν του, τὸ κακὸν θέλει θεραπευθῆ, λαμβάνων ὑπ’ ὄψει ὅτι τοιούτους τινὰς κινδύνους θέλει διατρέξει ἡ πίστις μας, ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ δίδῃ τοιαύτας συμβουλὰς, ἐγὼ βεβαίως δὲν ἤθελον συμμερισθῆ τοιαύτην γνώμην, οὔτε κίνδυνον τοιοῦτον ἤθελον στέρξει νὰ διατρέξῃ ἡ πίστις ἡμῶν. Ἵνα δὲ μὴ ἀφήσω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι τοιοῦτος πράγματι ἦτο ὁ σκοπὸς τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω καὶ πάλιν αὐτὸ τὸ τεμάχιον τοῦ οἰκονομικοῦ του προγράμματος ἢ λογαριασμοῦ, ὅπως θέλει νὰ τὸ ὀνομάσῃ, διότι τὴν ἑσπέραν ἐκείνην μᾶς τὸ εἶπεν ὁ ἴδιος πρόγραμμα καὶ οὕτω τὸ ἐπανέλαβον καὶ ἐγὼ, ἀλλὰ χθὲς εἰς τὴν διόρθωσιν τῶν πρακτικῶν εἶδον, ὅτι τὸ χαρακτηρίζει ὡς λογαριασμὸν δοθέντα πρὸς ἐκλογεῖς ἀορίστως, ἐνῷ αὐτὸ τοῦτο τὸ φυλλάδιον φέρει ἔντυπον τὴν ἐξήγησιν, ὅτι εἶναι ὡρισμένον διὰ τοὺς ἐκλογεῖς τοῦ κ. Καραπάνου. Τὸ ὀνομάζω δὲ πρόγραμμα οἰκονομικὸν, καὶ εἶναι πράγματι πρόγραμμα, διότι εἰσέρχεται εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας ἑνὸς οἰκονομικοῦ προγράμματος. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ πάλιν τί λέγει ὁ κ. Καραπάνος πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς του (ἀναγινώσκει): «Προσδιορίζοντες μόνον 25,000,000 δραχ. ὑπὲρ τῶν χρεῶν ἡμῶν, θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ ἀναβάλωμεν τήν τε πληρωμὴν τῶν χρεωλύτρων καὶ 40% ἐκ τῶν τόκων τῶν ἐσωτερικῶν δανείων...». Ἀλλ’ ἀπέδειξα ἤδη, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ 1886 καὶ 1887 ὁ τίτλος «ἐσωτερικὰ δάνεια» περιελάμβανε πάντα σχεδὸν τὰ δάνεια τοῦ Κράτους ἐκτὸς ἑνὸς μόνου, δι’ ὃ ἀπῃτεῖτο ὑπηρεσία ἑνὸς περίπου ἑκατομμυρίου. Ἑπομένως λέγων «ἐσωτερικὰ δάνεια» ὁ κ. Καραπάνος, προφανῶς ὁμιλεῖ περὶ τοῦ δημοσίου χρέους τοῦ Κράτους (ἀναγινώσκει): «Θὰ δώσωμεν δηλαδὴ εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν 60% ἐκ τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον πληρόνομεν σήμερον εἰς αὐτούς. Ἀλλὰ θὰ ὑποσχεθῶμεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι τόσον τὸ χρεώλυτρον, ὡς καὶ τὰ 40% τοῦ τόκου, τῶν ὁποίων ἀναβάλλομεν τὴν πληρωμὴν, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ τὰ ἀπολέσωσιν, ὡς ἤθελε συμβῆ διὰ τοῦ μέτρου τῆς ἀναγκαστικῆς μετατροπῆς τῶν δανείων ἡμῶν. Τό τε χρεώλυτρον καὶ τὰ 40% ταῦτα μένουσι χρέος ἡμῶν, τὸ ὁποῖον θὰ πληρώσωμεν ἅμα διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τοῦ Ἔθνους αὐξήσωσιν οἱ πόροι τοῦ δημοσίου ταμείου». Δηλαδὴ ἀκριβῶς ὅ,τι ἔπραξεν ἡ Τουρκία, ἥτις, πλὴν τῆς προφορικῆς ὑποσχέσεως, ἣν παριστᾷ εἰς ἡμᾶς ὁ κ. Καραπάνος, προέβη νὰ δώσῃ εἰς τοὺς δανειστὰς αὐτῆς καὶ ἔγγραφον ἀπόδειξιν, ὅτι μίαν ἡμέραν θὰ πληρώσῃ τὸ ὑπόλοιπον τῶν μὴ πληρονομένων τόκων. Αὐτὰ, Κύριοι, λέγω εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης.

§30ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλοῦν, καὶ λυποῦμαι, διότι εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω καὶ πάλιν, ὅτι, ἂν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶχε μελετήσει τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν καὶ ἐγνώριζεν αὐτὰ, δὲν θὰ ἔλεγεν ὅσα εἶπε, δηλαδὴ ἓν μόνον ὑπάρχει ἐξωτερικὸν δάνειον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπληρόνομεν διὰ τόκους ἓν περίπου ἑκατομμύριον δραχμῶν.

§31ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. 1,102,000.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἐπαναλαμβάνει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Δὲν κακίζω αὐτὸν, διότι ἀγνοεῖ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, καὶ δὲν ἀπαιτῶ παρ’ αὐτοῦ νὰ τὰ μελετήσῃ. Δὲν ἔχει ὅμως οὕτω καὶ διὰ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Κυκλάδων. Ἂν ἐγνώριζε τὰ οἰκονομικά μας, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχουσι δάνεια, ὡς ἐξωτερικὰ χαρακτηριζόμενα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887, διὰ τὰ ὁποῖα πληρόνομεν τόκους 1,102,000 δραχμὰς, καὶ ὅτι ὁ μόνος τοιοῦτος τόκος εἶναι ὁ τοῦ δανείου πρὸς τὸν μακαρίτην Βασιλέα Ὄθωνα, ὅστις ἀνέρχεται εἰς 200,000 δραχ. περίπου. Τὰ πληρονόμενα εἰς τὰς τρεῖς Μεγάλας Δυνάμεις δὲν εἶναι τόκος, ἀλλὰ δόσις ἀπέναντι τοῦ κεφαλαίου. Ὁ ἰσχυρισμός του ἑπομένως, ὅτι ἡμεῖς πληρόνομεν διὰ τὰ ἀτόπως χαρακτηριζόμενα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 ὡς ἐξωτερικὰ δάνεια ἓν ἑκατομμύριον ἑκατὸν χιλιάδας περίπου κατ’ ἔτος, καὶ ὅτι ταῦτα μόνον ἐνόουν ἐγὼ νὰ ἐξαιρέσω τῆς προτεινομένης ἀναβολῆς μέρους τῶν τόκων, εἶναι φαντασιώδης. Ποιούμενος τὴν διάκρισιν καὶ ἐξαίρεσιν τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, δὲν ἐνόουν βεβαίως αὐτὴν διὰ τοὺς τόκους τῶν 200,000 δραχμῶν, ἃς πληρόνομεν εἰς τοὺς διαδόχους τοῦ μακαρίτου Ὄθωνος. Λέγων, ὅτι «θὰ πληρώσωμεν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν τόκων τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν δανείων», δὲν ἠδυνάμην νὰ θεωρῶ ὡς τοιούτους μόνον τὰς 200,000, ὧν ἡ μὴ ἐξαίρεσιν ἤθελε φέρει οἰκονομίαν 80,000 δραχ. Κατὰ τὸ 1887 εἶχον συντάξει πλήρη προϋπολογισμὸν, ὃν δύναμαι νὰ δείξω εἰς πάντα βουλόμενον καὶ ἐν ᾧ διὰ μόνα τὰ δάνεια, ἅτινα ἀπηρίθμησα, ἐσημείουν πληρωμὴν τόκων κατὰ 40% μικροτέραν. Ἀλλ’ ἠρώτησεν ὁ κ. συνάδελφος, πῶς «δι’ 25 ἑκατομμυρίων ἠθέλετε πληρώσει 34 ἑκατομμύρια;» Ἂν ἤθελεν ἐξετάσει καλλίτερον τὸ ζήτημα, ἤθελεν ἴδει, ὅτι ἐντὸς τοῦ ποσοῦ τῶν 34 ἑκατομμυρίων, ὅπερ ὑπελόγισε διὰ τὰ δάνεια ἡμῶν, καὶ ὅπερ εἶναι κατώτερον τοῦ ἀληθῶς ἀναγραφομένου ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887, δὲν περιλαμβάνονται μόνον τόκοι, ἀλλὰ καὶ περίπου 7 ἑκατομμύρια χρεωλύσια καὶ 6½ ἑκατομμύρια διαφορὰ συναλλάγματος. Ὅταν δὲ ὑπολογίσητε τὰ χρεωλύσια ταῦτα καὶ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν ἐλάττωσιν, ἣν προεβλέπομεν, τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, καὶ ἥτις διὰ τῆς προτεινομένης ἐτησίας πληρωμῆς ἐν εἴδει χρεωλυσίου τοῦ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέους τοῦ Δημοσίου προεβλέπομεν ὅτι ἤθελε κατέλθει εἰς 15 καὶ 10%, καὶ προσθέσητε καὶ δρ. 1,159,500, ἃς ὑπελόγιζον ἐκ τοῦ τόκου τῶν ἐσωτερικῶν δανείων, ἅτινα ἀπηρίθμησα, θέλετε ὑπερβῆ τὰ 34 ἑκατομμύρια καὶ πλέον, εἰς ἃ ἀνήρχοντο αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κυκλάδων εἶπε καί τι, ὅπερ δὲν εὑρίσκω εἰς τὸ φυλλάδιόν μου. Ἐγὼ ἀναφέρω ἐν αὐτῷ ὡς παράδειγμα τὴν Ἱσπανίαν, τὴν Πορτογαλλίαν, τὴν Ἰταλίαν, τὴν Αὐστρίαν καὶ τὴν Αἴγυπτον. Τὰ Κράτη ταῦτα εἰς διαφόρους ἐποχὰς ἀνέβαλον τὰς πληρωμὰς πρὸς δανειστὰς αὐτῶν, διὰ διαφόρων δὲ συνδυασμῶν καὶ συνεννοήσεων μετ’ αὐτῶν ἀνώρθωσαν τὰ οἰκονομικά των καὶ ἀνύψωσαν τὴν πίστιν των ἄνω τῆς ἰδικῆς μας. Δὲν ἤρεσεν ὅμως τὸ παράδειγμα τῶν Κρατῶν τούτων εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, καὶ ἔφερεν ἕτερον. Βεβαίως τὸ παράδειγμά του τοῦτο μήτε τὸ ἀνέφερον, μήτε τὸ ἐνόησα. Τοῦτο ἀφίνω αὐτῷ, διότι καὶ ἡ πορεία, ἣν δυστυχῶς ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις σήμερον, εἶναι ἀνάλογος ἐκείνης, ἣν ἠκολούθει τὸ Κράτος, ὅπερ ἔφερεν ὡς παράδειγμα. Ἐπὶ 7–8 ἔτη ἠκολούθησε καὶ τοῦτο ἀδιακόπως δανειζόμενον καὶ τρέπον δάνεια. Διὰ τῆς τοιαύτης δὲ πορείας ἔληξεν ἐκεῖ, ὅπου πάντες γνωρίζομεν, εἰς τὴν ἀδυναμίαν δηλαδὴ τῆς πληρωμῆς τῶν χρεῶν του. Τὴν πορείαν ταύτην ἡμεῖς θέλομεν ν’ ἀποφύγωμεν, λαμβάνοντες ὡς παράδειγμα Κράτη, ἅτινα δι’ ἄλλης ὁδοῦ ἀπέφυγον τὸν τοιοῦτον κίνδυνον. Ἀλλὰ εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον δὲν ἀρέσκει ἡ πορεία τῶν Κρατῶν τούτων.

