1890.02.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 63

Τῆς 16 Φεβρουαρίου 1890.

(Παρασκευὴ)

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὅ,τι θὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἁρμόζῃ εἰς τὸν κύκλον τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ μοὶ ἀνέθεσαν δι’ ἐπιστολῶν τοιαύτην ἐντολὴν, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐκτελέσω ταύτην. Εἰς τὸ χωρίον Ζευγολατιὸ τοῦ δήμου Οἰχαλίας οἱ ἱερεῖς παρεβίασαν τὰ καθήκοντα αὐτῶν κατὰ τρόπον, δι’ οὗ προεκάλεσαν τὴν ἐξέγερσιν τοῦ χωρίου ἐναντίον των, οἱ κάτοικοι τοῦ ὁποίου δι’ ἀναφορᾶς των καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν ζητοῦσι τὴν παῦσιν τῆς ἐνεργείας τῶν εἰρημένων ἱερέων. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην ὑποβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν, παρακαλῶ αὐτὴν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀπομακρυνθῶσιν ἐκεῖθεν οἱ καταγγελλόμενοι ἱερεῖς.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§3ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας εἶχε ζητήσει νὰ μάθῃ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, διατὶ ἐπαύθη ὁ δημοδιδάσκαλος τοῦ δήμου Εὔας, καὶ ἂν ἀντικατέστη. Ὁ δημοδιδάσκαλος οὗτος δὲν ἐπαύθη, ἀλλὰ κατόπιν ἐκθέσεως τῆς οἰκείας ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς μετετέθη· εἰσέτι δὲν ἐκοινοποιήθη ἡ μετάθεσις αὐτοῦ, ἐλήφθη δὲ φροντὶς πρὸς ἄμεσον ἀντικατάστασιν αὐτοῦ, καθόσον ὑπεβλήθη αἴτησις ἄλλου, ζητοῦντος νὰ διορισθῇ δημοδιδάσκαλος. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀναφορὰν, περὶ ἧς πρὸ ὀλίγου ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. Βουλευτὴς, καὶ τὴν ὁποίαν μοὶ παρέδωκε, θέλω τὴν διαβιβάσει πρὸς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, ὅπως λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψει καὶ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα.

§4Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ ἦτο καλὸν νὰ καταθέσητε εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς περὶ τῆς μεταθέσεως τοῦ δημοδιδασκάλου τοῦ δήμου Εὔας.

§5ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τὴν κατέθεσα.

§6ΜΠΑΣΙΑΣ. Εἰς τὰς ἐπαρχιακὰς ἐφημερίδας τῆς Κεφαλληνίας ἀνέγνωσα, ὅτι οὐκ ὀλίγα κιβώτια πετρελαίου εὑρέθησαν πεπληρωμένα δι’ ὕδατος θαλασσίου ἀντὶ πετρελαίου. Οὔτε τὸ ἐπίστευσα, οὔτε δύναμαι νὰ φαντασθῶ, ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλείων προέβη εἰς τοιοῦτόν τι. Ἐν τούτοις παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Ἑταιρίας.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπὸ τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας κ. Παπαμιχαλοπούλου, ἐζητήθη ἀκριβὴς πίναξ τῶν χηρευουσῶν θέσεων παντὸς ὅπλου καὶ παντὸς βαθμοῦ μετὰ σημειώσεως τοῦ χρόνου, ἀφ’ οὗ ἑκάστη τῶν θέσεων τούτων χηρεύει. Τὰ μὲν ἄλλα πάντα ὑποβάλλονται, ἀλλ’ ἡ διάρκεια τῆς χηρείας ἑκάστης θέσεως δὲν δύναται νὰ σημειωθῇ· ἐσημειώθη ὅμως ἡ ἐποχὴ τῆς πληρώσεως τῶν θέσεων, ὥστε αἱ ἀπὸ τοῦ χρόνου ἐκείνου κενούμεναι θέσεις προστίθενται εἰς τὸν κατάλογον τῶν χηρευουσῶν. Παρακαλῶ ἵνα τυπωθῇ ὁ πίναξ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 195).

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἐζήτησεν, ὅπως πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐπανῆλθεν ὁ ὑπενωμοτάρχης Μακρῆς εἰς τὸν σταθμὸν Μελιγαλᾶ τοῦ δήμου Οἰχαλίας. Ἐκ τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐγγράφων ἐξάγεται θετικῶς σχεδὸν, ὅτι δὲν ἐπανῆλθε, διότι τὸ τελευταῖον ἔγγραφον τῆς Μοιραρχίας Μεσσηνίας εἶναι τῆς 30 Ἰανουαρίου, καὶ κατὰ τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἡ Μοιραρχία ἀντικατέστησε τὸν ὑπενωμοτάρχην Π. Μακρῆν διὰ τοῦ ὑπενωμοτάρχου Νικολάου Παπαδοπούλου. Ἀφοῦ ἡ Μοιραρχία ταῦτα ἀναφέρει τὴν 30 Ἰανουαρίου, ὑποθέτω, ὅτι νεωτέρα εἴδησις περὶ ἐπανόδου αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ· οὐχ ἧττον ἐτηλεγραφήσαμεν, ζητήσαντες ἀκριβεστέρας πληροφορίας. Αἱ πληροφορίαι αἱ συμπληρωματικαί, αἵτινες ζητοῦνται ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Κεφαλληνίας κ. Τυπάλδου, βεβαίως θέλουσι βραδύνει, διότι ἀνέρχονται εἰς 4,000 οἱ νοσηλευθέντες, ὧν ζητεῖται πίναξ, καθορίζων τὴν νόσον ἑκάστου. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ σύνταξις τοιούτου πίνακος, ἀναγομένου εἰς 4,000 πρόσωπα, δι’ ἕκαστον τῶν ὁποίων πρέπει νὰ βεβαιωθῇ ἐκ ποίας νόσου πάσχων εἰσῆλθεν εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, θ’ ἀπαιτήσῃ χρόνον τινά.

§10ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Χρόνον βεβαίως, ὁ ὁποῖος δὲν θέλει ἐξιχθῆ μέχρι τῆς ἄλλης Περιόδου.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐλπίζω ὄχι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἰσχυρίσθη χθὲς, ὅτι ἡ δοθεῖσα εἰς τὴν πρότασίν του ἀπάντησις ἦτο ἐλλιπὴς, καὶ τοῦτο, διότι ἡ ὑπηρεσία παρενόησε τὴν ἐρώτησίν του. Σήμερον ἠναγκάσθην νὰ ὑποβάλω εἰς ἔλεγχον τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὡς εἶχε παρ’ αὐτοῦ διατυπωθῆ, ἐξήτασα δὲ αὐτὴν καὶ ἐν σχέσει πρὸς τοὺς συντακτικοὺς κανόνας; ὁμολογῶ δὲ, ὅτι ἠναγκάσθην νὰ ἀναγνωρίσω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἦτο ἐν τῷ δικαίῳ, ὅτι κατὰ τοὺς συντακτικοὺς κανόνας ἡ αἴτησίς του δὲν εἶχε τὴν ἔννοιαν, ἣν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι ἔχει, καὶ τοῦτο, διὰ τὴν μὴ ἐπανάληψιν τοῦ ἄρθρου πρὸ τῆς λέξεως «ἀποβιωσάντων»· ἐν ἀνάγκῃ θέλω καταθέσει ἀντίτυπον τοῦ Συντακτικοῦ τοῦ Ἀσωπίου, σημειῶν τὸν κανόνα, καθ’ ὃν δύο ἐπιθετικοὶ ἢ μετοχικοὶ προσδιορισμοὶ συνακόλουθοι, ἐκφερόμενοι ὁ μὲν πρῶτος ἐνάρθρως, ὁ δὲ δεύτερος ἀνάρθρως, ἀνήκουσιν ἀμφότεροι εἰς τὸ αὐτὸ οὐσιαστικὸν (ἱλαρότης).

§12ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Εὐχαρίστως πείθομαι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὰ μαθήματα τῆς Γραμματικῆς καὶ τοῦ Συντακτικοῦ ἔναυλα εἰς τὴν μνήμην του, ἀλλ’ ἐὰν ἀναγνωσθῇ ἡ ἐπερώτησίς μου, θέλει πεισθῆ, ὅτι κατὰ τοὺς κανόνας τῆς νεοελληνικῆς, τὴν ὁποίαν ἐγὼ μεταχειρίζομαι, καὶ τὴν ὁποίαν θεωρῶ ὡς τὴν ζῶσαν γλῶσσαν, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία περὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Καὶ τόσον εἶναι τοῦτο ἀληθὲς, ὥστε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησε, παρατηρήσας τὴν ἐπερώτησίν μου, τὴν ἔλλειψιν τῆς ὑπηρεσίας. Σήμερον διὰ τῶν κανόνων τοῦ Συντακτικοῦ τοῦ Ἀσωπίου καὶ τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς, εἰς τοὺς ὁποίους κανόνας, ὁμολογῶ, ὅτι, καὶ ὅτε ἤμεθα παῖδες, πάντοτε ἦτο ἀνώτερός μου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ τῶν κανόνων, λέγω, τούτων, μετὰ πάροδον 24 ὡρῶν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δικαιολογεῖ τὴν ἁρμοδίαν ὑπηρεσίαν, διότι αὕτη, ὀχυρουμένη ὄπισθεν ἑνὸς κανόνος τοῦ Συντακτικοῦ τοῦ Ἀσωπίου, ἀπέφυγε ν’ ἀπαντήσῃ εἰς ἐρώτημα μεγίστης σπουδαιότητος. Βλέπετε δὲ καὶ τὸν λόγον, δι’ ὃν δὲν ἀπήντησε. Καὶ χθὲς μὲν εἶπον, ὅτι οὐδεμίαν εἶχον ἀμφιβολίαν διὰ τὴν καλὴν πίστην τῆς ὑπηρεσίας, σήμερον δὲ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, ἐὰν δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν εἰς τὴν πρόθεσιν, οὐχ ἧττον ἀρχίζω νὰ ἀμφιβάλλω εἰς τὴν σπουδαιότητα τοῦ λόγου, δι’ ὃν δὲν ἀπήντησε, καὶ βλέπετε τοῦτο καὶ εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν γνωρίζω πότε θέλει δυνηθῆ νὰ μᾶς δώσῃ ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος. Τὸν ἠρώτησα, ἐὰν τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἔκτακτον Σύνοδον κατορθωθῇ τοῦτο, καὶ δὲν ἀπαντᾷ.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰς τοῦτο ἀπαντῶ.

§14ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἴσως ἀπαντήσῃ εἰς τὴν προσεχῆ Περίοδον. Ἀλλ’ ἂς ἦναι βέβαιος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι εἰς τὴν προσεχῆ Περίοδον, εἴτε ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρακάθημαι πάλιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἴτε ὄχι, θέλουσιν εὑρεθῆ πλείονες τοῦ ἑνὸς Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξαγάγωσιν ἐκ τῶν δοθησομένων εἰς τὸ ἐρώτημά μου ἀπαντήσεων τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα θέλει ν’ ἀποφύγῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἡ ὑπηρεσία, ὀχυρούμενοι ὄπισθεν κανόνων τῆς Γραμματικῆς καὶ τοῦ Συντακτικοῦ τοῦ Ἀσωπίου. Θέλετε τότε, Κύριοι, παρατηρήσει, ὅτι, καθ’ ἃς ἔχω ἐγὼ πληροφορίας, τὰ πιστοποιηθησόμενα θέλουσιν εἶσθαι λίαν δεινά. Θέλει πιστοποιηθῆ, ὅτι εἴς τινα μέρη τοῦ Κράτους, καὶ ἰδίᾳ ἐν Λαρίσσῃ καὶ ἐν Ναυπλίῳ, ἡ θνητότης, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἰλαρὰν, ἀνῆλθεν περίπου εἰς 30%, δηλαδὴ σχεδὸν εἰς τὴν θνητότητα τῆς χολέρας. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ εἰς τοῦτο ἐχρησίμευσαν οἱ κανόνες τοῦ Συντακτικοῦ τοῦ Ἀσωπίου, εἰς τὸ νὰ μὴ ἔλθῃ αὐτὸ τὸ φῶς εἰς τὴν Βουλὴν ἤδη. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἂς ἦναι βέβαιος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι θὰ ἔλθῃ τὸ φῶς αὐτὸ καὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον τῆς κοινωνίας.

§15ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἀνάγνωσις τῶν ἐγγράφων καὶ τῆς ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, μὲ θέτουσιν εἰς πειρασμὸν νὰ πιστεύσω, ὅτι κομματικοὶ λόγοι ἐξώθησαν τὸν κ. Ὑπουργόν....

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω παντάπασιν οὐδὲ τοὺς κομματικοὺς λόγους ἐν τῷ δήμῳ Εὔας τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης, οὐδὲ τὰ πρόσωπα, περὶ ὧν πρόκειται, ἀλλὰ, ἀναφυλλίζων τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ἐξεπλάγην ἰδὼν, ὅτι μετετέθη δημοδιδάσκαλος ἐξ ἑνὸς χωρίου τοῦ δήμου Εὔας εἰς ἄλλο ἄκρον τοῦ Κράτους, καὶ ἐξ ἑνὸς ἄλλου ἄκρου εἰς ἄλλος δημοδιδάσκαλος εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον τοῦ Κράτους. Ἐπιθυμῶν νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως ταύτης, ἤθελον σᾶς παρακαλέσει, ἐὰν δὲν ἔχητε ἄλλον τινὰ λόγον, ν’ ἀναβάλητε τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς σας διὰ τὰς μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐργασίας μας.

