1890.02.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 64

τῆς 17 Φεβρουαρίου 1890.

(Πέμπτη)

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι κτηματίαι Πύργου παραπονοῦνται διότι δὲν ἀπεζημιώθησαν διὰ τὰ καταληφθέντα ὑπὸ τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν–Πύργου κτήματά των. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§2ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔλαβον τηλεγράφημα κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ διακόψω αὐτὴν χθὲς, ἀνακοινῶ ἤδη τὸ περιεχόμενον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ διατάξῃ τὰς ἀρχὰς νὰ ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκόν των. Ὁ συμπολίτης μου μεγαλέμπορος Νικόλαος Παπαφωτεινὸς μοὶ τηλεγραφεῖ τὰ ἀκόλουθα. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Ὁ ὑπογεγραμμένος εἶναι γνωστὸς διὰ τὰς ἀντιπολιτευτικάς του ἰδέας, καὶ διὰ τοῦτο, φαίνεται, τῷ συμβαίνουσι τοιαῦτα ἑκάστοτε. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἰ δυνατὸν, νὰ τηλεγραφήσῃ πρὸς τὸν τελώνην Βόλου, διατάσσων αὐτὸν νὰ στείλῃ ἐγκαίρως τὰ δηλωτικὰ, καὶ πρὸς τὸν τελώνην Καλαμῶν, νὰ παραδώσῃ τὸ ἐμπόρευμα εἰς τὸν ἔμπορον ὑπ’ ἐγγύησιν του οἱανδήποτε.

§3ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς, ὡς πρὸς τὸν πίνακα τῶν δημοσίων χρεῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη ὅτι τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀγνοεῖ πῶς, καὶ ὅτι πιθανῶς τοῦτο ἐκομίσθη ἢ διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἢ παρά τινος τῶν μελῶν αὐτῆς. Παρετήρησα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἀληθῶς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ εἶχον ζητήσει τοιοῦτον πίνακα, ἀλλὰ δὲν εἶχε σταλῆ ἕως οὗ ἔπαυσεν ἐργαζομένη, καὶ τὴν παράκλησίν μου ταύτην ἐπανέλαβον καὶ ὑπέμνησα ἀργότερον ἐν τῇ Βουλῇ, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς, συνεπείᾳ τῆς παρακλήσεώς μου, ὑπέβαλε τὸν πίνακα τοῦτον. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠρνεῖτο ὅτι ἔλαβον χώραν ταῦτα, γνωρίζων δὲ κατὰ πόσον ἡ μνήμη του δὲν τὸν λανθάνει ἐδίστασα περὶ τῆς ἐμῆς μνήμης, καὶ ἐξήτασα τὰ πρακτικὰ, διὰ νὰ βεβαιωθῶ ἐὰν ἡ μνήμη μου μὲ λανθάνῃ, ἢ ἐὰν ἡ μνήμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὸν ἠδίκησεν. Ἐν τοῖς πρακτικοῖς λοιπὸν τῆς 28 Νοεμβρίου 1889 ἀνευρίσκω, ὅτι ὁ Βουλευτὴς Κεφαλληνίας ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ νὰ ἐπισπευθῇ ὁ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ αἰτηθεὶς πίναξ καὶ ὑποβάλῃ αὐτὸν εἰς τὴν Βουλὴν. Ἤτοι πίνακα ἐμφαίνοντα τὸ δημόσιον χρέος ἑκάστου ἔτους ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι τοῦ 1890, καὶ σημειοῦντα κεχωρισμένως δι’ ἕκαστον δάνειον: αʹ) τὸ ποσὸν τοῦ κεφαλαίου ἑκάστου ἔτους· βʹ) τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ποσὸν εἰς τόκους, εἰς χρεωλύσιον καὶ προμηθείας· γʹ) τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος». Παρῆλθεν ἔκτοτε ἀρκετὸς χρόνος, ἀλλὰ ὁ ζητηθεὶς πίναξ καὶ πάλιν δὲν ὑπεβάλλετο, διὸ κατὰ τὴν 5 Δεκεμβρίου 1889 ὑπέμνησα τὴν ἐπερώτησίν μου, ὡς αὐτολεξεὶ ἀναφέρουσι τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ (ἀναγινώσκει): «Εἷς τῶν Βουλευτῶν Κεφαλληνίας ὑπέμνησε τὴν προσαγωγὴν τῶν ζητηθεισῶν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ πληροφοριῶν, τὴν αἴτησιν δὲ ταύτην ἐπανέφερε καί τις τῶν Βουλευτῶν Ἄρτης». Ἐκ τῶν πρακτικῶν ὅθεν ἀποδεικνύεται ἀριδήλως, ὅτι, ὅ,τι ἰσχυρίσθην χθὲς, ἦτο ἀκριβὲς, ὅτι πράγματι οὐ μόνον ὑπέβαλον τοιαύτην ἐπερώτησιν ἔγγραφον, καὶ συνεπείᾳ αὐτῆς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔφερε τὸν πίνακα, ἀλλὰ καὶ ὅτι ὁ πίναξ οὗτος εἶναι αὐτὸς ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἐζήτησα· τὸ δὲ σχετικὸν ἔγγραφον τοῦ Προεδρείου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ ζητεῖ τὰς ἑξῆς πληροφορίας: Ὁ κ. Βαλσαμάκης ζητεῖ 1) πίνακα ἐμφαίνοντα τὸ δημόσιον χρέος ἑκάστου ἔτους ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1890, σημειουμένου τοῦ κεφαλαίου ἑκάστου δανείου κεχωρισμένως. 2) Πίνακα ἐμφαίνοντα τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ἑκάστου δανείου ποσὸν εἰς τόκους, χρεωλύσια καὶ προμηθείας. 3) Πίνακα ἐμφαίνοντα τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος». Ἐν τῷ σχετικῷ φακέλλῳ ὑπάρχουν πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Καραπάνου, ἀλλὰ λείπει μόνον ὁ πίναξ, ὁ παρ’ ἐμοῦ ζητηθεὶς καὶ τὸν ὁποῖον, κατὰ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι ἐγὼ ἄλλην πληροφορίαν δὲν ἐζήτησα, εἰμὴ μόνον τὸν πίνακα τοῦτον, ὁ δὲ κ. Καραπάνος ἐζήτησε πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν σχέσιν εἶχον πρὸς τὸν πίνακα. Τί ἐγένετο ὁ πίναξ, ὅστις βεβαίως ἐστάλη εἰς τὸ Τυπογραφεῖον καὶ ἐτυπώθη τῇ διαταγῇ τοῦ κ. Προέδρου; Ἐκ τοῦ Τυπογραφείου ὤφειλε νὰ ἐπιστραφῇ καὶ νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῷ φακέλλῳ τούτῳ. Ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχῃ, τί πρέπει νὰ συμπεράνωμεν; Ἐπειδὴ ἡμεῖς βεβαίως οὐδὲν συμφέρον εἴχομεν νὰ ὑπεξαιρέσωμεν τὸν πίνακα, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τυχαίως ἀπωλέσθη, ἢ ὅτι ἀφῃρέθη, ἢ ὅτι δὲν ἐπεστράφη ἀπὸ τὸ Τυπογραφεῖον, διότι βεβαίως εἰς τὸ Τυπογραφεῖον παρεπέμφθη. Ἐκ τούτων προκύπτει ἀναμφιβόλως, ὅτι ὁ πίναξ, ὁ ὁποῖος ἐτυπώθη τῇ διαταγῇ τοῦ κ. Προέδρου καὶ διενεμήθη, εἶναι αὐτὸς οὗτος ὁ πίναξ, τὸν ὁποῖον εἶχον ζητήσει ἐγὼ ἐπανειλημμένως καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ δι’ ἐγγράφου ἐπερωτήσεώς μου ἐν τῇ Βουλῇ, κατόπιν τῆς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐκτελέσας τὴν παράκλησίν μου, τὸν προσήγαγε.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠξεύρω πρὸς ποῖον σκοπὸν γίνονται αἱ παρατηρήσεις αὗται τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διότι ὅσα εἶπεν εἶναι σύμφωνα πρὸς ὅσα καὶ ἐγὼ εἶπον. Ἐκ τῶν ἀναγνωσθέντων ἐξάγεται, ὅτι πίναξ ἐζητήθη ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦτο εἶναι βέβαιον, ὅτι πίναξ ὑπεβλήθη, τοῦτο δ’ ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῆς χρονολογίας τοῦ πίνακος, 29 Νοεμβρίου, ἐνῷ ἡ Ἐπιτροπὴ, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς ἐκθέσεώς της, ἔπαυσεν ἐργαζομένη τὴν 5 Δεκεμβρίου· ὥστε ὁ πίναξ εἶχε τυπωθῆ ἐν ὅσῳ ἡ Ἐπιτροπὴ συνεδρίαζε. Ταῦτα πάντα ἐν ἀγνοίᾳ μου, διότι, ὡς γινώσκετε, ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου ἔχει ἐντολὴν νὰ συνεννοῆται ἀπ’ εὐθείας μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς. Ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπανέλαβε τὴν αἴτησίν του ἐν τῇ Βουλῇ, ὑπεβλήθησαν οἱ δύο οὗτοι πίνακες, ὧν ἔγνων εὐθὺς ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τὸ ὁλοσχερῶς ἀνακριβὲς, εἶδον ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὸ ἔτος 1882 δὲν εἶχε σημειωθῆ ἡ ὀφειλὴ ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἶχον σημειωθῆ κατὰ τὸ ἔτος 1884 καὶ κατὰ τὰ λοιπὰ ἔτη τὰ δάνεια, ὧν τὰ κεφάλαια διετέθησαν εἰς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐπειδὴ ἀπῃτεῖτο πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ποσὸν περίπου 100,000,000 δραχμῶν, εἵπετο, ὅτι ὑπῆρχε σφάλμα ἐν τῇ συντάξει τοῦ πίνακος ποσοῦ 100,000,000. Εἶδον προσέτι, ὅτι δὲν ἐγίνετο μνεία τοῦ δανείου τῶν τριῶν Δυνάμεων, ὅπερ ἐν μὲν τῷ πίνακι, τῷ ἀφορῶντι εἰς τὸ κεφάλαιον, ἴσως ἦτο πρέπον νὰ μὴ περιληφθῇ, ἀφοῦ τὰ τοῦ κεφαλαίου δὲν εἶναι ἐκκαθαρισμένα, ἐν τῷ πίνακι ὅμως τῶν ἐτησίων πληρωμῶν ἔδει νὰ μὴ παραλειφθῇ χάριν μόνον λογιστικῆς ἀκριβείας, διότι ἡ σύγκρισις τῶν χρεῶν δὲν ἐπηρεάζεται ἐκ τῆς παραλείψεως, ἀφοῦ καθ’ ὅλα τὰ ἔτη τὸ παραλειπόμενον ποσὸν εἶναι τὸ αὐτό. Τοιαύτας βεβαιώσας ἐν τῷ πίνακι ἐλλείψεις περὶ τὴν σύγκρισιν, ἐξικνουμένας μέχρι τοῦ ποσοῦ 100,000,000, παρατηρήσας δὲ καὶ ἄλλας μικροτέρου λόγου ἐλλείψεις, ὧν θέλετε ἀντιληφθῆ ἐν τοῖς πίναξιν, ὅταν προσαχθῶσιν ἀνατεθεωρημένοι, ἔκρινα, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ὑποβάλω αὐτοὺς εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ἀναθεωρήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι οἱ πίνακες οὗτοι ἔλειπον. Πάντα τὰ ἄλλα διεβιβάσθησαν, δὲν διεβιβάσθησαν δὲ οἱ πίνακες οὗτοι, διότι ἔκρινα, ὅτι πρέπει νὰ ἀνατυπωθῶσιν. Ἀλλ’ ἡ διόρθωσις ἀπησχόλησε τὸ τμῆμα ἐπὶ πολὺ, οὐδὲ καὶ σήμερον εἶναι οἱ πίνακες ὁριστικῶς παρεσκευασμένοι πρὸς κατάθεσιν. Ἄλλως τε δὲν διακρίνω τὴν σπουδαιότητα τῆς προκαλουμένης συζητήσεως περὶ πινάκων, φερόντων μὲν ὑπογραφὴν τοῦ Τμηματάρχου τοῦ δημοσίου χρέους, ἀλλ’ ἀποδεικνυομένων πλημμελῶν. Ἐπὶ τῶν πινάκων τούτων δὲν δύνανται νὰ στηριχθῶσι δικαιώματα, ὥστε νὰ ἐπέλθῃ ζημία τῆς Πολιτείας ἐκ τῶν σφαλμάτων τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ συζήτησις θὰ ἠδύνατο καλῇ τῇ πίστει νὰ στηριχθῇ ἐπ’ αὐτῶν, ἔστω καὶ ἂν περιεβάλλοντο μείζονα ἐπισημότητα τῆς παρεχομένης εἰς αὐτοὺς διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Τμηματάρχου, ἀφοῦ ἀποδεικνύονται πλημμελῶς συντεταγμένοι. Ὁ Ὑπουργὸς, εὐθὺς ὡς εἰς αὐτὸν ἀπετάθη ἡ Βουλὴ, αἰτησαμένη τοὺς πίνακας, ἔλαβε γνῶσιν τῶν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἀποσταλέντων ὑπὸ τοῦ Τμηματάρχου, καὶ προεκάλεσε τὴν διόρθωσιν. Ἂν ὑπάρχωσιν οἱ ἐπιμένοντες ἵνα συζητήσωσιν ἐπὶ τῶν πινάκων ἀδιορθώτων, ἐγὼ θέλω συζητήσει περὶ αὐτῶν συμπεπληρωμένων διὰ προσθηκῶν καὶ ἐκκαθαρισμένων δι’ ἀφαιρέσεων κατὰ τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἀναθεωρήσεως.

§5ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κατόπιν τῶν χθὲς λεχθέντων ὡς πρὸς τὸν πίνακα, βεβαίως ὅσα εἶπε σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔχουσι σπουδαιότητα. Ἐγὼ δὲν ἐπεκαλέσθην τὰ ἔγγραφα διὰ νὰ συζητήσω ἐπὶ τοῦ πίνακος καὶ νὰ ἐπαναφέρω τὴν χθεσινὴν συζήτησιν. Τὴν ἀνακρίβειαν τοῦ πίνακος τὴν εἶχον καταδείξει τότε διάφορα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπεκήρυξε τὸν πίνακα. Ἡ Ἀντιπολίτευσις βεβαίως ὤφειλε νὰ στηρίξῃ τὰς σκέψεις καὶ τὰς κρίσεις της ἐπὶ τοῦ πίνακος, τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐπὶ ποίων ἄλλων ἐγγράφων ἠδυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν συζητοῦντες; ἡμεῖς δὲν ἤμεθα βεβαίως εἰς θέσιν νὰ λάβωμεν ἄλλας πληροφορίας, μόνος ὁ ὁμιλήσας ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Βουλευτὴς ἐκ Σύρου ἠδυνήθη ἐπὶ ἀποκρύφων ἐγγράφων, ἐξαγομένων ἐκ τοῦ θυλακίου του, νὰ ὑποστηρίξῃ συζήτησιν διὰ λογαριασμόν του καὶ οὐχὶ διὰ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ Κυβέρνησις ὡμολόγησεν, ὅτι ὁ πίναξ δὲν περιέχει ὅλα τὰ δάνεια, ἠρνήθη δὲ καὶ τὴν ὑποβολὴν τοῦ πίνακος. Ἐκ τῆς ἀρνήσεως ταύτης ἠγέρθη ἡ συζήτησις καὶ ἐπέμεινα, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσήγαγε τὸν πίνακα συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ἡ ἀνάγνωσις δὲ τῶν πρακτικῶν, τὰ ὁποῖα σήμερον ἐπεκαλέσθην, ἀπέδειξε τὴν ἀκρίβειαν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ὅτι δηλαδὴ ἐζήτησα ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸν πίνακα καὶ δὲν μοὶ ἐδόθη, ἀπέδειξα, ὅτι τὸν ἐζήτησα ἐγγράφως ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐξηκολούθει ἡ ἄρνησις, ἀπέδειξα, ὅτι ὑπέμνησα τὴν αἴτησίν μου ταύτην, καὶ κατόπιν τούτου εἰς ὡρισμένην συνεδρίασιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε τὸν πίνακα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε προσέτι, ὅτι δὲν τὸν ὑπέβαλε, διότι παρετήρησεν, ὅτι ἦτο ἐλλιπής. Ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, ἤθελε σταλῇ ὁ πίναξ εἰς τὸ Τυπογραφεῖον καὶ τυπωθῇ; Βεβαίως οὐχί. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελεν ἀποφασίσει νὰ μὴ διανεμηθῇ ὁ πίναξ, δὲν ἤθελε τὸν παραδώσει εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἢ ἐὰν τὸν παρέδιδε, βεβαίως κατόπιν ἤθελε παραγγείλει νὰ μὴ σταλῇ εἰς τὸ Τυπογραφεῖον, καὶ ἂν καὶ τοῦτο ἤθελε γίνῃ, ἤθελε δώσει κατόπιν ὁδηγίας νὰ μὴ διανεμηθῇ. Ἀλλ’ ἐν τούτοις διενεμήθη. Ὑπάρχει λοιπὸν ἀμφιβολία, ὅτι ὅ,τι λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι ἀνακριβές; Ἀλλὰ μίαν ἐρώτησιν ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν· παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπῃ, ποῖα εἶναι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατέθεσε, καὶ αἱ πληροφορίαι, αἱ ζητηθεῖσαι παρὰ τῶν δύο μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς; Ἐγὼ ἓν μόνον ἔγγραφον ἐζήτησα, καὶ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς λέγουσιν, ὅτι τὸ κατεθέσατε. Ἐὰν ἀποδείξητε, ὅτι κατεθέσατε ἄλλο ἔγγραφον, παραδέχομαι, ὅτι ὅσα λέγετε ἔχουν ὑπόστασιν· ἀλλὰ δὲν κατεθέσατε ἄλλο ἔγγραφον, τοῦτο κατεθέσατε, καὶ ἀπορῶ, πῶς ἀρνεῖσθε, ὅτι τὸ κατεθέσατε, ἐν ᾧ ἠδύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι «τὸ κατέθεσα χωρὶς νὰ τὸ μελετήσω, κατόπιν ὅμως εἶδον, ὅτι δὲν ἦτο ἀκριβὲς καὶ ὑπεχρεώθην νὰ ὁμολογήσω τὴν ἀτέλειαν τοῦ ἐγγράφου». Σεῖς δὲν συντάσσετε τὰ ἔγγραφα, σεῖς δίδετε παραγγελίαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία συντάσσει αὐτὰ, διὰ τοῦτο δὲν σᾶς ἀδικῶ, ἐὰν ὑπεβάλετε ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον δὲν παρετηρήσατε. Ἀλλ’ ὅ,τι κατακρίνω, εἶναι ἡ ἐπιμονὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἰσχυριζομένου, ὅτι οὔτε τοιοῦτον ἔγγραφον ὑπέβαλε, οὔτε ἐζητήθη τοιοῦτον, οὔτε εἶχε διανεμηθῆ.

§6ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι θεωρήσας τὸν πίνακα τοῦτον ἀτελῆ, ἠσχολήθη εἰς τὴν σύνταξιν ἀκριβεστέρου. Ἐπὶ τοῦ ἀκριβεστέρου δὲ τούτου πίνακος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐστήριξεν ὁλόκληρον τὴν ἀγόρευσίν του, διὰ τῆς ὁποίας ἀπήντησεν εἰς ὅσα ἡμεῖς ἀνεπτύξαμεν περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν οὗτος ἦναι μέχρι σήμερον ἀτελὴς, ἀπορῶ, πῶς ἐπὶ ἀτελοῦς πίνακος ἐστήριξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιχειρήματα καὶ ἀντέκρουσε τὰ παρ’ ἡμῶν λεχθέντα. Ἐὰν δ’ ἀπεναντίας ἦναι ἀκριβὴς, διατὶ δὲν καταθέτει αὐτὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως καὶ ἡμεῖς λάβωμεν γνῶσιν αὐτοῦ;

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ πίναξ ὑφίσταται ἐν τοῖς κυριώδεσιν ἀκριβὴς, ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἐν ταῖς λεπτομερείαις τινὰ, δεόμενα διορθώσεως ἐπισταμένης. Δὲν ἐπηρεάζονται ἐκ τούτων τὰ ἀποτελέσματα, ἀλλ’ ἀφοῦ θ’ ἀνακοινωθῇ πίναξ εἰς τὴν Βουλὴν, πρέπει νὰ ἦναι καθ’ ὅλα ἀκριβής. Τὰ συμπεράσματα, ὡς θέλετε ἴδει ὅταν δημοσιευθῶσιν οἱ πίνακες, εἶναι αὐτὰ τὰ ἐν τῇ ἀγορεύσει μου ἐκτεθέντα.

§8ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὑποβάλλω τὴν ἑπομένην ἔγγραφον ἐπερώτησιν, καὶ παρακαλῶ νὰ λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψιν: «Ὁ Δήμαρχος Ὀλυμπίων κατέσχεν ἵππον εἰς χεῖρας τοῦ Ἀνδρέου Παπαμιχαλοπούλου, ὅστις τὸν εἶχεν ἀγοράσει παρ’ ἄλλου. Ὁ κατασχὼν τὸν ἐν λόγῳ ἵππον ἰσχυρίσθη, ὅτι οὗτος ἦν κλοπιμαῖος, ἀλλ’ ἀντὶ, ὡς ὤφειλε, νὰ τὸν παραπέμψῃ μετὰ τῆς προσηκούσης ἐκθέσεως εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν πρὸς ἐνέργειαν ἀνακρίσεων, ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ ἐξακριβωθῇ, ἂν ἦτο ἢ μὴ κλοπιμαῖος, τὸν παρέδωκεν αὐθαιρέτως εἴς τινα ἄλλον, ἀξιοῦντα δικαίωμα κυριότητος ἐπ’ αὐτοῦ. Ἐν τούτοις ὁ εἰς χεῖρας τοῦ ὁποίου κατεσχέθη ὁ ἵππος ἔκαμε γνωστὴν τὴν παράνομον καὶ αὐθαίρετον ἐνέργειαν τοῦ Δημάρχου δι’ ἐγκλήσεως πρός τε τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Πλημμελειοδικῶν Πύργου, καὶ τὸν τῶν ἐν Πάτραις Ἐφετῶν, ἀλλὰ δυστυχῶς οὐδὲν εἰσέτι ἐνηργήθη. «Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ δώσῃ τὰς προσηκούσας ὁδηγίας πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα Πύργου, διὰ πᾶσαν νόμιμον ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνέργειαν».

§9ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης μίαν ἔγγραφον ἐπερώτησίν μου.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, συνεχίζων τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσίν του.

§11ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ σήμερον ἐπαναληφθεῖσα συζήτησις περὶ τοῦ κατατεθέντος ἢ διαβιβασθέντος εἰς τὴν Βουλὴν πίνακος τῶν κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1890 χρεῶν τοῦ Κράτους δύναται νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ, ἵνα συναγάγωμεν περίεργα πορίσματα. Κατὰ τὴν 9 Ὀκτωβρίου ἤρξατο ἡ παροῦσα Σύνοδος, κατὰ τὰς ἀρχὰς Νοεμβρίου ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐζήτησε παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ διὰ πίνακος πληροφορίας περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν χρεῶν τοῦ Κράτους κατὰ τὴν λῆξιν τοῦ ἔτους· παρῆλθον ὅλος σχεδὸν ὁ Νοέμβριος, κατὰ τὸ τέλος δ’ αὐτοῦ εἴτε κατετέθη ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, εἴτε διεβιβάσθη ὑπὸ τῶν γραφείων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ πίναξ, ὁ ὁποῖος περιεῖχε μὴ ἀκριβεῖς πληροφορίας, διότι παρίστα τὰ χρέη τοῦ Κράτους ὀλιγώτερα τῶν πραγματικῶν. Τοῦ πίνακος τούτου τὴν ἐξέλεγξιν ἐπεχείρησαν οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ κατέδειξαν, ὅτι ὁ πίναξ δὲν περιελάμβανεν ὡρισμένα δάνεια, τὰ ὁποῖα ἐὰν περιελάμβανεν, ἤθελε παραστήσει τὰ χρέη τοῦ Κράτους ἀνερχόμενα οὐχὶ εἰς 603,103,417, εἰς ὅσα παρέστησεν αὐτὰ, ἀλλὰ εἰς ποσὸν πολλῷ μεγαλείτερον. Ὁ Πρωθυπουργὸς τότε ἀπεκήρυξε τὸν πίνακα, δηλώσας, ὅτι δὲν θεωρεῖ αὐτὸν ἐπίσημον καὶ ὅτι διέταξε νὰ συνταχθῇ ἄλλος πίναξ, ἀκριβής. Ἀλλὰ, εἰ καὶ παρῆλθεν ὁ μὴν Ἰανουάριος, εἰ καὶ εἰσήλθομεν καὶ προέβημεν εἰς τὸν Φεβρουάριον, διότι σήμερον εἶναι ἡ 17 Φεβρουαρίου, ὁ πίναξ ἀκόμη δὲν συνετάχθη, διότι δὲν κατετέθη εἰς τὴν Βουλὴν, οὕτω δὲ τρεῖς καὶ ἥμισυ μῆνες διέῤῥευσαν, οὐδ’ ἐγένετο κατ’ αὐτοὺς δυνατὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς χορηγήσῃ, διαρκούσης ἔτι τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζητήσεως, τὴν πληροφορίαν, πόσα τέλος πάντων εἰσὶ τὰ ὀφειλόμενα ἀπὸ τὸ Κράτος κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1890. Ἐκεῖνοι, οἵτινες συνέταξαν τὸν πίνακα, ἢ διεβίβασαν αὐτὸν εἰς τὴν Βουλὴν, συντάξαντες αὐτὸν τοιοῦτον, τοιαύτας ἐσκόπουν νὰ δώσωσι πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, ἤτοι νὰ μὴ δώσωσιν εἰς αὐτὴν πληροφορίας ἀκριβεῖς, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην; Ἢ ἕνεκα ἀπροσεξίας αὐτῶν τοιοῦτος συνετάχθη ἀτελὴς ὁ πίναξ, δὲν ὑπῆρχε δὲ προαίρεσις καὶ σκοπὸς μεμελετημένος; Ἐὰν ἀληθὲς τυγχάνῃ τὸ πρῶτον, ἦσαν μωροὶ, ὑπολαβόντες, ὅτι ὅσοι ἔμελλον νὰ μελετήσωσι τὰ τῶν δανείων δὲν ἤθελον ἐξελέγξει καὶ τὸν πίνακα καὶ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδιδον εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ καὶ τὸ δεύτερον, ὅπερ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὁμολογεῖ, δὲν δίδει εἰς ἡμᾶς ἀφορμὴν νὰ συγχαρῶμεν τὴν διοίκησιν, τὴν ὁποίαν ἐγκατέστησεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ὁποίου τοσοῦτον κατὰ τὰ ἔτη, καθ’ ἃ κυβερνᾷ, προσέθηκε προσωπικόν. Γνωρίζετε πόσοι προσετέθησαν ὑπάλληλοι εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, τοῦ περιλαμβάνοντος καὶ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων χρεῶν, εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου; Πόσον μὲν μέγαν ἀριθμὸν ὑπαλλήλων προσέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, σᾶς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας χθές. Ἐὰν θέλητε συμπλήρωσιν τῶν πληροφοριῶν τούτων τοῦ ἐκ Τριφυλίας κ. Βουλευτοῦ, δύναμαι νὰ σᾶς πληροφορήσω καὶ ἐγὼ, ὅτι διὰ τῆς προσθήκης αὐτῶν τῶν ὑπαλλήλων προσετέθησαν εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους 250 χιλιάδες δραχμῶν κατ’ ἔτος. Καὶ ἀφοῦ τοσοῦτον ηὐξήσαμεν τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, ἵνα καταστήσωμεν πλήρη διοίκησιν, δὲν ἠδυνήθημεν ἐπὶ τρεῖς καὶ ἥμισυ μῆνας νὰ λάβωμεν ἣν ἐζητήσαμεν πληροφορίαν, ἵνα μάθωμεν εἰς πόσον ἀνῆλθε κατὰ τὴν πρώτην ἡμέραν τοῦ ἀρξαμένου ἔτους τὸ δημόσιον χρέος, καὶ ἡ πληροφορία δὲ, ἡ ὁποία ἐδόθη πρὸ μικροῦ, καὶ αὕτη κατηγγέλθη ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὡς μὴ ἀκριβὴς, ἢ ὡς ἀτελής. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζω, κύριοι συνάδελφοι, διατὶ ἐπιμένετε νὰ λάβητε πληροφορίας περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου τοῦ 1890 χρεῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀφοῦ τὴν πληροφορίαν ταύτην σᾶς δίδει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1890. Ἀναφυλλίσατε αὐτὸν, διὰ νὰ εὕρητε τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐπιθυμεῖτε νὰ μάθητε. Τί ἔγραψεν ἐν τῷ περὶ οὗ ὁ λόγος πίνακι ὁ Τμηματάρχης τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων χρεῶν, ἢ τί λέγει εἰς ὑμᾶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν; Ὅ,τι ἐπιθυμεῖτε νὰ μάθητε, σᾶς τὸ εἶπεν ὁ Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, ἂν καὶ νῦν φαίνεται ἐπιθυμῶν νὰ σᾶς ἀποκρύψῃ αὐτὸ, προσπαθῶν νὰ ἀποφύγῃ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀκριβῆ τῶν χρεῶν τούτων πίνακα. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ λοιπὸν ἀναζητήσατε τὰ ποσὰ τοῦ δημοσίου χρέους καὶ ἐξ αὐτοῦ πορισθῆτε τὰς ζητουμένας πληροφορίας. Ἐγὼ ἐξ αὐτοῦ ἐπορίσθην αὐτὰς χθὲς, καὶ προεκάλεσα πάντα νὰ διαψεύσῃ αὐτὰς, ἀλλ’ οὐδεὶς ἠδυνήθη νὰ μοὶ προβάλῃ ἀντίῤῥησιν, τῶν ποσῶν δὲ, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, τὸ ἄθροισμα παριστᾷ, ὅτι τὸ χρέος τοῦ Κράτους κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου τοῦ 1890 ἀνῆλθεν εἰς 760,841, 757:37, ὑπολογισθέντων καὶ τῶν εἰς χρυσὸν συνομολογημένων δανείων εἰς τὴν τιμὴν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἤτοι μὴ ὑπολογισθείσης τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ. Ἂν ὅμως ὑπολογίσωμεν ἐπὶ τῶν εἰς χρυσὸν συνομολογημένων δανείων τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ, κατὰ τὴν ἀγοραίαν αὐτοῦ τιμὴν, θέλομεν εὑρεῖ, ὅτι τὸ χρέος τοῦ Δημοσίου κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου ὑπερβαίνει τὸ εἰρημένον ποσόν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια. Χθὲς ἠναγκάσθην νὰ μείνω ἐπὶ τοῦ βήματος δύο περίπου ὥρας, ἂν καὶ ἐφρόνουν, ὅτι ὅσα οἱ ἐμοὶ συνάδελφοι ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἐγὼ εἴπομεν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890 ἦσαν ἱκανὰ οὐχὶ νὰ μεταδώσωσιν ἁπλῶς τὰς περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου γνώμας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ νὰ πείσωσι πάντας ὑμᾶς καὶ περὶ τῶν βάσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ περὶ τῆς εἰλικρινείας καὶ εὐθύτητος, μεθ’ ὧν διεσκευάσθη ὁ Προϋπολογισμὸς, καὶ περὶ τῶν βεβαίων ἀποτελεσμάτων, εἰς ἃ θέλει καταλήξει. Ἐπειδὴ ὅμως εἰς τὴν Βουλὴν πρό τινων ἐτῶν εἰσήχθη σύστημα συζητήσεων ἀπαίσιον, μὴ προσῆκον εἰς Κοινοβούλιον, μηδ’ εἰθισμένον ἐν ταῖς πρὸς ἀλλήλους σχέσεσι τῶν ἐντίμων καὶ χρηστῶν πολιτῶν, τὸ σύστημα νὰ ἀμφισβητῆται ἡ ἀλήθεια, καὶ νὰ ἀντικαθίστανται, ἀντὶ τῆς πασιγνώστου ἀληθείας, γεγονότα μὴ ἀληθῆ καὶ πληροφορίαι μὴ ἀκριβεῖς, διὰ τοῦτο ἠναγκάσθην, νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀνεχθῆτε χθὲς, δύο ὥρας ἀγορεύοντα, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὑμᾶς καὶ σήμερον νὰ μὲ ἀκούσητε, συνεχίζοντα τὴν ἀγόρευσίν μου ἐκείνην. Σᾶς ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προχθὲς, ὅτι «τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1885 δὲν ἐξετέλεσε τὸ πρόγραμμά του, διότι, ἐνῷ ἐκλήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐνδειχθὲν εἰς τὸν Ἡγεμόνα ἐκ τοῦ ἀποτελέσματος τῶν κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1885 ἐνεργηθεισῶν ἐκλογῶν, ἐνδειχθὲν δὲ ὑπὸ τῶν ἐκλογέων τῆς Ἑλλάδος συνεπείᾳ τοῦ προγράμματος, τὸ ὁποῖον οἱ ἀποτελοῦντες τότε τὴν Ἀντιπολίτευσιν πολιτικοὶ ἄνδρες εἶχον ἐξαγγείλει εἰς τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν, τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1885 δὲν ἐξετέλεσε τὸ πρόγραμμά του τοῦτο. Οὕτως εἶχεν ὑποσχεθῆ εἰς τὸν λαὸν ἐλάττωσιν τῶν ἐξόδων, καὶ δὲν ἐξετέλεσε τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην, ἀπατῆσαν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν· καὶ οὐ μόνον δὲν ἐξετέλεσεν ὅσας ὑπεσχέθη ἐλαττώσεις, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπερέβη τὰς συνήθεις δαπάνας καὶ κατέληξεν εἰς ὑπέρβασιν ἐξόδων.» Πάντα ταῦτα δύναμαι νὰ ἀναιρέσω, διότι οὐδὲν τούτων εἶναι ἀληθές. Τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1885 ἀληθῶς ἐποιήσατο δι’ ἐμοῦ γνωστὸν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ποίαν ἔμελλε νὰ μετέλθῃ πολιτείαν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τοῦ Κράτους, ἡ δὲ πολιτεία του αὕτη διέφερεν ἄντικρυς ἀπὸ τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἐφήρμοζεν ἐν τῇ οἰκονομικῇ πολιτικῇ τὸ προκάτοχον αὐτοῦ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐκυβέρνα ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1885. Καὶ εἶχεν ἀληθῶς ἐνδειχθῆ ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸ Ὑπουργεῖον, οὗ προήδρευσα, διότι πρὸ τῶν ἐκλογῶν, περιηγηθείς τινας τῶν ἐπαρχιῶν, ἐδήλωσα εἰς τὸν λαὸν, ποῖον εἶχον οἰκονομικὸν πρόγραμμα. Ἀλλὰ τὸ πρόγραμμα τοῦτο ἐτήρησα καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον εἰσηγάγομεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Καὶ ὄντως ὤφειλον νὰ ἀναιρέσω τὰ κατ’ ἐπανάληψιν περὶ τούτου λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, διότι δὲν ἦσαν ἀληθῆ, ὠφελήθην δὲ τῆς εὐκαιρίας καὶ ἔπραξα τοῦτο χθὲς, ἀφοῦ μέχρι τοῦδε παρέλιπον ἐξ ὑπερηφανίας νὰ τὸ πράξω. Διὰ τοῦτο ἐκόμισα ἐνταῦθα τοὺς ἐπισήμους ὑπολογισμοὺς, τοὺς φέροντας τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῶν ἐτῶν 1884 καὶ 1885, καὶ ἐπέδειξα ὑμῖν αὐτοὺς, καὶ ἐζήτησα νὰ παραβάλητε τὰ ἐν αὐτοῖς σημειούμενα ὡς δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1884 καὶ κατὰ τὸ 1885, ἵνα ἴδητε, ὅτι ἡμεῖς ἐδαπανήσαμεν κατὰ τὸ 1885 ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν προϋπολογισμῶν τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, πολλῷ ὀλιγώτερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1884 ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Αἱ οἰκονομίαι, ἃς ἐπηνέγκομεν δι’ ἓν καὶ μόνον ἑξάμηνον, ἀνῆλθον εἰς 5,474,876:42. Ὤφειλον δὲ νὰ μὴ παραλίπω νὰ ἀναιρέσω καὶ αὐτὰ τὰ περὶ ὑπερβάσεων ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ψεύδη, πρὸς τιμὴν ἐκείνων, οἵτινες διῴκησαν τότε τὸ εἰρημένον Ὑπουργεῖον, τοὺς ὁποίους ἰδίως ἐσκόπει νὰ ἐπιβαρύνῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ νὰ ἀποδείξω διὰ τῶν ἀπολογισμῶν, ὅτι οὐ μόνον δὲν ὑπερέβησαν τὰ κατὰ τὸ 1884 δαπανηθέντα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου, ἀλλὰ καὶ ἐξετέλεσαν ἀκριβῶς τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας εἴχομεν ἀναγράψει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1885, καὶ οὕτως, ἐνῷ κατὰ τὸ 1884 ὑπὸ τὸν ἐνεστῶτα Πρωθυπουργὸν οἱ διευθύνοντες τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐδαπάνησαν, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ ἔτους ἐκείνου, 3,351,251:96, οἱ διοικήσαντες αὐτὸ κατὰ τὸ 1855 ἐδαπάνησαν, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ ἔτους τούτου, μόνον 2,914,307:83, ἤτοι ἠλάττωσαν τὰ ἔξοδα κατὰ δραχ. 436,964:13. Ἤμην ὡσαύτως ἠναγκασμένος νὰ μὴ παραλίπω ν’ ἀναιρέσω ἄλλους οὐχὶ ὑπαινιγμοὺς, ἀλλ’ ἀφηγήσεις καὶ ἑρμηνείας, τὰς ὁποίας ὁ Πρωθυπουργὸς ἀγορεύων εἶχεν ἀπαγγείλει εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ Πρωθυπουργὸς παρηρμήνευσε τὰς ἐπικρίσεις, τὰς ὁποίας ἐποιησάμην κατὰ τῶν φορολογικῶν νόμων, τοὺς ὁποίους παρεσκεύασε, καὶ τοὺς ὁποίους ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ κατώρθωσε διὰ τῆς πλειονοψηφίας νὰ ψηφισθῶσιν ὑπ’ αὐτῆς, καὶ παρέστησεν ὡς καταδηλούσας ἀπόφασιν νὰ καταργήσωμεν τὰ εἴδη τῶν φόρων, τὰ ὁποῖα διὰ τῶν νόμων ἐκείνων εἶχον ἐπιβληθῆ. Ἐπειδὴ λοιπὸν εἶχον κατακρίνει τὸ φορολογικὸν σύστημα τοῦ καπνοῦ, καὶ ἐστιγμάτισα τὰς περὶ πωλήσεως τοῦ σιγαροχάρτου νομοθετηθείσας διατάξεις ὡς ἐκβιασμὸν, τὸν ὁποῖον τὸ Κράτος διαπράττει μετὰ τοσούτου θάῤῥους, ἵνα ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς πολίτας χρῆμα, τὸ ὁποῖον οὗτοι δὲν ὀφείλουσι ν’ ἀποτίσωσιν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠρώτα ἡμᾶς, διὰ τίνος φόρου ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ εἰσπράξωμεν τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα νῦν εἰσπράττει ἐκ τῶν φόρων τούτων, ὡς ἂν ἐγὼ εἶχον εἰπεῖ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐσκοποῦμεν νὰ καταργήσωμεν τοὺς φόρους τούτους. Ὤφειλον ἀληθῶς νὰ μὴ ἀφήσω ἄνευ ἀναιρέσεως τὴν εἰσήγησιν ταύτην, διότι, ἂν ἐσιώπων, ἤθελεν ὑποτεθῆ, ὅτι πράγματι ἐσκόπουν νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις θέλει σχηματισθῆ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὴν κατάργησιν τῶν εἰρημένων φόρων. Τοιοῦτόν τι δὲν ἐσκοποῦμεν, ἀλλ’ εἴχομεν καθῆκον νὰ κατακρίνωμεν τὸ νενομοθετημένον σύστημα τῆς φορολογίας. Ὡσαύτως εἶχον καθῆκον νὰ ἀναιρέσω ὅσα ὁ Πρωθυπουργὸς εἶπε περὶ τῶν ἐλλειμμάτων τῆς ἡμετέρας δωδεκαμήνου διοικήσεως. Ἡμεῖς διετελέσαμεν ἐν τῇ Κυβερνήσει τέσσαρας μῆνας κατὰ τὸ 1886, κατελόγισε δὲ εἰς βάρος ἡμῶν τὰ ἐλλείμματα πάσης τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους ἐκείνου. Ἡμεῖς ἐκυβερνήσαμεν ὀκτὼ μῆνας κατὰ τὸ 1885, κατελόγισε δ’ ὡσαύτως εἰς βάρος ἡμῶν τὰ ἐλλείμματα πάσης τῆς χρήσεως τοῦ 1885. Εἶπον εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν, ἀναιρῶν τοὺς ἰσχυρισμοὺς αὐτοῦ, ὅτι ἡμεῖς βεβαίως ἐδαπανήσαμεν εἰς ἔκτακτα ἔξοδα χάριν τῆς ἐπιστρατείας, 52,221,069:63, ἂν καὶ ἐκ τῶν ἑκατομμυρίων τούτων τὰ 44,860,865:94 ἐδαπανήσαμεν εἰς ἀγορὰν ὑλικοῦ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, τὸ ὁποῖον, ὅταν παρῃτήθημεν, ἀφήκαμεν ἐν ταῖς ἀποθήκαις. Ὁ Πρωθυπουργὸς προσέθηκεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 52,221,069:63 καὶ τὸ χρέος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ παρέστησεν ὅτι τὰ ἐλλείμματα τοῦ 1885 καὶ 1886 ἀνέρχονται εἰς 129 ἑκατομμύρια. Ὁ τοιοῦτος λογαριασμὸς εἶναι ἐσφαλμένος, ἀλλὰ, καὶ ὀρθὸς ἂν ἦτο, πῶς λησμονεῖ ὅτι ἐκυβέρνησε καὶ αὐτὸς τοὺς ὀκτὼ μῆνας κατὰ τὸ 1886 καὶ τοὺς τέσσαρας κατὰ τὸ 1885; Ἐκ τῶν δύο ἐτῶν 1885 καὶ 1886 δώδεκα μῆνας ἐκυβερνήσαμεν ἡμεῖς, καὶ δώδεκα μῆνας ἐκυβέρνησεν αὐτός· πῶς καταλογίζει εἰς βάρος ἡμῶν καὶ τῶν δύο ἐτῶν τὰ ἐλλείμματα; Ἡ δωδεκάμηνος κυβέρνησις αὐτοῦ δὲν συνετέλεσεν εἰς τὰ ἐλλείμματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει; Πῶς λοιπὸν εἰς τὴν διοίκησιν ἡμῶν τὴν δωδεκάμηνον ἐζήτησε νὰ καταλογίσῃ ἐλλείμματα 24 μηνῶν; Εἶχον καθῆκον νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδὲν εἶπεν ἀκριβὲς ὁ Πρωθυπουργὸς, οὐδ’ ὅσα εἶπε περὶ τῶν θωρηκτῶν. Ἐὰν ἐμνημόνευσα μόνον τῶν τριῶν ἐκείνων πλοιαρίων, τὰ ὁποῖα ἦσαν προωρισμένα διὰ τὴν τελωνειακὴν ὑπηρεσίαν, ἐμνημόνευσα αὐτῶν διότι ἡ ἀγορὰ αὐτῶν ὑπῆρξε τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔκαμε διὰ ναυτικὰς παρασκευὰς, ἐμνημόνευσα αὐτῶν προσέτι, διότι κατεσκεύασε τὰ πλοιάρια ἐκεῖνα, οὐχὶ διὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, ἀφοῦ προωρίζοντο καὶ ἔμελλον νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν τακτικὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ δι’ ἐκτάκτων ἐσόδων, διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι ἐζήτει νὰ δανεισθῇ δι’ ἐκτάκτους ναυτικὰς παρασκευάς, καὶ τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ἐπέτρεψεν εἰς αὐτὸν νὰ δανεισθῇ δι’ ἐκτάκτους ναυτικὰς παρασκευάς. Ἠδυνάμεθα νὰ σιωπήσωμεν δαπάνας γενομένας ἐκ δανείων; διὰ νὰ ἀγορασθῶσι τρία πλοιάρια χάριν τῆς τελωνειακῆς ὑπηρεσίας, καὶ τέσσαρα ἄλλα πλοῖα χάριν τῆς ἀστυνομίας τῶν παραλίων; Εἶχον ἀληθῶς καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσω ἄνευ ἀναιρέσεως τὸν Πρωθυπουργὸν, εἰπόντα, ὅτι ἐδαπάνησεν οὐχὶ ἑπτὰ, ἀλλὰ τετράκις ἑπτὰ ἑκατομμύρια διὰ τὴν ναυπήγησιν τῶν θωρηκτῶν, καὶ ὅτι τετράκις ἑπτὰ ἑκατομμύρια ἔπρεπε νὰ περιλάβω εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἀπηρίθμησα, ὅτι διέπραξεν ἐκ τῆς περισσείας τῶν ἐσόδων, ἅπερ κατὰ τὴν ἑπταετίαν εἰσέπραξε. Τετράκις ἑπτὰ ἑκατομμύρια ἀποτελοῦσιν 28 ἑκατομμύρια, δὲν ἠδυνάμην δὲ νὰ ἀποδεχθῶ, ὅτι ἐδαπάνησεν 28 ἑκαττομμύρια διὰ τὴν ναυπήγησιν θωρηκτῶν ἐκ τῶν τεραστίων ποσῶν, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξεν εἴτε διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων, εἴτε διὰ τῆς ἐπιβολῆς νέων φόρων, εἴτε διὰ τῆς συνομολογήσεως δανείων. Ἐὰν παρέλιπον νὰ προσθέσω τὰ διὰ τὴν ναυπήγησιν τῶν θωρηκτῶν δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1889, διότι δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν τὸν πίνακα τῶν ἐξόδων τοῦ 1889, ταῦτα ἦσαν μόνον 3,208,918, τὰ ὁποῖα καὶ αὐτὰ ἂν προσθέσω εἰς τὰ κατὰ τὸ 1888 δαπανηθέντα, κατὰ τὸν δεδημοσιευμένον πίνακα τῶν ἐξόδων τοῦ ἔτους τούτου, εἰς ναυπήγησιν τῶν θωρηκτῶν 16,393,551, τὰ διὰ τὰ θωρηκτὰ δαπανηθέντα μέχρι τοῦδε ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ δὲν ἀνέρχονται εἰς 28 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ εἰς 19,602,469. Οὐδ’ ἐλαττοῦται ἡ ἀμηχανία τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν προσθέσω εἰς τὰς δαπάνας αὐτοῦ καὶ τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος 3,208,918, διότι, ἂν ἠρώτων αὐτὸν προχθὲς, ποῖα ἀγαθὰ προσεπόρισεν εἰς τὸν τόπον διὰ τῶν 383, 185,027:52, τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησε κατὰ τὴν ἑπταετῆ κυβέρνησίν του πέραν τῶν συνήθων δαπανῶν, τὴν αὐτὴν θέλω ἀπευθύνει αὐτῷ ἐρώτησιν καὶ νῦν, ἂν καὶ τὰ 383, 185,027:52 ἐλαττόνονται εἰς 379,976,139:52 διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν κατὰ τὸ 1889 δαπανηθέντων διὰ τὰ θωρηκτὰ 3,208,918. Ἢ τάχα δὲν εἶναι εὔλογον νὰ ἐρωτᾷ τις αὐτὸν, ποῖα παρέσχεν εἰς τὸν τόπον ἀγαθὰ, δαπανήσας ἐπὶ ἑπτὰ ἔτη 379,976,139:52 περισσότερα ὅσων ἐδαπάνων οἱ πρὸ αὐτοῦ κυβερνήσαντες τὸ Κράτος; Καὶ ἀφοῦ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε ν’ ἀποδείξῃ ἡμᾶς ἀβελτέρους, παριστῶν, ὅτι ἐν ᾧ αὐτὸς κατώρθωσεν οἰκονομίας ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν Προϋπολογισμῶν, διαχειρισθεὶς τὰς πιστώσεις μετὰ φειδοῦς, ἡμεῖς ἐκατηγοροῦμεν αὐτοῦ ἐπὶ τούτῳ, πῶς ἠδυνάμην νὰ μὴ λάβω τὸν λόγον, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι οὐχὶ οἰκονομίαν, ἀλλὰ λαθροχειρίαν ἐποιήσατο κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐὰν δὲ δὲν ἐδαπάνησεν ὅλας τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας εἶχε ζητήσει παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας καὶ αὕτη εἶχε παραχωρήσει εἰς αὐτὸν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἔπραξε τοῦτο, διότι ἐγκατέλιπεν ὅλως ἀθεραπεύτους τὰς ἀνάγκας, διὰ τὴν θεραπείαν τῶν ὁποίων εἶχε ζητήσει τὰς πιστώσεις; Τοῦτο, τὸ ὁποῖον τολμᾷ νὰ παριστᾷ ὡς οἰκονομίαν, εἶναι ἀθέτησις τοῦ σεβασμοῦ, τοῦ ὀφειλομένου εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι ἀναίρεσις τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Ἐὰν ἐπιτραπῇ νὰ προσέρχωνται οἱ Ὑπουργοὶ εἰς τὴν Βουλὴν, παριστῶντες κατεπειγούσας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, καὶ ζητοῦντες ὡρισμένας πιστώσεις διὰ νὰ θεραπεύσωσιν αὐτὰς, ἀφοῦ δὲ ἡ Βουλὴ ἐπιψηφίσῃ τὰς ζητηθείσας πιστώσεις, οἱ Ὑπουργοὶ νὰ ἀφίνωσιν ἀθεραπεύτους τὰς ἀνάγκας ταύτας, μὴ δαπανῶντες τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δι’ αὐτὰς ἐζήτησαν καὶ ἡ Βουλὴ παρέσχεν, ἡ Βουλὴ θέλει περιαχθῆ εἰς ἀνικανότητα, διατιθεῖσα πάντα τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους εἰς ἀνάγκας μὴ θεραπευομένας, καὶ μὴ ἔχουσα πλέον μέσα, ἵνα θεραπεύσῃ ἄλλας ἀνάγκας, τὰς ὁποίας αὕτη ἔκρινε κατὰ δεύτερον λόγον ἐπειγούσας. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἶναι μόνα τὰ θέματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ὤφειλον ν’ ἀναιρέσω, διότι, ἐὰν μόνα ταῦτα εἶχον ν’ ἀναιρέσω, δὲν ἤθελον σήμερον σᾶς ἀπασχολήσει ἐπὶ τοσοῦτον, ὅσον ὀφείλω νὰ ἐξακολουθήσω ἀγορεύων. Σᾶς ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς προχθές, ὅτε ἠγόρευεν, ὅτι μεγίστη παρατηρεῖται μεταβολὴ εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ ἐμπορίου, προέτρεπε δὲ ὑμᾶς, νὰ διέλθητε τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ, νὰ εἰσέλθητε εἰς τὰ ἐμπορικὰ ἐργαστήρια, καὶ νὰ ζητήσητε παρὰ τῶν διευθυντῶν αὐτῶν πληροφορίας, διὰ νὰ μάθητε εὐχαρίστως, ὅτι πάντες εὑρίσκονται ἐν καταστάσει ἐνεργετικῇ. Καὶ ἀπέδιδε τοῦτο εἰς τὴν τελεσφόρον συνδρομήν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς παρέσχεν εἰς τὸ ἐμπόριον. Καὶ τίς εἶναι ἡ συνδρομὴ αὕτη, τὴν ὁποίαν παρέσχεν ὁ Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ ἐμπόριον, καὶ δι’ ἧς τοσαύτην εἰς τὴν πρόοδον αὐτοῦ ἔδωκεν ὤθησιν; εἶναι ὅτι ἐμείωσε τὸ πρὸς τὴν Τράπεζαν χρέος τοῦ Δημοσίου ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ. Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Πρωθυπουργοῦ μὲ ἀναγκάζει, νὰ ἐρευνήσω τὴν ἱστορίαν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἵνα σᾶς πληροφορήσω εἰς ποίαν κατάστασιν ἦτο τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος τοῦ Δημοσίου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καθ’ ὃν χρόνον τὸ δεύτερον ἀνῆλθεν εἰς τὴν κυβέρνησιν ὁ Πρωθυπουργός, εἰς ποίαν κατάστασιν εἶχεν ἀναβιβάσει αὐτὸ, ποῖος δ’ ἐπεχείρησε καὶ διέπραξεν ἐλαττώσεις αὐτοῦ. Κατὰ τὴν 9 Μαΐου 1886 ἐδημοσιεύθη τὸ ὑπ’ ἀριθ. 184 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν σελ. 912 τοῦ ὁποίου περιείχετο ἡ μηνιαία κατάστασις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου τοῦ 1886· κατὰ τὴν κατάστασιν δὲ ταύτην τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀνήρχετο εἰς δραχ. 45,875,265:75, κατὰ δὲ τὴν 30 Νοεμβρίου 1887, ἤτοι μετὰ 19 μῆνας, τὸ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν χρέος τοῦ Δημοσίου ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἀνῆλθεν εἰς δρ. 65,701,545:87, ἤτοι κατὰ τοὺς 19 τούτους μῆνας ὁ Πρωθυπουργὸς ἔλαβεν ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τραπεζικὰ γραμμάτια ἀξίας 19,826,280:12, ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως. Κατὰ τὸ τέλος ὅμως τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου 1887, ἤτοι τὴν 23 αὐτοῦ, ὁ Πρωθυπουργὸς συνωμολόγησε μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης σύμβασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς γραμμάτια δραχ. 13,515,000 ἀντὶ χρυσοῦ 10,200,000, τὸ ὁποῖον εἶχε δανεισθῆ, διὰ νὰ πληρώσῃ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1887 (ὅρα σελ. 210 πρακτικῶν τῆς συνεδριάσεως τῆς 24 Νοεμβρίου τοῦ 1887), ὅτε συνεζητοῦντο τὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, ὅτι ἐζήτησαν μὲν νὰ καταθέσῃ εἰς γραμμάτια δραχ. 13,515,000, ἀλλ’ αὐτὸς «δὲν εἶχεν ἀντίῤῥησιν κατὰ τῆς καταθέσεως τοῦ ἀνωτέρου ποσοῦ τραπεζικῶν γραμματίων, ἀφοῦ διὰ τῆς καταθέσεως περιωρίζετο ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ἀγορᾶς καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ δημοσίου ταμείου». Ὅταν δὲ ὁ ἐξ Ἄρτης φίλος μου ἠρώτησεν αὐτὸν, ἂν ἔχῃ τραπεζικὰ γραμμάτια 13,515,000, ἀπήντησεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι «τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ποσὸν τὸ ἔχομεν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ θέλομεν τὸ καταθέσει». Πλὴν τούτου, ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, ἐν σελ. 29, ἀναφέρει ὁ Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔδωκεν ὄχι μόνον τὰ 13,515,000, περὶ ὧν εἶπον, εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐπὶ ἐλαττώσει τοῦ πρὸς αὐτὴν χρέους τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλ’ ὅτι ἔδωκε προσέτι τραπεζικὰ γραμμάτια 10,900,000 ἀπέναντι τοῦ δανείου τῶν 400,000 λιρῶν εἰς χρυσὸν, τὸ ὁποῖον εἶχε λάβει, ἵνα πληρώσῃ τόκους καὶ χρεωλύσια. Οὕτω ὁ Πρωθυπουργὸς, κατὰ τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας ἐπανέλαβε καὶ διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, ἔδωκεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν 13,515,000 καὶ 10,900,000, τὸ ὅλον 24,415,000. Ἑπομένως τὸ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν χρέος τοῦ Κράτους εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἔπρεπε νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ 24,415,000. Ἐὰν ὅμως εἶχε κατατεθῇ ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τοσοῦτον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὸ πρὸς αὐτὴν χρέος τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον, ὡς σᾶς εἶπον, ἀνήρχετο κατὰ τὸ τέλος Νοεμβρίου 1887 εἰς 65,701,545:87, ἐλαττούμενον κατὰ 24,415,000, ἤθελε περιορισθῇ εἰς 41,286,545:87, ἐνῷ κατὰ τὴν μηνιαίαν κατάστασιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς 31 Ἰανουαρίου 1890 ὀφείλομεν εἰς τὴν Τράπεζαν εἰς γραμμάτια οὐχὶ 41,286,545:87, ἀλλὰ 54,609,000, ὅπερ ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν κατετέθησαν εἰς αὐτὴν ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ 24,415,000, ἀλλὰ μόνον 11,092,545: 87, καὶ ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκράτησε 13,322,454: 13, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι γνωστὸν τί ἔκαμε. Καὶ ὅμως ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἐδίστασε νὰ βεβαιώσῃ ἐν σελ. 28 καὶ 29 τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, ὅτι ἐποιήσατο δύο καταθέσεις εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πρὸς μείωσιν τοῦ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια χρέους, μίαν ἐκ δρ. 13,515,000 καὶ ἄλλην ἐκ δρ. 10,900,000!! Ἔχω δὲ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσω, τί ἐγένοντο τὰ ἐλλείποντα 13,322,454:13; Πῶς ἀνέφερεν εἰς τὴν Βουλὴν πράγματα μὴ ἀληθῆ; Ἐδαπάνησε ταῦτα εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως; Τὸ ποσὸν τῆς δαπάνης ταύτης δὲν εἶναι ἔλλειμμα; Ἀλλὰ καθῆκον εἶχον ὡσαύτως νὰ μὴ ἀφήσω ἄνευ ἀναιρέσεως τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀντέταξεν εἰς ὅσα περὶ ἐλαττώσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κεφαλληνίας συνάδελφος ἡμῶν. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ κατάστασις τῶν εἰσπράξεων ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν δὲν ἀποδεικνύει τὸν κάματον τῆς καταναλώσεως, ἐξ ἐναντίας ἀποδεικνύει τὴν ῥώμην καὶ τὴν εὐεξίαν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἀποδεικνύει τὴν περίσσειαν τῶν ἀποθεμάτων τῶν πολιτῶν. Καὶ ὅτε ἔλεγον οἱ εἰρημένοι συνάδελφοι, ὅτι συνεχεῖς μῆνες τοῦ 1889 παρίστων κατὰ διαδοχὴν προβαίνουσαν τὴν ἐλάττωσιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ὁ Πρωθυπουργὸς μᾶς ἀνήγγελλεν, ὅτι ὁ μὴν Δεκέμβριος ἐκάλυψε πάσας τὰς ἐλαττώσεις καὶ ὅτι κατωρθώθη κατὰ τὸ 1889 τὰ εἰσπραχθέντα τελωνειακὰ τέλη νὰ ἐξισωθῶσι πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1888.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τοῦ καφὲ μόνον εἶπον.

§13ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μόνον περί τοῦ καφφέ; ἡ ἐλάττωσις λοιπὸν μένει.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα· κατὰ 580,000 δραχμῶν.