§33ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Νομίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι λησμονεῖτε τὴν ἀρχήν....

§34ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὴ δίδετε οὐδεμίαν παρεξήγησιν εἰς τοὺς λόγους μου. Δὲν ἐννοῶ νὰ ῥίψω μήτε βαμβακερὰ μήτε μετάλλινα βέλη ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἐννοῶ νὰ περιοριζώμεθα εἰς τὰ τοῦ Κοινοβουλίου. Τὸ παράδειγμα, ὅπερ ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ τὸ ὁποῖον ἴσως δὲν ἀποδοκιμάζει, ὑποστηρίζων τὸ σήμερον ἐφαρμοζόμενον οἰκονομικὸν σύστημα, μήτε τὸ ἀνέφερα, μήτε τὸ συνιστῶ, φοβοῦμαι δὲ, ὅτι ἡ πορεία, ἣν ἀκολουθοῦμεν σήμερον, θὰ μᾶς φέρῃ εἰς ἣν θέσιν περιῆλθε τὸ γεῖτον Κράτος. Νομίζω, Κύριοι, περιττὸν νὰ παρατείνω τὸν λόγον, διότι πιστεύω, ὅτι πάντες ἐπείσθησαν περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐννοίας τῶν γνωμῶν ἡμῶν. Βεβαιῶ δὲ τοὺς θέλοντας ν’ ἀλλοιώσωσι πάντοτε τὰς γνώμας ἡμῶν, ὅτι δὲν θὰ κατορθώσωσι πλέον τοῦτο.

§35ΣΑΚΚΗΣ. Βεβαίως δὲν ἀγνοεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ἐκ τῶν φυλακῶν Πύλου πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐδραπέτευσαν τρεῖς κατάδικοι· συνεπεία τῆς δραπετεύσεως τῶν καταδίκων ἐκείνων ὁ ἐκεῖ φρούραρχος μετεχειρίσθη τοιαύτας κακώσεις κατὰ τῶν ὑπολοίπων ἐκεῖ κρατουμένων, ὥστε εἷς τῶν καταδίκων, μαστιγωθεὶς ἀνηλεῶς παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου φρουράρχου, διατελεῖ εἰς ἀπελπιστικὴν κατάστασιν. Δι’ ἐπιστολῆς δὲ, ὑπογεγραμμένης παρ’ 80 καταδίκων, ἐγκαθειργμένων εἰς τὰς μνημονευθείσας φυλακὰς, μοὶ διαβιβάζονται πλὴν τῶν ἀνωτέρω καὶ πλεῖστα ἄλλα παράπονα περὶ τῆς ἐν γένει κακῆς διοικήσεως τοῦ ἐκεῖ φρουράρχου, ὡς μεροληπτοῦντος ἰδίᾳ καὶ χαριζομένου εἰς πολλοὺς τῶν καταδίκων. Τὰ παράπονα ταῦτα ἐνισχύονται καὶ ἐκ πολλῶν ἄλλων πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ὀφείλω νὰ πιστεύσω. Ἂν λάβητε μάλιστα ὑπ’ ὄψιν ὑμῶν, ὅτι ὁ φρούραρχος Πύλου, καθ’ ὃ Λάκων, δὲν δύναται παρὰ συμπαθῶς νὰ φέρηται πρὸς τοὺς φυλακισμένους Λάκωνας, θέλετε πεισθῆ, ὅτι τοῦτο βεβαίως γεννᾷ δυσαρεσκείας, ὧν ἕνεκα συμβαίνουσι πολὺ συχνὰ καὶ τραγικαὶ σκηναὶ, τῶν ὁποίων εἴμεθα καθ’ ἑκάστην μάρτυρες. Παρακαλῶ λοιπὸν, τὸν μὲν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ὅπως μεριμνήσῃ, ἵνα ὁ φρούραρχος Πύλου, ὁ ἐκ τοῦ ἐν Καλάμαις ἑδρεύοντος συντάγματος ἐκεῖ ἀποστελλόμενος, μὴ τυγχάνῃ Λάκων τὴν πατρίδα, διότι ὁσάκις μετέβη ἐκεῖ τοιοῦτος αἱ ἀνωτέρω μνημονευθεῖσαι σκηναὶ πάντοτε ἔλαβον χώραν, ἕνεκα τῆς συμπεριφορᾶς τῶν Λακώνων καταδίκων πρὸς τοὺς Μεσσηνίους καταδίκους, ἡ δὲ τοιαύτη συμπεριφορὰ τῶν Λακώνων ἐνισχύετο ὑπὸ τοῦ θάῤῥους, ὅπερ εἶχον συνεπείᾳ τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ Λάκωνος φρουράρχου....

§36ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. ... (διάλογοι.)

§37ΣΑΚΚΗΣ. Ἐγὼ ἀνακοινῶ παράπονα· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι ἁρμόδιος νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἦσαν ἀληθῆ ταῦτα· παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν διαίρεσιν τοῦ προαυλίου τῶν φυλακῶν, εἰ καὶ γνωρίζω, ὅτι διετάχθη μὲν ὁ Νομομηχανικὸς Μεσσηνίας, ἵνα προβῇ εἰς τὴν παρασκευὴν τοῦ σχεδίου, ἀλλὰ μέχρις σήμερον ὁ μηχανικὸς οὗτος, ἀμφιβάλλω ἂν ἐξετέλεσε τὴν ἀνατεθεῖσαν αὐτῷ ἐντολήν. Διὰ δὲ τὰ ἀνακοινωθέντα παράπονα ἐλπίζω, ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θέλει διατάξει ταχέως ἀνάκρισιν, ἀφορῶσαν ἐν γένει τὴν διοίκησιν τοῦ Φρουραρχείου Πύλου, καὶ ὅτι προσέτι θέλει ἐξετάσει, ἐὰν ὁ φρούραρχος Πύλου εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην διένεξιν μετὰ τῶν λοιπῶν ἀξιωματικῶν τῆς φρουρᾶς Πύλου, ὥστε οὔτε τὸν ἀνήκοντα σεβασμὸν πρὸς ἀνώτερον ἀπονέμουσιν αὐτῷ, τουθ’ ὅπερ καὶ εἰς τὴν πειθαρχίαν τοῦ στρατοῦ ἀντίκειται καὶ πρόξενον πολλῶν ἄλλων σκανδάλων γίνεται εἰς τὴν ἐκεῖ φρουράν.

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εὑρίσκομαι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν, νὰ βεβαιώσω τὰ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος λεχθέντα, διότι ἔχω καὶ ἐγὼ ἐπιστολὰς ἐκ μέρους τῶν συμπολιτῶν μου, τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου κρατουμένων, διότι τυγχάνω, ὡς γνωρίζετε καὶ Λάκων καὶ Μεσσήνιος, ἔχω λοιπὸν ἀπὸ ἀμφότερα τὰ μέρη ἐπιστολάς. Παρακαλῶ ὅθεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀποστείλῃ ἀξιωματικὸν ἀνώτερον, ὅστις νὰ ἐξετάσῃ τὰ καταγγελλόμενα καὶ νὰ ἐπιφέρῃ διόρθωσιν· πρέπει νὰ ἐπέλθῃ ῥιζική τις μεταβολὴ εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τῶν φυλακῶν Πύλου, καθόσον ἐν ταῖς περὶ ὧν ὁ λόγος φυλακαῖς ἀνεπτύχθη ζήτημα φυλετικὸν, ἐνῷ δὲν παρουσιάζεται τοῦτο εἰς οὐδεμίαν ἄλλην φυλακὴν τοῦ Κράτους, μεταξὺ Λακώνων καὶ Μεσσηνίων, καὶ πάντοτε ἐκεῖ συμβαίνουσιν ἀταξίαι, φόνοι καὶ τραυματισμοί. Ἔκαμα καὶ ἄλλοτε περὶ τούτου λόγον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ νομίζω ὅτι ἐγὼ ἤμην ἡ ἀφορμὴ, συνεπεία τῆς ὁποίας διέταξε τὴν διαίρεσιν τῆς φυλακῆς, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ διαίρεσις θὰ ἀναπτύξῃ μᾶλλον τὴν φυλετικὴν αὐτὴν διαμάχην μεταξὺ τῶν δύο μερίδων.