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα. Ἀλλὰ παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, τὰ ἔγγραφα νὰ μείνωσιν ἐν τῷ γραφείῳ.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶχε ζητηθῆ κατά τινα παρελθοῦσαν συνεδρίασιν καὶ ἡ κατάθεσις τοῦ ἐπιδοτηρίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸν ἐπίστρατον Νικόλαον Ι. Δηλιγιάννην. Κατὰ τὸ διάστημα τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς παρούσης Συνόδου, κατόπιν ἐπερωτήσεως, γενομένης πρὸ τῶν διακοπῶν, εἶχε ζητηθῆ πληροφορία περὶ τοῦ ἐπιδοτηρίου τούτου, τὸ δὲ Στρατολογικὸν Γραφεῖον Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας ἀπήντησε, παρέχον τὴν ἀπόδειξιν τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως ἐξηγοῦν τὸν λόγον, οὗ ἕνεκα δὲν δύναται νὰ προσαγάγῃ τὸ ἐπιδοτήριον· δύο δὲ εἶναι τὰ ἔγγραφα τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας περὶ τοῦ θέματος τούτου. Καταθέτω αὐτά.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§20ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κατὰ τὴν διεξαγομένην ταύτην γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους καὶ ὁ χθὲς τὴν ἑσπέραν τελευταῖος ἀγορεύσας ἐξ Ἀρκαδίας ἀξιότιμος Βουλευτὴς καὶ πρώην Εἰσαγγελεὺς Ἐφετῶν καὶ ὁ πρὸ αὐτοῦ κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων ἐπίσης ἀγορεύσας συμπολίτης αὐτοῦ καὶ προϊστάμενος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν ταῖς μακραῖς αὐτῶν ἀγορεύσεσι δὲν ἐπελάθοντο καὶ τῶν τῆς δικαιοσύνης, ἐξενεγκόντες μὲν πολλὰς καὶ βαρείας μομφὰς κατά τε τῆς λειτουργίας τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς διοικήσεως τῶν κατ’ αὐτὴν, ὑποβαλόντες δὲ, καὶ ἰδίως ὁ χθὲς ὁμιλήσας, πληροφορίας στατιστικὰς καὶ ἀριθμητικὰς, ἐντελῶς ἀντιθέτους τῶν καθ’ ἑξαμηνίαν τακτικῶς δημοσιευομένων παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἐπισήμων πινάκων, τῶν ὁποίων βεβαίως ὁ Βουλευτὴς εἶχε καὶ λαμβάνει τακτικῶς γνῶσιν. Ἐπειράθησαν δὲ, δι’ ὅσων περὶ τῆς καταστάσεως τῆς δικαιοσύνης πρὸς τὴν Βουλὴν εἶπον, νὰ ἀποδείξωσι τὴν μὲν δικαστικὴν ἐξουσίαν ὡς τέλεον τοῦ προορισμοῦ αὐτῆς ἐπιλαθομένην, ὡς ἥκιστα πρὸς τὴν ἀποστολὴν καὶ τὸ καθῆκον αὑτῆς ἀνταποκρινομένην, ὡς ἐντελῶς ἀδρανοῦσαν, ὡς φατριάζουσαν καὶ ὡς συντελοῦσαν διὰ τῶν ἐλαττωμάτων αὐτῆς τούτων εἰς τὴν δείνωσιν τῆς τε ἐν γένει κοινωνικῆς ἡμῶν καταστάσεως καὶ πρὸ πάντων τῆς καταστάσεως τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, κατέκριναν δὲ καὶ τοὺς τὰ τῆς δικαιοσύνης διευθύνοντας ὡς μηδεμίαν ἀπολύτως οὔτε νομοθετικὴν οὔτε διοικητικὴν περὶ διορθώσεως τῶν κακῶς ἐχόντων λαβόντας πρόνοιαν. Ὁ χθὲς τὴν ἑσπέραν ἀγορεύσας τὰς κατακρίσεις αὑτοῦ ἀπηύθυνε κατὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν τῆς δικαιοσύνης ἀπὸ τοῦ 1882 ἰδίως μέχρι σήμερον. Ἀγνοῶ διὰ τίνα λόγον τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἔθετο ὡς ἀφετηρίαν πρὸς ἔναρξιν τῆς ἐπισκοπήσεως τῶν κατὰ τὴν δικαιοσύνην ὁ κ. Βουλευτὴς, ἴσως δ’ ἔπραξε τοῦτο, διότι ἐκεῖνος ὁ χρόνος συμπίπτει πρὸς τὴν ἀπὸ τῆς δικαστικῆς ὑπηρεσίας ἀποχώρησιν αὐτοῦ, μεθ’ ἣν εὐχαριστεῖται νὰ βλέπῃ τὰ πάντα ἐν αὐτῇ κακῶς ἔχοντα. Ἐκτείνας δὲ τὴν ἐπισκόπησίν του ταύτην ἀπὸ τῆς σήμερον μέχρι τοῦ 1882, ἐννοεῖται, ὅτι πλὴν ἐμοῦ κατέστησε συνυπευθύνους πρὸς ἐξήγησιν τῆς κακῆς δῆθεν δικαστικῆς καταστάσεως, οἵαν κατὰ τὴν χρονικὴν ταύτην διάρκειαν ἀπεικόνισεν αὐτὴν, καὶ τὸν κατὰ τὰ 1882 καὶ 1883 διευθύναντα τὰ τῆς δικαιοσύνης ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν, καὶ τὸν διαδεξάμενον αὐτὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐβοίας Βουλευτὴν, καὶ τοὺς κατὰ τὸ 1885 διοικήσαντας τὰ τῆς δικαιοσύνης, καὶ μετ’ αὐτοὺς ἐμὲ, λεληθότως δὲ καὶ ἑαυτὸν κατέστησε συνυπεύθυνον ἐπὶ τῇ καταστάσει ταύτῃ, διότι αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ τοὺς διοικήσαντας κατὰ τὰ 1882 καὶ 1883 τὰ τῆς δικαιοσύνης ὑπεστήριξε διὰ τῆς ψήφου καὶ διὰ τοῦ λόγου αὑτοῦ, καὶ τοὺς κατὰ τὰ 1885 κυβερνήσαντας ἐπίσης ὑπεστήριξε διὰ τῆς ψήφου καὶ τοῦ λόγου αὑτοῦ. Θεωρῶ, Κύριοι, ὅτι ἔχω καθῆκον καὶ πρὸς ἐμαυτὸν καὶ πρὸ τὸν κλάδον, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι, καὶ τὸν ὁποῖον, χωρὶς νὰ θεωρῶ ὡς ἐξιχθέντα εἰς τὸ ἄκρον τῆς τελειότητος σημεῖον, βεβαίως ὅμως θεωρῶ πολὺ ἀνώτερον τῶν περὶ αὐτοῦ ἐξενεχθεισῶν ἐντεῦθεν μομφῶν, θεωρῶ, λέγω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ φροντίσω μετὰ πάσης τῆς ὑπὸ τῆς καταστάσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς ἐπιβαλλομένης συντομίας, ὅπως ἀναιρέσω τὰς κατὰ τῆς λειτουργίας τῆς δικαιοσύνης ἀδίκως ἀπευθυνθείσας μομφὰς, καὶ τὴν εἰς τοὺς διευθύνοντας αὐτὴν ἀποδοθεῖσαν ἐκδίκησιν ἐπὶ ἐλλείψει ἀπολύτῳ πάσης πρὸς βελτίωσιν προνοίας νομοθετικῆς, οἱασδήποτε προνοίας διοικητικῆς. Τὸ ζήτημα τῆς καταστάσεως τῆς παρ’ ἡμῖν δικαιοσύνης πολλάκις ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν, εὐρύτερον δὲ καί πως συστηματικώτερον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Βουλευτικὴν Περίοδον κατὰ τὰ ἔτη 1882 καὶ 1883, ὅπως ἐνθυμοῦνται ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἦσαν καὶ τότε μέλη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας. Ἐδόθη τότε πρὸς τοῦτο ἀφορμὴ ἐκ λίαν μακρᾶς ἐπερωτήσεως τοῦ τότε βουλευτοῦ ἐκ Βόλου κ. Φιλαρέτου, ὅστις ἀνενδότως ἀληθῶς εἰς τὰ τῆς ἐπερωτήσεώς του ἐκείνης, τῆς ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν δικαιοσύνην ἀφορώσης, ἐπιμείνας, ἐπέτυχε νὰ εὐρύνῃ καὶ γενικεύσῃ τὴν περὶ αὐτῆς ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ συζήτησιν, δοὺς ἀφορμὴν καὶ εἰς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀνακοινώσῃ τὰ διάφορα τῆς ἐπερωτήσεως ἐκείνης κεφάλαια πρὸς τὰς δικαστικὰς τοῦ Κράτους ἀρχὰς, αἵτινες καὶ πληροφορίας ἔδωσαν περὶ τῶν καταγγελλομένων ἀνωμαλιῶν καὶ ἀταξιῶν, καὶ γνώμας αἱ πλεῖσται ἐξήνεγκον περὶ τῶν μέσων, δι’ ὧν εἶναι δυνατὸν αἱ ἀτέλεια καὶ ἀταξίαι ἐκεῖναι νὰ ἀρθῶσι καὶ ἐκλείψωσιν. Αἱ γνωμοδοτήσεις αὗται τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν προσήχθησαν ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐπ’ αὐτῶν ἐγένετο εὐρεῖα συζήτησις, πόρισμα δὲ τῆς συζητήσεως ἐκείνης ὑπῆρξεν, ἐφ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πρὸς ἀσφαλεστέραν καὶ ταχυτέραν τῆς δικαιοσύνης λειτουργίαν καὶ ἀπονομὴν ἔδει νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια καὶ περὶ ἄλλων μὲν, ἀλλ’ ἰδίως περὶ ἐξασφαλίσεως τῆς Εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς, περὶ προαγωγῆς καὶ καταλληλοτέρας ἐκλογῆς τῶν ἀνακριτικῶν ἀρχῶν, περὶ πληρεστέρας καὶ τελειοτέρας ἐξασφαλίσεως τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν ἰσοβίων δικαστῶν, περὶ τακτικῆς καὶ τελεσφόρου ἐπιθεωρήσεως, καὶ περὶ ἀγρύπνου ἐποπτείας, πρὸς τήρησιν μὲν τῶν διατάξεων τοῦ ὀργανισμοῦ, αὐστηρὰν δὲ τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας ἄσκησιν κατὰ τῶν μὴ συμμορφουμένων πρὸς τὰς διατάξεις ταύτας, καὶ τῶν φυγοποίνων ἢ ἀμελῶς τὰ ἑαυτῶν καθήκοντα ἐκπληρούντων. Ἐπίσης ἐχαρακτηρίσθη ὡς αἰτία τοῦ μὴ ἐνημέρου τῆς δικαιοσύνης ἡ ἔλλειψις προνοίας πρὸς ἁπλοποίησιν τῶν ἀποδεδειγμένως χρῃζόντων ἁπλοποιήσεως θεσμῶν παρ’ ἡμῖν, ὑπὲρ πάντα δὲ ταῦτα, ἐννοεῖται ὅτι ἐθεωρήθη ὡς μία τῶν πρωτίστων αἰτιῶν τὸ ἀνεπαρκὲς τῆς μισθοδοσίας τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ὁ τότε διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης εἶχεν ὑποβάλει ἀληθῶς δύο νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα καὶ ἐψηφίσθησαν, καὶ ἅπερ ἐμαρτύρουν ἀρχὴν μερίμνης πρὸς ἄρσιν τῶν αἰτίων, ἐφ’ ἃ προσέκοπτεν ἡ δικαιοσύνη. Τὰ νομοθετήματα ταῦτα ἦσαν τὸ περὶ συστάσεως εἰδικῶν Πταισματοδικείων καὶ τὸ περὶ διορισμοῦ ἀρχειοφυλάκων παρὰ τοῖς Δικαστηρίοις. Βεβαίως δὲν ἦσαν τὰ πρῶτα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ληφθῶσιν, ἀναμφισβητήτως ὅμως ἦσαν μέτρα, δυνάμενα νὰ θεωρηθῶσιν ὡς συγγενῆ πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Καὶ ὁ διαδεχθεὶς δ’ ἐκεῖνον κατὰ τὸ 1883 Ὑπουργὸς ὑπέβαλε νομοσχέδια λυσιτελῆ πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ ἅπερ δὲν κατωρθώθη νὰ ψηφισθῶσιν. Ἐπῆλθε μετά τινα χρόνον ἡ κυβερνητικὴ μεταβολὴ τοῦ 1885, ἡ δὲ ἀναλαβοῦσα τότε τὴν ἀρχὴν Κυβέρνησις, κατὰ τὴν ἐνιαυσίαν αὑτῆς διάρκειαν, οὐδὲν ἄλλο πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ κρείττονος διαῤῥυθμίσεως τῶν τῆς δικαιοσύνης εἰσήγαγε μέτρον ἢ μόνον νόμον περὶ καταργήσεως τῶν Πταισματοδικείων, ἅπερ καὶ κατηργήθησαν, καὶ ἕτερον νόμον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ περὶ ἀρχειοφυλάκων νόμου διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῆς ἐπὶ πλέον εἰς τοὺς ἀρχειοφύλακας δοθείσης διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1883 καὶ 1884 μισθοδοσίας. Αὐτοὶ οἱ δύο καὶ μόνοι νόμοι μαρτυροῦσι τὴν περὶ τῆς δικαιοσύνης καὶ τῆς ἀπροσκόπτου λειτουργίας νομοθετικὴν μέριμναν τῶν ἀναλαβόντων τότε τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, οἵτινες, ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ὄντες, γοερῶς ἐθρήνουν ἐπὶ τῇ καταστάσει αὐτῆς, ἀναγκάζοντες τὸν πρὸ αὐτῶν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὕστερον δὲ φίλον των, πλειστάκις νὰ ὑψώσῃ φωνὴν ἀμύνης ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ ὑπὲρ τῆς ἀδίκως κατακρινομένης δικαστικῆς ἐξουσίας. Διὰ δὲ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885 κατήργησαν 12 θέσεις Ἀντεισαγγελέων, πλὴν τῶν ὀκτὼ εἰδικῶν Πταισματοδικείων, περὶ ὧν προηγουμένως εἶπον, ἐντελῶς ἀδιαφορήσαντες πρὸς τὴν κραυγὴν, ἣν μετὰ πόνου ὁ χθὲς ἀγορεύσας βουλευτὴς Ἀρκαδίας κ. Κωνσταντόπουλος εἶχεν ἐγείρει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ περὶ συστάσεως τῶν Πταισματοδικείων νομοθέτημα, ἀποδεικνύων ὅτι ἀσυζητητεὶ ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ, καὶ δι’ ἄλλους μὲν λόγους, ἀλλὰ πρωτίστως διότι αὐξάνει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων, ἡ ἀνεπάρκεια τῶν ὁποίων ἦτο μία ἀπὸ τὰς κυριωτέρας, κατ’ αὐτὸν, αἰτίας τοῦ μὴ ἐνημέρου τῆς δικαιοσύνης. Διέγραψαν σχεδὸν τὰς πιστώσεις, τὰς ἀναγεγραμμένας πρὸς δικαστικὰς ἐπιθεωρήσεις καὶ δι’ ἐπιμίσθιον ἀνακριτῶν, καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι τίνας ἄλλας ὁμοίας φύσεως πιστώσεις. Ἐν δὲ τῇ καθόλου διοικήσει τοῦ Ὑπουργείου ἐτακτοποίησαν μὲν καὶ συνεπλήρωσαν καθ’ ὃν αὐτοὶ ἐθεώρησαν τρόπον τὰ τοῦ Ἀρείου Πάγου, προέβησαν δὲ εἰς ἐπιδρομὴν μὲν πρωτοφανῆ κατὰ τῆς Εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς, εἰς ἀναστάτωσιν δὲ τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν τοιαύτην, ὁποίαν κατὰ τὴν τελευταίαν τοὐλάχιστον δεκαετίαν οὐδέποτε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης εἶδεν. Ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Ῥάλλη περὶ μεταθέσεων γενομένων μετὰ τὸν νόμον, τὸν περιορίσαντα τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ Ὑπουργοῦ, εἶχον ὑποβάλει πίνακας, δηλοῦντας τὸν ἀριθμὸν τῶν ἑκάστοτε γενομένων μεταθέσεων. Ἐκ τῶν πινάκων ἐκείνων καταφαίνεται, ὅτι κατὰ τὸ ἐνιαύσιον διάστημα, τὸ ἀπὸ 20 Ἀπριλίου 1885 μέχρις 20 Ἀπριλίου 1886, μετετέθησαν 149 Πρωτοδίκαι καὶ 451 Εἰρηνοδίκαι, ἐν ὅλῳ 600 δικαστικαὶ μεταθέσεις ἐγένοντο, εἰς ἃς δὲν περιλαμβάνονται οὔτε Ἐφετῶν, οὔτε Εἰσαγγελέων, οὔτε Γραμματέων Πρωτοδικείων, οὔτε Γραμματέων Εἰρηνοδικείων μετακινήσεις. Ἡμεῖς διεδέχθημεν αὐτοὺς κατὰ Μάϊον τοῦ 1886, καὶ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἠναγκάσθημεν νὰ κάμωμεν 425 μεταθέσεις, ἐξ ὧν ὅμως πρέπει νὰ ἀφαιρέσητε 74, γενομένας ἐξ ἀνάγκης, ἐπιτακτικῶς ἐπιβεβλημένης ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ εὐρείας περιφερείας, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐθεωρήσαμεν τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς ὑπηρεσίας ἐντοπίων ἐπεκταθεῖσαν ἀπὸ τῶν ἐπαρχιῶν εἰς τοὺς νομούς. Ἀφαιρουμένων αὐτῶν, ἔχομεν 600 μὲν μεταθέσεις ἀπὸ Ἀπριλίου 1885 μέχρις Ἀπριλίου 1886, 351 δὲ μεταθέσεις ἀπὸ Μαΐου 1886 μέχρι Μαΐου 1887. Ἀνέφερον τοὺς ἀριθμοὺς τῶν μεταθέσεων, διότι καὶ χαρακτηρίζουσιν εὐγλώττως τὸν τρόπον τῆς διοικήσεως κυρίως τῶν τῆς δικαιοσύνης, καὶ οὐσιωδῶς ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τὴν δικαστικὴν ἐργασίαν καὶ ἐπὶ τὸ ἐνήμερον ἢ τὸ ὑπερήμερον τῶν Δικαστηρίων. Ὡς εἰ δὲ μὴ ἤρκει ἡ γενικὴ αὕτη ἀναστάτωσις τοῦ δικαστικοῦ κλάδου, ἐτράπησαν καὶ ἐπὶ μέθοδον ἄλλην, ἄγνωστον, ὡς μὲ βεβαιοῖ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Πλὴν τῶν 600 αὐτῶν μεταθέσεων ἐκλήθησαν κατὰ τὴν ἐνιαύσιον ἐκείνην διάρκειαν εἰς Ἀθήνας, λόγῳ δῆθεν ὑπηρεσίας, 42 δικαστικοὶ λειτουργοί, τῶν ὁποίων ἔχω ἐνταῦθα ὀνομαστικὸν πίνακα, τουτέστι 3 Εἰσαγγελεῖς Ἐφετῶν, 1 Ἀντεισαγγελεὺς Ἐφετῶν, 5 Πρόεδροι Πρωτοδικῶν, 10 Εἰσαγγελεῖς Πρωτοδικῶν, 1 Ἀντεισαγγελεὺς Πρωτοδικῶν, δέκα Πρωτοδίκαι, 1 Γραμματεὺς Πρωτοδικῶν, ἑπτὰ Εἰρηνοδίκαι καὶ δύο Γραμματεῖς Εἰρηνοδικείων, πάντες δ’ οὗτοι, πλὴν ὀλιγίστων, παρέμενον ἐνταῦθα, ἄλλοι μὲν 5 μῆνας, ἄλλοι τέσσαρας, ἄλλοι τρεῖς, ἄλλοι δύο, μηδὲν πράττοντες, πλήρη δὲ τὸν μισθὸν αὐτῶν ἀπολαμβάνοντες. Ἡ κατάστασις ἦτο τοιαύτη, ὥστε καὶ ὁ μετὰ τὴν ἀποχώρησιν αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς διευθύνας ἐπ’ ὀλίγας ἡμέρας τὰ τῆς δικαιοσύνης σεβαστὸς Ὑπουργὸς κ. Βάλβης καὶ ἐγὼ ἐπὶ ἡμέρας ἠσχολούμεθα, ἐπικαλεσθέντες καὶ τῆς ἀστυνομίας τὴν συνδρομήν, διὰ νὰ ἀνεύρωμεν τοὺς ἀπὸ τῶν θέσεων αὐτῶν ἀπομακρυνθέντας κατὰ δεκάδας δικαστικοὺς τούτους λειτουργοὺς, καὶ ἀναγκάσωμεν αὐτούς, ὅπως ἐπανέλθουν εἰς τὰς θέσεις αὐτῶν, ἢ, ἵνα μεταχειρισθῶ προσιδιάζουσαν τῷ κυρίῳ ἡγέτῃ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως φράσιν, τῆς ὁποίας κατ’ ἐπανάληψιν ἀπὸ ἐξωστῶν χρῆσιν ἐποιήσατο, ἵνα «ἐπαναφέρωμεν τὴν δικαιοσύνην ἐπὶ τὰ ἱερὰ αὐτῆς τεμένη», πρὸς τὰ ὁποῖα τεμένη, βεβαιῶ τὸν κ. ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ φροντίσῃ νὰ ἐπαναφέρῃ αὐτούς, ὅταν τυχὸν παραλάβῃ ἀφ’ ἡμῶν τὴν ἀρχήν, διότι θὰ εὕρῃ αὐτοὺς εἰς τὰς τάξεις των. Δὲν θὰ δυνηθῇ ὅμως μετ’ ἴσης εὐκολίας ν’ ἀποσυνθέσῃ πάλιν τὰ Δικαστήρια, μετακαλῶν τοὺς δικαστὰς εἰς Ἀθήνας κατὰ δεκάδας, διότι τὴν εὐκολίαν αὐτὴν ἐθεώρησα καθῆκόν μου διὰ νόμου ν’ ἀφαιρέσω ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἐὰν ὁ νόμος αὐτὸς καὶ οἱ λοιποὶ ὑφ’ ἡμῶν εἰσαχθέντες πρὸς περιορισμὸν τῆς ἐλευθερίας τοῦ Ὑπουργοῦ θὰ ἀσκήσωσιν ἀγαθὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τὰ τῆς δικαιοσύνης, πρέπει ἐπὶ τούτῳ νὰ ὀφείληται χάρις εἰς τοὺς κυρίους, οἵτινες ἐκυβέρνων κατὰ τὸ 1885, διότι ὁμολογῶ, ὅτι ἡ παρ’ αὐτῶν δημιουργηθεῖσα τοιαύτη κατάστασις μοι ἐπέβαλε τὴν ὑποχρέωσιν τοιαύτης νομοθετικῆς προνοίας. Προλαμβάνων δὲ τὴν ἐρώτησιν, ἣν εὐλόγως πᾶς Βουλευτὴς δύναται νὰ μοὶ ἀπευθύνῃ περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν, οὓς ἐγὼ ἐκάλεσα ἐνταῦθα διὰ λόγους ὑπηρεσίας κατὰ τὸ ὑπερτριετὲς διάστημα, καθ’ ὃ διευθύνω τὰ τῆς δικαιοσύνης, ἀπέναντι τῶν 42, τοὺς ὁποίους ἐν ἑνὶ μόνῳ ἔτει οἱ προκάτοχοι ἐκάλεσαν, ἀπαντῶ, ὅτι κατὰ τὸ 1886 οὐδένα ἐκάλεσα, κατὰ τὸ 1887 ἐπίσης οὐδένα, κατὰ τὸ 1888 δύο Προέδρους; καὶ δύο Εἰσαγγελεῖς Ἐφετῶν, κατὰ τὸ 1889 τὸν Πρόεδρον Ἐφετῶν Λαρίσσης, τρὶς κληθέντα, πάντας δὲ τούτους δι’ ἀληθεῖς καὶ ἐνυποδείκτους λόγους ὑπηρεσίας. Ἔχομεν λοιπὸν οὕτω, ἀπὸ 28 Ἀπριλίου 1885 μέχρις 25 Ἀπριλίου 1886 προσκλήσεις τοιαύτας 42, ἀπὸ δὲ 1 Μαΐου 1886 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1889 προσκλήσεις τοιαύτας 7. Σημειωτέον δ’ ὅτι ἐκ τῶν κληθέντων Προέδρων καὶ Εἰσαγγελέων Ἐφετῶν οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν παρέμεινεν ἐνταῦθα πλέον τῶν 20 ἡμερῶν, ἐνῷ παρὰ τῶν προκατόχων μου ἐκλήθησαν, ὡς προεῖπον, καὶ Πρωτοδίκαι καὶ Γραμματεῖς Πρωτοδικῶν καὶ Εἰρηνοδίκαι καὶ Γραμματεῖς ἀκόμη Εἰρηνοδικείων, παρέμεινον δ’ ἐπὶ μῆνας, μηδὲν πράττοντες καὶ πλήρη μισθὸν λαμβάνοντες. Ἡ τοιαύτη τῶν Δικαστηρίων καὶ τῆς ὑπηρεσίας ἀποσύνθεσις μοὶ ἐπέβαλε τὸ καθῆκον νὰ προκαλέσω, ὅπως καὶ προεκάλεσα τὴν ψήφισιν νόμου, ἀφαιροῦντος ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τὸ τοιοῦτο δικαίωμα, ἐπιτρέποντος δ’ αὐτῷ μόνον τὴν πρόσκλησιν Προέδρων καὶ Εἰσαγγελέων Ἐφετῶν, καὶ Εἰρηνοδικῶν, ῥητὴ δ’ ἀνεγράφη διάταξις ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ, καθ’ ἣν οὐδέποτε ἕνεκα τοιαύτης προσκλήσεως δύναταί τις νὰ παραμείνῃ ἐνταῦθα πλέον τῶν εἴκοσιν ἡμερῶν, μεθ’ ἃς οὔτε μισθὸς οὔτε ἀποζημίωσις εἰς τὸν κληθέντα δίδοται. Ἀποκρινόμενος δ’ εἰς τὰς πολλάκις ἐξενεχθείσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρατηρήσεις περὶ παντελοῦς ἐλλείψεως μερίμνης τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης πρὸς νομοθετικὴν βελτίωσιν τῶν κατὰ τὴν λειτουργίαν αὐτῆς, δικαιοῦμαι νὰ ἀναπολήσω εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν καὶ ἄλλα τινὰ μέτρα, ἅπερ τῇ ἐμῇ εἰσηγήσει ἐψηφίσθησαν, καὶ ὧν τινὰ μὲν συνίσταντο εἰς μεταῤῥυθμίσεις, τεινούσας εἰς ἁπλοποίησιν τῆς διαδικασίας καὶ ἀποφυγὴν σκοπίμων τῶν δικῶν παρελκύσεων, τινὰ δὲ εἰς πληρεστέραν ἐξασφάλισιν τῶν ἰσοβίων δικαστῶν, ἢ εἰς ἐγγυήσεις σχετικῆς τινος ἀσφαλείας ὑπὲρ τῶν μὴ ἰσοβίων δικαστικῶν λειτουργῶν. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν πρώτην κατηγορίαν, δύναμαι ν’ ἀναφέρω τὸν νόμον περὶ καταργήσεως τῶν Ἐμποροδικείων, δι’ ἧς ἤρθησαν πλεῖσται δυσχερεῖς καὶ στρεψόδικοι τῶν δικῶν παρελκύσεις, προερχόμεναι ἐκ τῶν περὶ ἀναρμοδιότητος ἐνστάσεων καὶ τῶν φυομένων πολλῶν καὶ δυσχερῶν ζητημάτων. Τὸν νόμον περὶ καταργήσεως τῆς πρὸς συμβιβασμὸν ἀποπείρας, θεσμοῦ πάντη ἀκάρπου παρ’ ἡμῖν ἀποδειχθέντος καὶ προκαλοῦντος πληθὺν ἐνστάσεων καὶ ἀμφισβητήσεων περὶ τοῦ συνήθους ἢ συνοπτικοῦ τῶν ὑποθέσεων χαρακτῆρος. Ἀμφότεροι οἱ νόμοι οὗτοι εἶχον καὶ ἄλλοτε εἰσαχθῆ, ἀλλ’ οὐδέποτε ἡ ψήφισις αὐτῶν ἐπετεύχθη. Τὸν νόμον, τὸν δημιουργοῦντα τελεσιδικίαν καὶ κατὰ τοῦ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ διατρίβοντος διαδίκου, ὅστις ἐδικάσθη ἐρήμην, καὶ καθ’ οὗ ἦτο ἀδύνατος ἡ ἀπόκτησις τελεσιδικίας. Τὸν νόμον περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν περὶ παραχωρήσεως περιουσίας ἰσχυουσῶν διατάξεων, διὰ τῆς καταχρήσεως τῶν ὁποίων, ἐπιτραπήτω μοι νὰ εἴπω, ὅτι ἀληθῶς διεκωμῳδεῖτο ὁ ὑπὲρ τῶν τιμίων καὶ ἀτυχούντων ὀφειλετῶν τεθειμένος εὐεργετικὸς οὗτος θεσμὸς, ἐπιτυγχανομένων ἀλλεπαλλήλων καὶ πολυχρονίων ἀναστολῶν παρά τε τοῦ ἁρμοδίου Δικαστηρίου καὶ παρ’ ἄλλων, εἰς ἃ ἐκ περιτροπῆς κατέφευγον οἱ δύστροποι ὀφειλέται δι’ εἰκονικῆς μεταβολῆς τοῦ τόπου τῆς κατοικίας των. Ὡς πρὸς δὲ τὴν δευτέραν κατηγορίαν, ἀναφέρω τὸν νόμον, δι’ οὗ, συμφώνως πρὸς τὰ πλειστάκις λεχθέντα, ὅτι ἡ ἰσοβιότης δὲν δύναται νὰ νοηθῇ πλήρης ἄνευ τοῦ ἀμεταθέτου, περιωρίσθη οὐσιωδῶς τὸ δικαίωμα καὶ ἡ ἐλευθερία τοῦ Ὑπουργοῦ εἰς τὸ μετατιθέναι τοὺς δικαστὰς, καὶ ὡρίσθη χρόνος καὶ περιπτώσεις μεταθέσεως Ἐφετῶν, Πρωτοδικῶν καὶ Εἰρηνοδικῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἐν τῷ καθορισμῷ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστῶν εἰς τὰ διάφορα Δικαστήρια δὲν ἐλαμβάνετο πάντοτε ὡς βάσις τῆς ὑπηρεσίας ἡ ἀνάγκη καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν παρ’ ἑκάστῳ Δικαστηρίῳ εἰσαγομένων καὶ ἐκκρεμῶν δικῶν, ἀλλ’ ἐνίοτε, εἴτε ἐξ ὑπολογισμοῦ εἴτε ἐκ συμπαθειῶν καὶ εὐνοιῶν προσωπικῶν, ἐτοποθετεῖτο ἀνώτερος μὲν τοῦ ἀναγκαίου καὶ πρέποντος ἀριθμὸς δικαστῶν εἰς Δικαστήρια πόλεων, παρεχουσῶν εὐχάριστον καὶ εὐμαρῆ βίον, κατώτερος δὲ τοῦ ἀναγκαίου καὶ πρέποντος εἰς Δικαστήρια πόλεων, ἐν αἷς ὀλιγώτερον ἄνετος καὶ εὐχάριστος ὁ βίος εἶναι, ἐθεωρήσαμεν, ὅτι καὶ αὕτη τοῦ Ὑπουργοῦ ἡ ἐλευθερία ἔπρεπε νὰ περισταλῇ. Καίτοι π. χ. τὸ Δικαστήριον Σπάρτης ἦτο βεβαρημένον διὰ πλείονος ἐργασίας ἢ τὸ τῆς Κερκύρας, εὕρομεν ἐν τούτοις εἰς Κέρκυραν μὲν 9 δικαστὰς, εἰς Σπάρτην δὲ μόνον 5, καὶ ἠναγκάσθημεν νὰ ἀντιστρέψωμεν, χάριν τῆς ὑπηρεσίας, τοὺς ὅρους, περιορίσαντες μὲν τοὺς δικαστὰς Κερκύρας ἀπὸ 9 εἰς 6, αὐξήσαντες δὲ τοὺς τῆς Σπάρτης ἀπὸ 5 εἰς 7. Πρὸς ὁριστικὴν δὲ πρόληψιν τοιούτων ἀτόπων, εἰσηγησάμεθα διάταξιν ἐν τῷ περὶ οὗ πρόκειται νόμῳ, ἐπιβάλλουσαν τὸν κατὰ διετίαν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος καθορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Ἐφετῶν καὶ τῶν Πρωτοδικῶν παρ’ ἑκάστῳ Δικαστηρίῳ, ἐπιτρέπουσαν δὲ τότε μόνον τὴν ἐντὸς τῆς διετίας διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος μεταβολὴν τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ, ὅταν ὑποβληθῶσι γνωμοδοτήσεις Εἰσαγγελέων μὲν Ἐφετῶν διὰ τὰ Πρωτοδικεῖα, τοῦ παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ δὲ Εἰσαγγελέως διὰ τὰ Ἐφετεῖα. Πρὸς ἀσφαλεστέραν δὲ καὶ ταχυτέραν λειτουργίαν τῆς ἐν οὐχὶ εὐαρέστῳ καταστάσει διατελούσης καὶ λίαν καθυστερούσης ποινικῆς δικαιοσύνης, ἐθεωρήσαμεν ἀπαραίτητον καὶ κατεπείγουσαν τὴν ἀνάγκην ἐγγυήσεων μὲν ἀσφαλείας τῆς τοσαύτην περιβεβλημένης ἐξουσίαν Εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς ἀπὸ αὐθαιρέτων καὶ ἀδικαιολογήτων παύσεων, ὧν πρόσφατον εἴχομεν δυσάρεστον πεῖραν, ἀνυψώσεως δὲ καὶ ἐξασφαλίσεως καὶ δικαιοτέρας ἀποζημιώσεως τῆς ἀνακριτικῆς ὑπηρεσίας, ἣν κατὰ κανόνα καὶ διὰ λόγους εὐνοήτους ἀπέστεργον οἱ καλοὶ δικασταὶ, καὶ εἰς ἣν κατ’ ἀνάγκην ἐκαλοῦντο συνήθως οἱ νεώτεροι καὶ ἀπειρότεροι, δυνάμενοι καὶ οὗτοι ἐν πάσῃ στιγμῇ νὰ παύωνται ἀπὸ τῆς ἀνακριτικῆς θέσεως καὶ ν’ ἀντικαθίστανται. Διὰ νόμων λοιπὸν προὐνοήσαμεν, καὶ ἐξησφαλίσθη μὲν ἐν πρέποντι μέτρῳ ἡ Εἰσαγγελικὴ ἀρχὴ, ὡρίσθη δὲ ἵνα οἱ ἀνακριταὶ ἐκλέγωνται μὲν καὶ διορίζωνται οὐχὶ ἐλευθέρως παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ τῇ προτάσει τῶν παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελέων ἐκ τῶν συμπληρωσάντων διετῆ ὑπηρεσίαν Πρωτοδίκου, μὴ ἀπαλλάσσωνται δὲ τῶν ἀνακριτικῶν καθηκόντων, μηδὲ μετατίθενται, πρὸ τῆς συμπληρώσεως διετίας ἀπὸ τοῦ διορισμοῦ των, ἄνευ ἠτιολογημένης προτάσεως τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν καὶ τῶν Ἐφετῶν. Διὰ τοῦ αὐτοῦ νόμου ἐχορηγήθη τοῖς ἀνακριταῖς πεντηκοντάδραχμον μηνιαῖον ἐπιμίσθιον, καὶ ἐπετράπη πεντακοσιόδραχμος ἀμοιβὴ ἐν τέλει ἑκάστου ἔτους εἰς τοὺς διακριθέντας ἐν τῇ ἐκπληρώσει τῶν καθηκόντων αὐτῶν, ἐπὶ τῇ βάσει ἠτιολογημένης ἐκθέσεως τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν. Ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπὶ βλάβη καὶ παρακωλύσει τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης αὐξάνουσαν ὁσημέραι ῥοπὴν πρὸς ἐρημοδικίας ἐμεριμνήσαμεν κατὰ τὰ ἐνόντα, ὅπως περιστείλωμεν διὰ νόμου, κηρύττοντος ἀπαράδεκτον τὴν ἀνακοπὴν τῶν ἐρήμην δικαζομένων, ἐὰν δὲν καταβάλωσι πρὶν τὰ ἔξοδα τῆς ἐρήμην δίκης, καὶ τάσσοντος προθεσμίας βραχείας πρὸς ὑποβολὴν τῶν ἐρήμην ἀποφάσεων ὑπὸ τοῦ Γραμματέως πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα, καὶ πρὸς ἐπίδοσιν αὐτῶν εἰς τὸν ἐρήμην δικασθέντα. Ἐν δὲ τῷ Εἰρηνοδικειακῷ κλάδῳ εὑρόντες τοὺς Εἰρηνοδίκας ἐξησφαλισμένους μόνον ἀπὸ αὐθαιρέτων ἀπολύσεων, ἐξησφαλίσαμεν αὐτοὺς καὶ ἀπὸ αὐθαιρέτων μεταθέσεων διὰ νόμου, ὁρίζοντος χρόνον καὶ περιπτώσεις μεταθέσεως αὐτῶν, ἐπεξετείναμεν δὲ καὶ ἐπὶ τοὺς Γραμματεῖς τῶν Πρωτοδικείων τὰς ἀσφαλείας καὶ τὰς ἐγγυήσεις, ὅσαι εἶχεν ἤδη νομοθετηθῆ ὑπὲρ τῶν Εἰρηνοδικῶν. Ἐν τῇ Εἰρηνοδικειακῇ ὅμως δικαιοσύνῃ ἐλάνθανεν ὑφιστάμενος καὶ σκόπελός τις, εἰς ὃν πολυειδῶς προσέκοπτεν ἡ κανονικὴ αὐτῆς λειτουργία, καὶ ὅστις ἐχρησίμευεν ὡς ἀφορμὴ πολλῶν ἀτόπων. Ὁ σκόπελος οὗτος ἦτο ἡ ἐν τῷ νόμῳ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν παρὰ τοῖς Εἰρηνοδικείοις, ἐν ταῖς ἕδραις τῶν ὁποίων ὑπῆρχον Συμβολαιογράφοι, οἱ Συμβολαιογράφοι οὗτοι ἀνεπλήρουν τοὺς Εἰρηνοδίκας ὡς πάρεδροι. Τοῦτο ἦτο ἐντελῶς ἔκτροπον καὶ σόλοικον, διότι ἡ νομοθεσία ἡμῶν ἀπαγορεύει νὰ διορίζηταί τις Εἰρηνοδίκης ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ ἐγεννήθη ἢ ἀσκεῖ τὰ πολιτικά του δικαιώματα, διὰ δὲ τῆς διατάξεως ἐκείνης ἦτο δυνατὸν νὰ μετέρχηται τὰ τοῦ Εἰρηνοδίκου ἔργα ὁ ἐντόπιος. Διὰ νόμου λοιπὸν κατηργήθη ἡ διάταξις ἐκείνη καὶ ἐκλήθησαν εἰς ἀναπλήρωσιν τῶν Εἰρηνοδικῶν οἱ μὴ ἐντόπιοι Γραμματεῖς αὐτῶν, μὴ ἐπιτρεπομένου πλέον εἰς Συμβολαιογράφους ἐντοπίους νὰ δικάζωσι κατ’ ἐξαίρεσιν τοὺς συμπολίτας αὐτῶν, ἀπηλλάγησαν δ’ οὕτω ἀπὸ ἀλλεπαλλήλων καὶ μέχρι βαθμοῦ περιέργου ἐξικνουμένων ἐνίοτε μεταθέσεων οἱ Εἰρηνοδίκαι ἐκείνων ἰδίως τῶν Εἰρηνοδικείων, παρ’ οἷς ἤθελον ἀναπληρώσει αὐτοὺς Συμβολαιογράφοι ἐντόπιοι. Πλὴν δὲ τούτου προεκαλέσαμεν νόμον περὶ ἐποπτείας καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστικῶν γραφείων, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται ὑποχρεωτικῶς καθ’ ἕκαστον ἔτος ἡ ἐπιθεώρησις πάντων ἐν γένει τῶν δικαστικῶν γραφείων παρὰ τῶν ἁρμοδίων καὶ ἐξησφαλισμένων ἤδη Εἰσαγγελέων, καὶ τῆς ὁποίας ἐπιθεωρήσεως πάντες ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ὑμῶν πεῖραν ἑκάστοτε λαμβάνετε κατὰ Σεπτέμβριον καὶ Αὔγουστον, βλέποντες ἐν διηνεκεῖ κινήσει τοὺς Εἰσαγγελεῖς καὶ ἀναγινώσκοντες ἐν ταῖς ἐκθέσεσιν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος τὴν οὐσιώδη περιστολὴν τῶν ἀταξιῶν καὶ ἀνωμαλιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐδέσποζον πρότερον ἐν τοῖς Εἰρηνοδικειακοῖς πρὸ πάντων γραφείοις. Περιττὸν θεωρῶ νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν καὶ τὰ ὑποβεβλημένα μὲν, ἐκκρεμμῆ δ’ εἰσέτι πρὸς συζήτησιν ὑφιστάμενα ἄλλα δικαστικὰ νομοσχέδια. Ταῦτα πάντα νομίζω ὅτι χορηγοῦσιν ἡμῖν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσωμεν ἀπορίαν ἐπὶ τῇ κατ’ ἐπανάληψιν καὶ μετ’ ἐπιμονῆς ἐξενεχθείσῃ ἐντεῦθεν ἀδίκῳ γνώμῃ περὶ παντελοῦς ἐλλείψεως πάσης οἱαςδήποτε νομοθετικῆς προνοίας πρὸς κρείττονα διαῤῥύθμισιν τῶν τῆς δικαιοσύνης. Τὰ νομοθετικὰ ταῦτα μέτρα, ἀπὸ τῶν μέσων τοῦ 1887 λειτουργοῦντα, ὑποστηριζόμενα δὲ καὶ ὑπὸ διηνεκοῦς καὶ ἀγρύπνου διοικητικῆς ἐποπτείας καὶ ὑπὸ αὐστηρᾶς ἀσκήσεως τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, ἔφερον ἀποτελέσματα ἀναμφισβητήτως εὐχάριστα, τῶν ὁποίων μνείαν εὐθὺς ποιήσομαι. Ὡς πρὸς τὴν ἄσκησιν δὲ τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, δίδωμι τὴν πληροφορίαν, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν ἐπεβλήθησαν εἰς ἰσοβίους μὲν δικαστὰς πειθαρχικαὶ ποιναὶ 37, εἰς μὴ ἰσοβίους δὲ δικαστὰς 225, ἐνῷ κατὰ τὴν πρὸ αὐτῆς τετραετίαν ἐπεβλήθησαν εἰς ἰσοβίους μὲν 25, εἰς μὴ ἰσοβίους δὲ 121. Ἡ τοιαύτη τῶν πειθαρχικῶν ποινῶν αὔξησις εἶναι ἀποτέλεσμα τοῦ διηνεκοῦς ἐλέγχου καὶ τῆς αὐστηρᾶς ἐποπτείας. Τὰ ἀποτελέσματα τῶν ῥηθέντων μέτρων, ὡς πρὸς μὲν τὴν πολιτικὴν δικαιοσύνην, εἶναι περιττὸν ν’ ἀναφέρω, διότι θεωρῶ πασίγνωστον, ὅτι τὰ πλεῖστα μὲν τῶν Πρωτοδικείων κατέστησαν ἐντελῶς ἐνήμερα, τὰ δὲ λοιπὰ ὀλίγα εἰσὶν ἐγγύτατα τῆς πλήρους ἐνημερότητος, ὡς τοῦτο πασιφανῶς ἀποδείκνυται ἐκ τῶν ἑκάστοτε δημοσιευομένων καταστάσεων. Τὰ Ἐφετεῖα δὲν κατέστησαν βεβαίως ἐνήμερα, ἀναμφισβήτητος ὅμως εἶναι καὶ παρ’ αὐτοῖς ὁ πολλαπλασιασμὸς τῆς ἐργασίας καὶ ἡ πρὸς τὴν ἐνημερότητα τάσις. Τὸ ζήτημα ὅμως, τὸ ἐνέχον δικαίως πολὺ μείζονα σημασίαν, ὡς ἀμέσως ἐπιδρῶν ἐπὶ τὴν καθόλου τάξιν καὶ ἀσφάλειαν, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἐνημερότητος τῆς ποινικῆς παρ’ ἡμῖν δικαιοσύνης, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἰδίως ἐθρήνησεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς χθές, ἀγνοῶ πόθεν ἀντλήσας τὴν πληροφορίαν, ὅτι 106 χιλιάδες ποινικῶν ὑποθέσεων μένουσι σήμερον παρὰ ταῖς ἀνακριτικαῖς καὶ εἰσαγγελικαῖς ἀρχαῖς ἐκκρεμεῖς, αὐξανόμεναι ἑκάστοτε ἕνεκα τῆς ἀδρανείας καὶ φυγοπονίας τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν καὶ τῆς ἐλλείψεως τῆς ἀπαιτουμένης ἐπ’ αὐτῶν ἐποπτείας. Λέγω, ὅτι ἀγνοῶ, πόθεν τὴν πληροφορίαν ταύτην ἤντλησε, διότι τὰ περὶ τοῦ θέματος τούτου ἐπίσημα δημοσιεύματα βεβαίως δὲν ὑπεστηρίζουσι τὰς παρ’ αὐτοῦ δοθείσας πληροφορίας. Κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884 ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὑπέβαλε πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπισήμους πληροφορίας περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης. Κατὰ τὰς πληροφορίας ἐκείνας, τῇ 31 Δεκεμβρίου 1883 ὑπῆρχον παρὰ τοῖς ἀνακριταῖς, τοῖς ἀνακριτικοῖς ὑπαλλήλοις καὶ τοῖς Εἰσαγγελεῦσιν ἐκκρεμεῖς ποινικαὶ δικογραφίαι παντὸς βαθμοῦ 82,880, ἐκ τῶν ὁποίων 10,928 ἦσαν ἐκκρεμεῖς παρ’ ἀνακριταῖς, 20,000 παρ’ Εἰσαγγελεῦσι, καὶ 51,952 παρ’ ἀνακριτικοῖς ὑπαλλήλοις. Ἡ δυσάρεστος αὕτη κατάστασις ἐδεινοῦτο ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, καὶ διὰ τοῦτο αἱ 82,880, τὰς ὁποίας τὸ 1883 παρέδωκεν εἰς τὸ 1884, ἀνῆλθον τῇ 31 Δεκεμβρίου 1886 εἰς 88,775. Τὰ μεσολαβήσαντα τρία ἔτη δὲν δύνανται νὰ κατακριθῶσιν ὡς ἄγονα, διότι καὶ αὐτὰ προσέθηκαν τὴν ἑαυτῶν συμβολὴν, ἤτοι 6,000 ἐπὶ πλέον ποινικῶν δικογραφιῶν παρὰ ταῖς διαφόροις δημοσίαις ἀρχαῖς. Ἐκ τῶν 88,775 ἐκκρεμῶν τῇ 31ῃ Δεκεμβρίου 1886 ποινικῶν ὑποθέσεων παρὰ μὲν τοῖς τακτικοῖς ἀνακριταῖς ἦσαν 10,600, παρὰ δὲ τοῖς ἀνακριτικοῖς ὑπαλλήλοις 54,479, καὶ παρὰ τοῖς Εἰσαγγελεῦσιν 23,696, ἐν ὅλῳ 88,775. Ἐκ τῶν 10,600 δικογραφιῶν, τὰς ὁποίας παρελάβομεν ἐν τέλει τοῦ 1886 παρ’ ἀνακριταῖς ἐπὶ κακουργήμασιν ἐκκρεμῶν, κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1887 ἔμειναν ἐκκρεμεῖς 7627, κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1888 ἔμειναν ἐκκρεμεῖς 4773, τὴν δὲ 31 Ἰουνίου 1889 αἱ ἐκκρεμεῖς κατῆλθον εἰς 3787. Δὲν ἔχω δυστυχῶς ἀκόμη πλήρη τὰ ἀποτελέσματα τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1889, ἀλλὰ μόνον πληροφορίας ἀπὸ 20 ἐκ τῶν 22 Δικαστηρίων τοῦ Κράτους, ἐξ ὧν πληροφοριῶν ἐπέρχεται ἐλάττωσις τῶν ἐκκρεμῶν παρ’ ἀνακριταῖς κατὰ 383, καὶ ἑπομένως περιορίζεται ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν εἰς 3404. Ἐνῷ λοιπὸν ἡμεῖς τὸ 1886 παρελάβομεν ἐπὶ κακουργήμασιν ἐκκρεμεῖς ἀνακρίσεις 10,600, ἐὰν σήμερον παραδώσωμεν τὴν ἀρχὴν, θέλουσι παραλάβει οἱ διάδοχοι ἡμῶν 3404, συνυπολογιζομένων καὶ τῶν κατὰ τὴν τριετίαν αὐτὴν εἰσαχθεισῶν. Ἐνῷ κατὰ τὸ 1886 ἐπερατώθησαν ὑπὸ τῶν ἀνακριτικῶν ὑπαλλήλων προεισαγωγικαὶ ἀνακρίσεις 39,505, καὶ ἔμενον ἐκκρεμεῖς κατὰ τὴν λῆξιν αὐτοῦ 54,479, κατὰ τὸ 1887 ἐπερατώθησαν 51,679, ἔμειναν δὲ ἐκκρεμεῖς 52,846, κατὰ τὸ 1888, καίτοι ἐπερατώθησαν 60,546, ἔμειναν ἐκκρεμεῖς 48,016, καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ 1889, καίτοι ἐπερατώθησαν 27,684, ἔμειναν ἐκκρεμεῖς 47,117. Αἱ 54,479 λοιπὸν ἀνακρίσεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς παρελάβομεν παρ’ ἀνακριτικοῖς ὑπαλλήλοις ἐκκρεμεῖς τὸ 1886, ἐπηυξημέναι καὶ μὲ ἱκανὰς δεκάδας χιλιάδων, εἰσαχθεισῶν κατὰ τὸ τριετὲς αὐτὸ διάστημα, παρεδόθησαν εἰς τὸν Ἰούλιον τοῦ 1889 ἠλαττωμέναι εἰς 47,117. Ἐνῷ δὲ κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1886 ἔμειναν ἐκκρεμεῖς παρὰ ταῖς Εἰσαγγελίαις τῶν Πλημμελειοδικῶν δικογραφίαι 23,696 πρὸς εἰσαγωγὴν εἰς τὰ Πλημμελειοδικεῖα ἢ πρὸς ὑποβολὴν εἰς τὰ συμβούλια, ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ἠλαττώθη κατὰ μὲν τὸ τέλος τοῦ 1887 εἰς 20,209, κατὰ δὲ τὸ τέλος τοῦ 1888 εἰς 18,225, καὶ κατὰ τὸ τέλος τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1889 εἰς 14,887. Ὥστε ἐν ὅλῳ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκκρεμῶν ἀνακρίσεων καὶ ποινικῶν ἐν γένει δικῶν ἀπὸ 31 Δεκεμβρίου 1886 μέχρι 30 Ἰουνίου 1889, ἤτοι ἐντὸς δύο καὶ ἡμίσεος μόνον ἐτῶν, ἠλαττώθη ἀπὸ 88,775 εἰς 65,701, ἤτοι ἠλαττώθη κατὰ 23,000 σχεδόν. Τοιαύτη ἐργασία δὲν νομίζω, ὅτι ἦτο ἀξία τῶν κατακρίσεων, τὰς ὁποίας περὶ αὐτῆς ἠκούσαμεν, καὶ αἵτινες ἀποτελοῦσι προφανῆ ἄρνησιν δικαιοσύνης πρὸς τὴν δικαιοσύνην. Ἀλλὰ καὶ τὸ συμφέρον τὸ ἐθνικὸν καὶ ἡ φιλοτιμία τοῦ τόπου δὲν ἐπέτρεπε νὰ λεχθῶσιν ἀπὸ τοῦ βήματος ἀνακρίβειαι τοιαῦται. Ἐκ τῶν πληροφοριῶν τούτων ἀποδείκνυται, ὅτι ἡ ποινικὴ καθόλου δικαιοσύνη γοργῶς βαίνει πρὸς ἐνημερότητα, ὅτι δὲ ἰδίως ὡς πρὸς τὰ κακουργήματα δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡψάμεθα ἤδη τῆς ἐνημερότητος, σχετικῶς δὲ πρὸς τοῦτο, ἐπιτραπήτω μοι νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν μικρὸν ἔτι, ὑποβάλλων καὶ τὰς ἑξῆς πληροφορίας. Τὰ Κακουργιοδικεῖα τοῦ Κράτους, κατὰ μὲν τὸ 1886 ἐξεδίκασαν ὑποθέσεις 910, ἐξ ὧν 716 ἔσχον ἔκβασιν καταδικαστικὴν, κατὰ δὲ τὸ 1887 ἐξεδικάσθησαν 1172, ἐξ ὧν 921 ἔσχον ἔκβασιν καταδικαστικὴν, κατὰ τὸ 1888 ἐξεδικάσθησαν 1380, ἐξ ὧν 1136 ἔσχον ἔκβασιν καταδικαστικὴν, καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ 1889 ἐξεδικάσθησαν 628, ὧν 521 ἔσχον ἔκβασιν καταδικαστικήν. Τὰ Πλημμελειοδικεῖα τοῦ Κράτους ἐξεδίκασαν, κατὰ μὲν τὸ 1886 ὑποθέσεις 30,196, κατὰ δὲ τὸ 1887 ὑποθέσεις 35,583, κατὰ τὸ 1888 ὑποθέσεις 29,394, καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ 1889 ὑποθέσεις 20,254. Τὰ Συμβούλια δὲ τῶν Πλημμελειοδικῶν ἐξέδωκαν κατὰ μὲν τὸ 1886 βουλεύματα 17,957, κατὰ δὲ τὸ 1887 βουλεύματα 26,447, κατὰ τὸ 1888 βουλεύματα 32,453, καὶ κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ 1889 βουλεύματα 14,528. Ἡ εἰκὼν αὕτη μαρτυρεῖ, ὅτι, καὶ ὑφ’ οὓς ὅρους κατηρτίσθη παρ’ ἡμῖν ἡ δικαστικὴ ὑπηρεσία, καὶ ὑφ’ ἃς συνθήκας λειτουργεῖ ἐν μέσῳ ἡμῶν, ὅταν οἱ νόμοι ἐξασφαλίζωσιν αὐτῇ ἐλευθερίαν ἐνεργείας καὶ ὅταν αἱ προϊστάμεναι ἀρχαὶ ἀγρύπνως τὸ καθῆκον αὐτῶν ἐπιτελῶσιν, ἀνταποκρίνεται κατὰ τὸ ἐνὸν εἰς τὸν προορισμὸν αὐτῆς, ἢ τοὐλάχιστον δὲν δικαιολογεῖ τοὺς θρήνους, τοὺς ὁποίους χθὲς ἐπ’ αὐτῇ ἠκούσαμεν, οὐδὲ ἐπιτρέπει τὸν στιγματισμόν, δύναμαι νὰ εἴπω, τῆς καταστάσεως ἡμῶν τῆς κοινωνικῆς διὰ τῆς ὑποτιμήσεως τῆς δικαστικῆς ἐργασίας καὶ διὰ τῆς ὑποβολῆς ἀριθμῶν, ἀγνοῶ πόθεν ἀρυσθέντων, ἀναιρούντων δὲ πάντα τὰ ἐπίσημα στοιχεῖα. Δὲν πρέπει δὲ νὰ κατέλθω τοῦ βήματος, χωρὶς νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ δύο ἔτι πίνακας τῶν ὑπὸ ἐκκρεμῆ ἀνάκρισιν διατελούντων προπεφυλακισμένων ὑποδίκων. Πάντες ἐνθυμούμεθα, ποσάκις ἐν συζητήσεσι περὶ τῆς βραδείας ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης προεξῆρχε τὸ θέμα τῶν ἐπὶ μακρὸν ταλανιζομένων ἐν προφυλακίσει, χωρὶς ἡ ἀνάκρισις αὐτῶν νὰ περατωθῇ, καὶ ἀνεφέροντο ὀνόματα ὑποδίκων ἐν φυλακῇ, ὧν ἄλλος μὲν ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυ ἔτη δὲν ηὐτύχει νὰ ἴδῃ περατουμένην τὴν ἀνάκρισιν τὴν κατ’ αὐτοῦ, καὶ ἄλλοι ἐπὶ πλείονα. Οἱ κατατιθέμενοι ἤδη ἐπίσημοι πίνακες τῶν τελευταίων δύο ἐτῶν ἀποδεικνύουσιν ἐμφανῶς, ὅτι οὐδεὶς πλέον δικαιοῦται τοιαύτης φύσεως παράπονα νὰ ἐκφέρῃ, διότι τῶν ἐν προφυλακίσει ὑποδίκων αἱ ἀνακρίσεις οὐδέποτε χρονίζουσι πλέον τοῦ ἀναποδράστως ἀπαιτουμένου χρόνου, μηνῶν μόνον. Κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1888 ἐν ταῖς φυλακαῖς τῆς Ἑλλάδος εὑρέθησαν ὑπόδικοι ὑπὸ ἀνάκρισιν προπεφυλακισμένοι 170, ἐξ ὧν 102 εἶχον προφυλακισθῆ τὸν Δεκέμβριον, 20 τὸν Νοέμβριον, 19 τὸν Ὀκτώβριον, 14 τὸν Σεπτέμβριον, 3 τὸν Αὔγουστον, 3 τὸν Ἰούλιον; 2 τὸν Ἰούνιον, οὐδεὶς τὸν Μάϊον, 1 τὸν Ἀπρίλιον, 6 τὸν Μάρτιον, οὐδεὶς τὸν Φεβρουάριον καὶ οὐδεὶς τὸν Ἰανουάριον. Ὡς πρὸς τοὺς ἀπὸ τοῦ Μαρτίου καὶ Ἀπριλίου προπεφυλακισμένους ἑπτὰ ὑποδίκους, δίδοται ἐν τῷ πίνακι ἡ ἐξήγησις τῆς σχετικῆς ταύτης βραδύτητος ἐκ τοῦ ὅτι διετάχθησαν κρείττονες ἀποδείξεις καὶ ἐπισπεύδεται ἡ ἐξέτασις μαρτύρων διαμενόντων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Τῇ δὲ 31 Δεκεμβρίου 1889 εὑρέθησαν ἐν ταῖς φυλακαῖς τοῦ Κράτους ὑπόδικοι ὑπὸ ἀνάκρισιν προπεφυλακισμένοι 250, ἐξ ὧν 122 προεφυλακίσθησαν τὸν Δεκέμβριον, 47 τὸν Νοέμβριον, 40 τὸν Ὀκτώβριον, 21 τὸν Σεπτέμβριον, 7 τὸν Αὔγουστον, 2 τὸν Ἰούλιον, οὐδεὶς τὸν Ἰούνιον, 9 τὸν Μάϊον, εἷς τὸν Ἀπρίλιον, εἷς τὸν Μάρτιον, οὐδεὶς τὸν Φεβρουάριον, οὐδεὶς τὸν Ἰανουάριον. Ὡς πρὸς τοὺς τελευταίους τούτους δίδοται ἐπίσης ἐν τῷ πίνακι ἡ ἐξήγησις τῆς σχετικῆς ταύτης βραδύτητος. Τοὺς πίνακας τούτους καταθέτω. Ταῦτα ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἀναπτύξω πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀμυνόμενος ὑπὲρ τῆς ἐπὶ ἐντελεῖ ἀδρανείᾳ καὶ ἐπὶ πλήρει λησμοσύνῃ τῶν ἑαυτῆς καθηκόντων κατακριθείσης δικαστικῆς ἐξουσίας, καὶ ἀποκρούων τὴν ἄδικον, ὡς ἐλπίζω ὅτι ἀπέδειξα, μομφὴν περὶ παντελοῦς ἐλλείψεως προνοίας τῶν ἁρμοδίων, εἴτε νομοθετικῆς εἴτε διοικητικῆς, πρὸς ἐμπέδωσιν καὶ διευκόλυνσιν ταχείας καὶ ἀσφαλοῦς τῆς δικαιοσύνης ἐνεργείας. Διὰ τῶν λεχθέντων οὔτε ἐνόησα οὔτε ἐπειράθην νὰ ὑποστηρίξω ὅτι ἐγένετο καὶ νομοθετικῶς καὶ διοικητικῶς πᾶν ὅ,τι ὠφείλομεν νὰ πράξωμεν πρὸς πλήρη διαῤῥύθμισιν καὶ ἀποκατάστασιν τῶν τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἁπλῶς ἠθέλησα νὰ καταδείξω, ὅτι οὔτε εὔλογοι, οὔτε δίκαια οὔτε βάσιμοι ἦσαν αἱ περὶ αὐτῆς κατ’ ἐπανάληψιν ἐξενεχθεῖσαι ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δυσμενεῖς γνῶμαι.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κατατεθέντες πίνακες θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 196).