§15ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ πλεόνασμα, τὸ παρατηρηθὲν κατὰ τὰς εἰσπράξεις κατὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν, καὶ ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ, ἐντριβέστεροι δ’ ἐμοῦ περὶ τὰ οἰκονομικὰ, ἔφερον τὴν παρατήρησιν, ὅτι τὸ πλεόνασμα τοῦτο πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν προαγγελίαν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου, κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη ἔμελλον ν’ αὐξήσωσι κατὰ πολλὰ δεκατημόρια. Τῷ ὄντι τὸ νομοσχέδιον περὶ διαπυλίων τελῶν προανήγγειλεν εἰς τὸν ἐμπορικὸν κόσμον, ὅτι, ἐὰν ἐψηφίζετο, ἤθελον αὐξηθῆ τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη κατὰ δύο δεκατημόρια ἐπὶ πάντων τῶν ἐμπορευμάτων, κατὰ τρία δεκατημόρια κατ’ ἐξαίρεσιν ἐπὶ τῶν δημητριακῶν καρπῶν, κατὰ ἓν δεκατημόριον μόνον ἐπὶ τῆς ζακχάρεως, καὶ κατὰ δύο τέλος δεκατημόρια ἐπὶ τοῦ δικαιώματος τῆς καταναλώσεως τοῦ εἰσπραττομένου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων καὶ τοῦ ζύθου. Τὸ ἐμπόριον, τὸ ὁποῖον γνωρίζει καλῶς, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἔχει συμπαγῆ πλειοψηφίαν, ὅτε ἐπληροφορήθη ὅτι εἰσήγαγε νομοσχέδιον, ἔκρινεν εὐλόγως, ὅτι πᾶσα, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἤθελεν ἐπέλθῃ, ἀντίδρασις ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ νομοσχέδιον ἤθελεν ἐπιψηφισθῆ, διὰ τοῦτο ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τελωνισμὸν πάντα τὰ εἴδη τῶν ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ ἔμποροι εἶχον εἰσαγάγει ὑπὸ διαμετακόμισιν. Τὸ νομοσχέδιον εἰσήχθη κατὰ τὴν 4 Νοεμβρίου 1889, καὶ τὸν Δεκέμβριον ἐκενώθησαν αἱ ἀποθῆκαι τῆς διαμετακομίσεως, ἐντεῦθεν δ’ ἐπῆλθεν ὁ πλεονασμὸς τῶν ἐσόδων. Ἀλλ’ ὁ πλεονασμὸς τῶν ἐσόδων κατὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον ἀποδεικνύει μεταβολὴν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας; ἀποδεικνύει ἐπελθοῦσαν τὴν εὐεξίαν; ἀποδεικνύει ἐπελθοῦσαν τὴν ῥώμην τῆς παραγωγῆς καὶ τὴν περίσσειαν τῶν ἀποθεμάτων τῶν πολιτῶν; Τὰ πλεονάσματα τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου ἦσαν προκαταβολὴ, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν ἀπὸ τὸ ἐμπόριον, καὶ ἕνεκα τῆς ὁποίας προκαταβολῆς θέλει ἐπέλθει ἀνάλογος ἐλάττωσις εἰς τὰς εἰσπράξεις τῶν πρώτων μηνῶν τοῦ ἔτους 1890, διότι τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας 1890 θέλουσιν εἶναι ὀλιγώτερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας πρώτους μῆνας τοῦ παρελθόντος ἔτους. Τὸ αὐτὸ συνέβη κατὰ τὸ 1884. Κατὰ τὸ 1884 καὶ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ αἱ συζητήσεις περὶ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων καὶ ἡ ἀποτυχία τῆς ἐκδόσεως αὐτοῦ ἐπέφεραν μέγαν κλονισμὸν εἰς τὸ ἐμπόριον, ἠλαττώθησαν δ’ ἕνεκα τούτου τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, καὶ κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους ἔμελλε νὰ καταδειχθῇ σημαντικὴ ἐλάττωσις τῶν κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο εἰσπραχθέντων. Εὐθὺς, ὡς ἐγνώσθη τοῦτο, ἐξευρέθη πάραυτα ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τὸ φάρμακον. Αἱ ἐφημερίδες τοῦ Ὑπουργείου προανήγγειλαν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἐσκόπει νὰ προβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τῆς ζακχάρεως· οὕτως ἠνάγκασε τοὺς ἐμπόρους νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τελωνισμὸν τὰ ποσὰ τῆς ζακχάρεως, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐν τῇ διαμετακομίσει· εἰσεπράχθησαν δὲ κατὰ Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τοῦ 1884 εἰσαγωγικὰ τέλη πολλῷ περισσότερα, διὰ τῆς περισσείας τῶν ὁποίων ἐκαλύφθη ἡ κατὰ τοὺς προηγηθέντας μῆνας τοῦ 1884 ἐλάττωσις τῶν ἐκ τούτων εἰσπράξεων. Ἡ αὔξησις μάλιστα ἐξηκολούθησε καὶ κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1885. Ἀλλ’ ἐπῆλθον ὁ Φεβρουάριος, ὁ Μάρτιος καὶ ὁ Ἀπρίλιος καθ’ οὓς ἠλαττώθησαν ἐπαισθητῶς τὰ εἰσπραχθέντα εἰσαγωγικὰ τέλη, ἀποδειχθέντος ὅτι κατὰ τοὺς προηγηθέντας μῆνας εἰσεπράξαμεν προκαταβολικῶς ὅσα δὲν εἰσεπράξαμεν κατὰ τοὺς μῆνας αὐτούς. Οὕτω κατὰ Φεβρουάριον καὶ Μάρτιον τοῦ 1885 ἐπληρώσαμεν τὴν προκαταβολὴν, τὴν ὁποίαν εἴχομεν λάβει κατὰ τὸν Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τοῦ 1884, καὶ κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1885 τὴν προκαταβολὴν, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν· καὶ ἐφέτος κατὰ τὸν Δεκέμβριον θέλομεν τὰ πληρώσει κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ 1890. Ἀλλὰ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ παρασταθέντος πλεονάσματος ἐν ταῖς εἰσπράξεσι τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν κατὰ μῆνα Δεκέμβριον. Ποῖα ὅμως πορίσματα πρέπει νὰ συναγάγῃ τις ἐκ τῆς ἐρεύνης τῶν εἰσπράξεων ἐν γένει ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν; Ἐγὼ ἠδυνήθην νὰ συναγάγω τὸ ἑξῆς. Κατὰ τὸ 1887 εἰσεπράχθησαν ὀλιγώτερα τῶν προϋπολογισθέντων κατὰ δραχ. 1,793,742:75. Ἀλλ’ εἰσεπράχθησαν ὀλιγώτερα τῶν προϋπολογισθέντων διότι εἶχον προϋπολογισθῆ ποσὰ ὑπέρογκα, τῶν ὁποίων ἡ εἴσπραξις δὲν ἦτο παντάπασι πιθανή; Χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα προϋπελογίσθησαν ὡς προελευσόμενα ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν κατὰ τὸ 1887, ἐτηρήθη ἡ προσήκουσα ἀκρίβεια. Οἱ μέσοι ὅροι, οἱ ὁποῖοι ἐλήφθησαν ὡς βάσις τοῦ προσδιορισμοῦ τῶν προϋπολογισθέντων τούτων ποσῶν, ἦγον εἰς ἀποτελέσματα ὑποδεέστερα τῶν πραγματικῶν· ἑπομένως τὸ προϋπολογισθὲν ποσὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μέσων ὅρων ἦτο τοσοῦτον πιθανῶς εἰσπραχθησόμενον, ὅσον ἦτο ὑποδεέστερον τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα αἱ πιθανότητες αἱ ὑπάρχουσαι ἐνεδείκνυον, ὅτι ἤθελον εἰσπραχθῆ. Ὁ μέσος ὅρος ἐλήφθη ἐκ τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὰ τρία ἔτη 1883, 1884 καὶ 1885 εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἂν καὶ γνωστὸν ἦτο, ὅτι κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τοῦ ἔτους 1885 ἐπῆλθε μεγάλη ἐλάττωσις εἰσαγωγικῶν τελῶν, διότι ἡ ἐπικήρυξις τῆς πολιτικῆς τῆς ἐπιστρατείας ἐπήνεγκεν, ὡς φυσικῶς εἵπετο, ἀναστολὴν τῆς ἐμπορικῆς δραστηριότητος. Εἰς τὸν μέσον τοῦτον ὅρον, προσδιορισθέντα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνωτέρω εἰς 18,547,395, ἤτοι εἰς ποσὸν ἔλασσον τοῦ κατὰ τὸ 1886 εἰσπραχθέντος ἐκ τοιούτων τελῶν ποσοῦ, προσετέθησαν αἱ ψηφισθεῖσαι αὐξήσεις διὰ νόμου κατὰ τὸ 1886, προσετέθησαν αἱ ἐπιψηφισθεῖσαι διὰ τῶν νόμων τῆς 26 Νοεμβρίου καὶ τῆς 21 Δεκεμβρίου 1885 αὐξήσεις, ὡς προσετέθησαν καὶ αἱ διὰ νόμου ὡσαύτως τοῦ 1887 νομοθετηθεῖσαι, καὶ οὕτω προσδιωρίσθη τὸ προϋπολογιστέον κατὰ τὸ 1887 ποσὸν εἰς 28,469,045. Εἰσεπράχθησαν ὅμως 26,675,302:25. Διατί; Μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι πρόχειρος τῆς ἀπορίας ἡ λύσις. Διότι αἱ αὐξήσεις ἦσαν ὑπερβαλλόντως ὑπέρογκοι, διότι αἱ αὐξήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐνομοθετήθησαν κατὰ τὸ 1887, προστιθέμεναι εἰς τὰς αὐξήσεις τὰς νομοθετηθείσας κατὰ τὸ 1885, ἀνῆλθον εἰς 71%, ἑπομένως ὑπερέβαινον τὰς δυνάμεις τῆς καταναλώσεως, τὴν ὁποίαν εἶχε παρασκευάσει ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ 1887 τοιαύτην παρήγαγεν ἐλάττωσιν εἰσαγωγικῶν τελῶν, κατὰ τὸ 1888 ἐπῆλθε νέα ἐλάττωσις ἐν παραβολῇ πρὸς τὸ 1887, διότι εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1888 ὀλιγώτερα τοῦ ποσοῦ τοῦ εἰσπραχθέντος κατὰ τὸ 1887 κατὰ 1,723,714:22, ὀλιγώτερα δὲ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναγραφῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, κατὰ 1,897, 189:70. Οὕτω τὰ κατὰ τὸ 1888 εἰσπραχθέντα ἦσαν ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὸ 1887 προϋπολογισθέντων κατὰ 3,517,456:97, διότι τοσοῦτον εἶναι τὸ ἄθροισμα τοῦ πρὸς τὰ προϋπολογισθέντα κατὰ τὸ 1887 ἐλλείμματος τῶν εἰσπραχθέντων καὶ τοῦ πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1887 ἐλλείμματος τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1888. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1889 ἡ αὐτὴ προϊοῦσα ἐλάττωσις ἐπιφαίνεται κατὰ τὴν μελέτην τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐννέα πρώτων μηνῶν τοῦ ἔτους, ἤτοι πλὴν τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν μηνῶν Ὀκτωβρίου, Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου, τὰ ὁποῖα δὲν μοὶ ἐγένοντο ἔτι γνωστά. Κατὰ τοὺς εἰρημένους ἐννέα μῆνας ἡ μελέτη αὕτη παριστᾷ, ὅτι ὑπῆρξε μείωσις ἐν παραβολῇ πρὸς τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1888 κατὰ 2,160,509:59. Ἐὰν τὰ ἀποτελέσματα τῶν μηνῶν Ὀκτωβρίου, Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου βελτιώσωσι τὰ πορίσματα ταῦτα, εὐχαρίστως ἤθελον ἀποδεχθῆ τὴν εὐχάριστον ταύτην μεταβολήν. Ἀλλὰ διατὶ ἐρευνῶμεν οὕτω τὰ τοιαῦτα ἀποτελέσματα; Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι προσῆκον καὶ μᾶλλον ἁρμόζον εἰς τὰ σοβαρὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν πρὸς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, νὰ ἐρευνήσωμεν τὴν μείωσιν ταύτην κατὰ τελωνεῖον, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖοι τέλος πάντων εἰσὶν οἱ πιθανώτεροι λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων τοιαῦτα παράγονται ἀποτελέσματα; Τὴν μελέτην ταύτην ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ μὴ παραλίπω. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ τελωνείου τοῦ Μεσολογγίου καὶ τῆς Βονίτσης. Αἱ ἐλαττώσεις τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, τῶν εἰσπραττομένων ἐν τῷ τελωνείῳ Μεσολογγίου, περιωρίσθησαν κατὰ τὸ ἔτος 1888 εἰς τοὺς ἕξ μόνον μῆνας, ἤτοι τὸν Ἰανουάριον, τὸν Φεβρουάριον, τὸν Ἀπρίλιον, τὸν Αὔγουστον, τὸν Σεπτέμβριον καὶ τὸν Νοέμβριον· κατὰ δὲ τὸ 1889 αἱ ἐλαττώσεις τῶν τελῶν τούτων ἐν τῷ τελωνείῳ Μεσολογγίου ἐκ τῶν ἐννέα μηνῶν, ὧν τὰ ἀποτελέσματα εἰσι γνωστά, περιορίζονται μόνον εἰς τρεῖς μῆνας, ἤτοι τὸν Ἀπρίλιον, τὸν Ἰούλιον καὶ τὸν Ὀκτώβριον. Ὡσαύτως τοῦ τελωνείου Βονίτσης αἱ ἐλαττώσεις ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν κατὰ τὸ 1888 ἐκράτησαν κατὰ τοὺς ἐννέα μῆνας, ἤτοι τὸν Ἰανουάριον, τὸν Φεβρουάριον, τὸν Μάρτιον, τὸν Ἀπρίλιον, τὸν Μάϊον, τὸν Ἰούνιον, τὸν Ἰούλιον, τὸν Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον. Κατὰ δὲ τὸ 1889 περιωρίσθησαν εἰς ὀλιγωτέρους μῆνας. Ἐκ τῶν ἐλαττώσεων ὅμως τούτων δὲν ζητῶ νὰ συναγάγω πορίσματα, διότι γνωρίζω, ὅτι τὰ τελωνεῖα ταῦτα διατελοῦσιν ἐν ἐξαιρετικῇ καταστάσει. Πᾶσα ἡ παραλία τῆς Ἀκαρνανίας μαστίζεται ὑπὸ νόσου τελωνειακῆς, τῆς μᾶλλον ἐπικινδύνου, διότι δὲν ἀφαιρεῖ μόνον ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰ εἰς αὐτὸ ἀνήκοντα δικαιώματα, ἀλλὰ καὶ διαταράσσει τὸ ἐμπόριον, καταστρέφουσα τὸν ὑπὸ ἴσους ὅρους συναγωνισμόν. Καὶ ἡ νόσος αὕτη εἶναι ἡ λαθρεμπορία. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ἡ λαθρεμπορία τῆς παραλίας ἐκείνης ἐπετάθη πέραν τῶν συνήθων ὁρίων, οὐδ’ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω τοῦτο δι’ ἀριθμῶν, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέχω νὰ ἐπιφέρω τοιαύτην γνώμην. Δὲν τυγχάνει βεβαίως εἰθισμένον ὑπ’ ἐμοῦ νὰ διαβάλλω, ἢ νὰ συκοφαντῶ τοὺς πολιτικοὺς ἄνδρας, ἀφοῦ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὰ πρὸ τοῦ 1882 ἔτη ἡ λαθρεμπορία ἐμάστιζε τὴν χώραν ἐκείνην. Δύναμαι ὅμως ἐπὶ ἑνὸς νὰ προβάλω ἀπορίαν, διατὶ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἵπετο, ὅτι ἔμελλε καὶ ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι πρὸς περιστολὴν τῆς νόσου ταύτης, κατὰ τὰ ἑπτὰ ταῦτα ἔτη, καθ’ ἃ κυβερνᾷ ὁ κ. Πρωθυπουργός, διατὶ δὲν παρήγαγον ἀποτελέσματα μᾶλλον εὐχάριστα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου; Πορίσματα ὅμως ἀνησυχητικὰ συνάγω ἐκ τῆς μελέτης τῆς ἐμπορικῆς κινήσεως ἐν τῷ λιμένι Καλαμῶν ἰδίως, ὡς καὶ ἐν τῷ τελωνείῳ Ἀθηνῶν. Τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν ἴσως ἡ ἐμπορικὴ ἀργία, ἡ ὁποία καταλήγει εἰς μείωσιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν κατὰ τέσσαρας μόνον μῆνας τοῦ 1888 κατὰ 42,504:50 ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1887, κατὰ δὲ τὸ 1889 κατὰ πάντας τοὺς ἐννέα μῆνας, ὧν τὰ ἀποτελέσματα ἐρευνῶ, καὶ ἀνέρχεται εἰς 119,330:25 ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1888, ἡ ἀργία, λέγω, τῆς ἐμπορικῆς κινήσεως ἐν τῷ τελωνείῳ τούτῳ ἴσως δὲν πρέπει νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ἀναζήτησιν πορισμάτων, διότι ὑπάρχει στενὴ σχέσις μεταξὺ τοῦ τελωνείου Ἀθηνῶν καὶ τοῦ τελωνείου Πειραιῶς· πολλάκις δὲ εὐκολίαι, παρεχόμεναι κατ’ ἐξαίρεσιν ἐν τῷ τελωνείῳ Πειραιῶς, ἐπάγουσι τὸν τελωνισμὸν τῶν ἐμπορευμάτων ἐν τῷ τελωνείῳ ἐκείνῳ· ἀλλ’ ἐκ τούτου οὐδὲ ἀφαίρεσις τῶν δικαιωμάτων τῶν ὀφειλομένων εἰς τὸ Δημόσιον ἐπέρχεται, οὐδὲ διατάραξίς τις συμβαίνει ἐν τῷ ἐμπορικῷ ἀνταγωνισμῷ. Ἡ ἐλάττωσις ὅμως, ἡ ἀδράνεια ὅμως τοῦ ἐμπορίου, ἡ μαρτυρομένη ἐκ τῆς μειώσεως τῶν εἰσαγομένων τελῶν τοῦ τελωνείου Καλαμῶν, μοὶ φαίνεται ἀξία μελέτης. Ὁ λιμὴν τῶν Καλαμῶν εἶναι λιμὴν εὐπόρου χώρας, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι καλλιεργοῦσι προϊόντα πολύτιμα, καὶ παράγουσιν ἔσοδα περισσότερα ἀπὸ ὅσα παράγουσιν οἱ καλλιεργοῦντες τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς, ἡ ἐλάττωσις δὲ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν δηλοῖ ἀποθάῤῥυνσιν τοῦ ἐμπορίου διὰ νὰ δώσῃ παραγγελίας εἰς τὴν Εὐρώπην, ὅπως πορίζηται δι’ αὐτῆς ἐμπορεύματα πολλὰ, ἡ δὲ ἀποθάῤῥυνσις τοῦ ἐμπορίου εἶναι συνέπεια τῆς ἐλαττώσεως τῆς καταναλώσεως, διότι, ἂν ἡ κατανάλωσις δὲν ἤθελεν ἐλαττωθῇ, οἱ ἔμποροι εἶχον συμφέρον νὰ προμηθεύωνται ἐμπορεύματα περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἰσάγουσι νῦν εἰς τελωνισμόν. Καὶ βλέπω, ὅτι κατὰ τὸ 1889 τὰ εἰσπραχθέντα ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐν τῷ τελωνείῳ Καλαμῶν ἦσαν ὀλιγώτερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1888, κατὰ τὸν Ἰανουάριον κατὰ δραχ. 30,602:92, κατὰ Φεβρουάριον κατὰ δραχ. 24,255:56, κατὰ Μάρτιον κατὰ δραχ. 6,466:05, κατὰ Ἀπρίλιον κατὰ δραχ. 13,242:10, κατὰ Μάϊον κατὰ δραχ. 7,136:31, κατὰ Ἰούνιον κατὰ δρ. 13,755:68, κατὰ Ἰούλιον κατὰ δρ. 33,366:29, κατὰ Αὔγουστον κατὰ 3,724:19, καὶ κατὰ Σεπτέμβριον κατὰ δρ. 20, 136:30. Οὕτω βλέπω ἐπὶ ἐννέα συνεχεῖς μῆνας τοῦ ἔτους μόνιμον καὶ σταθερὰν ἐλάττωσιν, ἐπιμένουσαν καὶ ἐξακολουθοῦσαν, τὰ δὲ εἰσπραχθέντα κατὰ τοὺς μῆνας τούτους ἐν ὅλῳ εἰσαγωγικὰ τέλη, ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1888, κατὰ δραχ. 152,685:40 ὀλιγώτερα. Δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχῃ τις, δυνάμενος νὰ ἑρμηνεύσῃ ἄλλως τὴν ἐλάττωσιν ταύτην, εἰμὴ ὡς ἀποθάῤῥυνσιν τοῦ ἐμπορίου κατὰ τὸν προσδιορισμὸν τῶν ποσῶν τῶν ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα προμηθεύεται, τὴν δὲ ἀποθάῤῥυνσιν ταύτην ὡς ἀναγκαῖον ἀποτέλεσμα τοῦ περιορισμοῦ τῆς καταναλώσεως. Ἀφίνω δ’ εἰς ὑμᾶς νὰ ἀναζητήσητε τὰς αἰτίας, ὧν ἕνεκα οἱ κάτοικοι τῆς χώρας ἐκείνης ἠναγκάσθησαν νὰ περιορίσωσι τὰ εἴδη ἢ ποσὰ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα καταναλίσκουσιν. Ἐὰν σᾶς ἀνακοινώσω δὲ μελέτας παραπλησίας ἐπὶ τοῦ τελωνείου Βόλου καὶ τοῦ τελωνείου Ναυπλίου, θέλω βεβαίως ἐντείνει τὰς ἀνησυχίας, ἃς τὰ μέχρι τοῦδε ἀνακοινωθέντα ὑμῖν ἀποτελέσματα βεβαίως ἐνεποίησαν εἰς ὑμᾶς. Τὰ εἰσπραχθέντα ὑπὸ τοῦ τελωνείου Βόλου εἰσαγωγικὰ τέλη κατὰ τὸ 1888 ἦσαν διαρκῶς ἐλάσσονα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1887, μόνον δὲ κατὰ δύο μῆνας ἐσταμάτησεν ἡ ἐλάττωσις, κατὰ τὸν μῆνα Μάρτιον καὶ κατὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον τοῦ 1888. Ἐν συνόλῳ δὲ εἰσεπράχθησαν ἐν τῷ τελωνείῳ Βόλου ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν κατὰ τὸ 1888 ὀλιγώτερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1887 κατὰ δραχ. 218,916:36. Οὕτως εἰσεπράχθησαν ὀλιγώτερα κατὰ Ἰανουάριον δραχ. 6,802:04, κατὰ Φεβρουάριον δραχ. 43,204:50, κατὰ Ἀπρίλιον δραχ. 15,584:03, κατὰ Μάϊον δραχ. 9,111:51, κατὰ Ἰούνιον δραχ. 61,532:75, κατὰ Ἰούλιον δραχ. 34,868:62, κατὰ Αὔγουστον δραχ. 31,948:85, κατὰ Σεπτέμβριον δραχ. 16,089:50, κατὰ Ὀκτώβριον δραχ. 23,069:20, καὶ κατὰ Νοέμβριον δρ. 15,342:87. Ἡ ἐλάττωσις κατὰ τὸ 1889 δὲν ἐδείχθη τόσῳ συνεχὴς καὶ ἐπίμονος, ἐπεφάνη ὅμως ἐπὶ τοὺς πέντε μῆνας ἐκ τῶν ἐννέα μηνῶν, ὧν τὰ ἀποτελέσματα ἔχω ὑπ’ ὄψιν. Οὕτως εἰσεπράχθησαν ἐλάσσω τῶν κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1888 εἰσπραχθέντων, κατὰ Ἰανουάριον δραχ. 8,686:40, κατὰ Φεβρουάριον δραχ. 8,300:11, κατὰ Μάρτιον δραχ. 22,523:08, κατὰ Ἀπρίλιον δραχ. 14,759:65, κατὰ Αὔγουστον δραχ. 10,351:57, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχ. 64,620:81. Καὶ ὁ λιμὴν τοῦ Βόλου εἰκονίζεται ὡς τὸ στόμα τῆς Θεσσαλίας, καὶ δὲν ἐξάγονται μόνον διὰ τοῦ Βόλου τὰ προϊόντα τῆς Θεσσαλίας, ὅταν ἡ συγκομιδὴ ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ τύχῃ εὐτυχής, ἀλλ’ εἰσάγονται διὰ τοῦ λιμένος ἐκείνου πάντα τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα οἱ κάτοικοι τῆς Θεσσαλίας καταναλίσκουσιν. Ἡ κατάστασις ὅμως τῆς Ἀργολικῆς πεδιάδος μοὶ φαίνεται τὰ μέγιστα ἀνησυχητική. Παρακαλῶ, φίλοι συνάδελφοι, νὰ ἀκούσητε πῶς προβαίνουσιν ἐλαττούμενα τὰ ἐν τῷ τελωνείῳ Ναυπλίου εἰσπραττόμενα εἰσαγωγικὰ τέλη, διὰ νὰ στρέψητε τὴν ὑμετέραν μέριμναν ἐπὶ τῆς περιφερείας ἐκείνης, τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι εἰς τοιαύτην περιῆλθον στενοχωρίαν. Κατὰ τὸ 1888 ἡ ἐλάττωσις ὑπῆρξε σταθερὰ καθ’ ὅλους τοὺς μῆνας τοῦ ἐνιαυτοῦ, πλὴν μόνου τοῦ Δεκεμβρίου, τὰ δὲ κατὰ τοὺς ἕνδεκα μῆνας εἰσπραχθέντα, ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1887, ἦσαν ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 112,798:03. Οὕτω καὶ κατὰ τὸν Ἰανουάριον καὶ κατὰ τὸν Φεβρουάριον καὶ κατὰ τὸν Μάρτιον καὶ κατὰ τὸν Ἀπρίλιον καὶ κατὰ τὸν Μάϊον καὶ κατὰ τὸν Ἰούνιον καὶ κατὰ τὸν Ἰούλιον καὶ κατὰ τὸν Αὔγουστον καὶ κατὰ τὸν Σεπτέμβριον καὶ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον καὶ κατὰ τὸν Νοέμβριον εἰσεπράττοντο ὀλιγώτερα. Δὲν ὑπῆρξαν διαλείψεις, δὲν ἦσαν ἀνωμαλίαι ἐμπορικῆς κινήσεως, ἦτο σταθερὰ κατάστασις, ἐμπορικὴ ἀδράνεια, καὶ τοῦτο δὲ, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀναφέρω ὡς λαβὸν χώραν κατὰ τὸ 1888, θέλω σᾶς δείξει ἐπιφαινόμενον καὶ κατὰ τὸ 1889. Καὶ κατὰ τὸ 1889 ἐλάττωσις, καὶ κατὰ τὸν Ἰανουάριον καὶ κατὰ Μάρτιον καὶ κατὰ Ἀπρίλιον καὶ κατὰ Μάϊον καὶ κατὰ Ἰούνιον καὶ κατὰ Ἰούλιον καὶ κατὰ Αὔγουστον καὶ κατὰ Σεπτέμβριον καὶ κατὰ Ὀκτώβριον. Καὶ ἡ Ἀργολικὴ δὲν εἶναι χώρα ἄπορος, τὸ πεδίον τῆς Ἀργολίδος, τὸ καλλιεργήσιμον, καλλιεργεῖται μετὰ μεγάλης φιλοπονίας, καὶ τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα καλλιεργοῦνται, δὲν εἶναι ἐντελῶς πενιχρὰ καὶ ἀνάξια προσοχῆς. Ἀλλ’ οἱ κατοικοῦντες τὴν περιφέρειαν ἐκείνην, ἥτις θεραπεύει τὰς ἀνάγκας της διὰ τῶν ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται διὰ τοῦ τελωνείου Ναυπλίου, ἀπώλεσαν τὴν δύναμιν νὰ προνοῶσι περὶ τῆς ἐπαρκοῦς θεραπείας τῶν ἀναγκῶν των, καὶ ἀναγκάζονται νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὰς στερήσεις, τὰς ὁποίας ἡ οἰκονομικὴ αὐτῶν κατάστασις ἐπιβάλλει αὐτοῖς. Ἐὰν ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ ἄλλου τινὸς τελωνείου, τοῦ ὁποίου ἡ μεγάλη δραστηριότης ἐφημίζετο ἄλλοτε, τοῦ τελωνείου τῆς Σύρου, θέλετε συναγάγει καὶ ἐκ τούτου πληροφορίας μὴ εὐαρέστους. Ἐπὶ ἑπτὰ μῆνας κατὰ τὸ 1888 προέβαινον ἐλαττούμενα τὰ ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν ἔσοδα τοῦ τελωνείου Σύρου, ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1887 εἰσπραχθέντα, ἡ δὲ κατὰ τοὺς μῆνας τούτους ἐλάττωσις συνεκεφαλαιώθη εἰς δραχ. 246,660:43. Ἐκ δὲ τῶν ἐννέα μηνῶν τοῦ 1889, εἰς τοὺς ὁποίους προσθέτω καὶ τὸν Ὀκτώβριον, διότι ἐγνώσθησαν τελευταῖον τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, δὲν ὑπῆρξε μήν, καθ’ ὃν δὲν ἐπεφάνη ἐλάττωσις τῶν εἰσπραχθέντων ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ ἔτους 1888. Οὕτως εἰσεπράχθησαν ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1888 εἰσπραχθέντων, κατὰ Ἰανουάριον δραχ. 43,307:43, ἂν καὶ κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1888 εἶχον ὡσαύτως εἰσπραχθῆ εἰσαγωγικὰ τέλη ὀλιγώτερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1887. Κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1889 εἰσεπράχθησαν ἐπίσης ὀλιγώτερα τῶν κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1888 εἰσπραχθέντων κατὰ 87,494:15. Καὶ κατὰ Μάρτιον τοῦ 1889 ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 148,334:58. Καὶ κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1889 ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 37,669:65. Καὶ κατὰ Μάϊον τοῦ 1889 ὀλιγώτερα κατὰ δρ. 92,729:11. Καὶ κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1889 ὀλιγώτερα κατὰ δραχμὰς 38,789:27. Καὶ κατὰ Ἰούλιον τοῦ 1889 ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 77,237:54. Καὶ κατὰ Αὔγουστον τοῦ 1889 ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 307,814:81. Καὶ κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1889 ὀλιγώτερα κατὰ δραχμὰς 196,359:71. Καὶ κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1889 ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 70,423:77. Οὕτω δὲ ἡ ἐλάττωσις τῶν κατὰ τοὺς δέκα μῆνας τοῦ 1889 εἰσπραχθέντων ἐν τῷ τελωνείῳ Σύρου, ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1888, ἀνῆλθεν εἰς 1,100,159:99. Καὶ δύο ἄλλα ἐμπορικὰ κέντρα δὲν πρέπει νὰ παραλίπω. Δὲν πρέπει νὰ παραλίπω τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν εἰσπράξεων τοῦ τελωνείου Πατρῶν, ὡς δὲν πρέπει νὰ παραλίπω ἐπίσης τὴν ἐξέτασιν τῶν ἐν τῷ τελωνείῳ Πειραιῶς εἰσπραχθέντων ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν. Ἐν τῷ τελωνείῳ Πατρῶν, ἐκ τῶν δώδεκα μηνῶν τοῦ 1888, κατὰ τοὺς ὀκτὼ μῆνας ἐπεφάνη σταθερὰ ἡ ἐλάττωσις, τὸ ὅλον δὲ ποσὸν αὐτῆς, ἐν παραβολῇ πρὸς τὰς κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1887 γενομένας εἰσπράξεις, ἀνῆλθεν εἰς δραχμὰς 558,595:20. Οὕτω κατὰ τὸ 1888 εἰσεπράχθησαν ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1887 εἰσπραχθέντων, κατὰ Ἰανουάριον δραχ. 98,756:88, κατὰ Φεβρουάριον δραχμαὶ 121,390:50, κατὰ Ἰούνιον δραχμαὶ 1,825:85, κατὰ Ἰούλιον δραχμαὶ 8,610:74, κατὰ Σεπτέμβριον δραχμαὶ 69,059:36, κατὰ Ὀκτώβριον δραχ. 115, 957:29, κατὰ Νοέμβριον δραχ. 75,135:58, καὶ κατὰ Δεκέμβριον δραχμαὶ 67,859. Ἐκ δὲ τῶν ἐννέα μηνῶν τοῦ 1889, ὧν εἰσι γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα, κατὰ τοὺς ὀκτὼ εἰσεπράχθησαν ἐπίσης ἐλάσσω εἰσαγωγικὰ τέλη τῶν κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1888 εἰσπραχθέντων. Οὕτω κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1889 εἰσεπράχθησαν ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 63,585:36, κατὰ Φεβρουάριον κατὰ δραχ. 43,559: 02, κατὰ Μάρτιον ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 84,718:07, κατὰ Ἀπρίλιον ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 81,322:43, κατὰ Ἰούνιον ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 83,604:17, κατὰ Ἰούλιον ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 42,013:08, κατὰ Αὔγουστον ὡσαύτως κατὰ δραχ. 131,362:95, καὶ κατὰ Σεπτέμβριον ὀλιγώτερα κατὰ δραχ. 111,757:46. Καὶ ἡ πόλις τῶν Πατρῶν ἀποτελεῖ κέντρον ἐμπορικὸν, διὰ τοῦ τελωνείου δ’ αὐτῆς εἰσάγονται οὐ μόνον τὰ ἀναγκαιοῦντα εἰς τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῇ πόλει Πατρῶν, καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πατρῶν, καὶ ἐν πάσῃ τῇ Ἀχαΐᾳ, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀναγκαιοῦντα καὶ εἰς τοὺς κατοίκους τῶν ὁμόρων ἐπαρχιῶν.

§16ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλης τῆς Γορτυνίας.

§17ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ οὕτως ἔχετε πόρισμα, τὰ μάλιστα πιθανὸν, ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ Ἀργολικοῦ πεδίου καὶ πάσης τῆς Ἀργολικῆς, καὶ αὐτῆς τῆς Κορινθίας, ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Μεσσηνίας, ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Γόρτυνος, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ κάτοικοι τῆς Ἠλείας καὶ οἱ κάτοικοι τῆς Ἀχαΐας ἠναγκάσθησαν νὰ περιορίσωσι τὰς ἀνάγκας των, νὰ ἐλαττώσωσι τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα κατηνάλισκον, διότι ἐμειώθησαν τὰ μέσα αὐτῶν πρὸς ἐπαρκῆ θεραπείαν πασῶν τῶν ἀναγκῶν των. Καὶ γνωρίζετε τὴν οἰκονομικὴν σημασίαν τῶν περιφερειῶν, τὰς ὁποίας σᾶς ἀνέφερα; Αἱ χῶραι ἐκεῖναί εἰσιν αἱ χῶραι, αἱ ὁποῖαι τρέφουσι τὴν Ἑλλάδα, διότι, ἂν ὑπάρχῃ παραγωγὴ, παραγωγὴ πλουσία καὶ ἐπαρκὴς, συντελοῦσα κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, αὕτη εἶναι ἡ τῶν χωρῶν, τῶν ὁποίων ἐμνημόνευσα. Ὁ λιμὴν Πειραιῶς εὑρίσκεται εἰς ἐξαιρετικὴν ὅλως κατάστασιν, διότι δι’ αὐτοῦ θεραπεύονται αἱ ἀνάγκαι οὐ μόνον τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν διαφόρων ὀλίγων μερῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἐμπορία εὑρίσκεται ἐν ἀνταποκρίσει καὶ σχέσει πρὸς τὸ ἐμπόριον τοῦ Πειραιῶς, ἀλλὰ θεραπεύονται καὶ αἱ ἀνάγκαι τῆς πρωτευούσης. Ἡ πρωτεύουσα διαφέρει οἰκονομικῶς ἀπὸ πάσας τὰς ἄλλας περιφερείας, διατελοῦσα ὑπὸ ὅρους οἰκονομικοὺς ἐντελῶς διαφόρους τῶν ἄλλων περιφερειῶν. Καὶ ὅμως καὶ ἐν τῷ τελωνείῳ Πειραιῶς τὰ κατὰ τοὺς ὀκτὼ μῆνας τοῦ 1888 εἰσπραχθέντα εἰσαγωγικὰ τέλη ἦσαν ἐλάσσω τῶν κατὰ τοὺς ἀντιστοιχοῦντας μῆνας τοῦ 1887 εἰσπραχθέντων κατὰ δραχ. 421,841:23, μόλις δ’ ἐμειώθη ἡ ἐλάττωσις αὕτη εἰς δραχ. 339,746:91 διὰ τῶν κατὰ τοὺς ἄλλους τέσσαρας μῆνας τοῦ 1888 γενομένων εἰσπράξεων. Ἐκ δὲ τῶν ἐννέα μηνῶν τοῦ 1889, ὧν μοὶ ἐγένοντο γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα, ἐπὶ τοὺς πέντε μῆνας ὑπῆρξε σταθερὰ ἡ ἐλάττωσις, καὶ οὐ μόνον ἀπωλέσαμεν τὴν λεγομένην plus value, τὴν ἐκ τῆς φυσικῆς προόδου ἐπερχομένην αὔξησιν, ἀλλ’ ὑπελείφθημεν καὶ τῆς καταστάσεως τοῦ ἀμέσως παρελθόντος ἔτους, καὶ προϊόντος τοῦ χρόνου ὠπισθοχωρήσαμεν εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν διετελοῦμεν κατὰ ἔτη, ἀφεστῶτα ἤδη ἀφ’ ἡμῶν. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπεθύμησε νὰ ἀνεύρῃ ἐπιχείρημα, διὰ νὰ ἐξασθενίσῃ τὴν ἐντύπωσιν, τὴν ὁποίαν εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου καὶ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν κοινὸν ἤθελεν ἐμποιήσει ἡ παράστασις τῶν ἐλαττώσεων τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, καὶ εὗρεν ἐπιχείρημα τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον, ἂν ἀποδεικνύῃ τὴν εὐφυΐαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, παριστᾷ ὅμως διὰ ποίας διαστροφῆς ζητεῖ νὰ ἀποκρύψῃ ἀπὸ τῆς Βουλῆς τὴν ἀλήθειαν. Καὶ ἔλεγε προχθὲς ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιοριζώμεθα εἰς τὴν μελέτην μόνον τῶν ἐν τοῖς τελωνείοις εἰσπραττομένων εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἵνα ἐκ ταύτης κρίνωμεν τὰ περὶ τοῦ καμάτου ἢ τὰ περὶ τῆς εὐρωστίας τῆς καταναλώσεως, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ ἐρευνῶμεν καὶ τὰ ἄλλα δικαιώματα τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται ἐντὸς τοῦ ἔτους ἐκ διαχειρίσεων. Ἄν ἐρευνήσωμεν τὰς ἐκ τῶν δικαιωμάτων τούτων εἰσπράξεις, ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς, θέλομεν εὑρεῖ ἐξ αὐτῶν αὔξησιν αὐτῶν, ἥτις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ, ἂν ὑπῆρχε κάματος τῆς καταναλώσεως, διότι ὁ κάματος οὗτος ἤθελε καταφανῆ ἐπίσης καὶ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς εἰσπράξεως τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος φόρων καὶ δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται ἐντὸς τοῦ ἔτους. Κατὰ τὸν Πρωθυπουργὸν ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ ἐλάττωσις καὶ τῶν εἰσπράξεων ἐκ τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, ἐν ᾧ εἰσεπράξαμεν περισσότερα τῶν εἰσπράξεων ἐξ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, καὶ τῶν εἰσπράξεων ἄλλων ὁμοίων αὐτοῖς τελῶν, ἐν ᾧ ἐξ ἑκάστου τούτων εἰσεπράξαμεν περισσότερα. Τὸ ἐπιχείρημα δὲν εἶναι ὀρθὸν, διότι τὰ εἰσπρατόμενα ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, εἴτε ἐκ τελῶν χαρτοσήμου, εἴτε ἐξ ἑκάστου τῶν τελῶν καὶ δικαιωμάτων, τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην, εἰσπράττονται ἄκοντος τοῦ φορολογουμένου, οὕτως εἰπεῖν, ἀναγκαστικῶς. Ὁ πληρόνων αὐτὰ δὲν δύναται νὰ μὴ τὰ πληρώσῃ, οὔτε ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς θελήσεως αὐτοῦ νὰ μειώσῃ αὐτά. Πῶς νὰ μὴ πληρώσῃ τὸ ζητούμενον τέλος χαρτοσήμου ὁ διάδικος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ἐγείρῃ ἢ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἐν ἐνεργείᾳ δίκην του, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν διεξαγωγὴν αὐτῆς; Ἑκὼν ἄκων θέλει καταβάλει τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου. Πῶς δύναται ὁ καλλιεργητὴς τοῦ καπνοῦ νὰ μὴ πληρώσῃ τὸν φόρον διὰ τὸ ποσὸν τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον παρήγαγεν; Ἄν ἐπεθύμει νὰ μὴ πληρώσῃ τοιοῦτον φόρον, ὤφειλε νὰ μὴ παραγάγῃ τοσοῦτον ποσὸν καπνοῦ, ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰς ἐργασίας του, διὰ τῶν ὁποίων ζῇ. Ἀλλ’ ἐν τοῖς τελωνείοις εἰσπράττονται τέλη ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων, οἱ δὲ ἔμποροι δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ εἰσάγωσι πολλὰ ἐμπορεύματα, νὰ εἰσάγωσι πολλὴν ζάκχαριν· εἰσάγουσι τοσαῦτα ἐξ ἑκάστου εἴδους ποσὰ, ὅσα ὑπολογίζουσιν ὅτι θέλουσι καταναλωθῆ, ὑπολογίζουσι δὲ τοῦτο ὁδηγούμενοι ἀπὸ τὴν πώλησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν κατὰ τὸ παρελθόν. Ὅταν ἦναι μικρὰ ἡ κατὰ τὸ παρελθὸν πώλησις αὐτῶν, εἰσάγουσιν ὀλιγώτερα. Ἡ ἔρευνα λοιπὸν τῶν ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν εἰσπράξεων δύναται νὰ παράσχῃ ἐνδείξεις περὶ τῆς περισσείας ἢ τῆς ἐξαντλήσεως τῶν ἀποταμιευμάτων τῶν πολιτῶν, ἡ δὲ ἔρευνα τῶν ἄλλων τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ Πρωθυπουργὸς, εἶναι ἔρευνα, ἥτις εἰς οὐδὲν ὁδηγεῖ ἡμᾶς ὀρθὸν πόρισμα. Ἀλλοίμονον ἂν ἡ φορολογικὴ νομοθεσία ἠνάγκαζε τοὺς πολίτας νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς δίκας των, διότι δὲν ἀντέχουσι νὰ πληρώσωσι τὰ ἐπιβληθέντα ὑπέρογκα τέλη, ἢ ἂν ἠνάγκαζεν αὐτοὺς νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των, διότι δὲν δύναται νὰ πληρώσωσι τοὺς ἐπὶ τῶν προϊόντων αὐτῶν ἐπιβεβλημένους ὑπερόγκους φόρους. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς τέλος πάντων κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου ἐφάνη ὅτι ἤρξατο ὀπισθοδρομῶν βήματά τινα. Δὲν εἶναι πλέον ὁ ὁρμητικὸς ἐκεῖνος καὶ μετὰ μεγάλης ἐπιμονῆς ζητῶν νὰ ἀποδεχθῶμεν, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον ἐπετεύχθη. Ἐνθυμοῦμαι αὐτὸν κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1886, ὅτε εἰσῆγε τὸν Προϋπολογισμὸν εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν, πρὶν ἢ αὕτη διαλυθῇ· ἠγόρευε τότε περὶ ἰσοζυγίου ὡς περὶ πτηνοῦ, τὸ ὁποῖον ἐκράτει ἐν τῇ παλάμῃ αὐτοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ διαφύγῃ. Ἐνθυμοῦμαι, ὅταν κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1887 εἰσῆγεν ἐκ δευτέρου τὸν Προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον, ὅτε ἀνήγγελλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν θέλει μὲν εἶσθαι τοσοῦτον τὸ περίσσευμα, ὅσον εἶχεν ἀναγγείλει κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1886, ἀλλὰ πάντοτε ἐβεβαίου περίσευμα. Ἐνθυμοῦμαι αὐτὸν κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1887, κατὰ τὸν ὁποῖον ἔμελλε νὰ εἰσαγάγῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888, ὅταν ἐβεβαίου τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐξησφάλισε τὸ ἰσοζύγιον. Προχθὲς ἔλεγεν, ὅτι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἦναι, ἰσοζύγιον, καὶ δυνατὸν νὰ ἦναι, παραιτῶν δὲ τὰ περὶ ἰσοζυγίου, ἐφένετο προτιμῶν ἄλλο τι, καὶ ἐπὶ τοῦτο ζητῶν νὰ τρέψῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν. Μᾶς προέτρεπε νὰ ἐξετάσωμεν οὐχὶ τόσον τὰ τοῦ ἰσοζυγίου, ὅσον τὴν κατάστασιν τῆς παραγωγῆς. Αὐτῆς τῆς παραγωγῆς τὴν κατάστασιν ἠρευνήσαμεν ὅταν συνεζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1883, ἀγωνιζόμενοι νὰ σᾶς ἀποτρέψωμεν ἀπὸ τῆς κατωφερείας, εἰς ἣν τότε ἐτρέπεσθε. Αὐτῆς τῆς παραγωγῆς τὴν κατάστασιν ἠρευνῶμεν, ὅταν συνεζητοῦμεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884, ὅτε ἐποιήσατε ἔναρξιν τῆς δανειστικῆς πολιτικῆς σας. Αὐτῆς τῆς παραγωγῆς τὴν κατάστασιν ἐπεδεικνύομεν ὑμῖν, ὅτε συνεζητοῦμεν ἕκαστον τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1885, 1887, 1888 καὶ 1889. Καὶ διότι ἐβλέπομεν τὴν κατάστασιν τῆς παραγωγῆς τοιαύτην, ὁποία πράγματι εἶναι ἐζητοῦμεν νὰ σᾶς ἀναστείλωμεν ἀπὸ τῆς κατωφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ὠλισθήσατε, ἐφαρμόζοντες πολιτικὴν τοσοῦτον πλημμελῆ καὶ ἄστοργον πρὸς τὸν τόπον. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ἐσπουδαιολόγει ὁ Πρωθυπουργὸς, ζητῶν νὰ τρέψῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν εἰς τὴν ἔρευναν τῆς καταστάσεως τῆς παραγωγῆς; Τὸ ὀχύρωμα τοῦ ἰσοζυγίου εἶχε κατερειπωθῆ, ἐζήτει ἄλλο ὀχύρωμα, ἴσως τὸ τελευταῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ ὀχυρωθῇ. Βεβαίως κατηρειπώθη τὸ ὀχύρωμα τοῦ ἰσοζυγίου ἐκ τῶν ἐπιθέσεων οὐχὶ ἡμῶν, ἡμεῖς οὐδὲν κατωρθώσαμεν, ἂν καὶ τοσάκις συνεζητήσαμεν καὶ ἐπεμείναμεν συζητοῦντες, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐπιδρομῶν καὶ τῶν προσβολῶν τοῦ χρόνου, ὅστις κατέδειξε τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς αὐτοῦ. Ὁ χρόνος κατηρείπωσε τὸ ὀχύρωμα τοῦ ἰσοζυγίου, ἀλλὰ δὲν ζητεῖ τώρα ὀχύρωμα ὁ Πρωθυπουργός. Τὰ ὀχυρώματα ταῦτα τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὁμοιάζουσι πρὸς τὰ προγράμματα αὐτοῦ. Ἐνθυμοῦμαι τὸ πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ἀπήγγελλεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1882, ὅταν ἐπαρουσιάσθη ἐνώπιον αὐτῆς, ἵνα ἀναγγείλῃ τὸν σχηματισμὸν τοῦ Ὑπουργείου, τοῦ ὁποίου ἦτο Πρόεδρος, (ἀναγινώσκει): «Ἂν ἡ γενικὴ τοῦ Κράτους πολιτικὴ», ἔλεγε τότε ὁ Πρωθυπουργὸς, «ἦναι τοιαύτη, ὁποίαν τὴν διέγραψα, (δηλ. πολιτικὴ εἰρήνης) δυνάμεθα διὰ καταλλήλου τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων διευθετήσεως νὰ ἐπιτύχωμεν οὐχὶ ἀμέσως ἀλλ’ ἐν χρόνῳ, οὐχὶ πόῤῥω ἀπέχοντι, τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ὅ,τι πρέπει νὰ ἐπιζητῶμεν σήμερον εἶναι, οὐχὶ ἐπίδειξις πλαστοῦ ἰσοζυγίου, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπιζητῶμεν σήμερον ἐν τῇ πολιτικῇ τοῦ Κράτους τὴν ὁδὸν, ἥτις θέλει φέρει ἀφεύκτως εἰς τὸ ἰσοζύγιον, ἐὰν ἐμμείνωμεν ἀκραδάντως ἐν αὐτῇ. Ὀφείλομεν ἐν τῇ διαῤῥυθμίσει τῶν οἰκονομικῶν νὰ ἐπιζητήσωμεν αὐτὴν διὰ τῆς ὅσον ἔνεστιν ἐλαττώσεως τῶν δαπανῶν, ἐπιτρεπούσης ὅμως πλήρη τὴν ἀνάπτυξιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ἀλλ’ ὀφείλομεν κυρίως νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῶν πόρων τοῦ Ἔθνους ἐπαύξησιν καὶ τῶν πόρων τοῦ Κράτους». Μετὰ τίνος δριμύτητος ἐποιεῖτο τότε μνείαν τῶν ἰσοζυγίων ὁ ἱστορικὸν πλέον κεκτημένος ὄνομα τοῦ δημιουργοῦ τῶν ἀνυπάρκτων καὶ ψευδῶν ἰσοζυγίων; Καὶ τότε ὡμίλει περὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς. Ἀκούσατε αὐτὸν καὶ σήμερον, ὅτε τέλος πάντων ἀποκατέστησε τὸ ἰσοζύγιον, μᾶς παραγγέλλει, ὅτι πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν παραγωγήν. Καὶ δὲν ἐνίσχυσε μέχρι τοῦδε αὐτὴν, καὶ δὲν ἐμερίμνησε περὶ ταύτης ὅσον εἴδατε; Ποίαν περαιτέρω νὰ προσδοκῶμεν παρ’ αὐτοῦ ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς, ἀφοῦ ἐπὶ τὰ ἑπτὰ ἔτη, καθ’ ἃ κυβερνᾷ, περιήγαγεν αὐτὴν εἰς ἣν πρὸ μικροῦ περιέγραψα κατάστασιν; Ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀγορεύων προχθὲς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων, μετέστη εἰς τὰ τῆς διοικήσεως καὶ τῆς πολιτικῆς, καὶ ἐπέδειξεν εἰς ἡμᾶς μεγίστην θυσίαν, τὴν ὁποίαν ὡς ἡγέτης πολιτικοῦ κόμματος ἐποιήσατο, προβαλὼν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπιμείνας, ἵνα αὕτη ἐπιψηφίσῃ νόμον περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων. Μᾶς ἤλεγξε μάλιστα προχθὲς ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀγορεύων, πῶς ἐτολμήσαμεν νὰ μνημονεύσωμεν τὸν νόμον περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων, ἀφοῦ αὐτὸς ἕνεκα αὐτοῦ παρήτησεν ἢ ἀπηλλοτρίωσε τὴν ἐλευθερίαν νὰ διορίζῃ καὶ νὰ παύῃ οἷον θέλει. Καὶ ὄντως, ἂν δὲν ὑπῆρχε νόμος περὶ προσόντων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, ὁ Πρωθυπουργὸς ἤθελεν ἔχει τὴν ἐλευθερίαν νὰ παύῃ καὶ νὰ διορίζῃ οἷον ἤθελεν, ἐν γνώσει δὲ παρῃτήθη τῆς ἐλευθερίας ταύτης, προβαλὼν χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς καθόλου διοικήσεως τὸν περὶ προσόντων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων νόμον. Ὁ Πρωθυπουργὸς μᾶς ἀναγκάζει νὰ ἀνατρέχωμεν αἰωνίως εἰς τὸ παρελθὸν, ἀλλ’ εὐτυχῶς δὲν εὑρισκόμεθα πλέον κατὰ τὸ ἔτος 1882, ὅτε ὁ λαὸς ἐπίστευεν εἰς τοὺς λόγους αὐτοῦ, διότι δὲν εἶχε τότε γνωρίσει αὐτὸν, οὐδ’ ἐζήτει τὴν ἐλαχίστην ἐγγύησιν, ἂν ὅσα ὑπέσχετο εἶχε τὴν προαίρεσιν νὰ ἐκτελέσῃ. Προωδεύσαμεν ἔκτοτε 7 ἢ 8 ἔτη, καθ’ ἃ εἰς μυρίας ὑπεκύψαμεν θυσίας, ἀλλ’ ἐκ τῶν 7 ἢ 8 τούτων ἐτῶν ἠδυνήθημεν νὰ γνωρίσωμεν τὸν διοικοῦντα καὶ κυβερνῶντα. Εἴδομεν τὰς πράξεις αὐτοῦ καὶ ἐξετιμήσαμεν οὐ μόνον τὴν ἀξίαν τῶν ὑποσχέσεων αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τὰς πιθανότητας τῶν ἐλπίδων, τὰς ὁποίας ἔδιδεν εἰς τὸν Ἑλληνισμόν. Ἂς ἀναδράμωμεν λοιπὸν εἰς τὴν γέννησιν τοῦ νόμου περὶ προσόντων ὑπαλλήλων, διὰ νὰ ἴδωμεν ποίαν ἐλευθερίαν παρήτησεν ὁ Πρωθυπουργός. Ἀφοῦ κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς διοικήσεως αὐτοῦ, κατὰ τὰ 1882, 1883 καὶ 1884 προέβη εἰς παύσεις 7,599 ὑπαλλήλων, εἰς διορισμοὺς 11,813 νέων ὑπαλλήλων, εἰς μεταθέσεις 7,175 ὑπαλλήλων, εἰς προβιβασμοὺς 2889 ἄλλων ὑπαλλήλων, καὶ εἰς ἀποδοχὴν παραιτήσεων 1272 ὑπαλλήλων, ἀφοῦ διὰ τοσούτων μεταβολῶν διεῤῥύθμισε τὸ προσωπικὸν τῶν ὑπαλλήλων κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐκλογὴν, ὡς ἂν αὐτὸς ἤθελεν, ἀφοῦ ἀπέπεμψεν ἀπὸ τῶν δημοσίων γραφείων, ἀπὸ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας πάντα, ὁ ὁποῖος δὲν ἔστεργε νὰ γένηται ἀσυνείδητον ὄργανον φατριασμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἔτασσεν ἑαυτὸν ὑπὸ τὰ νεύματα αὐτοῦ, τὴν παραμονὴν ἀκόμη τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐδημοσίευσε τὸν νόμον περὶ προσόντων ὑπαλλήλων, διώρισε 1159 νέους ὑπαλλήλους, ἵνα περιβάλῃ αὐτοὺς διὰ τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτουμένων προσόντων, ἔπαυσεν 688, ἵνα μὴ εὑρεθῶσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, μετέθεσε 517, ἐπροβίβασεν 101, καὶ ἠνάγκασεν 86 ἑτέρους νὰ παραιτηθῶσι. Δὲν σᾶς φαίνεται, ὅτι μετὰ τὰς 30,748 μετακινήσεις ὑπαλλήλων, τὰς ὁποίας διέπραξε κατὰ τὴν τριετίαν τῶν 1882–1884, τὰς ὁποίας ἀνωτέρω ἀπηριθμήσαμεν, καὶ ἡ προσθήκη τῶν 2551 μετακινήσεων, τὰς ὁποίας κατὰ τὰ ἀνωτέρω διέπραξε κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς δημοσιεύσεως τοῦ περὶ προσόντων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων νόμου, ἀποδεικνύει εἰς ὑμᾶς μετὰ πόσης γενναιοφροσύνης παρῄτησεν ὁ Πρωθυπουργὸς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ διορίζειν καὶ παύειν χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς διοικήσεως; μετὰ πόσης εὐλαβείας καὶ καλῆς πίστεως ἤρξατο νομοθετῶν καὶ ἐφαρμόζων τὸ σύστημα τοῦ προσδιορισμοῦ προσόντων ἐπὶ τῶν ὑπαλλήλων τῆς διοικήσεως; Ἀλλὰ θαυμάσατε τὴν εὐλάβειαν τοῦ ἀνδρὸς πρὸς τὰς ἐκλογικὰς ἐλευθερίας, τὸ σέβας αὐτοῦ πρὸς τὴν γνησίαν καὶ ἀδιάφθορον θέλησιν τῶν ἐκλογέων, τὴν εὐλάβειαν αὐτοῦ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, τὴν ἐγκράτειαν αὐτοῦ καὶ τὴν κοσμιότητα αὐτοῦ περὶ τὴν διαχείρισιν τῆς ἐμπεπιστευμένης εἰς αὐτὸν ἐξουσίας. Ἀκούσατε. Ἀπὸ τῆς κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1885 ἀρξαμένης ὑπουργικῆς κρίσεως μέχρι τῆς κατὰ τὸ δεύτερον δεκαήμερον τοῦ Φεβρουαρίου 1885 ἐπελθούσης διαλύσεως τῆς Βουλῆς ὁ Πρωθυπουργὸς ἔπαυσεν 707 ὑπαλλήλους, διώρισε 477, μετέθεσε 508, ἐπροβίβασε 56, καὶ ἀπεδέχθη τὰς παραιτήσεις 48. Ἀπὸ τῆς διαλύσεως δὲ τῆς Βουλῆς μέχρι τῆς 8 Ἀπριλίου 1885, ἐπιούσης τῆς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας, ἔπαυσεν 799 ὑπαλλήλους, διώρισε 447, μετέθεσε 578, ἐπροβίβασε 51, καὶ ἀποδέχθη τὰς παραιτήσεις 240 ὑπαλλήλων. Ἄν, Κύριοι, μετὰ τοιαύτης ἀσυνειδησίας, μετὰ τοιαύτης ἐπαισχύντου ἰδιοτελείας ἐφαρμόζωνται οἱ νόμοι, ἂν οὕτως ἐκτελῶνται, θὰ ηὐχόμην οὐδείς ποτε νὰ ἐνομοθετεῖτο νόμος. Καὶ λοιπὸν οἱ νόμοι μετεποιήθησαν εἰς μαχαίρας, τὰς ὁποίας λαμβάνουσιν ἀνὰ χεῖρας οἱ πονηροί, ἵνα κόψωσι τὰς κεφαλὰς τῶν πειθομένων εἰς τοὺς νόμους; Ἡ Ἀντιπολίτευσις βεβαίως ἔχει καθῆκον, ἄν ποτε ἤθελε κληθῆ ἐπὶ τὴν κυβέρνησιν, νὰ καταργήσῃ τὸν περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων νόμον, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὴν λύμην, ἥτις διὰ φατριασμοῦ ἀχρείου, διὰ τοιαύτης κακοπιστίας περὶ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, εἰσεχώρησεν ἐν τῇ διοικήσει. Βεβαίως καθῆκον ἔχει νὰ ἀποπέμψῃ ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τὰ σκύβαλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγεν ἐν αὐτῇ, καὶ τὰ ὁποῖα ἐλησμόνησαν, ὅτι εἰσὶν ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, ὅτι ὑπηρετοῦσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς πατρίδος των, ἀλλ’ ὑπέλαβον, ὅτι εἰσὶν ὑπάλληλοι, ὑπηρέται αὐτῶν (δεικνύει τοὺς Ὑπουργούς), ὡς ἂν οἱ Ὑπουργοὶ ἐμισθοδότουν αὐτοὺς ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῶν ταμείων. Βεβαίως καθῆκον ἔχει νὰ ἐκκαθάρῃ τοιαύτην ὑπηρεσίαν ἀπὸ τοιούτων σκυβάλων, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀνορθώσῃ τὴν διοίκησιν, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀποκαταστήσῃ ἐν τῇ διοικήσει τὸ σέβας τῶν διοικουμένων πρὸς τοὺς διοικοῦντας, καὶ τῶν διοικούντων πρὸς τὰς διατάξεις τῶν νόμων καὶ πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν. Κραυγάζετε καὶ παραπονεῖσθε διὰ τὰ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις διαπραττόμενα ἀδικήματα, ἀφοῦ αἰτία τῶν ἀδικημάτων τούτων πρωτίστη εἶναι ἡ διοίκησις, ἀπώτεροι δημιουργοὶ αὐτῶν οἱ οὕτω κυβερνῶντες τὴν χώραν! Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς, ποίαν ὁ Πρωθυπουργὸς ἔχει γνώμην περὶ τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς πνευματικῆς καταστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἤκουσα αὐτοῦ προχθὲς λέγοντος, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς πρέπει νὰ ἦναι ἀνάξιος τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ θεσμοὶ ἀπένειμαν αὐτῷ, ἐν ᾗ περιπτώσει οἱ κυβερνῶντες ἤθελον εἶσθαι τοιοῦτοι, οἵους ἡμεῖς περιεγράψαμεν αὐτούς. Καὶ ἀληθῶς περιεγράψαμεν τοὺς Ὑπουργοὺς, ὡς ἀθετοῦντας τοὺς νόμους, ὡς σπαταλῶντας τὰ δημόσια χρήματα, ὡς ἐπηρεάζοντας τὴν δικαιοσύνην, ὡς ὑπονομεύοντας, δολιευομένους καὶ πλαστογραφοῦντας τὸ πολίτευμα τῆς χώρας, καὶ ἐξακολουθοῦμεν νὰ φρονῶμεν, ὅτι, ἂν καὶ τοιούτους θεωροῦμεν κατὰ πεποίθησιν τοὺς Ὑπουργοὺς, κρίνομεν ὅμως τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἄξιον τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ θεσμοὶ ἀπένειμαν εἰς αὐτόν. Δὲν θεωροῦμεν αὐτὸν ἀνάξιον, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἤθελεν εἶσθαι λίαν μωρὸς, μηδεμίαν συνείδησιν ἔχων τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, τοῦ ὁποίου εἰσὶ πολῖται, καὶ τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει, ἐὰν ἐλάμβανε τὰ ὅπλα, ἵνα ἀνατρέψῃ Κυβέρνησιν, μετὰ τοσαύτης ἐπιμονῆς διαφθείρουσαν τὰ ἤθη τῶν πολιτῶν, μετὰ τοσαύτης δολιότητος ὑπομονεύουσαν τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς γνωρίζει τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχει, καὶ δὲν προβαίνει μέχρι τοιούτου σημείου. Αἱ ἐπαναστάσεις δὲν γίνονται καθ’ ἡμέραν εἰς τὰ Κράτη. Καὶ ὅσοι νομίζετε, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν γίνεται ἐπανάστασις, διὰ τοῦτο σεῖς εἶσθε ἄξιοι τῆς εὐγνωμοσύνης τοῦ λαοῦ, εἴτε πλανᾶσθε, εἴτε ζητεῖτε διὰ σοφιστειῶν νὰ πλανήσητε τοὺς ἀκροωμένους ὑμῶν. Ἐνθυμοῦμαι τὸν ἐνεστῶτα Πρωθυπουργὸν κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1881. Ἡτοιμάζετο ὁ τότε Πρωθυπουργὸς, ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος, νὰ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς ἐδυσφόρει, διότι ἐπρόκειτο νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν ὁ ἀείμνηστος Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, καὶ διότι πρὸ τούτου δὲν ἐπῆλθεν ὑπουργική τις μεταβολὴ, ἥτις νὰ ἀναγάγῃ πιθανῶς αὐτὸν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ὥστε αὐτὸς νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν καὶ αὐτὸς νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογὰς ἔν τε τῷ ἄλλῳ Κράτει καὶ ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ καὶ ἐν τῇ Ἠπειρωτικῇ ταινίᾳ, ἥτις εἶχε προστεθῆ ἀρτίως εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον. Καὶ ἐπειδὴ αἱ προσδοκίαι αὐτοῦ εἶχον ματαιωθῆ, εἶχον διαψευσθῆ, διὰ τοῦτο διὰ τῆς ἐφημερίδος, ἣν εἶχεν ἐν χερσὶ, καὶ διὰ τῆς ὁποίας διηρμήνευε τὰς γνώμας του, ἡ ὁποία ὅμως κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ἐξέφυγε τῶν χειρῶν αὐτοῦ, ἔγραφεν, ἀκούσατε ποῖά τινα. Ἀναγινώσκω ἐκ τῆς ἐφημερίδος «Ὥρας» τῆς 20 Ὀκτωβρίου τὰ ἑξῆς: «Περιμένομεν, δὲν λέγομεν μετὰ χαρᾶς, ἀλλὰ μετὰ πλήρους περὶ τῆς ἐκβάσεως πεποιθήσεως, τὴν ἐπιβεβαίωσιν τῶν περὶ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς διασπειρομένων φημῶν. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ἁρμοδία ὥρα, θὰ δηλώσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις ποίαν σημασίαν καὶ ποίας διαστάσεις προτίθεται νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἀγῶνα, εἰς ὃν προκαλεῖται. Τὸ γέρας τῆς πάλης δὲν εἶναι πλέον, ὡς ἄλλοτε, μετακίνησις προσώπων, ἀλλὰ τροποποίησις θεσμῶν. Ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ Βουλευτὰς, ἀλλὰ θὰ λάβῃ Πληρεξουσίους. Τὰ Ἔθνη, τὰ ἀπειλούμενα διαρκῶς ὑπὸ ἐξωτερικῶν ἐχθρῶν, δὲν δύνανται νὰ ἀναστείλωσι τὴν ἀκόρεστον αὐτῶν πλεονεξίαν, εἰμὴ ἐὰν καταστήσωσι καταληπτὸν διὰ πραγμάτων, ὅτι δὲν θὰ περιορισθῶσιν ἁπλῶς νὰ ἀποκρούσωσι τὴν ἐπίθεσιν, ἀλλ’ ὅτι ἐπιτυγχάνοντα δὲν θὰ διστάσωσι νὰ εἰσβάλωσι καὶ εἰς τὴν ἐχθρικὴν γῆν, καὶ νὰ ἐπιβάλωσι τοὺς ὅρους, οὓς θὰ ὑφίσταντο ἡττώμενα.» Καὶ γνωρίζετε ποία ἦτο ἡ ἐχθρικὴ γῆ; Ἦτο ἡ γῆ, τὴν ὁποίαν κατῴκει ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐνήσκει τὸ δικαίωμα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς. Αὕτη ἦτο ἡ ἐχθρικὴ γῆ, εἰς τὴν ὁποίαν ἠπείλει, ὅτι, ἐὰν εἶχε τὴν πλειονοψηφίαν ἐκ τῶν ἐκλογῶν, αἵτινες ἔμελλον νὰ γένωνται, ἤθελεν εἰσβάλει, ἵνα ἐπιβάλῃ τοὺς ὅρους εἰς τὴν ἡττηθεῖσαν Βασιλείαν. «Ὁ αὐτὸς κανὼν, (ἐξηκολούθει ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς τότε διὰ τῆς «Ὥρας»), εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ κατὰ τῶν ἐσωτερικῶν ἐχθρῶν. Οἱ ἐπιβουλευόμενοι τὰ ἐθνικὰ δικαιώματα πρέπει νὰ μάθωσιν, ὅτι, ἐὰν ἡ ἐπιδρομὴ αὐτῶν ἀποτύχῃ, δὲν θὰ ἐπανέλθωσι νὰ ἀναπαυθῶσιν ἡσύχως ὄπισθεν τῶν παλαιῶν ὁρίων των, ἀλλὰ θὰ ὑποστῶσιν ἐπὶ τοῦ ἰδίου αὐτῶν ἐδάφους ἀκρωτηριασμοὺς, οἵτινες νὰ θεραπεύσωσι ῥιζηδὸν πᾶσαν κατακτητικὴν ὄρεξιν. Ναὶ μὲν ἡ Βουλὴ ἐθεωρήθη ὡς μὴ ὑπάρχουσα, ἂν ἠλλοιοῦτο καὶ ἡ ὑλικὴ καὶ ἡ ἠθικὴ ὄψις τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ οἱ ψιττακοὶ τῆς δικτατορίας (καὶ ψιττακὸς τῆς δικτατορίας ἦτο ὁ ἀείμνηστος Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης) ἠδύναντο νὰ προτάξωσιν ὡς ἀσπίδα τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος, καὶ νὰ διϊσχυρισθῶσιν, ὅτι, ἐὰν ὑπῆρξε διαστροφὴ τῆς ἐννοίας, δὲν προῆλθεν ἐκ κακῆς προθέσεως. Ἀλλ’ ὅταν ἔλθῃ ἡ διὰ τοῦ νόμου τεταγμένη ὥρα, ἐὰν τὰ δικαιώματα τοῦ Ἔθνους περιφρονηθῶσι, καὶ οἱ Ὑπουργοὶ φυγοδικήσωσι, κρυπτόμενοι ὄπισθεν τοῦ Θρόνου, τότε πλέον πᾶσα πρόφασις ἐκλείπει, καὶ τὸ πρόβλημα τίθεται καθαρὸν ἐνώπιον τοῦ εἰς τὰ τελευταῖα αὑτοῦ ὀχυρώματα ἐκβιαζομένου λαοῦ». Εὐτυχῶς παρῆλθον οἱ χρόνοι ἐκεῖνοι. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν αἱ ἀπειλαὶ ἐκεῖναι κατὰ τῆς Βασιλικῆς ἀρχῆς συνετέλεσαν κατά τι, ἵνα ἐπέλθῃ ἡ μεταβολὴ τῶν πραγμάτων, ἥτις ἀπὸ τοῦ χρόνου ἐκείνου παρατηρεῖται, ὅτι ἐπῆλθεν. Εὐτυχῶς παρῆλθον οἱ καιροὶ τῶν ἀπειλῶν, καὶ ἂν οὐδέποτε, ἀφ’ ἧς ἐγένετο Πρωθυπουργὸς ὁ τότε ἀπειλῶν, ἐνόμισεν ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ ἀμυνθῇ ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς Βασιλείας, ὁσάκις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐῤῥέθησαν ὑπαινιγμοὶ, εἶχεν ὅμως τέλος πάντων τὴν ἐπιείκειαν νὰ μὴ συνδυάσῃ ἐν τῷ προσώπῳ αὐτοῦ καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ πρώτου συμβούλου τοῦ Στέμματος καὶ τὸν ἀπειλοῦντα τὸ Στέμμα διὰ τῆς περικοπῆς τῶν ἡγεμονικῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ στάσις, τὴν ὁποίαν ὁ Πρωθυπουργὸς διετήρησε πρὸς τοὺς συνταγματικοὺς θεσμοὺς κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν, ἐκδηλοῖ τὴν εἰλικρίνειαν αὐτοῦ, ὡς δὲν γνωρίζω ὡσαύτως οὔτε ἂν κατὰ τὰς σχέσεις του πρὸς τὸν ἡγεμόνα ἡ στάσις αὐτοῦ ἐκδηλοῖ τὴν εἰλικρίνειάν του πρὸς τὸ Στέμμα. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐγένετο εἰσηγητὴς νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ηὐχόμην νὰ μὴ εἰσήγοντο ἐν τῇ Βουλῇ, ἐγὼ, ὁ φίλος τοῦ θεσμοῦ τῆς Βασιλείας, ἐγὼ, ὁ ἐπιθυμῶν οὐχὶ τὴν πρὸς ὥραν ῥιζοβόλησιν ἀλλὰ τὴν ἐπὶ αἰῶνα διατήρησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Βασιλείας καὶ τὴν ἔντασιν τῆς πρὸς τὸν καθήμενον ἐπὶ τοῦ θρόνου εὐλαβείας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἡ στάσις αὐτοῦ μάλιστα κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους μῆνας καταδεικνύει ὅλον καὶ πλήρη τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἀνδρὸς, ὅστις ἀπὸ ἀπειλοῦντος τὴν Βασιλείαν καὶ τὰ δικαιώματα αὐτῆς παρέστη ἐπαιτήσας τὴν ἐπικουρίαν τῆς Βασιλικῆς ἀρχῆς, ἵνα ἐξέλθῃ ἀρτίως ἐκ περιπλοκῆς ἀδιεξιτήτου καὶ δυσκόλου, τὴν ὁποίαν παρήγαγε καὶ διεσκέδασεν ἡ φατριαστικὴ ἀπληστία αὐτοῦ, ἥτις τὸν παρώθησαν ἵνα ἐπιθυμήσῃ νὰ εἰσέλθῃ φατριάζων καὶ ἐν ἐκείνῳ τῷ κλάδῳ τῶν ὑπηρετῶν τοῦ Κράτους, ἐν τῷ ὁποίῳ οὐδέποτε ἐπιτρέπεται ὁ φατριασμὸς ἢ αἱ πρὸς τὸν πολιτικὸν κομματισμὸν ῥοπαί. Λυποῦμαι διότι διὰ τοιαύτης πολιτείας ἐγένετο δυνατὸν νὰ γένηται ἀνεκτὴ ἀρχὴ δῆθεν συνταγματική, ἀρχή, τῆς ὁποίας ἡ ἐφαρμογὴ ἄγει εὐθὺ εἰς ἀνατροπὴν τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἡ ἀρχὴ τῆς δεδηλωμένης. Λυποῦμαι, λέγω, διότι διὰ τοιαύτης πορείας ἐπετεύχθη νὰ γένηται ἀνεκτὴ τοιαύτη ἀρχή. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ἐν οὐδενὶ τῶν συγγραμμάτων τοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου, τὰ ὁποῖα ἀνέγνων, οὐδαμοῦ εὗρον τοιοῦτον, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις, παραλογισμόν. Ὁ διαχειριζόμενος τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν ἔχει εἰς τὴν διάθεσίν του τοσαῦτα μέσα, ὥστε, ἂν ἡ συνείδησίς του τὸ ἐπιτρέπῃ, ἂν ἡ γνῶσις τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχει πρὸς τὴν πατρίδα, δὲν τὸν ἐμποδίζῃ, νὰ ᾖναι δυνατὸν εἰς αὐτὸν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν Βουλευτῶν νὰ ἐνασκήσῃ σημαντικὴν δρᾶσιν, ὡσαύτως δὲ καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς νὰ ἀναζητῇ νὰ ἀνευρίσκῃ τὰς ἀνθρωπίνους ἀδυναμίας, καὶ διὰ τῆς θεραπείας αὐτῶν νὰ κατορθόνῃ νὰ σχηματίζῃ πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει πλέον Βασιλεία, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει καὶ λαὸς, ὑπάρχει μόνον Πρωθυπουργὸς, διδοὺς καὶ λαμβάνων. Ὑπάρχει Πρωθυπουργὸς, λαμβάνων παρὰ τοῦ λαοῦ, ὡς ἀντάλλαγμα τῶν παροχῶν του πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, τοὺς Βουλευτὰς, τοὺς ὁποίους ἐσύστησεν, ὑπάρχει Πρωθυπουργὸς, συντηρῶν τὴν πλειονοψηφίαν διὰ τῆς θεραπείας τῶν ἀνθρωπίνων ἀδυναμιῶν αὐτῶν, αἵτινες πανταχοῦ ὑπάρχουσιν. Ἀλλὰ ὑπὸ τοιοῦτο σύστημα τίς δύναται νὰ μεταβάλῃ τὰς γνώμας αὐτοῦ; Τίς δύναται ν’ ἀναστείλῃ αὐτὸν ἀπὸ πορείας ἀντιβαινούσης εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀπὸ πράξεων ἀναιρουσῶν τὴν ἐθνικὴν ὕπαρξιν; Ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι μειονοψηφία, αἱ δὲ ψῆφοι τῶν πλειόνων ἀποτελοῦσι τὴν ἀπόφασιν, καὶ ἡ ἀπόφασις εἶναι λευκὴ, φέρουσα τὴν ὑπογραφὴν τῆς πλειονοψηφίας, καὶ ἐπὶ τοῦ λευκοῦ μέρους τὴν ἐλευθερίαν νὰ γράψῃ ὁ Πρωθυπουργὸς ὅ,τι καὶ ἂν θέλῃ. Ἡ Βασιλεία; Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἡ δεδηλωμένη, ἡ δὲ Βασιλεία, κατὰ τὸ δόγμα τοῦτο, μένει ἀργὴ καὶ ἀπεκδεδυμένη τοῦ πολυτιμοτέρου τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα ἀνέθηκεν εἰς αὐτήν. Τί λέγω δικαιωμάτων; Τοῦ σημαντικωτέρου τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ὁ θεσμὸς τῆς Βασιλείας ἐπάγει. Ποῖον εἶναι τὸ καθῆκον τοῦτο; Νὰ ἐπισκοπῇ τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπισκοπῇ τὴν πορείαν τῶν πολιτικῶν κομμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνταγωνίζονται. Ἰδιοτροπία ἢ πεισμονὴ τῆς μειονοψηφίας παρακωλύει τὴν πρόοδον τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, παρεμβάλλει προσκόμματα εἰς τὴν νομοτελεστικήν; Βεβαίως ὁ λαὸς θέλει κατακρίνει τοὺς τοιαύτην πολιτείαν μετερχομένους Βουλευτὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δίδοται τότε ἡ διάλυσις εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν, διὰ τῆς ὁποίας γίνεται ἔκκλησις εἰς τὸν λαὸν, καὶ οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, οἱ οὕτω πολιτευθέντες, δὲν θέλουσι δυνηθῆ οὐδὲ νὰ παρασταθῶσιν ἐνώπιον τοῦ λαοῦ, διότι θέλει ἀποπέμψει αὐτοὺς, ὡς ἄνδρας παρεμβάλλοντας προσκόμματα εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἐθνικῶν ἀναγκῶν, ὡς ἀντιπροσώπους λησμονήσαντας τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα εἶχον πρὸς τοὺς ἀποστείλαντας αὐτούς. Ἀλλὰ ἡ πλειονοψηφία καὶ ἡ Κυβέρνησις μετέρχονται πολιτικὴν ἐπιζήμιον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους,; Λησμονοῦσι τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν φυλήν; Λησμονοῦσι τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν ὀφείλουσι νὰ ἔχωσι περὶ τῆς στρατιωτικῆς συντάξεως τῆς χώρας; Μετέρχονται ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν πολιτείαν, ἥτις ἀπειλεῖ τὸ μέλλον τῆς χώρας; Ἡ Βασιλικὴ ἀρχὴ ἔχει δικαίωμα νὰ μεριμνήσῃ ἀμέσως, ὅπως σταματήσῃ τὸν ῥοῦν τῶν πραγμάτων, καὶ ποιήσηται ἔκκλησιν πρὸς τὸ Ἔθνος, ὅτε ὁ λαὸς θέλει ἀποφανθῆ, εἴτε στέργων τὴν νέαν κυβερνητικὴν κατάστασιν, εἴτε συναινῶν νὰ ἀφεθῇ, ἵνα ἐξακολουθήσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς προηγηθείσης πολιτικῆς. Ἀλλ’ ἡ δεδηλωμένη ἀπογυμνόνει τὴν Βασιλείαν τοῦ δικαιώματος τούτου καὶ τοῦ καθήκοντος, ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ τόπου, ἐπὶ μειώσει τῆς λυσιτελείας καὶ τῆς χρησιμότητος, τὴν ὁποίαν ὁ θεσμὸς τῆς Βασιλείας παρέχει εἰς τὸ Κράτος. Ἑρμηνευομένου τοῦ πολιτεύματος κατὰ τὸ σύστημα τῆς δεδηλωμένης, ἂν ἡ Βασιλεία δὲν ἔχῃ οὐδὲν δικαίωμα, θέλει ἐπιτυγχάνει ἡ κατὰ τὰς ἐκλογὰς Βουλευτῶν ἐπικράτησις τῶν φίλων τοῦ Ὑπουργείου διὰ τῆς χρήσεως τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἡ νομοτελεστικὴ ἐξουσία παρέχει· διὰ δὲ τῆς οὕτω σχηματιζομένης πλειονοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ, ὑποστηριζούσης μονίμως καὶ συμπαγῶς πᾶσαν πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργείου, μηδόλως ἀντιλεγούσης καὶ ἀναγνωριζούσης καὶ ἐπιδοκιμαζούσης καὶ τὰς πλέον ἐκρύθμους πράξεις καὶ ἀποφάσεις, θέλει παρέλθει ἡ τετραετία, καὶ ὅταν ἐπέλθῃ τῶν νέων ἐκλογῶν ἡ ἐνέργεια, ἡ διάλυσις θέλει δοθῆ αὖθις εἰς τὸν ἔχοντα τὴν τοιαύτην δεδηλωμένην, ὅστις, διαχειριζόμενος τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν καθ’ ὃν χρόνον γίνονται αἱ νέαι ἐκλογαί, θέλει μετέλθει πᾶν μέσον, ἵνα φέρῃ τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα καὶ συγκροτήσῃ αὖθις νέαν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ. Ἰδοὺ ἡ κρίσιμος στιγμή. Ὅταν ὑπάρξῃ τοιαύτη ὑπὸ τῆς Βασιλείας ἐγκατάλειψις τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν λόγῳ ἐφαρμογῆς τοιούτου ἀνυπάρκτου καὶ παραλόγου δόγματος, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς βεβαίως ὀφείλει νὰ σκεφθῇ, καὶ βεβαίως τότε ὀφείλει νὰ ἀποδείξῃ, ἂν ἦναι τοιοῦτος, οἷον ὁ Πρωθυπουργὸς ἔκρινεν αὐτὸν, ἀνάξιος τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ θεσμοὶ ἀπένειμαν εἰς αὐτόν. Τὴν στιγμὴν ταύτην περιμένομεν μετὰ τοῦ θάῤῥους, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐμπνέουσιν αἱ πεποιθήσεις ἡμῶν. Τὴν περιμένομεν χωρὶς νὰ ἐκτοξεύωμεν ἀπειλὰς κατὰ τῆς Βασιλείας καὶ χωρὶς νὰ ὑβρίσωμεν τὸν λαόν. Ἔχομεν ὅμως καθῆκον, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ ἐκπληρώσωμεν εὐσυνειδήτως, κηρύσσοντες σήμερον, ὅτι ἡ ἐξακολούθησις τῆς καταστάσεως ταύτης εἴτε θέλει φέρει τὴν ἐξέγερσιν τῆς μερίμνης τοῦ λαοῦ περὶ τῶν ἰδίων αὑτοῦ συμφερόντων καὶ περὶ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας, εἴτε θέλει ἀποδείξει, ἂν ὁ λαὸς ἀνέχηται τὴν ἐξακολούθησιν τῆς πολιτικῆς, ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται παρὰ τῶν Ὑπουργῶν. (Χειροκροτήματα ἐκ τῆς ἀριστερᾶς χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις).