§39ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ὑπόθεσιν τῶν ζημιῶν, τῶν προξενηθεισῶν ὑπὸ τοῦ ἀγγλικοῦ στόλου εἰς τὸν ἐν Ἀστακῷ κ. Κατσαμπούρην. Ὅτε κατὰ πρῶτον ἀνέφερα τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ὁ κ. Ὑπουργὸς μὲ προέτρεψε νὰ ὑποβάλω ἀναφορὰν, ὑποσχόμενος, ὅτι δραστηρίως θέλει τὴν ἐνεργήσει καὶ ἤθελεν ἐπιτύχει τὴν ἱκανοποίησιν τοῦ παραπονουμένου. Ἔκτοτε παρῆλθεν ἀρκετὸς χρόνος. Ἐλπίζω, ὅτι τὴν ὑπόσχεσίν του τὴν ἐξετέλεσε καὶ ὅτι θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ μοὶ δώσῃ ὁριστικὴν ἀπάντησιν, καθόσον ὁ ζημιωθεὶς προτίθεται νὰ προβῇ δικαστικῶς, ὅπως ζητήσῃ ἀπὸ τοὺς ὑπευθύνους ἀποζημίωσιν, ἀλλ’ ἐπιθυμεῖ, ἔστω καὶ μὲ ζημίαν του, νὰ ἀποφύγῃ τοῦτο.

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.). Θέλω ἀπαντήσει εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν.

§41ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶδον ὅτι εἰς ἐαρινὰς ἀσκήσεις καλοῦνται οἱ ἔφεδροι τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1884. Κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐφεδρείας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, τὸν ὁποῖον πέρυσιν ἐψηφίσαμεν, «ἡ ἐφεδρεία καλεῖται εἰς ἀσκήσεις κατ’ ἔτος, μετέχουσι δὲ τῶν ἀσκήσεων τούτων οἱ διανύοντες τὸ τέταρτον καὶ ὄγδοον ἔτος ἀπὸ τῆς ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ ὑπηρεσίας αὐτῶν». Κάμνω λοιπὸν τὴν παρατήρησιν, ὅτι κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν (ἄρθρον 6) δὲν καλοῦνται καλῶς οἱ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1884, διότι δὲν διανύουσιν οὔτε τὸ τέταρτον οὔτε τὸ ὄγδοον ἔτος τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ διανύουσι τὸ πέμπτον.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφαιρέσει δύο ἐτῶν τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας, μένουσιν ἀπὸ τοῦ 1884 τέσσαρα ἔτη ἐφεδρείας.

§43ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε μετεβλήθη ἡ θητεία;

§44ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰ 1887.

§45ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄρα εἰς τὰ 1884 ὑπῆρχε μονοετὴς θητεία.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ τότε τὰ τῆς ἐφεδρείας δὲν κανονίζονται ὑπὸ τοῦ νεωτέρου νόμου. Ὑποβάλετε ἐπερώτησιν ἐγγράφως, ὅπως δοθῇ πληρεστέρα ἀπάντησις.

§47ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο γίνεται, ἀλλ’ ἐστὲ βέβαιος, ὅτι οἱ καλούμενοι ἔφεδροι ἀδικοῦνται, διότι καλοῦνται ἐναντίον τοῦ ἄρθρου 6, καθόσον ἐν τῇ ἀπογραφῇ των δὲν ἴσχυεν ἡ διετὴς, ἀλλ’ ἡ μονοετὴς θητεία, συνεπῶς δὲ διανύουσι τὸ πέμπτον ἔτος.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ παράπονον προῆλθεν ἐκ τούτου, ὅτι ὑπετίθετο ἡ τετραετία ἀρχομένη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς κατατάξεως. Τώρα, ὅτε δίδεται ἡ ἀπάντησις, ὅτι ἡ διορία ἄρχεται ἀπὸ τῆς εἰς τὴν ἐφεδρείαν μεταβάσεως, ἐγεννήθη δεύτερον ζήτημα ἐκ τούτου, ὅτι ἡ μετάβασις εἰς τὴν ἐφεδρείαν ἀνατρέχει εἰς ἡμέραν ἄλλην ὡς πρὸς τοὺς ὑπηρετοῦντας, ὅτε ἴσχυεν ἡ μονοετὴς θητεία καὶ εἰς ἄλλην ὡς πρὸς τοὺς ὑπηρετοῦντας ἰσχυούσης, ὡς ἤδη, τῆς διετοῦς θητείας· δὲν συνάδει δὲ τοῦτο πρὸς ἑτέραν διάταξιν, καθ’ ἣν μία εἶναι ἡ ἐποχὴ τῆς ὑποχρεώσεως ἑκάστης ἐφεδρικῆς κλάσεως, διότι ἄλλως θὰ συνέπιπτον ἐν τῇ αὐτῇ ἐφεδρικῇ περιόδῳ αἱ ὑποχρεώσεις δύο ἡλικιῶν. Βεβαίως ὁ νόμος ἐννοεῖ ἑκάστην ἡλικίαν κατατασσομένην ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ ἐν ἰδίᾳ περιόδῳ, ἐνῷ κατὰ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ὑπέχουσιν ὑποχρέωσιν δύο ἡλικίαι ἐν τῇ αὐτῇ ἐφεδρικῇ περιόδῳ. Ἀλλ’ εἶναι προτιμότερον νὰ κατατεθῇ ἡ ἐπερώτησις ἐγγράφως, ἔχων δ’ ὑπ’ ὄψει τὸ κείμενον, θέλω δώσει πλήρη ἀπάντησιν.

§49ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ὑπουργεῖον Στρατιωτικῶν. Ὁ κ. Ἄγγελος Γεωργαντᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§51Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὀλίγα τινα θὰ ὑποβάλω ἐν σχέσει πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὡς καὶ τοῦ τῶν Ναυτικῶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ὅπως ἐκ τῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένης δαπάνης πρὸς συντήρησιν στρατοῦ μὴ ἀφαιρέσῃ τὰ διάφορα ποσὰ, ἅτινα ἐν τοῖς φύλλοις λεπτομερείας ἀφαιρεῖ λόγῳ ἀδειῶν καὶ κενῶν θέσεων, καθόσον ἡ ἀφαίρεσις τῶν ποσῶν τούτων εἶναι ἀδικαιολόγητος. Διότι, ἐὰν τὰ ποσὰ ταῦτα ἀφαιρεθῶσιν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ ἐν αὐτῷ ἀναγεγραμμένη δαπάνη πρὸς συντήρησιν στρατοῦ δὲν θὰ ἐξαρκέσῃ πρὸς συντήρησιν τῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένης δυνάμεως στρατοῦ, καὶ ἕνεκα τούτου ἡ Κυβέρνησις θ’ ἀναγκασθῇ, ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῶν πρὸς συντήρησιν τοῦ στρατοῦ μέσων, ν’ ἀπολύσῃ ἀριθμὸν ἱκανὸν στρατιωτῶν πρὸ τῆς λήξεως τῆς θητείας των, ὥστε θὰ συμβῇ ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ ὅ,τι καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἤτοι ὁ πυρὴν αὐτοῦ θὰ ἐλαττωθῇ κατὰ τοσοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ᾖναι εἰς θέσιν τὰ διάφορα σώματα νὰ ἐκτελῶσι τὰς ἀσκήσεις αὑτῶν. Ἂν ὅμως τὰ ποσὰ ταῦτα δὲν ἀφαιρεθῶσι, τὰ σώματα θὰ ἔχωσι πλήρη τὸν πυρῆνα αὐτῶν καὶ θὰ ἀσκῶνται ὡς δεῖ· διότι αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπιθυμία ἡ μεγάλη τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, νὰ ἀποκτήσῃ τὸ Ἔθνος στρατὸν ἐνεργόν· καὶ ὅταν λέγωμεν στρατὸν ἐνεργὸν, ἐννοοῦμεν στρατὸν δυνάμενον νὰ ἐκπληρώσῃ ἐν παντὶ τόπῳ καὶ χρόνῳ τὸν προορισμὸν καὶ τὴν ὑψηλὴν αὐτοῦ ἐντολήν. Εἴπομεν, ὅτι ὡς δικαιολογίαν τῆς ἀφαιρέσεως τῶν ποσῶν τούτων οἱ συντάξαντες τὸν Προϋπολογισμὸν φέρουσι τὰ ἑξῆς. Ἀφαιροῦνται ποσὰ ὡρισμένα ἐξ ἑκάστου ὅπλου καὶ σώματος, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι θὰ δοθῶσιν ἄδειαι καὶ θὰ κενωθῶσιν ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ θέσεις. Ἀλλὰ παρατηρῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἀμφότεροι οἱ λόγοι, δι’ οὓς ἀφαιροῦνται τὰ ἄνω ποσὰ, οὔτε ὀρθοὶ εἶναι, οὔτε πρὸς τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς αὐτοὶ ἐψηφίσαμεν, συνᾴδουσι. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν δικαιολογίαν, τὴν στηριζομένην ἐπὶ τῶν ἀδειῶν, παρατηρῶ τὰ ἑξῆς. Ἐψηφίσαμεν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ ἄδεια, ἡ διδομένη εἰς στρατιώτην, δὲν θεωρεῖται ὡς χρόνος ὑπηρεσίας, καὶ ἑπομένως, εἴτε δοθῇ ἄδεια εἰς τὸν στρατιώτην, εἴτε μὴ, οὗτος θὰ ὑπηρετήσῃ ἐφ’ ὅσον χρόνον ἐκλήθη, καὶ συνεπῶς θὰ ἀπαιτηθῇ ἡ πρὸς τοῦτο ὁριζομένη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δαπάνη. Πρὸς τί λοιπὸν ν’ ἀφαιρεθῇ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ μέρος αὐτῆς; Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν δευτέραν αἰτίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἀφαιροῦσι διάφορα ποσὰ ἐκ τῶν ἀναγκαιούντων πρὸς ὕπαρξιν τοῦ στρατοῦ ἐξόδων, ἥτις αἰτία εἶναι αἱ κεναὶ θέσεις, παρατηρῶ, ὅτι κεναὶ θέσεις δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῷ στρατῷ, οὔτε δύνανται νὰ ὑπάρχωσι, διότι ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ Ὑπουργὸς συμπληροῖ τὰ κενὰ τοῦ στρατοῦ ἐκ τῶν διαθεσίμων. Δὲν θὰ ὑπάρξωσι λοιπὸν κεναὶ θέσεις, ἀλλ’ ἡ ἐν τῷ Προϋπογισμῷ ὁρισθεῖσα δύναμις τοῦ στρατοῦ, οὐδεμίαν θὰ ὑποστῇ ἐλάττωσιν, ἄρα καὶ ἡ πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ ἀναγεγραμμένη δαπάνη οὐδόλως θέλει παρουσιάσει περίσσευμα, ὅπερ ἐκ τῶν προτέρων ν’ ἀφαιρεθῇ. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἀμφότεροι οἱ λόγοι ὄχι μόνον ἀβάσιμοι εἶναι, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς κειμένους νόμους ἀντιστρατεύονται. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῶσι τὴν πρότασίν μου ταύτην. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, δέον νὰ προστεθῇ καὶ ἡ ἀναγκαία πίστωσις πρὸς μεταφορὰν τῶν ἐφέδρων, τῶν προσκληθέντων νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὰς ἐαρινὰς ἀσκήσεις. Οἱ πλεῖστοι, Κύριοι, ἵνα μὴ εἴπω πάντες, ἐκ τῶν προσκληθέντων ἐφέδρων, ἐπιθυμοῦντες νὰ ὑπακούσωσιν ὡς στρατιῶται ἔφεδροι εἰς τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, ἀδυνατοῦσι νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ὑποχρέωσίν των ταύτην· καὶ διατί; διότι δὲν ἔχουσι τὰ ἔξοδα τῆς μεταβάσεως ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἕτερον, καὶ ἑπομένως ἕνεκα λόγων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς των δὲν μεταβαίνουσι, καὶ κηρύσσονται ἀνυπότακτοι. Ἠθικοὶ δὲ αὐτουργοὶ τῆς τοιαύτης ἀνυποταξίας τίνες εἶναι; Ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι καὶ ἡ Κυβέρνησις. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνητιν νὰ προσθέσῃ πίστωσιν, ἀναγκαίαν πρὸς μεταφορὰν τῶν κληθέντων ἐφέδρων.