§22ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι, μεθ’ ὅσα εἶπον τοσοῦτοι δεινοὶ καὶ εὔγλωτοι ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πάντα τὰ θέματα ἐξηντλήθησαν, καὶ οὐδὲν ἔχω νὰ προσθέσω· διὰ τοῦτο δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἐὰν δὲ μὲ προεκάλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἐὰν δὲν ἐπέμενον ἀπαιτοῦντες ν’ ἀκούσωσι καὶ τὴν ἰδικήν μου γνώμην πολλοί, ἰδίως ἐκ τῆς δεξιᾶς, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι μὲ τιμῶσι διὰ τῆς προσωπικῆς των φιλίας. Λαμβάνων τὸν λόγον, δὲν θέλω ἐνδιατρίψει οὔτε εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, οὔτε εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν ὑποβληθέντων ἀπολογισμῶν. Περὶ τούτων ἐλάλησαν οἱ προαγορεύσαντες καὶ κατέδειξαν πληθὺν ἀνακριβειῶν, ὑφ’ ὧν γέμουσι τὰ κατασκευάσματα ταῦτα, διὰ τῶν ὁποίων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πλανῶν καὶ πλανώμενος ἴσως, ἀρέσκεται νὰ παριστᾷ ἀνθηρὰν τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος. Θέλω περιορισθῆ νὰ ἐπισκοπήσω διὰ βραχέων καὶ ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ ὁποία ἐφαρμόζεται ἀπὸ τοσούτων ἐτῶν, καὶ νὰ ἐξετάσω, κατὰ πόσον αὕτη ἐξυπηρετεῖ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Θεωρῶ δὲ τοῦτο τοσούτῳ μᾶλλον ἀναγκαῖον, καθόσον μετὰ τὴν παραλυσίαν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως, μετὰ τὴν ἀναστάτωσιν, ἐν ᾗ διατελεῖ ἡ κοινωνία, ἕνεκα τῶν καθ’ ἡμέραν συμβαινόντων ἀποτροπαίων ἐγκλημάτων, μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα καὶ ἰδίως εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης, ἓν καὶ μόνον ἐπιχείρημα ἀπέμεινεν εἰς τοὺς θέλοντας νὰ συνηγορῶσι καὶ ὑποστηρίζωσι τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι ἐτακτοποίησε τὰ οἰκονομικά. Ὅλοι ὁμολογοῦσι, καὶ αὐτοὶ οἱ στενότεροι φίλοι τῆς Κυβερνήσεως δὲν τὸ ἀρνοῦνται, καὶ αὐτὸς ὁ ὑπουργικὸς τύπος καθ’ ἑκάστην τὸ διασαλπίζει, ὅτι τὰ πάντα παρ’ ἡμῖν κακῶς ἔχουσι. Καὶ προχθὲς ἀκόμη μία πρωϊνὴ ἐφημερίς, ἡ ὁποία πληροῖ καθ’ ἑκάστην τὰς στήλας της μὲ ἐγκώμια ὑπὲρ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἔγραφε τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «Περὶ τῆς «διοικήσεως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν ὀλίγα· βεβαίως θὰ ἥρμοζε νὰ εἴπῃ περισσότερα, διότι ἐπὶ τούτου ἡ κοινὴ γνώμη εἶναι ὅλως ἐναντία αὐτοῦ· ἀλλὰ τὸ θέμα φαίνεται ὅτι καίει, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέφυγεν ἐπ’ αὐτοῦ πᾶσαν ἐπαφήν· διὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν ἐπελήφθη καὶ τοῦ ζητήματος τῆς δικαιοσύνης». Τὰ ζητήματα λοιπὸν τῆς διοικήσεως καὶ τῆς δικαιοσύνης καίουσι, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέφυγε νὰ τὰ ἐγγίσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, φοβούμενος μὴ καύσῃ τὰ δάκτυλά του, νομίζω δὲ, ὅτι οὔτε αὐτὸς οὔτε ὑμεῖς μετεβάλετε ὡς πρὸς ταῦτα γνώμην ἐκ τῆς σημερινῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, εἰς τὴν ὁποίαν ἄλλοι εἰδικοὶ συνάδελφοι θέλουσιν ἀπαντήσει. Ἐνῷ λοιπὸν τὰ πάντα κακῶς ἔχουσιν, εὑρίσκονται ἀκόμη πολλοὶ ἔντιμοι καὶ εὐσυνείδητοι ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐκ πεποιθήσεως καὶ ἀπὸ καθαροῦ συνειδότος συνηγοροῦσι καὶ ὑποστηρίζουσι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι ἔχουσι τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐτακτοποίησε τὰ οἰκονομικά. Καὶ δὲν συμφωνῶ ἐντελῶς μετὰ τῶν κυρίων τούτων, διότι ναὶ μὲν τὰ οἰκονομικὰ εἶναι ἀγαθὸν, καὶ ἀγαθὸν μέγα, ἀλλὰ δὲν μᾶς εἶναι ἐπιτετραμμένον χάριν αὐτοῦ καὶ μόνου νὰ παραμελῶμεν τὰ λοιπά. Σκοπὸς, πρὸς ὃν τείνει ἡ Πολιτεία, δὲν εἶναι κυρίως τὰ οἰκονομικὰ, ἀλλ’ ἡ διὰ τῶν καλῶν οἰκονομικῶν ἀποκατάστασις τῆς δημοσίου ἀσφαλείας καὶ τάξεως, ἡ πλήρης καὶ ταχεῖα ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης, ἡ διατήρησις ἀγαθῶν καὶ ὠφελίμων σχέσεων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἡ στρατιωτικὴ καὶ ναυτικὴ σύνταξις τῆς χώρας, ἡ διάδοσις τῆς παιδείας καὶ πᾶν, ὅ,τι συντελεῖ εἰς τὴν πρόοδον, τὴν εὐημερίαν καὶ τὸ μεγαλεῖον τοῦ Ἔθνους. Πάντα δὲ ταῦτα ἐλλείπουσι, καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν τούτων συντελεῖ κατὰ μέγα μέρος, ὡς ἀνέπτυξεν ἰδίως ὁ ἐκ Κεφαλληνίας βουλευτὴς καὶ φίλος μου κ. Βαλσαμάκης, καὶ ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοσούτου χρόνου ἀκολουθοῦμεν. Ἀλλ’ εἶναι τοὐλάχιστον ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐτακτοποίησε τὰ οἰκονομικά; Τοῦτο κυρίως θέλω ἐξετάσει σήμερον, καὶ θέλω ἴσως ἀναγκασθῆ ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου νὰ ἐπαναλάβω καὶ πολλὰ τῶν ὅσα καὶ ἄλλοτε ἐῤῥέθησαν, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐπαναλαμβάνω τὴν αὐτὴν ἐπῳδήν. Ἀλλὰ τί ἄλλο κάμνει καὶ αὐτός; Μήπως, ὁσάκις ὁμιλῇ περὶ τῶν οἰκονομικῶν, δὲν προσπαθῇ νὰ ἐπιῤῥίπτῃ εἰς ἄλλους τὴν κακὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται, καὶ νὰ παριστάνῃ, ὅτι μόνος αὐτὸς διὰ τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς νοημοσύνης του τὰ ἀνώρθωσεν; Ἐνόσῳ λοιπὸν ᾄδει τὴν αὐτὴν ᾠδὴν, θὰ τοῦ ψάλλουν καὶ οἱ ἄλλοι τὴν αὐτὴν ἐπῳδήν. Τακτοποίησις τῶν οἰκονομικῶν εἶναι ἀποκατάστασις διαρκοῦς ἰσοζυγίου, τουτέστιν ἡ ἐξίσωσις τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα, ἀλλ’ ἔσοδα στηριζόμενα ἐπὶ δικαίας καὶ ἀναλόγου φορολογίας. Διὰ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐτακτοποιήσαμεν τὰ οἰκονομικὰ, πρέπει νὰ ἔχωμεν ἰσοζύγιον, καὶ ἰσοζύγιον διαρκὲς, καὶ διὰ νὰ ἦναι διαρκὲς, πρέπει ἡ φορολογία, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζονται τὰ ἔσοδα, νὰ ἦναι τοιαύτη, ὥστε ὄχι μόνον νὰ μὴ ὑπάρχῃ φόβος ἐλαττώσεως τῶν ἐσόδων, ἀλλὰ νὰ ἔχωμεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι θέλουν αὐξάνει κανονικῶς, διὰ νὰ δύνανται νὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὴν ἐξ ἀνάγκης προβαίνουσαν αὔξησιν τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ εἰς τὴν κάλυψιν τοὐλάχιστον τοῦ τόκου τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ συνομολογῶμεν ἑκάστοτε διὰ τὰς ἐκτάκτους ἡμῶν ἀνάγκας. Δυστυχῶς μέχρι τοῦδε οὐδένα τῶν ὅρων τούτων ἐξεπληρώσαμεν. Καὶ πρῶτον, ἰσοζύγιον πραγματικὸν οὐδέποτε ἐπετύχομεν· τὸ ἰσοζύγιον εἶναι ἡ γῆ τῆς ἐπαγγελίας, ὡς τὸ ὠνόμασεν ἄλλοτε εἷς πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς τὴν ὁποίαν κατὰ τὴν ἀρχὴν ἑκάστης χρήσεως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κρατῶν μαγικὸν φανὸν ἀνὰ χεῖρας, μᾶς κάμνει νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ἐπατήσαμεν, ὅταν ὅμως φθάνωμεν εἰς τὸ τέλος τῆς χρήσεως καὶ ἀντιμετωπίζωμεν τὰ πράγματα, καταλαμβάνομεν, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔκαμε νὰ πιστεύσωμεν ἐν ἀρχῇ αὐτῆς, ἦτο ὀπτικὴ ἀπάτη, καὶ ὅτι ἐξακολουθοῦμεν ἀκόμη νὰ πλανώμεθα εἰς τὴν ἔρημον. Ὀκτὼ χρήσεων Προϋπολογισμοὶ συνετάχθησαν ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· ἅπαντες οὗτοι περιελάμβανον ἰσοζύγιον, ἢ καὶ περίσσευμα ἀλλὰ πάντες ἀφῆκαν ἐλλείμματα· καὶ διὰ μὲν τὰ ἔτη 1882, 1883, 1884 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε τὴν εἰλικρίνειαν, νὰ ὁμολογῇ τὰ ἐλλείμματα ταῦτα καὶ νὰ τὰ ἀναγράφῃ εἰς τοὺς ἀπολογισμούς, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1887 καὶ ἐντεῦθεν μετέβαλε τακτικὴν καὶ προσπαθεῖ νὰ τὰ καλύπτῃ διαφοροτρόπως. Ὑπέβαλε τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1887, παριστῶντα μικρὸν περίσσευμα, ἀλλὰ πρόχειρος ἐξέλεγξις, τὴν ὁποίαν εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω, διότι πολλάκις τὴν ἠκούσατε, ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἀντὶ περισσεύματος ὑπῆρχεν ἔλλειμμα πολλῶν ἑκατομμυρίων. Ὑπέβαλε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888 μὲ μικρὸν ἔλλειμμα, ἀλλὰ παρομοία ἐξέλεγξις ἐβεβαίωσεν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα ἐκεῖνο ἦτο τετραπλάσιον· τοῦ 1889 δὲν ἔχομεν ἀκόμη ἀπολογισμόν, καὶ βεβαίονει μὲν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι καὶ ἡ χρῆσις αὕτη δὲν θέλει ἀφήσει ἔλλειμμα, ἀλλ’ ἐξ ὅσων εἶπον οἱ προαγορεύσαντες, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι καὶ ἡ χρῆσις τοῦ 1889 θέλει κλείσει μὲ μέγα ἔλλειμμα. Γνωρίζετε δὲ τίνι τρόπῳ κατεσκευάσθη τὸ περίσσευμα τῶν 2,000,000, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ὁ ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμός. Προσετέθη εἰς τὰ ἔσοδα, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, 1,000,000, τὸ ὁποῖον αὐθαιρέτως ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας· ἀφῃρέθη ἀπὸ τὰ ἔξοδα ἓν ἄλλο ἑκατομμύριον, εἰς τὸ αὐτὸ ταμεῖον καὶ τοῦτο ἐπιῤῥιφθὲν, πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων τοῦ κατὰ τὸ 1882 συνομολογηθέντος καὶ πρὸ πολλοῦ καταναλωθέντος δανείου τῆς ὁδοποιΐας· δὲν ἀναγράφεται ὁ τόκος τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον συνωμολογήσαμεν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, διότι ὁ τόκος οὗτος συμπεριελήφθη εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ δανείου· περιπλέον δὲ ἀφαιροῦνται 6,500,000, προερχόμενα ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος. Πάντα ταῦτα συμποσοῦνται εἰς 10,000,000, καὶ ὁ λαμβάνων αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν καταλαμβάνει, ἐὰν ἦναι πραγματικὸν τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει ὁ Προϋπολογισμὸς, ἢ ὅτι ἀντὶ τούτου θέλομεν ἔχει μέγα ἔλλειμμα. Εἶναι λοιπὸν ἀναντίῤῥητον, ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν κατωρθώσαμεν νὰ ἐξισώσωμεν τὰ ἔξοδα πρὸς τὰ ἔσοδα, καὶ ὅτι ὑφίσταται κατ’ ἔτος ἔλλειμμα. Ἡ γῆ τῆς ἐπαγγελίας, τὴν ὁποίαν μᾶς ἔκαμαν νὰ πιστεύσωμεν ὅτι ἐμέλλομεν νὰ πατήσωμεν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1882, εἶναι ἀκόμη τοσοῦτον μακρὰν ἀφ’ ἡμῶν, ὥστε δὲν δυνάμεθα οὔτε κἂν νὰ τὴν κατοπτεύσωμεν. Ἀλλ’ ὑπάρχει τοὐλάχιστον ἡ ἐλπὶς, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι ἡ ὑφισταμένη ἀπόστασις μεταξὺ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων θέλει μείνει ἡ αὐτὴ, καὶ δὲν θέλει ἀποβῆ ἔτι μεγαλειτέρα; Δυνάμεθα δηλαδὴ νὰ ἔχωμεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι τὰ μὲν ἔσοδα ἡμῶν ὄχι μόνον δὲν θέλουσιν ἐλαττωθῆ, ἀλλ’ ἀπεναντίας θέλουσιν αὐξάνει, εἰς τρόπον ὥστε ν’ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ, αἱ ὁποῖαι αὐξάνουσι καθ’ ἑκάστην, καὶ εἰς τὴν κάλυψιν τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα εἴμεθα ἠναγκασμένοι, νὰ συνομολογῶμεν, ἵνα ἐκτελέσωμεν τοὐλάχιστον τὰ ἔργα, διὰ πολλὰ τῶν ὁποίων ἀνελάβομεν ἤδη ὑποχρεώσεις; Διὰ ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ τούτου, πρέπει ν’ ἀναδράμωμεν εἰς τὸ παρελθόν· τὴν μέθοδον δὲ ταύτην ἀκολουθεῖ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι λαμβάνει ὡς ἀφετηρίαν τὸ ἔτος 1886, τὴν ἐποχὴν δηλαδὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ δεύτερον ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, καὶ ἐπιῤῥίπτων ὅλην τὴν τότε ἀθλιότητα τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως εἰς τοὺς προκατόχους, παριστᾷ ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔλαβε, δὲν ἐβελτίωσεν ἁπλῶς, ἀλλ’ ἐτακτοποίησεν ἐντελῶς τὰ οἰκονομικὰ, καὶ ὅτι ἔφθασεν εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ προτείνῃ ἐλαττώσεις φόρων καὶ νὰ ἀνακουφίσῃ τὸν λαὸν ἀπὸ τὰ δυσβάστακτα βάρη, διὰ τὰ ὁποῖα ἄλλοι καὶ οὐχὶ αὐτὸς εἶναι οἱ κυρίως ὑπεύθυνοι. Ἀλλὰ, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κυβερνᾷ τὸν τόπον καὶ ἐφαρμόζει τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ 1882, πλὴν μικροῦ διαλείμματος, περιλαμβάνοντος τοὺς ὀκτὼ τελευταίους μῆνας τοῦ 1885 καὶ τοὺς τέσσαρας πρώτους τοῦ 1886, κατὰ τοὺς ὁποίους ἐκυβέρνησε τὸν τόπον ἄλλο Ὑπουργεῖον· ἀλλ’ ὁ προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, αἱ ὁποῖαι ἀπροσδοκήτως ἐπῆλθον τότε, δὲν ἠδυνήθη νὰ κάμῃ οὐσιώδεις μεταβολὰς εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Τρικούπη, ἑπομένως ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησα νὰ κρίνω, ἐφαρμόζεται ἄνευ διακοπῆς ἀπὸ τοῦ 1882, καὶ εἰς τὸ ἔτος τοῦτο ὀφείλομεν ν’ ἀναδράμωμεν, διὰ νὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον ἀπέβη αὕτη ὠφέλιμος εἰς τὸ Ἔθνος. Ὅτε ἀνῆλθεν ὁ κ. Τρικούπης κατὰ τὸ 1882 εἰς τὴν ἐξουσίαν, τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ Κράτους οὐ μόνον δὲν ἐπεβαρύνετο μὲ ὑποχρεώσεις τῶν προηγουμένων χρήσεων, ἀλλ’ ἄφινε καὶ μεγάλα εἰς χρήματα καὶ ὑλικὸν περισσεύματα, ἀναβαίνοντα εἰς 20 καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια. Εἰς τὰ ἔσοδα ἐπῆλθεν αὔξησις 10,000,000, ὅπως ὑπελόγιζεν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, προερχομένη ἐξ ἡμισείας ἀπὸ τὰ ἔσοδα τῶν νέων ἐπαρχιῶν καὶ ἀπὸ τὴν κανονικὴν πρόοδον τῆς παραγωγῆς καὶ τῶν συναλλαγῶν τοῦ τόπου. Ἡ δημοσία πίστις εὑρίσκετο εἰς σημεῖον λίαν εὐάρεστον, διότι τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, ἐκδοθὲν ἐπὶ τιμῇ ἀναλογούσῃ πρὸς 75%, ἐκαλύφθη δίς· δυστυχῶς ἡ διαχείρισις τοῦ 1882 καὶ τῶν ἀμέσως ἑπομένων δύο ἐτῶν ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε οὐ μόνον τὰ περισσεύματα ἐξηντλήθησαν, ἀλλὰ καὶ προσθήκη φόρων ἐγένετο, καὶ νέα δάνεια συνωμολογήθησαν· τὰ ἐλλείμματα ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ἐγένοντο μεγαλείτερα, ἡ δὲ δημοσία πίστις κατέπεσεν εἰς τοιοῦτο σημεῖον, ὥστε τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἐκδοθὲν ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὅροις, ἐφ’ οἷς καὶ τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, ἀλλ’ ἐπὶ τιμῇ 68%, δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, αἱ δὲ μὴ διατεθεῖσαι ὁμολογίαι, δοθεῖσαι εἰς κεφαλαιούχους ὡς ἐνέχυρον ἀπέναντι προκαταβολῶν, ἐκινδύνευον ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν νὰ ἐκτεθῶσιν εἰς πλειστηριασμόν, κηρυττομένου τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως. Ἀποτέλεσμα τῆς καταστάσεως ταύτης ὑπῆρξαν αἱ ἐκλογαὶ τῆς 7ης Ἀπριλίου, καθ’ ἃς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔδωκε περιφανῆ ἀπόδειξιν τῆς νοημοσύνης του καὶ τῆς ἰσχυρᾶς αὐτοῦ θελήσεως· ἠγέρθη ὡς εἷς ἄνθρωπος καὶ ἀψηφήσας ὅλας τὰς ἐπεμβάσεις, τὰς ὁποίας ἐπέτρεψεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ χορηγηθεῖσα εἰς αὐτὴν ὑπὸ τοῦ Στέμματος ἐξάσκησις τοῦ προνομίου τῆς διαλύσεως, ἀπεδοκίμασε πανηγυρικῶς τὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ἠνάγκασεν αὐτὸν νὰ φύγῃ ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν, πρὶν ἢ συνέλθωσιν εἰς τὰς Ἀθήνας οἱ ἐκλεχθέντες Βουλευταί. Εἶναι ἀληθές, ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ Βουλή, τῆς ὁποίας ἡ ἐκλογὴ ἔτρεψεν εἰς φυγὴν τὸν κ. Τρικούπην, ἐπανέφερεν αὐτὸν μετὰ ἓν ἔτος εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐξηγήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰς ποίας περιστάσεις εὑρέθη τότε ἡ Βουλή, καὶ διὰ τίνας λόγους ἔπραξε τοῦτο· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Τρικούπης γελᾷ καθ’ ἑαυτὸν, ὁσάκις λέγῃ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μετενόησε διότι τὸν κατέῤῥιψεν ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν, καὶ ἐπίεσε τοὺς ἀντιπροσώπους του νὰ τὸν ἐπαναφέρωσι μετ’ ὀλίγον. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔχει ἀρκοῦσαν νοημοσύνην, καὶ οὐδέποτε ἤθελε πράξει τὴν μωρίαν νὰ πιέσῃ τοὺς Βουλευτὰς, ἵνα ἐπαναφέρωσιν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἄνθρωπον, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἀποδοκιμάσει τόσον πανηγυρικῶς, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ διοίκησις ὑπῆρξε τοσοῦτον ἐπιζήμιος εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἀφοῦ μάλιστα δὲν εἶχον ἀκόμη ἐπουλωθῆ αἱ πληγαί, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀνοίξει εἰς τὸ Ἔθνος. Ἀλλὰ ὑπῆρξαν τὰ αἴτια, τὰ ὁποῖα προεκάλεσαν τὴν γενομένην τότε μεταβολήν· εἰς τὰ αἴτια δὲ ταῦτα ὀφείλεται καὶ ἡ ἀποτυχία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου καὶ ἡ συγκρότησις μεγάλης ὑπουργικῆς πλειονοψηφίας, ἡ ὁποία ὅμως, πιεζομένη ἀληθῶς ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἀραιοῦται καθ’ ἑκάστην, καὶ κατέστη τοσοῦτον μικρὰ, ὥστε δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ πλέον εἰς τὴν ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου· δὲν ἠξεύρω δὲ εἰς ποίαν θέσιν θέλουσιν εὑρεθῆ κατὰ τὰς προσεχεῖς ἐκλογὰς οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ καθήμενοι ἀκόμη εἰς τὴν πλευρὰν ἐκείνην (θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ), μὲ ὅλα τὰ ἐγκώμια, τὰ ὁποῖα ψάλλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ μὲ ὅλα τὰ διπλώματα τοῦ πατριωτισμοῦ, τὰ ὁποῖα καθ’ ἑκάστην ἐκδίδει ὑπὲρ αὑτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος. Τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886 διεχειρίσθησαν ἀμφότεροι οἱ Πρωθυπουργοί· τὰ ἔτη ταῦτα κατέλιπον μέγα ἔλλειμμα τακτικὸν καὶ μέγα ἔλλειμμα ἔκτακτον· ἀλλὰ διὰ μὲν τὸ τακτικὸν εὐθύνεται, ἂν μὴ πλειότερον, ἐξ ἴσου τοὐλάχιστον καὶ ὁ κ. Τρικούπης, διότι, καθὰ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, δὲν ἠδυνήθη, ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων περιστάσεων, νὰ κάμῃ οὐσιώδεις μεταβολὰς εἰς τὴν πρὸ ἐτῶν ἐφαρμοζομένην οἰκονομικὴν αὐτοῦ πολιτικὴν, ἑπομένως, ἐὰν καὶ κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ἔμενεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ κ. Τρικούπης καὶ διεχειρίζετο τὰ οἰκονομικὰ, τὸ αὐτὸ περίπου ἔλλειμμα ἤθελε παρουσιασθῆ. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ἔκτακτον ἔλλειμμα, ἀναλαμβάνει, ὡς εἶπεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ θεωρήσω ἐντελῶς ἀνεύθυνον καὶ τὸν κ. Τρικούπην, διὰ τὸν λόγον, ὅτι, ἐνῷ ἦτο ἀρχηγὸς μεγάλου κόμματος καὶ ἠδύνατο ὁπωσδήποτε νὰ παρεμποδίσῃ τὰ τότε γενόμενα, οὐ μόνον δὲν ἔπραξε τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς δι’ ἀγορεύσεως ἀπὸ τοῦ ἐξώστου καὶ διὰ διαδηλώσεων τῶν ὀπαδῶν του, καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς διὰ φιλημάτων καὶ δεξιώσεων αὐτὸς καὶ οἱ φίλοι του τὰ ἐνεθάῤῥυνον. Κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη 1887, 1888 καὶ 1889, γνωρίζετε ἤδη, ὁποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα. Μετὰ τὴν προεισαγωγὴν ταύτην κατανοεῖ πᾶς τις, ὅτι, διὰ νὰ κρίνωμεν τὴν ἐφαρμοζομένην οἰκονομικὴν πολιτικὴν, πρέπει ν’ ἀναδράμωμεν μέχρι τοῦ 1882 καὶ νὰ ἐξετάσωμεν, ὁποῖαι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μέχρι σήμερον ἐπῆλθον μεταβολαὶ εἰς τὰ δημόσια ἔσοδα, εἰς τὸ δημόσιον χρέος καὶ εἰς τὰ ἔξοδα. Τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους κατὰ τὸ ἔτος 1882, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ τὸ πρῶτον ἔτος μετὰ τὴν προσάρτησιν τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ἀνέβησαν εἰς 58 ἑκατομμύρια, ἐξ ὧν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν 6 ἑκατομμυρίων, προερχομένων ἀπὸ νομισματοποιΐαν, ἐπιστροφὰς χρημάτων καὶ πώλησιν ἀχρήστου ὑλικοῦ, μένουσι 52 ἑκατομμύρια. Ἀντὶ τούτων ἔχομεν σήμερον κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν 93 ἑκατομμύρια, (ὁμιλῶ μὲ στρογγυλοὺς ἀριθμοὺς, διὰ νὰ μὴ κουράζω τὴν γλῶσσάν μου καὶ τὴν ἀκοήν σας,) ἑπομένως ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ τοῦ 1882 καὶ τοῦ 1890 41 ἑκατομμυρίων, ἤτοι 80% καὶ ἐπέκεινα. Τὸ φαινόμενον τοῦτο εἶναι ἐκ πρώτης ὄψεως λίαν εὐχάριστον, καὶ διὰ τοῦτο οἱ ἐπιπολαίως κρίνοντες τὰ πράγματα ἐγκωμιάζουσι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ δὲν εὑρίσκουσιν ἱκανοὺς λόγους, ὅπως ἐξάρωσι τὴν μεγάλην αὐτοῦ ἱκανότητα, διότι εἶναι τῳόντι πρωτοφανὲς ἴσως τὸ παράδειγμα Ἔθνους, διπλασιάσαντος τὰ ἔσοδά του ἐν οὕτω βραχεῖ διαστήματι χρόνου. Ἀλλ’ οἱ βαθύτερον ἐξετάζοντες τὰ καθ’ ἡμᾶς μᾶς οἰκτείρουσι διὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο, καὶ πολλὰ δυσάρεστα διὰ τὴν χώραν ἡμῶν προοιωνίζονται· διότι εὑρίσκουσιν, ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη δὲν προέρχεται ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως τῆς παραγωγῆς καὶ τῶν συναλλαγῶν, ἀλλ’ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιβληθείσης εἰς τὸν τόπον βαρυτέρας φορολογίας, ὅταν δὲ διπλασιάζωνται σχεδὸν οἱ φόροι, χωρὶς ν’ αὐξάνῃ τὸ εἰσόδημα τῆς χώρας, τὸ Ἔθνος οὐ μόνον δὲν δύναται νὰ προοδεύσῃ, ἀλλὰ τὸ περιμένει βεβαία ὀπισθοδρόμησις. Γνωρίζετε πάντες τοὺς ἐπιβληθέντας ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν φόρους, καὶ διὰ τοῦτο περιορίζομαι ἁπλῶς νὰ τοὺς κατονομάσω, χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερῆ αὐτῶν ἀνάπτυξιν. Διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ νομισματικοῦ συστήματος καὶ τῆς προσθήκης τῶν 20% οἱ πλεῖστοι τῶν φόρων ηὔξησαν κατὰ 34½%· ἐγένετο εἰδικὴ αὔξησις εἰς τοὺς φόρους τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τῶν ζώων, τοῦ οἴνου, τῶν ἐπιτηδευμάτων, τῶν οἰκοδομῶν, τοῦ χαρτοσήμου, εἰς τὴν τιμὴν τοῦ ἅλατος, εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ γενομένη αὔξησις μὲ τὸ πρόσθετον τέλος τῶν 15% ὑπολογίζεται εἰς 35%· ἐκτὸς τούτου ἐσυστήθησαν 4 νέα μονοπώλια, τὸ τῶν παιγνιοχάρτων, τὸ τοῦ σιγαροχάρτου, τὸ τῶν πυρείων καὶ τὸ τοῦ πετρελαίου, ἐπεβλήθησαν δὲ καὶ νέοι φόροι, ἤτοι ὁ φόρος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, τὸ λεγόμενον ἀντισήκωμα ἐπὶ τῶν στρατευσίμων, τῶν ἀπαλλασσομένων ἢ κατατασσομένων εἰς τοὺς διαθεσίμους, καὶ ἐπὶ τέλους τὸ πρόσθετον τέλος τῶν 20% διὰ τοὺς ὅσοι δὲν ἤθελον πληρώσει ἐγκαίρως τὰ χρέη των. Ἐὰν πάσας ταύτας τὰς προσθήκας ἐφαρμόσητε εἰς τὰ διάφορα ἀντικείμενα, ἐφ’ ὧν ἐπιβάλλονται, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι πᾶσα ἡ ἐπελθοῦσα εἰς τὰ ἔσοδα αὔξησις εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν προσθηκῶν τούτων καὶ οὐχὶ προόδου τινὸς τοῦ τόπου· ἴσως μάλιστα θέλετε ἀνακαλύψει, ὅτι, ἐὰν λείψωσιν αἱ προσθῆκαι καὶ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρῶτον φορολογικὸν καθεστὸς, θέλομεν ἔχει ἔσοδα ὀλιγώτερα τῶν ὅσα εἴχομεν κατὰ τὸ 1882. Ἀφαιροῦμεν λοιπὸν διὰ τῆς βαρυτέρας φορολογίας 40 ἑκατομμύρια ἀπὸ τὸν λαὸν, καὶ ἐπειδὴ φαίνεται λίαν πιθανὸν, ὅτι οὐδεμία αὔξησις ἐπῆλθεν εἰς τὸ εἰσόδημα τοῦ τόπου, τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι εἰς τὸ λαὸν μένουσι σήμερον 40 ἑκατομμύρια ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅσα ἔμενον ἄλλοτε. Μετὰ ταῦτα δὲ ἀποροῦμεν, διατὶ δὲν γίνεται κἀμμία πρόοδος καὶ διατὶ ἐπικρατεῖ τοσαύτη οἰκονομικὴ δυσπραγία, καὶ τοσαύτη ἀχρηματία, καὶ ἰδίως εἰς τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Ἕκαστος ἡμῶν γνωρίζει πολλὰς οἰκογενείας, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν οὐδὲν ἀπέκτησαν καὶ τῶν ὁποίων τὸ εἰσόδημα ἔμεινεν ἀμετάβλητον. Αἱ οἰκογένειαι αὗται πληρόνουσι σήμερον περισσότερα διὰ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, τὰς οἰκοδομὰς καὶ τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι, διὰ τὸν οἶνον, τὸ οἰνόπνευμα καὶ τὴν σταφίδα, τὰ ὁποῖα παράγουσι, διὰ τὸ ἅλας, τὰ πυρεῖα καὶ τὸ πετρέλαιον τὰ ὁποῖα ἀγοράζουσιν ἀπὸ τὰ μονοπώλια τοῦ Κράτους, διὰ τὸ ἐπιτήδευμα, τὸ ὁποῖον μέλη τινὰ αὐτῶν ἐξασκοῦσι, διὰ τὸ χαρτόσημον, τὸ ὁποῖον ἐξοδεύουσι διὰ τὰς δίκας καὶ τὰς συναλλαγάς των, διὰ τὸν καπνὸν, τὸν ὁποῖον ἐνδέχεται νὰ μεταχειρίζωνται, διὰ τὸ κρέας, τὰ ὄσπρια, τὰ παστά, τὰ ὑφάσματα, τὴν ζάκχαριν καὶ λοιπὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα προμηθεύονται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ περιπλέον στρατιωτικὸν ἀντισήκωμα καὶ 20% πρόσθετον τέλος, ἐὰν δὲν προφθάσωσι νὰ πληρώσωσιν ἐγκαίρως τοὺς φόρους των. Πᾶσα τοιαύτη οἰκογένεια, ἐὰν δὲν ἦναι οἰκογένεια Καραπάνου ἢ Παχῆ, βεβαίως θέλει στενοχωρηθῆ καὶ ἐὰν δὲν ὀπισθοδρομήσῃ, δύσκολον εἶναι νὰ προοδεύσῃ. Ἡ ἀφαίρεσις τοσούτων ἑκατομμυρίων ἀπὸ τὴν παραγωγικὴν τάξιν εἶναι ἡ κυριωτέρα αἰτία τῆς ἐπικρατούσης οἰκονομικῆς δυσπραγίας, ἄμεσον δὲ ταύτης ἀποτέλεσμα εἶναι αἱ καθημεριναὶ πτωχεύσεις, ἡ καταπληκτικὴ αὔξησις τοῦ τόκου, πρὸ πάντων εἰς τὰς ἐπαρχίας, καὶ ἡ ἔτι μᾶλλον καταπληκτικὴ ὑποτίμησις τῶν ἀκινήτων κτημάτων, τὰ ὁποῖα, πωλούμενα ἀναγκαστικῶς, δὲν εὑρίσκουσι σήμερον τὸ ἥμισυ, ἐνίοτε δὲ οὐδὲ τὸ τρίτον τῆς ἀξίας των· εἰς αὐτὴν ὀφείλονται αἱ πλεῖσται αὐτοκτονίαι καὶ μέγα μέρος τῶν γινομένων ἐγκλημάτων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ὁ τόπος κατεπονήθη ἐκ τῆς βαρείας φορολογίας, θέλει νὰ ἴδῃ ἐλαττουμένας καὶ τὰς εἰσπράξεις, χωρὶς νὰ συλλογίζηται, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῶν εἰσπράξεων δὲν εἶναι σημεῖον καταπονήσεως, ἀλλ’ εἶναι προάγγελος ὀπισθοδρομήσεως καὶ καταστροφῆς· διότι, ὡς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, διὰ νὰ ὀπισθοδρομήσουν αἱ εἰσπράξεις πολλῶν ἐσόδων, ἀπαιτεῖται οὐ μόνον νὰ μὴ ὑπάρξῃ κἀμμία πρόοδος, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐκλείψωσι πολλὰ κτήματα καὶ πολλαὶ βιομηχανίαι. Ἀλλὰ καὶ τὸ σημεῖον τοῦτο ἤρχισε ν’ ἀναφαίνηται καὶ ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος νὰ λαμβάνῃ μεγαλειτέρας διαστάσεις, καὶ μάλιστα εἰς τὸ ἔσοδον ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου εἶπεν ἄλλοτε ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι δεικνύει τὴν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν τοῦ τόπου, τουτέστιν εἰς τὸ ἔσοδον τῶν τελωνείων. Ἀναγκασθεὶς νὰ ὁμολογήσῃ τὴν ἐλάττωσιν ταύτην ὁ Πρωθυπουργὸς, τὴν ἀπέδωκεν εἰς τὸ ὅτι ἕνεκα τῆς ὑποτιμήσεως τῆς σταφίδος εἰσῆλθον εἰς τὸν τόπον 10 ἑκατομμύρια ὀλιγώτερον κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ἐσυλλογίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς ποίαν θέσιν θέλομεν εὑρεθῆ, ὅταν στειρεύσῃ ἡ πηγὴ τῶν δανείων καὶ ἀφαιρῶνται ἐκ τῆς κυκλοφορίας τοῦ τόπου 30 ἢ 40 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θ’ ἀναγκαζώμεθα νὰ ἀποστέλλωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν κατ’ ἔτος ἄνευ ἀνταλλάγματός τινος, ἵνα πληρόνωμεν τοὺς τόκους τῶν δανείων ἡμῶν; Σήμερον οἱ τόκοι πληρόνονται διὰ τῶν ἀλλεπαλλήλως συνομολογουμένων δανείων, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἀποστέλλομεν χρήματα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, δὲν ἐλαττοῦται τὸ ἐν κυκλοφορίᾳ χρηματικὸν ποσὸν, ἀλλ’ ὅταν παύσουν τὰ δάνεια, ἐσκέφθη ὁ Πρωθυπουργὸς εἰς ποίαν θέσιν θέλομεν εὑρεθῆ; Ἀφοῦ δὲ ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν σκέπτεται, εἰμὴ πῶς νὰ διατηρηθῇ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, ὀφείλετε νὰ τὸ σκεφθῆτε ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταὶ, χάριν ὑμῶν αὐτῶν, χάριν τῶν τέκνων σας, χάριν τῆς πατρίδος σας, τῆς ὁποίας διαχειρίζεσθε σήμερον τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον, ὡς ἐκ τοῦ ἀξιώματος, μὲ τὸ ὁποῖον σᾶς περιέβαλον οἱ νομοὶ τοῦ Κράτους. Ὑπάρχει, Κύριοι, καὶ ἄλλο τεκμήριον τῆς καταπονήσεως τοῦ τόπου, τὸ ὁποῖον, ἂν καὶ ἦναι ὁρατὸν καὶ ἐντελῶς ψηλαφητὸν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν κατώρθωσεν ἀκόμη νὰ τὸ ἀντιληφθῇ· τοῦτο δὲ εἶναι ἡ ὀπισθοδρόμησις τῶν εἰσπράξεων, ἡ αὔξησις τῆς ἀναλογίας τῶν καθυστερούντων πρὸς τὰ εἰσπρακτέα. Ὁ Πρωθυπουργὸς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο τὸ ἀντιλαμβάνεται ἀντιστρόφως, καὶ φρονεῖ, ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του διὰ τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους προεκάλεσε, καὶ διὰ τῆς μεγάλης ἐπιμελείας, ἣν, ὅπως λέγει, καταβάλλει, ἡ ἀναλογία τῶν καθυστερούντων πρὸς τὰ εἰσπρακτέα ἠλαττώθη· ὑποπίπτει δὲ εἰς τὴν πλάνην ταύτην, διότι παραβάλλει τὰ καθυστεροῦντα πρὸς τὸ σύνολον τῶν εἰσπρακτέων, ἐνῷ, καθὼς γνωρίζετε, τὰ ⅔ τῶν εἰσπρακτέων προέρχονται ἀπὸ ἔσοδα, τῶν ὁποίων ἡ εἴσπραξις γίνεται συγχρόνως μὲ τὴν βεβαίωσιν καὶ διὰ τὰ ὁποῖα οὐδεμία καταδίωξις ἐνεργεῖται, οὐδὲ καθυστερήματα ἀφίνουσι. Τὰ καθυστεροῦντα προέρχονται ἐκ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται μετὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ διὰ τὰ ὁποῖα, ἐκτὸς τῶν ταμείων, ἐδημιουργήσαμεν τοσαῦτα ὑποταμεῖα, διωρίσαμεν προσθέτους εἰσπράκτορας καὶ δαπανῶμεν ἓν περίπου ἑκατομμύριον διὰ ποσοστά. Ἐὰν παραβάλητε τὰ καθυστεροῦντα τῆς χρήσεως τοῦ 1887 πρὸς τὰ τοιαῦτα εἰσπρακτέα, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἡ ἀναλογία δὲν εἶναι, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ Πρωθυπουργὸς, 7 καὶ 64%, ἀλλ’ ἀνέρχεται εἰς 29%. Εἰς ἄλλην ἐποχὴν ἡ ἀναλογία, ἀφαιρουμένων τῶν ἐσόδων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται ἄνευ καταδιώξεως, περιωρίζετο εἰς 12–15%. Ὑπάρχει λοιπὸν πραγματικὴ ὀπισθοδρόμησις εἰς τὰς εἰσπράξεις, αὔξησις μεγάλη τῆς ἀναλογίας τῶν καθυστερούντων. Μετὰ δὲ τὸν δρακόντειον περὶ εἰσπράξεων νόμον, τὴν ἀπειλὴν τοῦ προσθέτου τέλους, ἡ ὁποία ἀναγκάζει τοὺς πολίτας νὰ δανείζωνται μὲ ὑπέρογκον τόκον, ἢ νὰ πωλῶσι τὰ προϊόντα των εἰς εὐτελεῖς τιμὰς, διὰ νὰ οἰκονομῶσιν ὁπωσδήποτε τὰ ἀναγκαῖα χρήματα καὶ νὰ τρέχωσιν εἰς τοὺς εἰσπράκτορας, καὶ μετὰ τὴν ἀγριότητα, μεθ’ ἧς ἐνεργοῦνται σήμερον αἱ καταδιώξεις, εἰς τί ἄλλο δύνασθε, Κύριοι, ν’ ἀποδώσητε τὴν ἐλάττωσιν ταύτην, εἰμὴ εἰς τὴν ἀχρηματίαν, ἡ ὁποία μαστίζει τὰς πλειοτέρας τάξεις; Ἢ μήπως νομίζει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι οἱ κάτοικοι ὁλοκλήρων χωρίων, ὅταν βλέποντες προσερχόμενον τὸν εἰσπράκτορα μὲ τοὺς χωροφύλακας τρέπωνται εἰς φυγὴν καὶ ἀπέρχωνται εἰς τὰ ὄρη, πράττουσι τοῦτο διὰ νὰ ἀναπνεύσουν καθαρώτερον ἀέρα ἢ χάριν διασκεδάσεως; ἢ ὅτι οἱ τόσοι ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι κάθηνται πολλοὺς μῆνας εἰς τὰς φυλακὰς, ἀρέσκονται εἰς τοῦτο χάριν ἀναπαύσεως καὶ διὰ νὰ μὴ φθείρουν τὰ ὑποδήματά των; Ὑφίστανται οἱ ἄνθρωποι ὅλα ταῦτα καὶ τὰς καταχρήσεις τῶν ἀποσπασμάτων, διότι δὲν ἔχουσι νὰ πληρώσωσι, καὶ δὲν ἔχουσι, διότι οἱ φόροι εἶναι πολὺ μεγάλοι, διότι ἡ φορολογία ἐξήντλησε τὸν τόπον καὶ διότι δὲν εὑρίσκονται χρήματα οὔτε εἰς αὐτοὺς τοὺς τοκιστὰς τῶν ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι ἄλλοτε ἠδύναντο νὰ διευκολύνωσιν, ἔστω καὶ ἐπὶ βαρεῖ τόκῳ, τοὺς συμπολίτας των διὰ τὰς μικράς των ἀνάγκας, καὶ δὲν εὑρίσκονται, διότι ἀφαιροῦνται, ὡς εἶπον, δεκάδες ἑκατομμυρίων περισσότερα τῶν ὅσων ἀφῃροῦντο ἄλλοτε. Ἐὰν οἱ πρὸ τοῦ κ. Τρικούπη κυβερνήσαντες τὸν τόπον ἐφήρμοζον τὴν μεγαλουργὸν αὐτοῦ οἰκονομικὴν πολιτικὴν, καὶ ἐπεζήτουν διὰ ῥαγδαίας αὐξήσεως τῶν φόρων νὰ διπλασιάσωσι τὰ δημόσια ἔσοδα, βεβαιωθῆτε, ὅτι ὄχι καταστήματα, μέγαρα ἢ φυτεῖαι, ἀλλ’ οὐδὲ καλύβαι δὲν ἤθελον ὑπάρχει εἰς αὐτὸν τὸν τόπον· διότι τί εἶναι τέλος πάντων αὐτὸ τὸ εἰσόδημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τὸ ὁποῖον θεωροῦσί τινες ἀνεξάντλητον, καὶ νομίζουσιν ὅτι δύνανται ν’ ἀφαιρῶσιν ἀπ’ αὐτοῦ ὅσον θέλουσι; τὸ γνωρίζομεν ὅλοι, τὸ γνωρίζετε πρὸ πάντων ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταὶ, διότι καὶ φορολογούμενοι εἶσθε καὶ εἰς ἀδιάκοπον συνάφειαν μετὰ τῶν φορολογουμένων καὶ τοῦ λαοῦ διατελεῖτε. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῶν ἐσόδων. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς μεταβολῆς, ἡ ὁποία ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν ἐπῆλθεν εἰς τὸ δημόσιον χρέος. Περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου δυστυχῶς δὲν ἔχομεν συγκεφαλαιωμένας τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐφρόντισε, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν γενικὸν πίνακα, ἐμφαίνοντα ὅλα τὰ δάνεια, τὸ προϊὸν αὐτῶν καὶ τὰς ἀνάγκας, τακτικὰς καὶ ἐκτάκτους, εἰς τὰς ὁποίας διετέθησαν· σκορπίζει διαφόρους πληροφορίας εἰς ἐκθέσεις, εἰς πίνακας, εἰς σημειώματα, ἀλλὰ καὶ αἱ πληροφορίαι αὗται καταγγέλλονται ἀπ’ αὐτὸν τοῦτον τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὡς ἀτελεῖς, καὶ καθ’ ἑκάστην ἀποδεικνύονται ἀντιφατικαὶ καὶ ἐσφαλμέναι. Φαίνεται, ὅτι τὸ ὑπάρχον εἰς τὰ γραφεῖά του προσωπικὸν δὲν εἶναι ἐπαρκὲς οὔτε διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην, οὔτε διὰ τὴν ἀνάλυσιν τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ, τὴν ὁποίαν, ὡς εἶπον πολλάκις, ὤφειλε νὰ δημοσιεύῃ κατὰ μῆνα μετὰ τῆς μηνιαίας καταστάσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ἐὰν ἤθελε νὰ φωτίζηται καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία περὶ τῆς ἀληθοῦς καταστάσεως, εἰς ἣν αἱ δοσοληψίαι τοῦ Κράτους εὑρίσκονται. Καὶ τῳόντι δὲν εἶναι ἐπαρκὲς τὸ προσωπικὸν, διότι, ἐνῷ κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1882 τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε 55 ὑπαλλήλους, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐκτάκτων, τῶν ἐργαζομένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν, κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1890 ἀναβιβάζεται εἰς 164, δηλαδὴ μόλις ἐτριπλασιάσθη· τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἀπὸ 18, οὓς εἶχε τὸ 1882, ἔχει σήμερον 23, τὸ δὲ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπὸ 39 ἔχει 65· ὥστε τὸ προσωπικὸν τῶν τριῶν τούτων γραφείων, τὰ ὁποῖα ἀσχολοῦνται εἰς τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὰ λογιστικὰ τοῦ Κράτους, ἀπὸ 112 ὑπαλλήλους, τοὺς ὁποίους ἠρίθμει κατὰ τὸ 1882, ἀνεβιβάσθη εἰς 252. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι τὸ σμῆνος τοῦτο τῶν ὑπαλλήλων ἀσχολεῖται καὶ εἰς ἄλλα καθήκοντα, διότι, ὅπως μοι ἔλεγε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἷς πρώην ὑπάλληλος τοῦ τμήματος τῶν κτημάτων, ἐκ τῶν 40 ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι εἶναι τοποθετημένοι εἰς τὸ τμῆμα ἐκεῖνο, δύο μόνον κανονικῶς εἰργάζοντο, οἱ δὲ ἄλλοι 38 σπανίως προσήρχοντο εἰς τὸ γραφεῖον, ὡς ἐπιφορτισμένοι μὲ ἄλλας ἐργασίας, τὰς ὁποίας οἱ ἐργαζόμενοι δὲν ἐγίνωσκον. Τοσαύτη δὲ εἶναι ἡ ἀκρίβεια, μεθ’ ἧς γίνεται σήμερον ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία, ὥστε καὶ ὁ δημοσιευθεὶς ὁριστικὸς ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους 1887, ὅστις συνετάχθη μετὰ τὴν προεξέλεγξιν, εἶναι ἐσφαλμένος. Τὸν κατήγγειλεν αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς ἐκθέσεώς του ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, ἐν ᾗ ἀναφέρει, ὅτι τὰ ἀναγραφόμενα ἐν αὐτῷ εἰσπρακτέα εἶναι ἀνώτερα τῶν πραγματικῶν κατὰ 1,530,333, διότι πολλὰ εἰσπρακτέα ἐβεβαιώθησαν δίς· δὲν καταλαμβάνω τί εἴδους ἐξέλεγξις ἐγένετο, ἀφοῦ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνακαλύψῃ τὴν διπλῆν ταύτην βεβαίωσιν. Μὴ ἔχων λοιπὸν ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν σταθερὰ καὶ βέβαια διδόμενα ὡς πρὸς τὸ δημόσιον χρέος, ἐστήριξα τὰς μελέτας μου εἰς τὰ ὑποβληθέντα πλήρη ἢ ἀτελῆ ἔγγραφα καὶ ἰδίως εἰς τὸν φέροντα τὴν ὑπογραφὴν τοῦ τμηματάρχου ἐπὶ τοῦ δημοσίου χρέους πίνακα, τὸν ὁποῖον, μ’ ὅλα, ὅσα εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εὑρίσκω μὴ ἀπομακρυνόμενον τῶν πραγμάτων. Κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον, τὸ ὀφειλόμενον κεφάλαιον τῶν χρεῶν τοῦ Δημοσίου κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ τρέχοντος ἔτους συνεποσοῦτο εἰς 603,100,000, ἐκ τούτων δὲ 148,900,000 προέρχονται ἐκ τῶν συνομολογηθέντων πρὸ τοῦ 1882 δανείων καὶ 454,200,000 ἐκ τῶν συνομολογηθέντων ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν· εἰς τὰ ὑπόλοιπα ταῦτα, ὅπως ἐῤῥέθη καὶ χθὲς, δὲν περιλαμβάνονται οὔτε τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οὔτε τὸ δάνειον πρὸς τὰς Δυνάμεις. Τὰ δύο ταῦτα δάνεια συμποσοῦνται εἰς 160,000,000 περίπου, καὶ μὲ αὐτὰ τὸ ὅλον χρέος ἡμῶν ἀναβαίνει εἰς 760,000,000. Ἀλλὰ, ἐπειδὴ ταῦτα ὑπῆρχον ὀφειλόμενα καὶ πρὸ τοῦ 1882 ἐν ἴσῃ ὡς ἔγγιστα ποσότητι, ἡ παράλειψις αὐτῶν δὲν μεταβάλλει τὸ πόρισμα τῶν ὑπολογισμῶν, τοὺς ὁποίους ἐπεχείρησα νὰ σᾶς ὑποβάλω. Εἶπον ὅτι 454,200,000 εἶναι τὸ ὀφειλόμενον ὑπόλοιπον τῶν δανείων, τῶν συνομολογηθέντων μετὰ τὸ ἔτος 1882. Ἐκ τούτων τρία δάνεια συνωμολογήθησαν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἤτοι τὸ τῆς ὁδοποιΐας, τὸ πατριωτικὸν καὶ τὸ τῶν κερμάτων ἢ μικρῶν χαρτονομισμάτων, τὰ δὲ ἐκ τῶν τριῶν τούτων δανείων ὀφειλόμενα εἶναι 34,200,000 δραχμαί, τὰ λοιπὰ 420,000,000 συνωμολογήθησαν εἰς χρυσὸν, ἀλλ’ ἐκ τούτων τὸ μὲν δάνειον τῶν ἐντόκων γραμματίων, τῶν 9 καὶ τῶν 15 ἑκατομμυρίων ἐπραγματοποιήθησαν εἰς τὸ ἄρτιον, καὶ τὸ ἐκ τούτων ὑπόλοιπον εἶναι 33,800,000, τὰ δὲ ἄλλα δάνεια, ἐξ ὧν μένουσιν ὀφειλόμενα 386,200,000, ἐπραγματοποιήθησαν μὲ ἔκπτωσιν 30% κατὰ μέσον ὅρον, ἑπομένως τὰ ὀφειλόμενα 386,200,000, ὑπολογιζόμενα πρὸς 70%, φέρουσι πραγματικὸν κεφάλαιον 270,340,000, προστιθεμένων δὲ εἰς ταῦτα καὶ τῶν 33,800,000, τῶν προερχομένων ἀπὸ τὰ τρία εἰς τὸ ἄρτιον πραγματοποιηθέντα δάνεια, τὸ ὅλον ὑπολειπόμενον κεφάλαιον ἐκ τῶν εἰς χρυσὸν συνομολογηθέντων δανείων εἶναι 304,100,000 ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔτους. Ἀπὸ ταῦτα θέλω ἀφαιρέσει πάντα τὰ ἀπὸ τοῦ 1882 εἰς ἐκτάκτους ἀνάγκας δαπανηθέντα, ἀνάγων αὐτὰ εἰς χρυσᾶ, διὰ νὰ ἴδωμεν, πόσα ἐθεράπευσαν ἄλλας χρείας. Αἱ ἔκτακτοι ἀνάγκαι, δι’ ἃς ἐδαπανήσαμεν ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν χρήματα, εἶναι ἡ τροπὴ τῶν δανείων, ἡ ἐκτέλεσις διαφόρων ἔργων καὶ ἡ προμήθεια ὑλικῶν· τροπαὶ δανείων ἐγένοντο ἡ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπληρώθησαν εἰς χρυσὸν 55,200,000, καὶ ἡ τῶν δανείων τῶν 6, 25, 4, 10 καὶ 26 ἑκατομμυρίων, διὰ τὰ ὁποῖα ὅλα ἐπληρώθησαν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια 28,000,000, τὰ ὁποῖα, μεταβαλλόμενα εἰς χρυσὸν, φέρουσιν 22,400,000· ὥστε ἐν συνόλῳ διὰ τὴν τροπὴν τῶν δανείων ἐδαπανήσαμεν 77,600,000 χρυσᾶ. Δι’ ἔργα καὶ ὑλικὰ ἐδαπανήσαμεν τὰ ἑξῆς εἰς χρυσόν: διὰ τὰ θωρηκτὰ 26,000,000 διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν 24,000,000, διὰ τὸν σιδηρόδρομον Ἀγρινίου 3,700,000, τὸ ὅλον 53,700,000· εἰς τραπεζικὰ δὲ γραμμάτια: διὰ τὴν ὁδοποιΐαν 18,000,000, διὰ τοὺς σιδηροδρόμους 13,000,000, διὰ τὰ στρατιωτικὰ κτίρια 5,000,000, διὰ τὰ μικρὰ πλοῖα καὶ ἄλλα τινὰ ἔκτακτα ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν 4,000,000, τὸ ὅλον 40,000,000, εἰς τραπεζικὰ, ἢ 32,800,000 εἰς χρυσόν· τὸ ὅλον τῶν δαπανηθέντων δι’ ἔργα καὶ ὑλικὰ εἶναι 86,500,000, εἰς ἃ προσθέτοντες καὶ ὅσα ἐδαπανήσαμεν διὰ τὰς τροπὰς τῶν δανείων, εὑρίσκομεν ὅτι τὸ ὅλον τῶν δαπανηθέντων ἐκτάκτως ἀνέρχεται εἰς 164,100,000 χρυσᾶ φράγκα. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὰ 164.100,000 φράγκα χρυσᾶ ἀπὸ τὰ 304,100,000, τὰ ὁποῖα ἀφίνουσιν ὑπόλοιπον τὰ συνομολογηθέντα εἰς χρυσὸν δάνεια, εὑρίσκομεν πλεονάζοντα 140,000,000, ἅτινα, μεταβαλλόμενα εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, πρὸς 1 καὶ 25|00 τὸ φράγκον, φέρουσιν 175,000,000· προστιθεμένου δ’ εἰς ταῦτα καὶ τοῦ ὑπολοίπου τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ἐπραγματοποιήθησαν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν, ὡς εἶπον, ἀναβαίνει εἰς 34,200,000, ἔχομεν ἐν ὅλῳ 209,200,000. Πάντα ταῦτα κατηναλώθησαν διὰ τὴν ἐπιστρατείαν τοῦ 1885–1886 καὶ διὰ τὰ ἐλλείμματα τῶν Προϋπολογισμῶν, ἐκτὸς ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἐθεραπεύθη καὶ ἄλλη τις ἔκτακτος ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν γνωρίζω. Τὰ ἔξοδα τῆς ἐπιστρατείας, ὡς εἶπεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ἀνέρχονται εἰς 52,000,000. Ἀλλ’ ἐκ τῶν 52,000,000 πρέπει ν’ ἀφαιρέσητε τὴν ἀξίαν τοῦ ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔμεινε καὶ ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ ὁποίου ἀνεκουφίσθησαν οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν τακτικῶν δαπανῶν τῶν ἑπομένων ἐτῶν· ἑπομένως, καὶ ἂν δὲν θελήσητε ν’ ἀφαιρέσητε τὰ 45,264,179 δραχ. καὶ 37 λεπτά, τὰ ὁποῖα ἐσημείωσεν ὁ κ. Δηλιγιάννης, πρέπει πάντως ν’ ἀφαιρέσητε τοὐλάχιστον τὴν ἀξίαν τοῦ ἱματισμοῦ καὶ τῶν γαιανθράκων, τὰ ὁποῖα ἐχρησίμευσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὰ ἔτη 1887 καὶ ἑπόμενα, καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἀξίαν ὁ κ. Δηλιγιάννης ὑπελόγισεν εἰς 10,766,355 δραχμὰς καὶ 59 λεπτά. Ἀλλ’ ὁ ἀκριβὴς προσδιορισμὸς τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν ἐπιστρατείαν δαπανῶν εἶναι λογαριασμὸς μεταξὺ τῶν δύο Πρωθυπουργῶν, εὐτυχῶς δὲ ἀμφότεροι εἶναι ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ δύναται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν ἔχῃ ἀντίῤῥησίν τινα, νὰ ζητήσῃ ἐξηγήσεις.