§18ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρέπει λὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς τὸ θεωρεῖον ὑπάρχουσι πολλοὶ ποδοκροτοῦντες, καὶ ὅτι ὁ στρατιώτης, ὁ τεθεὶς ἐκεῖ πρὸς φρούρησιν τῆς τάξεως, ἐκτύπησε τοὺς χειροκροτοῦντας.

§19ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Νὰ τιμωρηθῇ ὁ στρατιώτης διὰ τὴν αὐθάδειάν του.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διέταξα τὸν ἀξιωματικὸν νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ μὴ τιμωρηθῇ ὁ στρατιώτης, λέγω ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ Ἀνδρέου Αὐγερινοῦ, προεδρεύοντος, τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος περιῆλθεν εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε νὰ πιστεύηται, ὅτι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ δὲν διεξάγεται συζήτησις σοβαρὰ, ἀλλ’ ἠθοποιοὶ διεξάγουσι παράστασιν, καὶ οἱ ἐγκάθετοι, οἱ πληρονόμενοι ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, τὰ περιτρίμματα τῶν ἀγυιῶν, οἱ ἐκ τῶν φυλακῶν ἐξελθόντες χθὲς, ἔρχονται νὰ ὑβρίζωσι, βοηθούμενοι ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐλησμόνησε τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον ἡ πλειοψηφία τοῦ ἔδωσεν, ὁ δὲ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατεβιβάσθη ἐκ τοῦ ὕψους τῆς θέσεως, εἰς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ εὑρίσκηται. (Χειροκροτήματα καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). (Ἀνέρχεται τὸ βῆμα ὁ κ. Κωνσταντόπουλος.)

§22ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κάμνω πρότασιν περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§24ΡΑΛΛΗΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς διὰ ψήφων 75 κατὰ 14, ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 89. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§27ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐμοῦ ὑπάρχει ἐκκρεμὴς μικρός τις λογαριασμὸς, παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ τακτοποιήσω ἐν συντόμῳ τὸν λογαριασμὸν τοῦτον. Ἐπιχειρήσας προχθὲς νὰ ἐξετάσω τὴν πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ 1882, ὅτε ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ὤφειλον νὰ πραγματευθῶ καὶ περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν περιῆλθεν ἔκτοτε καὶ διατελεῖ νῦν παρ’ ἡμῖν ἡ ἀπονομὴ τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης. Ἐνόμισα, ὅτι τὸ καθῆκον τοῦτο ἤθελον ἐκπληρώσει ἐπαξίως καὶ τοῦ Κοινοβουλίου, πρὸς τὸ ὁποῖον ἀπηυθυνόμην, καὶ τῆς σπουδαιότητος τοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο, ἐὰν ἀπέφευγον πᾶσαν ἐξέτασιν εἰδικῶν περιστάσεων, καὶ πᾶσαν οἱανδήποτε αἰτίασιν κατὰ προσώπων, καὶ περιωριζόμην νὰ παραστήσω πρὸς ὑμᾶς ὅσον ἔνεστι πιστῶς καὶ ἀκριβῶς τὴν κατάστασιν, ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρίσκεται νῦν παρ’ ἡμῖν ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης. Ἐφρόνουν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης ἀληθοῦς εἰκόνος ἠδύνατό τις εὐχερῶς καὶ τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης νὰ ἐπιλύσῃ, καὶ εἰς τὴν δέουσαν μελέτην νὰ προβῇ περὶ τῶν μέσων τῆς θεραπείας. Ὅτι ὑπὸ τοιοῦτον πνεῦμα ἐπραγματεύθην τὸ ζήτημα, προκύπτει ἀριδήλως ἐκ τῆς ἐμῆς ἀγορεύσεως, τὴν ὁποίαν ἔχω ἤδη ἀνὰ χεῖρας. Εὐχαρίστως ὡμολόγησα τότε ἐνώπιον ὑμῶν, ὅτι ὑπάρχουσιν εὐτυχῶς ἐν τῇ δικαστικῇ ὑπηρεσίᾳ ἔντιμοι, πεφωτισμένοι καὶ ἀκέραιοι δικασταί, οἵτινες, καίπερ γλίσχρως μισθοδοτούμενοι, καίπερ ὑπὸ μυρίας εὑρισκόμενοι στερήσεις καὶ πιέσεις, ἐργάζονται ἀνενδότως, ἵνα διατηρήσωσι τὴν δικαιοσύνην εἰς τὴν περιωπὴν, εἰς ἣν ἔταξεν αὐτὴν ἡ Πολιτεία καὶ τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας. Ἀλλ’ ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ὑποδείξω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι οἱ μόχθοι καὶ οἱ ἀγῶνες τῶν ἐντίμων τούτων λειτουργῶν τῆς δικαιοσύνης δὲν ἐπαρκοῦσι δυστυχῶς, ἵνα προλάβωσι πᾶν ἀτόπημα καὶ πᾶσαν ἀδικίαν. Ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι πλεῖστα καὶ σπουδαῖα λαμβάνουσι χώραν δυστυχῶς ἀτοπήματα καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἀπονομῇ τῆς πολιτικῆς δικαιοσύνης. Ἴσως ὑπάρχουσί τινες, φρονοῦντες, ὅτι ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας καὶ τὸ συμφέρον τῆς κοινωνίας ἐπιβάλλει νὰ καλύπτωμεν καὶ νὰ ἀποκρύπτωμεν τὰ τοιαῦτα ἀτοπήματα, ἀλλ’ ἐγὼ εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι ἡ ἀπόκρυψις τῶν διαφόρων ἑλκῶν τῆς Πολιτείας συντελεῖ εἰς τὴν δείνωσιν τοῦ κακοῦ, καὶ ὅτι ἡ ἀποκάλυψις αὐτῶν εἶναι τὸ μᾶλλον τελεσφόρον μέσον τῆς θεραπείας. Διημερεύω ἑκάστοτε, ὡς ἐκ τοῦ ἔργου μου, ἐν τοῖς Δικαστηρίοις, καὶ καθ’ ἑκάστην ἀναστρεφόμενος μετὰ πλείστων ἐντίμων καὶ διακεκριμένων συναδέλφων, καὶ ἰδίαις αἰσθήσεσιν ἀντελήφθην καὶ παρ’ αὐτῶν ἔμαθον πλείστας περιστάσεις, ἀποδεικνυούσας πρόδηλον ἀμάθειαν, καὶ ἀσύγγνωστον φυγοπονίαν, ἔστιν ὅτε δὲ καὶ ἔνοχον μεροληψίαν ἐκείνων, εἰς οὓς ἡ Πολιτεία ἐνεπιστεύθη τὴν ἐξασφάλισιν τῆς περιουσίας, τῆς τιμῆς, τῆς ζωῆς τῶν πολιτῶν’ καὶ ἰδίαις αἰσθήσεσιν ἀντελήφθην καὶ ἔμαθον πλείστας περιστάσεις, καθ’ ἃς οἱ ἀτυχεῖς διάδικοι περιεπλανήθησαν ἐπὶ ἔτη ἀπὸ Δικαστηρίου εἰς Δικαστήριον, ταλαιπωρούμενοι καὶ δαπανῶντες χωρὶς νὰ δυνηθῶσι ποτὲ νὰ ἐπιτύχωσι δικαιοσύνην. Ἠδυνάμην, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν περιπτώσεων καὶ τῶν παραδειγμάτων τούτων, νὰ ὑποστηρίξω ἐνώπιον ὑμῶν τὸ θλιβερὸν συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἤκουσα παρὰ λίαν ἁρμοδίων ἀνθρώπων, ὅτι δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς ἐν Ἑλλάδι δικαιοσύνη! Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν ἔπραξα τοῦτο, διότι ἐσκόπουν νὰ ἐπιχειρήσω ἔλεγχον, καὶ οὐχὶ νὰ προκαλέσω μελέτην περὶ θεραπείας, καὶ οὐχὶ νὰ κλονίσω ἔτι μᾶλλον τὴν πεποίθησιν τῶν πολιτῶν, καὶ νὰ καταῤῥίψω ἐν τῇ συνειδήσει αὐτῶν τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν. Διὰ τοῦτο ἀμέσως ἐν τῇ περιόδῳ ταύτῃ τοῦ λόγου μου ἔσπευσα νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πλεῖστα τῶν τοιούτων ἀτοπημάτων πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν εἰς τὴν ἀτελῆ ἡμῶν νομοθεσίαν, τὴν παρέχουσαν πλείστας ἀφορμὰς ἀμφιβολίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὴν ἔλλειψιν παρ’ ἡμῶν σταθερᾶς καὶ πεφωτισμένης νομολογίας, δυναμένης νὰ ποδηγετήσῃ καὶ τοὺς δικαστὰς καὶ τοὺς δικαζομένους. Καὶ ὅμως ἡ ὀρθοτάτη καὶ παρὰ πάντων παραδεδεγμένη αὕτη ἐκτίμησις τῆς ἡμετέρας νομοθεσίας διήγειρε παραδόξως τὴν ἔξαψιν καὶ τὴν ὀργὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, ὅστις, ὑπολαμβάνων ἴσως, ὅτι συνεπλήρωσε καὶ αὐτὸς τὴν ἀναμόρφωσιν τῆς νομοθεσίας, καὶ ὅτι διὰ τῆς γνώμης μου ἐκείνης παραγνωρίζονται αἱ μεγάλαι αὐτοῦ πρὸς τὴν δικαιοσύνην ἐκδουλεύσεις, ἐνόμισεν ἐπιβεβλημένον εἰς αὐτὸν, νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα, ἵνα μετὰ κόμπου καὶ οὐχὶ μετὰ τῆς δεούσης εὐπρεπείας ἀπαριθμήσῃ ἐνώπιον ἡμῶν τοὺς πολλοὺς νόμους, οὓς αὐτὸς εἰσηγήσατο, καὶ διὰ τῶν ὁποίων νομίζει, ὅτι κατωρθώθη τέλος ἡ νομοθετικὴ ἀναμόρφωσις τοῦ Κράτους. Ἀπορῶ, Κύριοι, διὰ τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης τοιαύτην ἐκτίμησιν τῆς ἀγορεύσεώς μου! Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιζητεῖ, φαίνεται, καὶ αὐτὸς δάφνας καὶ στεφάνους ἐπὶ τῇ πολυμόχθῳ ἐργασίᾳ, ἣν κατέβαλεν ὑπὲρ ἀναμορφώσεως τῆς δικαιοσύνης, νομίζω, ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ ἐξετάσω ἐν συντόμῳ, ὁποία τις εἶναι ἡ ἐργασία αὕτη, ἐφ’ ἧς στηρίζει τοιαύτας ἀξιώσεις. Πρὸ χρόνων, Κύριοι, εἶχε καταδειχθῆ ἡ ἀνάγκη τῆς καταργήσεως τῶν Ἐμποροδικείων ὡς ἀχρήστων, καὶ ἡ κατάργησις τῆς ἀποπείρας συμβιβασμοῦ, ὡς ἀχρήστου καὶ ἐπιβλαβοῦς, καὶ περὶ τούτων εἶχον συντελεσθῆ πρὸ χρόνων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης αἱ δέουσαι ἐργασίαι, εἶχον συνταχθῆ τὰ προσήκοντα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰσηγήσατο εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐγένοντο νόμοι τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ καὶ τὰ νομοσχέδια ταῦτα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ἦσαν βεβαίως πλήρη, καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι τὸ περὶ καταργήσεως τῶν Ἐμποροδικείων συνεπληρώθη, παραδεχθέντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τροπολογίαν, ὑπ’ ἐμοῦ ὑποβληθεῖσαν. Τροπολογίαν τοιαύτην εἶχον ὑποβάλει καὶ περὶ τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου, τοῦ καταργοῦντος τὴν ἀπόπειραν τοῦ συμβιβασμοῦ, προτείνας τὴν ἐξομοίωσιν τῶν συνοπτικῶν καὶ τῶν συνήθων ὑποθέσεων, καὶ τὴν τροπολογίαν ταύτην ὑπεστήριξαν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς Συμπολιτεύσεως, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπέκρουσε τὴν τροπολογίαν ἐκείνην, καὶ ὁ νόμος ἐψηφίσθη, ὡς μὴ ὤφειλεν, ὅπως εἰσήχθη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνεγνώρισε βεβαίως τὸ λάθος, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπέπεσε τότε, ἀποκρούσας τὴν τροπολογίαν μου, διότι εἰσήγαγε νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου συμπληρόνων τὸν νόμον ἐκεῖνον, τοῦτ’ αὐτὸ προτείνει, τὴν ἐξομοίωσιν τῶν συνοπτικῶν καὶ τῶν συνήθων ὑποθέσεων. Αὐτὰ εἶναι, Κύριοι, τὰ μόνα ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἴσως ἄξια μνείας ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰσηγήσατο καὶ πληθὺν ἑτέρων νόμων, δι’ ὧν, ὡς ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς, ἐπεδίωκε τὴν ἐξασφάλισιν τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων κατὰ πάσης ἐπηρείας ἐκ μέρους τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Ἀλλ’ ἐγὼ οὐδένα ἐκ τῶν νόμων τούτων ἐγκρίνω καὶ οὐδένα ἐξ αὐτῶν ἤθελον ψηφίσει, διότι ἐγὼ δὲν φρονῶ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι κακοποιόν τι θηρίον, τοῦ ὁποίου ὀφείλομεν νὰ δεσμεύσωμεν χεῖρας καὶ πόδας, ἵνα προλάβωμεν τὰς ὑπ’ αὐτοῦ προξενουμένας ζημίας. Τοὐναντίον ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ἔχων τὴν ἀνωτάτην ἐποπτείαν τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, καὶ ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἁρμονικὴν αὐτοῦ λειτουργίαν, πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ μέσα, τὰ ἀναγκαῖα πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ἀποστολῆς του. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ κατάργησις πάσης ἐπιδράσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων δὲν συντελεῖ, ἵνα καταστήσῃ αὐτοὺς μᾶλλον ζηλωτὰς τῶν ἐπιβεβλημένων εἰς αὐτοὺς καθηκόντων, διότι πλὴν τῆς ἐπηρείας τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἄπειροι ὑπάρχουσι πειρασμοί, δυνάμενοι νὰ παρεκτρέψωσι τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους ἀπὸ τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντος αὐτῶν. Ἡ ἀφαίρεσις ἑπομένως ἀπὸ τῶν χειρῶν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης τῶν ἀναγκαίων ἵνα ἐκπληρώσῃ πρεπόντως τὸ καθῆκον αὐτοῦ μέσων, δύναται νὰ προλάβῃ, ἐννοεῖται, κακὴν χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων τούτων κατὰ τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ δύναται νὰ προκαλέσῃ πλεῖστα ἕτερα ἀτοπήματα ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἰδίων, ἐξ ἄλλων λόγων προερχόμενα. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἕτερον λόγον ἀνάξια προσοχῆς ἐθεώρησα πάντα τὰ σοφὰ ταῦτα νομοθετήματα τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἐν ὅλοις αὐτοῖς τοῖς νόμοις ὑπάρχει πάντοτε ἀνοικτὴ ἡ θύρα, διὰ τῆς ὁποίας δύναται νὰ εἰσβάλῃ πάνοπλος ἡ πολιτικὴ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν ἀφορώντων εἰς τοὺς δικαστικοὺς ὑπαλλήλους· καὶ εἴδομεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης μεταθέτοντα καὶ πρωτοδίκας, ἀπαλλάσσοντα καὶ ἀνακριτὰς τῶν καθηκόντων τῆς ἀνακρίσεως, συμφώνως βεβαίως πρὸς τοὺς ἐν τοῖς νόμοις ἀναγραφομένους τύπους, ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν ἐναντίον τῆς ἐννοίας τῶν νόμων, καὶ χάριν πολιτικῶν συμφερόντων. Δὲν δίδω λοιπὸν σημασίαν τινά, οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην, εἰς τὴν σοφὴν ταύτην ἀναμόρφωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει, φαίνεται, τοιαύτην στοργὴν πρὸς τὰ ἴδια ἑαυτοῦ ἔργα, ὥστε ἐξακολουθεῖ νὰ θαυμάζῃ καὶ ἐκεῖνα ἀκόμη, τῶν ὁποίων ἡ πεῖρα ἀπέδειξε τὴν πληρεστάτην ἀποτυχίαν. Ἔλεγε κομπάζων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι αὐτὸς διὰ νόμου ὑπεχρέωσε τοὺς ἀνακόπτοντας ἐρήμην ἀποφάσεις τῶν Πλημμελειοδικείων νὰ προκαταβάλλωσι πρὸ τῆς συζητήσεως τῆς ἀνακοπῆς των τὰ δικαστικὰ ἔξοδα τῆς ἐρήμην δίκης! Ἡ ἐρημοδικία, κύριοι Βουλευταί, εἶναι ἀνάγκη νὰ καταπολεμηθῇ, διότι οὐ μόνον τὴν ταχύτητα τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης παρακωλύει, ἀλλὰ καὶ κατ’ οὐσίαν τὴν ὀρθὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης δύναται νὰ παραβλάψῃ, δι’ ὃ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς καταστολῆς αὐτῆς πολλὰ ἐπροτάθησαν μέτρα, τινὰ τῶν ὁποίων ἐφηρμόσθησαν καὶ εἰς ξένας νομοθεσίας. Ἐκ πάντων τούτων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐξελέξατο τὸ μᾶλλον ἀνώδυνον, τὴν πρὸ τῆς συζητήσεως τῆς ἀνακοπῆς προκαταβολὴν τῶν δικαστικῶν ἐξόδων τῆς ἐρήμην δίκης. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ προκαταβολὴ τῶν ἐξόδων, κύριοι Βουλευταί, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ διὰ ἄλλους σκοποὺς, ἐπιδιωκομένους ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ σκοποὺς ἐπιτεύξεως τοῦ ἰσοζυγίου, δύναται νὰ ἔχῃ καὶ ἑτέραν λυπηρὰν συνέπειαν, ὅτι ἐνδέχεται ἄποροι ἄνθρωποι, μὴ ἔχοντες τὰ μέσα νὰ προκαταβάλωσι τὰ ἔξοδα, νὰ στερηθῶσι τοῦ δικαιώματος τῆς ὑπερασπίσεώς των. Ἀλλ’ εἰς τὴν καταστολὴν τῆς ἐρημοδικίας οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ τὸ ἐπινοηθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ μέτρον, καὶ ἀπόδειξις ἀλάνθαστος, ἀπέναντι τῆς ὁποίας δὲν θὰ δυνηθῇ οὐδὲν ὁ κ. Ὑπουργὸς ν’ ἀντιτάξῃ, εἶναι αἱ καταστάσεις, τὰς ὁποίας αὐτὸς προσάγει, καὶ ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι ἀριθμὸς τῶν ἐρήμην ἀποφάσεων, ἀντὶ νὰ ἐλαττωθῇ, ηὔξησε μετὰ τοὺς νόμους, οὓς αὐτὸς εἰσήγαγεν. (Ἀναγινώσκει). Ἀλλ’ ὅταν ἀκούετε ἀριθμὸν ἐρήμην ἀποφάσεων ἀνερχομένων εἰς δεκάδας χιλιάδων, ἐρωτᾶτε πλέον, ἐὰν ἔφερον ἀποτέλεσμα τὰ μέτρα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης; Μέτρον συντελεστικὸν ἤθελεν εἶσθαι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἐλαττώσῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν μέχρι χιλίων, μέχρι πεντακοσίων ἐρήμην ἀποφάσεων. Καὶ διὰ τὴν ἐφεύρεσιν τοιούτων νόμων τὸν εἴδατε ἐνταῦθα κομπάζοντα καὶ γαυριῶντα!

§28ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν δεδομένον, πόσας ἀνακοπὰς ἔχομεν μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου.

§29ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχομεν τοιαύτην κατάστασιν’ ἐκ τῆς πείρας ὅμως τῆς δικαστικῆς γνωρίζομεν, ὅτι σπανίως ἀπόφασις, ἐρήμην ἐκδοθεῖσα, δὲν ἀνακόπτεται. Φρονῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὰ παρ’ ἐμοῦ ἐκτεθέντα περὶ τῆς πλημμελοῦς ἀπονομῆς τῆς τε πολιτικῆς καὶ ποινικῆς δικαιοσύνης, περὶ τῶν ἐλλείψεων καὶ ἀτελειῶν τῆς ἡμετέρας νομοθεσίας καὶ νομολογίας, πείθουσι πάντα περὶ τῆς ἀκριβείας αὐτῶν, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν ἰσχυρισμῶν μου ἐπικαλεῖται τὴν ἐνημερότητα πολλῶν ἐκ τῶν Δικαστηρίων τοῦ Κράτους· ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι μόνη ἡ ἔκδοσις τῶν ἀποφάσεων κατ’ οὐδὲν πολλάκις συμβάλλει εἰς τὴν πρόοδον τῆς ἐκδικάσεως τῶν ὑποθέσεων. Καὶ ἐνθυμοῦμαι πρό τινων ἡμερῶν, ὅτι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Κατσικόπουλος ἐπληροφόρει τὴν Βουλὴν, ὅτι κατέστη ἐνήμερον καὶ τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης, διότι ἐξέδωκεν ἁπάσας τὰς ἐκκρεμεῖς ἀποφάσεις, 170 περίπου τὸν ἀριθμὸν, περιεχούσας ἁπάσας μόνον τὰς δύο ἐκείνας λέξεις «Ὅρα Καστόριον» (ἱλαρότης). Τοιαῦτα, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι, Κύριοι, τὰ νομοθετικὰ ἔργα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ· καὶ ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς διέπεται εἰσέτι ὑπὸ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ Δικαίου, τοῦ ἀχανοῦς, τοῦ ἀγνώστου, τοῦ ἀκαταλήπτου πολλάκις Ῥωμαϊκοῦ Δικαίου, ἐνῷ ἡ ἐμπορικὴ αὐτῆς νομοθεσία δεῖται γενικῆς τροποποιήσεως, ἐνῷ ἅπασα ἡ ποινικὴ νομοθεσία ἀπηρχαιώθη καὶ χρῄζει ῥιζικῆς ἀναθεωρήσεως, ἐνῷ ἅπαντες οἱ νεώτεροι παρ’ ἡμῖν ψηφισθέντες νόμοι, οἰκονομικοὶ, στρατιωτικοὶ, παντὸς κλάδου, περιέχουσι τοιαύτας ἐλλείψεις καὶ ἀτελείας, αἵτινες, κατὰ τὴν ῥῆσιν τοῦ σοφοῦ καθηγητοῦ κ. Παπαῤῥηγοπούλου, διασαλεύουσιν ἐκ θεμελίων τὴν ἀσφάλειαν τῶν ἐννόμων σχέσεων, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐνόμισεν ὅτι δικαιοῦται ν’ ἀπαιτήσῃ δάφνας καὶ στεφάνους, διότι εἰσηγήσατο αὐτοὺς τοὺς νόμους, οὓς ἀνέπτυξα πρὸς ὑμᾶς πρὸ ὀλίγου. Ἀλλὰ πῶς ἔχουσι, Κύριοι, ἀκριβῶς τὰ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης; Εἶναι ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλον πρὸς ὑμᾶς, ὅτι κατὰ τὰ τέλη τοῦ 1887 διέμειναν εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Κράτους 106,000 ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων; Ἠκούσατε ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς μετ’ ὀργῆς καὶ ἀγανακτήσεως ἀπέκρουσε τὸν ἰσχυρισμόν μου τοῦτον, καὶ ὡς ἐν θριάμβῳ ἐπεδείκνυε πρὸς ἡμᾶς κατάστασιν, ἐξ ἧς προκύπτει, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ 106,000 ἀλλὰ μόνον περὶ 64,000 ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων! Ἠπόρησα, Κύριοι, διὰ τὸν θρίαμβον, τὸν ὁποῖον ἐνόμισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅτι ἦρεν. Ὑποθέτει ἆρά γε ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν 64,000 ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων παριστᾷ ποινικὴν δικαιοσύνην ἐῤῥύθμως λειτουργοῦσαν; Δὲν ἐννοεῖ ὅτι πάντα ὅσα ἐγὼ εἶπον περὶ τῶν 106,000 πληρέστατα ἐφαρμόζονται καὶ ἐὰν πρόκηται περὶ 64, 000; Ἀλλ’ ἐρωτῶ, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὸ 1887 δὲν ἔμενον 106,000 ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων, ἀλλὰ μόνον 64,000, ὅπως χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν; Φαίνεται ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπολαμβάνει, ὅτι ἐκκρεμεῖς ποινικαὶ ὑποθέσεις εὑρίσκονται εἰς τὰ εἰσαγγελικὰ γραφεῖα, εἰς τὰ ἀνακριτικὰ γραφεῖα καὶ εἰς τὰ γραφεῖα τῶν ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων, καὶ μόνας τὰς εἰς τὰ γραφεῖα ταῦτα ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν, φθάνει εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 64,000 μόνον. Ἀλλὰ πρέπει νὰ μάθῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἐκκρεμεῖς ὑποθέσεις δὲν ὑπάρχουσι μόνον εἰς τὰ γραφεῖα ταῦτα, ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἄπειροι ἐνώπιον τῶν γραφείων τῶν Πλημμελειοδικῶν, αἱ ἀναγραφόμεναι ὡς ἀναβληθεῖσαι ἢ ἐρήμην δικασθεῖσαι, διότι μένουσιν ἐπὶ πολὺν χρόνον εἰς τὰ γραφεῖα τῶν Πλημμελειοδικείων μέχρις ἀντιγραφῆς τῶν ἀποφάσεων καὶ ἀποστολῆς αὐτῶν εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν. Ἐπίσης ἐκκρεμεῖς ποινικαὶ ὑποθέσεις εὑρίσκονται ἐνώπιον τῶν Συμβουλίων τῶν Πλημμελειοδικῶν καὶ Ἐφετῶν καὶ προσέτι εἰς τὰς Εἰσαγγελίας τῶν Ἐφετῶν κατ’ ἀνακοπὴν τῶν βουλευμάτων. Εἰς ταύτας μάλιστα ὑπάρχουσιν ἐκκρεμεῖς οὐ μόνον αἱ κατὰ προφυλακισμένων, αἱ εἰσαγόμεναι εἰς τὰ Κακουργοδικεῖα, ἀλλὰ καὶ αἱ κατὰ τῶν φυγοδίκων, τῶν ὁποίων ὁ ἀριθμὸς βεβαίως δὲν εἶναι ὀλίγος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, παραλείπων ὅλους αὐτοὺς τοὺς ἀριθμοὺς, φθάνει εἰς τὸ συμπέρασμα τῶν 84,000, ἐξ ὧν ὑπελείφθησαν, ὡς εἶπε, νῦν αἱ 64 χιλιάδες. Βεβαίως ἐγὼ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποπέσω εἰς παρόμοιον λάθος· ἐγὼ ἠρίθμησα ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει). Τώρα ἤθελε μοὶ εἴπει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης αὐταὶ αἱ ἐκκρεμεῖς ἐργασίαι τῶν Πλημμελειοδικείων καὶ Συμβουλίων πρέπει νὰ ὑπολογισθῶσιν ἰδιαιτέρως; Ἐγὼ εἶπον, καὶ εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου, ὅτι ἐνδέχεται, νὰ ἠρίθμησα δὶς ἀριθμόν τινα ὑποθέσεων, ἀλλὰ τὴν ἐντεῦθεν ὑπέρβασιν ἐθεώρησα ἀναπληρουμένην ἀπὸ ὅλας ἐκείνας τὰς πηγάς, τὰς ὁποίας ἠρίθμησα ἐνώπιόν σας. Ἀλλ’ ὑπολογίζονται κατὰ τὴν κατάστασιν ἅπασαι αἱ ὑποθέσεις; Ὄχι· καὶ ἰδοὺ ἡ ἀπόδειξις. Πόσαι εἶναι, Κύριοι, αἱ ἐρήμην; 16,000· πόσαι αἱ ἀναβληθεῖσαι; 10,000· τὸ ὅλον 26,600. Πόσαι εἶναι ἐν ὅλῳ ἐνώπιον τῶν Εἰσαγγελέων; 20,000. Δύναται λοιπὸν ὁ ἐνώπιον τῶν Εἰσαγγελέων ἀριθμὸς νὰ ἦναι μικρότερος ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν, ὅστις ὑπάρχει εἰς τὰ Συμβούλια τῶν Πλημμελειοδικῶν; Ἀλλὰ πόσος τάχα νὰ ἦναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἄλλων ἐκείνων πηγῶν, περὶ τῶν ὁποίων οὐδεμία γίνεται μνεία ἐν ταῖς καταστάσεσι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ; Πόσαι εἶναι αἱ ὑποθέσεις αἱ εἰσαχθεῖσαι εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Ἐφετῶν κατὰ τὸ 1887; 1532. Πόσαι εἶναι αἱ εἰσαχθεῖσαι κατὰ τὸ 1888; 2,076. Λοιπὸν, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐκ τοῦ κονδυλίου ἐκείνου τῶν ἐρήμην καὶ ἀναβληθεισῶν ὑποθέσεων δυνάμεθα ν’ ἀφαιρέσωμέν τινας, θέλομεν προσθέσει ἄλλας, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν ἐπαναφέρει τὰ πράγματα εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον. Καὶ ἔπειτα ὁ κ. Ὑπουργὸς τολμᾷ νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἐγὼ ὑποπίπτω εἰς λάθη καὶ οὐχὶ αὐτὸς, ὁ ὁποῖος πλείονα ἔδει νὰ καταβάλῃ προσοχὴν εἰς τὴν μελέτην τῶν καταστάσεων, τὰς ὁποίας αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐκδίδει. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἰσχυρίζεται, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς ποιν. δικαιοσύνης μετὰ τὸ 1887 ἐβελτιώθη. Δυστυχῶς ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐξελέγξω ἀκριβῶς τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτὸν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι αἱ καταστάσεις, τὰς ὁποίας ἐν τῇ ἐφημερίδι δημοσιεύει δὲν περιέχουσι τὴν ἐργασίαν τῶν ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων· ἀλλ’ ἔστω, παραδέχομαι ὅτι ὁ ἀριθμὸς ἐβελτιώθη, ὅτι ἀπὸ τὸν ἀριθμὸν 84,000, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑποστηρίζει, κατήλθομεν εἰς τὰς 64,000· νομίζετε, ὅτι ἀρκεῖ τοῦτο; Ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, κ. Βουλευταί, τὰ ἐκδοθέντα βουλεύματα, θέλετε ἴδει, ὅτι αἱ πλεῖσται ἐκ τῶν ὑποθέσεων αὐτῶν ἐπερατώθησαν δι’ ἀθωώσεως, ἐλλείψει ἀποδείξεων, μέγας δὲ ἀριθμὸς αὐτῶν ἕνεκα παραγραφῆς. Τοῦτο εἶναι τὸ μοιραῖον τέλος τῶν ὑποθέσεων.

§30ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἄνευ ἀποδείξεων θέλετε νὰ παραπέμπωνται οἱ κατηγορούμενοι;

§31ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πῶς θέλετε νὰ ὑπάρχωσιν ἀποδείξεις, ἀφοῦ μετὰ δεκάδας ἐτῶν ἐνεργοῦνται αἱ περὶ αὐτῶν ἀνακρίσεις; Δὲν δύναται δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῆς παρὰ τοῖς ἀνακριταῖς ἐκκρεμοῦς ἐργασίας νὰ ἐξαγάγῃ συμπεράσματα περὶ βελτιώσεων, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν διὰ τῶν ἀνακριτῶν διερχομένων ἀνακρίσεων δύναται νὰ αὐξομειωθῇ κατὰ τὰς ἰδέας ἢ τὰς διαθέσεις τῶν Εἰσαγγελέων, δυναμένων νὰ ἀποστέλλωσιν αὐτὰς κατ’ ἀρέσκειαν ἢ εἰς τοὺς ἀνακριτὰς ἢ εἰς διαφόρους ἀνακριτικοὺς ὑπαλλήλους. Ταῦτα οὕτως ἔχουσι. Τώρα τίς ὁ ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἀθλίαν καὶ ἐλεεινὴν καὶ ἀπελπιστικὴν ταύτην κατάστασιν, εἰς ἣν περιῆλθεν ἡ ἀπονομὴ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης; Ἐγώ, Κύριοι, ἀναγνωρίζω, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι ἀρχαία. Ἐγὼ αὐτὸς, ὡς δικαστικὸς ὑπάλληλος, ἐμερίμνησα πολλάκις περὶ θεραπείας καὶ προσεπάθησα νὰ ἀνακόψω τὸν ἐπιβλαβῆ αὐτὸν χείμαῤῥον δι’ ὅλων τῶν μέσων, ὅσα εἶχον εἰς τὴν διάθεσίν μου, παρέστησα δὲ καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἀνάγκην τῆς συστάσεως εἰδικῶν Πταισματοδικείων. Ἀλλ’ ἐγὼ ἐπίσης γνωρίζω, ὅτι ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ πρὸ χρόνου ὑπάρχουσα, βαίνει ἐπὶ τὰ χείρω. Ὅταν λοιπὸν ἔχω ἐνώπιόν μου Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ 1882 διευθύνουσαν τὰ κοινὰ, δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσω αὐτὴν, τί ἔπραξεν ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη πρὸς θεραπείαν αὐτῶν; Ἀλλ’ ὁ κύριος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς, μιμούμενος, φαίνεται, τὸ παράδειγμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐνόμισεν ἐπιτετραμμένον νὰ μετατρέψῃ τὴν συζήτησιν καὶ ἀντὶ νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν αἰτίων τῆς καταστάσεως ταύτης, ἐπεχείρησε ν’ ἀπευθύνῃ κατηγορίαν κατὰ τῆς ἐπὶ ὀλίγους μῆνας παρεμπεσούσης Κυβερνήσεως καὶ ἀπέδωσεν εἰς αὐτὴν ὅλα τὰ κακά, τὰ ὁποῖα ὑφιστάμεθα σήμερον· καταβιβάζων δὲ ἔτι μᾶλλον τὴν σπουδαιότητα τῆς συζητήσεως, ἐνησχολήθη νὰ ἀνακοινώσῃ ἡμῖν λεπτομερείας τινὰς, ὅλως ἀσημάντους, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπὸ ἑκατέρας τῶν Κυβερνήσεων μετατεθέντων ἢ ἐνταῦθα προσκληθέντων δικαστῶν, ὡς ἂν διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἠδύνατο νὰ ἀπαλλαχθῇ τῆς βαρείας εὐθύνης, ἣν ὑπέχει ἕνεκα τῆς ἐλεεινῆς καταστάσεως τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν, τί εἶπε τέλος πάντων κατὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, τῆς ἐπ’ ὀλίγον χρόνον παρεμπεσούσης; Ὅτι 80,000 ἐκκρεμῶν ὑποθέσεων, τὰς ὁποίας εὗρεν ἐν τῷ διαστήματι τοῦ δωδεκαμήνου, ἀνεβίβασεν εἰς 89,000. Ἀλλ’ ὀφείλει ν’ ἀναμνησθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον διήρχοντο οἱ μῆνες ἐκεῖνοι, 80,000 νέοι διετέλουν ὑπὸ τὰς σημαίας ἐν τοῖς συνόροις, καὶ ἑπομένως πᾶσα ἀνακριτικὴ καὶ δικαστικὴ ἐργασία πρὸς ἐκδίκασιν τῶν ἐγκλημάτων ἀναγκαίως εἶχε διακοπῆ. Ἐμνήσθη καὶ τῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης καταργήσεως τοῦ νόμου περὶ Πταισματοδικείων, ἀλλὰ τὴν κατάργησιν ταύτην ἐγὼ πρῶτος, καίτοι φίλος τῆς Κυβερνήσεως, κατέκρινα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι εἰς τὰς ἡμετέρας τάξεις, κύριοι Βουλευταὶ, ἕκαστος ἀφίεται κύριος τῶν πεποιθήσεών του καὶ δὲν θεωρεῖται ἀντιβαίνουσα εἰς τοὺς κομματικοὺς δεσμοὺς ἡ ἔκφρασις τῶν ἰδιαιτέρων ἑκάστου πεποιθήσεων.

§32ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ λέγητε ταῦτα, διότι πολλοὶ ἐξ ἡμῶν εἰς ὡρισμένα ζητήματα ἐξήνεγκον γνώμην ἀντίθετον πρὸς τὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§33ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριοι Βουλευταὶ, μίαν ἰδίως ῥητὴν αἰτίασιν ἀπηύθυνα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐρωτήσας αὐτὸν, τί ἔπραξεν, ἔστω, ἀπὸ τῆς ἀνόδου αὐτοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ τὸ 1886 πρὸς βελτίωσιν τοῦ ἀνωτάτου Δικαστηρίου τῆς Ἑλλάδος, τοῦ Ἀρείου Πάγου. Ἀλλὰ κατῆλθεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, χωρὶς κἂν νὰ θίξῃ τὸ καῖον τοῦτο, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας, ζήτημα. Καὶ ἤκουσα εὐχαρίστως φωνήν τινα, ἐκ τῆς μερίδος ταύτης (δεικνύει τὴν δεξιὰν) προερχομένην καὶ ἐρωτῶσαν τὸν κ. Ὑπουργόν: «περὶ δὲ τοῦ Ἀρείου Πάγου, κύριε Ὑπουργὲ, τί λέγετε;» Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἐρώτησιν ταύτην: περὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου, κύριε Ὑπουργὲ, τί σκέπτεσθε νὰ πράξητε; Ὁ κ. Ὑπουργὸς, Κύριοι, διὰ τοῦ τρόπου ἐκείνου, μεθ’ οὗ ὡμίλησεν, ἠθέλησε, φαίνεται, νὰ πείσῃ ἡμᾶς περὶ τοῦ μεγάλου αὑτοῦ ἐνδιαφέροντος ὑπὲρ τῆς δικαστικῆς ἀξιοπρεπείας καὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ κλάδου, τὸν ὁποῖον διευθύνει· ἀλλ’ ἂς ἦναι πεπεισμένος ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην ἐπίδειξιν. Ἔχομεν ἡμεῖς πλῆθος ἄλλων γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουσιν, οἷον τρέφει σέβας καὶ πρὸς τὴν δικαστικὴν ὑπηρεσίαν καὶ πρὸς τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἀπέναντι αὐτῆς τῷ ἐπιβάλλονται. Ἡ Βουλὴ ἀκόμη εἶναι ἔναυλος ἀπὸ τὰς περὶ τούτου γενομένας συζητήσεις· ἑπομένως ἐγὼ τίποτε ἄλλο δὲν ἔχω νὰ προσθέσω, καὶ κατέρχομαι, Κύριοι, τοῦ βήματος, εὐχαριστῶν ὑμᾶς διὰ τὴν προσοχὴν καὶ τὴν ἐπιείκειαν, μεθ’ ἧς μὲ ἠκροάσθητε.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων.

§35ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ τούτου, κύριε Πρόεδρε, ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διατὶ τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα τὰ δικαστικὰ, τὰ ἀφορῶντα τὰ Δικαστήρια καὶ τὴν δικαιοσύνην, τὰ ὁποῖα πρὸ καιροῦ ὑπεβλήθησαν, δὲν διενεμήθησαν ἀκόμη εἰς ἡμᾶς; τουλάχιστον ἐγὼ δὲν τὰ ἔλαβον. Ὡσαύτως προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει μου περὶ τῶν κατὰ τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν, εἶπεν, ὅτι θεωρεῖ συντελεστικὸν εἰς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως αὐτῆς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑποθήκης πλοίων, ἀλλὰ τοῦτο οὐδὲ κἄν εἶναι ὑπ’ ὄψει ἡμῶν μέχρι τοῦδε. Ὡρίσθη ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Ἐρωτῶ, συνῆλθεν ἡ ἐπιτροπή; τί γίνεται τὸ νομοσχέδιον;

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ νομοσχέδια ἐτυπώθησαν καὶ θὰ διανεμηθῶσι. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορεῖται τὸ σύνολον.

§38ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ῥάλλης ἐδήλωσεν, ὅτι ἔχει νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου.

§39ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἀφοῦ δὲν εἶναι ἐδῶ, δὲν δύναται νὰ περιμένῃ ἡ Βουλή.

§40ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ, κύριε Πρόεδρε· νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου, εὑρίσκεται ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν καθ’ Ὑπουργεῖον ψήφισιν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου. Μέρος Αʹ. Ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους. Κεφάλαιον 1. Χρέος δημόσιον.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὸ κεφάλαιον Αʹ, εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, δηλ. εἰς τὸ δημόσιον χρέος, πρέπει νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς ποσά. Πρῶτον τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιΐας. Ἐκ τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας ἐξωφλήθησαν 12 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἔμεινεν ὑπόλοιπον 5,580,000 περίπου, δὲν ἐψηφίσθη δὲ ὁ νόμος, ὁ ἐπιτρέπων εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πράξῃ τὸν παρ’ αὐτῆς προτεινόμενον παραλογισμὸν τῆς ἐπιβολῆς εἰς ταμεῖον εἰδικὸν, καὶ σκοποῦν ὅλως ἐκτάκτους δαπάνας, πληρωμῆς τόκων, οἵτινές εἰσι τακτικὴ δαπάνη. Ἐλπίζω καὶ εὔχομαι, χάριν τῶν ἠθικῶν καὶ τῶν ὑλικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου ἡμῶν, νὰ μὴ ψηφισθῇ ὁ τοιοῦτος νόμος. Εὐτυχῶς μέχρι τοῦδε δὲν ἐψηφίσθη, ἑπομένως ὑφίσταται δάνειον, βαρύνον τὴν Κυβέρνησιν μὲ τόκον 330,000 περίπου δραχμῶν, δηλαδὴ 5½% ἐπὶ κεφαλαίου 5,580,000. Ἕτερον ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὰ χρέη τοῦ Δημοσίου, εἶναι οἱ τόκοι τῶν συνομολογηθέντων τελευταίων δανείων τῶν 15 ἑκατομμυρίων, τῶν 10 ἑκατομμυρίων, τῶν 1,200,000, ἀνερχομένων ἐν ὅλῳ εἰς 26,000,000 φράγκα χρυσᾶ. Οἱ τόκοι οὗτοι ἀνέρχονται εἰς 1,750,000, συμπεριλαμβανομένης καὶ τῆς προμηθείας αὐτῶν. Τὰ δάνεια ταῦτα συνωμολογήθησαν, οἱ τόκοι οὗτοι θὰ πληρωθῶσιν, ἑπομένως εἶναι ἄτοπον, ἐνῷ γνωρίζομεν ὅτι θὰ πληρωθῶσι, ν’ ἀφήσωμεν νὰ γίνῃ τοῦτο δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, αἵτινές εἰσι κακὸν, ὅπερ πᾶν Κράτος ἀποφεύγει. Ἐπειδὴ δὲ ψηφίζεται ὁ Προϋπολογισμὸς κατ’ ἄρθρον, λέγω ταῦτα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2. Ἠκούσαμεν προσέτι, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ μᾶς εἴπῃ, ἂν ἦναι ἀκριβές, ὅτι τελευταῖον συνωμολογήθη καὶ ἕτερον δάνειον 3,000,000. Ἂν τοῦτο ἦναι ἀκριβές, καὶ τούτου οἱ τόκοι πρέπει νὰ προστεθῶσι.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ δάνεια ἀναγράφονται ἐνταῦθα ὡς εἶχον ὅτε συνετάχθη ὁ Προϋπολογισμός· αἱ μεταβολαί, αἱ ἔκτοτε ἐπελθοῦσαι, δὲν ἀπαιτοῦσι τροποποίησιν τῶν ἄρθρων. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀπαριθμηθέντα, εἴτε ἀκριβῆ εἴτε μή, δὲν φέρουσι μεταβολὴν εἰς τὸ σύνολον τοῦ ἄρθρου, διότι τὰ δάνεια, περὶ ὧν ἐποιήσατο λόγον, εἶναι προωρισμένα εἰς ἀπόσβεσιν ἄλλων δανείων, ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ περιλαμβανομένων, ἑπομένως ὅ,τι προστίθεται δι’ ἐκείνων ἀφαιρεῖται ἐκ τούτων. Θὰ ἦτο προτιμότερον ν’ ἀνεγράφοντο ἐν τοῖς ἄρθροις αἱ ἀντικαταστάσεις, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ λογιστικῶς ἀναγκαῖον, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλωμεν ἐν ἀκαρεῖ τὸ κείμενον τῶν ἄρθρων κατὰ τὰ ἐν τῷ μεταξὺ χρόνῳ συντελεσθέντα. Ὁ κ. Βουλευτὴς πρὸ ὀλίγου ἠρώτησε, τί ἐνεργεῖται περὶ δανείου 3,000,000 λιρῶν. Δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Τὸ δάνειον τῶν 3,000,000 δὲν συνωμολογήθη, ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχε συνομολογηθῆ, δὲν θὰ ἦτο ἀναγκαῖον νὰ μεταβάλωμεν τὰς ἀναγραφὰς τῶν πιστώσεων· καὶ ἐν τούτῳ, ὡς καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς, θὰ ἤρκει, προκειμένου περὶ τροπῆς δανείων, ἐν τῷ αὐτῷ ἄρθρῳ περιλαμβανομένων, νὰ μὴ ὑπολείπηται τῆς δαπάνης ἡ πίστωσις. Ὡς πρὸς δὲ τὰ τῶν προσόδων τῆς ὁδοποιΐας, ἀφοῦ ἐν τῷ ἀνακοινωθέντι εἰς τὴν Βουλὴν γενικῷ σχεδίῳ περιλαμβάνονται καὶ τὰ τῆς ὁδοποιΐας, πρέπει τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν ν’ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἐὰν δὲ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἡ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφὴ οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν. Ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς δὲν ἀποσύρωμεν τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ Βουλὴ δὲν ἐκφράσῃ γνώμην ἐναντίαν τοῦ νομοσχεδίου, δὲν εἶναι πρέπον ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν διατάξεων, αἵτινες φρονοῦμεν ὅτι θέλουσι ψηφισθῆ βραδύτερον· ἐὰν ὅμως δι’ οἱονδήποτε λόγον μὴ ψηφισθῶσιν αὗται, ἡ προκειμένη ἀναγραφὴ δὲν ἀποτελεῖ νομοθετικὴν ἔγκρισιν τῆς προταθείσης ἐνεργείας.

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περιέχει μίαν ἀκρίβειαν, τὴν ὁποίαν παραδέχομαι. Πρέπει νὰ διαγραφῇ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀναλογεῖ ὡς τόκος δανείων ἐξοφλουμένων. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ ὑπεβίβασα τὸν τόκον τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας ἀπὸ 970,000 δραχμῶν εἰς 330,000. Πρέπει δ’ ὡσαύτως νὰ διαγραφῇ καὶ ὁ τόκος τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας, διότι καὶ τὸ δάνειον τοῦτο ἐξωφλήθη ἐκ τῶν συνομολογηθέντων τελευταίων δανείων. Ἐξωφλήθη προσέτι καὶ ἓν ἑκατομμύριον ἐκ τοῦ δανείου τῶν 10,200,000 φράγκων. Ταῦτα συμπεριέλαβα εἰς τὸν ὑπολογισμόν μου. Τὰ ποσὰ ὅμως τὰ πληρωθέντα εἰσὶ πολὺ μικρότερα ἐκείνων, ἅτινα νεωστὶ ἐπιβαρύνουσι τὸν Προϋπολογισμόν. Τὸ περιπλέον ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναγραφῇ. Νομίζω δὲ ἀναγκαῖον τοῦτο, διότι καὶ ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ὁδηγώμεθα εἰς τὴν σύνταξιν καὶ ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκ τῆς ὑγιοῦς ἀρχῆς, καθ’ ἣν πρέπει ν’ ἀναγράφωνται ἐν αὐτῷ πᾶσαι αἱ δαπάναι, ἰδίως δὲ αἱ τοῦ δημοσίου χρέους, αἱ ἐπιβαρύνουσαι τὸ Δημόσιον. Αἱ δαπάναι δὲ αὗται, αἱ γνωσταί, καθ’ ἣν στιγμὴν ψηφίζεται ὁ Προϋπολογισμός, πρέπει νὰ ἀναγράφωνται ἐν αὐτῷ, διότι εἶναι γενικῶς παραδεδεγμένον, ὅτι ἡ δι’ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων πληρωμὴ τοιούτων δαπανῶν ἔχει τι, οὐ μόνον σόλοικον, ἀλλὰ καὶ λίαν ἐπιβλαβὲς διὰ τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν τοῦ Κράτους. Ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, εὔχομαι, χάριν τῶν συμφερόντων τῆς χώρας ἡμῶν, νὰ μὴ ψηφισθῇ, τότε θὰ δύναται οὗτος ν’ ἀφήσῃ τὴν διὰ τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιΐας δαπάνην μεταξὺ τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων, ὅπως ἀφίνει καὶ ἄλλας. Ἡ ἀναγραφὴ ὅμως αὐτῆς ἐπιβάλλεται οὐ μόνον ὑπὸ τῆς λογικῆς, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ῥητῶν διατάξεων τοῦ Λογιστικοῦ ἡμῶν νόμου, τὰς ὁποίας ἡ μὴ ἀναγραφὴ αὐτῆς παραβιάζει καὶ ἀναιρεῖ. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3 τοῦ κεφαλαίου Αʹ ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. Ὑπερτίμησις συναλλάγματος διὰ τὰς εἰς μεταλλικὸν πληρωμὰς 500,000.

§46ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ποσὸν τῶν 500,000 δραχμῶν πρέπει ν’ ἀναβιβασθῇ εἰς 7,000,000 περίπου, διότι τοσοῦτον ποσὸν, κατὰ τὴν τρέχουσαν τιμήν, ὡς διαφορὰν συναλλάγματος ἀπαιτοῦσιν αἱ πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις ἡμῶν. Ἐὰν συνδυασμοὶ τοιοῦτοι, οἷοι ἐγένοντο μέχρι τοῦδε καὶ τῶν ὁποίων τὰ ἀποτελέσματα ἀρκούντως ἀνεπτύξαμεν, θέλωσιν ἐξακολουθήσει πραγματοποιούμενοι, τοῦτο εἶναι ζήτημα μέλλοντος. Τὸ βέβαιον δὲ εἶναι, ὅτι ἡμεῖς σήμερον ὀφείλομεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὡρισμένον ποσὸν χρυσῶν φράγκων, ὅπερ πρέπει νὰ πληρώσωμεν. Τότε δὲ μόνον ἐπιτρέπεται νὰ μὴ ἀναγράψωμεν τὴν διαφορὰν ταύτην, ὅταν παραδεχθῶμεν, ὅτι δὲν ὀφείλομεν νὰ πληρώσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς μεταλλικὸν, ἀλλὰ θὰ τὸ πληρώσωμεν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Τοιαύτην γνώμην δὲν ἐδήλωσεν ἡ Κυβέρνησις. Ἐδήλωσεν ἀπεναντίας, ὅτι θ’ ἀποφύγῃ διὰ τοῦ γνωστοῦ τεχνάσματος τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν της τὴν δαπάνην ταύτην. Τίνες ἔσονται οἱ συνδυασμοὶ αὐτῆς, θὰ τοὺς κρίνωμεν, ὅταν γίνωσι. Σήμερον ὅμως ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν γεγονὸς πραγματικὸν, ὅτι ἐντὸς τοῦ 1890 ὀφείλομεν μὲν ἀφ’ ἑνὸς ἄνω τῶν 26 ἑκατομυρίων, ἅτινα πρέπει νὰ πληρώσωμεν εἰς χρυσὸν, ἔχομεν δ’ ἀφ’ ἑτέρου ἔσοδα εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα ἐψήφισε πρὸ ὀλίγου ἡ Βουλὴ, θὰ πραγματοποιηθῶσιν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Εἴμεθα ἑπομένως ἠναγκασμένοι ν’ ἀγοράσωμεν τὸν χρυσόν. Ὀφείλοντες δὲ νὰ τὸν ἀγοράσωμεν, πρέπει νὰ τὸν ἐκτιμήσωμεν κατὰ τὴν σημερινὴν αὐτοῦ ἀξίαν, ἥτις ἀπαιτεῖ νομισματικὴν διαφοράν, ἣν πρέπει νὰ ἀναγράψωμεν οὐχὶ 500,000 ἀλλὰ 7 ἑκατομμύρια.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὰς εἰς μεταλλικὸν πληρωμὰς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους δέον νὰ ἔχωμεν τὸ μέταλλον· καὶ ὁ μὲν κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης φρονεῖ, ὅτι πρέπει ν’ ἀποκτήσωμεν τὸ μέταλλον τοῦτο ἀγοράζοντες συνάλλαγμα ἀντὶ ποσοῦ 7 ἑκατομμυρίων, ἡμεῖς δὲ φρονοῦμεν, ὅτι πρέπει ν’ ἀποκτήσωμεν τὸ μέταλλον δι’ ἄλλου τρόπου, μὴ ἐπαγομένου τὴν ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου δαπάνην. Ἡ γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετος πρὸς τὴν ἡμετέραν. Ἐὰν ἡμεῖς ἐφαρμόσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν, βεβαίως δὲν θέλομεν δαπανήσει τὰ πρὸς ἀπόκτησιν συναλλάγματος 7 ἑκατομμυρίων, διότι δὲν θέλομεν πραγματοποιήσει τὰς πληρωμὰς διὰ συναλλάγματος, θέλομεν τὰς πραγματοποιήσει κατ’ ἄλλο σύστημα, μὴ ἀπαιτοῦν δαπάνην, ἧς τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ προτείνει ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀποκρούω δ’ ἐγώ.

§48ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς ἓν μόνον δὲν ἀπήντησε. Δὲν εἶπον ἐγὼ, ἂν πρέπῃ, ἢ οὔ, ν’ ἀγοράσωμεν ἐν τῷ τόπῳ τὸ συνάλλαγμα. Εἶπον μόνον, ὅτι ὀφείλομεν χρυσὸν, ὀφείλοντες δὲ χρυσὸν, ὁπωσδήποτε καὶ ἂν προμηθευθῶμεν αὐτὸν, ἔστω καὶ δανειζόμενοι, ὀφείλομεν νὰ τὸν ἐκτιμήσωμεν ὡς χρυσὸν, καὶ ὡς τοιοῦτον νὰ τὸν ἀντικρύσωμεν πρὸς τὰ ἔσοδα ἡμῶν. Ὁπωσδήποτε καὶ ἂν τὸν προμηθευθῶμεν, εἴτε δι’ ἀγορᾶς καὶ πληρωμῆς αὐτοῦ διὰ τῶν τακτικῶν ἡμῶν ἐσόδων, εἴτε διὰ δανείου, ὅπερ εἶναι ἔκτακτον ἔσοδον, ἀπαιτοῦν τὴν κατ’ ἔτος τακτικὴν πληρωμὴν τόκων, τὰ ἔσοδα ἡμῶν ὅλα ἀναγράφονται ἐν τῷ ὑπολογισμῷ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀφοῦ δὲ τὰ ἔσοδα ἡμῶν οὕτως ἀναγράφονται, ὀφείλομεν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον ν’ ἀναγράψωμεν καὶ τὰ ἔξοδα, ὅπως πράττει τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀναγράφων κατωτέρω τὴν πραγματικὴν ἀξίαν τοῦ νομίσματος, τοῦ ἀναγκαίου δι’ ἄλλας προμηθείας τοῦ Δημοσίου. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἄλλο νομισματικὸν μέτρον διὰ τὰ ἔσοδα ἡμῶν, καὶ ἄλλο διὰ τὰ ἔξοδα. Ὀφείλομεν νὰ μετρῶμεν ἀμφότερα διὰ τοῦ αὐτοῦ μέτρου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 τοῦ κεφαλ. Αʹ ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ κεφάλαια 2, 3 καὶ 4 μετὰ τῶν ἄρθρων αὐτῶν).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 5. Νομοθετικὸν σῶμα. Ἄρθρον 1. Ἀποζημιώσεις Βουλευτῶν καὶ ἔξοδα Γραφείου Βουλῆς 401,658. Τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 5 δραχμαὶ 401,658.

§50ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὴν ἔκτακτον Σύνοδον πίστωσις;

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε ἀποῤῥίπτεται ἡ ἰδέα περὶ ἐκτάκτου Συνόδου;

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν συνέλθῃ ἡ ἔκτακτος Σύνοδος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 5, ἄρθρον 1, ὡς ἀνεγνώσθη).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὅλον τοῦ μέρους Αʹ δραχμαὶ 36,194,021. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§55ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διῃρημένα εἰς μέρος Βʹ, Γʹ καὶ Δʹ).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὅλον τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890 δραχ. 52,472,209. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου. (Γίνεται δεκτὸς κατὰ κεφάλαιον, ἄρθρον καὶ σύνολον. Τὸ ὅλον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890, ἀνερχόμενον εἰς δραχ. 2,263,154).

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργείου διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890. (Γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–8 τοῦ κεφαλαίου 1).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9. Εἰρηνοδικείων .... 609,600. Ἐνταῦθα ζητεῖται πίστωσις παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δραχ. 6,120 πρὸς αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Εἰρηνοδικείων.

§60ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ συνεκεντρώθησαν πληροφορίαι, ἐπιβάλλουσαι τὴν σύστασιν νέων Εἰρηνοδικείων πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ὑπηρεσίας. Αἱ συστάσεις αὗται εἶναι ἀρκεταὶ καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐθεώρησα καλὸν νὰ ζητήσω τριῶν Εἰρηνοδικείων τὴν σύστασιν.