§52ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ποῦ εἶναι ὑπόχρεοι νὰ ἐμφανίζωνται οἱ ἔφεδροι;

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ σύνταγμά των.

§54Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀγνοεῖ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι οἱ κληροῦχοι τῆς πατρίδος του μεταβαίνουσιν εἰς τὸ σύνταγμά των, ὅπερ εὑρίσκεται εἰς Λάρισσαν. Τίς λοιπὸν θὰ πληρώσῃ τοὺς ναύλους καὶ τὰ ἔξοδα; Πῶς θὰ ὑπάγῃ ὁ κάτοικος τῶν Κυθήρων εἰς Λάρισσαν; Εἶναι καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως νὰ τοὺς μεταφέρῃ.

§55ΡΙΚΑΚΗΣ. Οἱ ἔφεδροι θὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὰς Μοιραρχίας ἢ τὰς Ὑπομοιραρχίας.

§56Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Οὐδεμία διαφορὰ ὑπάρχει· εἴτε εἰς τὰ σώματα, εἴτε εἰς τὰς Ὑπομοιραρχίας παρουσιασθῶσιν οὗτοι, τὰ ἔξοδα τῆς μεταβάσεώς των θὰ πληρώσωσιν οἱ ἴδιοι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ εἴπῃ ἴσως, ὅτι ὅσοι παρουσιασθῶσιν εἰς τὰς διαφόρους Μοιραρχίας ἢ Ὑπομοιραρχίας θέλουσι λάβει τὰ ἀναγκαιοῦντα ἔξοδα· ἀλλ’ ἠξεύρετε τί θὰ συμβῇ; ὅταν καταταχθῶσιν εἰς τὰ σχετικὰ αὐτῶν σώματα, ἡ διοίκησις αὐτῶν θὰ κρατήσῃ τὸ ποσὸν, ὅπερ ἐδόθη εἰς τὸν ἔφεδρον, ἐκ τοῦ χλίσχρου μισθοῦ του, καθόσον νόμος περὶ τῶν ἐν λόγῳ ἐξόδων δὲν ὑπάρχει.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Δὲν θὰ γενῇ κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Οἱ ἔφεδροι θὰ παρουσιασθῶσιν εἰς τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον, τὸ δὲ Στρατολογικὸν Γραφεῖον θὰ φροντίσῃ περὶ τῆς μεταγωγῆς αὐτῶν. Ἡ μόνη δαπάνη, ἥν αὐτοὶ θὰ ὑποστῶσιν, εἶναι ἡ πρὸς μετάβασιν εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, ὅπου εἶναι τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον, καὶ ὅπου συνήθως εἶναι καὶ τὸ σύνταγμα. Συμβαίνει ὅμως ἐνίοτε τὸ σύνταγμα νὰ ἦναι μακρὰν, διότι τινὰ συντάγματα περιλαμβάνουσι τὸν ἀριθμὸν τῶν στρατευσίμων ὅσοι δὲν ἐχώρησαν ἐντὸς τοῦ συντάγματος τοῦ νομοῦ.

§58Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ἔπρεπε ν’ ἀναγράφηται καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡ πρὸς τοῦτο ἀναγκαιοῦσα δαπάνη.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι «κίνησις στρατοῦ».

§60Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ δαπάνη τῶν 200,000 δραχμῶν, ἡ ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, εἶναι πρὸς μεταφορὰν τῶν σωμάτων εἰς τὸ στρατόπεδον, ἐκεῖ, ἔνθα θὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ γυμνάσια· ἀλλ’ εἰδικὴ δαπάνη, ὁποίαν ἐγὼ λέγω, δὲν ὑπάρχει.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχομεν δαπάνην ἀναγεγραμμένην.