§23Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὰ εἶναι εἰλημμένα ἀπὸ τὸν δημοσιευθέντα ἀπολογισμόν.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι εἶναι εἰλημμένα ἐκ τοῦ ἀπολογισμοῦ, ἀλλ’ οἱ ἀπολογισμοὶ ἀποδίδουσιν ἔλλειμμα 129 ἑκατομμυρίων, οὐχὶ 52 ἑκατομμυρίων.

§25ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ θέλει ἀποδειχθῆ μετ’ ὀλίγον.

§26ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τελευταία παρατήρησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μὲ φέρει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμω τὴν ἑξῆς διαστολήν. Εἶπον ὅτι 209,200,000 ἀπεῤῥόφησεν ἡ ἐπιστρατεία καὶ αἱ τακτικαὶ δαπάναι τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1889. Ἐὰν τώρα ὑποτεθῇ, ὅτι τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886 ἀφῆκαν ἔλλειμμα 129 ἑκατομμυρίων τακτικὸν καὶ ἔκτακτον, ὑπολείπονται μέχρι τῶν 209,200,000 ἄλλα 80 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἀπεῤῥόφησαν τὰ τακτικὰ ἐλλείμματα τῶν ἐτῶν 1882, 1883, 1884, 1887, 1888 καὶ 1889. Τὸ ἐξαγόμενον τοῦ ἀνωτέρω ὑπολογισμοῦ εἶναι, ὅτι πλὴν τοῦ περισσεύματος, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε κατὰ τὸ 1882, πλὴν τοῦ προϊόντος, τὸ ὁποῖον ἀπέδωκεν ἡ καταπληκτικὴ αὔξησις τῆς φορολογίας, ἐδαπανήσαμεν προσέτι ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν 209 ἑκατομμύρια ἀπὸ δάνεια, ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διετέθησαν δι’ ἔργα, ὑλικὰ καὶ τροπὰς δανείων. Διὰ νὰ ἐννοήσητε, Κύριοι, ὁποῖον βαρὺ φορτίον ἐπεβλήθη εἰς τὸν τράχηλον τοῦ Ἔθνους διὰ τῶν δανείων τούτων, καὶ ὁπόσον δυσχερὴς καθίσταται ἡ θέσις ἡμῶν ἐν τῷ μέλλοντι, λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὁποῖον ποσὸν ἐχρειάζετο κατὰ τὸ ἔτος 1882 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων καὶ ὁποῖον ποσὸν χρειάζεται σήμερον. Κατὰ μὲν τὸ ἔτος 1882 ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους 18,400,000, ἐν δὲ τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 ἀναγράφονται διὰ τὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν 29,000,000, ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν περιλαμβάνεται οὔτε ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος, οὔτε ὁ τόκος τοῦ δανείου διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, οὔτε ὁ τόκος τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας. Τὰ τρία ταῦτα συμποσοῦνται εἰς 9,080,000, ἑπομένως τὸ ἀπαιτούμενον κατὰ τὸ ἔτος 1890 ποσὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων ἀνέρχεται εἰς 38,000,000. Ὑπάρχει λοιπὸν διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐδαπανήθη διὰ τὸ δημόσιον χρέος κατὰ τὸ 1882, καὶ τοῦ ἀναγκαιοῦντος κατὰ τὸ 1890 19,600,000. Σημειώσατε δὲ, ὅτι εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐπληρώσαμεν τὸ 1882, περιείχοντο καὶ χρεωλύσια τριῶν καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα διὰ τῶν γενομένων τροπῶν ἐξέλιπον. Ἀλλὰ γνωρίζετε πάντες, ὅτι ἡ κατάργησις τῶν χρεωλυσίων εἶναι μὲν ἀνακούφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ πραγματικὴ οἰκονομία, διότι τὸ χρέος διαιωνίζεται, ἀντὶ βαθμηδὸν νὰ ἐξοφλῆται. Ἐὰν δὲ εἰς τὰ 19,600,000 προστεθῶσι καὶ τὰ καταργηθέντα χρεωλύσια, θέλομεν ἔχει 23–24 ἑκατομμυρίων διαφορὰν μεταξὺ τοῦ 1882 καὶ 1890. Τὸ κακὸν δὲ εἶναι, ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν δύναται νὰ σταματήσῃ ἕως ἐδῶ· ἐντὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ συνομολογήσωμεν καὶ ἄλλα δάνεια, ἤτοι δάνειον διὰ τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσσης, δάνειον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων τῆς Θεσσαλίας, τὴν ὁποίαν ὑπόσχεται ἐπανειλημμένως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τοὺς ἀγαθοὺς κατοίκους τοῦ διαμερίσματος ἐκείνου, ἀλλ’ οὐδέποτε πραγματοποιεῖ, δάνειον διὰ τοὺς νέους σιδηροδρόμους ἐν Πελοποννήσῳ, τῶν ὁποίων τὴν ἐπιψήφισιν ἐν μεγίστῃ σπουδῇ προεκάλεσεν ἀπὸ πέρυσι, καὶ ἐὰν πιστεύσωμεν εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, θὰ συνομολογήσωμεν καὶ ἄλλο δάνειον διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ συμπλέγματος τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, διότι μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ὁλοκλήρου τοῦ ὑπολοίπου τῶν ἐσόδων τῆς ὁδοποιΐας δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν τὴν κατασκευὴν οὐδεμιᾶς ὁδοῦ ἄνευ δανείου, ἐκτὸς ἐὰν ἔχῃ κατὰ νοῦν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀρκεσθῇ εἰς μόνας τὰς ὁδοὺς τῶν διαμερισμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα, ὡς χαίροντα τὴν ἐξαιρετικὴν αὐτοῦ εὔνοιαν, κατεσκεύασεν ἤδη τοιαύτας, καὶ ν’ ἀφήσῃ ὅλα τὰ ἄλλα μέρη ἄνευ συγκοινωνίας. Διὰ τὰ νέα ταῦτα δάνεια εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ προθέσωμεν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους τοὐλάχιστον 10,000,000. Παραλείπω τὰς ἐκτάκτους δαπάνας διὰ τὰ προαγγελλόμενα καταδρομικὰ, τὴν ἀνέργεσιν σχολείων, δικαστηρίων καὶ ἄλλων καταστημάτων, καὶ τὴν ἐπέκτασιν τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλονται τὰ νέα νομοσχέδια τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ δημόσιον χρέος εὑρίσκεται σήμερον, καὶ ἐκ ταύτης δύνασθε νὰ ἐννοήσητε πόσον δυσχερὴς ἀποβαίνει ἡ οἰκονομικὴ θέσις ἡμῶν, καὶ νὰ κρίνητε, ἐὰν ἦναι ἐφικτὴ ἡ ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος βελτίωσις. Βλέπων τις τὴν κατάστασιν ταύτην, ἐξίσταται ἀληθῶς καὶ ἀπορεῖ, τί πλειότερον νὰ θαυμάσῃ, τὴν τόλμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν ἐπιείκειαν τῆς Βουλῆς, ἢ τὴν ἀνοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Πῶς εἶναι δυνατὸν Ἔθνος, τοῦ ὁποίου ἀρχίζουν νὰ ἐλαττόνωνται τὰ ἔσοδα, ἕνεκα τῆς ἐπιβληθείσης βαρυτάτης φορολογίας, νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν καταπληκτικὴν ταύτην αὔξησιν τοῦ δημοσίου χρέους! Καὶ σήμερον μὲν δὲν ἐννοοῦμεν ἀρκούντως τὴν δυσχέρειαν ταύτην, διότι συνομολογοῦμεν ἑκάστοτε νέα δάνεια καὶ πληρόνοντες δι’ αὐτῶν τὰ τοκομερίδια, δὲν ἐξάγομεν χρηματικὸν, ἀλλ’ ὅταν παύσωσι τὰ δάνεια καὶ θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ στέλλωμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν 30,000,000 ἢ 40,000,000 εἰς χρυσὸν, τότε καὶ ἐγὼ δὲν ἠξεύρω εἰς ποίαν θέσιν θέλομεν εὑρεθῆ. Ὑπολείπεται ἤδη νὰ εἴπω ὀλίγα καὶ περὶ τῶν ἐξόδων. Ἐν πρώτοις παρατηρῶ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν συντάσσει τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐξόδων συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Λογιστικοῦ ἡμῶν νόμου, ὅστις ἀπαιτεῖ ἑνιαῖον Προϋπολογισμὸν, Προϋπολογισμὸν δηλονότι, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ ἀναγράφωνται πᾶσαι αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους, εἴτε τακτικαὶ εἶναι, εἴτε ἔκτακτοι. Τὴν ἀπαίτησιν ταύτην τοῦ νόμου ὡμολόγησε προχθὲς καὶ αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ ἐνῷ τὴν ὁμολογεῖ, οὐδέποτε τὴν ἐφαρμόζει! Ἀναγράφει εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν μόνον τὰς τακτικὰς δαπάνας, διὰ δὲ τὰς ἐκτάκτους ὑποβάλλει ἑκάστοτε εἰς τὴν Βουλὴν ἐκτάκτους πιστώσεις, κατὰ προφανῆ παράβασιν τοῦ Λογιστικοῦ νόμου, καθόσον, ὡς εἶπον, ὁ Λογιστικὸς νόμος ἀπαιτεῖ νὰ ἀναγράφωνται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἑκάστου ἔτους πᾶσαι αἱ γνωσταὶ δαπάναι, ἀδιαφόρως, ἐὰν πρόκηται νὰ θεραπεύσωσι τακτικὰς ἀνάγκας ἢ ἐκτάκτους, καὶ ἐὰν θὰ πληρωθῶσιν ἀπὸ τὰ τακτικὰ ἔσοδα ἢ διὰ δανείων. Ἐκτάκτους πιστώσεις χαρακτηρίζει ὁ νόμος τὰς ἀναγομένας εἰς ἐκτάκτους καὶ ἀνεπιδέκτους ἀναβολῆς ἀνάγκας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβλεφθῶσι καθ’ ὃν χρόνον συνετάσσετο ὁ Προϋπολογισμός· εἰς ὅλα τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης εἷς Προϋπολογισμὸς συντάσσεται διά τε τὰς τακτικὰς καὶ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας· ἐξαίρεσιν παρουσιάζει μόνον ἡ Γαλλία, ὅπου ἐκτὸς τοῦ τακτικοῦ ἔχουσι συνήθως καὶ ἔκτακτον Προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ τὴν τακτικὴν ταύτην κατακρίνουσι πάντες σχεδὸν οἱ ἐπίσημοι ἄνδρες τῆς Γαλλίας. Ὁ μέγας πολιτικὸς ἀνὴρ, ὁ περιώνυμος Θιέρσος, ἔλεγεν: «Ἡ εἰλικρίνεια ἀπαιτεῖ νὰ συντάσσηται εἷς Προϋπολογισμός· οἱ πολλοὶ Προϋπολογισμοὶ δὲν χρησιμεύουσιν εἰς ἄλλο, παρὰ εἰς τὸ νὰ καλύπτωσι πολλὰ ἔξοδα, καὶ νὰ ἐξαπατῶσι τὸν λαὸν, ἀποκρύπτοντες τὸ σύνολον τῶν βαρῶν καὶ τῶν θυσιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑποβάλλεται». Ὁ ὑπὸ συζήτησιν λοιπὸν Προϋπολογισμὸς περιλαμβάνει μόνον τὰ τακτικὰ ἔξοδα, ἅτινα ἀναβιβάζονται εἰς 91,000,000, ἀλλ’ ἐὰν προσθέσητε τὰ παραλειφθέντα ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους 9,000,000, θὰ ἔχητε 100,000,000. Ἀνατρέχοντες εἰς προηγουμένας ἐποχὰς καὶ ἰδίως εἰς τὸ ἔτος 1880, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ τελευταῖον πρὸ τῆς προσαρτήσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν καὶ τοῦ ὁποίου τὸν Προϋπολογισμὸν συνέταξεν αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εὑρίσκομεν, ὅτι τὰ ἔξοδα προϋπελογίσθησαν εἰς 52,000,000 παλαιῶν δραχμῶν, ἀναλογοῦντα εἰς 46,500,000 νέων. Ἐὰν ἐμένομεν εἰς τὰς βάσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκείνου, δὲν θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰ 46,500,000, εἰμὴ μόνον 10,000,000 περίπου διὰ τὴν διοίκησιν τῶν νέων ἐπαρχιῶν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον συνωμολογήθη διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν αὐτῶν. Τὸ δυστύχημα δὲ εἶναι, ὅτι δὲν φαίνεται σήμερον εὔκολος ἡ ὀπισθοδρόμησις, διότι τὰ δύο τρίτα καὶ ἐπέκεινα τῶν ἐξόδων τούτων ἀφορῶσιν ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους καὶ ἄλλας δαπάνας, ἐπίσης ἀναγκαίας καὶ ἀπαραιτήτους, ἀλλὰ μηδεμίαν ἐχούσας σχέσιν οὔτε μὲ τὴν διοίκησιν, οὔτε μὲ τὸ προσωπικὸν αὐτῆς. Ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων διαιρεῖται εἰς τέσσαρα μέρη· τὸ πρῶτον ἐπιγράφεται «ὑποχρεώσεις» καὶ τὸ τέταρτον «διάφοροι πληρωμαί». Τὸ μέρος τῶν ὑποχρεώσεων, ἔνθα κατατάσσεται τὸ δημόσιον χρέος, αἱ συντάξεις, ἡ βασιλικὴ χορηγία καὶ αἱ δαπάναι τῆς Βουλῆς, περιλαμβάνει κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν 36,000,000, ἀλλὰ προστιθεμένων καὶ τῶν παραλειφθέντων 9,000,00, ἀναβαίνει εἰς 45,000,000· τὸ τέταρτον μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον κατατάσσονται τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, τοὺς δήμους καὶ φάρους ποσοστὰ, αἱ ἀποζημιώσεις καὶ ἄλλα τοιαῦτα, περιλαμβάνει 6,400,000. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν δύο τούτων κονδυλίων ὑπάρχουσι καὶ εἰς τὰ δύο ἄλλα μέρη τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔξοδα ὑποχρεωτικὰ, ὁμοίας περίπου μὲ τὰ ἀνωτέρω φύσεως. Τοιαῦτα εἶναι ἐκ μὲν τοῦ Γʹ μέρους, τοῦ ἐπιγραφομένου «ἔξοδα διοικήσεως καὶ εἰσπράξεως ἐσόδων», τὰ ποσοστὰ, τὰ ὁποῖα πληρόνονται εἰς τοὺς ταμίας, ὑποταμίας καὶ εἰσπράκτορας, τὸ ἔξοδον τῆς κοπῆς καπνοῦ, ἡ προμήθεια τοῦ σιγαροχάρτου, τοῦ πετρελαίου, τῶν πυρείων καὶ τῶν παιγνιοχάρτων, ἡ ὀξύρυξις τῶν ὀρυκτῶν, ἡ κατασκευὴ τῶν ἁλάτων, ἡ κατασκευὴ τοῦ χαρτοσήμου καὶ γραμματοσήμου καὶ αἱ δαπανώμεναι διὰ τὴν πώλησιν αὐτῶν ἀποδοχαί. Πάντα ταῦτα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δαπάναι διοικήσεως, ἀλλὰ προμήθεια ὑλικῶν, ἐξ ὧν παράγονται ἔσοδα, ἀναβαίνουσιν εἰς 6,000,000. Εἰς τὸ Βʹ μέρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ περιλαμβάνον τὴν γενικὴν ὑπηρεσίαν τῶν Ὑπουργείων, ἀπαντῶμεν, εἰς μὲν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τὰ λεγόμενα ἀπρόβλεπτα ἔξοδα ἐκ δρ. 740,000, εἰς δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τὰ ἔξοδα τῶν φυλακῶν καὶ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν συνδρομὴν πρὸς τὰς Ἀτμοπλοϊκὰς Ἑταιρίας, τὰς βοηθείας, τὴν μετακόμισιν τῶν γραμμάτων καὶ τὴν ἀπόδοσιν τῶν εἰς ξένας ἑταιρίας ἀνηκόντων τηλεγραφικῶν δικαιωμάτων. Τὸ σύνολον τῶν δαπανῶν τούτων τοῦ Βʹ μέρους ἀποτελεῖ 4,400,000, ἅτινα, ἑνούμενα μὲ τὰ προαναφερθέντα ἐκ τῶν τριῶν ἄλλων μερῶν, ἀναβιβάζουσιν εἰς δραχμὰς 62,000,000 τὰ ἔξοδα, τὰ ἀναγκαιοῦντα διὰ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰ ὑλικὰ κλπ. Ἐὰν τὰ 62,000,000 ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὰ ἔσοδα, τὸ ὁποῖα προϋπολογίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς 93,000,000, δὲν μένουσι παρὰ 31,000,000, μὲ τὰ ὁποῖα ἔχομεν ν’ ἀπαντήσωμεν πάσας τὰς δαπάνας τῆς διοικήσεως, ἤτοι τοῦ στρατοῦ, τοῦ ναυτικοῦ, τῆς διπλωματικῆς καὶ προξενικῆς ὑπηρεσίας, τῶν διοικητικῶν, οἰκονομικῶν καὶ δικαστικῶν ὑπαλλήλων, τῶν λειτουργῶν τῆς ἐκκλησίας καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἐν γένει τοῦ προσωπικοῦ καὶ τῶν ἐξόδων παντὸς κλάδου τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἴσως ἐρωτήσῃ τις, ἀφοῦ μένωσι τόσον ὀλίγα, πῶς κατορθοῦται, ὥστε ὁ Προϋπολογισμὸς νὰ παρουσιάζῃ καὶ περίσσευμα; Βεβαίως ἡ ἀναγραφομένη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δαπάνη διὰ τὴν γενικὴν ὑπηρεσίαν τῶν Ὑπουργείων καὶ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως ἀναβαίνει εἰς 48,000,000· ἐὰν ἀφαιρεθῶσιν ὅσα ἠρίθμησα προηγουμένως, ὡς μὴ ἀναγόμενα εἰς τὴν κυρίως διοίκησιν καὶ τὰ ὁποῖα ὑπολογίζονται εἰς 10,000,000, ὑπολείπονται πάλιν 38,000,000· ὥστε ὑπάρχει ἔλλειμμα 7,000,000. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παραλείπει 9,000,000, ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ οὕτω τῶν 7,000 000 τὸ ἔλλειμμα κατορθώνει νὰ τὸ μεταβάλῃ εἰς 2,000,000 περίσσευμα. Ἐννοεῖται ὅμως ὅτι, διὰ νὰ κάμῃ τοῦτο, πρέπει νὰ συνομολογήσῃ νέον δάνειον, διότι ἄνευ τούτου δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ τὰ τοκομερίδια, χωρὶς νὰ ἀγοράσῃ συνάλλαγμα καὶ πληρώσῃ τὴν διαφορὰν αὐτοῦ. Ἀποκρύπτει λοιπὸν τὸ ἔλλειμμα, διότι νομίζει, ὅτι θὰ ἔχῃ τὴν εὐκολίαν νὰ δανεισθῇ. Ἀλλὰ ποῖον εἶναι τὸ συμπέρασμα ὅλων τούτων; Ὅτι ἄνευ δανείου δὲν δυνάμεθα οὔτε ἐπὶ ἕξ μῆνας νὰ ζήσωμεν. Διὰ τοῦτο βλέπομεν, ὅτι ἀδιακόπως συνομολογοῦνται δάνεια παντὸς εἴδους, ἤτοι δάνεια προσωρινὰ, δάνεια ὑπὸ τύπον προκαταβολῶν, δάνεια χρεωλυτικὰ, δάνεια πάγια· ἐζητήσαμεν ἀκόμη νὰ συνομολογήσωμεν καὶ δάνεια μὲ λαχεῖον, ἀλλ’ ἀπετύχομεν. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἀρκοῦσι τὰ δάνεια, καταφεύγομεν εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς, οἵτινες, ὡς ἐξήγησεν ἀκριβέστατα ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Βαλσαμάκης, δὲν εἶναι εἰμὴ δάνεια ὑπὸ βαρυτέρους ὅρους, διότι παραχωροῦμεν τὴν κατασκευὴν ἔργων καὶ τὴν προμήθειαν ὑλικῶν εἰς τιμὰς ἀνωτέρας τοῦ δέοντος, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ λαμβάνωμεν παρὰ τῶν ἀναδεχομένων τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν προκαταβολὰς εἰς χρυσὸν καὶ οἰκονομῶμεν τὴν ἀνάγκην τῆς πληρωμῆς τῶν τοκομεριδίων. Οὕτω παρεχωρήσαμεν τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν ἀντὶ τιμήματος κατὰ πολὺ ἀνωτέρου ἐκείνου, μὲ τὸ ὁποῖον ἠδυνάμεθα νὰ τὸν κατασκευάσωμεν, ἐὰν εἴχομεν ἀνὰ χεῖρας τὸ χρῆμα. Οὕτω, διὰ νὰ κατορθώσωμεν τὸ δάνειον τῶν 135,000,000, παρεχωρήσαμεν εἰς τοὺς δανειστὰς τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν ἐπὶ τιμήματι ἀνωτέρῳ τῆς ἀξίας των. Ἀλλ’ οὔτε τὰ δάνεια, οὔτε οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ ἐξαρκοῦσι διὰ νὰ πληρωθῇ τὸ βάραθρον, τὸ ὁποῖον ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἠνέῳξε. Διὰ τοῦτο ἤρχισε νὰ ἐπιβάλλῃ χεῖρα καὶ εἰς χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουν εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ ἀφαιρεῖ ἐφέτος ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας 2,000,000, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ μὲν 1,000,000 ἀναγράφει εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων, τὸ δὲ ἄλλο εἰς τὸ τῶν ἐξόδων, ὅ,τι δὲ κάμνει σήμερον διὰ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας θὰ τὸ κάμῃ αὔριον διὰ τὰ λιμενικὰ ταμεῖα· ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπάρχει νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον πάντα τὰ κεφάλαια τῶν λιμενικῶν ταμείων πρόκειται νὰ συγκεντρωθῶσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, μετὰ δὲ τὴν συγκέντρωσιν δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ σᾶς εἴπῃ μίαν ἡμέραν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι θὰ λάβῃ ἐξ αὐτῶν ὅσα ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου ἐδαπανήθησαν εἰς κατασκευὴν φάρων, φανῶν, ἀκταιωρῶν κλπ. Ἀφοῦ δὲ διὰ τῆς καταργήσεως τῶν δημοτικῶν εἰσπρακτόρων καὶ τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν διαπυλίων συγκεντρώσῃ εἰς χεῖράς του καὶ τὰ χρήματα τῶν δήμων, τίς θέλει τὸν κωλύσει, ὅπως καὶ ἐξ αὐτῶν κρατῇ ὅσα τῷ ἀναγκαιοῦσιν; Εἰς οἵαν θέσιν περιῆλθον τὰ πράγματα, ἀδύνατον εἶναι νὰ ἐξοικονομηθῶσιν ἄλλως αἱ ἐπείγουσαι καὶ μεγάλαι ἀνάγκαι τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ἔχουσι δίκαιον νὰ ὑπολάβωσιν ὡς πικρὰν εἰρωνείαν οἱ γεωργοὶ ἡμῶν τὴν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ ἐλαττώσεως κατὰ ἓν ἑκατομμύριον τῶν ἐπιβαρυνόντων τὴν γεωργικὴν τάξιν, ὅταν βλέπωσιν, ὅτι ἀφ’ ἑτέρου λαμβάνει δύο ἑκατομμύρια ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἐκ τῶν κεφαλαίων τοῦ ὁποίου περιμένουσι καὶ αὐτοὶ οἱ πτωχοὶ ἄνθρωποι νὰ κατασκευασθοῦν αἱ ὁδοί των, διὰ νὰ μεταφέρωσι τὰ προϊόντα των, καὶ διὰ νὰ μὴ πνίγωνται εἰς τοὺς ποταμούς! Ἔπρεπεν ἀληθῶς νὰ καταπέσῃ ἐντελῶς τὸ δημόσιον φρόνημα, ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ ῥίψῃ ὡς σκύβαλα πρὸ τῶν ποδῶν ἑνὸς ἀνθρώπου ὅλα αὐτῆς τὰ δικαιώματα, διὰ νὰ ἔχῃ οὗτος τὴν τόλμην, τοιαῦτα πράττων, νὰ λέγῃ ὅτι ἀνακουφίζει τὸν λαὸν, καὶ νὰ ὑποστηρίζῃ, ὅτι ἐφέτος μὲν θὰ κάμῃ μικρὰς ἐλαττώσεις τῶν φόρων, προσεχῶς δὲ πολὺ μεγαλειτέρας. Πόθεν θέλουν γίνει αὐταὶ αἱ ἐλαττώσεις, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ ζήσωμεν οὔτε μίαν ἡμέραν χωρὶς δάνεια, καὶ ἀφοῦ εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐξαφρίζωμεν πότε τὸ ἓν καὶ πότε τὸ ἄλλο εἰδικὸν ταμεῖον; Ἀπέναντι ὅλων τούτων οἱ περὶ τὸν Πρωθυπουργὸν παρουσιάζουσιν ὡς ἀπόδειξιν τῆς βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν τὴν ὕψωσιν τῆς τιμῆς τῶν χρεωγράφων, καὶ τὴν εὐκολίαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, ὅπως εὑρίσκωμεν δάνειον μὲ μικρότερον τόκον. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ πάντας ὑμᾶς, ἐὰν δὲν ἐπεβάλλετο ἡ βαρεῖα φορολογία, ἐὰν δὲν ἐπεβαρύνομεν τὸ Κράτος μὲ τόσα δάνεια, ἡ πίστις ἡμῶν θὰ ἦτο μικροτέρα, καὶ θὰ εἴχομεν δυσκολίαν τότε νὰ εὑρίσκωμεν δάνεια; Διὰ νὰ ἰσχυρισθῇ τις τοῦτο, πρέπει νὰ κάμῃ, φρονῶ, διαζύγιον μὲ τὴν λογικήν. Εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς νὰ ἔλεγεν, ὅτι ὁ δεῖνα πολίτης εὑρίσκει σήμερον εὐκολώτερον δάνεια καὶ μὲ μικρότερον τόκον, διατί; διότι ἐπώλησε τὸ ἥμισυ τῆς περιουσίας του καὶ ἐδιπλασίασε τὸ χρέος του. Ἐὰν σήμερον, μετὰ τοσαύτην ὑπερβολικὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας καὶ τοῦ δημοσίου χρέους, εὑρίσκομεν δάνειον μὲ τοιούτους ὅρους, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι, ἐὰν ἔλειπον ταῦτα, θὰ εὑρίσκομεν δάνεια μὲ περισσοτέραν εὐκολίαν καὶ μὲ καλλιτέρους ὅρους. Ἄλλοι εἶναι οἱ λόγοι, εἰς τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἀποδοθῇ ἡ φαινομένη βελτίωσις τῆς δημοσίας πίστεως· εἶναι πρῶτον ἡ ἀφθονία τῶν κεφαλαίων ἐν Εὐρώπῃ, ἕνεκα τῆς ὁποίας ὁ τόκος ἐγένετο κατὰ πολὺ εὐθηνότερος· δεύτερον ἡ σχηματισθεῖσα παρὰ πᾶσι πεποίθησις, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ πολιτικὸς ἀνὴρ ἐν Ἑλλάδι, ὁ ὁποῖος νὰ θελήσῃ νὰ ἀθετήσῃ τὰς πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν ὑποχρεώσεις, τρίτον δὲ καὶ κύριον, ἡ μεγάλη ἀνεκτικότης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ φόρου. Ἔχομεν παραδείγματα, ὅτι εἰς ἄλλα ἔθνη μικρὰ αὔξησις τῆς φορολογίας ἔφερε κλονισμοὺς, στάσεις καὶ ἐπαναστάσεις, ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον παράδειγμα. Ἐγένοντο καὶ ἐδῶ ταραχαὶ καὶ ἐπαναστάσεις, ἀλλὰ δι’ ἄλλους λόγους, ἤτοι διὰ τὰς ἐλευθερίας, διὰ τὰς ἐκλογὰς κλπ., ἀλλ’ οὐδέποτε συνέβη κίνημα ἢ ἀταξία ἕνεκα τῶν φόρων· ὁ μικρὸς οἰνοπώλης τῶν Ἀθηνῶν, ὅστις ἐπλήρονε πρότερον 150 παλαιὰς δραχμὰς διὰ φόρον ἐπιτηδεύματος, καὶ ὁ μικρὸς καπνοπώλης, ὅστις ἐπλήρονεν 120, πληρόνουσι σήμερον ἕκαστος 564 δραχμὰς νέας, καὶ γογγύζουσι μὲν καὶ παραπονοῦνται, ἀλλὰ καὶ οὐδόλως θορυβοῦσιν ἢ στασιάζουν. Ὁ μικρὸς βιομήχανος καὶ παραγωγὸς, ὅταν ὁ παντοπώλης ζητῇ παρ’ αὐτοῦ διπλασίαν τιμὴν διὰ τὴν ζάχαριν, τὰ ὄσπρια, τὴν ὄρυζαν, τὰ παστὰ κλπ., τὰ ὁποῖα προσέρχεται νὰ ἀγοράσῃ, πληρόνει γογγύζων καὶ καταρώμενος τοὺς αἰτίους τῆς τοιαύτης αὐξήσεως τῆς φορολογίας, ἀλλὰ δὲν θορυβεῖ, οὔτε ζητεῖ νὰ ταράξῃ τὴν τάξιν. Λαὸς λοιπὸν τοιοῦτος, ὡς ὁ Ἑλληνικὸς, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἔχῃ πάντοτε πίστιν· πίστιν ἔχουσι πάντοτε ὅσοι ὑποφέρουν πᾶσαν θυσίαν καὶ ὑποβάλλονται εἰς πᾶσαν βαρεῖαν φορολογίαν, διὰ νὰ ἐκπληρῶσι τὰς ὑποχρεώσεις των. Τὴν πίστιν χάνουν ὅσοι δὲν θέλουν νὰ ἐκπληρώσουν τὰς ὑποχρεώσεις των, ὁ δὲ Ἑλληνικὸς λαὸς οὐδέποτε ἔδωκε τοιαύτην ἀπόδειξιν, ἀπ’ ἐναντίας πάντα αὐτοῦ τὰ προηγούμενα μαρτυροῦσιν, ὅτι εἶναι ἕτοιμος καὶ πρόθυμος νὰ ὑποστῇ πᾶσαν θυσίαν διὰ τὴν ἀκριβῆ τῶν ὑποχρεώσεών του ἐκπλήρωσιν. Οὗτοι εἶναι οἱ λόγοι, δι’ οὓς σήμερον ὑψώθησαν τὰ δημόσια χρεώγραφα καὶ εὑρίσκομεν εὐκολώτερον δάνεια, καὶ ὄχι ὁ τριπλασιασμὸς τοῦ δημοσίου χρέους καὶ ἡ καταπληκτικὴ τῆς φορολογίας ἐπιβάρυνσις. Κρίνω περιττὸν, νὰ μακρηγορήσω περισσότερον· ὅσα εἶπον ἀρκοῦσιν, ὅπως ἐννοηθῇ ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ 1882 ἐφαρμόζομεν, καὶ ὁποῖα τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐξ αὐτῆς ἐκαρπώθημεν. Ἐδιπλασιάσαμεν τοὺς φόρους, ἐτριπλασιάσαμεν τὸ δημόσιον χρέος, καὶ περιήλθομεν εἰς θέσιν, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ζήσωμεν οὔτε ἓξ μῆνας ἄνευ δανείων. Τί δὲ ἀπέναντι τούτων ἐκερδήσαμεν; Ὀλίγας ἁμαξιτὰς ὁδοὺς, ὀλίγα πλοῖα καὶ ὀλίγα κτίρια, διότι δὲν βλέπω οὐδὲν ἄλλο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ ἀπεκτήσαμεν, ἐκτὸς ἐὰν συνυπολογίσωμεν τὰς αὐτοκτονίας καὶ τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν ἐγκλημάτων. Ὥστε καὶ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἀπέμεινε καὶ τὸ ὁποῖον ἐπικαλοῦνται συνήθως οἱ θέλοντες νὰ συνηγορῶσι καὶ νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἡ τακτοποίησις δηλ. τῶν οἰκονομικῶν, πίπτει καθ’ ὁλοκληρίαν, διότι ὄχι μόνον δὲν ἐτακτοποιήθησαν τὰ οἰκονομικὰ, ἀλλ’ ἀπεναντίας εἰς ἄκρον ἐχειροτέρευσαν, καὶ κατέστησαν πολὺ δυσχερῆ τὴν θέσιν τοῦ τόπου. Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ μεταβάλω οὐδενὸς ἐξ ὑμῶν τὰς πεποιθήσεις, οὐδὲ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ κατακρίνω τινὰ τῶν Βουλευτῶν, διότι κάθηται εἰς τὴν μίαν πλευρὰν καὶ ὄχι εἰς τὴν ἄλλην. Σέβομαι τὰς πεποιθήσεις τῶν ἄλλων, ὅπως ἐπιθυμῶ νὰ σέβωνται καὶ οἱ ἄλλοι τὰς ἰδικάς μου. Ἕκαστος Βουλευτὴς εἶναι ἐλεύθερος νὰ φρονῇ, ὅτι ὁ δεῖνα πολιτικὸς ἀνὴρ εἶναι καταλληλότερος ἀπὸ πάντα ἄλλον, ὅπως διευθύνῃ τὰ κοινὰ, ἀλλὰ τοῦτο, νομίζω, δὲν δίδει εἰς οὐδένα ἐξ ἡμῶν τὸ δικαίωμα νὰ ἀφίνῃ εἰς τὰ προπύλαια τοῦ Βουλευτηρίου τὰς πεποιθήσεις του καὶ τὴν κρίσιν του, καὶ νὰ εἰσέρχηται μὲ τὴν ἀπόφασιν νὰ ψηφίσῃ ἀνεξετάστως πᾶν ὅ,τι ἤθελε προτείνει ὁ διευθύνων τὸ κόμμα, εἰς ὃ ἀνήκει. Τοῦτο εἶναι ἀναίρεσις τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον βάσιν ἔχει τὴν συνεργασίαν τῶν πολλῶν, καὶ ἀποκρούει τὴν δουλικὴν ὑποταγὴν εἰς τὰς θελήσεις καὶ τὴν γνώμην τοῦ ἑνός. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀπέδειξε πολλάκις, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ κυβερνᾶται οὕτω, καὶ διὰ τοῦτο ἔκαμε τὴν τρίτην Σεπτεμβρίου καὶ τὴν δεκάτην Ὀκτωβρίου. Καὶ ἐξέλιπε μὲν ἡ αὐθαιρεσία ἐκ τοῦ σημείου ἐκείνου, κατὰ τοῦ τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ ἐξέγερσις, ἀλλὰ δυστυχῶς κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους ἐγκατεστάθη παρ’ ἡμῖν ἡ πρωθυπουργικὴ παντοκρατορία, ἥτις ἐμηδένισε τὸ ἀξίωμα τῶν Ὑπουργῶν, ἀπεῤῥόφησε τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, ὑπεδούλωσε τοὺς δήμους, τὴν διοίκησιν, τὴν δικαιοσύνην, καὶ αὐτὴν ἀκόμη τὴν ἐκκλησίαν, ἐμείωσε δὲ καὶ αὐτῆς τῆς Βασιλείας τὸ γόητρον. Εὐτυχῶς, διὰ νὰ λείψῃ ἡ κατάστασις αὕτη, δὲν εἶναι ἀνάγκη βιαίων μέτρων καὶ κλονισμῶν, ἀρκεῖ ἡ μία ἢ ἡ ἄλλη ἐκ τῶν δύο μεγάλων ἐξουσιῶν, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐξαρτᾶται ὁ σχηματισμὸς καὶ ἡ διατήρησις τῶν Κυβερνήσεων, νὰ ἐκτελῶσιν ἀποτελεσματικῶς τὸ καθῆκον καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐποπτείας, τὴν ὁποίαν τὸ πολίτευμα ἀνέθηκεν εἰς αὐτάς. Μὴ ἀναιρεῖτε, κύριοι συνάδελφοι, τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα, δίδοντες τὸ δικαίωμα εἰς ἕνα ἄνθρωπον, νὰ ὑποκαθιστᾷ τὴν γνώμην σας διὰ τῆς ἰδικῆς του. Δύνασθε νὰ ἀκολουθῆτε τὸν κ. Τρικούπην, ἀλλὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι ἀδικεῖτε καὶ ὑμᾶς αὐτοὺς καὶ τοὺς ἐντολεῖς σας καὶ τὴν πατρίδα σας, ἐὰν δὲν μετέχητε ἐνεργῶς εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν νομοθετημάτων καὶ εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν κυβερνητικῶν πράξεων· δὲν μετέχουσι δὲ ἐνεργῶς ὅσοι ψηφίζουσιν ἀνεξετάστως πάντα τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινόμενα, καὶ κλείουσι τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ πάσης παρεκτροπῆς αὐτῆς. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν θεωρείων).