§61ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ εἰσάγετε ἀρχὴν, ἡ ὁποία ἀντίκειται εἰς ὅλην τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν, νὰ ζητῆτε τὴν ψήφισιν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν προεξηλέγχθησαν ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ;

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸ ὀλίγου ὑμεῖς προετείνατε τὴν προσθήκην δαπάνης διὰ τὸ δημόσιον χρέος. Οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβάλωμεν τὴν παρὰ τῆς Βουλῆς ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ τροπολογεῖν εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην. Βεβαίως, ἂν πρόκηται περὶ μεγάλης δαπάνης, εἶναι πρέπον, οὐχὶ ἐπιβαλλόμενον, νὰ παραπέμπῃ ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§63ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δικαιολογεῖ τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ζητεῖ, ἐκ τῆς ὑπάρξεως γνωμοδοτήσεων τῶν ἁρμοδίων περὶ τῆς συστάσεως τριῶν Εἰρηνοδικείων. Ἀλλ’ ἀπέφυγε νὰ μᾶς ὀνομάσῃ ποῖα εἶναι τὰ τρία ταῦτα Εἰρηνοδικεῖα. Ἂν νομίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ συστήσῃ εἰς ὡρισμένα μέρη Εἰρηνοδικεῖα χάριν συναλλαγῆς, νομίζω ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν νὰ συστηθοῦν Εἰρηνοδικεῖα ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἀπαραίτητος ἀνάγκη νὰ συστηθοῦν, λόγῳ τῆς ἐξυπηρετήσεως τῆς ἀνάγκης τῆς δικαιοσύνης. Προτείνω λοιπὸν νὰ προστεθῶσι 10,000 δραχμαὶ, ὅπως συστηθῶσι 4 Εἰρηνοδικεῖα εἰς τὰς ἐπαρχίας Καλαβρύτων καὶ Ἠλείας. Ἄλλως νὰ μὴ ἀναγραφῇ ἡ προσθήκη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§65ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν προσθήκην τῶν δραχ. 6,120 ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9 λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν προσθήκην τῶν δραχ. 6,120 διὰ ψήφων 77 κατὰ 7, ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 84. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ὅλον τοῦ κεφαλ. 1 ἐκ δρ. 2,204,400. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ τὰ λοιπὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Τὸ ὅλον τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργείου διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890, ἀνερχόμενον εἰς δρ. 5,143,262:29).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προϋπολογισμὸς ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ κεφάλαιον 1 καὶ τὰ ἄρθρα αὐτοῦ, ἐν ὅλῳ δρ. 161,000.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 2. Διοίκησις νομῶν. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§70ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου δευτέρου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὀφείλω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Δὲν εὑρίσκω ἐν τούτῳ ἀναγεγραμμένην πίστωσιν διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν Νομαρχιακῶν Συμβούλων καὶ διὰ τὰ ἔξοδα τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Ὁ νόμος περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων ἐν τῷ τελευταίῳ αὐτοῦ ἄρθρῳ ὁρίζει τοὺς πόρους, οἵτινες θέλουσι χρησιμεύσει εἰς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῶν Νομαρχιακῶν Συμβούλων, μέχρις οὗ ἰδιαίτερος νόμος κανονίσῃ τὰ τῶν πόρων τούτων. Τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρον ὁρίζει, ὅτι μέχρι τῆς ψηφίσεως νέου νόμου τὰ ἔξοδα θέλουσι καταβάλλεσθαι ἐκ τῶν ἐσόδων τῶν δήμων, καὶ ἐκ τῶν πόρων τῶν λιμενικῶν ταμείων, τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ ἑκάστου νομοῦ εὑρισκομένων. Ἡ διάταξις ὅμως αὕτη δὲν νομίζω ὅτι ἐπιτρέπει τὴν μὴ ἀναγραφὴν τῆς ἀναγκαίας πιστώσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ δευτέρῳ· ἢ ἐνόμισαν οἱ κύριοι Ὑπουργοί, εἰσάγοντες τὸν νόμον περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι καὶ χρήσιμα; Καὶ ἔχουσι μὲν τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια ἐκ τοῦ νόμου ἐπίβλεψιν ἐπὶ τῆς διοικήσεως καὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν δήμων, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ἤντλησαν ἐκ τοῦ νόμου, καθ’ ὅσον οὗτος ἀπέσπασε μέρος τῶν ἀστυνομικῶν δικαιωμάτων τῶν Νομαρχῶν καὶ τὸ ἀπέδωκεν εἰς τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια. Πρόκειται περὶ θεσμοῦ, μέλλοντος νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καλλιτέραν διοίκησιν τῶν νομῶν, ἑπομένως ἔπρεπε ν’ ἀναγραφῇ ἡ ἀναγκαία δαπάνη, ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Θὰ μοὶ ἀντιτάξουν ἴσως τὴν διάταξιν τοῦ τελευταίου ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ πόροι ὁρίζονται ἐν τῷ νόμῳ, ἀλλ’ ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἀπαλλάσσει τὴν Κυβέρνησιν τῆς ὑποχρεώσεως νὰ περιλάβῃ τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἐκ τῶν προτέρων εἶναι ἀδύνατον νὰ γνωρίζωμεν τίνες οἱ πόροι, ἢ κατὰ πόσον εἶναι ἐπαρκεῖς, ἢ ἂν θὰ πλεονάζωσιν. Ἀναγκαίως ἐγένετο εἷς λογαριασμὸς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ ἐκ τῶν προτέρων εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον νὰ γνωρίζῃ τις, ἐὰν οἱ πόροι, οἱ ἀναγεγραμμένοι ἐν τῷ τελευταίῳ ἄρθρῳ τοῦ νόμου περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, ἦναι ἐπαρκεῖς, ἢ ἐὰν πλεονάζωσι· καὶ ἂν δὲν ἦναι ἐπαρκεῖς, ἐκ τίνος πιστώσεως θὰ πληρωθῶσιν οἱ Νομαρχιακοὶ Σύμβουλοι καὶ αἱ Νομαρχιακαὶ Ἐπιτροπαί; Ἐὰν δὲ ἡ δαπάνη ἦναι πλεονάζουσα, εἰς ποῖον ταμεῖον θὰ εἰσαχθῶσι τὰ πλεονάζοντα; Ἐγὼ γνωρίζω τὸν λόγον, δι’ ὃν δὲν ἐνεγράφη ἡ πίστωσις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ· ὁ λόγος εἶναι, ὅτι ἔπρεπε νὰ λησμονηθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς ἡ ἀχρηστία τοῦ θεσμοῦ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος οὐχ ἧττον κοστίζει εἰς τὸ Κράτος 150,000 δραχμῶν. Τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια ἐγένοντο πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ δοθῇ ἄρτος εἰς κηφῆνας, τοὺς ὁποίους δὲν ἠδύναντο νὰ τοποθετήσωσιν ἀλλοῦ. Ἀλλ’ ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσωμεν νὰ ἐγγραφῇ ἡ ἀναγκαία δαπάνη, διὰ νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι, ἐνῷ ἁρπάζομεν διὰ παντὸς τρόπου ἐκ τοῦ λαοῦ χρήματα, διανέμομεν παροχάς. Διότι οὐδεὶς ὑπάρχει ἐξ ἡμῶν, οὔτε ὁ εἰσαγαγὼν τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ θεωρῇ, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη ἔχει τὴν ἐλαχίστην χρησιμότητα. Εἴπετέ μοι, τί ἔκαμαν μέχρι τοῦδε τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια; Τὰ Συμβούλια ταῦτα ἐπρόκειτο νὰ ἐγκαινιάσουν νέαν περίοδον διοικητικῆς ἀνεξαρτησίας, τὴν ἀποκέντρωσιν ἐν τῷ Κράτει καὶ τῇ διοικήσει· ἐν τούτοις τί ἀπεδείχθη; Ὅτι αἱ θέσεις τῶν Νομαρχιακῶν Συμβούλων κατέχονται ἀπὸ ὄργανα τυφλὰ τῆς διοικήσεως, καὶ ἔχομεν ἓν ἔτι παράδειγμα τοῦ σεβασμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔδειξεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὸν θεσμόν. Πρό τινων ἡμερῶν ἐζήτησα ἔγγραφά τινα, ἀναφερόμενα εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος τοῦ δήμου Σαλαμῖνος, καὶ ἡ περίπτωσις αὕτη, ἐὰν ἀναπτυχθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος, θ’ ἀποδείξῃ τὸν σεβασμὸν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν ἴδιον αὐτῆς θεσμόν. Ἐπρόκειτο περὶ πράξεως τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Ἀττικοβοιωτίας, μὴ ὑπαγομένης εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὸ ἄρθρον 26 τοῦ νόμου περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν τοῦ εἰσπράκτορος, τὸ ὁποῖον καθιέρου ὁ προηγούμενος νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκ τριῶν ὑποψηφίων ἐξελέγετο εἷς, διοριζόμενος διὰ Β. Διατάγματος. Κατὰ τὸν νόμον δὲ περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων ἀνετέθη ὁ διορισμὸς τοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος εἰς αὐτό· ἐν τούτοις τί συνέβη; Τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ἐπιληφθὲν τοῦ διορισμοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος, διώρισεν ἕνα, ἡ πρᾶξις δὲ αὕτη δὲν εἶχεν ἀνάγκην τῆς κυρώσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι καθορίζονται ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ αἱ πράξεις, ἐφ’ ὧν ὁ Ὑπουργὸς ἐπεμβαίνει. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ νόμος (ἀναγινώσκει): Ἄρθρον 29 § βʹ. «Ἐκ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου χρήζουσι τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ αἱ διατάσσουσαι δαπάνην ἀποῤῥιφθεῖσαν ἢ ἐλαττωθεῖσαν διὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Νομάρχου, αἱ περὶ ἀποδοχῆς δωρεῶν ἢ κληροδοτημάτων ἡνωμένων μὲ βάρη, αἱ περὶ συγκαταβάσεως εἰς πληρωμὰς ἢ χορηγήσεως ἀμοιβῶν καὶ δώρων, αἱ περὶ ἐκποιήσεως ἢ ἀνταλλαγῆς ἀκινήτων καὶ αἱ περὶ δανείων ἢ συμβιβασμοῦ ἢ εἰσαγωγῆς δίκης». Ἐνταῦθα δὲν περιλαμβάνεται ὁ διορισμὸς τοῦ εἰσπράκτορος. Ἐν τούτοις τί συνέβη; Τὸ Συμβούλιον συνέρχεται καὶ ἐκδίδει μίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἀποσταλῇ εἰς τὸν Δήμαρχον, ὅπως προσκαλέσῃ τὸν ἐκλεχθέντα εἰσπράκτορα νὰ δώσῃ τὸν ὅρκον καὶ τὴν ἀπαιτουμένην ἐγγύησιν, καὶ ἀναλάβῃ ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνδιαφερόμενος ἐπ’ αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως, διότι πρόκειται περὶ περιφερείας, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἤσκει ἐπιῤῥοήν τινα, ἥτις σήμερον δὲν ὑφίσταται, καὶ ἔχων συμφέρον νὰ ὑποστηρίξῃ τοὺς μειοψηφοῦντας ἐν τῷ δήμῳ Σαλαμῖνος, τὸν πρώην Δήμαρχον, διὰ παντὸς τρόπου ἠθέλησε νὰ στρεβλώσῃ τὸν νόμον. Τί πράττει; ἐκδίδει μίαν ἐγκύκλιον πρὸς τὸν Νομάρχην καὶ τῷ λέγει, ὅτι εἶναι ἄκυρος ἡ πρᾶξις· διατί; διότι εἶναι ἄκυρος ἡ πρᾶξις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καθόσον ἔπρεπε νὰ διαβιβασθῇ διὰ τοῦ Νομάρχου πρὸς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, ἑπομένως τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον δὲν εἶχε δικαίωμα ν’ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ διορισμοῦ τοῦ δημοτικοῦ εἰσπράκτορος. Τοιαύτην εὐλάβειαν ἀποδεικνύει πρὸς τὸν θεσμὸν, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Διὰ τοῦτο ἐπιμένομεν νὰ ἐγγραφῇ τὸ ποσὸν τῶν 150,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὰ λιμενικὰ καὶ δημοτικὰ ταμεῖα, ὅπως ἔχωσι τυφλὰ ὄργανα τὰ μέλη τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου. Ἔπρεπε νὰ ἐγγραφῇ, διότι εἶναι δημοσία δαπάνη, ἀδιάφορον τίς εἰσφέρει, διότι ὁ θεσμὸς αὐτὸς ἀφορᾷ εἰς τὴν καλλιτέραν διοίκησιν τοῦ νομοῦ. Τὸ ἄρθρον 40, μνημονεῦον περὶ τῶν πόρων, ἀναφέρει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Μεχρισοῦ διὰ νόμου κανονισθῶσι τὰ τῶν ἐσόδων τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, διατίθενται κατ’ ἔτος διὰ Β. Διατάγματος ποσοστά· αʹ) μέχρι πέντε ἑκατοστῶν ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν ἐν τῷ νομῷ δήμων, ὧν τὰ ἐτήσια ἔσοδα ὑπερβαίνουσι τὰς δέκα χιλιάδας δραχμὰς, καὶ βʹ) μέχρις ἡμίσεως ἑκατοστοῦ ἐκ τῶν ἐσόδων τῶν ἐν τῷ νομῷ λιμενικῶν ταμείων καὶ τῶν ἐκ τῆς περιφερείας αὐτοῦ εἰσπράξεων τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας. Ἡ διαχείρισις ἐνεργεῖται ὑπὸ τῶν δημοσίων ταμείων». Λοιπὸν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ πρέπει νὰ κανονίσωσι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, καὶ ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἐγγράψωσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τὴν ἑκάστοτε εἰσφορὰν ὡς ἔσοδον τοῦ Κράτους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὸ κεφάλαιον 2ον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐγγράψωσι τὴν δαπάνην.

§71ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διὰ νὰ δύναται νὰ ἔχῃ πρακτικὴν σημασίαν ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἐντίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου, ἔπρεπε νὰ φροντίσῃ νὰ ὑποβάλῃ τὰς παρατηρήσεις αὑτοῦ ἐγκαίρως, ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος περὶ ἐσόδων, ἐν ᾧ, ἂν ἡ γνώμη αὐτοῦ ἦτο ὀρθή, ἔδει νὰ καταχωρισθῇ καὶ τὸ ἀντίστοιχον ποσὸν τῶν εἰσπράξεων, ἐξ οὗ ἤθελον πληρωθῆ οἱ Νομαρχιακοὶ Σύμβουλοι κατὰ τὸ ἔτος 1890. Ἀλλὰ καὶ ἡ βραδύτης οὐδεμίαν ἐπήνεγκε ζημίαν, διότι ἡ γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἶναι ἐναντία τῶν διατάξεων τοῦ νόμου. Ὁ νόμος ἐν τῷ ἄρθρῳ, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου, πλάττει δύο πόρους, τοὺς ὁποίους εἰς τίνος τὴν διεύθυνσιν παραδίδει; εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὥστε νὰ δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἰσάγῃ αὐτοὺς εἰς τὸν δημόσιον προϋπολογισμὸν καὶ διὰ τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν νὰ πληρόνῃ τὰ ἔξοδα τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Αὐτὸ τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κ. Βουλευτής, δεικνύει ὅτι τὸ ἐναντίον ἐκείνου, ὅπερ προτείνει, ὁρίζει ὁ νόμος ὁ κείμενος νὰ γίνηται, ἐνόσῳ εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὸ κράτος τῆς διατάξεως τῆς προσωρινῆς, τὴν ὁποίαν νομοσχέδιον ἑτοιμαζόμενον πρόκειται νὰ τροποποιήσῃ. Τὸ ἐδάφ. βʹ τοῦ ἄρθρου λέγει, ὅτι ἡ διαχείρισις ἐνεργεῖται ὑπὸ τῶν δημοσίων ταμείων, εἰς τὰ ὁποῖα εἰσάγονται οἱ πόροι πρὸς εἰδικὴν χρῆσιν, καθὼς οἱ πόροι τῆς ὁδοποιΐας δὲν συγχωνεύονται εἰς τὴν ἄλλην διαχείρισιν, ἀλλὰ δαπανῶνται ἐν ἰδίᾳ διαχειρίσει, τῇ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Πρόκειται δ’ ἐνταῦθα, καὶ εἰς τοῦτο πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχή, περὶ σωματείου ἀντιπροσωπευτικοῦ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ τοὺς πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ παρεχομένους πόρους διαχειριζομένους ἰδίᾳ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπελήφθη τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος οὐχὶ τόσον ἵνα ὑποβάλῃ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας γινώσκει ὅτι παρακαίρως ὑπέβαλεν, ἢ νὰ κατακρίνῃ νόμον, περὶ τοῦ ὁποίου εἶναι πεπεισμένος ὅτι δὲν ἀπέτυχεν, ἀλλ’ ἵνα παρεμβάλῃ κατηγορίαν κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς κακῶς διαχειριζομένου τὴν ἐξουσίαν αὑτοῦ, ἐν ὥρᾳ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ συζητήσῃ ἐρήμην ζήτημα σχετιζόμενον πρὸς γενομένην ἐπερώτησιν, καὶ ἐξέλεξε τὴν ὥραν ταύτην, ἵνα συζητήσῃ περὶ ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ συζητήσῃ ἐν ὥρᾳ, καθ’ ἣν συζητοῦνται αἱ ἐπερωτήσεις· ἐνόμισεν οὕτω, ὅτι ἠδύνατο τὴν ἐπερώτησιν νὰ διέλθῃ ἀβρόχοις ποσὶ, διὰ ν’ ἀποδείξῃ τὸν Ὑπουργὸν πταίσαντα καὶ ἀσεβήσαντα πρὸς τὸν θεσμόν. Ὑπῆρχεν ἀνάγκη, ὅπως φθάσῃ εἰς τοῦτο, νὰ μεταβάλῃ καὶ μετέβαλε τὰ πράγματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων μετὰ τοσαύτης κατὰ τὸ φαινόμενον ἀκριβολογίας ἠγόρευσε· διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἰσχυρίσθη, ὅτι ὑπῆρχε πρότασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Σαλαμῖνος περὶ τριῶν ὑποψηφίων εἰσπρακτόρων, καὶ ὅτι ταύτην ὁ Νομάρχης Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἔκρινεν ἀκύρως γενομένην, διότι δὲν διεβιβάσθη ἡ πρότασις διὰ τοῦ Νομάρχου εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, ἀλλ’ ἐστάλη ἀπ’ εὐθείας. Τοῦτο καὶ μόνον ἤρκεσεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἵνα καθοδηγήσῃ τὸν Νομάρχην εἰς ἀκύρωσιν τῆς πράξεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Ταῦτα νομίζω ὅτι εἶπεν ἀρκετὰ σαφῶς ὁ κ. Βουλευτής. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Σαλαμῖνος προέτεινεν ὑποψηφίους δημοτικοὺς εἰσπράκτορας τρεῖς, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ εἷς ἦτο πρόεδρος καὶ ὁ ἕτερος μέλος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, προέτεινε δηλαδὴ μεταξὺ τῶν τριῶν δύο πρόσωπα, περιβεβλημένα ἐκ τοῦ νόμου καθήκοντα, ἐκ τῶν ὁποίων δὲν ἠδύναντο νὰ παραιτηθῶσι. Τὴν πρᾶξιν ταύτην ὁ Δήμαρχος δὲν ἐτόλμησε νὰ διαβιβάσῃ πρὸς τὸν Νομάρχην. Ἀλλὰ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, ἐπιληφθὲν ἀπ’ εὐθείας καὶ ἀμέσως αὐτῆς, καὶ παραβλέψαν τὰς παρατηρήσεις τοῦ Νομάρχου ἐπὶ τῆς ἀτόπου εἰσαγωγῆς τῆς ὑποθέσεως, ἀπεφάνθη ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὁ ὁποῖος ἐξηκολούθει νὰ ἦναι Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ συμβουλίου, ὁ ὁποῖος δὲν παρῃτήθη, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ παραιτηθῇ, ὁ ὁποῖος τέλος, ἐὰν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ παραιτηθῇ, ἔπρεπε νὰ εἶχε τὴν παραίτησιν αὐτοῦ ἐγκεκριμένην ὅτε ἐψηφίζετο, ὅτι, λέγω, ὁ τοιοῦτος Πρόεδρος ἠδύνατο νὰ ἦναι καὶ δημοτικὸς εἰσπράκτωρ. Τοῦτο μόνον Ὑπουργὸς καὶ Νομάρχης ἀσεβῶν πρὸς τὸν νόμον ἠδύνατο νὰ παραδεχθῇ· ἀλλ’ Ὑπουργὸς καὶ Νομάρχης ἐνόμισαν, ὅτι τοιαύτη ἀσέβεια δὲν ἐπετρέπετο εἰς αὐτοὺς, καὶ παρήγγειλαν τὸν Δήμαρχον Σαλαμῖνος νὰ φροντίσῃ νὰ ὑποβληθῇ ἐκ νέου ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον.

§72ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἀντελήφθη ἀκριβῶς τὰ πράγματα. Ἀληθῶς δὲν ἐξέθηκα πάντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον σχέσιν πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, διότι δὲν εἶχον κἀνένα λόγον νὰ τὰ ἐκθέσω. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι, ἐὰν ἡ πρότασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἦτο ἔγκυρος ἢ ἄκυρος, τὸ ζήτημα ἦτο, ὅτι εἴχετε ἐνώπιόν σας μίαν ἀπόφασιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἡ ὁποία ἦτο ἀνεξέλεγκτος δυνάμει τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ νόμου, καὶ ἐν τούτοις ἐτολμήσατε νὰ θέσητε χεῖρα ἀσεβῆ εἰς τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην. Ἀποδεικνύεται λοιπὸν, ὅτι ὁ θεσμὸς αὐτὸς, τὸν ὁποῖον καθιδρύσατε μόνον ὅπως προσθέσητε θέσεις ἀκόμη, εἶναι ἄχρηστος. Περὶ αὐτοῦ ἐπρόκειτο, καὶ εἰς τοῦτο δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ κάμω μνείαν ὅλων αὐτῶν τῶν περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν, καὶ διὰ τοῦτο ἀνέφερον τὴν περίστασιν, ὅτι διεβιβάσθη ἡ πρᾶξις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον καὶ ὄχι διὰ τοῦ Νομάρχου, διότι ἡ διαβίβασις αὕτη ἐχρησίμευσεν ὡς βάσις τῆς ἀκυρώσεως τῆς πράξεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Ἂς ἐξετάσωμεν καὶ αὐτὴν τὴν πρᾶξιν τώρα· διὰ πράξεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἐν τῷ ὁποίῳ οὐδεμίαν ψῆφον δύναται νὰ διαθέσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν σήμερον, ἐξελέγησαν τρεῖς ὑποψήφιοι δημοτικοὶ εἰσπράκτορες. Καὶ τί ὑπῆρχε τὸ ἀσυμβίβαστον εἰς αὐτό; Τὸ ἀσυμβίβαστον ὑπῆρχε μεταξὺ τῆς θέσεως τοῦ εἰσπράκτορος καὶ τῆς θέσεως τοῦ Συμβούλου ἢ τοῦ Προέδρου, ὄχι μεταξὺ τοῦ ὑποψηφίου εἰσπράκτορος καὶ τοῦ Συμβούλου ἢ τοῦ Προέδρου. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ εὕρουν αὐτὸ τὸ πάτημα, διὰ νὰ κατορθώσουν νὰ εἰσδύσουν πάλιν εἰς τὴν δημοτικὴν διοίκησιν τῆς Σαλαμῖνος. Ἀλλ’ ἠμπορεῖτε ν’ ἀκυρώσητε δεκάκις, ἀσεβοῦντες πρὸς τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους σεῖς ἐψηφίσατε, τὴν πρᾶξιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου· θὰ ἔχητε πάντοτε τὸν ἴδιον δημοτικὸν εἰσπράκτορα, καὶ ἠμπορεῖτε νὰ ζητήσητε δεκάκις πρᾶξιν περὶ ἀναθέσεως τῶν εἰσπρακτορικῶν καθηκόντων εἰς τὸν ταμίαν Μεγάρων· δὲν θὰ τὸ κατορθώσητε. Διὰ νὰ κατορθώσητε νὰ ἐκβιάσητε τοὺς ἐκλογεῖς τοῦ δήμου Σαλαμῖνος, ἐβάλετε καὶ παρῃτήθη ὁ Δήμαρχος, καὶ ἐγκατεστήσατε τὸν τρίτον δημαρχικὸν πάρεδρον, ἀλλ’ ἐννοεῖτε, ὅτι τοῦτο δὲν ἠνέχθησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸν πρῶτον δημαρχικὸν πάρεδρον, καὶ ἐκάθησε εἰς τὴν θέσιν του ὁ πρῶτος πάρεδρος. Δὲν θὰ κατορθώσῃ ποτὲ πλέον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, μήτε νὰ κλονίσῃ τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, μήτε νὰ εἰσέλθῃ πλέον εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ δήμου ἐκείνου. Ἀνέφερον ταῦτα μόνον διὰ νὰ δείξω τὴν ἀσέβειαν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν ἴδιον ἑαυτῆς θεσμὸν, καὶ τὸ περιττὸν τοῦ θεσμοῦ. Εὑρισκόμεθα αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ δευτέρου κεφαλαίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἀναγκαία πίστωσις διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου οὐδαμοῦ ὑπάρχει. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι οἱ Νομαρχιακοὶ Σύμβουλοι, αἱ Νομαρχιακαὶ Ἐπιτροπαὶ, καὶ αἱ δαπάναι τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων πληρόνονται δυνάμει τῶν ἐνταλμάτων τοῦ Νομάρχου, δηλαδὴ ἐκ χρημάτων, διαχειριζομένων ὑπὸ δημοσίων ὑπαλλήλων, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει ἀναγκαίως νὰ ἀναγραφῇ ἡ πίστωσις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Τί θὰ γίνῃ, ἂν τὰ ἔσοδα, τὰ προωρισμένα διὰ τὰς δαπάνας τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, δὲν ἤθελον ἐπαρκέσει εἰς τὴν πληρωμὴν ὡρισμένων νομαρχιακῶν συμβούλων, εἴτε τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων, οἱ ὁποῖοι καθ’ ὅλον τὸ Κράτος εἶναι 80 καὶ ὧν ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς 80,000 δραχμάς; Ὑποθέσατε περιπλέον, ὅτι εἰσπράττονται πλέον τῶν ἀναγκαίων· τί θὰ γίνουν αὐτὰ τὰ χρήματα; θὰ μένῃ ἓν κεφάλαιον νεκρὸν, καὶ μέχρι τίνος αἰῶνος; Ὑπάρχει ἓν νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἡ Σύνοδος αὕτη λήγει καὶ τώρα μόλις τὸ ἐνθυμήθητε.

§73ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πολὺ ὠφελήθημεν ἐκ τούτου.

§74ΡΑΛΛΗΣ. Διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὠφεληθῆτε· διότι εἰπέτε μοι, ποῖα εἶναι τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ψηφισθῶσι ἐνταῦθα κἄπως ἀνθρωπίνως; τὸ νομοσχέδιον περὶ διαπυλίων εἶναι νομοσχέδιον ἄξιον ψηφίσεως; Βεβαίως τὸ καλοῦπι τῶν νομοσχέδιον τὸ ἔχετε, καὶ ἀδιάφορον, ἐὰν μετὰ τρεῖς ἢ ἓξ μῆνας εἶσθε ἠναγκασμένοι νὰ ἐπαναφέρηται τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ εἴπητε, ὅτι ἀπεδείχθη ὁ θεσμὸς, πρὶν τεθῇ εἰς ἐνέργειαν, ὅτι δὲν εἶναι καλός. Σᾶς ἐμποδίσαμεν, διότι τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐπρότεινε νὰ σᾶς δώσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν, συνεπείᾳ δὲν ἠξεύρω τίνων ῥαδιουργιῶν μεταξὺ σας καὶ τῆς Αὐλῆς,—ἐπρόκειτο περὶ χορηγιῶν Βασιλικῶν; περὶ παροχῶν ἄλλων; δὲν γνωρίζω,—τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἀνῆλθεν ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ἐζήτησε τὰ δύο δεκατημόρια. Μετὰ ταῦτα μᾶς προσεκαλέσατε διὰ τὴν 18 Ἰανουαρίου, ἀλλὰ μόλις τὴν 25 συνήλθετε. Ἀπὸ τότε παρῆλθον 20 ἡμέραι. Συνεζητήθησαν ὅλαι αἱ ἐκεῖναι αἱ πράξεις σας, διὰ τὰς ὁποίας βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ καυχηθῆτε, συνεζητήθη ἡ ὑπόθεσις τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης, συνεζητήθησαν τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὰ ἄλλα. Παρῆλθον 20 συνεδριάσεις, καὶ ἀπόψε θὰ τελειώσῃ ὁ Προϋπολογισμός; Ἡμεῖς δὲν πταίομεν, ἐὰν δὲν ἐλάβετε τὸν Προϋπολογισμὸν, πταίει ἡ πολιτικὴ τῆς συναλλαγῆς, συναλλαγῆς πρὸς τὴν Αὐλὴν, συναλλαγῆς πρὸς τοὺς Βουλευτὰς, καὶ βεβαίως, ὅταν ἔλθῃ ἡ ἔκτακτος Σύνοδος, θὰ ἴδωμεν διατὶ κάθησθε ἀκόμη ἐπὶ τῶν θρονίων σας.

§75Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἠθέλησεν ἐπὶ προτάσεως νομιμωτάτης τοῦ συναδέλφου μου νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι ἐκ τῶν προτέρων εἴμεθα πεπεισμένοι περὶ τῆς μὴ νομιμότητος αὐτῆς. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου ἐπρότεινε νὰ ἀναγραφῇ ἡ δαπάνη διὰ τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἔχει σχέσιν ὁ Προϋπολογισμὸς μὲ τὴν διαχείρισιν τῶν χρημάτων αὐτῶν, ἔφερε δὲ ὡς Παράδειγμα τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ὅπερ διαχειρίζεται ὑπὸ ἰδίας ἐπιτροπῆς. Λησμονεῖ, φαίνεται, ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰς καθ’ ἑκάστην γινομένας αἰτιάσεις περὶ αὐτῶν. Βεβαίως τὰ χρήματα τῆς ὁδοποιΐας ἀνήκουσιν εἰς ἰδιαίτερον ταμεῖον, ἀλλ’ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους δὲν ἀναγράφονται κατ’ ἔτος τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα αὐτοῦ; Καὶ τοῦτο ἀκριβῶς ἔπρεπε νὰ τὸν πείσῃ, ὅτι ἔχομεν δίκαιον. Ἐρωτῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, πόθεν ἐπλήρωσε τὰς δαπάνας τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων; ἢ δὲν τὰς ἐπλήρωσε; Καὶ ἂν τὰς ἐπλήρωσε, πῶς δὲν ἀναγράφει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τὴν δαπάνην αὐτῶν, ὡς καὶ τὰ ἔσοδα, τὰ ἔχοντα τὸν εἰδικὸν τοῦτον σκοπόν; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1: Προσωπικὸν Νομαρχιῶν δραχ. 347,500).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. Ἔξοδα ὑπηρεσίας Νομαρχιῶν 65,000.

§77ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Δημόσιον εἶχεν ἐνοικιάσει πρὸ τῆς μεταβολῆς τοῦ διοικητικοῦ συστήματος οἰκίαν ἐν Ἄργει διὰ τὸ ἐκεῖ τότε ὑφιστάμενον Ἐπαρχεῖον. Μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν Ἐπαρχείων τὸ Δημόσιον ἐνόμισεν, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὸ νὰ μὴ ἐξακολουθῇ νὰ πληρόνῃ τὸ ἐνοίκιον τῆς οἰκίας, ἐνῷ ἡ ἐνοικίασις ἦτο πολυετής. Ὡς ἐκ τούτου ὁ ἰδιοκτήτης ἠναγκάσθη νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐνόμισε πρέπον νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸν δικαστικὸν ἀγῶνα, καὶ ἐπλήρωσε τὸν ἰδιοκτήτην, ζητῆσαν πρὸς τοῦτο ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν δραχ. 2,242 δι’ ἐνοίκιον καταργηθέντος Ἐπαρχείου τοῦ Ἄργους κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἀλλ’ ἤδη, ψηφιζομένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔλαβε πρόνοιαν νὰ ἐγγράψῃ καὶ πάλιν τὴν πίστωσιν αὐτὴν πρὸς πληρωμὴν τοῦ αὐτοῦ ἐνοικίου· ἑπομένως παρακαλῶ νὰ ἐγγράψῃ αὐτήν, ἵνα μὴ παρακωλυθῇ ἡ ἐμπρόθεσμος πληρωμή.

§78ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχει ἐδάφιον «ἔξοδα ὑπηρεσίας Νομαρχιῶν», ὅπου διὰ τὴν μίσθωσιν καταστημάτων ὁρίζεται τὸ ποσὸν 42,000 δραχμῶν. Νομίζομεν, ὅτι οὐδὲν κωλύει νὰ πληρωθῇ ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης τὸ μίσθωμα τοῦ καταστήματος τούτου.

§79ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πίστωσις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ εἶναι διατεθειμένη δι’ ἄλλα καταστήματα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν Νομαρχιῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐν αὐτῇ περιέχεται καὶ τὸ ἐνοίκιον, περὶ οὗ πρόκειται, ἔχω πληροφορίας, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀρνεῖται νὰ ἐγκρίνῃ ἔνταλμα προωρισμένον δι’ ἐνοίκιον καταστήματος Ἐπαρχείου, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν ὑπάρχουν πλέον τοιαῦτα· ὥστε ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ εὕρῃ ἀντίῤῥησιν ἐκ μέρους τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Κατὰ συνέπειαν νομίζω ἀναγκαῖον ἀπολύτως νὰ προστεθῇ ἡ δαπάνη αὕτη.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πιθανώτερον εἶναι, ὅτι τὸ κατάστημα τοῦτο θὰ μετενεχθῇ εἰς ἄλλην ὑπηρεσίαν, ἥτις θὰ καταβάλῃ τὰ πληρωτέα, ἀφοῦ τὸ Δημόσιον εἶναι ὑπόχρεων εἰς τὴν πληρωμήν· πίστωσις δὲ διαθέσιμος πρὸς ταύτην θὰ εὑρεθῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, εἴτε ἐκ τούτου τοῦ ἄρθρου, ἐὰν διατηρηθῇ τὸ κατάστημα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς Νομαρχίας, εἴτε ἐξ ἄλλου ἄρθρου, ἐὰν μετενεχθῇ εἰς ὑπηρεσίαν ἄλλην.

§81ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν πραγμάτων ἀποδεικνύεται, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν εἶναι ὀρθοί, διότι δὲν εὑρέθη κἀμμία πίστωσις, ἐκ τῆς ὁποίας νὰ πληρωθῇ ὁ ἰδιοκτήτης.

§82ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἀπετάνθην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρακαλῶ νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀπαντήσῃ, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὰ ἔσοδα τοῦ ἄρθρου δὲν εἶναι ἐπαρκῆ, παρὰ τίνος θὰ πληρωθῶσιν οἱ νομαρχιακοὶ σύμβουλοι;

§83ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Οἱ πόροι ἀπεδείχθησαν τόσον ἐπαρκεῖς, ὥστε περισσεύει ἀρκετὸν ποσόν. Περὶ τοῦ ποσοῦ τούτου θὰ λάβῃ πρόνοιαν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ κανονίσῃ ὁριστικῶς τὰ τῶν πόρων καὶ τὰ τῆς διαθέσεως τῶν περισσευμάτων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2ον ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἄρθρα 3–6. Τὸ ὅλον τοῦ κεφαλαίου 2 δραχ. 450,350).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 3ον. Δημοσία ἀσφάλεια. Ἄρθρον 1. Γενικὰ μέτρα ἀσφαλείας 14,800. (Γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 1). Ἄρθρον 2. Προσωπικὸν τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς 306,120.

§85ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἤθελον παρατηρήσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς δὲν εἶναι ἐπαρκὲς, κυρίως τὸ κατώτερον, καθίσταται δὲ ἀνεπαρκέστερον διὰ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον διορίζονται πολλοὶ τῶν κλητήρων. Ἐν τῷ προσωπικῷ τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας ὑπάρχουσι βεβαίως καὶ πολλοὶ λίαν ἱκανοί, ἀλλ’ εἶναι καὶ πλεῖστοι, οἱ ὁποῖοι μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ λαμβάνωσι τὸν μισθὸν διορίζονται. Ὅπως δήποτε ὅμως, ἀνεξαρτήτως τοῦ ἐλαττώματος τῆς ἐκλογῆς, ἀπεδείχθη, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, τὸ κατώτερον προσωπικὸν ἰδίως, εἶναι ὅλως ἀνεπαρκὲς, εἰς τοῦτο δὲ ὀφείλεται ἡ αὔξησις τῶν ἐγκλημάτων ἐν μέσαις Ἀθήναις καὶ ἐν μέσῳ Πειραιῶς, διότι πάντοτε, ἕνεκα τῆς ἀνεπαρκείας αὐτῶν, ἀναφαίνονται μετὰ τὴν διάπραξιν τῶν ἐγκλημάτων. Νομίζω δὲ, ὅτι ἔπρεπεν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νὰ σκεφθῶσιν, ὅπως ἀφ’ ἑνὸς μὲν καταστήσωσι τὸ προσωπικὸν τῆς Ἀστυνομίας ἐπαρκὲς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ προσωπικὸν αὐτὸ ἄξιον τοῦ προορισμοῦ του, ἵνα παύσωσι πλέον πολλαπλασιαζόμενα αὐτὰ τὰ ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τέλους θὰ πνίξωσιν αὐτούς.

§86ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἀφῆστέ τα πλέον αὐτά.

§87ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἀπαρτία! Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διὰ νὰ μάθωσι νὰ μὴ χωλοσκάνουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι δύνανται νὰ λάβωσι τὸν Προϋπολογισμὸν ἐντὸς ἑνὸς τετάρτου. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. Βουλευτῶν).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 83. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ.

§89ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, λέγω ὅτι, ἀναγνωρίζοντες τὸ πασιδήλως ἀνεπαρκὲς τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ τῆς Δ. Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, εἴχομεν παρεσκευασμένον νομοσχέδιον, προνοοῦν καὶ περὶ αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ τούτου καὶ περὶ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως αὐτοῦ, ἐξ ἧς θέλει ἐπέλθει ἡ βελτίωσις τῆς ὑπηρεσίας. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἠδυνάμην καὶ ἀπόψε ἔτι νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἔχω τοῦτο ἐνταῦθα, ἀλλὰ παρατηρήσαντες τὸ ἀνωφελὲς τῆς καταθέσεως τοιούτων νομοσχεδίων, ἀπεφύγομεν νὰ ἐπιφορτίζωμεν τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δι’ αὐτῶν. Εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τῆς ἐκτάκτου Συνόδου θέλει τὸ νομοσχέδιον κατατεθῆ, καὶ θὰ ἔχῃ τότε ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὁμιλήσῃ καὶ περὶ τοῦ ἀνεπαρκοῦς τοῦ προσωπικοῦ τῶν κλητήρων καὶ περὶ τοῦ ἀνεπαρκοῦς τῶν ἐγγυήσεων τῶν ἐν τοῖς ὑπάρχουσι νόμοις.

§90ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Καὶ ἄλλοτε ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ κατώτερον προσωπικὸν τῆς Ἀστυνομίας, οἱ κλητῆρες χρήζουσι τῷ ὄντι προσοχῆς καὶ μεγάλης μερίμνης, ὄχι τόσον διὰ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν, ὅσον διὰ τὴν γλισχρότητα τοῦ μισθοῦ αὐτῶν· τοῦτο δὲ συνιστῶ εἰς τὴν κυβερνητικὴν πρόνοιαν, καὶ πράγματι τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον.

§91ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ περὶ τούτου προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον.

§92ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Τοῦτ’ αὐτὸ ἤθελον καὶ ἐγὼ νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶναι τόσον ὁ ἀριθμὸς, ὁ ὁποῖος θέλει συντελέσει εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ προσωπικοῦ τῆς Ἀστυνομίας, ὅσον ἡ αὔξησις τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὶν ἢ ἐπιῤῥίψῃ εἰς ἡμᾶς τὴν μομφὴν, ὅτι δὲν παρέχομεν τὴν συνδρομὴν ἡμῶν πρὸς ἐπιψήφισιν τῶν διαφόρων νομοσχεδίων του, ἂς ἐνθυμηθῇ πόσα νομοσχέδια ἀνάξια λόγου εἰσήγαγε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον περὶ τοῦ μισθοῦ τοῦ κλητῆρος τοῦ Ἰατροσυνεδρίου καὶ ἄλλα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τόσον χρόνον ἀπησχόλησαν τὴν Βουλήν.

§93Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μᾶς δίδει ὑποσχέσεις, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἐπαρκὲς εἰς ἡμᾶς, ὅπως μὴ συζητήσωμεν. Ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι ἡ δημοσία ἀσφάλεια καθ’ ὅλον τὸ Κράτος διεσαλεύθη ἐκ βάθρων, καὶ ἐκλονίσθη κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὑπὸ τὴν διοίκησιν καὶ τὴν εὐθύνην τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Δὲν πρέπει ἑπομένως νὰ νομίζῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἀρκεῖ νὰ μᾶς ἀναγγέλλῃ ὅτι θὰ εἰσαγάγῃ ἓν νομοσχέδιον, ὅπως θεωρήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἀπηλλαγμένην τῆς εὐθύνης τῆς παρούσης καταστάσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Τὸ Ὑπουργεῖον πέρυσιν ἀνέγραψεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων τῶν κανονιζόντων τὴν ἀστυνομίαν εἰς τὰς ἐπαρχίας, δι’ οὗ ἤθελε νὰ μεταφέρῃ τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν, τὴν κρατοῦσαν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ, εἰς τὰς ἐπαρχίας. Ἀλλ’ ἐὰν κρίνωμεν ἐκ τῆς ἱστορίας τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ὁ θεσμὸς οὗτος ἀπέτυχε, διότι δὲν λειτουργεῖ ὅπως ἔδει νὰ λειτουργῇ. Τοῦτο δὲ ἐπέρχεται, διότι, ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων, ἅπαν τὸ ἄλλο προσωπικὸν δὲν εἶναι ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἦναι, καὶ διὰ τοῦτο καὶ οἱ ἱκανώτατοι τῶν Διευθυντῶν τῆς Ἀστυνομίας ἀποτυγχάνουσιν, ὅπως τοῦτο συνέβη καὶ ἐπὶ τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος καὶ ἐπὶ τοῦ νῦν Διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας, καίτοι ἀναγνωρίζω εἰς τοὺς ἀξιοτίμους τούτους φίλους μου καὶ ἱκανότητα καὶ ἀκρίβειαν ὁμολογουμένην. Ἐκ τῆς καταστάσεως δὲ ταύτης τῆς ἀστυνομίας ἐπέρχονται καὶ ὅλα ἐκεῖνα τὰ κακὰ, διὰ τῶν ὁποίων δυσφημίζεται τὸ Κράτος ἡμῶν. Διότι ἐκτὸς πολλῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα δὲν δύναμαι νὰ θίξω, ὑπενθυμίζω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ζήτημα τῶν χαρτοπαιγνίων, τὰ ὁποῖα εἶναι κέντρον πάσης διαφθορᾶς καὶ πηγὴ παντὸς σκανδάλου, περὶ τῶν ὁποίων ὅμως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνήργησεν ὅπως ἔπρεπε νὰ ἐνεργήσῃ. Μὴ δυναμένης δὲ τῆς ἀστυνομίας νὰ ἐμπνεύσῃ πλέον τὸν ἀναγκαῖον φόβον, κατέστησαν αἱ Ἀθῆναι τὸ κέντρον ἁπάντων τῶν λωποδυτῶν τῆς Ἀνατολῆς; οἵτινες, πανταχόθεν ἀποπεμπόμενοι, συγκεντροῦνται ἐνταῦθα. Διὰ ταῦτα πιστεύομεν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καθῆκον ἔχει νὰ χωρήσῃ εἰς μέτρα λίαν σοβαρά. Θέλομεν δὲ βεβαίως ἐπευφημήσει, ἐὰν τὰ μέτρα ταῦτα ἀνταποκρίνωνται πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου.

§94ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἔχω συμφέρον ν’ ἀποκρούσω τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε καὶ σήμερον νὰ ἐπιῤῥίψῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καθ’ ἡμῶν. Ἐγὼ μάλιστα εἶμαι εὐδιάθετος καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, νὰ ἐκλέξῃ ἐξ αὐτῆς ὅσα νομοσχέδια θέλει, καὶ νὰ τὰ φέρῃ νὰ τὰ ψηφίσωμεν· δέχεται ἡ Ἀντιπολίτευσις εὐχαρίστως νὰ ψηφίσῃ αὐτά· ἓν μόνον ζητοῦμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ φέρῃ ἔκτακτον Σύνοδον.

§95ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Μάλιστα μάλιστα.

§96ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον ὑπόσχεται ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν ἀπαρτίαν καὶ εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων, τοὐλάχιστον οὕτω θέλει κατορθώσει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ οἰκονομήσῃ μίαν δαπάνην ἀρκετὰ σπουδαίαν, τὴν δαπάνην τῆς ἐκτάκτου Συνόδου. Ἀλλὰ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔφερεν εἰς συζήτησιν τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, διότι δὲν ἠθέλησεν, ὄχι διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἐδέχετο νὰ τὰ συζητήσῃ. Ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας τῆς Συνόδου οὐδὲν ἄλλο ἀνέγραφεν ἡ Κυβέρνησις ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἢ πιστώσεις, περὶ οὐδενὸς δὲ ἄλλου ἐμερίμνα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ νὰ λάβῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ χαρτογραφικοῦ γραφείου. Καὶ νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι τόσον ὀλίγον πονεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸν τόπον, ὥστε, ἐὰν παρουσίαζεν ἓν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπηγγέλλετο τοὐλάχιστον τὴν σωτηρίαν τοῦ τόπου αὐτοῦ ἀπὸ τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν οἱ ἴδιοι Ὑπουργοὶ τὸν ἔῤῥιψαν δι’ ὅλων ἐκείνων τῶν ἀναριθμήτων χαρίτων, δὲν ἤθελε συντείνει εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ; Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι οὐδεὶς Ἕλλην σήμερον ἀμφιβάλλει ὅτι διὰ τῶν μέσων τῶν κομματικῶν δύναται νὰ ἐπιδράσῃ εἴτε ἐπὶ τὴν πολιτικὴν, εἴτε ἐπὶ τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην, εἰς αὐτὸ δὲ ὀφείλεται ἡ σημερινὴ κατάστασις τῆς δημοσίας τάξεως, εἰς αὐτὸ ὀφείλεται καὶ ἡ ἔκλειψις τῆς «Ὥρας». Μέχρι τινὸς εἶχεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἓν ὄργανον, μίαν ἐφημερίδα, διὰ διὰ τῆς ὁποίας διερμήνευε τὴν ἰδέαν του, ἀλλὰ μίαν πρωΐαν οἱ κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν ἔμαθον, ὅτι ἔπαυσε πλέον νὰ ἔχῃ εἰς χεῖράς του τὸ δημοσιογραφικὸν ἐκεῖνο ὄργανον· διατί; διότι ἔφθασε τέλος πάντων τὸ κακὸν μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὥστε νὰ ἐγερθῶσι πάντες, ἐχθροὶ καὶ φίλοι, καὶ νὰ ἐπιβάλωσι τὴν κατάργησιν μιᾶς κακοηθείας, ἡ ὁποία ἐλυμαίνετο τὴν κοινωνίαν τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς καὶ ἡ ὁποία ὠφείλετο εἰς τὴν ἀνοχὴν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ μέρους τῆς Ἀστυνομίας· τὴν στιγμὴν δὲ, καθ’ ἣν ἡ Ἀστυνομία ἠθέλησε νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της, ἐτιμωρήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς διακοπῆς τῆς ἐκδόσεως τῆς ἐφημερίδος του. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ συναλλαγὴ ἔφθασε μέχρι τοῦ τελευταίου σημείου. Θέλεις, κύριε Πρωθυπουργέ, νὰ ἔχῃς ἐφημερίδα; πρέπει νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃς νὰ ἔχω χαρτοπαίγνιον ἐν μέσῳ Ἀθηνῶν καὶ ἐν Πειραιεῖ. Τώρα δηλ. ἀντεστράφη τὸ λόγιον· ἢ χαρτοπαίγνιον μοὶ δίδεις, ἢ ἐφημερίδα δὲν γράφω. Εἶχε ληφθῆ ἄλλοτε, κατὰ τὸ 1883, τὸ μέτρον τῆς ἀπαγορεύσεως τῶν χαρτοπαικτείων, ἀλλ’ ἀμέσως μετὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1883, ἐνῷ πρὸ τοῦ Μαΐου οἱ κλητῆρες ἐφύλαττον πρὸ τῶν θυρῶν τῶν χαρτοπαικτείων, τὴν ἐπιοῦσαν ἐπήδησαν ἐντὸς αὐτῶν. Ἂς ἐρωτήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἑαυτὸν, πῶς κατωρθώθη τοῦτο.

§97ΛΕΒΙΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι καθῆκον ἔχω, προκειμένου περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, διότι πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἔλαβον καὶ ἐγὼ τὸν λόγον περὶ χαρίτων, καὶ ὡς εἰσηγητὴς ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ διὰ μακρῶν ἠγόρευσα. Ἤθελεν εἶσθαι ἔλλειψις καθήκοντος, ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις, προκειμένου περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀλλὰ καὶ ὅλου τοῦ Κράτους, περιωρίζετο εἰς τὰ ὀρθὰ μὲν καὶ δίκαια, ἅτινα οἱ κύριοι συνάδελφοι εἶπον, οὐχὶ ὅμως καὶ ἀρκοῦντα. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὀφείλω νὰ δηλώσω καὶ ἐγὼ τὴν ἀτομικήν μου γνώμην, ἥτις εἶναι, ὅτι, εἴτε ψηφίζοντες εἴτε μὴ ψηφίζοντες τὸ τμῆμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, οὐδαμῶς ἐξεπληρώσαμεν τὸ πρὸς τὴν κοινωνίαν καθῆκον. Εἴτε γίνῃ ἔκτακτος Σύνοδος, περὶ ἧς ἐντελῶς ἀδιαφοροῦμεν, εἴτε μὴ, εἴτε γίνῃ τὸ πραξικόπημα νὰ κληθῇ καὶ πέμπτη τακτικὴ Σύνοδος, εἴτε ἐνεργηθῶσιν ἐκλογαὶ, τύχω δὲ τῆς τιμῆς νὰ παρακάθημαι καὶ πάλιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, βεβαίως θέλω φέρει τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ἐν τῇ Βουλῇ καὶ θέλω συζητήσει αὐτὸ διὰ μακρῶν. Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, τί ἐγένετο, πρωτοστατούσης τῆς Κυβερνήσεως ταύτης, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν τοῦ 1886 ἔτους· ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐγκληματίαι ἐπλημμύρησαν τὰς πόλεις καὶ τὰς κώμας καὶ τὰ χωρία πάντα, ἵνα χρησιμεύσωσιν ὑπὲρ τῶν ἐκλογικῶν σκοπῶν τῆς Κυβερνήσεως· ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου πρῶτος ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ ἐνταῦθα τὰς τετρακισχιλίας δικογραφίας τῶν χαρίτων, ἃς ἀπένειμεν ἐναντίον γνωμοδοτήσεων τῶν Εἰσαγγελέων καὶ τῶν Προέδρων. Καὶ τότε, ἀναδιφῶν τὰς δικογραφίας καὶ ἐξετάζων τὸ πραξικόπημα ἐκεῖνο τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, καὶ καταστρέφων τὸν λόγον, ἐδείκνυον ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι δὲν θέλει παρέλθει πολὺς καιρὸς, καθ’ ὃν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι θέλουσι μετανοήσει διὰ τὸ πραξικόπημα ἐκεῖνο, ὅπερ ἔπραξαν, ἀνοίξαντες καὶ τὰς θύρας καὶ τὰ παράθυρα τῶν δεσμωτηρίων, ἵνα ἐξέλθωσιν ὡς ἐν πομπῇ αἱ χιλιάδες ἐκεῖναι τῶν κακούργων. Ἀλλὰ τότε οἱ Ὑπουργοὶ, μεμεθυσμένοι ὄντες—ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις—ἐκ τῆς ἐκλογικῆς ἐπιτυχίας, ἐμυκτήριζον τοὺς ἀγορεύοντας. Ἐπλανῶντο. Διότι σήμερον δὲν ὑπάρχει πολίτης Ἕλλην, ὅστις, βλέπων ὅτι καὶ ἡ προσωπικὴ αὐτοῦ ἀσφάλεια καὶ ἡ ἀσφάλεια τῆς οἰκογενείας αὐτοῦ καὶ ἡ ἀσφάλεια τῶν συμπολιτῶν του κινδυνεύει, νὰ μὴ ἐπιῤῥίπτῃ τὴν εὐθύνην τῶν ἐγκλημάτων ἐπὶ τὰς κεφαλὰς τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῶν τέκνων αὐτῶν. Ἐρωτήσατε τὴν χήραν, ἐρωτήσατε τοὺς ἀπορφανιζομένους παῖδας, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι πάντες αὐτοὶ ἕνα καταρῶνται, ἕνα κηρύτουσιν ἔνοχον, καὶ οὗτος εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἥτις ἔκλεισε τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ τῶν χιλιάδων κακούργων καταδίκων, καὶ ἠνέῳξε τὰ δεσμωτήρια καὶ ἔσπειρε τὸ γένος τῶν κακούργων αὐτῶν καθ’ ὅλον τὸ ἔδαφος τῆς Ἑλληνικῆς γῆς. Καὶ δὲν νομίζω, ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἔπρεπεν, ὅταν ζητῶμεν πληροφορίας περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, νὰ ζητῶσιν ἀναβολὰς, ἀλλ’ ὤφειλον σπεύδοντες νὰ καταθέτωσι ταύτας, πρὸς ἰδίαν ἀπολογίαν. Ἀλλὰ πόσος καιρὸς εἶναι ἀφ’ ὅτου ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ καταθέσῃ τὰς δικογραφίας τῶν ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων κατὰ τὸ 1889 ἔτος εἰς τὴν Βουλήν; Ὑπὲρ τὰς εἴκοσιν ἡμέρας! Ποῦ εἰσιν αἱ δικογραφίαι; Μετὰ πολλὰς ἡμέρας ὁ κ. Ὑπουργὸς, περὶ παντὸς ἄλλου ἢ περὶ τούτου φροντίζων, ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μέγα φυσῶν, εἶπεν ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχει κίνδυνος ἀπωλείας τῶν δικογραφιῶν, δὲν καταθέτει ταύτας πρὸς τὸ παρὸν, ἐνῷ οὐδεμία δικογραφία ἀπωλέσθη, καταθέτει μόνον πίνακα τῶν ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων. Ἠγέρθη τότε ζήτημα μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, τί θέλει γίνει ὁ πίναξ, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἀντήλλασσε διὰ τῶν βλεμμάτων τηλεγραφικὴν ἀνταπόκρισιν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἂν πρέπῃ ἢ οὒ νὰ τυπωθῇ ὁ πίναξ. Μέχρι σήμερον δὲν ἐξετυπώθη ὅμως. Ἂν σήμερον λοιπὸν ἡμεῖς δὲν συζητῶμεν εὐρέως ἐπὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, δὲν πράττομεν τοῦτο διότι δὲν προαιρούμεθα δῆθεν νὰ συζητήσωμεν περὶ αὐτοῦ τοῦ σπουδαιοτάτου ζητήματος, ὅπερ ἀπασχολεῖ καὶ τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν πολιτείαν τὴν Ἑλληνικὴν, ἀλλὰ διότι ἐλλείπουσι τὰ στοιχεῖα, ὧν ἓν, τὸ μέγιστον πάντων, εἶναι ἡ προσαγωγὴ τῶν δικογραφιῶν τῶν χαρίτων, δι’ ὧν θέλομεν ἴσως δυνηθῆ νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι εἰς πολλοὺς κακούργους, ὁμοίους πρὸς τὸν Τάκην καὶ τὸν Ῥοκόφυλλον, ἀπενεμήθη βασιλικὴ χάρις. Ἠθέλομεν ἀποδείξει, ὅτι μία τῶν πηγῶν καὶ τῶν αἰτίων, δι’ ἃς ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία κινδυνεύει μυρίους κινδύνους, λόγῳ ἐλλείψεως ἀσφαλείας, εἶναι ἡ κατάχρησις τῆς βασιλικῆς προνομίας τῆς χάριτος. Βεβαίως καθῆκον πάσης ἄλλης, πλὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, εἶναι νὰ περιστείλῃ τὴν ἀπόλυτον ταύτην προνομίαν· εἶναι ἀνάγκη ὁ θεσμὸς τῆς βασιλικῆς προνομίας νὰ κανονισθῇ διὰ νόμου, νὰ τεθῶσι φραγμοὶ καὶ ἐγγυήσεις περὶ τὴν ἀπονομὴν τῆς χάριτος, οὐχὶ δὲ αὐτὴ ἡ γελοία ἐπιτροπὴ τῶν χαρίτων, ἥτις, προκειμένου περὶ Ῥοκοφύλλου καὶ Τάκη, ἐγνωμοδότησεν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπικίνδυνοι εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν, οὔτε ὁ Τάκης, ὁ πεντήκοντα φόνους διαπράξας, οὔτε ὁ Ῥοκόφυλλος, ὁ πυρπολήσας οἰκίας κατῳκημένας καὶ ὁ κατακόψας τὴν ῥῖνα καὶ τοὺς μαστοὺς γραίας τινὸς θείας αὑτοῦ, ὅπως λῃστεύσῃ ταύτην. Λέγω, ὅτι ἓν τῶν αἰτίων τῆς τοιαύτης κακῆς καταστάσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας εἶναι καὶ ἡ ἀνεξέλεγκτος καὶ κομματικὴ παραχώρησις τῶν χαρίτων. Εἰσὶ βεβαίως καὶ ἄλλα, καὶ δύναμαι ν’ ἀναφέρω ἐκ τοῦ προχείρου τὴν ἔλλειψιν πάσης πολιτικῆς ἀνατροφῆς ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις τοῦ Κράτους. Ἀντιγράφουσι καθ’ ἑκάστην τὰς ξένας νομοθεσίας, καὶ δὲν ἐνόησαν ἀκόμη, ὅτι πρὸ πολλοῦ ἔπρεπεν ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις νὰ εἰσαχθῇ καὶ ἡ διδασκαλία τοῦ πολιτεύματος καὶ τοῦ ποινικοῦ νόμου, αἱ ἀρχαὶ τοῦ δημοσίου δικαίου, ὡς γίνεται εἰς πλεῖστα μέρη τοῦ παλαιοῦ καὶ νέου κόσμου. Ὑπάρχουσιν ἔτι καὶ ἄλλαι αἰτίαι· ἡ πεποίθησις τῶν ἐγκληματούντων, ὅτι προστάτας καὶ σωτῆρας καὶ ἐπικούρους θέλουσιν εὕρει τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, κυριώτατα δὲ τὸν Ὑπουργὸν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ὅστις εἶναι ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός. Κραυγάζων ἦλθε συμπολίτης μου καὶ μοὶ κατήγγειλεν, ὅτι ὁ φονεὺς τοῦ νέου Ντάβαρη εἰς τὴν Πλάκα τῶν Ἀθηνῶν εὑρίσκετο ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ πολλὰς ὥρας.

§98ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ψεῦδος!

§99ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν· πρέπει νὰ ἀνακαλέσῃ ὁ Ὑπουργὸς (θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ).

§100ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ ἀνακαλέσῃ ὁ κ. Λεβίδης! (θόρυβος).

§101ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν ἀντελήφθην τὰ πράγματα, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κατήγγειλε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἀπέκρυψεν ἕνα φυγόδικον· δὲν εἶπε κἀμμίαν λέξιν ὑβριστικήν.

§102ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Τί ἤθελε χειρότερον;

§103ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουν ἰδέαν περὶ τοῦ τίς εἶναι ἡ ὕβρις καὶ τίς ἡ συκοφαντία, ἐπιτρέπεται νὰ λέγωσι τοῦτο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν σέβεται τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέχει. Τὴν λέξιν, τὴν ὁποίαν εἶπεν, εἶχε καθῆκον, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς θέσεώς του, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ σώματος, εἶχε καθῆκον νὰ ἀνακαλέσῃ, διότι μετὰ τὴν φράσιν ἐκείνην δὲν μένει παρὰ ἓν ῥάπισμα! (θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ).

§104ΛΕΒΙΔΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἄνευ πολλῆς συζητήσεως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἤθελεν ἐνοήσει, τί εἶπον. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἔνοχοι κατὰ μέγα μέρος τῆς τοιαύτης καταστάσεως τῆς ἀσφαλείας εἰσὶν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, διότι οἱ ἐγκληματοῦντες ἐσχημάτισαν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀρκεῖ νὰ καταφύγωσιν εἰς τοὺς προστάτας αὐτῶν, ὅπως σωθῶσιν. Εἶπον, ὅτι σήμερον συμπολίτης μου μοὶ κατήγγειλεν, ὅτι ὁ φονεὺς τοῦ Ντάβαρη κατέφυγεν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§105ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶπον, ὅτι εἶναι ψεῦδος.

§106ΛΕΒΙΔΗΣ. Τότε ἐκεῖνοι, οἵτινες κατήγγειλαν τὴν πρᾶξιν ταύτην, λέγουσι ψεύδη.

§107ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἐξετάζω, ποῖος τὸ λέγει· τὸ πρᾶγμα εἶναι ψευδές.

§108ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξηγῇ οὕτω τὸ πρᾶγμα, ἔχει καλῶς. Ἐγὼ δὲν φοιτῶ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὥστε νὰ βεβαιώσω, ἂν τὸ πρᾶγμα ἦναι ἀληθές. Ὁ Ὑπουργὸς, ὅστις βεβαιοῖ τὸ ψευδές, δύναται νὰ εἴπῃ τοῦτο πρὸς ἐκείνους, οἵτινες μοὶ κατήγγειλαν τὴν πρᾶξιν. Ἀλλὰ περὶ τούτου θέλει συνενοηθῆ μετ’ αὐτῶν ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, ὅταν οὗτοι, προσερχόμενοι εἰς τὴν κάλπην, θὰ λέγωσιν εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τοῦ Ὑπουργοῦ: «δίδομεν μαύρην ψῆφον εἰς τὴν κάλπην τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι ἀπέκρυπτε τὸν φονέα τοῦ Ντάβαρη».

§109ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ψευδές.

§110ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐν τούτῳ τῷ παραδείγματι, ὅπερ ἀνήκει εἰς μίαν ἐκ τῶν πολλῶν αἰτιῶν τῶν ἐγκλημάτων. Ἐγὼ ὁμιλῶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐξ ἧς ἡ φωνὴ τοῦ ἀγορεύοντος ἀκούεται καθ’ ὅλα τὰ πέρατα τῆς Ἑλλάδος, ἐπικαλούμενος τὴν συνείδησιν παντὸς Ἕλληνος, νὰ ὁμολογήσῃ, ἢ ν’ ἀρνηθῇ, ἐὰν μία τῶν αἰτιῶν τῶν ἐγκλημάτων ἐν Ἑλλάδι δὲν ἦναι ἡ πεποίθησις τῶν ἐγκληματούντων, ὅτι παρὰ τοῖς Ὑπουργοῖς θέλουσιν εὕρει προστασίαν. Ἐπικαλοῦμαι τὴν συνείδησιν αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἔχει ὑποκατάστατον ἐν τῷ Πλημμελειοδικείῳ τῶν Ἀθηνῶν δικηγόρον. Ἂς μαρτυρήσῃ, ἐὰν οἱ πελάται τοῦ ὑποκαταστάτου αὐτοῦ, οἵτινες εἶναι πελάται τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐμφανίζωνται ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης μετὰ τοῦ φόβου ἐκείνου, μεθ’ οὗ ἐμφανίζονται οἱ πελάται τῶν ἄλλων δικηγόρων. Ἐπικαλοῦμαι τὴν συνείδησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀπαντήσῃ, ἐὰν ὁ κατηγορούμενος Α ἢ ὁ Β, ὁ καταφεύγων εἰς τὸν ὑποκατάστατον δικηγόρον τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν λέγω ὁ ἐγκληματίας ἐκεῖνος δὲν γνωρίζῃ, ὅτι δὲν ἵσταται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἐδάφους, ἐφ’ οὗ ὁ κατηγορούμενος πελάτης τῶν ἄλλων δικηγόρων. Χθὲς παρέστην ἐνώπιον τοῦ Πλημμελειοδικείου εἰς σκανδαλώδη ὑπόθεσιν, εἰς ἣν ἐπρωτοστάτουν οἱ ἄνθρωποι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶχε ποδοκυλισθῆ εἷς ἁμαξηλάτης ὑπὸ λοχίου τινὸς, ὅστις εἶχε καὶ ξιφουλκήσει κατ’ αὐτοῦ... Ὁ ἁμαξηλάτης ἦτο πολιτικὸς ἐνάγων, κατωρθώθη δ’ οὗτος νὰ μὴ λάβῃ εἴδησιν τῆς δικασίμου ἡμέρας, ὁ δὲ λοχίας νὰ ἀθωωθῇ. Χιλίους μάρτυρας ἐδύνατο νὰ φέρῃ τις, ὅτι ὁ λοχίας διέπραξε τὴν πρᾶξιν. Τοιαύτη, Κύριοι, εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Ἑλληνικῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀσφαλείας, περὶ ἧς ἐνταῦθα ποιούμεθα λόγον. Θέλομεν ὅμως εὐρύτερον συζητήσει, ὅταν κατατεθῇ ὁ πίναξ τῶν χαρίτων, ὁ μὴ τυπωθείς, καὶ ὅταν κατατεθῶσιν αἱ δικογραφίαι τῶν χαρίτων. Καὶ ἐπιμένω εἰς τοῦτο, δηλ. εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν δικογραφιῶν, διότι δὲν μοὶ ἀρέσκει νὰ καταγίνωμαι εἰς τετυπωμένους πίνακας, ἐπειδὴ δύνανται αὔριον νὰ εἴπωσιν ἡμῖν οἱ Ὑπουργοί, ὅτι ὁ πίναξ οὗτος ἦλθεν ἐξ ὀροφῆς, ὅπως εἶπον τοῦτο περὶ τοῦ πίνακος τῶν δανείων. Ὅταν ἔλθῃ ὁ πίναξ, θέλω διὰ μακρῶν καταγίνει ν’ ἀναπτύξω τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, καὶ θέλω προτείνει τὰ κατάλληλα μέτρα.

§111ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις θὰ προσθέσω ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐξήνεγκε τὴν γνώμην, ὅτι θεωρεῖ ἀνεπαρκὲς τὸ προσωπικὸν κατά τε ποιότητα καὶ ποσότητα. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ὡς πρὸς μὲν τὴν ποιότητα ἔχει δίκαιον, ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸν ἀριθμὸν, ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐφεκτικώτερος, ἀφοῦ καὶ ὁ βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας κ. Κοσσονάκος καὶ πρώην Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας ὡμολόγησε μετὰ παῤῥησίας, ὅτι τὸ προσωπικὸν δὲν εἶναι ἀνεπαρκὲς, ἀλλ’ οἱ κλητῆρες, ἐπειδὴ δὲν λαμβάνουσιν ἀνάλογον μισθὸν, δὲν ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκον των. Ἀναντίῤῥητον εἶναι, Κύριοι, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς ἥκιστα ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα τῷ εἶναι ἀνατεθειμένα, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὰ αἴτια διαφωνῶ πρὸς τὸν κ. Κοσσονάκον, διότι δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ μισθοῦ, ἥτις κάμνει τοὺς κλητῆρας, νὰ μὴ ἐκπληρῶσι τὸ καθῆκον των. Κατ’ ἐμὲ, κυρία αἰτία τούτου εἶναι ἡ ἐπέμβασις τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας. Ὅλα τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα, ἀπὸ τοῦ ἀνωτάτου μέχρι τοῦ κατωτάτου, δὲν ἔχουν μεταξύ των κοινὸν δεσμὸν πειθαρχίας ἢ ἱεραρχίας. Ὁ κλητὴρ, παραβαίνων τὸ καθῆκόν του, οὐδεμίαν ἔχει νὰ φοβηθῇ πειθαρχικὴν τιμωρίαν, διότι ἀποβλέπει εἰς τὸν Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος τὸν ἐσύστησεν. Ὁ ἀστυνόμος, παραβαίνων τὸ καθῆκόν του, δὲν ἔχει κανένα νὰ φοβηθῇ, διὰ τὸν αὐτὸν λόγον. Καὶ αὐτὸς ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας ἀπεδείχθη πολλάκις, ὅτι δὲν ἀφίνεται ἐλεύθερος νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον του, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχον τόσαι ἄλλαι ἀποδείξεις, ἤρκει νὰ ἐπικαλεσθῶ ἐκείνην, ἡ ὁποία δύναται νὰ πείσῃ καὶ τὸν εὐνούστατα διατεθειμένον ὑπὲρ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Διοικητικὴ Ἀστυνομία λειτουργεῖ κάκιστα ὑπὸ τὴν κομματικὴν ἐπίδρασιν. Ἐπὶ ἔτη πολλὰ, ἀφ’ ἧς ἀνεῤῥιχήθη εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὑπῆρχον ἐνταῦθα ἀναπεπταμέναι αἱ πύλαι εἰς πᾶν εἶδος διαφθορᾶς καὶ ἐξαχρειώσεως. Ὑπῆρχον ἄπειρα χαρτοπαικτεῖα, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ὀνομασθῶσιν ἐργαστήρια ἐγκληματικὰ, καὶ ἐνῷ ἦτο γνωστὸν, ὅτι ἐλειτούργουν τὰ ἐργαστήρια ταῦτα τοῦ ἐγκλήματος δημοσίᾳ, ἐν τούτοις οἱ διευθύνοντες τὴν ἀστυνομίαν ἀπεδεικνύοντο ἀνίσχυροι νὰ καταστείλωσι τὸ κακόν. Ὅταν ὅμως ἐξηγέρθησαν πάντες πρὸς παῦσιν τοῦ κακοῦ, ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις, ν’ ἀφήσῃ εἰς τὴν ἀστυνομίαν ἐλευθερίαν ἐνεργείας, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα ἐπῆλθεν. Ἐρωτῶ τὸν κ. Κοσσονάκον, δὲν ἐλάμβανον ἆρά γε τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα τὸν αὐτὸν μισθὸν, ὅταν δὲν ἤθελον νὰ κλείσουν τὰ καταστήματα ταῦτα, καὶ τὸν ἴδιον ὅταν τὰ ἔκλεισαν; Κατὰ τί ἔπταισεν ἡ ἀνεπάρκεια τῆς μισθοδοσίας; Δὲν ἀντιλέγω, ὅτι τὸ προσωπικὸν πρέπει ν’ αὐξήσῃ, καὶ ὅτι ἡ μισθοδοσία πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἦναι ἀρκοῦσα πρὸς συντήρησιν οἰκογενείας κλητῆρος. Βεβαίως ὁ καλὸς μισθὸς θὰ συντελέσῃ ὅπως δήποτε εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ἀλλὰ δὲν θέλετε ἀρνηθῆ, ὅτι μόνη ἡ αὔξησις τοῦ προσωπικοῦ καὶ τῆς μισθοδοσίας δὲν ἀρκεῖ. Πρέπει νὰ παύσῃ ὁ φατριασμὸς καὶ νὰ ἀφεθῇ ἐλευθερία ἐνεργείας εἰς τὴν ἀστυνομίαν. Ἂς μάθῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας, ὅτι καὶ ὁ μικρὸς μισθὸς ἀρκεῖ, ὅταν ἔχῃ τις συναίσθησιν τῶν καθηκόντων του. Πρέπει ὅμως πρὸ πάντων νὰ ὑπάρχῃ ὁ ἀνώτερος, ὅστις θὰ ἐμπνεύσῃ τὴν πεποίθησιν ταύτην εἰς τὰ κατώτερα ἀστυνομικὰ ὄργανα. Μεταξὺ ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων ὀργάνων ὑπάρχει δεσμὸς, ὅστις σήμερον εἶναι λίαν χαλαρὸς, διότι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως ἐξασκεῖται ὀλεθρία φατριαστικὴ ἐπίδρασις ἐφ’ ὅλων τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων ἀπὸ τοῦ Διευθυντοῦ μέχρι τοῦ κλητῆρος. Ἠδυνάμην μάλιστα ἀπὸ τοῦδε νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ ἀποτυχία τῆς λειτουργίας τοῦ θεσμοῦ τῆς Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἥκιστα δικαιολογεῖ αὐτὴν, εἰσαγαγοῦσαν τὸ γνωστὸν νομοσχέδιον περὶ Διοικητικῶν Ἀστυνομιῶν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ συζητηθῇ εὐρέως ἐν καιρῷ, ἤδη δὲ φρονῶ, ὅτι ἡ ἐπιτυχὴς λειτουργία τῆς νῦν Διοικητικῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς προσκρούει κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τὴν φατριαστικὴν ἐκ μέρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπέμβασιν, κατὰ δεύτερον δὲ λόγον εἰς τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ προσωπικοῦ καὶ τῆς μισθοδοσίας.