§62Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν ἔχετε τοιαύτην. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς διατάξῃ τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα νὰ μεταφέρωνται οἱ ἔφεδροι δημοσίᾳ δαπάνῃ, ὀφείλει νὰ προνοήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν τάχιστα. Ἕτερον ζήτημα: Ἄν ἀληθῶς ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται πρὸς καταρτισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὀφείλει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της τὸ ἑξῆς, ὅτι οὐδέποτε ἔθνος ἠδυνήθη νὰ καταρτίσῃ στρατὸν ἄνευ τοῦ σπουδαιοτέρου καὶ ἀναγκαιοτέρου μοχλοῦ, ὅστις εἶναι ὁ μεγαλείτερος παράγων τῆς συντάξεως στρατεύματος. Οὗτος δὲ ὁ μοχλὸς, Κύριοι, εἶναι ἡ τάξις τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἄν ἔχετε καλοὺς ὑπαξιωματικούς, δύνασθε ταχέως νὰ καταρτίσητε καλὸν σῶμα στρατοῦ. Δὲν ἔχετε ἱκανοὺς ὑπαξιωματικούς; ἀδύνατον νὰ καταρτίσητε στρατὸν ἀξιόμαχον. Ἄν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις σκέπτηται νὰ καταρτίσῃ στρατὸν ἀξιόμαχον, ὤφειλε νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς τάξεως τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐδέχθη τὸ Γαλλικὸν σύστημα πρὸ ἐξάσκησιν τοῦ στρατεύματος· καὶ ἀναπτύσσω τοῦτο. Ἡ πρώτη μικρὰ μονὰς τῆς τακτικῆς τοῦ στρατεύματος, ὁ λόχος, σύγκειται ἐκ τεσσάρων διμοιριῶν, ἑκάστη δὲ διμοιρία ἔχει διμοιρίτην. Αὐτὸ τοῦτο συμβαίνει καὶ εἰς τὸ ἱππικόν· ἑκάστη ἴλη συνίσταται ἐκ τεσσάρων οὐλαμῶν, διοικουμένων ὑπὸ τεσσάρων οὐλαμαγῶν. Ἐν Γαλλίᾳ ἕκαστος οὐλαμὸς καὶ ἑκάστη διμοιρία διοικεῖται παρ’ ἑνὸς ἀξιωματικοῦ ἢ ἀνθυπασπιστοῦ, παρ’ ἡμῖν ὅμως ἡ τρίτη διμοιρία διοικεῖται παρὰ τοῦ ἐπιλοχίου τοῦ λόχου. Ἄν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμῇ νὰ βελτιώσῃ τὴν τάξιν τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ τὸν στρατὸν ἐν γένει, ὀφείλει νὰ δεχθῇ ὡς διμοιρίτην εἰς τὴν τρίτην διμοιρίαν τοῦ λόχου τοῦ πεζικοῦ οὐχὶ ἐπιλοχίαν, ἀλλ’ ἀνθυπασπιστήν. Ἐὰν διορίσητε ἀνθυπασπιστὰς ὡς διμοιρίτας ἐν τῇ τρίτῃ διμοιρίᾳ τοῦ λόχου τοῦ πεζικοῦ καὶ τῷ τρίτῳ οὐλαμῷ τῆς ἴλης τοῦ ἱππικοῦ, θὰ προαγάγητε κατ’ ἀνάγκην εἰς ἀνθυπασπιστὰς ὑπαξιωματικούς, καὶ διὰ τοῦ τρόπου τούτου θέλει κατὰ πολὺ βελτιωθῆ ἡ κατάστασις τῶν ὑπαξιωματικῶν· διότι, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα, οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἐν τῷ στρατῷ δὲν ἔχουσι προαγωγὴν, καὶ ἀπελπιζόμενοι παραιτοῦνται, ἀποῤῥιφθείσης μάλιστα καὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Κόρπας, δι’ ἧς ὁπωσδήποτε θὰ ἐβελτιοῦτο ἡ θέσις τῶν ὑπαξιωματικῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ ὑπαξιωματικὸς ἀνακατασσόμενος νὰ ἀποκτᾷ δικαίωμα ἀρχαιότητος αὐξανομένης κατὰ τι τῆς μισθοδοσίας αὐτοῦ δι’ ἑκάστην ἀνακατάταξιν. Ἡ αὔξησις δὲ αὕτη τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀνθυπασπιστῶν, ἀναγκαιούντων δώδεκα δι’ ἕκαστον σύνταγμα, ἀπαιτεῖ δαπάνην ὑπερβαίνουσαν τὰς 70 χιλιάδας δραχμῶν, αἵτινες δύνανται νὰ οἰκονομηθῶσιν, ἂν ἡ ὑπηρεσία τοῦ στρατοῦ περιορίσῃ κατά τι τὰς συχνὰς μεταθέσεις τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατεύματος λόγῳ πολιτικῆς ἀνάγκης· ἔστε δὲ βέβαιοι, ὅτι, ἂν τοῦτο γίνῃ, οὐ μόνον θὰ ἔχητε χρήματα πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ὑπάρξεως ὡς διμοιρίτου τετάρτου ἑνὸς ἀνθυπασπιστοῦ, ἀλλὰ καὶ περίσσευμα θὰ ὑπάρχῃ. Διὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ συστήματος τούτου οἱ ὑπαξιωματικοὶ λαμβάνουσι ζωήν, ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν των, ὅτι, ἅμα ὑπηρετήσωσιν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ 15 ἔτη, θὰ γίνωσι τοὐλάχιστον ἀνθυπασπισταὶ, καὶ ἀποχωροῦντες τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, θὰ λαμβάνωσιν σύνταξιν βαθμοῦ ἀξιωματικοῦ. Ὑπὲρ τοῦ συστήματος τούτου συνηγορεῖ καὶ ἕτερος λόγος, λίαν σπουδαῖος, ὁ τῆς καταλλήλου καὶ ἁρμοδίας συντάξεως τοῦ λόχου καὶ τῆς χρησιμοποιήσεως ἁπασῶν τῶν διμοιριῶν αὐτοῦ κεχωρισμένως· διότι δὲν δύνασθε ν’ ἀποσπάσητε διμοιρίας ἄνευ ἀξιωματικοῦ· ὥστε ἡ τρίτη διμοιρία, μὴ ἔχουσα ἀξιωματικὸν, οὐδέποτε θ’ ἀποσπᾶται. Ἴσως μοὶ εἴπητε, ὅτι, ὅταν παραστῇ ἀνάγκη ν’ ἀποσπασθῇ ἡ τρίτη διμοιρία, ἀποσπᾷ ἀντ’ αὐτῆς ἄλλην, διοικουμένην παρ’ ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ τότε ἡ διμοιρία αὕτη, ὡς μὴ διοικουμένη παρ’ ἀξιωματικοῦ, θὰ μένῃ πάντοτε ἐν ἀργίᾳ, ἑπομένως θὰ ἀδικῆται. Ταῦτα ὑποβάλλω οὐχὶ ὡς Βουλευτὴς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ὡς ἀξιωματικός. Μὴ νομίσητε δὲ, Κύριοι, ὅτι διὰ τῶν ἀνωτέρω θέλω νὰ εἰσαγάγω νέον σύστημα, ὅτι θέλω νὰ καινοτομήσω· ὄχι, ἁπλῶς ἀναφέρω ὅ,τι διατάσσει ὁ ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ μεταφρασθεὶς καὶ ἰσχύων παρ’ ἡμῖν κανονισμὸς τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας. Ὥστε, ἐὰν ὁ Προϋπολογισμὸς συνετάσσετο ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κανονισμοῦ τούτου, βεβαίως θὰ ἦτο καὶ ὁ ἀνθυπασπιστὴς ἐγγεγραμμένος ὡς τέταρτος οὐλαμαγός. Φρονῶ, Κύριοι, ὅπως καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι, ἐὰν τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ἔχῃ ὑποχρεώσεις νὰ ἐκπληρώσῃ πρὸς τοὺς ὑπὸ δουλείαν ἀδελφοὺς, —καὶ ἔχει τοιαύτας, —πρέπει καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ στρατοῦ. Τὰ πράγματα ἐν τῇ Ἀνατολῇ εἶναι πολὺ σκοτεινὰ, ἴσως δὲν θὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος, ὅτε θὰ ἴδωμεν νὰ ἐκραγῇ ὅ,τι οὔτε ἐγὼ οὔτε οἱ διοικοῦντες τὸν στρατὸν ἐπιθυμοῦσι. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ στρατοῦ, ὑπὲρ τῆς ὑπάρξεως τοῦ ὁποίου ἐλπίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν θὰ δεχθῇ τὴν ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαν πρότασιν, ὅπως ὁ τέταρτος διμοιρίτης τοῦ λόχου τοῦ πεζικοῦ καὶ ὁ τέταρτος οὐλαμαγὸς τῆς ἴλης ἦναι ἀνθυπασπισταί. Ὅταν ὑπάρχῃ θέλησις ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ὑπάρχουσι καὶ τὰ μέσα, ἀρκεῖ νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν της τὴν οἰκονομίαν πάντοτε. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ἐπιθυμῶ ν’ ἀκολουθήσω τὴν ἀρχὴν, ἣν ἡ Κυβέρνησις ἐξέθηκεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τὴν ὁποίαν ἐνθέρμως ὑπεστήριξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, εἶναι δὲ ἡ ἑξῆς, ὅτι ἄνευ νόμου δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐγγραφὴ οἱασδήποτε δαπάνης. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, παρακληθεὶς ὑπὸ τῶν συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ἐγγράψῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν πρὸς ἀπόκτησιν καλῶν καὶ ἱκανῶν καθηγητῶν καὶ διδασκάλων, εἶπεν: «εὐχαρίστως θὰ τὸ ἔπραττον, ἀλλὰ δὲν δύναμαι, διότι ἄνευ νόμου δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἐγγράψω ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δαπάνην». Ταῦτα ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ φανῇ συνεπὴς περὶ τὴν τήρησιν τῆς ἀρχῆς ταύτης καὶ διαγράψῃ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δαπάνην πρὸς μισθοδοσίαν 20,000 δραχμῶν, μὴ προβλεπομένην ὑπ’ οὐδενὸς νόμου, οὔτε κἂν διατάγματος· διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν μισθοδοσίαν ταύτην, προκαλῶν Βασιλικὸν Διάταγμα, ἀλλ’ οὔτε τοῦτο ἔπραξεν. Ἐκτὸς τούτου νὰ διαγράψῃ τὰς ἐν τῷ κεφαλαίῳ 1ῳ ἄρθρῳ 10ῳ ἀναγραφομένας 51,850 δραχμὰς, ὡς μὴ στηριζομένης τῆς δαπάνης ταύτης μήτε ἐπὶ νόμου, μήτε ἐπὶ συμβάσεως. Νὰ διαγράψῃ ἑτέραν δαπάνην γραφείων κλπ. ἐκ δραχ. 18,000, διατεθεῖσαν, ὡς καὶ αἱ ἄνω, χάριν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Λεζέν· ὁμοίως ἀποζημίωσιν καὶ ὁδοιπορικὰ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν τοῦ αὐτοῦ βεβαίως προσώπου· διότι μανθάνω, ὅτι ὁ περίφημος οὗτος ἀναδιοργανωτὴς τοῦ ἡμετέρου Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ ἐλάμβανεν 70 φράγκα καθ’ ἑκάστην δι’ ἀποζημίωσιν. Πῶς λοιπὸν νὰ μὴ ἀνέλθουν τὰ ἔξοδα τῆς Γαλλικῆς ναυτικῆς ἀποστολῆς εἰς ἓν ἑκατομμύριον;

§63ΘΕΟΤΟΚΗΣ. 600,000· ἔχετε τὸν πίνακα.

§64Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς, θέλων νὰ καταβιβάσῃ τὰ ἔξοδα τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἀνέγραψεν 642,000 δραχμὰς, ἀλλὰ δὲν συμπεριέλαβε καὶ τὴν μισθοδοσίαν κτλ.

§65ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως συμπεριέλαβον πάντα.

§66ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Πίναξ ἐμφαίνων τὰ ἔξοδα γραφείου τῆς Γαλλικῆς ναυτικῆς ἀποστολῆς, ἔξοδα 642,000. Πίναξ ἕτερος ἐξόδων, 608,000· ἐν ὅλῳ, κατ’ ἐμὲ, 1,265,000.