§27ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Δὲν θὰ εἰσέλθω, Κύριοι, εἰς πολλὰς λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι ἡ Βουλὴ μοὶ φαίνεται κεκμηκυῖα ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε διεξαχθεισῶν συζητήσεων καί πως ὀργῶσα νὰ φθάσῃ εἰς τὸ πέρας αὐτῶν. Δὲν εἶμαι μέλος τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, καὶ ἑπομένως δὲν διετέλεσα ἐγκαίρως ἐν γνώσει τῶν ἐπικρίσεων, αἵτινες κατὰ τὰς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ γενομένας συζητήσεις ἐξηνέχθησαν κατ’ αὐτοῦ ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς μειοψηφίας. Ἐμελέτησα κατ’ ἰδίαν τὰς περὶ αὐτοῦ ἐκθέσεις, ἃς ὑπέβαλον ὅ τε ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Ὑπουργὸς καὶ ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἐκ τῆς μελέτης ἐκείνης εἶχον πεισθῆ, ὅτι τὰ τοῦ ὑποβληθέντος Προϋπολογισμοῦ ἔχουσιν ὁμαλῶς καὶ δεδικαιολογημένως. Ἀλλ’ ὅτε ἤκουσα τῆς τελευταίας ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτε ἤκουσα αὐτοῦ, λέγοντος, ὅτι ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις εἰσέπραξε μέχρι τοῦ 1890 ἑκατὸν εἰκοσιὲξ ἑκατομμύρια πλειότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 εἰσπραχθέντων, ἐξεπλάγην, καὶ ἀναλαβὼν τὸ τεῦχος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἤρχισα ν’ ἀνερευνῶ, ποῦ ἄρα κεῖται κεκρυμμένον τοιοῦτο ποσὸν εἰς τὰ κονδύλια τοῦ 1890. Ὁμολογῶ, ὅτι τοιοῦτο συμπαγὲς ποσὸν 126 ἑκατομμυρίων οὐδαμοῦ ἀνεῦρον, ἀλλὰ ψυχροτέρα ἀνασκόπησις τῶν λόγων τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μὲ ἤγαγεν εἰς εὑρήματά τινα, τὰ ὁποῖα θέλω ἀνακοινώσει πρὸς τὴν Βουλὴν, ἐὰν αὕτη αὕτη μοὶ παράσχῃ ἐπὶ μικρὸν τὴν προσοχήν της. Χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν αὐστηρὰν ἐξέλεγξιν τῆς ἀκριβείας τῶν ἀριθμῶν, οὓς ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ τῶν ὁποίων τὸ ἄθροισμα ἀποτελεῖ τὸ ποσὸν τῶν 126,000,000, τὸ ὁποῖον, ὡς ἐῤῥήθη, εἰσεπράχθη μέχρι τοῦ 1890 ἐπὶ πλέον τῶν κατὰ τὸ 1882 εἰσπραχθέντων, εὑρίσκω, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπον εἶναι νὰ κατανεμηθῇ ἐπὶ ἑπτὰ ἔτη. Ἑπομένως, κατὰ μέσον ὅρον ἀκριβῶς, ἡ σχετικῶς πρὸς τὰ κατὰ τὸ 1882 εἰσπραχθέντα αὔξησις, κατὰ τὰ ἑπτὰ ἑπόμενα ἔτη μέχρι τοῦ 1890, τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι μείζων τῶν 18 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἆρά γε εἶναι μικρὰ ἡ ἀπὸ τοῦ 1882 αὔξησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ 18 ἑκατομμύρια; εἶναι ἀναξία προσοχῆς; Βεβαίως ὄχι, ἐὰν ἡ αὔξησις τῆς φορολογίας ἐγένετο πρὸς ὑπηρεσίαν δαπανῶν ἀγόνων. Ἀλλ’ ὅταν γίνηται πρὸς ὑπηρεσίαν δαπανῶν χρησίμων, ὅταν γίνηται πρὸς πλήρωσιν κοινωνικῶν ἀναγκῶν ἐπειγουσῶν, οἷαι εἶναι οἱ σιδηρόδρομοι, αἱ ὁδοὶ, αἱ γέφυραι καὶ ἡ δι’ ἀτμοπλοίων συγκοινωνία, ὅταν γίνηται πρὸς περιφρούρησιν τῶν ἐθνικῶν δικαιωμάτων, οἷα εἶναι ἡ ἐνίσχυσις τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ὅταν γίνηται πρὸς βελτίωσιν τῶν τοῦ στρατωνισμοῦ καὶ πρὸς συντήρησιν τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολέμου, οἷα εἶναι ἡ οἰκοδόμησις στρατώνων καὶ ἀποθηκῶν, καὶ ὅταν τέλος γίνηται πρὸς ἔμμεσον μὲν, ἀλλ’ ἐν γένει σκόπιμον ἀνάπτυξιν αὐτῶν τούτων τῶν παραγωγικῶν μέσων τοῦ τόπου, τότε ἡ αὔξησις, φρονῶ, τῆς φορολογίας εἶναι ἀναμφηρίστως δεδικαιολογημένη. Πᾶσαι δὲ αἱ δαπάναι αὗται ἐπεβλήθησαν ἢ ἐπιβάλλονται ὑπό τε τῶν εἰδικῶν καὶ ὑπὸ τῶν γενικῶν περιστάσεων τῆς χώρας ἡμῶν. Καὶ περὶ μὲν τῶν εἰδικῶν δὲν μοὶ φαίνεται σκόπιμον νὰ ποιώμεθα λόγον σήμερον, ἀλλὰ καὶ μόνον ὑπὸ τὸ κράτος γενικῶν περιστάσεων ἐὰν διετελοῦμεν, πάλιν θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ βαδίζωμεν ἀεὶ ἐπὶ τὰ πρόσω, διότι καθ’ ὅσον ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία, καθ’ ὅσον τὸ Ἔθνος ἀναπτύσσεται καὶ προοδεύει, κατὰ τοσοῦτον πᾶσα Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διατελεῖ ἐν τῇ ὑποχρεώσει νὰ πληροῖ τὰς ἐκ τῆς προόδου ταύτης γενομένας ἀνάγκας, ἡ δὲ πλήρωσις νέων ἀναγκῶν ἀπαιτεῖ δαπάνας νέας. Ἐπιθυμητὸν ἀληθῶς ἤθελεν εἶσθαι, ἡ Ἑλλὰς τῶν μὲν πλεονεκτημάτων τῆς ἐπιτελεσθείσης ἀναπτύξεως καὶ προόδου ν’ ἀπολαύῃ, φορολογίαν δὲ μόνην νὰ ὑφίστατο ἐκείνην, ἣν ἀνέγραφον οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ 1835 ἢ τοῦ 1840, τουτέστιν ἐξ ἢ ἑπτὰ ἑκατομμύρια παλαιῶν δραχμῶν, ἐὰν μὴ ἀπατῶμαι. Ἀλλ’ οἱ χρόνοι ἐκεῖνοι ἀντιπαρῆλθον, καὶ σήμερον ἄλλοι καιροὶ, ἄλλαι ἀνάγκαι. Ταύτας λοιπὸν τὰς ἀνάγκας τὰς ἐθνικὰς θεραπεύει ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, ὡς ἠθέλετε καὶ ὑμεῖς θεραπεύει αὐτὰς, ἐὰν διεχειρίζεσθε τὰ κοινὰ, ἢ ὡς θέλετε τὰς θεραπεύει, ὅταν καὶ πάλιν κληθῆτε νὰ τὰ διαχειρισθῆτε. Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι ἀντιπρόσωποι τῆς πτέρυγος ταύτης, ἐὰν ἀπὸ τοῦ 1882 σχεδὸν διαρκῶς εἴχετε τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν, ἠθέλετε ἀρνηθῆ εἰς τὴν πατρίδα ἡμῶν τὴν εὐεργεσίαν τῆς διὰ σιδηροδρόμων συγκοινωνίας; ἠθέλετε ἀρνηθῆ τὴν αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν στόλου; ἠθέλετε ἀρνηθῆ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ βάρους τοῦ δημοσίου χρέους; Δὲν τὸ πιστεύω. Ναί, εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀντέστη καὶ ἀνθίσταται ἀμειλίκτως, δύναμαι νὰ εἴπω, κατὰ τῶν ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰσαγομένων νομοσχεδίων καὶ μάλιστα κατ’ ἐκείνων, ὅσα ἰδίως ἀφορῶσιν εἰς τροπὰς δανείων ἢ εἰς παραχωρήσεις κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἢ ἄλλων δημοσίων ἔργων, ἀλλὰ πράττει τοῦτο ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὑποθέτω, ὅπως φαίνηται πιστὴ εἰς τὸ δόγμα, τὸ ὁποῖον πολλάκις μᾶς εἶπεν ὅτι πρεσβεύει, τουτέστιν ὅτι ὀφείλει νὰ δυσπιστῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες δυσανασχετοῦσι κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν ἐπὶ οὐσιαστικῶν θεμάτων ἐπὶ μακρὸν παρατείνῃ τὰς συζητήσεις καὶ ὅταν ἀκόμη ἐν ταῖς συζητήσεσιν αὑτῆς ποιῆται χρῆσιν ἀνακριβῶν ἰσχυρισμῶν, διότι καὶ ἐν Κοινοβουλίοις ἄλλων χωρῶν οὐχὶ σπανίως αἱ Ἀντιπολιτεύσεις προβάλλουν ἰσχυρισμοὺς ἀνακριβεῖς, ὅπως δι’ αὐτῶν μάθωσι ἀληθῆ. Ἀλλ’ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἔναντι ἡμῶν Ἀντιπολίτευσις,—καὶ λέγω τοῦτο πρὸς τιμὴν αὐτῆς—ἐὰν διετέλει καὶ αὕτη ἐν τῇ ἐξουσίᾳ ἀπὸ τοῦ 1882, καὶ ἐὰν ἐπαρουσιάζοντο αὐτῇ αἱ περιστάσεις καὶ αἱ εὐκαιρίαι, αἵτινες ἐπαρουσιάσθησαν εἰς τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν ἢ ἐδημιουργήθησαν ὑπ’ αὐτῆς, ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἤθελε διστάσει οὐδὲ τὴν ἐπωφελῆ τροπὴν τῶν δανείων νὰ ἐπιζητήσῃ, οὐδὲ τὴν ναυπήγησιν τῶν πλοίων, οὐδὲ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηρῶν ὁδῶν. Αὐτὸ λοιπὸν τοῦτο ἔπραξεν ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, ἀλλ’ ὅπως τὸ πράξῃ, ἐπεκαλέσθη τὴν συνδρομὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δι’ αὐξήσεως τῆς φορολογίας κατὰ 18 ἑκατομμύρια πρὸς τὰ μέχρι τοῦ 1882 εἰσπραττόμενα ἔσοδα. Ηὔξησεν ἡ φορολογία, διότι ηὔξησαν αἱ ἀνάγκαι, —καὶ ἦσαν πᾶσαι δαπάναι κατ’ ἐμὲ ἐπιβεβλημέναι, ἦσαν ἀναπόδραστοι, ἅμα δὲ καὶ λυσιτελεῖς, διότι τινῶν μὲν ἐξ αὐτῶν οἱ καρποί εἰσιν ἤδη ἁπτοὶ, ἄλλων δὲ δὲν θέλουσιν ἐπὶ πολὺ βραδύνει νὰ γίνωσι καταφανεῖς. Διὰ τοὺς λόγους τούτους δὲν θεωρῶ τὴν Κυβέρνησιν ἀξίαν τῶν μομφῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι δεδικαιολογημένως ηὔξησε τὴν φορολογίαν. Ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ αὐτῇ ἀγορεύσει αὑτοῦ μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐὰν ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις ἀπέλθῃ αὔριον τῆς ἐξουσίας, καταλείπει ὄπισθέν της εἰς βάρος τοῦ Κράτους χρέος 760,841,857 δραχμῶν. Ἀνεζήτησα, Κύριοι, καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐν τοῖς κονδυλίοις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, ἀλλὰ δὲν ἀνεῦρον αὐτό. Εὗρον ἄλλο ἀντ’ αὐτοῦ, μικρότερον κατὰ ἑκατὸν ὅλα ἑκατομμύρια. Εὗρον ὅτι τὸ ὅλον τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ 1890 δὲν εἶναι 760,741,757, ἀλλ’ εἶναι μόνον 660,217,537, φοβούμενος δὲ μὴ ἐξ ἀμνημοσύνης ἢ ἐξ ἀπειρίας περὶ τὸν χειρισμὸν τῶν ἀριθμῶν περιῆλθον εἰς πεπλανημένην διαφωνίαν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐζήτησα καὶ ἔλαβον παρὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων προσθέτους τινὰς λεπτομερείας, αἵτινες ὅμως ἄγουσιν εἰς τὰ αὐτὰ πορίσματα, εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ κατέληξα. Γινώσκω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἀνιαρὰ εἶναι ἡ ἀκρόασις ξηρῶν ἀριθμῶν, μάλιστα δὲ μετὰ τὴν κατὰ τὴν ὑφισταμένην συζήτησιν γενομένην χρῆσιν αὐτῶν, ἀλλὰ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιτρέψῃ καὶ εἰς ἐμὲ ν’ ἀναγνώσω πίνακάς τινας, τῶν ὁποίων ἡ ἀνάγνωσις εἰς πολλοὺς μὲν, πιστεύω, ἐξ ὑμῶν δὲν θέλει φανῆ ἀναξία περιεργείας, εἰς ἐμὲ δὲ εἶναι ἀναγκαιοτάτη, πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀκριβείας τῶν λόγων μου. Ἵνα μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολὺ, δὲν θέλω ἀκολουθήσει τὸν πρὸ μικροῦ καταβάντα τοῦ βήματος ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Τριφυλίας, ἀρχόμενος τὴν ἐξέτασιν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1882· θ’ ἀρχίσω ἀπὸ τοῦ 1886 καὶ ἐπειδὴ θὰ καταλήξω εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ 1890, νομίζω, ὅτι εἰς τὸ αὐτὸ θέλομεν φθάσει ἀποτέλεσμα. Τὸ δημόσιον λοιπὸν χρέος κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1886 ἔχει ὡς ἑξῆς, σημειώσατε δὲ παρακαλῶ, ὅτι ἀναφέρω τὸν τίτλον τοῦ δανείου, τὸ κεφάλαιον καὶ τὸ πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ἀπαιτούμενον ποσόν.