§112ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπειδὴ εὑρέθην εἰς ἀντίῤῥησιν πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἐντίμου συναδέλφου, θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ παρατηρήσῃ ὅτι, ἀφοῦ 298 κλητῆρες ἐν ὅλῳ σημειοῦνται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἓξ κλητῆρες ἀναλογοῦσι κατὰ 1000 ψυχάς. Λάβετε οἱανδήποτε κώμην, καὶ θέλεται ἰδεῖ, ὅτι παντοῦ ὁ ἀριθμὸς τῶν κλητήρων εἶναι ἀναλόγως ὑπέρτερος. Αὐτὸς ὁ λόγος μὲ ἔφερεν εἰς τὸ νὰ θεωρήσω τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν ἀνεπαρκὲς, ἀλλὰ καθίσταται ἀνεπαρκέστερον διότι κατὰ τὸ πλεῖστον προμηθεύει αὐτὸ ἡ πολιτική. Ἐάν τις θελήσῃ νὰ ἐξελέγξῃ τοὺς ὑπάρχοντας κλητῆρας, βεβαίως θὰ εὕρῃ πολλοὺς μὴ ὑπηρετοῦντας. Διὰ δὲ τοῦ ἐκτάκτου προσωπικοῦ ἡ κατάστασις βεβαίως χειροτερεύει, διότι οἱ ἔκτακτοι δὲν ἔχουν κἂν τὰ προσόντα τῶν τακτικῶν κλητήρων. Ἐντεῦθεν ἔχομεν ὁλόκληρον τὴν δαπάνην χωρὶς νὰ ἔχωμεν τὴν ὠφέλειαν. Δὲν ἦτο δὲ ἀνάγκη νὰ ὑπάρξῃ νομοσχέδιον, συντασσόμενον ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου ἢ τῶν νομικῶν συμβούλων, διὰ νὰ κατασταθῇ τὸ προσωπικὸν ἐπαρκές· δὲν εἶχεν ἀνάγκην ὁ κ. Ὑπουργὸς, παρὰ νὰ ἀναγράψῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν κλητήρων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον θεωρηθῆ ἐπαρκεῖς, καὶ νὰ προσθέσῃ τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν διὰ τὸ προσωπικὸν τὸ πρόσθετον, καὶ οὔτε κατὰ ἓν λεπτὸν ἤθελον αὐξήσει αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους· διότι, ὅ,τι ἤθελε λάβει διὰ τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελε προσθέσει, ἤθελε τὸ οἰκονομήσει ἐκ τοῦ ἐκτάκτου προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον πληρόνει, ὅπως μὴ ὑπηρετῇ, ἀλλ’ ὅπως ἴσως αὐξάνῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐγκληματιῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ κεφαλ. 3, ἀνερχομένου ἐν ὅλῳ εἰς δραχ. 371,260).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 4ον. Ἐκτέλεσις ἐκλογικοῦ νόμου. Ἄρθρον 1. Σύνταξις καὶ ἀνατύπωσις ἐκλογικῶν καταλόγων καὶ παραρτημάτων 5,000. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 2,3 καὶ 4). Ἄθροισμα τοῦ κεφαλαίου 4ου δραχμαὶ 29,000.

§114Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ ἔτος 1889 ἐζητήθη πίστωσις 47,000 δραχμῶν, διὰ δὲ τὸ 1890 ζητεῖται 29,000 μόνον, δηλ. ὀλιγώτερον κατὰ 18,000 δραχ. Ἤτοι ἐπὶ μὲν τοῦ ἄρθρου «σύνταξις καὶ ἀνατύπωσις ἐκλογικῶν καταλόγων καὶ παραρτημάτων», ἐνῷ διὰ τὸ 1889 εἶχον ψηφισθῆ 10,000 δραχμαὶ, διὰ τὸ 1890 περιωρίσθη ἡ πίστωσις εἰς 5,000. Δι’ «ὁδοπορικὰ», ἐνῷ διὰ τὸ 1889 εἶχον ψηφισθῆ 30,000 δρ., διὰ τὸ 1890 ζητοῦνται 20,000. Ἐπίσης εἰς τὸ ἄρθρον 3ον ὑπάρχει ποσὸν ἔλαττον 2,000 δραχ. καὶ 1000 δρ. εἰς τὸ ἄρθρον 4ον. Ἐγὼ ὑπέθετον, ὅτι διὰ τὸ 1890 ἔδει τὸ ποσὸν νὰ ᾖναι ἀνώτερον, διότι ὅλοι γινώσκετε, ὅτι διανύομεν ἤδη τὴν τελευταίαν τακτικὴν Σύνοδον τῆς Περιόδου καὶ μετ’ ὀλίγον θὰ ἐνεργηθῶσι Βουλευτικαὶ ἐκλογαί. Ἄλλοτε εἶχε ψηφισθῆ νόμος ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐκλογικοὺς καταλόγους, εἶχε δὲ τροποποιηθῆ εἰς τρόπον ὥστε κατ’ ἔτος νὰ ἐκτυποῦνται μόνον τὰ Παραρτήματα. Γενομένης ὅμως τότε παρατηρήσεως περὶ τοῦ ἀτόπου, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ πρόκειται νὰ γίνωνται γενικαὶ ἐκλογαὶ, θέλουσιν ἐκτυποῦσθαι ὁλόκληροι οἱ κατάλογοι. Διὰ τοῦτο ἐρωτῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ δαπάνη ἀπὸ 10,000 δραχμὰς νὰ περιορισθῇ εἰς 5,000; Ἐπίσης δὲν ἐννοῶ, πῶς περιωρίσθησαν αἱ δαπάναι διὰ τὰ ὁδοπορικὰ καὶ τὰς ἀποζημιώσεις τῶν δικαστικῶν καὶ τῶν διοικητικῶν ἀντιπροσώπων καὶ τὴν ἀποστολὴν τῶν ἐκλογικῶν εἰδῶν. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μοὶ χορηγήσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις, νὰ πιστεύσῃ δὲ, ὅτι, συζητοῦντες τὴν ἑσπέραν ταύτην, συζητοῦμεν ἐν πλήρει συναισθήσει τῆς ἐκτελέσεως τῶν καθηκόντων ἡμῶν, νὰ μὴ στηριχθῇ δὲ ὄπισθεν τῆς προφάσεως, ὅτι τοῦτο πράττομεν πρὸς παρακώλυσιν τῶν ἐργασιῶν (θόρυβος καὶ γέλωτας ἐκ δεξιῶν). Ὑμεῖς μόνον διὰ νὰ καγχάζητε εἶσθε ἱκανοὶ, ἡ δὲ Κυβέρνησις διὰ νὰ σιωπᾷ. Παρατηρεῖτε, ὅτι τὴν ἑσπέραν ταύτην εὑρισκόμεθα ἐνταῦθα 4 ἢ 5 μόνον ἀντιπολιτευόμενοι Βουλευταί. Ἐκ σεβασμοῦ τοὐλάχιστον πρὸς τὴν κατ’ ἀριθμὸν ἀδυναμίαν μας ἔπρεπε νὰ συμπεριφέρησθε μετὰ μείζονος ἁβροφροσύνης. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μοὶ χορηγήσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις ὅσον ἀφορᾷ τὰς ῥηθείσας πιστώσεις.

§115ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ ποσὸν τὸ προλεχθὲν ἐθεωρήθη ἐπαρκὲς, κατὰ τὰς ἐνδείξεις, τὰς ὑπαρχούσας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, διὰ τὰ κανονικῶς κατ’ ἔτος γινόμενα ἔξοδα. Τὸ ζήτημα τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς ἐποχῆς τῶν ἐκλογῶν δὲν εἶναι ζήτημα σχετιζόμενον πρὸς τοὺς προϋπολογισμοὺς, καὶ ἑπομένως δὲν δυνάμεθα ἐπ’ αὐτοῦ νὰ στηρίξωμεν πίστωσιν.

§116ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία, ὑποθέτω, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν της τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους, καὶ ἐπειδὴ εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὴν 4ην Ἰανουαρίου 1891 εἶναι ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν λήγει αὐτοδικαίως ἡ ἐντολὴ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὑποθέτω ὅτι ἡ ὑπηρεσία γνωρίζει, ὅτι κατὰ τὸ 1890 ἀναγκαίως θὰ ἐνεργηθῶσιν ἐκλογαί. Εἶναι ἀδύνατον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πείσῃ ἑαυτὸν, ὅτι ἐντὸς τοῦ 1890 δὲν θὰ καταπίῃ τὸ πικρὸν ποτήριον τῶν νέων ἐκλογῶν, ἐκτὸς ἐὰν θέλῃ νὰ τεθῇ ἐντελῶς ἐκτὸς τῶν ὅρων τοῦ Συντάγματος. Μόνον ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε θεσπίσει, ὅτι ἡ Βουλευτικὴ Περίοδος περιλαμβάνει 5 Συνόδους, τότε δύναται νὰ μὴ διατάξῃ ἐκλογάς. Ἀναγκαίως λοιπὸν θὰ διεξαχθῶσιν αἱ νέαι ἐκλογαὶ πρὸ τῆς πρώτης Νοεμβρίου, καὶ τότε ἐρχόμεθα εἰς ἐκτέλεσιν τῆς πιστώσεως. Ἡ πίστωσις αὕτη βεβαίως δὲν θὰ ᾖναι ἐπαρκὴς διὰ τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογὰς, ἔπρεπε νὰ ἀναγραφῇ πίστωσις ἴση πρὸς τὴν ἀναγραφεῖσαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1886 καὶ ὄχι ἴση πρὸς τὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889, ὅτε εἴχομεν τρεῖς ἢ τέσσαρας ἐπαναληπτικὰς Βουλευτικὰς ἐκλογὰς καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐπήρκεσε τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφέν. Τοῦτο σημαίνει, ὅτι δὲν ἔχει σκοπὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνεργήσῃ τὰς ἐκλογὰς κατὰ τὸ 1890, ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο δὲν δύναται νὰ κάμῃ, σημαίνει ὅτι εἶχε σκοπὸν ἔξοδα ἀναπόφευκτα νὰ τὰ μειώσῃ διὰ νὰ ἐπιτευχθῇ ἐκεῖνο τὸ περίεργον ἰσοζύγιον, περὶ τοῦ ὁποίου ἀρκετὰ ἐλέχθησαν. Δὲν δικαιολογεῖται δὲ ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν συμπληρώσῃ μεθαύριον τὸ ἐλλεῖπον ποσὸν δι’ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως, καὶ ἡμεῖς ἀκριβῶς ὑποβάλλομεν τὰς παρατηρήσεις ταύτας, ὅπως ἐξαναγκάσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἢ νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν ἡμῶν περὶ ἀναγραφῆς ὁλοκλήρου τῆς πιστώσεως, ἢ μεθαύριον νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι, ἂν καὶ ὑπεμνήσθη εἰς αὐτὴν παρὰ Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ καθῆκόν της, οὐχ ἧττον δὲν τὸ ἔπραξε. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὰς δαπάνας, ἀλλ’ ἀφοῦ αἱ ἐκλογαὶ πρόκειται νὰ διεξαχθῶσι κατὰ τὸ 1890 ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἄρτι θεωρηθέντος ἐκλογικοῦ καταλόγου, ἀναγκαίως ἔπρεπε νὰ διαταχθῇ ἡ τύπωσις ὁλοκλήρων τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων, διότι πῶς θὰ διεξαχθῶσιν αἱ ἐκλογαὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοῦ καταλόγου καὶ δύο ἢ τριῶν παραρτημάτων; Φαντασθῆτε εἰς μεγάλα ἐκλογικὰ τμήματα εἰς ποῖον κυκεῶνα θὰ εὑρεθῇ ἡ Ἐπιτροπή· θὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὸν ἀρχαῖον κατάλογον, εἰς τὸ 1ον, εἰς τὸ 2ον καὶ εἰς τὸ 3ον παράρτημα, μετὰ ταῦτα θὰ προστρέξῃ εἰς τοὺς διαγραπτέους ἢ τοὺς διαγραφέντας, διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι ὁ δεῖνα ἐκλογεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ψηφοφορήσῃ. Ἐννοεῖται ὅτι ὅλα αὐτὰ ἀναγκαίως θὰ φέρουν κωλύματα ἀνυπέρβλητα, γνωρίζετε δὲ, ὅτι τὰ κωλύματα αὐτὰ καθαρίζονται διὰ ῥήξεων μεταξὺ τῶν ἀντιπάλων, δι’ ἐγκλημάτων, δι’ ἐπιθέσεων, διὰ τῆς μαχαίρας πρὸ πάντων καὶ διὰ τῶν ἐνστάσεων, αἱ ὁποῖαι θὰ ὑποβληθῶσι κατόπιν κατὰ τῶν ἐκλογῶν. Ἡμεῖς, ἔχοντες πεποίθησιν περὶ τῶν μελλουσῶν ἐκλογῶν, ἔχομεν καθῆκον καὶ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν, ὅπως οἱ ἐκλογικοὶ κατάλογοι ἐκτυπωθῶσιν ἀπ’ ἀρχῆς χάριν τῆς εὐκολίας τῶν ἐκλογῶν, διότι ἀκριβῶς γνωρίζομεν, ὅτι εἰς τοιαῦτα μέσα θὰ καταφύγῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ νὰ κατορθώσῃ ν’ ἀλλοιώσῃ τὸ φρόνημα, τὸ ἤδη ἐκδηλούμενον. Ζητοῦμεν νὰ γίνῃ δαπάνη 15,000 δραχμῶν, ὅπως δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ διεξαγάγῃ τὰς ἐκλογὰς ἀνθρωπίνως, ἄνευ ῥήξεων, ἄνευ κακουργημάτων, ἄνευ φόβων.

§117Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ θεωροῦμεν ἀρκετὰ σοβαρόν· ἡμεῖς δὲν φροντίζομεν μόνον δι’ ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ δι’ ὑμᾶς. Αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος, ὁ τροποποιῶν τὸν προηγούμενον, διεβεβαίου, ὅτι κατὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ θὰ ἐνεργηθῶσιν αἱ γενικαὶ ἐκλογαὶ, θὰ τυπωθῶσιν ὁλόκληροι οἱ κατάλογοι, τώρα δὲ δὲν συναινεῖ εἰς τὴν προσθήκην 10,000 δραχμῶν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Τὸν παρακαλῶ νὰ συναινέσῃ νὰ ἐγγραφῇ ἡ δαπάνη αὕτη, νὰ διατάξῃ δὲ τὴν ἐκτύπωσιν ὁλοκλήρου τοῦ καταλόγου, ὅπως μὴ τιμωρήσῃ καὶ ὑμᾶς τοὺς φίλους του, διότι γνωσταὶ τυγχάνουσιν αἱ δυσχέρειαι τῶν παραρτημάτων. Ἄλλως θὰ περιποιηθῇ καὶ μερικοὺς τυπογράφους, πρὸς τὸ συμφέρον του.

§118ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζετε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι εἶναι καιρὸς ν’ ἀναβάλωμεν;

§119ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι.

§120ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κυρίων Βουλευτῶν).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ· παρόντες 80 Βουλευταί. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄθροισμα τοῦ κεφαλαίου 4 ὡς ἔχει. Ἀκολούθως γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–12 τοῦ κεφαλαίου 5ου).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13.

§124ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τίνα ἔννοιαν ἔχει τὸ ἄρθρον 13 ἐκ δραχ. 5,000 διὰ μέτρα ὑπὲρ τῆς δημοσίας ὑγείας τῆς Πρωτευούσης.

§125ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρουσιάζονται ἐνίοτε, ἕνεκα νόσων ἐνσκηπτουσῶν, ἀνάγκαι ἐκτάκτου καθαριότητος τῆς πόλεως, ἀπομονώσεως τῶν προσβαλλομένων, καὶ περὶ τούτων προνοεῖ τὸ ἄρθρον.

§126ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Νομίζετε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην ἐκτάκτου καθαριότητος; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι μᾶς λείπει καὶ ἡ τακτική· ἑπομένως, ἢ νὰ ὁρισθῇ ποσὸν ἐπαρκὲς, ἢ νὰ λείψῃ καὶ τοῦτο.

§127ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δι’ αὐτὸ ἔχομεν ἀνάγκην τῶν ἐκτάκτων. Ἡ τακτικὴ καθαριότης εἶναι εἰς βάρος τοῦ δήμου, ἀλλ’ ἐνίοτε παρουσιάζονται ἔκτακτοι ἀνάγκαι, πρὸς τὰς ὁποίας βεβαίως τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ἀνεπαρκὲς, ἀλλὰ περισσότερον δὲν δυνάμεθα δυστυχῶς νὰ διαθέσωμεν.

§128ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἢ πρέπει νὰ διαγράψωμεν ἐντελῶς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει ὁ Προϋπολογισμὸς, ἢ νὰ τὸ καταστήσωμεν ἐπαρκὲς διὰ τὰς ἀνάγκας· δὲν μὲ παρηγορεῖ δὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι τὰ τῆς καθαριότητος τῆς πόλεως ἀφίενται εἰς τὸν δῆμον. Γνωρίζομεν κάλλιστα, πῶς διεξάγονται τὰ τῆς καθαριότητος τῆς πόλεως, καὶ ἐνῷ δαπανᾷ ὁ δῆμος, κυρίως ἡ καθαριότης εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς τὴν Διοικητικὴν Ἀστυνομίαν, πάντες δὲ ζῆτε ἐν Ἀθήναις, καὶ γνωρίζετε κατὰ πόσον ἡ ὑπηρεσία αὕτη τῆς καθαριότητος τῆς πόλεως λειτουργεῖ. Ἀληθῶς πρέπει νὰ εὐγνωμονῶμεν πολὺ οἱ Ἀθηναῖοι, ὅτι τέλος παρέστη ἔκτακτός τις περίστασις, ἡ ὁποία ἐξήγειρε τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὁδοί τινες ἐκαθαρίσθησαν, καὶ μάνδραι τινὲς περιετοιχίσθησαν. Ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ἐξέλιπεν ἡ ἔκτακτος ἐκείνη περίστασις, οὐδὲν πλέον ἐλήφθη μέτρον, τοὐναντίον μάλιστα τὰ ληφθέντα μέτρα συνέτειναν εἰς τὴν χειροτέρευσιν τῆς καταστάσεως τῆς πόλεως. Χάρις εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ εἰς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπὲρ τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς ἀπομονώσεως αὐτοῦ ἔλαβεν, ἐνέσκηψεν εἰς τὸν στρατὸν ἡ νόσος ἱλαρὰ, ἥτις, μεταδοθεῖσα εἰς τὴν πόλιν μὲ λίαν κακοήθη χαρακτῆρα, μαστίζει αὐτήν. Εἶναι ἀναπόφευκτος ἀνάγκη νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις πάντα τὰ μέτρα, ὅπως μὴ ἴδωμεν κατὰ τὸ ἐπερχόμενον θέρος πληθυνομένας τὰς ἐπιδημίας. Ἴσως ἔχει συμφέρον ἡ Κυβέρνησις νὰ μειωθῇ ὁ πληθυσμὸς τῆς πρωτευούσης, ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν ἀντίθετον συμφέρον, διότι ἔχομεν τὴν ἰδέαν, ὅτι, ὅσον μεγαλείτερος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων, τόσον μεγαλειτέρα θὰ ἦναι ἡ νίκη, τὴν ὁποίαν θὰ ἄρωμεν κατὰ τὰς ἐκλογὰς, καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν συμφέρον, ὅπως ἀναγραφῇ πίστωσις ἀρκοῦσα, διὰ τῆς ὁποίας νὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ὑγείας τῆς πόλεως. Αὐταὶ αἱ 2,000 δραχμαὶ δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν, εἰμὴ δι’ εἴκοσι κάῤῥα ἢ δι’ εἴκοσιν ὁδοκαθαριστὰς κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ὅπως ἐχρησίμευσε καὶ ἡ πίστωσις, ἡ δοθεῖσα διὰ τὴν ἀπογραφήν. Ἐὰν δὲν ἐφοβούμην, ὅτι ἤθελον πληγώσει καιρίως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἤθελον τῷ ὑπομνήσει ἓν θλιβερὸν περιστατικὸν, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν οἰκογένειάν του, αὐτὸν τὸν ἴδιον· ἀλλ’ ἂς ἐνθυμηθῇ, ὅτι ἕνεκα τῆς ἀκηδίας τῆς Κυβερνήσεως ἐκεῖνο τὸ φοβερὸν πάθημα, τὸ ὁποῖον ὑπέστη αὐτὸς, ὑπέστησαν χιλιάδες οἰκογενειῶν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Ἐπίσης ἀναγκάζομαι, νὰ ὁμιλήσω καὶ περὶ τοῦ ὕδατος, τοῦ ἀναγκαίου εἰς τὴν πόλιν. Πρὸ μακροῦ χρόνου τὸ ζήτημα περὶ τῶν ὑδάτων τῆς πόλεως εἶναι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὅλων τῶν κατοίκων, πρὸ μακροῦ χρόνου μαστίζεται ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ἀπὸ ἀληθῆ λειψυδρίαν, ἐνθυμεῖσθε δὲ τοὺς λόγους μου κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, ὅτε ἐψηφίζετο μία πίστωσις ἐκ 500,000 δραχμῶν, νομίζω, ἡ ὁποία, μᾶς λέγουσι τὰ ἄρτι δημοσιευθέντα, εἰς τί ἐχρησίμευσεν. Ἐν μηνὶ Ἰανουαρίῳ ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν κέκτηται δεκατέσσαρας ὀκάδας ὕδατος· φαντασθῆτε, ποία θὰ ἦναι ἡ θέσις τῶν κατοίκων τῆς πόλεως, ὅταν ἔλθῃ ὁ Μάϊος, ὁ Ἰούνιος, ὁ Ἰούλιος, καὶ ὁ Αὔγουστος, ὅτε εἶναι γνωστὸν, ὅτι τὰ ὕδατα τῆς πόλεως ἐλαττοῦνται κατὰ τὸ ἥμισυ. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν τὸ ἥμισυ τοῦτο, αἱ ἑπτὰ ὀκάδες νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν, διὰ τὸ κατάβρεγμα τῶν ὁδῶν, διὰ τὴν ἄρδευσιν τῶν κήπων, διὰ τὴν πόσιν; Βεβαίως ὄχι. Σημειώσατε δὲ, ὅτι, καθ’ ὅσον ἐλαττοῦται κατὰ ποσὸν τὸ ὕδωρ, ἐλαττοῦται καὶ κατὰ ποιόν. Τί θὰ γίνῃ δέ; Θὰ γίνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προαγγέλλουσιν οἱ ὅροι, κατὰ τοὺς ὁποίους θέλομεν εὑρεθῆ κατὰ τὸ θέρος, ἡ δὲ Κυβέρνησις τί ἔπραξεν ἢ τί σκοπεῖ νὰ πράξῃ πρὸς θεραπείαν τῆς ἀναποφεύκτου ταύτης ἀνάγκης; Παρῆλθεν ὅλος ὁ χειμὼν, ὑπολείπεται δὲ μόνον ὁ Μάρτιος, κατὰ τὸν Ἀπρίλιον θ’ ἀρχίσῃ ἡ λειψυδρία· τί σκοπεῖ νὰ πράξῃ; Ἐννοεῖ ν’ ἀφήσῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην τῆς προμηθείας τοῦ ὕδατος εἰς τὸν δῆμον; Ἤκουσα σχέδια περὶ διοχετεύσεως τοῦ ὕδατος τῆς Στυμφαλίας, ἤκουσα ὅτι ἐπρόκειτο νὰ συστηθῇ πρὸς τοῦτο Ἑταιρία, ἀλλ’ οὐδὲν ἐκ τῶν σχεδίων ἐκείνων εἶδον πραγματοποιούμενον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ κεφαλαίου 5ου, ἀνερχομένου ἐν ὅλῳ εἰς δρ. 183,260. Ἀκολούθως γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–5 τοῦ κεφαλαίου 6).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6. Στατιστικὴ 40,000.

§130ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν, διατὶ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ κεφαλαίου τούτου τῶν ἐξόδων τῆς στατιστικῆς ἐμειώθη ἀπὸ 90,000 δραχμὰς εἰς 40,000;

§131ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διότι ἡ ἀπογραφὴ, ἥτις ἀπῄτησε τὴν μεγάλην ταύτην δαπάνην, ἐπερατώθη.

§132ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ ἡ ἀπογραφὴ ἀπῄτησεν ὅλως ἔκτακτον δαπάνην, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐχρησιμοποιήθη τὸ κονδύλιον αὐτὸ τῶν 90,000 δραχμῶν. Τὸ κονδύλιον αὐτὸ ἀναγράφεται ἑκάστοτε εἰς πάντα Προϋπολογισμὸν, τὸ βλέπομεν δὲ μειούμενον σήμερον κατὰ 50,000 δραχμάς. Φοβοῦμαι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ ἐντελῶς νὰ καταλίπῃ τὴν στατιστικήν· ἴσως αἱ στατιστικαὶ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε ἠδυνήθη νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν τὴν ηὐχαρίστησαν, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπιθυμεῖ νὰ τὴν καταργήσῃ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ κεφαλαίου 6, ἐν ὅλῳ δραχ. 486,630).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 7ον. Ταχυδρομεῖα καὶ Τηλεγραφεῖα. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–7). Ἄρθρον 8ον. Μετακομιδὴ τηλεγραφικῶν ἀνταποκρίσεων 286,500, κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§134ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἄρθρον 8 τοῦ κεφαλαίου 7ου ἀναγράφει διὰ τὴν μετακομιδὴν τῶν ταχυδρομικῶν ἀνταποκρίσεων δρ. 211,500, ἐνῷ τὸ αὐτὸ ἄρθρον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἀνέγραφε 282,500. Ὑποθέτει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι κατὰ τοσοῦτον θέλει ἐλαττωθῆ ἡ ταχυδρομικὴ ὑπηρεσία;

§135ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἔχει αὐξηθῆ τὸ κεφάλαιον τοῦτο, περισσότερον μάλιστα κατὰ 4,000 δρ. τοῦ πέρυσιν ἀναγραφέντος.

§136ΡΑΛΛΗΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8ον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, εἶτα δὲ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ κεφαλαίου 7ου, δραχ. ἐν ὅλῳ 2,077,240).

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον 8ον. Δημόσια ἔργα. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–5 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον 6. Οἰκοδομήματα δικαιοδοσίας Ὑπουργείου Δικαιοσύνης δρ. 158,000.

§138Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἤλπιζον, ὅτι μεταξὺ τῆς πιστώσεως διὰ τὰ οἰκοδομήματα κατὰ τὸ ἔτος 1890 ἤθελον ἀνεύρει καὶ πίστωσιν πρὸς ἀνέγερσιν τῶν δικαστικῶν καταστημάτων ἐν Ἀθήναις. Δὲν πρέπει νὰ ἀγνοῆτε, κύριε Πρόεδρε, ὡς καὶ δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι δι’ ἐνοίκια τῶν δικαστικῶν καταστημάτων ἐν Ἀθήναις πληρόνονται ἐτησίως 46,000 δραχμῶν, ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον, ὑποχρέωσιν καὶ συμφέρον ἀκόμη, νὰ ἐγείρῃ δικαστικὸν μέγαρον, διότι τότε οὐ μόνον δὲν θὰ πληρόνῃ τὰς 46,000 δραχμὰς, ἀλλὰ συγκεντροῦσα ἐν αὐτῷ ἐκτὸς τῶν δικαστηρίων καὶ τὰ συμβολαιογραφεῖα καὶ τὰ ὑποθηκοφυλακεῖα καὶ τὰ γραφεῖα τῶν δικαστικῶν κλητήρων, θὰ εἰσπράττῃ ἐτησίως 90,000 δραχμῶν περίπου, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται νὰ πληρόνωνται οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια δανείου ἑνὸς ἑκατομμυρίου, εἰς τὸ ὁποῖον θ’ ἀναβιβασθῇ ἡ δαπάνη τῆς οἰκοδομῆς, οὕτω δὲ μετὰ 30 ἢ 40 ἔτη θέλει καταστῆ τὸ Δημόσιον κύριον εὐπρεπῶν δικαστικῶν καταστημάτων ἐν Ἀθήναις. Τὸ ζήτημα τῶν δικαστικῶν καταστημάτων ἀποτελεῖ καὶ τοῦτο μέρος τῆς καλῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ὅταν ὁ κατηγορούμενος παρίσταται εἰς τρώγλας, ὅπως εἶναι ἡ αἴθουσα τοῦ ἐνταῦθα Πρωτοδικείου, βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὸν σεβασμὸν καὶ τὸν φόβον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ, ὅταν παρίσταται ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων. Πολλάκις, κύριε Πρόεδρε, ἐγένετο λόγος περὶ τούτου, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐξηναγκάσθη τέλος κατὰ τὴν λῆξιν τῆς παρελθούσης Συνόδου νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον περὶ ἀνεγέρσεως δικαστικοῦ καταστήματος· ἀλλὰ νομίζετε ὅτι, ὅτε εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἐσκέπτετο περὶ ἀνεγέρσεως δικαστικοῦ μεγάρου; Ἐσκέπτετο μόνον, πῶς νὰ ἀντικαταστήσῃ τὸ Δημοτικὸν Νοσοκομεῖον. Ἐπειδὴ τὸ Δημοτικὸν Νοσοκομεῖον, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν ἁρμοδίων ἰατρῶν καὶ ἐπιστημόνων, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ ἦναι τοιοῦτον ἄνευ βλάβης καὶ καταστροφῆς τῶν νοσηλευομένων, ἐσκέφθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ποιήσηται συνδυασμόν τινα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ κατορθώσῃ νὰ ἀνεγείρῃ ἀλλαχοῦ τὸ Νοσοκομεῖον, νὰ ῥίψῃ δὲ εἰς βάρος τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου τὸ ὑπάρχον σήμερον κτίριον τοῦ Νοσοκομείου. Καὶ τότε μὲν δὲν ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, καὶ καλῶς δὲν ἐψηφίσθη, διότι, ἐὰν πρόκηται νὰ δαπανήσῃ ἡ Κυβέρνησις 1,000,000 δραχμῶν, ὅπως ἀγοράσῃ τὸ γήπεδον τοῦ Νοσοκομείου, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο ἀπελπιστικόν· καλλίτερον νὰ βραδύνῃ, ἀλλὰ τοὐλάχιστον, ὅταν δαπανηθῶσι χρήματα, νὰ δαπανηθῶσι καταλλήλως καὶ ν’ ἀποκτήσῃ ἡ πρωτεύουσα μέγαρον, ἄξιον αὐτῆς. Ἔκτοτε, κύριε Πρόεδρε, οὐδεὶς λόγος ἐγένετο περὶ ἀνεγέρσεως δικαστικοῦ μεγάρου, ἐγκατελείφθη ἡ ἰδέα αὕτη. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ φωτίσῃ ἡμᾶς, διατὶ δὲν ἀποφασίζει τὴν ἀνέγερσιν δικαστικοῦ μεγάρου, ἀφοῦ διὰ τὰ ἐλεεινὰ δικαστικὰ καταστήματα, τὰ ὑπάρχοντα, πληρόνει τὸ Κράτος τοσαῦτα χρηματικὰ ποσὰ ἐτησίως.

§139ΙΩ. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι ὑψίστης σημασίας, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθῆκον νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἂν οὐχὶ χάριν τῶν διαδίκων, ἀλλὰ τοὐλάχιστον χάριν τῶν ξένων, οἵτινες, ἐρχόμενοι εἰς τὴν πρωτεύουσαν, ὅπως ἐπισκεφθῶσι καὶ τὰ Δικαστήρια τῆς Ἑλλάδος, εἰσέρχονται εἰς παράπηγμα παρὰ τὴν Μητρόπολιν, ὅπερ εἶναι ἄξιον οἴκτου καὶ τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευε δι’ ἕτερον σκοπὸν, μετετράπη δὲ εἰς αἴθουσαν πρὸς συνεδρίασιν τοῦ Δικαστηρίου. Νομίζω ὅτι ἐδῶ ἦτο περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ εὕρῃ ἕνα συνδυασμὸν, ἵνα συνάψῃ δάνειον μετὰ χρεωλυσίου πρὸς κατασκευὴν τῶν Δικαστηρίων. Τὸ ζήτημα, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι σπουδαῖον καὶ πρέπει νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἵδρυσιν τῶν Δικαστηρίων.

§140ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται ἄρθρον τι ἐν Κεφαλαίῳ 8 «ἀναθεώρησις σχεδίου Ἀθηνῶν». Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἐπειδὴ εἶναι νέα ἡ ἐγγραφὴ, τί ἐννοεῖ μὲ αὐτὴν τὴν ἐγγραφὴν ἡ Κυβέρνησις;

§141ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχει ἐπιτροπὴ μηχανικῶν Γάλλων καὶ Ἑλλήνων, ἡ ὁποία ἐργάζεται πρὸς τελειότερον καταρτισμὸν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ἐκτελεῖ δὲ καὶ τοπογραφικὰς μελέτας τοιαύτας, ὥστε νὰ δυνηθῇ νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ σχέδιον μετὰ τελείαν χωροστάθμισιν.

§142ΛΕΒΙΔΗΣ. Κάμνω τὴν ἐρώτησιν ταύτην, διότι, ἐὰν ἐξήρτητο ἀπ’ ἐμοῦ, δὲν ἤθελον ἐπιτρέψει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ζητῇ πίστωσιν πρὸς ἐκτέλεσιν ἀναθεωρήσεως δῆθεν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ἐπειδὴ εἶμαι βέβαιος, ἔχων ὑπ’ ὄψιν μου τὸ παρὸν καὶ τὸ παρελθὸν, ὅτι καὶ τὸ κονδύλιον τοῦτο δὲν θέλει χρησιμεύσει εἰς τίποτε ἄλλοτε ἢ πρὸς ἄγραν ψήφων ὑπὲρ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ ἔχω πρόχειρον παράδειγμα περὶ τούτου. Πρὸ δύο ἢ τριῶν μηνῶν συμπολίτης μού τις ἦλθεν εἰς τὴν οἰκίαν μου, ὀλοφυρόμενος ἐπὶ τῇ ἀπειλουμένῃ κατὰ τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ συμφορᾷ. Καὶ ποία ἦν αὕτη; Εἶχον χαρακτηρισθῆ τρεῖς οἰκίαι συνεχόμεναι ὡς ἑτοιμόῤῥοποι, ἡ οἰκία δὲ τοῦ συμπολίτου μου εὑρίσκετο ἐν τῷ μέσῳ τῶν δύο ἄλλων. Αἱ ἑκατέρωθεν δύο οἰκίαι ἀνῆκον εἰς πολίτας, οἵτινες προσήνεγκον ἁδρὰς καὶ μεγάλας ὑπηρεσίας εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ δὲ οἰκία ἡ ἐν τῷ μέσῳ ἀνῆκεν εἰς φίλον μου πολιτικόν. Ἡμέραν τινὰ συμπολῖται τοῦ ἐντίμου φίλου μου κ. Κοσσονάκου μετ’ ἀξινῶν καὶ πελέκεων εἶχον ἀνέλθει ἐπὶ τῆς ὀροφῆς, πρὸς κατεδάφισιν τῆς οἰκίας ταύτης τοῦ φίλου μου, ἐνῷ αἱ δύο ἑκατέρωθεν οἰκίαι διεμαρτύροντο διὰ τὸ μεροληπτικὸν τοῦτο συμβεβηκός. Ἠναγκάσθη ὁ συμπολίτης μου οὗτος νὰ πράξῃ ὅ,τι καὶ οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ἑκατέρωθεν οἰκιῶν, νὰ ὁμολογήσῃ πίστιν εἰς τὴν φατρίαν, καὶ ἡ οἰκία ἐσώθη ἐκ τοῦ βιαίου θανάτου. Ἐὰν ἦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν μου, ἤθελον ἀφαιρέσει καὶ μίαν δραχμὴν ἀπὸ τῶν χειρῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἥτις ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ σχεδίου τῶν Ἀθηνῶν, διότι αὐτὴ ἡ πίστωσις δὲν θέλει χρησιμεύσει εἰς ἄλλο τι ἢ εἰς τὸ νὰ στείλῃ ἱεραποστόλους αὑτοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, ἵνα ἴδωσι τίνες οἰκίαι εἰσὶν ἑτοιμόῤῥοποι, καὶ νὰ λέγωσιν εἰς τοὺς κυρίους αὐτῶν: «ἢ μοῦ δίδεις ψῆφον, ἢ σοῦ δίδω τοὺς λίθους τῆς οἰκίας σου». Ἡ διαδικασία εἶναι συντομωτάτη, διότι ἡ ἔφεσις κατὰ τοῦ Μηχανικοῦ γίνεται ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὑπῆρχεν οἰκία ἐνταῦθα, ἣν κατῴκει Ἀθηναῖος εὐπατρίδης, ἔχων περιουσίαν ἑκατομμυρίων τινῶν. Δὲν ἠξεύρω δὲ τίνας λόγους ἐκδικήσεως εἶχε κατὰ τῶν συγγενῶν αὐτοῦ ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἀμέσως χαρακτηρίζεται ἡ οἰκία τοῦ πολίτου τούτου ὡς ἑτοιμόῤῥοπος. Αὐτὴ εἶναι, Κύριοι, ἡ κατάστασις ἡ παροῦσα. Εἶναι ἡ τελευταία συνεδρίασις, καὶ θέλει γίνει ἐξομολόγησις, οὕτως εἰπεῖν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει ἀνάγκη, διότι δὲν γνωρίζω, ἂν θέλῃ γίνει καὶ ἔκτακτος Σύνοδος. Δὲν ἐγνώριζον, ὅτι σήμερον θέλει εἶσθαι ἡ τελευταία συνεδρίασις, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔλαβον μετ’ ἐμοῦ τεῦχος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐν ᾧ εἶχον πολλὰς σημειώσεις, ἐξ ὧν ἤθελον ἀποδείξει, ὅτι πολλὰ ἑκατομμύρια κύριον σκοπὸν ἔχουσι τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ κόμματος διὰ τῆς συναλλαγῆς. Ἀλλὰ δυστυχῶς εἶμαι ἀπαρασκεύαστος τώρα πρὸς τοιοῦτον ἀγῶνα, διότι δὲν ἤξευρον, ὅτι κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν, ἐν μεσονυκτίῳ, ἠθέλομεν ἀναγκασθῆ νὰ συζητῶμεν.

§143ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς οἰκοδομῆς δικαστικοῦ καταστήματος. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐπείσθη περὶ τοῦ ὅτι εἶναι ἀπαραίτητος ἡ οἰκοδόμησις καταστήματος Δικαστηρίων τῆς πρωτευούσης, ἀλλ’ ἐνῷ συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς γνώμης ταύτης, συνηγορῶ ἐπίσης, ὅπως ἐγερθῶσι τοιαῦτα καταστήματα καὶ εἰς τὰς λοιπὰς πόλεις τοῦ Κράτους, ὅπου εἶναι Πρωτοδικεῖα καὶ Ἐφετεῖα. Ἴσως δὲ τοῦτο σκεπτομένη ἡ Κυβέρνησις, δὲν ἐνέγραψε πίστωσιν διὰ μόνα τὰ ἐνταῦθα Δικαστήρια, προτιθεμένη ἴσως νὰ λάβῃ γενικὸν μέτρον. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοῦ ἐκίνησε τὴν περιέργειαν, εἶναι, ὅτι ἀνεγράφεται πίστωσις 60,000 δραχ. διὰ καλλωπισμὸν τῆς πρωτευούσης, ἐνῷ γνωρίζετε πάντες, ὅτι ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῶν ἑορτῶν τῶν γάμων τοῦ Διαδόχου ἐδαπανήθησαν διὰ καλλωπισμὸν τῆς πρωτευούσης 500,000 δραχμῶν. Εἶναι λοιπὸν ἐπιτετραμμένον, ἐν ταῖς οἰκονομικαῖς δυσχερείαις, ἐν αἷς διατελοῦμεν, νὰ ἐγγραφῶσιν αὖθις 60,000; Αὐτὸ εἶναι ἀκατανόητον. Ἄλλως δὲ, διατὶ νὰ μὴ ἐγγράφηται καὶ ποσόν τι πρὸς καλλωπισμὸν τῶν λοιπῶν πόλεων; Πολλὰ ἠδυνάμην νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀλλ’ ἴσως δὲν εἶναι ἡ ὥρα ἡ κατάλληλος. Προτείνω νὰ διαγραφῇ τὸ κονδύλιον τοῦτο τῶν 60,000 δραχμῶν μετὰ τὴν δαπάνην τῶν 500,000.

§144ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἐγνώριζε τὰς λεπτομερείας, ἤθελεν εὕρει καὶ ἕτερον ἐπιχείρημα τῆς προτάσεώς του. Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι ἤθελε ληφθῆ μέριμνα περὶ συντηρήσεως τῶν ὑπαρχόντων κήπων. Δὲν ἔχω κἀνένα λόγον νὰ παραπονοῦμαι, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀνέγραψε τὴν δαπάνην ταύτην πρὸς βελτίωσιν τῶν ὑπαρχόντων κήπων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀντιτάσσομαι εἰς τὴν πίστωσιν, ἀλλ’ ἀντιτάσσομαι εἰς τὴν ἀμέσως προηγουμένην τοῦ ἄρθρου 8, πρὸς ἀναθεώρησιν τοῦ σχεδίου Ἀθηνῶν. Πρέπει νὰ γνωρίζητε τὴν ἱστορίαν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, διὰ νὰ κρίνητε κατὰ πόσον ἔχομεν δίκαιον νὰ παραπονώμεθα διὰ τὴν ἀναγραφὴν τῆς ἐν λόγῳ πιστώσεως. Ἀπὸ τοῦ 1875, δηλ. ἀκριβῶς πρὸ 15 ἐτῶν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπηγγέλθη, ὅτι ἐπρόκειτο τέλος ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ν’ ἀποκτήσῃ ἓν σχέδιον· ἐν τούτοις ἔκτοτε εὑρισκόμεθα εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, εἰς ὃ καὶ κατὰ τὸ 1875. Τὸ σχέδιον τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν χρησιμεύει ἀληθῶς, ὡς εἶπε προηγουμένως ὁ συμπολίτης μου, εἰς ἄγραν ψήφων. Ἴσως οἱ περισσότεροι ἐξ ὑμῶν ἐνθυμεῖσθε ὅσα εἶπον περί τινος σχεδίου τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, τὸ ὁποῖον ἐπῆλθεν ἀκριβῶς τὴν 4 Ἰανουαρίου 1887, τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο τὸ Ἔθνος νὰ ἐκλέξῃ τοὺς ἀντιπροσώπους του· τὴν ἡμέραν ἐκείνην εἷς τῶν κομματαρχῶν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔχων ὑπὸ μάλης τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως», ἔτρεχεν εἰς διάφορα σημεῖα τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν, ὅπως ἀναγγείλῃ, ὅτι αἱ εὐχαὶ τῶν κατοίκων ἐγένοντο ἀποδεκταὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὅτι ἐπεκτείνεται τὸ σχέδιον τῆς πόλεως. Ὡς εἶπον, ἀπὸ τοῦ 1875 ἐπηγγέλθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ προικίσῃ τὴν πόλιν μὲ σχέδιον ὁριστικὸν καὶ ἀμετάκλητον, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελεν ἀποφύγει ὅλα τὰ ἀτομικὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα καθ’ ἡμέραν γίνονται, πότε εἰς τὴν στένευσιν τῆς δεῖνα ὁδοῦ καὶ πότε εἰς τὴν εὔρυνσιν, καὶ τοιοῦτόν τι συνέβη εἰς τὴν ὁδὸν Νίκης, τὴν ὁποίαν γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐκεῖ εἷς πολίτης ᾠκοδόμει οἰκίαν, ἀλλ’ ἤθελε νὰ τροποποιηθῇ τὸ σχέδιον· προσέτρεξεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ κατώρθωσε νὰ τροποποιηθῇ ἡ γωνία τῆς ὁδοῦ Νίκης, νὰ προεκταθῇ ἡ οἰκία του εἰς τὴν ὁδὸν καὶ νὰ κερδήσῃ οὕτω μέτρα τινὰ τοῦ ἐδάφους τῆς ὁδοῦ εἰς βάρος τῆς δημοσίας ὁδοῦ. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀδικήματα διὰ τὴν μὴ μόνιμον καὶ σταθερὰν ὕπαρξιν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως· διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν τὴν ἀτυχίαν νὰ ἔχωσι τὰς ἰδιοκτησίας των ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, δὲν δύνανται νὰ χρησιμοποιήσωσι ταύτας· τί γίνεται δέ; οἱ συμπολῖταί μου περιμένουν τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν καὶ τρέχει ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ἰδιοκτησίαν του ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, ἀπειλῶν καὶ κατορθόνων νὰ πιέσῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπεκταθῇ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως μέχρι τῆς ἰδιοκτησίας αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο παρατηρεῖτε, ὅτι ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, δὲν ἔχουν σχέδιον, ἄλλοι δὲ, ἀπωτέρω τούτων εὑρισκόμενοι, εἶναι ἐν τῷ σχεδίῳ· δὲν ἔχετε παρὰ νὰ ἐξετάσητε, τί συμβαίνει πρὸ τοῦ σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Πατρῶν, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι ἰδιοκτῆται ἐντεῦθεν τοῦ σταθμοῦ εἶναι ἐκτὸς τοῦ σχεδίου, ἄλλοι δὲ ἀπώτερον εἶναι ἐντός· ταῦτα δὲ πάντα ἐγένοντο ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν, πρὸς ἄγραν ψήφων. Ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν, θεωρεῖται νῦν μεγαλόπολις· ἵνα κατασταθῇ λοιπὸν εὐπρεπὴς, πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἀμετάκλητον τὸ σχέδιον. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἀδικοῦμεν, διότι σᾶς κρατοῦμεν ἐνταῦθα μέχρι τῆς 1ης μετὰ τὸ μεσονύκτιον; Τὸ θέμα εἶναι λίαν σπουδαῖον διὰ τὴν πόλιν, ὥστε ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν πληροφορίας περὶ αὐτῶν τῶν πραγμάτων. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἀπορίαν περὶ ἑτέρου τινὸς ἄρθρου, τοῦ ἀναγράφοντος δαπάνην διὰ τὴν ἀγορὰν καὶ ἐπισκευὴν τοῦ καταστήματος τῶν φυλακῶν Ἀμφίσσης δραχ. 8,000. Ἐννοεῖτε, ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ εἶναι κωμικὸν, διότι τί θὰ εἰπῇ ἀγορὰ οἰκίας καὶ ἐπισκευὴ 8,000 δραχμαὶ διὰ φυλακάς; τί οἰκία εἶναι αὕτη; Δὲν νομίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐπῆλθε τέλος πάντων ἡ ἐποχὴ, καθ’ ἣν ὀφείλει νὰ μεριμνήσῃ περὶ διορθώσεως αὐτῆς τῆς καταστάσεως; Τὴν κατάστασιν τὴν γνωρίζετε, τὴν γνωρίζετε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν οἰκοδομημάτων, τὴν γνωρίζετε ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἐπιτηρητικοῦ, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν οἰκοδομημάτων· βεβαίως περὶ τῶν φυλακῶν αὐτῶν δὲν δύναται νὰ λεχθῇ, ὅτι δύνανται νὰ στεγάζωσιν ἀνθρώπους· δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς στέγασιν κτηνῶν, ἀλλ’ ἀνθρώπων ὄχι· εἶναι δὲ ὁ συναγελασμὸς τῶν καταδίκων καὶ ὑποδίκων τοιοῦτος ἐν ταῖς φυλακαῖς ἡμῶν, ὥστε ἀληθῶς αἱ φυλακαὶ συντελοῦσιν εἰς αὔξησιν τοῦ ἐγκλήματος. Δὲν πρόκειται περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐνδιαφέρει, τὴν κοινωνίαν, ὥστε νὰ ἀδημονῶσιν οἱ συνάδελφοι, δὲν πρόκειται περὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον ἐννοεῖται τόσον εὐκόλως, ὥστε νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα καὶ τὴν 1ην ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον νὰ κάμωμεν λόγον. Αἱ φυλακαὶ ἡμῶν εὑρίσκονται εἰς οἰκτρὰν κατάστασιν, ἐν αὐταῖς διαῤῥέει ἀληθῶς τὸ λεγόμενον δηλητήριον τῶν φυλακῶν (le poison des présons)· ὁποιοςδήποτε εἰσέλθῃ ἐν αὐταῖς δὲν δύναται παρὰ νὰ ἐξέλθῃ χειρότερος· ἡ κατάστασις εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἀμέσως, ὡς εἰσέλθῃ ὁ κατάδικος ἢ ὑπόδικος ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἐμβολιάζεται διὰ τοῦ δηλητηρίου τῶν φυλακῶν, ἐμβολιάζεται δὲ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ἠθικὴν, ἐμβολιάζεται καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν σωματικήν. Δὲν ἔχετε, παρὰ νὰ ἴδητε οἱονδήποτε διαμείναντα ἐν ταῖς φυλακαῖς ἡμῶν ἐπὶ ὀλίγας ὥρας, διὰ νὰ ἐννοήσητε τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται· ἡ μὲν ὄψις του εἶναι ἐντελῶς ἠλλοιωμένη, ἡ διάνοιά του ἐντελῶς καταπεπτωκυῖα· τί γίνονται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διαμένουσιν ἐπὶ ἔτη ἐν ταῖς φυλακαῖς ταύταις; εἰς ποίαν κατάστασιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς σωματικῆς καὶ διανοητικῆς ὑγείας ἐξέρχονται ἐκεῖθεν; Βεβαίως ἐξέρχονται ἔχοντες διεφθαρμένα ἀμφότερα, καταστάντες ἀνίκανοι νὰ μετέλθωσιν οἱονδήποτε ἔργον, βεβαίως ἐξέρχονται ἐντελῶς διεφθαρμένοι ἠθικῶς, διότι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, καθ’ ὃ διέμειναν ἐν αὐταῖς, δὲν εἶχον ἐνώπιόν των ἢ παραδείγματα, δι’ ὧν χειρότεροι θὰ ἐξέλθωσιν ἀπὸ ὅ,τι ἦσαν ὅτε εἰσῆλθον. Καὶ πῶς, ὑπὸ τοιαύτην κατάστασιν, ἐν ᾗ διατελοῦσιν αἱ φυλακαὶ ἡμῶν, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσητε, ὅτι αἱ φυλακαὶ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς ἐπανόρθωσιν καὶ βελτίωσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐγκλημάτισαν; Εἶναι τάχα ὑπερβολαὶ αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγω; δὲν τὰ γνωρίζετε ὅλοι; ἀλλ’ ἐνῷ ὅλοι τὰ γνωρίζετε, ἐνῷ ὅλοι εἶσθε πεπεισμένοι περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων μου, διατὶ τάχα δὲν ἐγείρεσθε, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν διόρθωσιν αὐτῆς τῆς καταστάσεως; Σημειώσατε δέ, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς δαπάνης σχετικῶς εἶναι ἀσήμαντον ἀπέναντι τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν θέλει προσπορισθῇ καὶ ἡ κοινωνία ἐν γένει καὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τῆς ἀνεγέρσεως φυλακῶν, διότι ἡ κακὴ κατάστασις τῶν φυλακῶν, σχετιζομένη μὲ τὴν κακὴν κατάστασιν τῆς λειτουργίας τῶν Δικαστηρίων, μὲ τὴν εὔκολον ἀπονομὴν τῶν χαρίτων, πολλαπλασιάζει τὰ ἐγκλήματα, πολλαπλασιάζουσα δὲ τὰ ἐγκλήματα, πολλαπλασιάζει ἀναγκαίως τὰς δαπάνας τοῦ Δημοσίου καὶ πρὸς σύλληψιν τῶν ἐγκληματούντων καὶ πρὸς ἐκδίκασιν αὐτῶν καὶ πρὸς συντήρησιν αὐτῶν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τοῦτο δὲν εἶναι ἄξιον τῆς μερίμνης τῆς Βουλῆς, δὲν εἶναι ἄξιον τῆς μερίμνης τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ δαπανήσῃ 10 λεπτὰ τῆς ὥρας ἢ ἡμίσειαν ὥραν, διὰ νὰ σκεφθῇ περὶ αὐτοῦ; Καὶ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ σώματος, διὰ νὰ μὴ φανῇ, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀλιγωρεῖ καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν στιγμὴν τῆς τελευταίας Συνόδου ἐπὶ τοσοῦτον τῶν καθηκόντων αὐτῆς, ὥστε νὰ θέλῃ ἀπνευστεὶ νὰ διέλθῃ ὁλόκληρον τὸν Προϋπολογισμὸν, χάριν, λέγω, αὐτῆς τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ σώματος ζητῶ παρὰ τῶν ἐντίμων συναδέλφων νὰ ἐμμείνωσιν εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῶν φυλακῶν, διὰ νὰ ἀκουσθῇ τοὐλάχιστον μία γνώμη ἐν τῇ Βουλῇ, ἡ ὁποία νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἄμεσον περὶ αὐτῶν μέριμναν.

§145Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι λίαν σπουδαῖον.... (διακοπαὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§146ΦΩΝΑΙ. Ἀρκετὰ πλέον (θόρυβος).

§147Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ (πρὸς τὸν κ. Μπουφίδην). Σιώπα σύ! (θόρυβος). Ὁ λόγος, κύριε Πρόεδρε, διὰ τὸν ὁποῖον ἐπιμένομεν νὰ μὴ λήξῃ ἀπόψε ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶναι διότι ὑπάρχουσι μύρια ὅσα θέματα σπουδαιότατα, τὰ ὁποῖα νομίζομεν καθῆκον ἡμῶν νὰ ἀναπτυχθῶσιν ἐνταῦθα. Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν ὑπεδείξαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ὑποχωρήσῃ, ἵνα κατορθωθῇ νὰ ἀναπτυχθῶσιν αἱ ἰδέαι ἡμῶν. Νομίζουσιν οἱ κύριοι ἐκεῖνοι, ὅτι τὴν περὶ τῶν φυλακῶν συζήτησιν κάμνομεν, ἵνα κωλυσιεργήσωμεν, ὅπως μὴ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς ἀπόψε, ἀλλ’ αὔριον; Σπουδαῖον τῷ ὄντι τὸ κέρδος!

§148ΡΑΛΛΗΣ. Ὡς νὰ πράττωμέν τι ἔκθεσμον, καὶ μᾶς κατηγοροῦσιν.

§149Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἔκθεσμον εἶναι, κύριε Πρόεδρε, νὰ λαλῶμεν περὶ τῶν φυλακῶν, ὁπόταν ἀπὸ τοῦ 1886 καὶ ἐντεῦθεν ἐδαπανήθησαν 250 ἑκατομμύρια δραχμῶν; Βεβαίως ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ ὑποδείξωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὁ λαὸς ἐκεῖνος, ὅστις τοσοῦτον ἐπεβαρύνθη, ἔχει τοὐλάχιστον τὸ δικαίωμα νὰ ζητῇ, ὅπως τὰ τέκνα αὐτοῦ, τὰ ὑποπίπτοντα ὁπωσδήποτε εἰς ἐγκληματικὰς πράξεις, μὴ εἰσέρχωνται εἰς μπουτρούμια, ἐξ ὧν ἐξέρχονται ἀχρειέστεροι καὶ μᾶλλον διεφθαρμένοι. Καὶ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι καὶ 70 ἑκατομμύρια, ἐὰν ἀπητοῦντο, τὸ Κράτος ἔπρεπε νὰ φανῇ γλίσχρον πρὸς τοιοῦτον σκοπόν; καὶ νομίζετε, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Μεσολογγίου–Ἀγρινίου εἶναι χρησιμώτερος ἀπὸ τὴν δαπάνην πρὸς ἀνέγερσιν φυλακῶν; Δυσανασχετοῦσιν οἱ Κύριοι, διότι νομίζουσιν, ὅτι ἐξελέγησαν μόνον ἵνα ψηφίζωσι φόρους, μόνον διὰ νὰ ὑποστηρίζωσι τυφλῶς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὅτι δὲν ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ζητῶσι παρ’ αὐτῆς νὰ ἐκτελῇ τὰ ἔργα ἐκεῖνα, ἄνευ τῶν ὁποίων τὰ Κράτη δὲν δύνανται ν’ ἀξιῶσι νὰ λέγωνται πεπολιτισμένα! Τὸ ζήτημα τοῦτο, Κύριοι, εἶναι ζήτημα, ὅπερ ἠδύνατο νὰ καταναλώσῃ πολλὰς συνεδριάσεις, δυστυχῶς ὅμως ἡ Κυβέρνησις νομίζει, ὅτι οὐδὲ κἂν ἀπάντησιν εἰς τὰ λεγόμενα πρέπει νὰ δώσῃ. Παριστῶμεν εἰς αὐτὴν τὴν ἀνάγκην ἀνεγέρσεως δικαστικῶν καταστημάτων καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν ταῖς λοιπαῖς πόλεσι τοῦ Κράτους καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους, καὶ σιγῶσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοί, λαλοῦμεν περὶ φυλακῶν καὶ σιγῶσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοί. Ἓν μόνον ζητοῦσι, νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ τῶν καθέκαστα δηλαδὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ νὰ ἀνέλθῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἀναγνώσῃ τὸ Διάταγμα τῆς λήξεως τῆς Συνόδου. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν τοιαύτην τακτικὴν καὶ τὴν ταχύτητα, μεθ’ ἧς ἀπαιτεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς ἑπτὰ ὅλων Ὑπουργείων εἰς μίαν μόνην ἑσπέραν. Ἐκ σεβασμοῦ τοὐλάχιστον ἔπρεπε νὰ ψηφίζωνται τὰ καθέκαστα τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν διαστήματι δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν. Νομίζετε ὅτι ἡμεῖς ἔχομεν διάθεσιν νὰ διανυκτερεύσωμεν ἐνταῦθα; Βεβαίως δι’ ἡμᾶς εἶναι λίαν εὐχάριστον, ὅτι συνέπεσε νὰ συναντηθῶμεν ἀπόψε μεθ’ ὑμῶν ἐν τῇ συναναστροφῇ ταύτῃ, ἀλλὰ βεβαίως δὲν προβαίνομεν μέχρι ζημίας τῆς ὑγείας μας. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον, διατὶ νὰ θέλωμεν νὰ σᾶς κρατῶμεν ἐνταῦθα ἄνευ σκοποῦ, ἐὰν δὲν ἐνομίζομεν ὅτι ἔχομεν τὸ καθῆκον, ὅταν συζητῆται τὸ μόνον καὶ τὸ κυριώτατον ἔργον τῆς Συνόδου (διότι διὰ τοῦτο καὶ μόνον καλούμεθα, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα εἶναι δευτερεύοντα καὶ συμπληρωματικὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ,) νὰ ἀναπτύξωμεν ἓν πρὸς ἓν τὰ κεφάλαια καὶ τὰ ἄρθρα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὰ ἀφορῶντα εἰς ζητήματα σπουδαιότατα, ὅπως εἶναι τὸ ζήτημα τῶν φυλακῶν καὶ τῶν Δικαστηρίων, καὶ ἀξιοῦμεν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δίδῃ ἑκάστοτε τὰς δεούσας ἐξηγήσεις, νὰ εἴπῃ, ἐὰν θεωρῇ ἄξιον λόγου τὸ περὶ φυλακῶν θέμα, νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἐν τῷ μέλλοντι τοὐλάχιστον, ὅπως ἀποκτήσῃ τὸ Κράτος φυλακάς. Θὰ τὸ ἐνόουν ἐπὶ τέλους, μολονότι καὶ πάλιν δὲν θὰ ἦτο συγκεχωρημένον, ἐὰν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἦτο Κυβέρνησις γλίσχρος, Κυβέρνησις μὲ πρόγραμμα αὐστηρᾶς οἰκονομίας, ἀλλ’ ὁπόταν, Κύριοι, αὐξάνωμεν τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ 100 εἰς 260, ὁπόταν ἔχωμεν προσωπικὸν εἰς τὰ καπνοκοπτήρια ὑπερτριπλάσιον τοῦ ἀναγκαίου, ὁπόταν ἡ Κυβέρνησις μυρίας ἄλλας δαπάνας ἀχρήστους ποιῆται, ὁπόταν φροντίζῃ περὶ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, ἵνα ταξειδεύωσιν ἀνέτως τὰ αὐγοτάραχα τοῦ Μεσολογγίου, νομίζετε ὅτι δὲν πρέπει νὰ λαμβάνητε πρόνοιαν περὶ τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους; Ἀπαιτοῦμεν λοιπὸν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις· μᾶς εἶναι δὲ ἐντελῶς ἀδιάφορον, ἂν δὲν θέλῃ νὰ τὰς δώσῃ. Τόσῳ τὸ χειρότερον δι’ αὐτήν. Ἕκαστος πολιτεύεται ὅπως νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ πολιτεύηται, μετ’ ὀλίγον δὲ θὰ παρουσιασθῶμεν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων ἡμῶν· ἐὰν οἱ ἐκλογεῖς ἡμῶν μᾶς καταδικάσωσιν, ἐὰν οἱ ἐκλογεῖς ἡμῶν ὑποδείξωσι καὶ αὖθις τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν ὡς τὴν νόμιμον Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους, νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι ἡμεῖς θὰ παύσωμεν ἀγωνιζόμενοι κατὰ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ σκέφθητε, Κύριοι, ὅτι ἔχετε καὶ ὑποχρεώσεις, σκέφθητε ὅτι θὰ παρουσιασθῆτε ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων ὑμῶν, καὶ δικαίως οὗτοι, ἐν τῷ δικαιώματι αὐτῶν, θὰ σᾶς ἐρωτήσωσι, τί ἐπράξατε κατ’ αὐτὸ τὸ τετραετὲς διάστημα. Μὴ στενοχωρῆσθε λοιπὸν, ἂν ἡμεῖς ἀξιῶμεν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις μᾶς χορηγήσῃ τὰς ζητουμένας ἐξηγήσεις· ὑμεῖς μᾶλλον ἔχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποχρεώσητε αὐτὴν, ἀφοῦ τοσαύτην τῇ παρέσχετε ὁμολογουμένως συνδρομὴν, ν’ ἀπαιτήσητε, ὅπως πράξῃ τι καὶ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ, ὅπως δυνηθῆτε καὶ ὑμεῖς νὰ εἴπητε εἰς αὐτὸν, ὅτι «βεβαίως σὲ ἐπεβαρύναμεν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ὡς ἀντάλλαγμα τῆς τοιαύτης ἐπιβαρύνσεώς σου, σοὶ ἐχορηγήσαμεν καὶ τὰ ἀγαθὰ ταῦτα»· ἀλλὰ ποῖα ἀγαθὰ θὰ εἴπητε ὑμεῖς ὅτι τῷ ἐχορηγήσατε; ἐκτὸς ἐὰν νομίζητε, ὅτι χορήγησις ἀγαθοῦ εἶναι ἡ αὔξησις τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους. Ἐπιμένομεν λοιπὸν καὶ ἀξιοῦμεν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἀπαντήσῃ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν φυλακῶν, ὅπερ θεωροῦμεν ὡς ἓν τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων.

§150ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡ αὐθάδεια, μεθ’ ἧς προσηνέχθη πρὸς ἐμὲ ὁ κ. Βουλευτὴς, θὰ ἦτο βεβαίως ἀξία περιφρονήσεως, ἂν μὴ συνεδέετο μὲ τὰς διαμαρτυρήσεις του, ὅτι προῆλθεν εἰς τοῦτο, ἵνα καταδείξῃ ὅτι δὲν λαμβάνει τὸν λόγον, ὅπως παρακωλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, οὐδὲ αὐτὸς οὐδὲ ὁ ἕτερος συνάδελφος αὐτοῦ, ἀλλ’ ἵνα ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του καὶ καταδείξῃ εἰς τὸν λαὸν τῶν Ἀθηνῶν πρὸ πάντων, περὶ τοῦ ὁποίου μεριμνᾷ, ὅτι ἀγωνίζεται ἀνενδότως, ἵνα ἀνακόψῃ τὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνέργειαν πρὸς ψηφοθηρίαν. Ὅτι, κύριε Πρόεδρε, ὁ συνάδελφος πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ παρακωλύῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς ἐργάζεται, εἶναι καταφανὲς ἐκ τῆς ἐν γένει αὐτοῦ συμπεριφορᾶς, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ὅτι ἀναμιγνύεται εἰς πάντα τὰ ζητήματα, περὶ τῶν ὁποίων οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἔχει, οὐδὲ δύναται νὰ ἔχῃ, γνῶσιν. Ὁμιλεῖ λ. χ. περὶ φυλακῶν, ἐνῷ δὲν γνωρίζει οὔτε πῶς συνέστησαν αὗται, οὔτε τίς ὁ σκοπὸς αὐτῶν, οὔτε πῶς λειτουργοῦσιν· ὁμιλεῖ περὶ ζητήματος, ἀναγομένου εἰς τὴν σφαῖραν τῆς νομικῆς ἐπιστήμης, μεθ’ ἧς συνδέεται, ὅσῳ τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον μετὰ τῆς Αὐστραλίας· ὁμιλεῖ περὶ ζητημάτων, ἀναγομένων εἰς τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, καίπερ ἀγνοῶν τὰ κατ’ αὐτὸ, καὶ χρησιμεύει ἡ ἠχὼ τῶν λόγων τοῦ συναδέλφου του, ἀναμένων νὰ ἀκούσῃ, τί θὰ εἴπῃ ἐκεῖνος, διὰ νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς αὐτὰς λέξεις ἀνουσιώτερον· φρονεῖ δὲ ἀφελέστατα, ὅτι τοῦτο λέγεται συζήτησις. Ὅσοι θέλουσι νὰ συζητήσωσι σπουδαίως, πρέπει νὰ κατέχωσι τὰ ζητήματα, πρέπει νὰ ἔρχωνται παρεσκευασμένοι ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ ὁμιλῶσιν εἰς τρόπον, ὥστε νὰ πείθωσι καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἀκούουσι, καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀναγνώσωσι τὰ παρ’ αὐτῶν λεχθέντα. Ὅσοι δὲ ἔρχονται διὰ νὰ νὰ ὁμιλῶσι περὶ ζητημάτων, περὶ τῶν ὁποίων οὐδεμίαν ἔχουσι γνῶσιν, ἐκεῖνοι βεβαίως πράττουσι τοῦτο διὰ νὰ παρακωλύσωσι τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἵνα μὴ προβῇ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, στέλλουσι δ’ ἐκεῖθεν ὁδηγίας, ὅπως δημοσιευθῇ αὔριον πρωῒ πρωῒ, ὅτι ἠγωνίζετο ἐκθύμως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικοβοιωτίας συζητῶν καθ’ ὅλην τὴν νύκτα ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ· θέλει νὰ ἴδῃ αὔριον ἀναγινωσκόμενον τοῦτο ὡς κατόρθωμα, νομίζων, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον συνιστᾶται εἰς τὸν κόσμον· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι κατόρθωμα· εἶναι εὔκολον νὰ ἐκστομῇ τις λέξεις ἄνευ συνεχείας καὶ ἄνευ ἐννοίας· κατόρθωμα ἀληθῶς θὰ ἦτο, ἐὰν συνεζήτει σοβαρῶς, κατόρθωμα θὰ ἦτο, ἐὰν κατεῖχε τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου συζητεῖ, κατόρθωμα θὰ ἦτο, ἐὰν μεθ’ ὅλης τῆς ἀξιοπρεπείας, ἡ ὁποία ἐμπρέπει εἰς ἀντιπρόσωπον τοῦ λαοῦ, προέβαινεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ζητημάτων, ἵνα γένηται ἄξιος τῆς ἀπαντήσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν συναδέλφων αὐτοῦ. Ἀλλὰ, καθ’ ὃν τρόπον ὁμιλεῖ, πρέπει νὰ ᾖναι βέβαιος, ὅτι οὔτε συνάδελφός τις αὐτοῦ, κατὰ μείζονα δὲ λόγον οὔτε ἡ Κυβέρνησις θέλει ποτὲ τῷ ἀπαντήσει.