§67ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Κατέθεσα τέσσαρας πίνακας. Ὁ πρῶτος πίναξ ἐμφαίνει τὰ πληρωθέντα διὰ μισθοδοσίαν καὶ ὁδοιπορικὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 608,075:72, ὁ δεύτερος πίναξ ἐμφαίνει τὰ πληρωθέντα δι’ ἐνοίκιον τοῦ γραφείου, ἀνερχόμενα εἰς δραχ. 11,976, ὁ τρίτος πίναξ περιλαμβάνει τὰ ἔξοδα τοῦ γραφείου 2,855, καὶ ὁ τελευταῖος πίναξ ἐμφαίνει τὰ δαπανηθέντα διὰ τὴν ἔκδοσιν διαφόρων ναυτικῶν συγγραμμάτων, ἐκδοθέντων ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, δρ. 19,189. Ἐκ τῶν πινάκων τούτων ἐξάγεται, ὅτι τὰ δαπανηθέντα διὰ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1889 ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 642,124:15, καὶ οὐχὶ εἰς 1,000,000, ὡς ἐσφαλμένως διατείνεσθε.

§68Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Διὰ πέντε ἐγχειρίδια 19,000 δραχμαὶ ἔξοδα;

§69ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὰ ἐγχειρίδια ταῦτα ἀπαιτοῦσι μεγάλην δαπάνην, διότι ἀπαιτοῦσι ξυλογραφίας κλπ. Ἐὰν ὑμεῖς, ὅστις ἀπό τινος χρόνου ἀσχολεῖσθε εἰδικῶς εἰς τὰ ναυτικὰ, ἠθέλετε μελετήσει τὰ ἐγχειρίδια ταῦτα καὶ ζητήσει νὰ μάθητε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκδοθέντων ἀντιτύπων, δὲν ἠθέλετε εὕρει τὴν δαπάνην ὑπερβολικήν.

§70Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀγνοεῖ, ὅτι ἐτύπωσα βιβλία μὲ ξυλογραφίας περισσοτέρας ἐκείνων, οὓς φέρουσι τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ἐτύπωσε δι’ ὑμᾶς ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή.

§71ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δι’ ἐμὲ ὄχι, διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν.

§72Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ φέρῃ κατάστασιν περὶ τῶν ἐξόδων, ὅσα ἐπλήρωσε διὰ τὴν ἐκτύπωσιν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς ἐκστρατείας καὶ τόσων ἄλλων. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα. Δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ δαπάνας καὶ μισθὸν μὴ ἀναγνωριζόμενον οὔτε διὰ συμβάσεως, οὔτε δι’ ἄλλου τινὸς νόμου; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ ἀξιοπρεπὲς νὰ διαγραφῶσι τὰ κονδύλια ταῦτα· ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς δύναται νὰ πληρώσῃ ταῦτα διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, μέχρις οὗ ὑποβληθῇ περὶ τούτου νομοσχέδιον καὶ καταστῇ νόμος. Ταῦτα, Κύριοι, ὑπέβαλον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, μὴ ἐξετάζων τὰ καθέκαστα ἑκάστου Ὑπουργείου, διότι εἶχον καθῆκον νὰ καταδείξω τὰς μικρὰς ταύτας ἐλλείψεις καὶ σᾶς ζητήσω τὸν τέταρτον διμοιρίτην δι’ ἕκαστον λόχον, καὶ τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ, διὰ νὰ ἔχωμεν ὑπαξιωματικοὺς ἱκανοὺς πρὸς σύνταξιν τοῦ στρατεύματος, ἄλλως δυσχερὴς καθίσταται ὁ καταρτισμὸς στρατοῦ ἀξιομάχου. Δυνάμεθα, νὰ ἔχωμεν ἀρίστους ἀξιωματικούς, ἀλλ’ ἄνευ ὑπαξιωματικῶν καλῶν οὐδὲν κατορθοῦται, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ οὔτε ἐν τοῖς στρατῶσι μένουσιν, οὔτε τὰς ἰδιότητας καὶ τὸν χαρακτῆρα ἑκάστου στρατιώτου γνωρίζουσιν ὡς οἱ ὑπαξιωματικοί.

§73ΚΟΡΠΑΣ. Πρὶν ἢ ποιήσω ἔναρξιν τῶν ὀλίγων παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ἔχω νὰ κάμω, θὰ συμφωνήσω καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν αἱ δαπάναι τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐφέδρων, εἴτε στρατευσίμων, διότι εἶναι δαπάναι χάριν ὑπηρεσίας.

§74ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι εἶναι ἐπαρκὴς ἡ ἐξήγησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι οἱ ἔφεδροι πρόκειται νὰ ἔλθωσιν εἰς τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα τοῦ νομοῦ των, διότι τὸ πολὺ θὰ ὑποστῶσι τὴν δαπάνην ἐκείνην.

§75ΚΟΡΠΑΣ. Ὁ ἀναχωρήσων ἐκ Νάξου θὰ μεταβῇ εἰς τὸ Στρατολογικὸν Γραφεῖον Κυκλάδων. Ὁμιλῶ περὶ τῆς δαπάνης ἀπὸ Νάξου μέχρι Σύρου, περὶ τῶν λοιπῶν δὲν πρόκειται, διότι εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν σύστασιν τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος. Ἔχω ἤδη καὶ ἑτέραν παρατήρησιν. Μεταξὺ τῶν τμημάτων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τὸ σπουδαιότερον, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἡ ἐπιτελικὴ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία συγκροτεῖται ἐκ δύο τμημάτων, ἐκ τῆς διευθύνσεως καὶ ἐκ τοῦ τμήματος τῆς τοπογραφίας κτλ. Τὸ δεύτερον τοῦτο τμῆμα πρόκειται νὰ καταργηθῇ διὰ νόμου, ἢ μᾶλλον νὰ μετονομασθῇ. Τὸ τμῆμα τοῦτο ἐν γένει ἐπέχει παρ’ ἡμῖν τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέχουν ἐν ἄλλοις Κράτεσι τὰ γενικὰ ἐπιτελεῖα. Μόνη ἡ Γαλλία, μετὰ τὸν πόλεμον τοῦ 1870, ἀπαντῶσα, ὡς φαίνεται, εἰς τὸ σῶμα τοῦτο ἐλλείψεις, καὶ φρονοῦσα ὅτι μεταξὺ τῶν αἰτίων τῆς ἀποτυχίας ἦτο καὶ ἡ ἀκατάλληλος συγκρότησις τοῦ σώματος καὶ ἡ ἀνικανότης τῶν ἀξιωματικῶν, προέβη κατὰ τὸ 1880 εἰς κατάργησιν τοῦ σώματος αὐτοῦ. Κατὰ τὸ 1881 ὁ νῦν Πρωθυπουργός, εἴτε μιμούμενος τὸ παράδειγμα τῆς Γαλλίας, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, κατήργησε καὶ παρ’ ἡμῖν τὸ σῶμα τοῦτο, τὴν δὲ ὑπηρεσίαν ταύτην ἐκτελοῦσι πάντες οἱ ἀξιωματικοί, ὅσοι ἀπεφοίτησαν ἐκ στρατιωτικῆς τινος σχολῆς. Ἀλλ’ ἡ Γαλλία, πρὶν ἢ καταργήσῃ τὸ εἰδικὸν σῶμα τῶν ἐπιτελῶν, ἔλαβε μέτρα τοιαῦτα, ὥστε νὰ μορφόνῃ ἀξιωματικοὺς εἰδικοὺς πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς τοιαύτης ὑπηρεσίας, καὶ πρὸς τοῦτο ἔχει τὸ λεγόμενον ἀνώτερον σχολεῖον τοῦ πολέμου, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσέρχονται διὰ διαγωνισμοῦ ἀνθυπολοχαγοί, ὑπολοχαγοὶ καὶ λοχαγοί, οἵτινες, ἐξερχόμενοι μὲ τὸ brevet τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, ἐκτελοῦσιν ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ὑπηρεσίαν, ἀπομακρύνονται δὲ μετὰ τετραετῆ διαρκῆ ὑπηρεσίαν ἐπὶ δύο μόνον ἔτη, καὶ πάλιν ἐπανέρχονται, πλὴν τῶν συνταγματαρχῶν καὶ ἀνωτάτων ἀξιωματικῶν. Ἐνῷ λοιπὸν τοιαῦτα μέτρα ἔλαβεν ἡ Γαλλία, ἡμεῖς περιωρίσθημεν εἰς μόνον τὸ προσὸν, τοῦ νὰ ἔχωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ ἀποφοιτήρια στρατιωτικῆς τινος σχολῆς. Τοῦτο φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀρκετὸν, οὐχὶ ἐν σχέσει πρὸς τὴν διεύθυνσιν τοῦ τμήματος, ἀλλ’ ἐν γένει διὰ τὴν μόρφωσιν τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν ἐκτελούντων τὴν ἐπιτελικὴν ὑπηρεσίαν. Ἐπειδὴ δὲ ἤκουσα καὶ μετ’ ἐπιτάσεως διαδίδεται, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν παρασκευάζει νέον ὀργανισμὸν, θὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς παρατηρήσεις ταύτας καὶ ἐν τῷ νέῳ ὀργανισμῷ, εἴτε νὰ προΐδῃ περὶ συστάσεως Σχολῆς, παρεμφεροῦς πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Γαλλία, εἴτε νὰ προνοήσῃ περὶ ἄλλου τινὸς μέτρου καταλλήλου, διότι νομίζω, ὅτι εἶναι μία ἔλλειψις ἐν παντὶ στρατῷ ἡ ἔλλειψις ἀξιωματικῶν τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν, μεμορφωμένων κατὰ τὰς σημερινὰς ἀπαιτήσεις τῆς ἐπιστήμης, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι βεβαίως οἷαι ἦσαν πρὸ χρόνων. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ συντάξεως νομοσχεδίων, θέλω παρατηρήσει καὶ τὸ ἑξῆς, ὅτι καὶ εἰς τὰ λοιπὰ Κράτη τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν περιέχουσι τὰ αὐτὰ τμήματα, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ἔχουσιν εἰδικὰς ἐπιτροπὰς, ὡς λόγου χάριν ἡ Γαλλία ἔχει ἐπιτροπὴν τῆς ἀμύνης, τὸ Συμβούλιον τῶν Γενικῶν Ἐπιτελῶν ἔχει ἐπιτροπὴν διὰ τὸ πεζικὸν, διὰ τὸ πυροβολικὸν καὶ ἱππικόν. Δὲν ἐννοῶ νὰ ὀργανώσω θέσεις, ἀλλὰ νὰ συστηθῶσι τοιαῦτα τμήματα, λαμβανομένων τῶν ἀξιωματικῶν ἐξ ἄλλης ὑπηρεσίας, καὶ εἰς αὐτὰ νὰ ἀνατίθηται ἡ σύνταξις τῶν νομοσχεδίων, διότι σήμερον τὰ νομοσχέδια συντάσσονται ἐπιπολαίως καὶ ἀβασανίστως, καὶ ἐν τῇ Βουλῇ δὲν δύνανται νὰ ὑποστῶσι σπουδαίαν βάσανον. Ὑποβάλλω τὰς παρατηρήσεις ταύτας, ὅπως ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν ἐν τῷ νέῳ ὀργανισμῷ, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ συντάξητε. Ἐν τῷ σώματι τῆς Χωροφυλακῆς συμβαίνει τι, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἄτοπον διὰ τὴν ἱεραρχίαν. Παρατηρῶ ὅτι ὑπάρχουσιν 8 ταγματάρχαι, διοικηταὶ μοίρας καὶ 8 μοίραρχοι, δηλαδὴ λοχαγοὶ, καὶ 16 ἀντιμοίραρχοι· εἰς 8 λοιπὸν Μοιραρχίας θὰ ἦναι διοικητὴς λοχαγὸς, ἐπιλεγόμενος μοίραρχος, ὑποδιοικητὴς εἷς ἀντιμοίραρχος, ἐπίσης λοχαγός· ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο εἶναι, ὅτι ὁ μὲν λέγεται μοίραρχος, ὁ δὲ λέγεται ἀντιμοίραρχος, ἀμφότεροι δὲ ἔχουσι τὸν αὐτὸν βαθμόν. Νομίζω ὅτι καὶ ἐπὶ τούτου ὁ διοργανισμὸς δύναται νὰ ἐπιφέρῃ φυσικωτέραν τινὰ διαίρεσιν. Εἰς τὸν ὑγειονομικὸν κλάδον παρατηρῶ εἰς τὰς προβλεπομένας ὑπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δαπάνας, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις μικρῶν βαθμοφόρων. Θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διατάξῃ διαγωνισμὸν, ὅπως προσέλθωσι νέοι ἰατροὶ, λίαν ἀναγκαῖοι. Ταῦτα εἶναι τὰ σπουδαιότερα, τὰ ὁποῖα εἶχον νὰ εἴπω, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι οἷος ἦτο καὶ πέρυσι.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀφορῶσιν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, οὐδεμίαν δ’ ἐπάγονται τροπολογίαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ὥστε ἐπὶ τοῦ παρόντος θέλει κρατηθῆ σημείωσις τῶν παρατηρήσεων τούτων, ἵνα ληφθῶσιν ἐν καιρῷ ὑπ’ ὄψει. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Τὸ ὅλον τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 18,437,000).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπουργεῖον Ναυτικῶν. Κεφάλαιον Αʹ. Μισθοί. (Γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–14 τοῦ κεφαλαίου Αʹ). Ἄρθρον 15. Προσωπικὸν Σχολῆς ναυτικῶν δοκίμων 156,294.