§151Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Βεβαίως δὲν ἀξιῶ, ὅτι ἔχω τὰς γνώσεις, τὴν παιδείαν καὶ τὴν ἀνατροφὴν τοῦ πρὸ ὀλίγου λαλήσαντος, ἑπομένως περὶ τούτου δὲν θὰ ἐκτείνω τὸν λόγον, καθόσον καὶ ἡ κοινωνία καὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι γνωρίζουσι καὶ τὴν ἀνατροφὴν καὶ τὴν μόρφωσιν καὶ τὴν παιδείαν ἑνὸς ἑκάστου. Ἀκόμη στεροῦμαι καὶ τῆς γνώσεως ξένων γλωσσῶν, ὧν κάτοχος εἶναι ὁ ἔντιμος συνάδελφος, καὶ δὲν εἶμαι ἑπομένως εἰς θέσιν νὰ ἀναγνώσω συγγράμματα, πραγματευόμενα τὰ ζητήματα ταῦτα· ἑπομένως θεωρῶ ἐντελῶς περιττὸν νὰ συζητήσω καὶ ἀμφισβητήσω τὴν ἰδέαν ταύτην τοῦ ἐντίμου συναδέλφου. Ἓν μόνον γνωρίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ἐκπληρῶν τὰ βουλευτικά μου καθήκοντα, οὐδέποτε ἐσκέφθην νὰ χρησιμοποιήσω τὸ βουλευτικόν μου ἀξίωμα, ὅπως ἐξ αὐτοῦ ψωμίζωμαι. Ἐκεῖνοι, οἵτινες χρησιμοποιοῦσι τὴν θέσιν τὴν βουλευτικὴν, ἵνα ψωμίζωνται, ἐκεῖνοι δύνανται ἴσως νὰ ταράσσωνται, ἀλλ’ ὅσοι κατέστρεψαν εἰς τὰ πολιτικὰ περιουσίαν καὶ ἰδίαν καὶ τῶν γονέων αὐτῶν, βεβαίως δύνανται μὲν νὰ λυπῶνται, διότι δὲν ἔφθασαν εἰς τὸ ὕψος καὶ τῆς διανοίας καὶ τῆς μορφώσεως τοῦ ἐντίμου συναδέλφου, ἀλλὰ τοὐλάχιστον παρηγοροῦνται, ὅτι πολιτευόμενοι, πολιτεύονται ἐντίμως.

§152ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ συζήτησις, κύριε Πρόεδρε, περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀνεγέρσεως τῶν φυλακῶν δὲν ἤθελεν ἔλθει εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἐὰν ἡ πτέρυξ, ἡ ὑποστηρίζουσα τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τῆς ἀντιπροσωπείας αὐτῆς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πέρυσι δὲν παρώτρυνεν ἡμᾶς εἰς τοῦτο. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Πέρυσι συνεδρίαζεν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889 ἔτους, ἧς καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος. Ἐκεῖ πολλαὶ καὶ σπουδαῖαι γνῶμαι καὶ μεμελετημέναι, ὡς ἀξιοῖ ὁ ἐκ Λεβαδείας συνάδελφος κ. Μπουφίδης, προὐτάθησαν. Λεπτομερέστατα συνεζητήθη ὁ τρόπος, καθ’ ὃν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκτήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος φυλακὰς, ὁ δὲ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Γεωργαντᾶς διὰ μακρῶν καὶ διὰ μελέτης λίαν ἐμπεριστατωμένης ἀνέπτυξε καὶ αὐτὸς, ὡς καὶ ἄλλοι συνάδελφοι τῆς μειονοψηφίας καὶ ἐγὼ, τὰς ἰδέας περὶ τοῦ καταλληλοτέρου συστήματος πρὸς ἀνέγερσιν τῶν φυλακῶν. Δὲν λέγω ταῦτα, ἵνα ὑποστηρίξω τὸν ἔντιμον συνάδελφόν μου, διότι δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐμῆς ὑποστηρίξεως, λέγω ὅμως ταῦτα, ἵνα ἀπαντήσω πρὸς τὸν ἕτερον συνάδελφον, τὸν κ. Μπουφίδην, ὅστις ἰσχυρίσθη, ὅτι, ἂν λαμβάνῃ χώραν ἐνταῦθα συζήτησις, ἡ συζήτησις αὕτη γίνεται κακῇ τῇ πίστει.

§153ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἰσχυρίσθην αὐτό.

§154ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαιῶ ὑμᾶς, Κύριοι, ὅτι ἡ συζήτησις δὲν γίνεται κακῇ τῇ πίστει, ἐπὶ τοσοῦτον μάλιστα σπουδαίου ζητήματος. Ἤθελε δὲ εἶσθαι εὐχῆς ἔργον, ἐὰν ὁ Προϋπολογισμὸς κατὰ πᾶν ἔτος συνεζητεῖτο ἀκόμη λεπτομερέστερον ἢ ὅσον κατὰ τὴν νύκτα ταύτην συζητεῖται. Διότι μὴ νομίζητε, ὅτι μόνον διὰ γενικῆς τινος συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, περιοριζομένης εἰς τὰ γενικὰ κεφάλαια, εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὴν πρόοδον ἐκείνην, ἥτις ἐστὶν ἀναγκαία ἐν παντὶ ἔργῳ, ἑπομένως δὲ καὶ ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τῶν Κρατῶν. Ἐνθυμοῦμαι ἄριστα, ὅτι τοσαύτην ἐντύπωσιν ἐνεποίησαν εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ αἱ ἰδέαι τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας, ὥστε ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, τῇ παρακελεύσει μελῶν τῆς πλειονοψηφίας, ὧν μεταξὺ καὶ ὁ συμπολίτης μου κ. Μουτσόπουλος, οὗ τὴν μαρτυρίαν ἐπικαλοῦμαι, ἐζήτησαν, ἵνα αἱ γνῶμαι τῆς μειονοψηφίας περί τε τῆς ἐγέρσεως καταστημάτων καὶ περὶ μυρίων ἄλλων ζητημάτων, ὡς π. χ. περὶ δασῶν, ἀναγραφῶσιν ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἀνεγράφησαν. Ὥστε ἐὰν ἐλάβομεν τὸ θάῤῥος νὰ συζητήσωμεν ὁπωσδήποτε κατὰ τὴν νύκτα ταύτην, καὶ βεβαίως οὐχὶ διὰ μακρῶν, ἀλλ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν συντομώτερον, ἐπὶ τῆς κυριωτέρας ἰδέας περὶ ἀνεγέρσεως δικαστικῶν καταστημάτων, δὲν ἐπράξαμεν τοῦτο ἐξ ἰδίας μόνον προαιρέσεως. Οἱ ἀντιπρόσωποι ὑμῶν, Κύριοι, οἱ Βουλευταὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς περυσινῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔδωκαν εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ τολμήσωμεν νὰ ὑποβάλωμεν γνώμας γενικὰς περὶ βελτιώσεως τῶν ἐν Ἑλλάδι φυλακῶν. Βεβαίως ἡμεῖς δὲν εἴμεθα ἐν τῇ Κυβερνήσει, ὥστε νὰ ἀπαιτῶσιν οἱ συνάδελφοι νὰ παρουσιάσωμεν ὁλόκληρον σύστημα, ἐν πάσαις αὐτοῦ ταῖς λεπτομερείαις. Ταῦτά εἰσιν ἔργα τῶν κυβερνώντων. Παρουσιάζουσιν ἆρά γε οἱ Κύριοι οὗτοι τοιοῦτον σύστημα καὶ δὲν εὑρίσκουσιν ἡμᾶς κατηρτισμένους εἰς τὸ νὰ συζητήσωμεν αὐτό; «Ὅτε, Κύριοι, ἀνεγίνωσκον τὸν Βασιλικὸν λόγον, τὸν κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς παρούσης Περιόδου ἐκφωνηθέντα ἐν τῇ Βουλῇ, ὑπ’ εὐθύνην αὐτῆς ταύτης, τῆς καὶ νῦν ἔτι ὑπευθύνου Κυβερνήσεως, καὶ ἔβλεπον ἐν αὐτῷ τὰς διαφόρους ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως περὶ πολλῶν καὶ ποικίλων ἔργων, εἶπον ἐν ἐμοὶ, ὅτι ὁ λόγος οὗτος ὁμοιάζει μὲ κατάλογον, ὃν παρουσιάζουσιν ἡμῖν πτωχοί τινες διευθυνταὶ ξενοδοχείων, μὲ εἰκοσιπέντε! ἐξαίφνης φαγητὰ. Καὶ κατόπιν ζητεῖτε ἐξ αὐτῶν τῶν εἰκοσιπέντε! φαγητῶν νὰ εὕρητε ἕν, ἵνα γευματίσητε, καὶ δὲν εὑρίσκετε τίποτε. Κατάλογον, ἐὰν θέλετε νὰ γευματίσητε, ἔχετε, ἀλλὰ φαγητὰ δὲν ἔχετε. Τοιοῦτος ἦτο ὁ Βασιλικὸς λόγος. «Θέλομεν φροντίσει περὶ ἐγέρσεως σχολείων καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, καὶ περὶ ἐγέρσεως καταστημάτων διὰ φυλακὰς, καὶ περὶ ἀποξηράνσεως ἑλῶν καὶ διευθετήσεως χειμάῤῥων καὶ ποταμῶν». Εἶναι αἱ λέξεις τοῦ Β. λόγου· καὶ ἐάν τις Ἀμερικανὸς ἀνεγίνωσκε τὸν Β. λόγον, θὰ ἐνόμιζεν, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου τίποτε δὲν θέλει λείπει ἐν τῷ προτύπῳ αὐτῷ Βασιλείῳ, ἐξ ἐκείνων, ὅσα κλεΐζουσι τὰ μᾶλλον εὐνομούμενα Κράτη τοῦ τε νέου καὶ τοῦ παλαιοῦ Κόσμου. Καὶ ὅμως ἀπεμείναμεν, Κύριοι, καὶ περιμένομεν ἀκόμη μὲ τὸν κατάλογον τοῦ μαγείρου ἀνὰ χεῖρας, ἄνευ ὅμως φαγητῶν. Διότι περὶ οὐδενὸς ἐκ τῶν ἐν τῷ Β. λόγῳ κατονομαζομένων ἔργων ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε πρόνοιαν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιαι αἱ μομφαὶ, αἵτινες ἐκφέρονται καθ’ ἡμῶν. Ἐγὼ, Κύριοι, ἤθελον εὐχηθῆ,— λέγω δὲ τοῦτο ὑπὸ ἀτομικήν μου εὐθύνην, — ἵνα κατὰ πᾶν ἔτος, ὡς γίνεται ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὕτω πως κατόπιν ἡ Βουλὴ κατεγίνετο εἰς τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἤθελον εὐχηθῆ νὰ ἠκούοντο ἐνταῦθα γνῶμαι περὶ ἑκάστου κεφαλαίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ λεπτομερῶς. Διότι δὲν πρέπει νὰ νομίζωμεν, ὅτι τὰ πράγματα ἔχουσι καλῶς καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτῶν. Καὶ ἐκ τῆς συζητήσεως τῶν ἀντιμαχομένων γνωμῶν δύναται νὰ προκύψῃ τι καλὸν ὑπὲρ τοῦ τόπου. Δὲν εἶναι δυνατὸν λοιπὸν ἐντὸς μιᾶς νυκτὸς νὰ γένηται ἡ δέουσα ἀνάπτυξις καὶ συζήτησις τοσούτων σπουδαίων πραγμάτων, ἅτινα ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις ἀπόψε νὰ ψηφισθῶσιν. Ἢ μήπως ὁ Κατιλίνας ἦναι πρὸ τῶν πυλῶν τῆς πόλεως; Ὁ Κατιλίνας δὲν εἶναι! Τὸ Διάταγμα τῆς ἐκτάκτου Συνόδου εἶναι πρὸ τῶν πυλῶν τῆς πόλεως. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ Διάταγμα δύναται νὰ τροποποιηθῇ ὡς πρὸς τὴν χρονολογίαν. Ἐδῶ εἴδομεν τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρωθυπουργὸν, φέροντα ὁλόκληρον πίνακα στατιστικῆς, καὶ κατόπιν ἀρνούμενον αὐτὸν, ὡς ἠρνήθη ὁ Πέτρος τὸν Χριστόν. Καὶ εἶναι ἀνάγκη τάχα νὰ μᾶς βγάλῃ τὴν ψυχὴν ἐδῶ ἀπόψε, ἐπειδὴ ἔχει τὸ Διάταγμα γεγραμμένον ὑπὸ σημερινὴν χρονολογίαν, ἥτις ἀναγκαίως πρέπει νὰ μεταβληθῇ, διότι ἡ σήμερον εἶναι ἢ αὔριον πλέον, ἀφοῦ παρῆλθε τὸ μεσονύκτιον; Ἔχετε, Κύριοι, καθῆκον νὰ συζητῆτε ἐπὶ τρεῖς μῆνας ἀκόμη, πρὶν ἢ λήξῃ φυσικῶς ἡ παροῦσα Σύνοδος. Διατὶ τάχα κατέλαβεν ὑμᾶς αὐτὴ ἡ βία; Τὴν Δευτέραν ἔλθετε νὰ συζητήσωμεν, καὶ νὰ φέρωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς σημειώσεις ἡμῶν, ἵνα ἴδωμεν, ἐὰν δύνασθε νὰ συζητήσητε καὶ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§155ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν ἤκουσα τὸν συμπολίτην μου νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ νὰ κατακρίνῃ μετὰ τόσης δεινότητος τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν, ἀνέμενον, ὅτι ἤθελεν ἐκθέσει τοὐλάχιστον αὐτὰς τὰς ἰδέας του περὶ τῶν φυλακῶν. Ἀληθῶς ἐγένετο συζήτησις, ἀλλὰ εἰς ὅλους τοὺς μακροσκελεῖς ἐκείνους λόγους ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ οὐδεμίαν λέξιν περὶ τῶν φυλακῶν, εὑρισκόμεθα δὲ πρὸ τοῦ διλήμματος, ἢ νὰ σιωπήσωμεν καὶ νὰ ἀφήσωμεν νὰ παρέλθῃ ἡ εὐκαιρία, ἡ ὁποία παρουσιάζεται ἐκ τοῦ ἄρθρου 8, ἢ νὰ προκαλέσωμεν τὴν μῆνιν τῶν συναδέλφων, διότι ἀναγκάζομεν αὐτοὺς νὰ συνεδριάζουν τὴν 2 ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον. Ἡμεῖς προτιμῶμεν τὴν μῆνιν αὐτῶν, διότι θέλομεν νὰ καυχηθῶμεν, ὅτι ἡμεῖς ἐκτελοῦμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν, οἱ δὲ Κύριοι δὲν τὸ ἐκτελοῦν, καὶ προσπαθοῦσι διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐμποδίσουν καὶ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν. Πότε πρέπει νὰ λαλήσωμεν περὶ φυλακῶν; κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ οὐδὲν ἐλέχθη. Ἐὰν ὑπεβάλλομεν ἐπερώτησιν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ εὕρισκεν, ὅτι δὲν ἥρμοζεν εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτοῦ ν’ ἀπαντήσῃ. Δὲν φοβούμεθα, ὅτι θὰ καταγγελθῶμεν αὔριον, ὅτι παρακωλύομεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Τίνας ἐργασίας; μία ἐργασία ὑπολείπεται, ἡ ἀνάγνωσις τοῦ συνόλου, ἡ ἀνάγνωσις τῶν πρακτικῶν καὶ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ Διατάγματος τῆς λήξεως τῆς Συνόδου. Καὶ κατὰ τί ἤθελε πάθει τὸ πολίτευμα ἢ τὸ Κράτος, ἐὰν ἀνεβάλλετο ἡ ἐργασία αὕτη διὰ τὴν Δευτέραν ἢ τὴν Τρίτην; Λοιπὸν ἡμεῖς παραβαίνομεν τὸ καθῆκόν μας, ἢ σεῖς ὅπως δήποτε θέλετε νὰ κλείσητε τὴν φυλλάδα αὐτὴν, χωρὶς νὰ ἐπέλθῃ ὁ ἔλεγχος, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἔθνους; Καὶ συζητοῦμεν, Κύριοι, περὶ τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ αὐτῷ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς διὰ τὴν κατάστασιν τῶν φυλακῶν, διὰ τὴν κατάστασιν τῶν οἰκοδομημάτων τῶν Δικαστηρίων, διὰ τὴν κατάστασιν τῆς ἐπισκευῆς καὶ τῆς ἐπιστασίας τῶν ἄλλων οἰκοδομημάτων; Ἔπρεπε νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς τοὐλάχιστον εἰς ἐκεῖνα τὰ δημόσια ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐπηγγέλθη κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς Περιόδου, ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἡ Θεσσαλία ἐξομοιώθη. Ἐγγράφεται ἀληθῶς ὑπὸ τὸ ἄρθρον 13 μία πίστωσις 15,000 δραχμῶν μὲ τὴν ἐπιγραφὴν «ἀποξήρανσις ἑλῶν καὶ διοχέτευσις χειμάῤῥων καὶ ποταμῶν». Ἀλλὰ ποῦ εἶναι αἱ ἐπαγγελίαι ἐκεῖναι τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ἐπηγγέλλετο — τὴν 4ην νομίζω Φεβρουαρίου — πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἀποξηράνῃ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέχρι τοῦ ἄλλου ἄκρου πάντα τὰ τέλματα τῆς Ἑλλάδος, νὰ διευθετήσῃ πάντας τοὺς χειμάῤῥους, νὰ καταστήσῃ ἀληθῆ γῆν τῆς ἐπαγγελίας τὴν Θεσσαλίαν; πῶς παρῆλθε ὅλην τὴν τετραετίαν, χωρὶς οὐδὲν νὰ πράξῃ; Ἡ Θεσσαλία ἐλησμονήθη, ἀναμένουν δὲ ἴσως νέας πλημμύρας, διὰ νὰ ἀποστείλουν τοὺς μηχανικοὺς, ὅπως κατὰ τὰς παραμονὰς πάλιν ἐκλογῶν δώσωσι νέας ἐπαγγελίας ψευδεῖς. Ἀλλ’ ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀνοίξωμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ Θεσσαλικοῦ λαοῦ, νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν συνδρομὴν τῶν ἐκ Θεσσαλίας συναδέλφων, καὶ ἐὰν δὲν μᾶς τὴν χορηγήσωσιν, ἔχομεν καθῆκον νὰ τοὺς καταγγείλλωμεν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς των, καὶ νὰ τοῖς εἴπωμεν: τί ἐπράξατε ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας; Δύο ἔτη παρῆλθον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν περιώδευσα τὴν Θεσσαλίαν. Τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἀφίξεώς μου ἐδημοσιεύθησαν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ποικίλα περὶ τῶν μελετωμένων δημοσίων ἔργων διὰ τὴν Θεσσαλίαν. Ἀλλὰ παρῆλθεν ἡ ἐκλογὴ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Λογιωτάτου. Ἐκεῖνος ἐμνήσθη ἅπαξ τῶν ἐπαγγελιῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐκεῖ ἔμεινε· καὶ ἔχω δικαίωμα νὰ τὸν καταγγείλω. Ἤθελον νὰ γνωρίζω, πῶς οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐκ Θεσσαλίας θὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιον τῶν ἐκλογέων των (θόρυβος δεξιᾷ). Ἐγὼ εὐχαρίστως ἀπαντῶ εἰς τὰς διακοπὰς, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ γίνωνται διὰ τρόπου, ὥστε νὰ δύναμαι ν’ ἀντιλαμβάνωμαι αὐτῶν. Ἴσως παραπονεῖσθε, ὅτι ἀποτείνομαι πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἰς τὸ στάδιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασε σήμερον ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, βεβαίως δὲν πρέπει ν’ ἀποτείνηταί τις πρὸς ὑμᾶς, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς· διότι ὑμεῖς μὲν οὐδὲν ἔχετε νὰ ἀπολέσητε, οἱ δὲ ἐκλογεῖς ἔχουν τὰ πάντα νὰ ἀπολέσουν, ἐὰν χορηγήσωσιν ὑμῖν τὴν ὑποστήριξίν των. Τί δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν ἐκ τῆς Βουλῆς; Τὴν σιγὴν, τὴν δουλικὴν ὑποταγὴν εἰς τὰ νεύματα, τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀποτεινώμεθα πρὸς αὐτὸν, καὶ ὄχι πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς, πρέπει νὰ ἀποδεικνύῃ, ὅτι εἶναι ἄξιος τούτου. Οὐδέποτε τὸ ἀπεδείξατε. Πολλοὶ ἐξ ὑμῶν εἶσθε ἐντιμότατοι ἄνθρωποι, ἀλλ’ οὐδέποτε ἠθελήσατε νὰ ἐννοήσητε τὸ ὕψος τῆς ἐντολῆς, τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχετε ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων σας· οὐδέποτε ἠθελήσατε νὰ κατανοήσητε τὴν ἰδικήν σας ἀξιοπρέπειαν.

§156ΠΑΧΥΣ. Τί εἶσαι σὺ, ποῦ τὰ λέγεις αὐτά;

§157ΡΑΛΛΗΣ. Αὐταὶ εἶναι αἱ σκέψεις αἱ ἰδικαί μου, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι δὲν σᾶς ἀρέσκουσιν. Ὑμεῖς, κύριε Παχῦ, τὰ καθήκοντά σας τὰ πολιτικὰ τὰ ἐκτελεῖτε ὄπισθεν τοῦ Προεδρείου, ἐγὼ τὰ ἐκτελῶ ἐντεῦθεν. Σεῖς ἐκεῖθεν συναλλάττεσθε.

§158ΠΑΧΥΣ. Σεῖς συναλλάττεσθε, ὄχι ἐγώ.

§159ΡΑΛΛΗΣ. Συναλλάττομαι πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μου, ὑποσχόμενος πρὸς αὐτοὺς, ὅτι θέλω μεριμνήσει ὑπὲρ τῶν νομίμων συμφερόντων των, ἀλλὰ βεβαίως ποτὲ δὲν συνηλλάγην ἐπὶ ὅροις μὴ ἐντίμοις, καὶ ἐπεθύμουν νὰ εὑρίσκεσθε εἰς αὐτὴν τὴν εὐχάριστον θέσιν. Πρὸ παντὸς ὅμως οἱ συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἤδη ἀποδεικνύονται τόσον εὐαίσθητοι, πρέπει νὰ ἐννοήσουν, ὅτι, ἀντὶ νὰ εὐκολύνουν τὸ ἔργον των, τὸ δυσχεραίνουν διὰ τῶν τοιούτων διακοπῶν, διότι εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀπαντήσω. Ἀφοῦ ἐπὶ 3½ ἔτη ἐσίγησε σιγὴν ἰχθύος ὁ κ. Παχὺς, κατὰ τὴν τελευταίαν ὥραν θέλει νὰ ἀκουσθῇ καὶ αὐτὸς, ἔστω καὶ διὰ διακοπῆς. Ἐνόσῳ σιωποῦν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ὁμιλήσουν, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ ἰδέαι μου εἶναι κάλλισται. Ἄλλως τε συνηγορῶ ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἐνθυμηθῆτε τὰς ἐπαγγελίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐπηγγέλθη, ὅτι ἤθελε καταστήσει τὴν Θεσσαλίαν τὸν σιτοβολῶνα τῆς Ἑλλάδος. Τὸ ἔπραξεν ἀληθῶς, ἀλλὰ διὰ τῆς λαθροχειρίας τῆς ὑπηρεσίας ἐπὶ τῶν πινάκων τῆς εἰσαγωγῆς, δι’ ὧν ἀπεδείχθη, ὅτι ἐξάγομεν σῖτον καὶ εἰσάγομεν χρυσόν. Ἀλλὰ αὐτὸ ἠναγκάσθη νὰ τὸ ὁμολογήσῃ ψευδὲς αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐὰν δὲ κατὰ τὸ 1889 εἰσηγάγομεν σῖτον κατὰ 10,000,000 περισσότερον τοῦ κατὰ τὸ 1888, ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐρωτήσωμεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, τί ἔπραξε μέχρι τοῦδε, καὶ τί σκοπεῖ νὰ πράξῃ διὰ τῆς πιστώσεως τῶν 15,000 δραχμῶν ὡς πρὸς τὴν Θεσσαλίαν; ἡ ὁποία δύναται ἀληθῶς νὰ χρησιμεύσῃ ὡς σιτοβολὼν τῆς Ἑλλάδος, ἀρκεῖ νὰ ὑπάρχῃ ἡ μέριμνα ἡ κυβερνητικὴ, ἡ ἐπιμέλεια καὶ ἡ θέλησις. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου βλέπω μόνον τὴν θέλησιν εἰς ἁρπαγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διακωμῳδηθῇ ὁ θεσμὸς οὗτος, διότι ἓν μόνον παράδειγμα ὑπάρχει εἰς τὴν ἱστορίαν τὴν κοινοβουλευτικὴν τῆς Ἑλλάδος ἐπιψηφίσεως Προϋπολογισμοῦ ἐντὸς μιᾶς νυκτὸς, κατὰ τὸ 1870. Ἔχομεν ἀκόμη 50 ἡμέρας μέχρι τῆς νομίμου λήξεως τῆς Συνόδου. Διατὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἀπόψε ὁ Προϋπολογισμός; Ἴσως ὁ κ. Ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου θὰ μᾶς πληροφορήσῃ, διότι οἱ ἄλλοι μένουν ἄλαλοι. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπαντήσῃ κἀνείς. Ὁ κ. Καράπαυλος μάλιστα μειδιᾷ, ὡς ἀποδεχόμενος τοὺς λόγους μου. Κύριε Πρόεδρε, ἀκριβῶς δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ προτείνω τὴν ἀναβολὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§160ΛΟΓΙΩΤΑΤΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, πολὺ συχνὰ, τὰς τελευταίας ἡμέρας μάλιστα, συζητουμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κατ’ ἐξοχὴν δὲ ταύτην τὴν ἑσπέραν, ἐνῷ οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπικρίνουσι τὴν πολιτείαν τῆς Κυβερνήσεως, ποιοῦσιν ἀποστροφὰς πρὸς τὴν δεξιὰν πτέρυγα, δι’ ὧν ἐπιῤῥίπτουσι τὴν εὐθύνην ἐπὶ τοῖς ἀστόχως, ὡς ἰσχυρίζονται, πεπραγμένοις καὶ ἐπὶ τῶν μελῶν τῶν συγκροτούντων τὴν πλειονοψηφίαν. Ἐπειδὴ δὲ πραγματικῶς εἶναι ἄμεσος ἡ ὑφισταμένη ἀλληλλεγγύη μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, οὐσιώδη δὲ παράγοντα τῆς μερίδος αὐτῆς ἀπετέλεσαν πάντοτε οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Θεσσαλίας, φρονῶ ὅτι ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔχει καθῆκον ν’ ἀπολογηθῇ κατὰ τῶν μομφῶν αὐτῶν, καὶ δικαιολογήσῃ τὴν ψῆφόν του. Ἡ τοιαύτη ὅμως ὑποχρέωσις ἐπεβάλλετο παρὰ πάντα ἄλλον εἰς ἐμὲ, διότι δὲν ἐλησμονήθη βέβαια ὁ παράλογος πάταγος, ὁ ἐγερθεὶς κατὰ τὴν ἐπαναληπτικὴν ἐκλογὴν τῆς 19 Ἰουνίου 1888, διατηρῶ δὲ ἀκόμη ζωηρὰν τὴν ἐνθύμησιν ἐπιθέτων οὐχὶ κολακευτικῶν, τὰ ὁποῖα ἐνησμενίσθησαν νὰ μοὶ ἀποδώσωσιν, ἄλλοι μὲν ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως, ἄλλοι δὲ διότι συνεπάθουν πρὸς τὸν ἀντίπαλόν μου, καὶ ἄλλοι τέλος ἐκ λόγων, τοὺς ὁποίους αὐτοὶ ἐγίνωσκον, ἐνῷ ὀλίγοι ἴσως ἠγνόουν ὑπὸ τίνας περιστάσεις ἐτέθη ἡ ὑποψηφιότης μου, καθὼς καὶ ὅτι ὁ πρὸς τὸ πολιτεύεσθαι ἐνθουσιασμὸς εἶναι ἐλάχιστος παρ’ ἡμῖν. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Θεσσαλῶν, ἀφ’ ὅτου εἰσῆλθον εἰς τὸ Βουλευτήριον, δὲν εἶχον βεβαίως νὰ ἐπιδείξωσι πατραγαθίας, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον ἀνδραγαθίας, οὐδὲ εἶχον τὴν παιδαριώδη ἀξίωσιν νὰ ἐπισκιάσωσι τὴν αἴγλην καὶ τὰ φῶτα τόσων ῥητόρων, διαπρεπόντων ἐπὶ εὐρυμαθείᾳ καὶ εὐγλωττίᾳ, ὑπῆρξαν ὅμως ὁμολογουμένως στοιχεῖον νομιμοφροσύνην καὶ τάξεως. Ὁρμηθέντες δὲ ἀπὸ τὴν σκέψιν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, νὰ σχηματισθῇ Κυβέρνησις διαρκὴς, ὅπως τεθῇ τέρμα εἰς τὴν ἐκ τῶν συχνῶν ὑπουργικῶν μεταβολῶν ἀβεβαιότητα, ἐνίσχυσαν τὴν μερίδα τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰτωλοακαρνανίας Βουλευτοῦ, περὶ οὗ ἦτο ἐσχηματισμένη ἡ γνώμη, ὅτι καὶ ἐσωτερικῶς ἤθελε διαῤῥυθμίσει τὴν Πολιτείαν προοδευτικῶς, καὶ ἐξωτερικῶς ἔμελλε νὰ παρασκευάσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα θέσιν ἀνταξίαν τῶν ἀξιώσεων αὐτῆς περὶ μεγάλου μέλλοντος. Πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν δὲν τοὺς συνέδεεν ἰδιαιτέρα στοργὴ καὶ συμπάθεια, ἀλλ’ ὁ αὐτὸς δεσμὸς, ὁ συνδέων ἅπαντα τὰ ἀξιότιμα μέλη τοῦ Κοινοβουλίου πρὸς ἄλληλα, ἡ ἐντολὴ δηλονότι, μὲ τὴν ὁποίαν τοὺς περιέβαλον οἱ ἐκλογεῖς των, νὰ βουλεύωνται σοβαρῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ περὶ ὑψίστων ἐθνικῶν συμφερόντων μεθ’ ὅλης τῆς ὀφειλομένης πρὸς τοὺς κειμένους θεσμοὺς εὐλαβείας καὶ σύμφωνα πρὸς τὰς ὑπαγορεύσεις τῆς συνειδήσεως καὶ τοῦ ὅρκου των. Διὰ τοῦτο, μ’ ὅλην τὴν ἐνίσχυσιν, τὴν ὁποίαν παρέσχον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐτήρησαν ἀμείωτον τὸν σεβασμὸν πρὸς τὸν ἀγῶνα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι, ὡς ἀδαεῖς τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου, συναισθανόμενοι τὸ ὕψος τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς στάσεως των ἀνελάμβανον ἀπέναντι τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους ὁλοκλήρου, εἶχον ἀνάγκην τοῦ αὐστηροῦ ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον ἀσκεῖ ἐπὶ τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως ἡ Ἀντιπολίτευσις, διὰ νὰ ἐκτιμῶσι κατὰ τὸ πρέπον τὰς ἐπαγγελίας καὶ τὴν δρᾶσιν τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἠκολούθουν. Τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἠσπάσθησαν, οὐχὶ διότι ἡ ὑπ’ αὐτοῦ ἐπιβληθεῖσα φορολογία δὲν τοῖς ἐφαίνετο βαρεῖα, ἀλλὰ διότι ἡ ἀνάκτησις τῆς ἐλευθερίας των συνεπήγετο ὑποχρεώσεις. Τοιουτοτρόπως δὲν τοῖς ἐπετρέπετο νὰ λησμονήσωσιν, ὅτι ἱκανὸν μέρος τοῦ δημοσίου χρέους μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχε χρησιμοποιηθῆ πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῆς Θεσσαλίας, οὐδὲ νὰ παρίδωσιν, ὅτι ὤφειλον νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς μεγάλας θυσίας, ὅπως συντελεσθῇ καὶ ἄλλων δούλων ἀδελφῶν ἡ ἕνωσις· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἔπρεπε νὰ σκεφθῶσιν ἀμέσως, ὅτι, διὰ νὰ κατασταθῇ ἡ Θεσσαλία, κατὰ τὴν γενικὴν περὶ αὐτῆς φήμην, ὁ σιτοβολὼν ὅλης τῆς Ἑλλάδος, εἶχεν ἀνάγκην πολλῶν πραγμάτων. Ἀλλὰ ταῦτα ἤθελον κατορθωθῆ μόνον διὰ τῆς εἰσροῆς ξένων κεφαλαίων ἐπὶ συγκαταβατικῷ τόκῳ εἰς τὸν τόπον, πρᾶγμα, τοῦ ὁποίου τὴν ἐπίτευξιν ἑδραία πίστις καὶ Κυβέρνησις μόνιμος ἠδύναντο νὰ ἐγγυηθῶσιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐπαγγελίας τῆς Κυβερνήσεως, αὗται καὶ νῦν ὑφίστανται· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατ’ ἐπανάληψιν ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἡ προαγωγὴ τῆς Θεσσαλίας ἀποτελεῖ τὴν ἰδιαιτέραν του μέριμναν· τὴν σύστασιν Γεωργικῆς καὶ Κτηματικῆς Τραπέζης ἐζητήσαμεν καὶ ζητοῦμεν ἐξακολουθητικῶς, ἡ σύστασις ὅμως τοιούτων πιστωτικῶν καταστημάτων προϋποθέτει καλῶς λειτουργοῦν κτηματολόγιον, εἰς τὸν καταρτισμὸν δὲ αὐτοῦ ἀνενδότως ἐργάζεται ἡ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν θεωροῦμεν τοῦτο ζήτημα στενῶς Θεσσαλικὸν, ἀλλὰ ζήτημα Ἑλληνικὸν, σχετιζόμενον ἀμέσως πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους. Τὸ Γραφεῖον τῆς Στατιστικῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν μᾶς πληροφορεῖ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἰσάγει σῖτον ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀξίας 30,000,000 δραχμῶν καὶ πλέον κατ’ ἔτος, τὸ ποσὸν δ’ αὐτὸ ἀντιπροσωπεύει ἀξίαν 6,000,000 κοιλῶν σίτου· ταῦτα βεβαίως, μὲ καλὴν καλλιέργειαν καὶ σύμφωνον πρὸς τὸ προηγμένον Εὐρωπαϊκὸν καὶ Ἀμερικανικὸν σύστημα, ἠδύνατο νὰ παραγάγῃ ἡ Θεσσαλία· ἀπαιτοῦνται ὅμως πρωτίστως κεφάλαια, καὶ τούτων ἔχει ἀνάγκην ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς τῆς Θεσσαλίας, οὗτινος ἡ θέσις, ὡς πολλάκις ἐῤῥέθη, δὲν εἶναι εὐχάριστος· καὶ ἀκριβῶς τοῦτο ἀπαιτοῦμεν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Θεσσαλίας ἀπὸ τὴν Βουλὴν, καὶ τοιοῦτο ζήτημα περιεμένομεν νὰ γεννηθῇ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Εὐχαριστῶ πολὺ τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Ἀττικοβιωτίας, διότι μοὶ παρέσχε τὴν ἀφορμὴν νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ζήτημα Θεσσαλικὸν ὤφειλε πρὸ πολλοῦ νὰ ἐγερθῇ ἐν τῇ Βουλῇ, ἐπειδὴ φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι μόνον ἐμβριθὴς καὶ πεφωτισμένη συζήτησις περὶ Θεσσαλίας ἐν τῇ Βουλῇ, μεθ’ ὅσα λέγονται καὶ γράφονται παρὰ διαφόρων, δύναται νὰ ἀγάγῃ εἰς ὀρθὰ συμπεράσματα, ὅσον ἀποβλέπει τὴν παραδοχὴν καὶ ἐφαρμογὴν τῶν προσφορωτέρων μέτρων, τῶν ὑπισχνουμένων ἀσφαλῆ καὶ ἀποτελεσματικὴν βελτίωσιν τῆς καταστάσεως τῆς ἐν Θεσσαλίᾳ γεωργίας. Ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐσκόπει νὰ πραγματευθῇ τὸ ζήτημα τῆς Θεσσαλίας, τὸ περιεμένομεν, τὴν προσδοκίαν δ’ ἡμῶν ἐπέῤῥωσεν ἐσχάτως ὑπαινιγμὸς περὶ τούτου ἐφημερίδος, φίλα φρονούσης τῇ Ἀντιπολιτεύσει, τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμερῶν ἀνέγνωσα. Ἐὰν, ὡς ἀνέγνων ἐν τῇ ἐφημερίδι ἐκείνῃ, ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐργάζηται καὶ ἔχῃ ἕτοιμον νομοσχέδιον περὶ Θεσσαλίας, θέλω εὐγνωμονεῖ πολὺ πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν σύσσωμον, ἡ εὐγνωμοσύνη μου δὲ θέλει εἶσθαι καὶ ἡ ἐκδήλωσις τοῦ φρονήματος τῶν συναδέλφων μου, τῶν παρακαθημένων ἐνταῦθα, καὶ τῶν συμπολιτῶν μου. Ἄς βεβαιωθῇ δὲ ἡ ὁλομέλεια τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι, προκειμένου περὶ θεμάτων ἐξυπηρετούντων ζωτικώτατα συμφέροντα τῆς Πατρίδος, οὐδεμίαν διάκρισιν ποιοῦμαι μεταξὺ δεξιᾶς καὶ ἀριστερᾶς πτέρυγος. Καὶ ὀψέποτε ἡ ψῆφος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τοὺς καλέσῃ διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης του εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ διὰ τοῦ προγράμματός των ἀποδείξωσιν, ὅτι πράγματι ἐμφοροῦνται ὑπὸ πνεύματος προόδου καὶ εὐημερίας ὑπὲρ τῆς ὅλης Ἑλλάδος καὶ τῆς Θεσσαλίας, πρῶτοι οἱ Θεσσαλοὶ θέλουσιν ἐπικροτήσει τὸν ἀγῶνα καὶ τὸ πρόγραμμά των.

§161ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἔλαβον τὸ δεῖπνον αὐτῶν ἐπὶ τῆς ἐπισήμου ἐκείνης τραπέζης, πρὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, περιορίσαντες αὐτὸ εἰς μίαν ξηρὰν κουλούραν, ἐγὼ βεβαίως δὲν πταίω διὰ τοῦτο· οὐδὲ πιστεύω, ὅτι τις τῶν συναδέλφων μου, τῶν ἐντεῦθεν παρακαθημένων, εἶναι ἔνοχος τῆς ἀσχημίας ταύτης. Ὁμολογῶ δ’ ὅτι ἥκιστα εὐχαρίστως εὑρίσκομαι κατὰ τὴν μεταμεσονύκτιον ὥραν ταύτην μακρὰν τῆς οἰκίας μου, εἰς τὴν ὁποίαν ἄλλως τε σπουδαῖος λόγος μὲ ἠνάγκαζε σήμερον νὰ παρευρίσκωμαι πρὸς ἐκτέλεσιν ὑψηλοτέρων καθηκόντων· ἐνόμισα ὅμως, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δέν μοι ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἀπουσιάζω κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐκ τῆς αἰθούσης τοῦ Βουλευτηρίου. Πρόκειται ἡμῖν ἡ ἐπιψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀνέμενον δὲ τὴν στιγμὴν ταύτην, διὰ νὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινὰς, τὰς ὁποίας ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κάμω ἐπί τινων κεφαλαίων αὐτοῦ· καὶ ἤθελεν εἶναι παράλειψις καθήκοντος ἐκ μέρους μου, ἐὰν ἀπουσίαζον κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐντεῦθεν, ὅπου ἐνετάλην παρὰ τῶν ἐκλογέων μου νὰ παρευρίσκωμαι καὶ νὰ ἐπαγρυπνῶ. Δυστυχῶς ὅμως ἐνασκεῖται ἠθική τις πίεσις, καθαρὰ ἐκβίασις ἐφ’ ἡμῶν παρὰ τῶν συναδέλφων, τῶν ἐκεῖθεν καθημένων. Εἶναι πρόδηλος ἡ πίεσις, τὴν ὁποίαν ἀσκοῦσιν ἐφ’ ἡμῶν, καὶ ὅμως ἐκεῖνοι νομίζουσιν, ὅτι ἐκβιάζονται, καὶ παραπονοῦνται καθ’ ἡμῶν. Ἄριστα ἀνέπτυξε πρὸ ὀλίγων στιγμῶν τὸ ζήτημα τοῦτο ὁ σεβαστὸς φίλος μου κ. Ῥάλλης, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπανέλθω εἰς αὐτό. Ἀριδήλως ἀπέδειξε, τίνα τὰ καθήκοντα καὶ τῶν ἐκεῖθεν συναδέλφων καὶ τῶν ἐντεῦθεν, γενικῶς μὲν ἐν ταῖς κοινοβουλευτικαῖς ἐργασίαις, μάλιστα δὲ προκειμένης τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ· κατὰ ταῦτα δὲ ὀφείλομεν νὰ ἐργασθῶμεν καὶ νὰ συζητήσωμεν, ὅση ἑκάστῳ ἡμῶν δύναμις. Εὐχαριστότερον ὅμως ἠγέρθην τῆς θέσεώς μου τὴν στιγμὴν ταύτην, ἵνα λάβω τὸν λόγον, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἐκεῖθεν πρὸ μικροῦ ἀγορεύσαντος συναδέλφου, τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Θεσσαλίας κ. Λογιωτάτου, τὸν ὁποῖον ἔχω ἀφορμὰς νὰ ὑπολήπτωμαι καὶ τιμῶ καὶ ὡς ἄτομον, πλὴν τοῦ πρὸς συνάδελφον ὀφειλομένου σεβασμοῦ. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας εἶπέ τινα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ μείνωσιν ἄνευ παρατηρήσεως παρ’ ἐμοῦ, πρὶν ἢ φθάσω εἰς τὸ θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἤμην διατεθειμένος νὰ λάβω τὸν λόγον. Ὁ κ. συνάδελφος, ἀληθῶς, ἀποδεικνύεται ἄξιος μεγαλειτέρας τιμῆς καὶ ὑπολήψεως ἐκ τῆς κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην ὁμιλίας αὐτοῦ, διότι ὡμολόγησεν (εἶναι δὲ εἷς τῶν ὀλιγίστων, οἱ ὁποῖοι ἔπραξαν τοῦτο,) ὅτι ὁ ἔλεγχος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶναι χρησιμώτατος διὰ τοὺς περὶ τὴν Κυβέρνησιν Βουλευτὰς, ἵνα πείθῃ αὐτοὺς περὶ τῆς ὀρθότητος ἢ μὴ τῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ βοηθῇ αὐτοὺς πρὸς κανονισμὸν καὶ ἔκφρασιν τῆς τοιᾶσδε ἢ ἀλλοίας γνώμης αὐτῶν ἐπὶ τῶν διαφόρων ζητημάτων. Βεβαίως οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ἐκεῖθεν καθήμενοι, δὲν ἔχουσι νὰ παραπονεθῶσιν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἤσκησε τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, καὶ δὲν ἔδωκεν αὐτοῖς ἀφορμὴν εἰς πλείστας περιστάσεις, νὰ κρίνωσι τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ῥυθμίσωσι τὰς ἀποφάσεις αὐτῶν. Ἀλλ’ εὑρέθημεν, ὡς κατέστη πλέον πασίγνωστον, καὶ εὑρισκόμεθα ἔτι καὶ νῦν πρὸ περιστάσεως, ἥτις εἶναι ἥκιστα εὐελπιστικὴ διὰ τὸν ἡμέτερον ἀγῶνα, τῆς περιστάσεως, ὅτι οὐδεμία σύστασις ἡμῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, οὐδεμία παρατήρησις ἢ ἐπιτίμησις ἡμῶν πρὸς αὐτὴν, οὐδεὶς ἔλεγχος τῶν διαφόρων πράξεων αὐτῆς ἠδυνήθη νὰ μεταπείσῃ ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον ἕνα τῶν συναδέλφων, ἔστω καὶ εἰς μίαν κἂν μόνην περίστασιν, ἵνα μεταβάλῃ τὴν κεκτημένην ἰδέαν, τὴν προδιαγεγραμμένην γνώμην καὶ στάσιν αὐτῶν ὡς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τοῦτο, Κύριοι, εἶναι, κατ’ ἐμὲ, λίαν ἀποθαῤῥυντικὸν διὰ τὸν ἀγῶνα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἔπρεπε δὲ νὰ ὑπάρξῃ Ἀντιπολίτευσις, ὡς ἡ νῦν ὑφεστῶσα, μετὰ τοσαύτης ἀφοσιώσεως προσηλωμένη εἰς τὸ καθῆκον, μετὰ τοσαύτης αὐταπαρνήσεως ὑπερασπιζομένη τὰς θέσεις, ἐφ’ ἃς ἐτάχθη, ἵνα μὴ ματαιωθῇ ὁ ἀγὼν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἵνα μὴ ἐκλίπῃ αὕτη τέλεον ἐκ τῆς αἰθούτης ταύτης, κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τὰς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ταῦτα μὲν γενικῶς. Ὡς πρὸς τὰ Θεσσαλικὰ δὲ ἔργα ἐρωτῶ: ὁ ἔντιμος συνάδελφος κ. Λογιωτάτου εὑρίσκει καὶ κατ’ αὐτὴν ἔτι τὴν στιγμὴν μίαν μόνην ἀφορμὴν, ἵνα ἐπιῤῥωνύῃ τὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν συμπάθειαν αὐτοῦ; Εὗρε μίαν κἂν πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, πλὴν τῶν καθαρῶς κομματικῶν λόγων, οἵτινες ὑποχρεοῦσιν αὐτὸν νὰ παρέχῃ τὴν συνδρομὴν αὐτοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μετὰ τοσαύτης ἀξιοτίμου ἐπιμονῆς — ἀξιοτίμου ὑπὸ ἔποψιν κομματικῆς ἐντιμότητος, ἐννοεῖται, — εὗρε, λέγω, μίαν κἂν τοιαύτην πρᾶξιν, δικαιολογοῦσαν τὴν ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ ἐμμονὴν αὐτοῦ; Δύναται δὲ νὰ μοὶ ὀνομάσῃ μίαν κἂν ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, δικαιολογοῦσαν αὐτὸν καὶ δίδουσαν αὐτῷ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς του: «τοῦτο ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας»; Ὁ κ. συνάδελφος ἔδωκεν ἤδη, δι’ ὅσων εἶπεν, ἀρνητικὴν τὴν ἀπάντησίν του εἰς τὸ ἐρώτημά μου τοῦτο, εἰπών: «Ἐτέθη ζήτημα Θεσσαλικὸν καὶ ὑφίσταται». Ἀλλὰ τῆς Θεσσαλίας ἡ τύχη, κύριε συνάδελφε, κατὰ τί ἐβελτιώθη; Ἀληθῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξέδωκε πρωίαν τινὰ κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Λογιωτάτου, ἓν «κοινοποιηθὲν», τὸ ὁποῖον εὑρέθη δημοσιευμένον ὡς διὰ μαγείας εἰς ὅλα τὰ φύλλα τῆς πρωτευούσης, τὰ πολιτικῶς φίλα φρονοῦντα τῇ Κυβερνήσει, κοινοποιηθὲν, ἀναγράψαν σωρείαν ἔργων, ἅτινα, συντελούμενα, ἤθελον μεταβάλει τὰς τύχας τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἑλλάδος ὁλοκλήρου ὑπὸ ἔποψιν δημοσίας οἰκονομίας καὶ ἐθνικοῦ πλούτου. Ἀλλὰ ἐκεῖναι αἱ χρυσαῖ ἐπαγγελίαι ἀπέπτησαν μετὰ τὴν ἐκλογὴν ὡς ἔπεα πτερόεντα! Ἡμεῖς ἐψηφίσαμεν ἐνταῦθα 12,500,000 δραχμὰς πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ἐκείνων, ἀλλ’ ἔργον οὐδὲν μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ἐτελέσθη ἐν Θεσσαλίᾳ! Εἰς τοῦτο δὲ ἐπεθύμουν, κύριε Πρόεδρε, πρὸς χαρὰν τῆς Θεσσαλίας, τῆς νεήλυδος ταύτης εἰς τὰς ἀγκάλας τῆς ἐλευθερίας ἀδελφῆς χώρας, καὶ πρὸς χαρὰν τῆς Ἑλλάδος ὅλης, νὰ ἤκουον διαψεύδοντά με τὸν κ. συνάδελφον. Καὶ παρακαλῶ αὐτὸν κατηγορηματικῶς ν’ ἀπαντήσῃ, διακόπτων με. Περιμένω, βλέπετε, τὴν ἀπάντησιν. Σιωπᾷ· ἡ δὲ σιωπή του εἶναι ἔντιμος ὁμολογία τῆς ἐμῆς γνώμης. Δυστυχῶς ὅμως, καὶ ὡς μὴ ὤφειλεν, αὐτὸς τε καὶ ἅπαντες οἱ ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφοι ἀρκοῦνται εἰς τὴν «ὑπόστασιν» (ἵνα σχηματίσω καὶ ἐγὼ τὴν λέξιν μου ἐκ τοῦ ὑφίσταται), ἀρκοῦνται εἰς τὴν ὑπόστασιν τοῦ Θεσσαλικοῦ ζητήματος. Τοῦτο ἥκιστα δικαιολογεῖ αὐτοὺς ἐν τῇ ἐμμονῇ αὐτῶν εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην· καὶ ἄν τὰ διατυμπανισθέντα ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας, τὰ μὴ ἐκτελεσθέντα, εἶναι ὁ μόνος δεσμός, ὅστις κρατεῖ αὐτοὺς εἰς τὴν φιλίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ αὐτὸς ὁ κ. Λογιωτάτου καὶ λοιποὶ ἐκ Θεσσαλίας συνάδελφοι θὰ ὁμολογήσωσιν, ὅτι ὁ δεσμὸς οὗτος εἶναι τὰ μάλα ἀσθενής. Ὅτε ἐψηφίζοντο ἐν τῷ αἰθούσῃ ταύτῃ αἱ 12,500,000 δραχμαὶ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ, ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω τὸν λόγον ἰδιαιτέρως καὶ ζητήσω, ἵνα ἐκ τῶν ἑκατομμυρίων ἐκείνων ἀφιερωθῶσι 500,000 δραχμαὶ τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ὁμοίας φύσεως ἔργων καὶ ἐν Πελοποννήσῳ, εἰδικώτερον δὲ ὑπέδειξα, διὰ δευτέραν τότε φοράν, διὰ τετάρτην δὲ σήμερον, ὡς λίαν ἀναγκαίαν τὴν ἀποξήρανσιν ἕλους τινός, κειμένου ἐν τῷ δήμῳ Τρινάσου τῆς ἐπαρχίας Λακεδαίμονος. Ἐπὶ τοῦ ἕλους ἐκείνου ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε διατάξει καὶ ἐγένοντο καταμετρήσεις καὶ πᾶσαι αἱ προπαρασκευαστικαὶ ἐργασίαι, ἵνα ἐπιχειρηθῇ ἡ ἀποξήρανσις αὐτοῦ. Ὑπελογίσθη δὲ ἡ ἀξία τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου εἰς δραχμὰς 60,000 ἢ 70,000· εἶχε μάλιστα διαταχθῆ καὶ ἡ ἔναρξις τῆς ἐκτελέσεως, νομίζω, ὅτε ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἔπεσεν, ἀνῆλθε δ’ ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τὸ νῦν Ὑπουργεῖον. Πιθανὸν διὰ τὰ οἰκονομικὰ σχέδια τῆς νῦν Κυβερνήσεως τὸ ποσὸν τῶν 60,000 ἢ 70,000 δραχμῶν νὰ φανῇ ὑπέρογκον. Ὡς εἶπον καὶ προχθές, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν κεφαλαίῳ 8, ἄρθρῳ δὲ 13, ἀναγράφεται ποσὸν 15 χιλιάδων δραχμῶν «πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν, διευθέτησιν ποταμῶν καὶ χειμμάῤῥων κλπ.» Καὶ τότε συνέστησα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρεκάλεσα αὐτὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀφιερώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο πρὸς τὴν ἐργασίαν ἐκείνην, περὶ ἧς, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τετάρτην φορὰν σήμερον ποιοῦμαι λόγον ἐνταῦθα. Προσέθεσα δὲ προχθὲς εἰς τὴν παρατήρησίν μου, ὅτι, ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο τυχὸν ἤθελεν εἶσθαι ἤδη προσδιωρισμένον δι’ ἄλλο τι ἔργον, ἐξίσου ἀναγκαῖον εἰς τὸ Κράτος, νὰ προστεθῇ εἰς τὸ κονδύλιον τοῦτο μικρόν τι ποσὸν, 8,000 ἢ 10,000 δραχμῶν, ἵνα γίνῃ τοὐλάχιστον δι’ αὐτῶν ἔναρξις καὶ μερικὴ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου. Εἶναι δὲ τὸ πρᾶγμα σπουδαιότατον ὄχι μόνον διὰ τοὺς τέσσαρας περιοίκους δήμους, ἀλλὰ καὶ δι’ ὁλόκληρον τὴν ἐπαρχίαν Λακεδαίμονος καὶ ἐν μέρει διὰ τὴν ἐπαρχίαν Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς. Ἐπαναλαμβάνω νὰ συστήσω τοῦτο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτὴν νὰ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἐν ᾗ περιπτώσει ὅμως αἱ 15,000 δραχμαὶ αὗται δὲν εἶναι ἀφιερωμέναι εἰς ἄλλο τι ἔργον, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δαπανήσῃ αὐτὰς, ἢ τοὐλάχιστον μέρος αὐτῶν, ὑπὲρ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων τούτων. Τοιαῦται συζητήσεις βεβαίως δὲν ἔπρεπε νὰ γίνωνται ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ὑφ’ οὓς συνεδριάζομεν τὴν νύκτα ταύτην ἐν νυσταλέοις σώμασι καὶ νυσταλέαις ψυχαῖς, ἐν ὥρᾳ τρίτῃ μετὰ τὸ μεσονύκτιον! Ἡ Κυβέρνησις μᾶλλον ἔπρεπε νὰ προκαλῇ εὐρεῖαν συζήτησιν ἐπὶ τῶν τοιαύτης σπουδαιότητος κεφαλαίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ ἀκούῃ τὰς γνώμας ἡμῶν, νὰ προκαλῇ ἡμᾶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἰς ἀνταλλαγὴν ἰδεῶν, εἰς ἔκφρασιν γνωμῶν περὶ τῶν διαφόρων ἀναγκῶν τοῦ τόπου, ἵνα σχηματίζῃ τὴν γνώμην αὑτῆς ἀσφαλέστερον ἐπὶ τῶν τοιούτων. Δυστυχῶς δὲν συμβαίνει τοῦτο! Δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις ἐκβιάζει τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν μιᾷ καὶ μόνῃ νυκτί. Τί πταίομεν ἡμεῖς, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν, ἐπιτελοῦντες τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον φρονοῦμεν ὅτι ἔχομεν, λαμβάνομεν τὸν λόγον ἐν τῇ συζητήσει τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου διὰ τὸ Κράτος νομοθετήματος, τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δι’ οὗ διατίθεται ἡ διὰ τῶν ἱδρώτων τοῦ λαοῦ συλλεγομένη ὑπέρογκος καὶ καταπληκτικὴ ποσότης τῶν 100,000,000 δραχμῶν; Προκειμένου δὲ περὶ τοιούτου ἔργου, οἵου ἐγὼ συνιστῶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν μετὰ παρακλήσεως τὴν ἐκτέλεσιν, εἶναι ἆρά γε ἁπλοῦν δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ζήτημα τῆς διαθέσεως αὐτῆς νὰ θέλῃ ἢ νὰ μὴ θέλῃ νὰ σκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ; Κατ’ ἐμὲ, πολλοῦ γε καὶ δεῖ! Ἡ τῶν τοιούτων ἔργων ἐκτέλεσις εἶναι ὑποχρέωσις καὶ οὐχὶ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως. Πολλὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν, κύριε Πρόεδρε, εἰσπράττονται παρὰ τοῦ λαοῦ «φόροι βαρεῖς», οὐχὶ πλέον κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην καὶ τοὺς ἡμετέρους ἰσχυρισμοὺς, ἀλλὰ κατ’ αὐτὴν τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἣν δὶς καὶ τρὶς κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἐπανέλαβεν ἐκεῖνος, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ ἐγὼ, οὐχὶ βεβαίως διὰ νὰ πληροφορήσω τὸν λαὸν περὶ αὐτοῦ, διότι οὗτος ἀρκετὰ δεινῶς αἰσθάνεται τὸ ἄχθος τῶν φόρων ἐπὶ τῆς ῥάχεώς του. Τὴν ἐπανάληψιν τῆς ἐκφράσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ὁ λαὸς πληρόνει «φόρους βαρεῖς», εἴδομεν ἐπιῤῥιπτομένην ἐναντίον ἡμῶν ὑπὸ τὸν τύπον μομφῆς, ὅτι ἀφήσαμεν μόνους τοὺς ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης κυρίους συναδέλφους νὰ φέρωσι τὴν εὐθύνην τῆς ἐπιβολῆς φορολογίας βαρείας, καὶ ὅτι ἡμεῖς δὲν συνετελέσαμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν φόρων. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Ὁ λαὸς πληρόνει φόρους βαρεῖς, δίδει τὴν τροφὴν, τὴν ὁποίαν πορίζεται μετὰ κόπων καὶ πολλῶν ἱδρώτων, εἰς τὸ πολιτειακὸν σῶμα, ἵνα τοῦτο τραφῇ καὶ συντηρηθῇ, ἀλλὰ τοῦ πολιτειακοῦ σώματος εἶναι πάλιν αὐτὸς ὁ λαὸς τὰ μέλη καὶ τὰ ἄκρα καὶ τὰ κῶλα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ ἀφεθῶσιν εἰς τὴν τύχην των, ἀλλὰ πρέπει νὰ συντηρηθῶσι. Πρέπει λοιπὸν τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον προσφέρει ὁ λαὸς εἰς τὸ πολιτειακὸν σῶμα ὡς τροφὴν, νὰ κυκλοφορήσῃ εἰς τὰς φλέβας αὐτοῦ, ὡς τὸ αἷμα ἐν τῷ φυσιολογικῷ ὀργανισμῷ, ὡς δύναμις παραγωγός. Ἐπιβάλλεται λοιπὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἐκτέλεσις τοιούτων ἔργων. Δὲν ζητῶ πολυτέλειαν· ὅ,τι ζητῶ ὑπὲρ τοῦ Τρινάσου καὶ τῶν γειτονευόντων δήμων εἶναι ἓν τῶν δικαιοτάτων πραγμάτων, τὰ ὁποῖά τις τῶν ἀντιπροσώπων ἐζήτησεν. Ἡ δαπάνη 15,000 δραχμῶν, ὅπως ἀποξηρανθῶσι χιλιάδες στρεμμάτων, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ τραφῶσι μυριάδες λαοῦ δύο ἐπαρχιῶν, βεβαίως δὲν εἶναι δαπάνη δυναμένη νὰ κριθῇ ὡς πολυτελής. Δὲν γνωρίζω, ἂν οἱ ἐκεῖθεν καθήμενοι συνάδελφοι ἐκ Λακωνίας ἐμερίμνησαν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ συνέστησαν τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὑποθέτω δὲ, ἐκ τῆς ἀγαθῆς ὑπολήψεως, ἣν εὐαρεστοῦμαι νὰ τηρῶ περὶ αὐτῶν, καὶ ἐξ ἀγαθῆς διαθέσεως, ὅτι ἐν ταῖς ἰδιαιτέραις συνεννοήσεσιν αὑτῶν συνέστησαν τοῦτο. Πιθανὸν καὶ νὰ μὴ εἰσακούωνται· ἐγὼ ὅμως ὤφειλον, κύριε Πρόεδρε, νὰ ὑψώσω ἐντεῦθεν τὴν φωνήν μου καὶ ν’ ἀπευθύνω τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καίπερ μὴ προκληθεὶς παρ’ αὐτῆς. Εὐελπιστῶ δὲ, ὅτι δὲν κατεχράσθην πολὺ τῆς ὑπομονῆς τῆς Βουλῆς δι’ ὅσων εἶπον.

§162ΡΑΛΛΗΣ. Εἶμαι ἀληθῶς εὐτυχὴς, ὄχι μόνον διότι ἔδωκα ἀφορμὴν εἰς τὴν παράτασιν τῆς συνεδριάσεως τῆς ἑσπέρας ταύτης, ὅπως παρατηρεῖ ὁ κ. Καλαντζόπουλος, ἐκ τῶν ἀγρυπνοτάτων ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, διανυκτερεύων χάριν τῶν συμφερόντων αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ διότι ἔδωκα ἀφορμὴν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λαρίσσης συνάδελφον νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην αὐτοῦ περὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς Θεσσαλίας. Δὲν εἶχον οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐγνώριζε τὰς ἀνάγκας ταύτας ἀπὸ μακροῦ χρόνου, καὶ ὅτε ἐπηγγέλλετο πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς των τὴν θεραπείαν αὐτῶν, ἔπραττε τοῦτο ἐν πλήρει συνειδήσει καὶ ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι θὰ συντελέσῃ, ἐκλεγόμενος, εἰς τὴν κάλυψιν τῶν ἀπαιτήσεων καὶ ἀξιώσεων ἐκείνων, ἀλλὰ μετ’ ἐκπλήξεως ἤκουσα αὐτὸν σήμερον, ἀφοῦ παρέσχε διὰ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἐξέφερε, πᾶσαν τὴν συνδρομήν του πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐρευνᾷ, τίνες εἶναι αἱ ἐπαγγελίαι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς πρὸς τὴν Θεσσαλίαν. Φαίνεται, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀρκεῖται εἰς ἐπαγγελίας· ἐὰν ἀρκῆται εἰς ἐπαγγελίας, ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα ἔδωκεν ἀφθόνους τοιαύτας. Ἀκούσατε, τί λέγει κατ’ ἀντιμωλίαν πρὸς τὸν συνάδελφον διὰ τοῦ στόματος τοῦ Βασιλέως (ἀναγινώσκει): «.... Ἀλλὰ δὲν θὰ προήγετο προσηκόντως ἡ δημοσία εὐημερία, ἐὰν, καταβαλλομένης πάσης φροντίδος πρὸς τελείωσιν τοῦ σιδηροδρομικοῦ δικτύου, παρημελεῖτο ὅλως τὸ ζήτημα τῆς συχνῆς ἐρημώσεως προσοδοφόρων ἐπαρχιῶν διὰ τῆς ὑπερχειλίσεως ποταμῶν, οἵτινες μεταποιοῦνται εἰς ὄργανα καταστροφῆς, ἐνῷ, τεχνικῶς διευθετούμενοι, θὰ καθίσταντο πηγὴ εὐπορίας. Ἡ κυβέρνησίς Μου ἠσχολήθη εἰς παρασκευὴν συστήματος ὅλου ὑδραυλικῶν ἔργων, περιλαμβάνοντος σύμπασαν τὴν Ἑλλάδα, πρὸς τακτοποίησιν ῥοῆς ποταμῶν καὶ ἀποξήρανσιν λιμνῶν καὶ τελμάτων, βαίνουσα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἀπὸ τῶν σπουδαιοτέρων πρὸς τὰ ἧττον ἐπείγοντα. Ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπειγόντων ἐκρίθησαν τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ ὑδραυλικὰ ἔργα, περὶ ὧν μέλλει νὰ ὑποβληθῇ ὑμῖν εἰδικὸν νομοσχέδιον, ἐξ οὗ ἀπεκδεχόμεθα τὴν γεωργικὴν ἀκμὴν τῆς εὐφόρου ἐκείνης χώρας.» Ἐπαγγελίας θέλει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος· βλέπετε, ὅτι προσεκομίσαμεν, καὶ βλέπετε, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἀνακαινισθῇ ὁλόκληρος ἡ ἐπιφάνεια τῆς Ἑλληνικῆς χώρας, βλέπετε ὅτι ἐπρόκειτο περὶ διευθετήσεως ποταμῶν, περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν καὶ τελμάτων· ἀλλὰ πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι μόνη σκέψις περὶ λιμνῶν, ἡ ὁποία ἐγένετο, εἶναι ἡ γενομένη ὡς πρὸς τὴν λίμνην, ἥτις εἶναι γνωστὴ ἐν Θεσσαλίᾳ. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης ἐκείνης, δι’ ἧς ἀποξηράνσεως ἔμελλον ν’ ἀποδοθῶσι χιλιάδες στρεμμάτων πρώτης ποιότητος εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐπρόκειτο μόνον περὶ αὐξομειώσεως τοῦ μισθώματος τῆς λίμνης ἐκείνης, ἡ ὁποία ἐνοικιάζεται ὡς ἰχθυοτροφεῖον. Ἀλλὰ μετὰ τὰς ἐπαγγελίας ἐκείνας, τὰς ὁποίας εἰδικῶς πρὸς αὐτὸν καὶ χάριν αὐτοῦ ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις, τὸν ἐρωτῶ, πῶς δικαιοῦται ν’ ἀπευθύνηται πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ νὰ ζητῇ παρ’ αὐτῆς ἐπαγγελίας; Ὤφειλε ν’ ἀπευθυνθῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ τῇ εἴπῃ· «σοὶ προσέφερον πᾶσαν τὴν συνδρομήν μου, οὐδέποτε σοὶ ἠρνήθην ψῆφον, μὲ ἠνάγκασες καὶ ἐπηγγέλθην πρὸς τοὺς συμπολίτας μου πανθ’ ὅσα ἐπηγγέλθης σὺ διὰ τοῦ Β. λόγου· τίνα ἐξετέλεσας ἐκ τῶν ἐπαγγελιῶν σου;» Αὐτὴ ἡ γλῶσσα ἥρμοζεν εἰς τὸν συνάδελφον, ὄχι νὰ ζητῇ λόγον ἀπὸ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τὴν ὁποίαν ποτὲ δὲν ὑπεστήριξεν, εἰς ἥν ποτὲ δὲν ἔδωκε ψῆφον μήτε αὐτὸς μήτε οἱ συνάδελφοί του. Καὶ ἡμεῖς ὅμως ἔχομεν τὸ δικαίωμα, οἱ ἐκ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος Βουλευταὶ, νὰ ζητήσωμεν τὸν αὐτὸν λόγον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι τῆς Θεσσαλίας ἡ εὐημερία εἶναι εὐημερία ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος, μόνον δὲ διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς γεωργίας ἐν Θεσσαλίᾳ, μόνον διὰ τῆς ἀποδόσεως εἰς τὰς τόσας καὶ τόσον φιλοπόνους χεῖρας τοῦ γεωργικοῦ σας πληθυσμοῦ ὅλων ἐκείνων τῶν εὐφορωτάτων γαιῶν εἶναι δυνατὸν τὸ Κράτος νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι θὰ εὐπορήσῃ, ὅτι θὰ δυνηθῇ ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς πολλὰς καὶ ἀκατανοήτους ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ὑπὸ τὴν σπάταλον διοίκησιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὅ,τι εἶναι διὰ τὴν παλαιὰν Ἑλλάδα ἡ Πελοπόννησος, τοῦτ’ αὐτὸ εἶναι διὰ τὴν νέαν Ἑλλάδα ἡ Θεσσαλία· εἶναι οἱ δύο πόδες ἡ Θεσσαλία καὶ ἡ Πελοπόννησος, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ στηθῇ ἡ εὐημερία τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐὰν ὁ εἷς χωλαίνῃ, ὁ ἕτερος ὑποσκάζει, διότι ὅ,τι θὰ ἐσοδεύῃ ἡ Πελοπόννησος θὰ ἐξοδεύῃ ἡ Θεσσαλία καὶ ἡ λοιπὴ Ἑλλὰς, ἀναγκαζομένη νὰ μὴ εἰσπράττῃ ὅ,τι ἠδύνατο νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῆς Θεσαλίας. Ἀλλ’ ἴσως, Κύριοι, ἐβαρύνθητε, ἴσως θεωρεῖτε, ὅτι ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα εἶναι ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ παρέλθητε δι’ ἁπλῆς ἀναγνώσεως. Δὲν ἔχω τὴν αὐτὴν γνώμην, ἐξ ἐναντίας νομίζω, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἀφήσωμεν νὰ παρέλθῃ καὶ ἡ προκειμένη ἀφορμὴ συζητήσεως ἐπὶ τῶν Θεσσαλικῶν, βεβαίως θὰ κλεισθῇ τὸ στόμα ἡμῶν, βεβαίως δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀκούσωμεν τὰς γνώμας τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐκ Θεσσαλίας, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως διὰ τὴν Δευτέραν, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν προτείνεται παρὰ τοῦ ἀπαιτουμένου ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ ἀριθμοῦ ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία τῆς προτάσεως.