§78Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Πολλάκις, Κύριοι, ἐλέχθη καὶ πάντες ἀναγνωρίζετε τὴν ἀνάγκην, ὅπως αἱ δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ὦσιν ἀνώτεραι, ὁσάκις πρόκηται δι’ αὐτῶν νὰ παραχθῇ τι ἄξιον τοῦ προορισμοῦ τοῦ ναυτικοῦ· μετὰ λύπης μου ὅμως παρατηρῶ, ὅτι, ἐνῷ ἐφροντίσαμεν περὶ Ναυτικῆς Σχολῆς τῶν δοκίμων, παραλείπεται τὸ ταξείδιον τὸ ἐτήσιον, τὸ Ὑπερωκεάνειον, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ σπουδαιότερον πάντων πρὸς μόρφωσιν τῶν ναυτικῶν δοκίμων. Οἱ ἐξερχόμενοι τῆς Σχολῆς τῶν δοκίμων νέοι εἶναι τελειοποιημένοι; Ὅλα τὰ Κράτη ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ θεωροῦσι διὰ τὴν ἄσκησιν τὸ ταξείδιον τὸ Ὑπερωκεάνειον. Θὰ μοὶ εἴπῃ ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ὅτι δὲν ἔχομεν πλοῖα, ἢ ὅτι αἱ δαπάναι εἰσὶ μεγάλαι. Νομίζω ὅτι καὶ ἓν μόνον πλοῖον πολεμικὸν ἐὰν εἴχομεν, ἔπρεπε τοῦτο νὰ χρησιμεύῃ διὰ τὸ ταξείδιον τῶν δοκίμων καὶ νὰ μὴ φεισθῶμεν οὐδεμιᾶς δαπάνης πρὸς μόρφωσιν αὐτῶν. Λυποῦμαι πῶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, τὸν ὁποῖον ἰδιαζόντως τιμῶ ὡς εὐφυᾶ ἄνθρωπον, πῶς, λέγω, ἐδέχθη νὰ μὴ ἐφαρμόσῃ τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ πρώτου νόμου, τοὐναντίον μάλιστα ἐδέχθη νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον, καταργοῦν σχεδὸν τὴν σοφὴν ἐκείνην διάταξιν. Παρακαλῶ ἑπομένως αὐτὸν νὰ μοὶ χορηγήσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις, διότι τὸ ζήτημα θεωρῶ σπουδαιότατον. Πῶς θέλετε, Κύριοι, νὰ τελειοποιηθῶσιν οἱ νέοι, ὅταν δὲν ταξειδεύουν, καὶ νὰ μὴ τοὺς ἐνοχλῇ ἡ θάλασσα; Ὅπως δήποτε πρέπει νὰ ληφθῇ περὶ τούτου μία πρόνοια.

§79ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔχω καθῆκον νὰ προσθέσω δύο λέξεις εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Εἶναι πιθανὸν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θ’ ἀποκτήσῃ ναυτικὸν ἀξιόλογον, διότι, ἂν ἡ Ἑλλὰς πρόκηται νὰ ζήσῃ ὡς Ἔθνος, ἔχει νὰ δράσῃ ἐν τῇ θαλάσσῃ. Ἀνέγνωσα ἐκ περιστάσεως τὰς ἐκθέσεις τῶν δύο μοιράρχων, τῶν ἀποσταλέντων εἰς ἀσκήσεις διμήνους. Μετὰ λύπης παρετήρησα καὶ μετὰ πόνου, ὅτι αἱ ἀσκήσεις αὗται, αἱ γενόμεναι εἰς τὰ παράλια τοῦ Αἰγαίου, οὐδένα σκοπὸν ἔχουσιν ἐξ ἐκείνων, διὰ τοὺς ὁποίους εἶναι προωρισμέναι αἱ ἀσκήσεις. Οἱ πλεῖστοι τῶν δοκίμων, καὶ διὰ νὰ μὴ εἴπω ἀνακριβῆ ἔκφρασιν, πάντες, πλὴν πέντε, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ μοιράρχου, ἐταράσσοντο ὑπὸ τοῦ σάλου καὶ κατεκλίνοντο, ὡς μὴ δυνάμενοι νὰ ἀνθέξωσιν ἐκ τῆς ναυτιάσεως· φαντασθῆτε τοιούτους νέους, ὅταν εἰς αὐτοὺς παραδώσωμεν τὰ Ἑλληνικὰ πλοῖα μετ’ ὀλίγον, ἂν οὗτοι θὰ δύνανται νὰ κρατήσωσι τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν καὶ σώσωσι τὰ πλοῖα ἀπὸ κινδύνου. Εἶναι ἀνάγκη, ἀφεύκτως νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἔστω καὶ μὲ προσθήκην δαπάνης, ἵνα ἐπιτευχθῇ ἄσκησις ἑξάμηνος δι’ ἱστιοφόρων, μεγάλων ἢ μικρῶν, πλοίων, ἄσκησις ἐν πελάγει ἐκτενεῖ ἐπὶ μῆνάς τινας. Παρετήρησα δὲ ὡσαύτως εἰς τὴν ἔκθεσιν, ὅτι ὁ μοίραρχος ἀναφέρει, ὅτι ἦτο ἠναγκασμένος νὰ προσορμίζηται καταιγίζοντος τοῦ ἀνέμου, διότι ἐφοβεῖτο μήπως τὰ πλοῖα δὲν ἀνθέξωσιν. Εἰς τοιαύτην θέσιν εὑρίσκοντο τὰ πλοῖα ταῦτα, ὥστε δὲν ἀντεῖχον εἰς ἄνεμον τοῦ θέρους. Δὲν εἶναι ἆρά γε δυνατὸν νὰ γίνηται ἡ ἄσκησις εἰς πλοῖα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ μὴ κινδυνεύῃ ἡ ζωὴ τῶν ἀνθρώπων; Περὶ πάντων τούτων νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ σπουδαία πρόνοια.