§164ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐνόμιζον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ θέα τῶν ἑδωλίων τῆς Βουλῆς, τῶν ἔνθεν καὶ ἔνθεν, ἤθελον ἐπιβάλει εἰς ὑμᾶς, εὐσυνειδήτως καὶ καλῶς ἐκπληροῦντα τὸ καθῆκον τοῦ Προέδρου, νὰ λύσητε τὴν συνεδρίασιν, τὸ μὲν διὰ νὰ μὴ παρατείνηται ἐπὶ πολὺ ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ γελοία, τὸ δὲ, ἐκ τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχετε, νὰ μὴ ἀφίνητε νὰ συνεδριάζῃ ἡ Βουλὴ ἄνευ ἀπαρτίας.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸν Πρόεδρον, τὸν ἐκπληροῦντα εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκον του, ἐπιβάλλεται ἄλλο καθῆκον.

§166ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Εἶναι τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, κύριε Πρόεδρε.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύναται νὰ ἦναι τὸ αὐτὸ, ἀλλ’ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ὁ ἀπαιτούμενος ἀριθμὸς, τότε δὲν δύναται νὰ γίνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§168ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε προβάλλω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγνωσθέντος τοῦ καταλόγου, ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ).

§170Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν δημοσίων ἔργων ἐν ἄρθρῳ 12, εἶναι ἀναγεγραμμένη πίστωσις ἐκ δραχμῶν 14,400 δι’ ἔκτακτον ἀρχιτεκτονικὴν ὑπηρεσίαν ἀλλοδαποῦ μηχανικοῦ. Ζητῶ τὴν ἀπάλειψιν τῆς πιστώσεως ταύτης, διότι παρατηρῶ, ὅτι ἐν τῇ τακτικῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Μηχανικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάρχει ἀριθμὸς ἐκ 30 περίπου μηχανικῶν, οἵτινες λαμβάνουσιν ὡς ἀποζημίωσιν κατ’ ἔτος 80,000 δραχμάς. Ἐνῷ λοιπὸν ἔχομεν τοσοῦτον ἀριθμὸν μηχανικῶν, δι’ οὓς δαπανῶμεν 80,000 δραχμὰς ἐτησίως, νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸς ὁ ἀλλοδαπὸς μηχανικὸς, λαμβάνων μάλιστα 1200 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Ἐὰν ἦναι ἀπαραίτητος ἡ σύμπραξις αὐτοῦ, νομίζω, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο εἶναι ὑπερβολικῶς μέγα. Ἐὰν λοιπὸν ἡ πίστωσις μετριασθῇ εἰς τὸ ἥμισυ ποσὸν, νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι ἀρκετὰ ἱκανοποιητικὴ ἡ πληρωμή. Διὰ τοῦτο προτείνω, νὰ περιορισθῇ εἰς 7,000 δραχμὰς ἡ πίστωσις.

§171ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§172ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγκασθῶ νὰ ὑπομνήσω, ὅτι δὲν εἶσθε 10 οἱ ζητοῦντες.

§173ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ σᾶς ὑπομνήσωμεν, ὅτι ἀναχωροῦντες ἀφίνομεν 75 μόνον Βουλευτάς.

§174ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, εἴμεθα 76.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸν περιορισμὸν τῆς πιστώσεως εἰς 7,000 δραχμὰς, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§176ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἔχω νὰ συζητήσω ἐπ’ αὐτοῦ, κύριε Πρόεδρε, καὶ διὰ μακρῶν.

§177ΤΙΝΕΣ. Ὁρίστε.

§178ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§179ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας πρό τινων ὡρῶν ἠρώτησεν, εἰς τί χρησιμεύει ἡ πίστωσις δι’ ἀλλοδαπὸν μηχανικὸν, ἡ ἐκ 14,400, προέτεινε δὲ τὴν ἐλάττωσιν αὐτῆς. Ὡσαύτως ἐζητήθη ἡ αὔξησις τῆς πιστώσεως διὰ τὴν ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ διευθέτησιν ποταμῶν καὶ χειμάῤῥων. Περὶ μὲν τοῦ πρώτου λέγω, ὅτι ἀπὸ ἐτῶν καὶ πλέον ἀναγράφεται τοιαύτη πίστωσις, ὅπως σχηματισθῇ ἐν τῷ τμήματι τῶν δημοσίων ἔργων γραφεῖον ἀρχιτέκτονος. Τοιοῦτον γραφεῖον δὲν ὑπῆρχε, καὶ ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ τμήματος προσελήφθη εἷς μηχανικὸς ξένος. Τοῦ μηχανικοῦ τούτου ἡ πρόσληψις ἐπετεύχθη διὰ τῆς συμφωνίας τῆς χορηγήσεως εἰς αὐτὸν τῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένης ἀντιμισθίας. Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον, παρατηρῶ, ὅτι εὕρομεν τὸ ποσὸν, τὸ διὰ τὴν ἀνάγκην ἐκείνην ἀναγραφόμενον, μικρότερον, ἐφέτος δὲ ηὐξήσαμεν αὐτό.

§180Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πίστωσις, ἥτις ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολλὰς τῷ ὄντι ὥρας καὶ τῆς ὁποίας τὴν ἀπάλειψιν ἢ τὴν μείωσιν ἐζητήσαμεν, ἐγέννησε καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς συνεδέλφους τὴν περιέργειαν, διότι τριάκοντα περίπου μηχανικοὶ Ἕλληνες, ἱκανοὶ, δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν ἐργασίαν.

§181ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι ἀρχιτέκτονες οἱ μηχανικοὶ αὐτοί.

§182Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγετε «δι’ ἔκτακτον ὑπηρεσίαν». Ποῖαι εἶναι αἱ τακτικαὶ ὑπηρεσίαι τοῦ τμήματος, καὶ ποῖαι αἱ ἔκτακτοι;

§183ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι τακτικὸς ὑπάλληλος, εἶναι ἔκτακτος ἀρχιτεκτονικὴ ὑπηρεσία, οὐδὲν δὲ ἄλλο κονδύλιον ὑπάρχει ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ, τὸ ὁποῖον νὰ σχετίζηται πρὸς τὴν ἀρχιτεκτονικήν. Ἐν τῷ τμήματι λοιπὸν τῆς Διευθύνσεως τῶν δημοσίων ἔργων ἐσχηματίσθη γραφεῖον ἀρχιτεκτονικῆς, ἔνθα ἔχομεν καὶ μαθητευομένους· ἐργάζεται τακτικὰ καὶ ἔχω ἔκθεσιν περὶ τῶν ἐκτελεσθέντων ὑπ’ αὐτοῦ σχεδίων...

§184Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς θεωρεῖ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἀρχιτέκτονος πολύτιμον καὶ ἔκτακτον· εἶπε δὲ συγχρόνως, ὅτι διὰ συμφωνίας προσέλαβε ξένον ἀρχιτέκτονα ἀντὶ 1200 δραχμῶν κατὰ μῆνα. Ἐρωτῶ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μειωθῇ τὸ ποσὸν αὐτό; Δὲν εἶναι ὑπερβολικὸν διὰ τὴν πτωχὴν Ἑλλάδα; Καὶ ποῖα εἶναι αὐτὰ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν τοιαύτην δαπάνην; Ἂν τοὐλάχιστον ἦτο ἡ δαπάνη δι’ ἓν ἢ δύο ἔτη, ὑπομονὴ, ἀλλ’ ἐξακολουθοῦμεν νὰ πληρώνωμεν κατ’ ἔτος.

§185ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἂν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τοῦ ἀρχιτέκτονος ἡ ἀντιμισθία εἶναι συνήθως 5% ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν ἀνεγειρομένων κτιρίων, θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἡ ἀντιμισθία τῶν 1200 δραχμῶν κατὰ μῆνα δὲν εἶναι ὑπερβολική. Τὸ Δημόσιον μόνον διὰ τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων ἤθελε πληρώσει πολλαπλάσια ἐκείνων, τὰ ὁποῖα σήμερον πληρόνει. Ὁ ἀρχιτέκτων οὗτος συνετέλεσε πλήρη τὴν ἐργασίαν τὴν προπαρασκευαστικὴν πρὸς ἀνοικοδόμησιν τοῦ ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου, τὸ ὁποῖον θὰ στοιχίσῃ 500,000 δραχμάς. Ἐὰν ἐπληρόνετο πρὸς 5% θὰ ἐλάμβανε μόνον διὰ τὸ ἀνάκτορον αὐτὸ 25,000 δραχμάς. Βλέπετε, ὅτι δι’ αὐτὰς τὰς δύο προχείρως ἀναφερθείσας ἐργασίας θὰ ἐλάμβανε πρὸ 5% πεντήκοντα χιλιάδας δραχμάς.

§186ΡΑΛΛΗΣ. Ἀληθῶς ἡ πίστωσις αὕτη εἶναι περίεργος, ῥίπτεται δὲ κατὰ πρόσωπον ὅλων τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν καὶ ἀρχιτεκτόνων. Ἡμεῖς ἐφρονοῦμεν μέχρι τοῦδε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐστερεῖτο ἀρχιτεκτόνων, ὅλα δὲ τὰ οἰκοδομήματα, ἢ τοὐλάχιστον τὰ πλεῖστα ἐξ αὐτῶν, τὰ οἰκοδομηθέντα καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὀφείλονται εἰς Ἕλληνας ἀρχιτέκτονας, ἐργαζομένους ἐν τῷ τμήματι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Εἶναι δὲ ἀρκετὰ περίεργον, νὰ μὴ ἔχωμεν σήμερον οὐδένα ἀρχιτέκτονα καὶ νὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ προσφύγωμεν εἰς ξένον, δίδοντες πρὸς αὐτὸν 1200 δραχμὰς κατὰ μῆνα, καὶ ἐν τούτοις νὰ ἔχωμεν ἐν τῇ Πολυτεχνικῇ Σχολῇ ἕδραν ἀρχιτεκτονικῆς. Ἂν εἴχομεν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἀρχιτεκτονικοῦ τμήματος, ἤθελεν ἀποδειχθῆ, ὅτι καὶ πολλοὶ εἶναι οἱ διδάσκοντες τὴν ἀρχιτεκτονικὴν καὶ πολλοὶ οἱ ἐξελθόντες ἐκ τοῦ τμήματος τούτου. Πῶς κατωρθώθη, μετὰ πάροδον τοσούτου χρόνου ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς, πῶς κατωρθώθη νὰ φθάσωμεν εἰς τόσην γυμνότητα, ὥστε νὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ μισθοδοτῶμεν πρὸς 1200 δραχμὰς ἀρχιτέκτονα ξένον, ὁ ὁποῖος διήνυσε τριάκοντα ὅλα ἔτη παρ’ ἡμῖν, χωρίς ποτε νὰ σκεφθῇ τὸ Δημόσιον νὰ τὸν χρησιμοποιήσῃ εἰς τὸ ἔργον, εἰς τὸ ὁποῖον τὸν χρησιμοποιεῖ σήμερον; Πρέπει ἀληθῶς νὰ ἀπελπισθῶμεν ἀπὸ τὴν νοημοσύνην τὴν Ἑλληνικὴν, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸν Προϋπολογισμὸν ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ κονδύλιον. Τίνα ἰδέαν δύνανται νὰ λάβουν καὶ οἱ Ἕλληνες καὶ οἱ ξένοι, ὅταν μετὰ 60 ὅλα ἔτη ἔχωμεν ἀνάγκην, παρατρέχοντες ὅλους τοὺς μηχανικοὺς καὶ ἀρχιτέκτονας, οἱ ὁποῖοι καὶ ἐνταῦθα καὶ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐσπούδασαν, ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸν ξένον ἐκεῖνον ἀρχιτέκτονα, ὁ ὁποῖος ἦλθεν ὡς ἐκτελεστὴς ξένων σχεδίων; Ἀληθῶς πρέπει νὰ ἀπελπισθῶμεν ἀπὸ τὴν νοημοσύνην τὴν Ἑλληνικήν. Ἴσως ὁ ξένος αὐτὸς ἀρχιτέκτων ἐσπούδασεν ὀλιγώτερον ἀπὸ ὅλους τοὺς ἀρχιτέκτονας τοὺς ἐδῶ. Ἐγὼ, Κύριοι, ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ γνωρίσω ἀρχιτέκτονας, καὶ εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῶν Ἑλλήνων ἀρχιτεκτόνων ὑστερεῖ τοῦ ἀρχιτέκτονος, τὸν ὁποῖον μισθοδοτοῦμεν διὰ 1200 δραχμῶν. Οὐδὲ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀμφισβητήσῃ τις, ὅτι ὁ Διευθυντὴς τῆς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς δὲν εἶναι ἐμπειρότερος πολὺ ἀρχιτέκτων ἐκείνου τοῦ ξένου, τὸν ὁποῖον ἐστρατολόγησεν ἤδη τὸ Ὑπουργεῖον. Ἂν αἱ ὑπηρεσίαι τοῦ ξένου ἐκείνου ἦσαν τόσον πολύτιμοι, διατὶ δὲν ἐσκέφθη οὐδεμία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, ἀφ’ ἧς ἀφίχθη ἐνταῦθα ὅπως ἐκτελέσῃ τὸ σχέδιον τῆς Ἀκαδημίας τοῦ Σίνα, διατὶ δὲν ἐσκέφθησάν ποτε νὰ τὸν μισθώσωσιν; Ἀνέφερον τὸ ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου καὶ τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων· ἀλλ’ ἡ μὲν πίστωσις ὡς πρὸς τὸ ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου ἐψηφίσθη πολὺ κατόπιν ἀπὸ τῆς προσλήψεως τοῦ ἀρχιτέκτονος τούτου, ἡ δὲ περὶ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων καὶ ἐκείνη ἔχει μεταγενεστέραν χρονολογίαν. Ἐπλουτίσαμεν, φαίνεται, μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὥστε ἔχομεν ἀνάγκην νὰ πολλαπλασιάσωμεν τὰ δημόσια καταστήματα, τὰ καταστήματα πολυτελείας, τὰ ζαχαρένια καταστήματα, ὁποῖα εἶναι ἡ Ἀκαδημία, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτὸν δὲν δυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν τοὺς ἀρχιτέκτονας, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ μισθοδοτηθῶσι μὲ 400 ἢ 500 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λάβωμεν ξένον, νὰ τὸν ῥίψωμεν κατὰ πρόσωπον ὅλων τῶν Ἑλλήνων, νὰ ὑβρίσωμεν διὰ τοῦ διορισμοῦ αὐτοῦ ὅλους ἐκείνους, ὅσοι ἐσπούδασαν καὶ προσέφερον εἰς τὸ Κράτος τὰς ὑπηρεσίας αὐτῶν. Πρέπει νὰ συλλογισθῶμεν καὶ περὶ οἰκοδομῆς ἑτέρου τινὸς ἀνακτόρου. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς ἡμῶν δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἔχωμεν μίαν φάμπρικαν οἰκοδομῶν πολυτελείας, διότι τίς οἶδε ποῖα ἄλλα ἀκόμη θὰ κάμωμεν. Καὶ διατὶ λοιπὸν νὰ μισθοδοτῇ τὸ Κράτος ἐκεῖνον τὸν ξένον, ὁ ὁποῖος ἦλθε παρ’ ἡμῖν ἐντελῶς πένης καὶ σήμερον εἶναι πλουσιώτατος; ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι ἡ γειτονεία τοῦ ξένου πρὸς τὸν Ὑπουργὸν εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλε τὴν πίστωσιν ταύτην. Ὑποθέτω, ὅτι οἱοσδήποτε ἀρχιτέκτων, προσκαλούμενος ὅπως σχεδιάσῃ τὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ 10 ἕως 20 χιλιάδας δραχμάς· ὑποθέτω ἐπίσης, ὅτι ἴση δαπάνη θὰ ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐννοῶ, εἶναι ὅτι κατωρθώσαμεν μίαν ἔκτακτον δαπάνην νὰ τὴν καταστήσωμεν διαρκῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ γνωρίζετε τὴν Γαλλικὴν παροιμίαν «en mangeant l’ appetit vient». Πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ἡ ἔκτακτος αὕτη δαπάνη θὰ μᾶς κοστίσῃ καὶ ἄλλα, καὶ δεύτερον καὶ τρίτον μέγαρον. Ἐτελείωσαν ἢ ὄχι τὰ σχεδιογραφήματα τῶν δύο αὐτῶν μεγάρων, τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς καὶ τοῦ ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου; ποῖα εἶναι τὰ σχέδια τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ κάμῃ ὁ ξένος ἀρχιτέκτων καὶ ἐργάζεται νυχθημερόν; εἰς τί ἐργάζεται νυχθημερόν; ὑπάρχει κἀμμία ἐπείγουσα ἀνάγκη; τί κάμνομεν ἡμεῖς σήμερον; Ἡμεῖς ἀπολύομεν ἐκείνους τοὺς ἄνδρας ἐκ τοῦ στρατοῦ, τοὺς ὁποίους ἀναγνωρίζομεν ὡς ἀναποφεύκτως ἀναγκαίους πρὸς τὸν καταρτισμὸν, πρὸς τὴν ἐκγύμνασιν τῶν στελεχῶν, ἐντούτοις μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀξιώσεις ξένου ἀναγράφομεν πίστωσιν 14 χιλιάδων, διὰ τῆς ὁποίας ἠδυνάμεθα νὰ διαθρέψωμεν, ἂν ὄχι τὸ ἥμισυ, ἀλλὰ ἓν τέταρτον λόχου. Ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ἐπιδείξῃ τίνων ἄλλων δημοσίων καταστημάτων πρόκειται νὰ παρασκευάσῃ τὰ σχέδια ὁ ξένος αὐτὸς ἀρχιτέκτων, θὰ ἐνόουν τὴν δαπάνην ταύτην, ἀλλ’ ὅταν σᾶς λέγῃ, ὅτι παρεσκεύασε τὸ ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου καὶ τὴν Στρατιωτικὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων, σημαίνει, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε ἐργασία του ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὸ Κράτος, δὲν νομίζω δὲ, ἐκ τοῦ ὅτι ἐδέχθημεν νὰ χορηγήσῃ τὴν ἐργασίαν του ἐπὶ ἔτος ἀντὶ δραχμῶν 1200 κατὰ μῆνα, καὶ ὅτι ἐδέχθη νὰ παρασκευάσῃ, καταταχθεὶς μεταξὺ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, τὰ σχέδια ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, ὅτι διὰ τοῦτο ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν ἐπὶ αἰῶνα τὸν ἅπαντα νὰ τὸν μισθοδοτῶμεν. Ἐν περιπτώσει, εἶπεν ὁ Ὑπουργὸς, καθ’ ἣν, ἀντὶ νὰ ἀναγράψωμεν 14,000 εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, παρηγγέλλομεν ἐργολαβικῶς τὴν προπαρασκευὴν τῶν σχεδίων τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς καὶ τοῦ μεγάρου τοῦ Διαδόχου, ἠθέλομεν πληρώσει 50,000 δραχμάς. Ἀλλ’ εἶναι σπουδαῖα αὐτά; Βεβαίως δὲν εἶναι σπουδαῖα, οὐδὲ δικαιολογοῦσι τὴν δημιουργίαν τῆς θέσεως, ἀφοῦ περὶ οὐδενὸς ἑτέρου δυνάμεθα σήμερον νὰ σκεφθῶμεν οἰκοδομήματος πολυτελείας. Θέλετε νὰ μισθοδοτῶμεν τὸν κύριον αὐτὸν λόγῳ εὐγνωμοσύνης, διότι μᾶς κατήρτισε τὰ δύο ταῦτα σχέδια ἀντὶ ὡρισμένου τιμήματος; Ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω, τί θὰ ἔπραττεν ὁ ἀρχιτέκτων αὐτὸς, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν τῷ ἔδιδε τὸν μισθὸν αὐτὸν τὸ Κράτος. Ἀφίνω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἂν εἶχεν ἀνάγκην σχεδίου διὰ τὸ ἀνάκτορον τοῦ Διαδόχου, ἠδύνατο ν’ ἀποταθῇ πρός τινα, ὁ ὁποῖος τῷ προσέφερε τὸ σχέδιον καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλεται καὶ τὸ σχέδιον τῆς Ἀκαδημίας καὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῶν πολυτελεστάτων μεγάρων, τὰ ὁποῖα κοσμοῦσι τὴν Βιέννην, ὁ ὁποῖος ἔδωσε καὶ τὸ σχέδιον τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης.

§187ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔδωκε τὸ σχέδιον τῆς Βιβλιοθήκης, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς προσλήψεως ὡρισμένου ἀρχιτέκτονος πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ εἰρημένου σχεδίου. Ἡμεῖς παρεκαλέσαμεν τὸν ἀρχιτέκτονα ἐκεῖνον νὰ σχεδιάσῃ τὴν Βιβλιοθήκην, διότι αὐτὸς ἦτο ὁ ἐνδεδειγμένος πρὸς τὴν ἐργασίαν ταύτην, ὡς σχεδιάσας καὶ τὴν Ἀκαδημίαν, τοῦτον δὲ μόνον ἐπέβαλεν αὐτὸς τὸν ὅρον εἰς ἀναδοχὴν τῆς ἐντολῆς, τὴν πρόσληψιν ἐπὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἀρχιτέκτονος κυρίου Τσίλλερ ἐπὶ ἁδρᾷ ἀμοιβῇ.

§188ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπέβαλεν ὡς ὅρον, νὰ παραλάβητε τὸν ἀρχιτέκτονα αὐτὸν, ἀλλ’ εἰς οἰκοδομὴν, ἡ ὁποία νὰ κατασκευασθῇ διὰ ξένης δαπάνης, δὲν ἐζήτησεν ὅμως ὁ Χάνσεν δι’ ἑαυτὸν τίποτε.

§189ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δι’ ἑαυτὸν οὐδέν.

§190ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Χάνσεν ἔχει ἐν τῷ χαρτοφυλακίῳ του, καὶ τὰ εἶδον ἐγὼ, διερχόμενος ἐκ Βιέννης, ποικίλα σχέδια, τὰ ὁποῖα ἤθελε προσφέρει εἰς τὸ Δημόσιον. Ἔχει δὲ ἰδίως τὸ μέγαρον τοῦ Διαδόχου παρεσκευασμένον.

§191ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅπερ θὰ στοιχίσῃ τέσσαρα ἑκατομμύρια, καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν του πρέπει νὰ οἰκοδομηθῇ ἐν Πειραιεῖ.

§192ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ μέγαρον τοῦ Διαδόχου, ὅπως ἐσχεδιάσθη, ἀπαιτεῖ δαπάνην δύο ἑκατομμυρίων, ὄχι τεσσάρων.

§193ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἐπιδειχθέν μοι ὑπὸ τοῦ κ. Χάνσεν θὰ στοιχίσῃ τέσσαρα ἑκατομμύρια. Εἶναι ὡραιότατον μέγαρον, ὁ δὲ κ. Χάνσεν εἶναι ἐκ τῶν πρώτων ἀρχιτεκτόνων τῆς ἐποχῆς, καὶ διὰ καλλιτεχνικὰ κτίρια σχεδὸν ἄνευ ἐφαμίλλου. Εἶναι τὸ μέγαρον ὡραῖον ὡς σχεδίασμα πρὸς μελέτας ἀρχιτεκτονικῆς καλαισθησίας, περὶ ἐκτελέσεως ὅμως οὐδεμία δύναται νὰ γενῇ σκέψις.

§194ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὲ παρεξηγεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, λέγων ὅτι δύο μόνον ἐργασίας ἔχει ὁ ἀρχιτέκτων ὁ προσληφθείς· οὗτος ἐργάζεται διηνεκῶς, ἀνέφερα δὲ τὰ δύο ταῦτα κτίρια, ὡς τὰ σπουδαιότερα τῶν μέχρι τοῦδε σχεδιασθέντων καὶ ὡς ἐν παραδείγματι. Ἀλλ’ ἔχομεν πλῆθος ἄλλων σχεδίων καὶ ἐργασιῶν, τὰ ὁποῖα ἢ ἐξετελέσθησαν ἤδη ἢ μέλλουσι νὰ ἐκτελεσθῶσι. Χάρις εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ, ἐγένετο ἡ συμπλήρωσις, μεταῤῥύθμισις καὶ τελειοποίησις τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου· χάρις εἰς αὐτὸν, ἔχομεν πλῆρες τὸ σχέδιον τοῦ Ταχυδρομικοῦ καταστήματος, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ αὔξησιν, μὴ ἐπαρκοῦντος τοῦ σημερινοῦ χώρου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δεμάτων καὶ ἐπιταγῶν. Χάρις εἰς αὐτὸν, ἔχομεν σχέδιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ πλῆρες τὸ σχέδιον τῆς μετατροπῆς, τῆς πέρυσι σχεδιασθείσης, τοῦ Νοσοκομείου εἰς Δικαστήρια, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ θέσωμεν χεῖρα ἐπὶ ἐκείνου τοῦ κτιρίου, τὸ σχέδιον ἔμεινεν ἀνεκτέλεστον. Ἀλλὰ τὸ σχέδιον τῆς οἰκοδομῆς Δικαστηρίων, τὰ ὁποῖα ἤθελον ὑπηρετήσει τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως ἐπὶ πολὰς δεκαετηρίδας, εἶναι πλῆρες.

§195ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τῆς ἐργασίας αὐτοῦ τοῦ ἀρχιτέκτονος ἀπεκτήσαμεν λοιπὸν τέσσαρα σχέδια: τῶν Δικαστηρίων, διὰ τὸ ὁποῖον ὑποθέτω ὅτι θὰ ἐδαπανᾶτο περίπου 1,000,000, τοῦ Μουσείου, ἀξίας περίπου 500,000, τοῦ Ἀνακτόρου τοῦ Διαδόχου, ἀξίας 500,000, καὶ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς· ὥστε ἔχομεν ἤδη σχέδια τριῶν ἢ τεσσάρων περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν, τὰ ὁποῖα περισσεύουσιν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Θὰ ἀποκτήσωμεν δὲ καὶ σχέδιον Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, διότι διὰ τοὺς νέους αὐτοὺς ἐλεγκτὰς καὶ παρέδρους ἔπρεπε νὰ οἰκοδομηθῇ κατάστημα εὐπρεπὲς, διότι ἐλησμόνησαν τοὺς προδρόμους, εἰς τοὺς ὁποίους μέχρι χθὲς ἵσταντο. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ μάθω διὰ τίνων ὑπολογισμῶν θὰ κατασκευασθῶσιν αὐτὰ τὰ κτίρια. Ἡμεῖς ἐνομίζομεν, ὅτι διὰ τῆς τροπῆς τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα γνωρίζομεν πόσον μᾶς ἐκόστισαν, καὶ διὰ τῆς μὴ πληρωμῆς τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος κατωρθώσαμεν νὰ ἑνώσωμεν τὴν μίαν ἄκραν μὲ τὴν ἄλλην. Λοιπὸν, ἐὰν τὸ ἰσοζύγιον ὑπάρχῃ, ἐπιθυμῶ νὰ ἐρωτήσω τὴν Κυβέρνησιν, πόθεν ἐπιθυμεῖ νὰ λάβῃ τὰ τρία ταῦτα ἑκατομμύρια;

§196ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ σήμερον πληρονόμενα εἰς μισθώματα θέλουσι διατεθῆ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων.

§197ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ἐνόουν ταῦτα πάντα, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ ἐκτελεσθῶσιν αὐτὰ τὰ ἔργα· ὅταν ὅμως βλέπω, ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους περιλαμβάνεται μόνον ἡ μισθοδοσία αὐτοῦ τοῦ ἀρχιτέκτονος, οὐδὲν δὲ ποσὸν ἐπὶ πλέον χάριν αὐτῶν τῶν κτιρίων, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι δὲν πιστεύω εἰς αὐτὰ τὰ σχέδια, καὶ ὅτι πρόκειται περὶ μιᾶς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἐτοποθετήθη εἷς ξένος, ὅστις εὐηρέστησεν αὐτοῖς.

§198Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εὐχαρίστως ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀναγγέλλοντα, ὅτι τέλος πάντων ἐλήφθη πρόνοια περὶ ἀνεγέρσεως δικαστικῶν καταστημάτων. Παρακαλῶ ὅμως αὐτὸν νὰ μοὶ δώσῃ μίαν πληροφορίαν: Πρόκειται περὶ κατασκευῆς μεγάρου ἐκ θεμελίων, ἢ περὶ ἐπισκευῆς τοῦ Δημοτικοῦ Νοσοκομείου;

§199ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν λέγω, ὅτι ὑπάρχει τι ὁριστικὸν, εἶπον ὅ,τι καὶ πέρυσι, δηλαδὴ, ὅτι ἐθεωρήθη τὸ κτίριον τοῦ Δημοτικοῦ Νοσοκομείου πρόσφορον, ὅπως μετατραπῇ εἰς δικαστικὸν κατάστημα, δυστυχῶς ὅμως δὲν ἐφθάσαμεν εἰς ἀποτέλεσμα, ἐπειδὴ δὲ ὁμιλῶ ταύτην τὴν στιγμὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, παρατηρῶ, ὅτι ἐσφαλμένως κατηγορήθημεν, ὅτι ἀνεγράψαμεν τὴν πίστωσιν ταύτην ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀναγεγραμμένη κἀμμία πίστωσις δι’ ἐκτέλεσιν οἰκοδομῶν. Ἐν Κεφαλαίῳ 8ῳ καὶ ἄρθροις 4, 5 καὶ ἑπομ. βλέπετε, ὅτι ὑπάρχει πίστωσις διὰ πολλὰς οἰκοδομὰς, αἵτινες θέλουσιν ἀνεγερθῆ ἢ μεταῤῥυθμισθῆ διὰ τοῦ Ἀρχιτεκτονικοῦ τούτου γραφείου.

§200Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Χαίρω πολὺ, ὅτι ἀπεφασίσθη ἡ ἀνέγερσις τῶν δικαστικῶν καταστημάτων, νομίζω ὅμως, ὅτι δέον ταῦτα νὰ ἀνεγερθῶσι τὸ ταχύτερον καὶ ἐν θέσει καταλλήλῳ, εἰς οἰκόπεδον δὲ τοῦ Δημοσίου, ὅπως μὴ ἐπιβαρυνθῇ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τῆς ἀγορᾶς οἰκοπέδων. Ὡς τοιοῦτον δὲ καταλληλότερον οἰκόπεδον εἶναι τὸ ἐφ’ οὗ οἱ Βασιλικοὶ σταῦλοι, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἡ Α. Μεγαλειότης, ἐὰν παρακληθῇ, θὰ εὐαρεστηθῇ νὰ τὸ παραχωρήσῃ.

§201ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ σταῦλοι ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κράτος, ὁ δὲ Βασιλεὺς πολὺ εὐχαρίστως θέλει ἴδει χρησιμοποιούμενον εἰς ἀνέγερσιν δημοσίου καταστήματος τὸ οἰκόπεδον αὐτῶν· ἀλλ’ ἐὰν δὲν οἰκοδομῆται ἐκεῖ τὸ μέγαρον τῶν Δικαστηρίων, τοῦτο προσέρχεται ἐξ ἄλλων λόγων· ὁ χῶρος οὗτος δὲν κρίνεται κατάλληλος.

§202Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Διατί;

§203ΡΑΛΛΗΣ. Ὅτι ὁ χῶρος οὗτος ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος, εἶναι ἀναμφισβήτητον· ἐν τούτοις θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ζητήσῃ, ἀλλ’ ἴσως δὲν θὰ εὕρῃ ἄλλο γήπεδον, οὐδέποτε δὲ τὸ Δημόσιον θὰ κατορθώσῃ νὰ λάβῃ τὴν διαχείρισιν τοῦ γηπέδου τῶν βασιλικῶν σταύλων, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἔχει ἀξίαν ἄνω τῶν 2,000,000 δραχμῶν. Ἐὰν δὲ θελήσῃ τὸ Δημόσιον νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ γήπεδον τοῦ Δημοτικοῦ Νοσοκομείου δι’ ἀνέγερσιν τῶν δικαστικῶν καταστημάτων, ὀφείλει νὰ πληρώσῃ εἰς τὸν δῆμον τὴν ἀξίαν αὐτοῦ, ἤτοι τοὐλάχιστον 1,500,000, ἐὰν δὲ προσθέσωμεν εἰς ταῦτα καὶ 500,000, αἵτινες θέλουσι χρησιμεύσει, ὅπως τροποποιηθῇ τὸ ὑπάρχον οἰκοδόμημα, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ λάβωμεν ἀνάγκην νὰ δανεισθῶμεν, θ’ ἀναβιβασθῇ εἰς 2,000,000 δραχμῶν, τοῦ ὁποίου οἱ τόκοι βεβαίως δὲν δύνανται νὰ πληρώνωνται ἐκ τῶν ἐνοικίων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Διότι δὲν πρέπει νὰ ὑπολάβῃ τις, ὅτι διὰ τῆς οἰκοδομήσεως δικαστικῶν καταστημάτων πρόκειται νὰ καταργηθῶσιν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἐνοίκια, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Πρόκειται νὰ καταργηθῶσι μόνον τρεῖς πιστώσεις, αἱ διὰ τὰ καταστήματα τοῦ Πρωτοδικείου, τοῦ Ἐφετείου καὶ τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἴσως δὲ καὶ ἡ τοῦ τῆς Εἰσαγγελίας τῶν Ἐφετῶν. Ἀλλ’ ὅλαι αὗται αἱ πιστώσεις μόλις ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 45,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν ἐπαρκεῖ, ὅπως ἐξυπηρετηθῇ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον θέλει χρειασθῆ διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν τοῦ δικαστικοῦ μεγάρου. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, ἂν ἀποφασίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνοικοδόμησιν Δικαστικοῦ μεγάρου, πρέπει νὰ οἰκοδομήσῃ ἐπὶ γηπέδου ἀνήκοντος εἰς τὸ Κράτος, καταλληλότερον δὲ τοιοῦτον δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀπὸ τὸ γήπεδον τῶν βασιλικῶν σταύλων. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι ἀδίκως κατηγορεῖται ὅτι ἀνεγράφη ἡ πίστωσις τῆς μισθοδοσίας τοῦ ἀρχιτέκτονος, χωρὶς νὰ ἀναγραφῇ καὶ πίστωσις, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα θέλει ἐργασθῆ ὁ ἀρχιτέκτων, καὶ ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη πίστωσις, καὶ ἀνέφερε τὸ κονδύλιον περὶ ἐπισκευῆς, συντηρήσεως καὶ ἐπιστασίας δημοσίων κτιρίων. Ἐπισκευὴ, συντήρησις καὶ ἐπιστασία. Ἐπειδὴ ἀναγινώσκω ὅτι εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην δὲν εὑρίσκετε ἀρχιτέκτονα, καὶ ἀπαιτεῖτε νὰ προσληφθῇ ξένος ἀντὶ δραχ. 14,000, ἐρωτῶ, δὲν εἶναι εἰς ταῦτα ἐπαρκεῖς ἀρχιτέκτονες Ἕλληνες; Ἀρκετὰ ἐλέχθησαν ἐπὶ τῆς πιστώσεως ταύτης, καὶ ἡ Βουλὴ δύναται νὰ προβῇ ἐν γνώσει τοῦ πράγματος.

§204ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἤδη, ὅτε ἐφθάσαμεν εἰς τὴν 8ην ὥραν τῆς πρωΐας, δυνάμεθα νὰ ἐρευνήσωμεν, διατὶ συνέβη τὸ πρωτοφανὲς τοῦτο γεγονός. Ἦτο περίπου μεσονύκτιον, ὅτε ὁ ἐξ Ἀρκαδίας συνάδελφος κ. Ἀντωνόπουλος ἐζήτησε παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ τὸν λόγον τῆς ἀναγραφῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῆς πιστώσεως διὰ τὸν ἀλλοδαπὸν αὐτὸν μηχανικόν. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν συνήνει ν’ ἀπαντήσῃ. Ἐν τῷ μεταξὺ ἔφθασεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὅστις ἐπέμενεν ἐπὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας ὥρας, ζητῶν τὸν λόγον τῆς τοιαύτης ἐγγραφῆς. Ἔπρεπε δὲ νὰ παρέλθωσι καὶ ἕνεκεν ἄλλων ἀγορεύσεων ἐπὶ τοῦ προκειμένου 8 ὧραι, ἵνα εὐδοκήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἀνοίξῃ τὸ στόμα καὶ δώσῃ τὴν ἐξήγησιν, ἣν ἔδωσε. Καὶ τὰ πράγματα ὅπωςδήποτε ἔλαβον τότε τὴν κανονικὴν αὐτῶν τροχιάν. Δὲν ἔχει ἆράγε βεβαιωμένον τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ πεισμονὴ ἐνταῦθα, ἥτις εἶναι ἴδιον μόνον τῶν μικρῶν παιδίων; Τί κατώρθωσαν διὰ τοιαύτης συμπεριφορᾶς ἐπὶ 8 ὅλας ὥρας; Νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ, ὅπου ἡμεῖς ἠθελήσαμεν, νὰ ὑποχρεωθῶσι, συμφώνως πρὸς τὰς κοινοβουλευτικὰς συνηθείας καὶ ὑποχρεώσεις, νὰ δώσωσιν ἀπάντησιν περὶ πιστώσεως ἀναγραφομένης, τοσοῦτον καθ’ ἡμᾶς ἀχρήστου, ὅσον καὶ σκανδαλώδους. Νομίζω, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ τῆς συζητήσεως θέλει πείσει τοὺς κ. κ. Ὑπουργούς, ὅτι παρῆλθον ἀνεπιτρεπτεὶ αἱ ἐποχαὶ, καθ’ ἃς τὰ πείσματα αὐτῶν εὕρισκον ἠχὼ καὶ πέρασιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, δέχονται νὰ τελειώσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν; Ἡμεῖς ἐσμὲν πρόθυμοι νὰ συζητήσωμεν ἀκόμη μόνον ἓν ἢ δύο κονδύλια τοῦ Ὑπουργείου τούτου, καὶ νὰ θέσωμεν πέρας εἰς τὴν σοβαρὰν ταύτην συνεδρίασιν. Δυνάμεθα αὔριον νὰ προσέλθωμεν καὶ νὰ ψηφίσωμεν τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν λοιπῶν Ὑπουργείων. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συναινῇ εἰς τοιαύτην πρότασιν, ἣν ποιοῦμαι ὑπὸ ἀτομικήν μου εὐθύνην, καὶ ἣν δὲν ἔχουσι νομίζω λόγον καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοί μου νὰ μὴ ἀποδεχθῶσιν, ἔχει καλῶς. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν συναινέσῃ, νομίζω, ὅτι ἡ ὀκτάωρος συζήτησις περὶ ἑνὸς καὶ μόνου κονδυλίου δύναται νὰ πείσῃ τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς, ὅτι δὲν εἶναι εὐχερὲς, ὅσον καὶ ἂν θελήσωσι, νὰ λάβωσι τοὺς ἐπιλοίπους προϋπολογισμούς. Ἐπεθύμουν νὰ ἤκουον τὴν περὶ τούτου γνώμην τῶν κυρίων Ὑπουργῶν. Δὲν δύνανται νὰ κατηγορήσωσιν ἡμῶν, ὅτι παρεμβάλλομεν κωλύματα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀφοῦ καὶ μέχρι τοῦδε μὲν ἐγένετο σπουδαία καὶ μακρὰ συζήτησις ὑπὸ τριῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οὐχὶ ὅμως ἔτι καὶ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν. Πρόκειται ἐντὸς δύο ἢ τεσσάρων ὡρῶν νὰ παραδώσωμεν τὰ 93,000,000 δραχμῶν εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, χωρὶς νὰ γένηται συζήτησίς τις ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πῶς ἦτο δυνατὸν, νὰ δεχθῶμεν τοιαύτην ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Τί ἠθέλομεν εἰπεῖ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς ἡμῶν; Εἶναι ἆρά γε τὸ τεῦχος αὐτὸ ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους ἀλάνθαστον; Εἶναι ὁ Μωσαϊκὸς νόμος; Ἐπὶ ἑνὸς κονδυλίου ἐγένετο συζήτησις, καὶ εἴδατε πόσα σκάνδαλα ἀπεκαλύφθησαν, καταδηλοῦντα τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς θέλει πράξει ἔργον συνέσεως, ἐὰν δεχθῇ νὰ τεθῇ πέρας εἰς τὴν συζήτησιν σήμερον μέχρι τέλους τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐὰν δὲν θέλῃ, τότε ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν ἀκόμη καὶ ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἢ μήπως κινδυνεύει νὰ παρέλθῃ ἡ κατὰ τὸ Σύνταγμα ἑξάμηνος προθεσμία ἑκάστης τακτικῆς Συνόδου, ὥστε νὰ ἐπιμένῃ νὰ λάβῃ τὸν Προϋπολογισμόν; Παντάπασιν. Ὑπολείπονται ἀκόμη δύο καὶ ἐπέκεινα μῆνες. Τί τὸ κακὸν λοιπὸν, ποῖος ὁ ὄλεθρος, ἐὰν δαπανήσωμεν μίαν ἔτι ἡμέραν; Ἢ μήπως σπεύδει νὰ κηρύξῃ περαιωμένην τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἵνα καρπωθῶμεν τὴν ἔκτακτον Σύνοδον; Ἀλλ’ οἱ ἐκλογεῖς ἡμῶν δὲν ἀπέστειλαν ἡμᾶς ἐνταῦθα, ἵνα ἀριθμῶμεν ἐπὶ τῶν δακτύλων ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσοτέρας Συνόδους, ἀλλ’ ἵνα ἀντιπροσωπεύωμεν αὐτοὺς ἐνταῦθα συμφώνως πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ πρὸς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους. Δὲν φθάνει, ὅτι ἀπειλεῖται ἔκτακτος Σύνοδος τῆς Βουλῆς, ἐνῷ ἀκόμη λείπονται δύο μῆνες ἐκ τῆς τακτικῆς Συνόδου, ἀλλ’ ἐπιθυμοῦσι νὰ θέσωσι φραγμὸν βίαιον, οὕτως εἰπεῖν, ἵνα τερματίσωσι τὴν τακτικὴν Σύνοδον. Τί θέλει εἴπει ὁ κόσμος διὰ τὴν τοιαύτην σπουδήν; Ἀλλὰ δὲν ἐνδιαφέρει ἡμᾶς ἡ ἔκτακτος Σύνοδος. Ἡμεῖς τότε μόνον θέλομεν παύσει συζητοῦντες, ὅταν πεισθῶμεν, ὅτι ἐξετελέσαμεν τὸ ἐν τῇ τακτικῇ Συνόδῳ ἐπιβαλλόμενον ἡμῖν καθῆκον. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ἐξετελέσαμεν τὸ καθῆκον τοῦτο, ἐὰν δὲν συζητήσωμεν, οὐχὶ βεβαίως διὰ μακρῶν, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀναγκαῖον, τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐπιλοίπων τριῶν Ὑπουργείων.

§205ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, τίνας λόγους ἔχει, ὅπως μὴ μεταφέρῃ τοὺς σταύλους τοὺς βασιλικοὺς, σχετιζομένους μὲ συμφέροντα τοῦ Κράτους, εἰς ἄλλο γήπεδον.

§206ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι δὲν ἀπεφασίσθη ποία θὰ ἦναι ἡ χρησιμοποίησις τοῦ χώρου.

§207ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη ἴσως νὰ δοθῇ ἐκ μέρους ἡμῶν μία ἐξήγησις. Δυνατὸν ἐν τῇ συνειδήσει πάντων ὑμῶν νὰ ἐνεπνεύσθη ἡ ἰδέα, ὅτι ἐλατήριον τῆς παρατάσεως τῆς συζητήσεως, ἥτις ὀφείλεται εἰς ἡμᾶς, δὲν εἶναι ἡ προαίρεσις πρὸς ματαίωσιν τῆς λήψεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ....

§208ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ δεξιῶν). Ὤ! τέτοια πράγματα!

§209ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶχον ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ ἤκουον τὰς σχετλιαστικὰς ταύτας ἀναφωνήσεις. Αἱ συζητήσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι δύο. Ἡ μὲν εἶναι συζήτησις γενικὴ, ἥτις, ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της, εἶναι καὶ πολιτική. Ἐν τῇ γενικῇ ταύτῃ συζητήσει ὑπεστηρίχθη καὶ ἔπρεπε νὰ ὑποστηριχθῇ παρ’ ὑμῶν ἡ Κυβέρνησις· ἔρχεται κατόπιν ἡ λεγομένη μερικὴ συζήτησις ἐπὶ τῶν καθέκαστα. Δυστυχῶς ἐπεκράτησε παρ’ ἡμῖν πρὸ πολλοῦ, ὅτι ἡ μερικὴ συζήτησις δὲν ἔχει κἀνένα λόγον, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἀναγινώσκῃ ὁ Γραμματεὺς, χωρὶς νὰ γίνηται κἀμμία παρατήρησις. Τὸ πρᾶγμα ὅμως δὲν ἔχει οὕτω, καὶ ἐπειδὴ δὲν θέλω νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἐπικαλοῦμαι τὴν γνώμην συγγραφέως τοῦ Συνταγματικοῦ δικαίου, ὅστις ἰδοὺ πῶς ἀποφαίνεται. (Ἀναγινώσκει). Σᾶς ἐρωτῶ: συνεμορφώθημεν ἡμεῖς ἀκριβῶς πρὸς τὴν ὑπὸ τοῦ συγγραφέως ἐκτιθεμένην γνώμην, ναὶ ἢ ὄχι; Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀπαντήσῃ ἀρνητικῶς. Ἐτελείωσεν ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ προέβημεν εἰς τὰ καθέκαστα. Πόθεν ἤρχισεν ἡ συζήτησις; Πρῶτον ἐπὶ τῆς πιστώσεως τῆς προσθέτου δαπάνης δι’ Εἰρηνοδικεῖα. Ἡμεῖς, ἀποβλέποντες εἰς κατηγορηματικὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, εἴπομεν, ὅτι δὲν δύνασθε ν’ ἀναγράψητε πρόσθετον πίστωσιν, διότι δὲν ὑπεβλήθη αὕτη εἰς τὴν βάσανον τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 60 περὶ τούτου (ἀναγινώσκει): «Κατ’ ἔτος ἡ Βουλὴ ψηφίζει τὸν προσδιορισμὸν τῆς στρατιωτικῆς καὶ ναυτικῆς δυνάμεως, τὴν στρατολογίαν καὶ τὴν ναυτολογίαν καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ ἀποφασίζει ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ. Ὅλα τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ Κράτους πρέπει νὰ σημειῶνται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ἀπολογισμόν. Ὁ Προϋπολογισμὸς εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν ἐντὸς τῶν δύο πρώτων μηνῶν ἑκάστης Συνόδου, ἡ δὲ ἐξέτασις αὐτοῦ γίνεται παρ’ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς καὶ ψηφίζεται ἅπαξ». Εἴπομεν δηλαδὴ, ὅτι, ἀφοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, τῷ εἰσαχθέντι εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν ἀνεγράφη ἡ πίστωσις τῶν 6,000 δραχμῶν, δὲν ἠδύνασθε κατόπιν νὰ τὴν ἀναγράψητε ἐν τῷ ἰδίῳ Προϋπολογισμῷ μετὰ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις δὲν τὴν εἶχεν ὑπ’ ὄψει, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ζητήσητε αὐτὴν δι’ εἰδικοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ἔδει νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴν, καὶ ἀφοῦ αὕτη τὴν ἐγκρίνῃ, τότε νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν. Ἡ ἐπὶ τούτου συζήτησις, σᾶς ἐρωτῶ, εἶναι προαίρεσις εἰς ματαίωσιν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκ μέρους ἡμῶν; Δὲν ἔπρεπε νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα, ζήτημα, τὸ ὁποῖον, καθὼς βλέπετε, συνδέετε στενῶς μὲ ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος; Ἀλλὰ καὶ ἄλλο. Εὕρομεν εἰς τὰς δαπάνας ἀναγεγραμμένον ποσὸν δραχ. 60,000. Διατί; Διὰ καλλωπισμὸν τῆς Πρωτευούσης. Ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι διὰ τὸν καλλωπισμὸν τῆς Πρωτευούσης κατὰ τὸ ἐνεστὸς ἔτος ἐδαπανήθησαν 500,000 δραχμῶν. Εἶναι δίκαιον λοιπὸν ν’ ἀναγράψωμεν ἤδη καὶ πρόσθετον πίστωσιν 60,000 δραχμῶν; Δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ σᾶς κάμωμεν αὐτὴν τὴν παρατήρησιν; νὰ προκαλέσωμεν τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου; Σεῖς ἐν τῇ ἀναπτύξει τῶν περὶ τούτου εἴδετε εἰς τί ἐδαπανήθησαν αἱ 500,000 δραχμαὶ, αἱ ἀναγόμεναι εἰς τὸν καλλωπισμὸν τῆς Πρωτευούσης, εἴδετε, ὅτι οὐδὲ ἴχνος ἀφῆκαν τῆς διαβάσεως αὐτῶν. Σᾶς εἴπομεν λοιπόν: Κύριοι Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι γνωρίζετε, ὅτι πολλοὶ συμπολῖταί σας φυλακίζονται διότι δὲν ἔχουσι νὰ πληρώσωσιν 20 δραχμὰς δι’ ἔξοδα, περικόψατε αὐτὴν τὴν δαπάνην τὴν περιττὴν τῶν 60,000. Καὶ πότε σᾶς τὰ λέγομεν αὐτά; Ὅταν βλέπωμεν, ὅτι ἀντὶ τοὐλάχιστον ν’ ἀναγραφῇ ὅσον ποσὸν εἶχεν ἀναγραφῆ καὶ πέρυσιν, ἀναγράφεται διπλάσιον. Θὰ ἐπιδιωχθῇ, λέγουν, ἡ βελτίωσις τῶν ὑπαρχόντων κήπων καὶ ἡ δενδροφύτευσις τῶν πλατειῶν! Ἀλλὰ τέλος πάντων ἂν ἄλλο τι δὲν σᾶς ἐμποδίζῃ, δὲν φοβεῖσθε τοὐλάχιστον τὸν Θεόν; Βλέπετε καὶ γνωρίζετε εἰς ποίαν κατάστασιν εἶναι οἱ συμπολῖταί σας, καὶ ὅμως ψηφίζετε 60,000 δραχμὰς μετὰ τὴν δαπάνην τῶν 500,000, διὰ νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ βελτίωσις τῶν κήπων καὶ ἡ δενδροφύτευσις πλατειῶν εἰς τὰς Ἀθήνας! Καὶ λέγετε ἔπειτα εἰς ἡμᾶς, Κύριοι, ὅτι κάμνομεν αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις, μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ματαιώσωμεν τὴν συζήτησιν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι σπουδαιότερον. Προεκλήθη ἡ προσοχὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ αὐξήσῃ τὸ κονδύλιον, τὸ πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν καὶ τῶν τελμάτων. Τί ἄλλο, Κύριοι, διὰ τὸ Ἔθνος ἐπωφελέστερον καὶ ἀναγκαιότερον ἀπὸ αὐτό; Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς σᾶς εἶπεν: ἀναγνωρίζω τὴν χρησιμότητα τοῦ κονδυλίου αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν. Καὶ ἐνῷ σᾶς λέγει, ὅτι δὲν ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν 10,000 δραχ. εἰς τὸ περὶ ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων κονδύλιον, ἀφ’ ἑτέρου σᾶς προσθέτει 60,000 δραχμὰς, διατί; διὰ νὰ κάμωμεν κήπους καὶ δενδροφυτείας ἐν ταῖς πλατείαις τῶν Ἀθηνῶν. Νομίζω, ὅτι διὰ τῶν ὀλίγων, τὰ ὁποῖα εἶπον, ἀπέδειξα, ὅτι αὐτὸ ἴσα ἴσα θέλομεν ἡμεῖς ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Θέλομεν, νὰ παύσῃ ἡ κακὴ ἐκείνη συνήθεια, καθ’ ἣν κατὰ τὸ παρελθὸν, ὅπως μοὶ εἶπε συνάδελφος ἐκ τῆς πτέρυγος αὐτῆς πρὸ μικροῦ, τὰ ἔξοδα ἐν τοῖς καθέκαστα ἐψηφίζοντο ἄνευ οὐδεμιᾶς παρατηρήσεως. Σᾶς ἀνέγνωσα γνώμην σπουδαίου συγγραφέως, ἀπέναντι τῆς ὁποίας πᾶσα διαφωνία εἶναι ἀναξία προσοχῆς. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν καθέκαστα οὐδεμίαν ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς τύχης τῆς Κυβερνήσεως. Διατὶ λοιπὸν δὲν ἔρχεσθε, ἐν τῷ συμφέροντι τῶν ἐντολέων σας, νὰ περιορίσωμεν μερικὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἴσως καὶ οἱ Ὑπουργοὶ ἀνέγραψαν ἐν ἀγνοίᾳ; Δὲν ἐννοεῖτε λοιπὸν νὰ κάμητε τίποτε ἄλλο, παρ’ ὅ,τι λέγει ἡ Κυβέρνησις; Ἐζητήσαμεν νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν, καθ’ ἣν πρέπει τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν τοῖς καθέκαστα νὰ συζητῶνται μετὰ πάσης λεπτότητος ἐν ἁπάσαις καὶ ταῖς ἐσχάταις αὐτῶν λεπτομερίαις, νομίζω δὲ, ὅτι ἀληθῶς ἐπετελέσαμεν τὸ καθῆκόν μας. Ταύτην τὴν στιγμήν, ἴσως δὲν δίδετε προσοχὴν εἰς τὰ λεγόμενά μου, διότι δυσπιστεῖτε εἰς τὴν ἀγαθὴν προαίρεσιν, ἐκ τῆς ὁποίας ὁρμῶμαι, βραδύτερον ὅμως θὰ μάθητε, ὅτι, ἂν καθιερωθῇ αὐτὴ ἡ ἀρχὴ, θὰ ἦναι πολὺ συμφέρουσα εἰς τὸν τόπον. Ὅταν προχωρήσητε κατωτέρω, θὰ ἴδητε μερικὰ κονδύλια, διὰ τὰ ὁποῖα καὶ σεῖς θ’ ἀπορήσητε διατὶ ἀναγράφονται καὶ πρὸς ποῖον σκοπόν· καὶ ἡμεῖς δὲν θὰ ἀφήσωμεν οὐδὲν ἀσυζήτητον. Βλέπω π. χ. «οἰκοδομήματα Ὑπουργείου Ἐσωτερικῶν, ἐπισκευαί, βελτιώσεις καὶ ἐπιστασία οἰκοδομημάτων 60,000 δραχμαί»· «οἰκοδομήματα δικαιοδοσίας Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν, ἐπισκευή, συντήρησις καὶ ἐπιστασία καὶ ἀνέγερσις νέων ταμίων καὶ ἐφοριῶν 100,000 δραχμαί»· «ἀνέγερσις τελωνειακῶν καταστημάτων κτλπ.» Ἐπειδὴ ἐν τῇ ἀντιστοίχῳ στήλῃ ἀναγράφονται αἱ πιστώσεις, αἱ χορηγηθεῖσαι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου καὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου, παρετήρησα, μήπως κἀμμία τοιαύτη πίστωσις ἐπερίσσευσεν ἀπὸ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἀλλ’ οὐδεμίαν εἶδον. Λοιπὸν ὅλαι αἱ πιστώσεις κατ’ ἔτος δαπανῶνται. Διατὶ λοιπὸν ἡμεῖς νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐφελκύσωμεν τὴν προσοχὴν ὑμῶν, τῶν ἀντιπροσώπων, διὰ νὰ κανονίσωμεν αὐτὰς τὰς δαπάνας καὶ τὰς περιορίσωμεν ὅσον τὸ δυνατόν; Ἐὰν δὲ προχωρήσητε καὶ ἔτι κατωτέρω, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, θέλετε ἴδει ἄλλας δαπάνας πάλιν, αἱ ὁποῖαι πραγματικῶς δύνανται νὰ περικοπῶσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς βλάβης τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας. Ἐκεῖ θὰ ἴδητε, ὅτι ἐκτὸς τῶν 250 δραχμῶν, ἃς λαμβάνει ὡς ἐπίδομα ὁ Μητροπολίτης Ἀθηνῶν, λαμβάνει καὶ ἰδιαίτερον ποσὸν ὡς μίσθωμα ἁμάξης! Νομίζω, Κύριοι, ὅτι αὐτὰ εἶναι, ἂν ὄχι τι ἄλλο, ἀνάρμοστος δι’ ἡμᾶς πολυτέλεια, δι’ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι γνωρίζομεν, ὑπὸ ποίας φορολογικὰς περιστάσεις εὑρισκόμεθα. Ὅταν βλέπετε, ὅτι εἰς ἕνα ἀρχιτέκτονα ἀλλοδαπὸν δίδονται 1200 δραχμαὶ κατὰ μῆνα, ἐνῷ οὐδὲ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ Ἑλλάδι λαμβάνει αὐτὸ τὸ ποσὸν, πρέπει πολὺ νὰ τὸ σκεφθῆτε· οὐδὲ πρέπει νὰ σᾶς κάμνῃ ἐντύπωσιν ἡ δικαιολογία, ὅτι, ἂν εἰργάζετο ἰδιαιτέρως, θὰ ἐλάμβανε τὸ ποσὸν αὐτό. Τὸ συμπέρασμά μου λοιπὸν εἶναι, ὅτι μετὰ τὰς ἐπεξεγήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκα, πρέπει νὰ πεισθῆτε, ἐὰν θέλητε, ὅτι ἐκ μέρους ἡμῶν δὲν ὑπάρχει κακὴ προαίρεσις. Ἐννοοῦμεν νὰ συζητήσωμεν ἓν πρὸς ἓν τὰ κονδύλια τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν θὰ ὀπισθοχωρήσωμεν, ἀλλὰ καλὸν εἶναι νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις καὶ ν’ ἀναβάλωμεν διὰ τὴν αὔριον, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον—καὶ τὸ λέγω ἀμυνόμενος ὑπὲρ τῆς ὑπολήψεως τῶν Βουλευτῶν—ἡ ἐπιμονή, τὴν ὁποίαν δεικνύομεν, διὰ νὰ λάβωμεν μίαν ὥραν ταχύτερον τὸν Προϋπολογισμὸν, ὅπως μετὰ δύο ἡμέρας φέρωμεν τὴν ἔκτακτον Σύνοδον, θὰ δώσῃ εἰς τοὺς ἐντολεῖς μας τὸ δικαίωμα νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι πρὸς οὐδένα ἄλλον λόγον ἐσπεύσαμεν, παρὰ διὰ νὰ ἔχωμεν ἐξησφαλισμένην τὴν ἔκτακτον Σύνοδον, πρὸς λῆψιν τῆς ἀποζημιώσεως. Εἶναι δὲ τοῦτο τόσῳ βέβαιον, ὥστε, ἐνῷ εἴμεθα ἀκόμη εἰς τὸν τέταρτον μῆνα τῆς τακτικῆς Συνόδου, ἔχομεν δὲ πρὸ ἡμῶν δύο ἄλλους μῆνας πρὸς ἐργασίαν, ἐν τούτοις προτιθέμεθα νὰ ἐργασθῶμεν ἐν ἐκτάκτῳ Συνόδῳ, ἀφοῦ μάλιστα σπουδαῖα νομοσχέδια διὰ ἔκτακτον Σύνοδον δὲν ἔχει νὰ παρουσιάσῃ ἡ Κυβέρνησις. Τουλάχιστον μέχρι τοῦδε δὲν μᾶς ἔδωκε νὰ ἐννοήσωμεν, ποῖα εἶναι τὰ κατεπείγοντα ἐκεῖνα νομοσχέδια, δι’ ἃ πρέπει νὰ συγκληθῇ ἡ ἔκτακτος Σύνοδος. Ἐν ὅσῳ λοιπὸν εἰς τοιαύτην εὑρισκόμεθα θέσιν, πρέπει νὰ μὴ σπεύσωμεν πολὺ εἰς τὴν λῆψιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι θὰ δώσωμεν ἴσως εὐλόγους ἀφορμάς, διὰ νὰ θεωρηθῶμεν ὡς θέλοντες νὰ καρπώμεθα τὰ χρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα οἱ ἐντολεῖς μας πληρόνουσι δι’ ἱδρῶτος καὶ αἵματος.