§80ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὰ λεχθέντα παρὰ τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν δὲν νομίζω ὅτι εἰσὶν ἀκριβῆ. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, ὅπως μορφωθῶσι καλοὶ ναυτικοὶ καὶ ὅπως συνειθίσωσιν εἰς τὴν θάλασαν, νὰ πέμπωνται εἰς ὑπερωκεάνειον πλοῦν. Κατὰ τὰς παρατηρήσεις τῶν εἰδημόνων, πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν τὰ ταξείδια ἐν τῇ Μεσογείῳ εἶναι ἀρκετά. Εἰς τὴν ἔκθεσιν θὰ παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι γίνεται λόγος περὶ τῶν δοκίμων, οἱ ὁποῖοι τὸ πρῶτον ἐταξείδευον, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι παράδοξον, ἐάν τις ἐξ αὐτῶν ἔπαθεν ἐκ ναυτιάσεως. Ἐὰν λάβητε ὅμως ὑπ’ ὄψιν τὰς ἐκθέσεις, ὅπως ἐξ αὐτῶν ἀρυσθῆτε πληροφορίας περὶ τῶν δοκίμων αὐτῶν, γενομένων σημαιοφόρων, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐν αὐταῖς ἔπαινος ἀπονέμεται αὐτοῖς καὶ διὰ τὰς ναυτικὰς καὶ στρατιωτικὰς αὐτῶν γνώσεις καὶ διὰ τὴν ἱκανότητα αὐτῶν· παρατηρῶ δὲ, ὅτι οἱ σημαιοφόροι, οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τῆς Σχολῆς, ταξειδεύουσιν ἐπὶ ἕξ μῆνας, πλὴν δὲ τούτου, τὸ πλοῖον ἡ «Ἑλλὰς» ἐπὶ δύο μῆνας κατ’ ἔτος ταξειδεύει καὶ ἐν αὐτῷ οἱ δόκιμοι γυμνάζονται. Δὲν πρέπει νὰ λαμβάνητε ὑπ’ ὄψιν τὸ γινόμενον παρ’ ἄλλοις ἔθνεσιν· ἡ Γαλλία π. χ. ἔχει ἀποικίας, καὶ ἡ θέσις αὐτῆς ἐπιβάλλει ἀναγκαίως εἰς τοὺς Γάλλους δοκίμους τοὺς ὑπερωκεανείους πλοῦς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει ἡμεῖς νὰ ἐπιδιώξωμεν, εἶναι, ὅτι πρέπει κατ’ ἔτος οἱ δόκιμοι νὰ κάμνωσι ταξείδια. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ εἰς τὴν παρατήρησιν περὶ τῶν ἀποτελούντων τὴν μοίραν τῶν γυμνασίων πλοίων καὶ τῆς ἀκαταλληλότητος αὐτῶν, παρατηρῶ, ὅτι ναῦται ἢ δόκιμοι, δυνάμενοι ν’ ἀνθέξωσιν εἰς τὸν σάλον τῶν πλοίων τούτων, βεβαίως δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς καλῶς γυμνασμένοι· τὰ πλοῖα ταῦτα δύνανται νὰ ἔχωσιν ἐλαττώματα, ἀλλὰ πρὸς μόρφωσιν ἀνδρῶν εἶναι καταλληλότατα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως καὶ τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου Αʹ δραχ. 2,766,434. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ κεφάλαια μετὰ τῶν ἄρθρων αὐτῶν. Τὸ ὅλον τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 4,831,784).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου τῶν φάρων καὶ φανῶν. (Γίνονται δεκταὶ αἱ προϋπολογιζόμεναι εἰσπράξεις τοῦ ταμείου τῶν φάρων καὶ φανῶν κατὰ τὸ ἔτος 1890 ἐκ δραχμῶν ἐν ὅλῳ 655,000. Μεθ’ ὃ ἐπιψηφίζεται κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων αὐτοῦ. Τὸ ὅλον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ταμείου τῶν φάρων καὶ φανῶν διὰ τὸ ἔτος 1890, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 655,000).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890.

§83Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐψηφίσθησαν τὰ ἔξοδα τῶν ἑπτὰ Ὑπουργείων. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ βεβαιώσῃ, ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι καὶ ἔκτακτοι δαπάναι, ἰδίως ἐξ ἐκείνων, περὶ ὧν δὲν ὑφίσταται εἰδικὸς πόρος. Τὰς δαπάνας ταύτας δὲν πρέπει ἐγκαίρως νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή; δὲν πρέπει νὰ γνωρίζῃ ἐκ τῶν προτέρων εἰς πόσον ποσὸν ἀνέρχονται; Τοῦτο παρακαλῶ νὰ μὲ πληροφορήσητε, κύριε Πρωθυπουργέ. Ἔκτακτοι δαπάναι δὲν ὑπάρχουσιν; Εἰς τὰ ἄλλα Κράτη ὑπάρχουσι τακτικοὶ καὶ ἔκτακτοι Προϋπολογισμοὶ, παρ’ ἡμῖν ὅμως δὲν ὑπάρχουσι δύο, ἀλλ’ εἷς. Ὑμεῖς ὅμως ἐχαρακτηρίσατε ἔξοδά τινα ὡς ἔκτακτα, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ εἰδικὸς πόρος πρὸς κάλυψιν αὐτῶν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐχαρακτηρίσατε ὡς ἔκτακτον δαπάνην τὴν δαπάνην διὰ τὴν Ἔκθεσιν τῶν Παρισίων. Ἐπίσης ἐχαρακτηρίσατε ὡς ἔκτακτον δαπάνην τὴν δαπάνην διὰ τὴν πίστωσιν τοῦ Σπάρταλη. Ἄλλως νομίζω, ὅτι εἶναι ἄτοπον τὸ τοιοῦτον· ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ τοιαύτη ἀνάγκη, νομίζω, ὅτι τὴν περὶ αὐτῆς δαπάνην δὲν πρέπει νὰ κανονίσητε διὰ πιστώσεως, ἀλλ’ ἐκ τῶν προτέρων, ἀφοῦ εἴμεθα ἔτι ἐν καιρῷ, ψηφιζομένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ συμπεριλάβητε ἐν αὐτῷ.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ δαπάναι αὗται προσήκει νὰ διακρίνωνται ἀπὸ τῶν τοῦ ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ εἴτε ἀναγράφονται ἐν τῷ τεύχει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἴτε ἐν εἰδικῷ νόμῳ, δὲν μεταβάλλουσιν ἐκ τούτου χαρακτῆρα. Δύναται δαπάνη ἔκτακτος νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ τεύχει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅμως δὲν παύει οὖσα ἔκτακτος, ὅπως καὶ δαπάνη τακτική, χορηγουμένη δι’ ἐκτάκτου πιστώσεως, δὲν παύει οὖσα τακτική. Λογιστικῶς διάκρισις τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων δαπανῶν δὲν ὑφίσταται, ἡ διάκρισις εἶναι οὐσιαστική. Παραδείγματος χάριν, αἱ πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Συνόρων ἐτήσιαι δαπάναι, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν, εἶναι ἔκτακτοι, θὰ περιλαμβάνωνται ὅμως ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῷ ἐνιαυσίῳ τοῦ οἰκείου ἔτους· αἱ δὲ περὶ αὐτῶν πιστώσεις, εἴτε ληφθῶσι δι’ εἰδικοῦ νόμου, εἴτε ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ τεύχει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὐδόλως μεταβάλλουσι χαρακτῆρα. Πρὸς καταβολὴν τῶν δαπανηθησομένων ἀπαιτοῦνται πιστώσεις, ἀδιάφορον δὲ ὅλως καὶ λογιστικῶς καὶ οὐσιαστικῶς, ἂν αὗται χορηγῶνται αὐτοτελῶς ἢ διὰ κονδυλίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§85Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐν τῷ ἀπολογισμῷ βεβαίως δὲν γίνεται διάκρισις μεταξὺ τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων δαπανῶν. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ ἤθελον νὰ παρατηρήσω, εἶναι, ὅτι πολλάκις εἰσάγονται πιστώσεις τοιαῦται, ἐνῷ εἰσέτι δὲν ἐψηφίσθη ὁ Προϋπολογισμός, ἐνῷ ἠδύναντο ν’ ἀναγραφῶσιν ἐν αὐτῷ. Ἠθέλησα νὰ μάθω ἀκριβῶς, ἐὰν κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ὑπάρχῃ ἀνάγκη τοιούτων πιστώσεων.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως καὶ κατὰ τὴν ἔκτακτον Σύνοδον θέλομεν ὑποβάλει τοιαύτας πιστώσεις. Παραδείγματος χάριν, διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς καὶ Συνόρων θέλει ἀπαιτηθῆ κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἔτους τούτου ποσὸν 10 ἑκατομμυρίων περίπου δραχμῶν, προδήλως δὲ θέλει ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον τὴν δαπάνην. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ Πειραιῶς τοῦ Κ. Μανούσου, ἀπευθυνόμενον πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, τὸν Πρωθυπουργὸν, τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ τηλεγραφῶν λέγει, ὅτι, ἀπελπισθεὶς ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν τῆς ἀστυνομίας τοῦ Πειραιῶς περὶ συλλήψεως τοῦ φονέως τοῦ υἱοῦ του, καταφεύγει εἰς ἡμᾶς.

§88ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. (Εἶτα ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως).

§89ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐκφράσωμεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τὴν εὐαρέσκειαν τοῦ Σώματος......

§90ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν καὶ ἀριστερῶν). Μάλιστα, μάλιστα, συμφωνότατοι. (Ἀκολούθως, παρελθὼν ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου κ. Χ. Τρικούπης, ἀνέγνω τὸ Β. Διάταγμα τῆς λήξεως τῆς Δʹ Συνόδου τῆς ΙΑʹ Βουλευτικῆς Περιόδου, ἔχον ὡς ἑξῆς):

«ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

Ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὸ ἄρθρον 37 τοῦ Συντάγματος, κηρύττομεν τὴν λῆξιν τῆς Δʹ Συνόδου τῆς ΙΑʹ Βουλευτικῆς περιόδου. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἡμετέρου Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, προσωρινῶς δὲ καὶ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, δημοσιεύσει καὶ ἐκτελέσει τὸ παρὸν διάταγμα. Ἐν Ἀθήναις τῇ 19 Φεβρουαρίου 1890.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ»

Λύεται ἡ συνεδρίασις Ὥρᾳ 7 καὶ 40′ Μ. Μ.