§210ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρατηρῶ ὅτι εἰς τὰ ἄρθρα 5, 6 καὶ 7 τοῦ κεφαλαίου 8ου τῶν δημοσίων ἔργων περιέχονται κονδύλια ἀρκετὰ σπουδαῖα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν ἐν γένει ἐπισκευὰς δημοσίων καταστημάτων. Ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν αἱ νῆσοι σχεδὸν ὅλαι, ἢ τοὐλάχιστον αἱ μεγαλείτεραι, εἶχον δημόσια καταστήματα, ἀναγκαῖα διὰ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, παρεδόθησαν δὲ ταῦτα, ἀναχωρησάντων τῶν Ἄγγλων, εἰς λαμπρὰν κατάστασιν. Καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, καθ’ ὃ διέμενεν ἐκεῖ ἡ Ἀγγλικὴ προστασία, διετηροῦντο εἰς πλήρη ἀκμήν. Ἐὰν σήμερον περιέλθῃ τις καὶ ἐξετάσῃ αὐτὰ, βεβαίως θέλει καταληφθῇ ὑπὸ λύπης· ὁμιλῶ δὲ μόνον διὰ τὴν νῆσον Κεφαλληνίαν, διότι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ εἴπω τι καθόσον ἀφορᾷ τὰ καταστήματα τῶν ἄλλων νήσων, διότι πρὸ πολλοῦ καιροῦ δὲν μετέβην εἰς αὐτὰς, καὶ ἑπομένως δὲν δύναμαι ἀκριβῶς καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως νὰ πιστοποιήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται τὰ καταστήματα ἐκεῖνα. Ἐν Κεφαλληνίᾳ ὑπάρχει κατάστημα διὰ Δικαστήρια, τὸ ὁποῖον εἶναι λαμπρότατον, ἐνῷ δὲ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀπαντᾷ τις ἀφειδῶς δαπάνας διὰ διορισμὸν κλητήρων καὶ φυλάκων, τὸ Δικαστήριον τῆς Κεφαλληνίας, τὸ δημόσιον τοῦτο κτίριον, εὑρίσκεται ἄνευ φύλακος· τίς δὲ ὁ φροντίζων περὶ τοῦ καταστήματος τούτου; τίς ὁ φροντίζων νὰ κλείωνται τὰ παράθυρα; τίς ὁ φροντίζων διὰ τὴν καθαριότητα αὐτοῦ; οἱ δικασταὶ κατέβαλλον ἐξ ἰδίων των χρηματικόν τι ποσὸν, διὰ νὰ διατηρῶσιν ὑπηρέτην ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ, εἰς ἐπικουρίαν τῶν δικαστῶν ἐρχομένων καὶ τῶν δικηγόρων πρὸς τοῦτο. Εἶναι λυπηρὸν, Κύριοι, νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ Πολιτείᾳ τοιαύτη ἀβελτηρία, ἐνῷ, ἂν μεταβῆτε εἰς τὰ διάφορα σχολεῖα, τὰ ταμεῖα, κλπ. θὰ εὕρητε ἀπὸ 2 ἢ 3 φύλακας, καὶ τὸ Δικαστήριον, ὅπερ εὑρίσκεται εἰς ἀδιάκοπον κίνησιν, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε, ὡς ναὸς τῆς Θέμιδος, ἔπρεπε νὰ παρουσιάζῃ καὶ ὑπὸ τὸν τύπον τὸν ἐξωτερικὸν κοσμιότητά τινα, διατηρεῖται εἰς τοιαύτην ἐλεεινὴν κατάστασιν, ὥστε, μὴ νομίσητε ὅτι λέγω ὑπερβολὰς, ἐντὸς αὐτοῦ θὰ εὕρητε οὖρα καὶ παντὸς εἴδους ἄλλας ἀκαθαρσίας, ὁσάκις μάλιστα λειτουργεῖ τὸ Κακουργοδικεῖον! Καὶ γνωρίζετε διατί; Διότι ὅταν ἐργάζηται τὸ Κακουργοδικεῖον καὶ παρατείνωνται αἱ συνεδριάσεις αὐτοῦ μέχρι βαθείας νυκτὸς, δὲν ὑπάρχει φωτισμὸς ἢ μόνον εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν συνεδριάσεων, καὶ ὅταν οἱ ἄνθρωποι λαμβάνωσιν ἀνάγκην καὶ ἦναι μάλιστα χειμὼν, εὑρίσκουσιν ἀνετώτερον νὰ ἀφίνωσι τὰς ἀκαθαρσίας εἰς διαφόρους γωνίας τοῦ Δικαστηρίου. Ἀδιακόπως ἐπισκευάζεται ἡ στέγη αὐτοῦ, καὶ ὅμως πολλάκις οἱ δικασταὶ καὶ οἱ δικηγόροι ὑποχρεοῦνται νὰ ἀνοίγωσι τὰ ἀλεξιβρόχιά των, διὰ νὰ μὴ βρέχωνται ἐντὸς τοῦ Δικαστηρίου! Καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι, ἐὰν ἀνατρέξητε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, θὰ εὕρητε σπουδαίαν δαπάνην διὰ τὴν ἐπισκευὴν τοῦ καταστήματος τούτου. Πῶς δὲν ἐρωτᾷ ἡ ἁρμοδία ἀρχὴ, τί συμβαίνει; ὑπάρχει ἐλάττωμά τι; εἶναι κατάχρησις ἐκ μέρους τῆς ἐργολαβίας ἢ ἄλλων; εἶναι ἄλλος τις λόγος; Ὁσάκις ἐπιζητῆται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον πίστωσις πρὸς ἐπισκευὴν τῆς στέγης, δὲν ζητεῖ νὰ μάθῃ διατὶ ἡ στέγη αὕτη, ἡ ὁποία ἐπεσκευάσθη πρὸ ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν, ἀπαιτεῖ πάλιν νέαν ἐπισκευήν; Δυστυχῶς δὲ, Κύριοι, ἐὰν δὲν φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις ἢ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς περὶ τῆς στέγης τοῦ καταστήματος τούτου, ὁσονούπω ἢ θὰ καταπέσῃ ἢ ὁπωσδήποτε θὰ ἦναι κίνδυνος νὰ εἰσέρχηταί τις εἰς αὐτὸ, διότι, ὅταν ἡ ξυλικὴ βρέχηται, ἡ διατήρησις αὐτῆς εἶναι πολὺ βραχεῖα καὶ ἡ σῆψις πολὺ ταχεῖα. Τοιαύτη, Κύριοι, εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Δικαστηρίου. Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω ὅτι ὑπῆρχον βιβλιοθῆκαι, ἑρμάρια καὶ ἄλλα ἔπιπλα. Ταῦτα πάντα ἐξηφανίσθησαν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον· ἐνῷ δὲ, τῇ ἐπιμονῇ καὶ τῇ φροντίδι δύο Προέδρων, φιλοτιμηθέντες οἱ δικηγόροι κατέβαλον ποσόν τι, καὶ ἐπρομηθεύθησαν ἔπιπλά τινα, καὶ ταῦτα ἔλαβον τὴν αὐτὴν τύχην, διότι οὐδεὶς φύλαξ ὑπάρχει παραλαμβάνων καὶ προσωπικῶς εὐθυνόμενος. Μεταβαίνω εἰς τὰς φυλακάς. Πολλάκις ἔφερα τὸν λόγον περὶ τῶν φυλακῶν Κεφαλληνίας. Ὁμιλοῦμεν περὶ σωφρονιστικῶν καταστημάτων, περὶ δαπανῶν πρὸς κατασκευὴν τοιούτων, περὶ εἰσαγωγῆς τοῦ σωφρονιστικοῦ συστήματος ἐν γένει καὶ εἰς ἄλλας φυλακὰς, ἐφέραμεν μάλιστα καὶ ἐκτάκτους ἀποστολὰς, ὅπως ἐπισκοπήσωσιν, εἰ δυνατὸν, τὸν τόπον καὶ μᾶς ὑποδείξωσι τὰ μέσα, δι’ ὧν δυνάμεθα νὰ διορθώσωμεν τὰ κακῶς ἔχοντα· καὶ ταῦτα πάντα πράττομεν πότε; ὅταν παραλαμβάνωμεν καταστήματα κατεσκευασμένα διὰ τὸν σκοπὸν τοῦτον, ὡραιότατα, συντηρηθέντα καὶ λειτουργήσαντα κατὰ τὸ σωφρονιστικὸν σύστημα, καὶ τὰ μεταβάλλωμεν εἰς μπουντρούμια. Ἐρωτῶ λοιπὸν, ἐπιτρέπεται πλέον εἰς Κυβέρνησιν καὶ Βουλὴν νὰ συζητῇ περὶ διορθώσεως τῶν κακῶς ἐχόντων καὶ περὶ οἰκοδομῆς φυλακῶν, ὅταν τὰ εὑρεθέντα ὡραῖα καταστήματα καταστρέφωνται, ἢ οὕτω συντηροῦνται; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξουν φυλακαὶ καὶ καταστήματα, ἐνῷ εἰς χῶρον, ὁ ὁποῖος προωρίσθη νὰ περιλαμβάνῃ 100 τὸ πολὺ ἄνδρας, συνεσωρεύθησαν 300 καὶ πλέον; Πῶς εἶναι δυνατὸν, νὰ ὑπάρξουν φυλακαί, ὅταν μεταξὺ διαβοήτων κακούργων ὑπάρχουν καὶ παῖδες, ἡλικίας 12 καὶ 15 ἐτῶν; Ἔχει δικαίωμα τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ὁμιλῇ περὶ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως, ἐνῷ, ἔχον πρόχειρα καταστήματα φυλακῶν καὶ ἄλλα δημόσια τοιαῦτα, δὲν ἐφρόντισε νὰ τὰ συντηρήσῃ; Συλλογισθῆτε, ὁποία φροντὶς λαμβάνεται περὶ τῶν φυλακῶν, ἀφοῦ ὁ Διευθυντὴς τοῦ Σωφρονιστηρίου ὑπεχρεώθη ποτὲ ἐξ ἰδίων του νὰ πληρώσῃ τὴν ἐπιδιόρθωσιν τῶν κλείθρων τῆς ἐξωτερικῆς θύρας, διότι παρήρχετο ὁ καιρὸς καὶ ὁ κίνδυνος τῆς δραπετεύσεως τῶν κρατουμένων ἦτο ἄφευκτος. Τὰ κλεῖθρα ἐν γένει εἶναι εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν, τὸ κατάστημα ἐσωτερικῶς ἐλεεινόν· καὶ ὅμως, Κύριοι, δαπανῶνται χρήματα πρὸς ἐπισκευὴν αὐτοῦ. Ἐσχάτως μάλιστα ἔφριξα, ἀκούσας μίαν δαπάνην. Οἱ κρατούμενοι ἤνοιξαν ὀπὴν, ἐξ ἧς ἐδραπέτευσαν δύο τούτων, ἡ ὀπὴ αὕτη ἠδύνατο νὰ κλείσῃ διὰ δαπάνης 60 ἕως 70 δραχμῶν, καὶ ὅμως ἐδαπανήθησαν δι’ αὐτὴν, ὡς ἐπληροφορήθην, 700 δραχμαί! Ὁ τότε Νομαρχῶν διεβίβασε τὰ περὶ τῆς ἐπισκευῆς τῆς ὀπῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν· διατὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε φροντίδα τινὰ, ἵνα προλάβῃ ἢ ἀνακαλύψῃ τὴν κατάχρησιν, καίτοι ἐγένοντο αὐτῇ γνωστὰ πάντα; Δὲν εἶχεν ἄδικον ὁ προλαλήσας, ὅταν ὑπεστήριζεν, ὅτι εἶναι καλὸν τὰ κονδύλια ταῦτα νὰ λείψωσι, καὶ ἂν γίνεται ἐπισκευή τις, ἂς γίνεται καὶ ἂς χαρακτηρίζεται ὡς ἔκτακτος δαπάνη, ἀλλὰ μακρὰν ἀπὸ ἐμβαλώματα, τὰ ὁποῖα γίνονται ἀφορμὴ τῆς ἀσυνειδήτου σπατάλης τῶν δημοσίων χρημάτων. Ἀναγινώσκω ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ: «Ἀνέγερσις ἐπανορθωτικῶν φυλακῶν ἐν Κερκύρᾳ». Τοῦτο δὲ μὲ ὑποχρεοῖ εἰς τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις. Πλησίον τῶν φυλακῶν Κεφαλληνίας ὑπάρχει κατάστημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι μὲν δημόσιον οἴκημα, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς τὴν ἐγχώριον περιουσίαν τῆς νήσου, ἥτις ἀνήκει εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα τῆς νήσου, διότι εἰς αὐτὰ μετεβιβάσθη ἡ περιουσία αὕτη. Τὸ οἰκοδόμημα τοῦτο ἐχρησίμευεν ἄλλοτε ὡς ἐκκλησία Ἀγγλικανικὴ, τὸ παρεχώρησε δὲ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐγχώριον περιουσίαν, ἔκτοτε δὲ δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε. Σημειώσατε, ὅτι τοῦτο διαχωρίζεται ἀπὸ τὸ οἰκοδόμημα τῶν φυλακῶν διὰ μιᾶς ὁδοῦ, ὁδοῦ ὅμως, ἥτις δύναται νὰ κλεισθῇ καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ μάλιστα κατ’ εὐθεῖαν γραμμὴν ἀπὸ τὸ ἄνωθεν μέρος πρὸς δυσμὰς τοῦ οἰκοδομήματος. Ἂν δὲ τοῦτο γίνῃ, Κύριοι, δι’ ἑνὸς τοίχου κλείεται ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ χώρου καὶ τὸ ἤδη λειτουργοῦν κατάστημα τῶν φυλακῶν καὶ αὐτὴ ἡ οἰκοδομὴ, ἥτις δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς παράρτημα τοῦ κεντρικοῦ καταστήματος τῶν φυλακῶν, καὶ νὰ ἐνδιαιτῶνται ἐντὸς αὐτοῦ οἱ ἐλαφρόποινοι, ἢ οἱ πολιτικῶς καταδικαζόμενοι. Διὰ τοῦ μέσου τούτου ἐπιτυγχάνονται δύο τινὰ, πρῶτον ἐπιτυγχάνεται ἡ ἀραίωσις τοῦ πληθυσμοῦ τῶν ἐν τῇ φυλακῇ, καὶ δεύτερον ἀποχωρίζονται οἱ ἐλαφρόποινοι, οἱ νέοι καὶ οἱ καταδικαζόμενοι διὰ χρέη, ἀπὸ τοὺς κακούργους. Τὸ τοιοῦτον συνέστησα καὶ ἄλλοτε, πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, δύναται δὲ νὰ γίνῃ μὲ μικρὰν δαπάνην, ἐπαναλαμβάνω δὲ τὴν σύστασίν μου, διότι εἶδον ἐνταῦθα, ὅτι πρόκειται περὶ ἐπανορθωτικῶν φυλακῶν ἐν Κερκύρᾳ. Ἡ Κέρκυρα ἔχει τὰ καλλίτερα δημόσια καταστήματα, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὴν ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κεφαλληνία, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης λάβῃ τὴν προσήκουσαν μέριμναν καὶ ἐξετάσῃ τὸ πρᾶγμα, θὰ ἀσπασθῇ τὴν πρότασίν μου καὶ ἀμέσως θὰ ἐπιληφθῇ τῆς οἰκοδομῆς. Κύριοι, διὰ νὰ μὴ καταναλώσω περισσοτέραν ὥραν, δὲν μεταβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν λοιπῶν καταστημάτων, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι πάντα τὰ καταστήματα ἐκεῖνα εὑρίσκονται εἰς τὴν αὐτὴν κατάστασιν, καὶ εἶναι ἐντροπὴ καὶ ἀσύμφορος καὶ ὑπὸ πολιτικὴν ἔποψιν ἡ τοιαύτη κατάστασις, διότι εἰς τὰς νήσους ἔρχονται ξένοι, καὶ μανθάνοντες, τί συμβαίνει, λαμβάνουσι πολὺ κακὴν ἰδέαν περὶ τοῦ τόπου καὶ περὶ ἡμῶν, διότι διὰ τὴν ἔλλειψιν καταστημάτων δημοσίων εἰς τὸ λοιπὸν Κράτος δικαιολογούμεθα, ὅτι προχθὲς ἐξηγέρθημεν ἐκ τῆς δουλείας, καὶ δὲν ἠδυνήθημεν ἐν βραχεῖ διαστήματι τὰ πάντα πράξωμεν, ἀλλ’ ἐν Ἑπτανήσῳ, ὅ,τι εὕρομεν ὠφείλαμεν νὰ τὸ διατηρήσωμεν, καὶ μὴ διατηροῦντας αὐτὸ, δικαίως μᾶς κατηγοροῦσιν οἱ ξένοι, ὅτι δὲν ἀπεμάθομεν εἰσέτι τὰς ἕξεις τὰς τουρκικάς. (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ κεφαλαίου 8ου ἐν ὅλῳ δρ. 751,200, εἶτα δὲ καὶ τὰ κεφάλαια 9 καὶ 10 μετὰ τῶν ἄρθρων αὐτῶν. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν τὸ ὅλον τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890, ἀνερχομένου εἰς δραχμὰς 4,887,001.

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890.

§212ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀπὸ σκοποῦ δὲν μετέσχον τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καθ’ ἣν ἦτο ἐπικαιρότερον νὰ ἐκθέσω καὶ τὴν ἐμὴν γνώμην καὶ τὰς σκέψεις περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν τῆς πατρίδος. Ἀνέβαλον τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ καθήκοντος τούτου εἰς ἄλλην, οὐχ ἧττον ἐπίκαιρον, ὥραν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὑποβαλὼν πλήρη ὀργανισμὸν τῆς μέσης καὶ κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως, ἤνοιξε στάδιον συζητήσεως καὶ μελέτης ἐν τῇ Βουλῇ εὐρείας περὶ τῶν πραγμάτων τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν. Ἀλλὰ σήμερον, προκειμένου νὰ ψηφίσωμεν τὰς πιστώσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τούτου, ἔχω καθῆκον ἀναπόφευκτον, διὰ βραχέων νὰ ἐκθέσω ὀλίγας τινὰς παρατηρήσεις. Δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπὶ μακρὸν, οὐδὲ νὰ κωλυσιεργήσω. Καὶ τοῦτο, ὄχι διότι νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει τις νὰ πράττῃ τοῦτο, ὅταν φρονῇ, ὅτι οὕτω ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του, ἐπιβαλλόμενον πολλάκις ὡς ἄμυναν κατὰ ἐπενεγκομένης βίας, ἀλλὰ διότι φρονῶ, ὅτι δὲν ἔχει σκοπὸν πρακτικὸν ἡ λεπτομερεστέρα ἀγόρευσίς μου, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει νὰ διανοίξῃ τὰ ὦτα αὐτῆς ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν εἰς ὀρθὰς καὶ πεφωτισμένας περὶ βελτιώσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως γνώμας, ἐξενεχθείσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐν τούτοις κατωρθώθη πέρυσι κατὰ τὴν ἐργασίαν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ γίνῃ σοβαρωτάτη συζήτησις ἐπὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ νὰ ἐκφρασθῶσι γνῶμαι παρὰ πάντων τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, αἱ ὁποῖαι ἤλπιζον ὅτι ἔμελον νὰ προσελκύσωσι τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἢ μᾶλλον αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τόσον ὀλιγώρως ἔχοντος. Διότι ἔφερον τὸ κῦρος οὐχὶ ἑνὸς ἢ δύο μελῶν, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰκοσαμελοῦς Ἐπιτροπῆς, ὁμοφώνως συστησάσης ὡρισμένας καὶ σαφεῖς προτάσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ὁ ἁρμόδιος νῦν Ὑπουργὸς, καίπερ φιλοτίμως ἐργασθεὶς ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ, ὅπως ὑποβάλῃ νομοσχέδια, ἀφορῶντα εἰς βελτίωσιν τῆς μέσης καὶ κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως, οὐδόλως ηὐηρεστήθη νὰ λάβῃ εἰς μελέτην ἢ ὑπ’ ὄψιν τὰς σοφὰς γνώμας τῆς Ἐπιτροπῆς. Κατὰ τὴν γνώμην τὴν ἐμὴν καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀνισοῤῥοπία ὑπάρχει περὶ τὰς δαπάνας τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Οἱ φόροι τοῦ λαοῦ δαπανῶνται ἀνίσως εἰς τὴν ἐν πολυτελείᾳ ἐκπαίδευσιν τῶν τέκνων τῶν ἀνωτέρων καὶ εὐπορωτέρων τάξεων, πολὺ δὲ γλίσχρως εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ μόρφωσιν τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ, ἤτοι τῶν ἀπορωτέρων τάξεων, ἥτις ὡς ἐκ τούτου ἢ ἀτελέστατα λειτουργεῖ, ἢ μᾶλλον οὐδόλως ὑπάρχει. Εἰς τοῦτο ἔδει πρὸ πάντων νὰ ἐφελκυσθῇ ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως· διότι, ἂν ὑπάρχωσιν ἀνωμαλίαι κοινωνικαὶ, καὶ ἂν ἔκρυθμος κατάστασις ἠθικὴ ὑποθάλπῃ τὸ ἔγκλημα ἐν τῷ Κράτει, ἂν καὶ ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ ἀκόμη κρατῇ ἀνωμαλία τοιαύτη, ἧς παριστάμεθα σήμερον μάρτυρες, αἰτία πάντων τούτων εἶναι, διότι δὲν παρέχεται φῶς ἐπαρκὲς εἰς τὸν λαὸν, παρ’ ᾧ πυκνὸν σκότος ἐπικρατεῖ. Ὁ λαὸς δυστυχῶς μένει εἰσέτι κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς σκότος βαθὺ, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἀναπτύσσονται ἐπικίνδυνα ἠθικὰ νοσήματα καὶ διὰ τὴν Πολιτείαν καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν. Οὔτε οἱ νόμοι, οὔτε τὸ πολίτευμα δύνανται νὰ λειτουργήσωσι. Διὰ τοῦτο ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη κυβερνῶν τὸ Κράτος, καὶ δαπανήσας τόσα ἑκατομμύρια, ἐπαγγελλόμενος μάλιστα τὴν ἀνόρθωσιν τῶν κοινῶν καὶ τὴν ἀναμόρφωσιν προκηρύξας ἐν τῇ Πολιτείᾳ πανταχοῦ, ἔπρεπε νὰ ὁρμηθῇ ἐκ τῆς ἐπιτάσεως τοῦ φωτὸς, τοῦ ἀναγκαιοῦντος νὰ φωτίζῃ λαὸν κυρίαρχον, πρὸς ὃν εἶναι ὑπεύθυνος πᾶσα ἐξουσία, καὶ μάλιστα πρὸς τὰς πολυπληθεστέρας κατωτάτας τάξεις αὐτοῦ. Τί συμβαίνει ὅμως; Ἐν ᾧ τὸ Πανεπιστήμιον, τῇ συνδρομῇ ἀξιοσεβάστων ὁμογενῶν ἀνδρῶν, ἀπέκτησεν ἱκανὸν σήμερον πλοῦτον, ὥστε καὶ ἀφ’ ἑαυτοῦ ὑπεραρκεῖ εἰς πληρωμὴν τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι πρὸς κανονικὴν λειτουργίαν αὐτοῦ, ἐν τούτοις ἡ Πολιτεία ἐξακολουθεῖ νὰ δαπανᾷ ὑπὲρ τὰς 200 χιλιάδας δραχμῶν ἐτησίως πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ, καὶ τὸ Πανεπιστήμιον ἐξακολουθεῖ νὰ ἀποταμιεύῃ εἰς τὰ ἀποθέματα αὐτοῦ πλείονας τῶν 200 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος. Καὶ τοῦτο πότε; Ἐν ᾧ στερούμεθα πολλαχοῦ σχεδὸν παντελῶς δημοτικῶν σχολείων, ἐν ᾧ στερούμεθα στοιχειώδους ἐπιθεωρήσεως τῶν ὑπαρχόντων δημοτικῶν σχολείων, ἐν ᾧ στερούμεθα παντελῶς διδακτικοῦ προσωπικοῦ κατωτέρας καὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, παρεσκευασμένου κατὰ τὰς ἀξιώσεις τῆς σημερινῆς ἐπιστήμης καὶ κοινωνίας. Πρὸς τί λοιπὸν νὰ γίνεται ἡ δαπάνη αὕτη πρὸς ὑπερτροφίαν τοῦ Πανεπιστημίου, τὸ ὁποῖον ἔχει περιουσίαν μείζονα τῶν 5 ἢ 6 ἑκατομμυρίων; Τίς ἡ ἀνάγκη λοιπὸν νὰ μὴ ἀφεθῇ τὸ Πανεπιστήμιον νὰ συντηρῆται ἐκ τῶν ἰδίων πόρων, ἐπαρκῶν ὄντων, καὶ ἐφ’ ὅσον τυχὸν δὲν ἐξαρκοῦν οἱ πόροι, ἐπὶ τοσοῦτον νὰ ἔρχηται ἡ Πολιτεία εἰς ἐπικουρίαν αὐτοῦ; Διότι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ μεγαλείτερον ἀδίκημα ἢ νὰ στερῶμεν τὸν μέλανα πνευματικὸν ἄρτον τῶν πολυπληθεστέρων τοῦ λαοῦ τάξεων, τῶν χωρικῶν, τῶν ἀπόρων, ὅπως δίδωμεν Σικελικὰ συμπόσια ἐπιστημονικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις, τὰς εὐπορωτέρας, δυναμένας καὶ δι’ ἰδίων δαπανῶν νὰ ἐκπαιδεύωσι τὰ τέκνα των. Καὶ τοῦτο, ἐνῷ ἡ Πολιτεία ἔχει ἀνάγκην νὰ ἐπεκτείνῃ πρὸ πάντων τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ, ἡ ἔλλειψις τῆς ὁποίας τοσούτων κακῶν καὶ κοινωνικῶν δεινῶν γίνεται πρόξενος. Καὶ τὸ ἔγκλημα, καὶ ἡ ἀσέβεια πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τοὺς νόμους καὶ τὸ πολίτευμα, καὶ ὅλα τὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα μαστίζουσι τὸν τόπον καὶ κατατρύχουσι τὴν Πολιτείαν καὶ τὴν κοινωνίαν, τοσοῦτον παραμορφοῦντα τὴν φυσιογνωμίαν αὐτῆς, εὐλόγως δύνανται νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν ἀτελῆ μόρφωσιν ἢ μᾶλλον εἰς τὴν παχυλὴν ἀμάθειαν καὶ ἀπαιδευσίαν τῶν πολυπληθεστέρων τάξεων τοῦ λαοῦ, αἵτινες διὰ τῶν ψήφων τούτου τοῦ ἀπαιδεύτου λαοῦ παρίστανται ἐδῶ ἀφανῶς διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν καὶ κρίνουσι καὶ ἀποφασίζουσι περὶ πάντων τῶν κυβερνητικῶν, τῶν πολιτικῶν καὶ τῶν κοινωνικῶν ζητημάτων. Πλὴν τούτου, εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν ἀναλίσκονται πλέον τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ ὀκτακοσίων χιλιάδων δραχμῶν. Ἆρά γε πρὸς ὄφελος τῆς κοινωνίας, ἢ ὑπὲρ τῆς Πολιτείας; Ἡ πληθώρα ἄρα τῶν Γυμνασίων, ἐν τοῖς ὁποίοις παρέχεται ἡ κλασικὴ σπουδή, κατὰ τί ὠφελεῖ, οὕτως ἐπιπολαίως καὶ ἀλογίστως παρεχομένη; Ἡ Πολιτεία, πυκνὰ συστήσασα Γυμνάσια, προσκαλεῖ τὰ τῶν χωρικῶν τέκνα νὰ προσέρχωνται εἰς αὐτά· διότι, ὅταν οἱ πολῖται βλέπωσι τὰ κλασικὰ Γυμνάσια μετὰ τόσης ἀφειδίας ὑπὸ τοῦ Κράτους συνιστώμενα, εὐλόγως ὑποθέτουσιν, ὅτι ἀγαθόν τι θὰ ἐπιτύχωσιν, ἂν ἀποσπάσωσι τὰ τέκνα των ἀπὸ τὰ ἄροτρα καὶ τὰ ἄλλα βιωφελῆ καὶ προσοδοφόρα ἐπαγγέλματα, ὅπως διδαχθῶσιν ἐπιστήμας· καὶ ἐπληρώθησαν οὕτως ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι ἐκ Γυμνασίων, χωρὶς νὰ προϋπολογισθῇ εἰς τίνα ἐπαγγέλματα θὰ ἐπιδοθῶσιν οἱ ἐξερχόμενοι ἐξ αὐτῶν. Τί δὲ βλέπετε; Ὁλόκληρον τὸ ἐν ἱδρῶτι μιᾶς ἐπαρχιακῆς οἰκογενείας ἐνιαύσιόν τινος εἰσόδημα νὰ σπαταλᾶται ὑπὲρ ἑνὸς τέκνου, σπουδαστοῦ ἐπιστήμης. Διότι οἱ πλεῖστοι γονεῖς, ἀποστέλλοντες τὰ τέκνα αὐτῶν εἰς τὸ κλασικὸν Γυμνάσιον, ὑποθέτουσιν, ὅτι θὰ παρασκευάσωσιν ἕνα Ὑπουργὸν ἢ ἕνα Νομάρχην. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι φύσει εὐφάνταστος, οὐχ ἧττον δὲ φιλόδοξος. Πρὸς τί λοιπὸν ἡ πληθώρα αὕτη τῶν φιλολογικῶν Γυμνασίων; Διατὶ δὲν συνιστᾶτε πρακτικὰ Γυμνάσια, δίδοντα πρακτικὰς γνώσεις εἰς τοὺς πολλοὺς, αἵτινές εἰσι καὶ μορφωτικαὶ καὶ χρησιμώτατοι εἰς τὸν ἐπαγγελματικὸν βίον; Διατὶ δὲν συνιστᾶτε εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὅπως καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ σᾶς ὑπέδειξε, Γυμνάσια πρακτικὰ, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ δώσητε χαρακτῆρα εἰς ἕκαστον ἀνάλογον τῶν ἐπαγγελμάτων τῶν κατοίκων τοῦ τόπου, ἐν τῷ ὁποίῳ θέλετε νὰ τὰ συστήσητε; Ἀλλαχοῦ δηλαδὴ δίδοντες χαρακτῆρα ναυτικὸν, ἀλλαχοῦ βιομηχανικὸν, ἀλλαχοῦ βιοτεχνικὸν, καὶ οὕτω πως νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποτρέψωμεν τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν ἀπὸ τὴν σκολιὰν ὁδὸν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐτράπη, ἀποδίδουσα τὰ τέκνα της εἰς ἄγονα καὶ ὑπερπληθῆ ἐπιστημονικὰ στάδια, νὰ τὴν ἀποτρέψωμεν ἀπὸ τὴν κλασικὴν ἐκπαίδευσιν, ἡ ὁποία δὲν θεωρεῖται πολὺ χρήσιμος, ἀφειδῶς οὕτω μεταδιδομένη εἰς πτωχοὺς λαούς. Διότι ἡ Ἑλλὰς κατήντησε νὰ ἔχῃ τὸ νόσημα, τὸ ὁποῖον εἷς Γάλλος Ὑπουργὸς ἔλεγεν, οὐχὶ ὀρθῶς, ἐπὶ Λουδοβίκου ΙΔʹ, ὡς ἐπικείμενον τότε ἐν Γαλλίᾳ ἐκ τῆς μεγάλης διαδόσεως τῶν γραμμάτων τῶν κλασικῶν. Καθὼς, ἂν ἦσαν πυκνοὶ ὀφθαλμοὶ καθ’ ὁλόκληρον τὸ σῶμα τοῦ ἀνθρώπου, θὰ ἦτο ἀδύνατος ἡ κίνησις, οὕτω κατήντησε καὶ ἡ τότε Γαλλικὴ κοινωνία πολυπληθεῖς νὰ ἔχῃ ὀφθαλμοὺς, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἠδύνατο ἐλευθέρως νὰ βαδίζῃ Τοῦτ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ παρ’ ἡμῖν. Καὶ τί βλέπετε; ἐνῷ κατὰ τὰς ὀρεινὰς κωμοπόλεις ἀντηχοῦσι λατινικὰ καὶ ἡ διδασκαλία τῶν ᾠδῶν τοῦ Ὁρατίου, συνάμα ἀντηχοῦσι πυκνοὶ καὶ οἱ πυροβολισμοὶ τῶν φυγοδίκων. Ἀλλ’ ἡ πολιτικὴ κερδοσκοπία ὤθησε πρὸ πάντων τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ ἄνευ ἀνάγκης πλείονα ἔτι τῶν δέκα Γυμνασίων. Καὶ ὡς βλέπετε, καὶ αὐτὰ τὰ λιμενικὰ ταμεῖα φιλοτιμεῖται νὰ τὰ παρέχῃ, ὅπως συστήσωσι πολλαχοῦ ἔτι Γυμνάσια. Εἰς τὸ Νησίον, ἀπέχον τῶν Καλαμῶν μίαν μόνον ὥραν, συνιστᾶται Γυμνάσιον ἐκ τῶν πόρων τοῦ λιμένος, ἵνα διδάσκωνται καὶ ἐκεῖ τὰ λατινικὰ καὶ ἡ μετρική! Εὐλόγως ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, ἀφοῦ τέλος ἐσυστήθησαν τόσα Γυμνάσια, οὐδεμία πρόνοια ἐλήφθη περὶ τελειοτέρας μορφώσεως διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Ἡ Φιλοσοφικὴ Σχολή, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ ἦναι τὸ φυτώριον, ἀφ’ οὗ ἔπρεπε νὰ στρατολογηθῶσιν οἱ καθηγηταὶ καὶ διδάσκαλοι τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, εἶναι εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε οἱ ἐξερχόμενοι ἐξ αὐτῆς εἶναι ὑπὸ πρακτικὴν καὶ διδακτικὴν ἔποψιν ἐντελῶς ἀνεπιτήδειοι νὰ διδάσκωσι, μόλις δὲ μετὰ 4 ἢ 5 ἔτη κατορθόνουσι νὰ ἔχωσιν ἰδέαν τινὰ ἀτελῆ καὶ ἀμυδρὰν περὶ τοῦ προορισμοῦ των, περὶ τοῦ ἔργου των, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ ἐξέρχωνται ἐκ τῆς Σχολῆς καὶ πρακτικῶς ἠσκημένοι. Φρονῶ διὰ τοῦτο, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν μεγάλην πίστωσιν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως ἐλαχίστη δαπάνη 30 μέχρι 40 χιλιάδων δραχμῶν, ὅπως ἱδρυθῇ σχολεῖον πρότυπον παρὰ τῇ Φιλοσοφικῇ Σχολῇ, ἐν ᾧ νὰ ἀσκῶνται οἱ μέλλοντες καθηγηταὶ τῶν Γυμνασίων καὶ τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων. Μετὰ τοῦτο νομίζω ἀπολύτως ἀναγκαῖον, καὶ εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀρωγὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι δὲν εἶναι ζήτημα κωλυσιεργικὸν, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα πολιτικὸν καὶ κοινωνικὸν μέγα, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ λαϊκὴ ἐκπαίδευσις, ἂν δὲν μορφώσητε διδασκάλους. Ὑπενθυμίζω τὸ Γαλλικὸν ἐκεῖνο λόγιον, εἰς τὸ ὁποῖον συνοψίζεται ὑπερτάτη πολιτικὴ ἔννοια: «tant vaul le maitre tant vaul l'ecole, tant vaul l’ école tant vaul la societé». «Ὅσον δύναται ὁ διδάσκαλος, τόσην δύναμιν ἔχει τὸ σχολεῖον, ὅσην δύναμιν ἔχει τὸ σχολεῖον, τόσην δύναμιν ἔχει ἡ κοινωνία». Αὐτὰ δὲν συζητοῦνται πλέον εἰς τὰ πρόθυρα τοῦ εἰκοστοῦ αἰῶνος. Ἐν τῇ ἡμετέρᾳ μάλιστα χώρᾳ τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι πλέον ζήτημα νόμων καὶ διαταγμάτων, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα παρασκευῆς διδασκάλων. Καὶ ὅμως ἐν Ἑλλάδι, τῷ τόπῳ τῶν γραμμάτων, τῷ τόπῳ τῆς ἰδέας, ἔθνει ἀδυνάτῳ, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ συνεχίσῃ τὴν ἱστορίαν τῶν πατέρων του καὶ οὐχὶ τόσον διὰ τῶν ὅπλων, ὅσον διὰ τῆς ἰδέας, παρῆλθεν ὁλόκληρος δεκαετηρὶς ἐξ ὅτου κυβερνᾶτε, χωρὶς νὰ ληφθῇ ἡ ἐλαχίστη πρόνοια ῥιζικὴ περὶ βελτιώσεως τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ὅπως ἔχητε διδασκάλους τοῦ λαοῦ ἱκανοὺς, ἔχετε ἀνάγκην νὰ συστήσητε πολλὰ εἰδικὰ σχολεῖα πρὸς μόρφωσιν τοιούτων. Μετὰ δὲ τοῦτο ἔχετε ἀνάγκην διαρκοῦς ἐπιθεωρήσεως τῶν οὕτως ἐν Διδασκαλείοις μεμορφωμένων διδασκάλων· διότι, ἂν εἰς κοινωνίας τόσῳ πεφωτισμένας, τόσῳ προκεχωρηκυίας ἐν τῇ λεωφόρῳ τοῦ πολιτισμοῦ, ἄνευ ἐπιθεωρήσεως τῶν ἀγρύπνων, εἰδικῶν ἐπιστημόνων, πρὸς τοῦτο τεταγμένων, ὅπως ἐπιτηρῶσιν, ἐνισχύωσι καὶ καθοδηγῶσι τὸν διδάσκαλον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, καὶ ἂν ἐκεῖ θεωρῆται ματαία πᾶσα δαπάνη πρὸς συντήρησιν δημοτικῶν σχολείων ἄνευ δαπάνης πρὸς ἐπιθεώρησιν, τί θὰ εἴπητε διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὅπου ἡ διδασκαλία προσκρούει πρὸς τόσα ἐπιπροσθοῦντα κοινωνικὰ κωλύματα; Ἀλλ’ ἔχετε ἐπιθεωρητάς; Οὐδαμοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη πίστωσις, ὅπως διορίζωνται ἐπιθεωρηταί. Λοιπόν, ἂν δὲν ἔχητε ἐπιθεωρητὰς νὰ ἐπιβλέπωσι τὰ σχολεῖα ἐπιστημονικῶς καὶ κανονικῶς, δὲν θὰ ἔχητε ποτὲ εὐμέθοδον καὶ τελεσφόρον δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, θὰ ἔχητε πάσας τὰς οἰκτρὰς συνεπείας τῆς ἐλλείψεως ταύτης, δηλαδὴ τὴν ἔκλυσιν τῆς πολιτείας καὶ τῆς κοινωνίας· διότι κατ’ ἀξίωμα, κυρωθὲν ἐν ταῖς νεωτέραις κοινωνίαις ὑπὸ τῆς ἱστορίας, ὅπου λειτουργεῖ ἡ καθολικὴ ψηφοφορία, ἀργεῖ δὲ ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ λαοῦ, ἐκεῖ εἶναι ἀδύνατον ταχύτερον ἢ βραδύτερον νὰ μὴ ἐπέλθωσιν ἀντινομίαι καὶ δειναὶ ἀνωμαλίαι, πολιτικαὶ καὶ κοινωνικαὶ, τῶν ὁποίων παριστάμεθα μάρτυρες, ἂν δὲν ἐγενόμεθα θύματα εἰσέτι. Ἀπὸ τεσσάρων ἤδη ἐτῶν ἐπανέλαβον πολλάκις, ὅτι ἀνάγκη ἐπείγουσα ν’ ἀποστέλλωνται εἰς τὴν Βόρειον ἢ τὴν Δυτικὴν Εὐρώπην κατ’ ἔτος εἰκοσὰς νέων διδακτόρων, ἐκλεγομένων διὰ διαγωνισμοῦ, οἵτινες, σπουδάζοντες ἐπιμελῶς τὰ παιδαγωγικὰ καὶ τὰς σχετικὰς γνώσεις, νὰ χρησιμεύσωσιν, ὅπως ῥιζοβολήσῃ καὶ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ σύστημα πλῆρες δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Καὶ δὲν θὰ ἦναι μεγάλη ἡ πρὸς τοῦτο δαπάνη, οὐδὲ μείζω τῶν 60 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἐὰν τοῦτο, προταθὲν παρ’ ἐμοῦ καὶ δι’ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ἐγίνετο ἀπὸ τοῦ 1883, ὅτε ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε διὰ διαγωνισμοῦ ἀπεφάσισε νὰ στείλῃ τῇ ἐμῇ εἰσηγήσει ὑποτρόφους, θὰ εἴχομεν ἤδη μορφώσει ἱκανοὺς παιδαγωγικοὺς ἐπιστήμονας, βεβαίως δὲ τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ ἦσαν ἀλλοῖα, ἠθέλομεν ἔχει τοὐλάχιστον πεντήκοντα τοιούτους νέους, καὶ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ συστήσωμεν σήμερον 5 ἢ 6 Διδασκαλεῖα. Ἐπιμένω διὰ τοῦτο νὰ ἐγγραφῇ πίστωσις πρὸς τοῦτο 60 χιλιάδων δραχμῶν ἐν τῷ ἐφετεινῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ εἶναι ἄξια τοσαύτης δαπάνης καὶ μερίμνης, ὅσης ἀπολαμβάνουσιν αἱ ἀραιαὶ δενδροστοιχίαι τῆς πρωτευούσης, ὑπὲρ ὧν δαπανῶμεν ἴσον ποσόν. Ἀφοῦ διὰ μίαν δενδροστοιχίαν τῶν Ἀθηνῶν θὰ ἐξοδευθοῦν 60 χιλιάδες δραχμῶν, θὰ θεωρηθῇ σπατάλη ἴση δαπάνη πρὸς διάδοσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Φέρετε νομοσχέδια περὶ ἐπιθεωρήσεως, βαθμολογοῦνται ἐπιθεωρηταί, ἀλλὰ πόθεν θὰ τοὺς στρατολογήσητε; Πρέπει ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ λαοῦ ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς μορφώσεως διδασκάλων. Στείλατε 15 ὑποτρόφους πρὸς σπουδὴν τῶν παιδαγωγικῶν, στείλατέ τους ἐπὶ τέλους ὡς ἐκλογικὴν παροχὴν, ἐκλέγοντες αὐτοὺς μεταξὺ τῶν φίλων σας, ἀρκεῖ νὰ ἦναι ἄνθρωποι δυνάμενοι νὰ μορφωθῶσι. Περὶ ἄλλων θεμάτων δὲν θὰ ὁμιλήσω σήμερον. Ἀλλ’ ἀρκοῦμαι ν’ ἀναγνώσω ἓν κεφάλαιον τῆς περυσινῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ τὴν κατ’ ἐμὴν εἰσήγησιν ὁμόψηφον αὐτῆς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν πρότασιν (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου 4 ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς παρατηρεῖ ταῦτα. Ἀφοῦ ἡ μόρφωσις τοῦ διδασκάλου καὶ ἡ ἐπιθεώρησις τοῦ σχολείου εὐλόγως εἶναι καὶ δι’ ἄλλους λόγους ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους, μάλιστα δὲ ἀπέναντι τῆς κοινότητος, βαρυνομένης ὑπὸ τῆς δαπάνης τῆς συντηρήσεως τοῦ σχολείου καὶ ἀξιούσης εὐλόγως νὰ παρέχῃ τὴν ἐκ τοῦ ὑστερήματος δαπάνην ἐπὶ τῇ ὠφελείᾳ τῆς μορφώσεως τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ, ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ μεριμνήσῃ περὶ συστάσεως ἀναλόγου πρὸς τὸν πληθυσμὸν τοῦ Βασιλείου ἀριθμοῦ Διδασκαλείων. Κατὰ δὲ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀδύνατον νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ μέγας ἐθνικὸς σκοπὸς τῆς μορφώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἰμὴ διὰ συστάσεως δέκα τοὐλάχιστον Διδασκαλείων, καλῶς ὠργανισμένων, ἐν οἷς ἡ περὶ τὰ παιδαγωγικὰ εἰδικότης τριῶν τοὐλάχιστον καθηγητῶν, ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ πρὸς τοῦτο μορφωθέντων δι’ εἰδικῶν θεωρητικῶν καὶ πρακτικῶν σπουδῶν, κρίνεται ἀπαραίτητος, ἄν μέλλῃ νὰ ἐπιδιωχθῇ σοβαρῶς ἡ τοῦ διδασκάλου μόρφωσις· ἑπομένως τριάκοντα τοὐλάχιστον ὑπότροφοι διὰ διαγωνισμοῦ καὶ ἀποχρωσῶν ἐγγυήσεων εἶναι ἐπιβεβλημένοι ἀναγκαίως. Ἀλλὰ ἡ μόρφωσις τῶν διδασκάλων ἐν τοῖς εἰδικοῖς σχολείοις, θεωρητικὴ διδασκαλία καὶ πρακτικὴ ἄσκησις, καὶ τελειοτάτη γενομένη, ἀπεδείχθη πανταχοῦ ἀλυσιτελὴς πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ μόνη, ἄνευ διηνεκοῦς ἐπιθεωρήσεως καὶ ἐποπτείας τῶν σχολείων ὑπὸ εἰδικῶν περὶ τὰ παιδαγωγικὰ ἐπιστημόνων, ἐπανορθούντων τὰς ἐλλείψεις τοῦ διδασκάλου, ἐνθαῤῥυνόντων αὐτὸν ἐν ταῖς δυσχερείαις τοῦ ἔργου καὶ ἐμψυχούντων αὐτὸν δι’ ἐμπνεύσεως τοῦ πρὸς τὸ χαλεπὸν ἔργον ζήλου. Ὅθεν δευτέρα ἀδυσώπητος ἀνάγκη παρίσταται ἡ μόρφωσις σώματος ἐπιθεωρητῶν εἰδικῶν καὶ τὰς ἀναγκαίας ἐπιστημονικὰς γνώσεις κεκτημένων ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ. Πρὸς τοῦτο ἀνάγκη νὰ μορφωθῶσι σὺν τῷ χρόνῳ κατ’ ἐλάχιστον ὅρον περὶ τοὺς 50 λειτουργοὺς τῆς ἐπιθεωρήσεως, οἵτινες θὰ διαδίδωσι καὶ θὰ διατηρῶσιν ἐν τοῖς σχολείοις τὴν ζωὴν καὶ θὰ ἦναι οἱ κυριώτατοι ἐργάται τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ, ἐκ τῶν ἰδεῶν τούτων ὁρμωμένη, συνιστᾷ θερμῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν μελέτην τοῦ μεγάλου τούτου ἐθνικοῦ ζητήματος, τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πιστώσεως 50,000 δραχμῶν, ὅπως ἀποσταλῶσι πρὸς τὸν ἀνωτέρω σκοπὸν διὰ διαγωνισμοῦ δέκα νέοι σπουδασταὶ κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος, εὐχομένη νὰ συνεχισθῇ τὸ μέτρον τοῦτο καὶ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη, μέχρι συμπληρώσεως τοῦ ὑποδειχθέντος ἀριθμοῦ τῶν εἰδικῶν ἐργατῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως». Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἑκάστοτε παραπονεῖται, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ τῆς Βουλῆς ἀμελοῦσι τοῦ ἑαυτῶν ἐλεγκτικοῦ τῶν νομοσχεδίων καθήκοντος, αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν ἐργάζονται, ὅτι κατὰ τύπον μόνον ὑπάρχουσιν. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, τίνα ποτὲ γνώμην ἐπιτροπῆς ηὐδόκησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει; τίνος ποτὲ πρότασιν περὶ οἱουδήποτε ζητήματος, καὶ ἐπὶ τῶν οὐδεμίαν ἐχόντων πρὸς τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν σχέσιν, ἔλαβε τὴν καλωσύνην νὰ ἀποδεχθῇ καὶ νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ; Ὅθεν ἐπιμένω ἰσχυριζόμενος, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις σκέπτηται σπουδαίως καὶ ἐπιθυμῇ νὰ συντελέσῃ τοὐλάχιστον πρὸς ταχυτέραν ἀποσόβησιν τῆς φοβερᾶς καταστροφῆς, ἥτις γίνεται εἰς τὴν τοῦ λαοῦ ἐκπαίδευσιν, ὀφείλει ν’ ἀναγράψῃ τὴν προτεινομένην πίστωσιν τῶν 60 χιλιάδων δραχμῶν, ὅπως δι’ αὐτῶν ἀποστέλλονται κατ’ ἔτος δέκα ἢ καὶ πλείονες διὰ διαγωνισμοῦ καὶ ἐπὶ ἐγγυήσει ὑπότροφοι πρὸς σπουδὴν τῶν παιδαγωγικῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Πρὸς τοῦτο ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω κατὰ τὴν περυσινὴν Σύνοδον νομοσχέδιον, ἐν ᾧ κανονίζονται λεπτομερῶς τὰ τῆς ἀποστολῆς τῶν ὑποτρόφων τούτων, λαμβανομένης πάσης προνοίας πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους. Τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἂν μὴ ἐγκρίνῃ πάσας, νὰ διασκευάσῃ ὅσας κρίνῃ ἀναγκαίας ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ διατάξεων, καὶ νὰ ὑποβάλῃ τάχιστα τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν, ἴσως, καίτοι τόσῳ βραδέως, γένηται τοὐλάχιστον σπουδαίως ἀπὸ τοῦ ἐρχομένου ἔτους ἔναρξις σοβαρᾶς ἐργασίας τῆς Πολιτείας πρὸς βελτίωσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ πληρεστέραν διάδοσιν τῶν γραμμάτων ἐν ταῖς κατωτέραις τάξεσι τοῦ λαοῦ. Διότι πᾶσα ἀπόπειρα πρὸς βελτίωσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἄνευ ταχείας καὶ συντόνου ἐνεργείας πρὸς ἀπόκτησιν παιδαγωγικῶν δυνάμεων, ὧν τελείως στερούμεθα, ἐξελέγχεται εἰς ματαιοσχολίας ψευδοεπίδειξις κυβερνητικῆς προνοίας, οὐδένα ἐπαγγελλομένη ν’ ἀποφέρῃ καρπόν. Καιρὸς, κύριοι Ὑπουργοὶ, νὰ μετανοήσητε δι’ ἣν ἐδείξατε, ἀπὸ δέκα ἤδη σχεδὸν ἐτῶν κυβερνῶντες τὸν ἀτυχῆ τοῦτον τόπον, ἄστοργον καὶ ἀκατονόμαστον ὀλιγωρίαν πρὸς πᾶν ὅ,τι ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ μόρφωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καιρὸς ν’ ἀφυπνισθῆτε τοῦ ληθάργου, εἰς ὃν κρατεῖ ἡμᾶς ἡ ἔμπληκτος σπουδαρχία. Καιρὸς νὰ ἐνωτισθῆτε τοὐλάχιστον τὴν κοινωνικὴν βοὴν καὶ τὸν θόρυβον, ὃν ἡ θρασύτης τοῦ ἐγκλήματος ἤγειρεν. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι ὁ λαὸς, κυβερνώμενος διὰ καθολικῆς ψηφοφορίας, ἐν ἀπαιδευσίᾳ διατελῶν, ἀδύνατον νὰ μὴ καταπέσῃ εἰς ἔκλυσιν καὶ πολιτικὸν βάραθρον. Ἀφυπνίσθητε ἐφ’ ὅσον εἶναι καιρός.

§213ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Αἱ πλεῖσται τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ὁ προλαλήσας ἀνέπτυξεν, εὑρίσκονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ Γυμνάσια, γνωρίζει ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι λαμβάνεται πρόνοια. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν γενομένην πρότασιν, νομίζω, ὅτι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν δὲν δύναται ν’ ἀναγραφῇ ποσὸν, διότι ἀπαιτεῖται νόμος πρὸς τοῦτο.

§214ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ πρόφασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ἔχει βάσιν, διότι, ἐὰν ἡ πίστωσις ἀναγραφῇ καὶ δὲν ψηφισθῇ νόμος, θὰ μένῃ ἀδιάθετος. Ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ δειχθῇ ἡ προθυμία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§215ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, εἰδοποιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς τὸν τόπον τῆς γεννήσεώς μου, τὴν ἐπαρχίαν Πάλλης, ὑπάρχει ἰδιοσυντήρητον Γυμνάσιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις κατ’ ἔτος σχεδὸν ἀπὸ τῆς ἑνώσεως ἔδιδε χορηγίαν 4, 5 ἢ 6 χιλιάδων δραχμῶν. Ἐξαιρετικῶς ἐφέτος, διότι ἴσως κάθημαι ἐν τῇ θέσει ταύτῃ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐνόμισε κατάλληλον νὰ καταργήσῃ τὸ ἐπίδομα αὐτὸ, καὶ οὕτω τὸ Γυμνάσιον δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ διδασκάλους δι’ ὅλας τὰς τάξεις. Τὸ Ληξούριον ἔχει 10,000 ψυχὰς, ἀποδίδει δὲ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον φόρον 40 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα ἐπὶ 15,000,000 σταφιδοκάρπου μόνον. Ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔπραξεν ἀδίκημα κατὰ τῆς Πετριτσείου ταύτης Σχολῆς, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπαναφέρῃ τὸ χορήγημα τοῦτο.

§216ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πράγματι τὸ ποσὸν τῶν 6,000 δραχμῶν δὲν ἐνεγράφη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, διότι τὸ Σχολεῖον τοῦτο δὲν ἔχει ἰδίους πόρους, συντηρεῖται διὰ λιμενικοῦ φόρου, ἑπομένως ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Ἦτο δὲ περίεργον δι’ ἐμὲ νὰ ἴδω, ὅτι οὐδὲν τὸ Πετρίτσειον κληροδότημα συνεισέφερεν ὑπὲρ τοῦ σχολείου, καὶ ὅτι ἐκ τῆς συνεισφορᾶς τοῦ Δημοσίου ἀπετελεῖτο ὁλόκληρον τὸ ποσόν.

§217ΜΠΑΣΙΑΣ. Τὸ Πετρίτσειον κληροδότημα εἶχεν ἀρκοῦντας πόρους, ὅπως συντηρήσῃ καὶ Σχολεῖον καὶ Γυμνάσιον, ἀλλ’ ἐξηφανίσθησαν, ὅπως ἐξαφανίζονται συνήθως οἱ τοιοῦτοι πόροι, διαχειριζόμενοι παρὰ τρίτων. Ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ, ἐπειδὴ τὸ Δημόσιον δὲν ἤθελε νὰ συνεισφέρῃ, ὑπεχρεώθη νὰ καταβάλλῃ τὴν μισθοδοσίαν δύο καθηγητῶν· ὥστε συνετηρεῖτο τὸ Σχολεῖον ἐκ τῶν ἀπομεινάντων πόρων τοῦ κληροδοτήματος, καὶ ἐκ τῶν συνδρομῶν τοῦ λιμενικοῦ ταμείου καὶ τοῦ Δημοσίου. Σήμερον, καταργομένου τοῦ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου χορηγουμένου ἐπιδόματος, βεβαίως θὰ καταργηθῇ τὸ Σχολεῖον.

§218ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατ’ ἐμὲ, τὸ ζήτημα εἶναι ὅλως διάφορον, παρ’ ὅτι τὸ ἔθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Οἱ πόροι εἶναι ἐπαρκεῖς πρὸς συντήρησιν Γυμνασίου; Ἐὰν ἦναι ἐπαρκεῖς, ὀφείλει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πάλλης, ὅτι δὲν δικαιοῦται νὰ καταργήσῃ τὸ Γυμνάσιον, ὅπως σώσῃ τοὐλάχιστον καὶ τοὺς πόρους, τοὺς ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, οἵτινες ἤθελον δαπανηθῆ εἰς μάτην. Ἐὰν οἱ πόροι δὲν ἦναι ἐπαρκεῖς, πρέπει ἀναγκαίως τὸ Ὑπουργεῖον νὰ προβλέψῃ, ὅπως ἢ συμπληρώσῃ τοὺς πόρους, ἢ καταργήσῃ τὸ Γυμνάσιον. Ἀφοῦ δ’ ἔλαβον τὸν λόγον, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ προσθέσω δύο λέξεις εἰς ὅσα λίαν εὐγλώττως ἐξέθεσεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Ἀργολιδοκορινθίας. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν δικαιοῦται ν’ ἀποκρούσῃ τὴν πρότασιν τοῦ ἐντίμου συναδέλφου, ἀφοῦ αἱ ἰδέαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀνεγράφησαν ἐν νομοσχεδίῳ. Χωρὶς νὰ ἐξετάσω, ἐὰν τὰ σχέδια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσιν, ἀλλ’ ἐπειδὴ τοὐλάχιστον ἐν τοῖς σχεδίοις ἐφάνη λίαν γενναῖος, τί τὸν πειράζει σήμερον διὰ προσθήκης μικρᾶς τινος πιστώσεως ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς μίαν ἄμεσον ἀνάγκην, τὴν ὁποίαν δύναται καὶ νὰ ἀναβάλῃ; Λέγει, ὅτι πρόκειται περὶ δυσχερείας τυπικῆς, ὅτι δὲν ἐψηφίσθη νόμος. Ὑπὸ τὰς περιστάσεις ἀληθῶς, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ἡ πολιτικὴ, τοῦτο οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, διότι τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ ψηφισθῇ, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε κατορθώσει προσεχῶς νὰ ψηφισθῇ ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῶν νομοσχεδίων του, ἡ πίστωσις αὕτη δὲν ἤθελε τὸν βλάψει, διότι, ἐὰν ψηφισθῇ ὁλόκληρον τὸ σύστημα, ὁ Ὑπουργὸς θ’ ἀφήσῃ ἀδιάθετον τὴν πίστωσιν. Πᾶσα ἀναβολὴ, Κύριοι, ἱκανοποιήσεως τῶν ἀμέσων ἀναγκῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀφ’ ἧς κατενοήσαμεν τὸν ἀδιέξοδον κύκλον, εἶναι ἀσώτευσις τοῦ δημοσίου χρήματος. Τί σημαίνει, νὰ συνιστᾶτε Σχολεῖα καὶ νὰ διορίζητε διδασκάλους, ὅταν αὐτοὶ οἱ διδάσκαλοι, ἀντὶ νὰ μορφώσουν, διαφθείρουν τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ; Ἡ πρώτη φροντὶς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ληφθῇ προχείρως, ἀμέσως, εἶναι ἡ τῆς μορφώσεως διδακτικοῦ προσωπικοῦ. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δύναται νὰ ἀποκρούσῃ τὴν πρότασιν αὐτὴν ἐπὶ οἱᾳδήποτε προφάσει, ἔστω καὶ ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἴπῃ, ὅτι καταστρέφεται τὸ ἰσοζύγιον. Πρόκειται δὲ περὶ πιστώσεως 40,000 δραχμῶν, πρόκειται ἀφ’ ἑτέρου περὶ 6,000 δραχμῶν διὰ τὸ Γυμνάσιον τῆς ἐπαρχίας Πάλλης, δι’ ὧν βεβαίως δὲν θὰ καταστραφῇ τὸ ἰσοζύγιον.

§219ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρότασιν περὶ ἐγγραφῆς τοῦ ποσοῦ, καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἐδήλωσα, ὅτι ἀνεγνώρισα τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποστολῆς νέων εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Εὑρίσκω ὅμως, ὅτι τὸ προτεινόμενον ποσὸν εἶναι ἀδύνατον σήμερον νὰ ἀναγραφῇ, χωρὶς νὰ ὁρισθῶσιν οἱ ὅροι τῆς ἀποστολῆς, αἱ ὑποχρεώσεις κτλ. τόσῳ μᾶλλον, καθόσον κατὰ τὸ παρελθὸν νέοι ἀποσταλέντες πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, ἐπανελθόντες, δὲν ἠθέλησαν νὰ ἀναλάβωσι τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν τὸ Ἔθνος περιέμενεν ἀπ’ αὐτούς. Δυνάμεθα νὰ ἀποσπάσωμεν ἴσως ἐξ ὅλου αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅπως ἀποτελεσθῇ ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ψηφισθῇ, περιλαμβάνον καὶ τὴν πίστωσιν, ὅπως πραγματοποιηθῇ ἀμέσως. Δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου νομίζω, ὅτι ὅλα τὰ ζητήματα ἐκλείπουν ἐντελῶς, καὶ δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν ἰδέαν ταύτην. Ὡς πρὸς τὴν Σχολὴν ἐν Κεφαλληνίᾳ, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι διὰ τῶν πόρων τοῦ κληροδοτήματος, καλῶς διαχειριζομένου, καὶ διὰ τῶν πόρων τῶν ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου δύναται κάλλιστα νὰ συντηρηθῇ τὸ Γυμνάσιον.

§220ΜΠΑΣΙΑΣ. Οἱ πόροι οἱ λιμενικοὶ δὲν εἶναι παρὰ 45,000 δραχ. κατ’ ἔτος, ἑτοιμάζει δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ ἔργα, τὰ ὁποῖα τὸ Ὑπουργεῖον ἐνέκρινε, 500,000 δραχμῶν, καὶ θέλετε νὰ συντηρήσωμεν καὶ Γυμνάσιον μὲ αὐτοὺς τοὺς πόρους! Διατὶ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἐνῷ καταργεῖτε τὸ ἐπίδομα, διωρίσατε δύο καθηγητὰς τῶν μαθηματικῶν; Αὐτοὶ εἶναι φίλοι μου καὶ ἀξιόλογοι ἄνθρωποι, ἀλλὰ ἦτο σπατάλη ὁ διορισμὸς δύο.

§221ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ματαίως ἐπειράθη νὰ προτάξῃ λόγους, οἵτινες τὸν πείθουν, ὅτι δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἀναγραφῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ ἀναγκαία δαπάνη, τῆς ὁποίας δὲν ἠδυνήθη ὅμως ν’ ἀποφύγῃ τὴν ὁμολογίαν, ὅτι εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαία. Ἐὰν συνέβη ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς Εὐρώπην νέοι ἄνευ διαγωνισμοῦ καὶ ἄνευ παροχῆς ἐγγυήσεων, ὅτι ἔμελλον νὰ ὑπηρετήσουν διὰ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐδαπάνα ὑπὲρ αὐτῶν, τοῦτο δὲν εἶναι πλημμέλεια τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ χρήματος τοῦ δημοσίου ἠθέλησαν νὰ στείλωσι τοὺς φίλους ἢ τοὺς συγγενεῖς των ἄνευ ἐγγυήσεως. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ τὴν πίστωσιν, ἔχομεν πλήρη ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτόν· τῷ δίδομεν τὴν πίστωσιν ἄνευ ὅρων, διότι φρονοῦμεν, ὅτι θὰ κάμῃ χρῆσιν ὀρθοτάτην. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι προσωπικῶς τιμῶ τὸν ἄνδρα. Διατὶ δὲν θέλει νὰ τὴν λάβῃ; Διότι δὲν θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ μετανοήσῃ. Εἶναι καιρὸς δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ μετανοήσῃ διὰ τὴν ὁποίαν ἔδειξε πρὸ 8 ἐτῶν ἀστοργίαν πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ. Μὴ ἀμφιβάλλετε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τῆς εὐτυχίας ἢ τῆς κακοδαιμονίας τῶν ἐπερχομένων γενεῶν ἡ παροῦσα γενεὰ εἶναι ἡ αἰτία. Ὅπως ὁ πατὴρ, ἐὰν δὲν μορφώσῃ τὸ τέκνον του, εἶναι ἡ ἀφορμὴ τῆς κακοδαιμονίας αὐτοῦ, καὶ ἡ ῥάβδος τοῦ τέκνου πίπτει πρότερον ἐπὶ τῆς κεφαλῆς του, οὕτω καὶ αἱ Κυβερνήσεις πίπτουσι θῦμα τῆς ἀστοργίας των.

§222ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἅπασαι ἐν γένει αἱ Κυβερνήσεις ἀνεγνώρισαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πάλλης τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ Γυμνάσιον.

§223Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ὑπάρχει ἀνάγκη Γυμνασίων καὶ εἰς ἄλλας πόλεις.

§224ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν τὴν σύστασιν Γυμνασίων καὶ εἰς αὐτάς.

§225ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὅταν ὁμιλῶ περὶ τοῦ Γυμνασίου Πάλλης, ἐννοῶ, ὅτι ὁμιλῶ καὶ περὶ παντὸς ἄλλου Γυμνασίου, λειτουργοῦντος ὡς τὸ τῆς Πάλλης. Λοιπὸν παρατηρῶ, ὅτι ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ πασῶν τῶν Κυβερνήσεων τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πάλλης νὰ ἔχῃ Γυμνάσιον, καὶ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, διατὶ μετέβαλε γνώμην καὶ δὲν θεωρεῖ, ὅτι ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀνάγκη; Τὸ Δημόσιον ἦλθεν εἰς συνδρομὴν τοῦ Γυμνασίου ἐκείνου, λαμβάνον ὡς ἀφετηρίαν τὴν πρόσοδον τῆς Πετριτσείου Σχολῆς, ἐπειδὴ δὲ αὕτη ἠλαττώθη, ἐζητήθη ἡ αὔξησις τῆς συνδρομῆς τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ τοῦτο οὐδὲν προσέθηκε, καὶ οἱ κάτοικοι τῆς Πάλλης σκεφθέντες ἀνεπλήρωσαν τὴν ἐλάττωσιν τῆς προσόδου, ἐπιβαλόντες ἀνώτερον λιμενικὸν φόρον. Ἐὰν ἀναγνωρίζητε, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ διατήρησις τοῦ Γυμνασίου, καὶ ὅτι ἔχουσι δικαίωμα οἱ Παλλεῖς εἰς τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ, δὲν δικαιοῦσθε ν’ ἀφαιρέσητε τὸ διὰ τὸ Γυμνάσιον ἐκεῖνο ὡρισμένον ποσὸν πρὸ τόσων ἐτῶν, ποσόν, ὅπερ αἱ μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεις ἐσεβάσθησαν.

§226ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἐγὼ λυποῦμαι, καὶ ἐκφράζω δημοσίᾳ τὴν λύπην μου, ὅτι μετὰ 26 ἐτῶν ἑνωτικὸν βίον τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος εὑρέθη εἷς Ὑπουργὸς, καὶ αὐτὸς ἐκ τῆς Ἑπτανήσου, ὁ ὁποῖος κατήργησε χορήγημα, διδόμενον εἰς Γυμνάσιον Ἑπτανησιακόν.

§227ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐνέγραφε πάντοτε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ μίαν πίστωσιν, τῆς ὁποίας δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ ποσὸν, πίστωσιν ὑπὲρ τοῦ Διδασκαλικοῦ Συλλόγου. Νομίζω ὅτι ἡ διαγραφὴ τῆς πιστώσεως ταύτης εἶναι ἄδικος, καὶ οὐ μόνον ἄδικος, ἀλλὰ καὶ ἐπιζημία. Δυστυχῶς ἡ μισθοδοσία τῶν διδασκάλων εἶναι τόσον εὐτελὴς, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπαιτήσῃ τις παρ’ αὐτῶν μεγάλας θυσίας πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς συντηρήσεως ἑνὸς Συλλόγου, ὁ ὁποῖος ἐκ τῶν τελευταίων συζητήσεων ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων ἐφάνη λίαν χρήσιμος. Δὲν πραγματεύεται δὲ ὁ Διδασκαλικὸς Σύλλογος περὶ ζητημάτων ἀφορώντων εἰς ξένα πρὸς τὸν προορισμὸν αὐτοῦ ἀντικείμενα. Νομίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἀδικήσῃ τὰ μέγιστα τὴν παιδείαν, ἐὰν στερήσῃ τὸν Σύλλογον τοῦτον τῶν μέσων τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ.

§228ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔχω καθῆκον νὰ ἑνώσω τὴν φωνήν μου πρὸς τὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, προκειμένου περὶ τοιαύτης ἱεροσύλου πράξεως, εἰς τὴν ὁποίαν βεβαίως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν ἐνέχεται, διότι προῆλθεν ἐκ ταπεινῆς ἐκδικήσεως ὀργάνων κατωτέρων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Τὴν αὐτὴν δὲ σύστασιν ὀφείλω ν’ ἀποτείνω καὶ διὰ τὴν συνδρομὴν, τὴν παρεχομένην μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν φίλων τοῦ Λαοῦ καὶ εἰς τὸν Δραμματικὸν Σύλλογον, διότι ἀμφοτέρων τούτων τῶν σωματείων ἔχομεν μεγίστην ἀνάγκην, πρὸς ψυχαγωγίαν καὶ ἐξημέρωσιν καὶ ἠθικὴν διάπλασιν τοῦ λαοῦ.

§229ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889 ἀφῃρέθησαν ὅλαι αἱ συνδρομαὶ, αἵτινες ἐχορηγοῦντο πρότερον, ἀπέμειναν δὲ μόνον δραχμαὶ 1000 διὰ τὸν Διδασκαλικὸν Σύλλογον, ἕτεραι 1000 διὰ τὴν Ἐθνογραφικὴν Ἑταιρίαν καὶ δραχμαὶ 500 διὰ τὴν Ἑταιρίαν τῶν φίλων τοῦ Λαοῦ. Περὶ τοῦ Δραματικοῦ Συλλόγου ἐσκέφθημεν, ὅτι ἡ συνδρομὴ, ἥτις ἐδίδετο εἰς αὐτὸν, ἦτο τόσον μικρὰ, καθὼς καὶ ἡ πρὸς τὰς ἄλλας ἑταιρίας, ὥστε αἱ ἑταιρίαι αὗται δύνανται νὰ ἐργασθῶσι διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν, ἢ δὲν δύνανται νὰ ἐργασθῶσι, καὶ τότε τὰ μικρὰ ταῦτα ποσὰ δὲν δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν πρόοδον αὐτῶν.

§230ΛΕΒΙΔΗΣ. Προκειμένου περὶ συνδρομῶν διὰ τοιούτους ἠθικοὺς σκοποὺς, καθῆκον ἔχω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως συναινέσῃ νὰ ἀναγραφῇ ποσόν τι ὑπὲρ τοῦ ἑξῆς σκοποῦ. Σημειώσατε δὲ, ὅτι εἰς τοῦτο ἔχω σύμφωνον τὴν ὁλοψηφίαν τῆς περυσινῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ ἐκθέσει, ἐν ᾗ ἀναγινώσκομεν, ὅπως ἀναγραφῇ ποσὸν 6,000 δραχμῶν ὑπὲρ τοῦ ἐν Ἀθήναις ναοῦ τῆς Μητροπόλεως. Σημειώσατε, Κύριοι, ὅτι ὁ ναὸς τῆς Μητροπόλεως, ἐὰν τὸ Κράτος δὲν ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν αὐτοῦ, ἐντὸς ὀλίγου χρόνου θέλει καταῤῥεύσει, διότι ὁ θόλος, ὡς ἐκ τῆς ἀμελείας, ἥτις ἔλαβε χώραν εἰς τὰ τοῦ ναοῦ ἄλλοτε, σχεδὸν εἶναι ἠνεῳγμένος καὶ πανταχόθεν εἰσρέουσι τὰ ὕδατα. Προσθέσατε δὲ, Κύριοι, ὅτι ὁ ναὸς οὗτος στερεῖται ἐντελῶς ἐνοριακῶν προσόδων, καὶ ἐνῷ ἄλλοτε εἶχεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἅπαντα τὰ εἰσοδήματα τῆς Μονῆς Καισαριανῆς, ἐκ πολλῶν χιλιάδων δραχμῶν, ἤδη τὰ εἰσοδήματα ταῦτα ἀφῃρέθησαν, καὶ δὲν ἔχει εἰμὴ τὰ εὐτελῆ πεντάλεπτα καὶ δεκάλεπτα, ἅτινα δίδουσιν οἱ χριστιανοὶ κατὰ τὰς ἑορτὰς καὶ τὰς Κυριακάς. Ὁ Μητροπολιτικὸς ναὸς Ἀθηνῶν ἔχει μεγαλειτέραν καὶ γενικωτέραν σημασίαν, διότι χρησιμεύει πρὸς τέλεσιν τῶν μεγάλων ἑορτῶν τοῦ Κράτους, καὶ εἶναι τὸ μεγαλείτερον προσκυνητήριον, τὸ ἐλεύθερον προσκυνητήριον ὅλων τῶν λαῶν τῆς Ἀνατολῆς. Προτείνω λοιπὸν, ἀφοῦ καὶ ἡ περυσινὴ ἐπιτροπὴ συνεφώνησεν εἰς τοῦτο, νὰ γένηται ἔναρξις ἀπὸ τοῦ ἔτους τούτου τῆς συνδρομῆς 6,000 δραχμῶν, ἢ 4,000, ἢ 5,000, διότι ὁ θόλος θέλει καταπέσει. Καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἐπιθυμῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως κατὰ τὰς ἐν τῷ ναῷ τούτῳ τελουμένας ἑορτὰς ἱστάμεθα μετ’ ἀλεξιβροχίων.

§231ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Κατ’ ἀρχὴν δὲν εἶναι δυνατὸν, ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ εἰσφορὰ, διότι ὁ ναὸς οὗτος εἶναι καθαρῶς δημοτικὸς, καὶ τὸ Δημόσιον δὲν δύναται νὰ ἀναγράψῃ συνδρομὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐν τῷ ναῷ τούτῳ τελοῦνται ἅπασαι αἱ ἐπίσημοι ἑορταὶ καὶ ὅτι ὁ ναὸς οὗτος ἔχει γενικώτερον χαρακτῆρα, δι’ αὐτὸ δὲ φρονῶ, ὅτι τὸ Δημόσιον πρέπει δι’ ἄλλου τρόπου νὰ ἔλθῃ εἰς βοήθειαν τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ὁ ναὸς οὗτος ἔχει, καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. Βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ ἀνάγκης ἐπισκευῶν, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καθῆκον ἔχει νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῶν ἐπιτρόπων καὶ συνεισφέρῃ ὑπὲρ τῶν ἐπισκευῶν αὐτῶν. (Γίνονται δεκτὰ τὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Τὸ ὅλον τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἀνερχόμενον εἰς δραχμὰς 3,224,430). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 π. μ. τῆς 18 Φεβρουαρίου 1890.