Τώρα, τὸ δημόσιον χρέος κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ 1890 ἔχει ὡς ἀκολούθως:

Καὶ ἂν εἰς ταῦτα προσθέσωμεν τὰ μὴ σημειωθέντα ἀνωτέρω, τουτέστι:

Ἂς συγκρίνωμεν ἤδη τὸ κατὰ τὸ 1886 δημόσιον χρέος καὶ τὰ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν του ἀπαιτούμενα ποσὰ πρὸς τὸ δημόσιον χρέος καὶ τὰ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν του ἀπαιτούμενα ποσὰ κατὰ τὸ 1890. Ἀλλ’ ὅπως συγκρίνωμεν τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου χρέους, τὴν κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1886 πρὸς τὴν τοῦ 1890 ἀρχομένου, δέον νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ὅτι αἱ χρήσεις τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886 ἀπέδειξαν ἐλλείμματα, καὶ ἡ μὲν χρῆσις τοῦ 1885 ἀπέδειξεν

Ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐλλειμμάτων τούτων εἶχον καλυφθῆ κατὰ τὴν μέχρις Ἀπριλίου 1886 διαχείρισιν, ἐκ δανείων ἀναγραφέντων εἰς τὸν πίνακα τοῦ δημοσίου χρέους τοῦ 1886, ὃν πρὸ μικροῦ σᾶς ἀνέγνων, τῆς μὲν χρήσεως τοῦ

καὶ οὕτως ἀπέμεινε μὴ καλυφθὲν ἔλλειμμα τῶν εἰρημένων δύο χρήσεων ἐκ δραχ. 60,313,381. Ὡσαύτως ἐπληρώθησαν αἱ ἑξῆς ἔκτακτοι δαπάναι, δι’ ἃς ἐπετρέπετο ἡ συνομολόγησις δανείου:

αἵτινες προστιθέμεναι εἰς τὸ ἀνωτέρω κεφάλαιον ἐκ δραχμῶν 60,313,381, ἀποτελοῦσιν ἄθροισμα πραγματικοῦ κεφαλαίου ἐκ δραχμῶν 65,526,177.

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Στέργετε διακοπήν;

§29ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Παρακαλῶ.

§30ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν ἀνεφέρατε, ὅτι ἔκτακτα ἔσοδα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1886 πεντήκοντα ἓξ ἑκατομμύρια....

§31ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Δὲν ἀνέφερον περὶ ἐκτάκτων ἐσόδων τοῦ 1886.

§32ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ἐκαλύφθη, εἴπετε, τὸ ἔλλειμμα δι’ ἐκτάκτων ἐσόδων τοῦ 1886....

§33ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ἐκαλύφθησαν 53,000,000.

§34ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1886, τὸ ὁποῖον συνέταξε τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ὑπέβαλεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπέγραψεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐδημοσιεύθη ἤδη, ἀναφέρει, ὅτι εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1886 δάνεια 33,436,000 δραχμῶν. Ἐὰν θέλετε, νὰ σᾶς δώσω τὸν ἀπολογισμόν.

§35ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ὄχι. Ἔχω τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἔλαβον παρὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου.

§36ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἶναι τρίτη ἔκδοσις ἀπολογισμῶν.

§37ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Λοιπὸν τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 65,526,177 πραγματικῶν, ἐὰν τὸ ὑπολογίσωμεν πρὸς 67.40, δηλαδὴ κατὰ τὸν μέσον ὅρον τῆς τιμῆς τῶν πραγματοποιηθέντων δανείων, ἔχομεν ὀνομαστικὸν κεφάλαιον ἐκ δραχ. 97,219,840, τὸ ὁποῖον πρὸς τόκον 4% ἤθελεν ἀπαιτήσει διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τόκου δραχμὰς 3,888,793· ἔχομεν ἑπομένως ὀνοματικὸν κεφάλαιον 97,219,840 καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ 3,888,793. Εἰς ταῦτα προσθετέον: α) Ὅσα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 ἐπληρώθησαν διὰ τὴν ἀξίαν τῶν ναυπηγουμένων πλοίων, ἤτοι πραγματικὸν κεφάλαιον 26,000,000, ἴσον πρὸς ὀνοματικὸν, πρὸς 67,40, δραχ. 38,575,667, καὶ τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ δραχ. 1,543,026. β) Ὅσα ἀπεσβέσθησαν ἐκ τοῦ δανείου τῶν λιρ. στερ. 5,000,000 δάνεια σιδηροδρόμων·

ἴσον πρὸς ὀνοματικὸν, ἐπὶ 72,75, ἐκ λ. 1,511,010, ἤτοι δρ. 37,775,750 καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ δρ. 1,511,010, τουτέστι τὸ ὅλον ὀνοματικὸν κεφάλαιον 173,570,757 δραχ. καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ 6,942,829, εἰς τὰ ὁποῖα ἀφοῦ προσθέσωμεν τὰ κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1886 ἀποτελοῦντα τὸ δημόσιον χρέος ποσὰ δηλαδὴ 450,443,982 κεφάλαιον καὶ 28,794,569 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, ἔχομεν ἐν συνόλῳ κεφάλαιον μὲν ὀνοματικὸν 624,014,739, καὶ τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ποσὸν 35,737,398. Ἀλλὰ τὸ δημόσιον χρέος, ἀρχομένου τοῦ 1890 εἶναι, ὡς πρὸ μικροῦ ἀπέδειξα, 660,217,537, καὶ τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ἀπαιτούμενον ποσὸν 30,269,991, ἑπομένως, ὡς πρὸς μὲν τὸ κεφάλαιον εἶναι ἀνώτερον κατὰ 36,202,798, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν κατώτερον κατὰ 5,467,107. Καὶ ἂν, ἀκολουθοῦντες τὴν μέθοδον τοῦ ἐξ Ἄρτης ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, κεφαλαιώσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 5,467,407, βεβαίως θὰ ἔχωμεν ἓν κεφάλαιον ἐξ 135,000,000....

§38ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περίσσευμα;

§39ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Καθ’ ἣν μέθοδον ὑμεῖς ηὐξήσατε τὸ χρέος κατὰ 130 ἑκατομμύρια.... Θὰ εἴχομεν, λέγω, ἓν κεφάλαιον ἐξ 135,000,000, τὸ ὁποῖον ἤθελε καλύπτει τὴν διαφορὰν ταύτην τῶν 36,000,000 καὶ ὀλιγοστεύσει τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ 100 ἑκατομμύρια. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ἐπὶ ἔλαττον αὕτη διαφορὰ τῶν 5,467,407 ὡς πρὸς τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀπαιτούμενον ποσὸν κατ’ ἔτος, ὑπολογίζεται ἄνευ τοῦ διὰ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἀπαιτουμένου ποσοῦ, ὅπερ καὶ ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1886 ἤθελεν ἐπιβαρύνει ταύτην κατὰ 6,000,000 τοὐλάχιστον. Καὶ καθ’ ἡμᾶς, ὀρθῶς πράττουσα ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀναγράφει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοιαύτην διαφοράν. Ἀναγραφὴ τοιαύτη ἤθελεν εἶσθαι ὅλως ὑποθετικὴ καὶ ἄνευ βάσεων. Νὰ ὑπολογίσῃ τὴν διαφορὰν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σήμερον ἀγοραίας τιμῆς τοῦ συναλλάγματος καὶ ν’ ἀναγράψῃ εἰς βάρος τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ 6 ἑκατομμύρια; Μία τις ἐν Εὐρώπῃ αἰφνιδία χρηματιστικὴ διατάραξις, εἴτε πολιτικὴ περιπλοκή, δύναται νὰ διπλασιάσῃ τὴν σημερινὴν ὑποτίμησιν τῶν ἐγχωρίων τραπεζογραμματίων, καὶ τότε τὰ 6 ἑκατομμύρια δὲν ἀρκοῦσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τῆς διαφορᾶς συναλλάγματος, δέον ν’ ἀναγραφῶσι 12 ἑκατομμύρια. Ἐὰν πάλιν ἄλλαι περιστάσεις εὐνούστεραι, ἢ ἡ συνομολόγησις ἑνὸς δανείου, οἷον λ.χ. τὸ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Λαρίσσης, εἰσκομίσῃ τοὐναντίον χρυσὸν εἰς τὸν τόπον, ἡ σημερινὴ ὑποτίμησις τῶν τραπεζογραμματίων ἐνδέχεται νὰ περιορισθῇ κατὰ πλεῖστον καὶ τότε τὰ 6 ἑκατομμύρια εἶναι κατὰ τὸ πλεῖστον περιττά. Ἐπίσης περιττὰ εἶναι καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ἐπιτύχῃ καὶ κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος τὴν πραγματοποίησιν τῆς πληρωμῆς τῶν τοκομεριδίων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ χρυσοῦ, ἐκεῖθεν ποριζομένου, ὅπως ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη ἐπιτυχῶς ἐνήργησεν, ἀποφυγοῦσα τὴν ἐντεῦθεν ἐξαγωγὴν τοῦ μεταλλικοῦ καὶ τὴν ἐκ τούτου ἐπικειμένην σοβαρωτάτην διατάραξιν τῶν ἡμετέρων ἀγορῶν. Καὶ ταῦτα μὲν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ δημοσίου χρέους, περὶ ἧς ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐπειδὴ δ’ ἐκεῖνος μὲν διηπόρει, ποῦ ἐδαπανήθησαν τὰ μετὰ τὸ 1886 συνομολογηθέντα δάνεια, ἕτεροι δὲ ῥήτορες τῆς πτέρυγος ταύτης, ὡς καὶ ὁ πρὸ μικροῦ καταβάς, ἰσχυρίσθησαν, ὅτι κατὰ πολὺ μέρος ἐχρησίμευσαν εἰς κάλυψιν ἀγνώστων ἐλλειμμάτων, θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ ἐπαναλάβω συνοπτικῶς, ποῦ ταῦτα ἐδαπανήθησαν. Καὶ ὅταν καταδείξω εἰς ὑμᾶς ποῦ ἐδαπανήθησαν, καὶ ὅτι δὲν ἐδαπανήθησαν εἰς κάλυψιν ἐλλειμμάτων, γίνεται κατάδηλον, ὅτι αὐτὰ τὰ ἐλλείμματα, περὶ ὧν μᾶς ὁμιλοῦσιν, εἶναι ἀνύπαρκτα, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἐλλείμματα, εἰμὴ ἴσως ἐν καταστάσει πόθων. Ἐὰν ὑπῆρχον ἐλλείμματα, ἀφοῦ δὲν ἐπληρώθησαν διὰ τῶν χρημάτων τῶν δανείων, θὰ ἔμενον ἀκάλυπτα, θὰ ἐβόων, θὰ ἦσαν πασίγνωστα· τοιαῦτα δὲ ἐλλείμματα ἡμεῖς ἀγνοοῦμεν. Ἀλλ’ ὅταν ἡ χρῆσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν καταλείπῃ ἔλλειμμα, βεβαίως ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ἰσοσκελής, καὶ κατὰ συνέπειαν καταῤῥέει οἴκοθεν ἡ θεωρία τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὰ ἰσοζύγια τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι εἰκονικά, θεωρία, τὴν ὁποίαν, μεθ’ ὅλας τὰς ἐντέχνους αὐτῆς προσπαθείας δὲν κατώρθωσεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ καταστήσῃ πιστευτὴν οὔτε ἐντὸς οὔτε ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου. Ἰδοὺ τὰ μετὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1886 πραγματοποιηθέντα δάνεια:

Ἐὰν εἰς ταῦτα προστεθῶσι:

Ἀλλ’ ἐξωφλήθησαν μετὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1886 τὰ ἑξῆς δάνεια καὶ ἄλλαι ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους:

Τὸ δάνειον........

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν μᾶς λέγετε τὸ σύνολον τῶν δανείων εἰς τί ποσὸν ἀνέρχεται;

§41ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ἐὰν θέλετε μέχρις αὐτοῦ τοῦ κονδυλίου, δὲν ἔχω κάμει τὴν πρόσθεσιν. Θὰ ἰδῆτε ὅμως ἀμέσως τὸ ὅλον ἄθροισμα......

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐρωτῶ τοῦτο, διότι σᾶς ἔλεγον, ὅτι τὸ σύνολον τοῦτο εἶναι εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐνῷ τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ δανείων εἶναι εἰς χρυσόν.

§43ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰσεπράχθη, εἶπον ὅτι εἶναι 267,762,898. Ἐξακολουθῶ. Πρὸς τούτοις λοιπὸν ἐξωφλήθησαν

Πιστεύω, Κύριοι, ὅτι οὐδ’ ἐλάχιστος δύναται πλέον νὰ ὑπάρχῃ δισταγμὸς, ὅτι οὕτως ἀκριβῶς διετέθησαν τὰ ἐκ τῶν δανείων πραγματοποιηθέντα ποσά, ὅταν μάλιστα ὡς ἐκ περισσοῦ ἀναλογισθῆτε, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον οὐδεμίαν ἐπιτρέπει πληρωμὴν ἐντάλματος μὴ ἐκδεδομένου ἐπὶ τῇ βάσει νομίμως κεχορηγημένης πιστώσεως. Πιστώσεις δὲ πρὸς κάλυψιν δῆθεν ἐλλειμμάτων, βεβαίως οὔτε ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς, οὔτε δι’ ἄλλων εἰδικῶν νόμων ἐχορηγήθησαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τὸν ἀνυπόστατον τοῦτον ἰσχυρισμὸν, ὅτι μέρος τῶν δανείων τῶν πραγματοποιηθέντων μετὰ τὸ 1886 ἐχρησίμευσεν εἰς πληρωμὴν ἐλλειμμάτων, προέβαλε κυρίως ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, ἀλλὰ καὶ ἕτερόν τι ἰσχυρίσθη ὁ κύριος Βουλευτὴς, οὐδὲν ἧττον ἀνυπόστατον τοῦ πρώτου. Ἔχει, εἶπε, τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν μένουσιν ἀκόμη ἀδιάθετα πέντε τουλάχιστον ἑκατομμύρια φράγκων, ὅπως ἐξωφληθῶσιν αἱ μηκέτι προσαχθεῖσαι ὁμολογίαι τοῦ ἀποσβεσθέντος δανείου τῶν 60,000,000, καὶ ἐμέμφθη τοῦ κυρίου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ ὅτι, ἐνῷ τοσοῦτον ἔχει χρυσὸν ἐν τῷ ταμείῳ, δανείζεται ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν.....

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι.

§45ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Εἰς τὸν λόγον σας, τὸν δημοσιευθέντα ἐν τῇ «Ἐφημερίδι», εἶδον νὰ λέγητε, ὅτι ἔχετε τοιαύτας πληροφορίας, καὶ λυποῦμαι διατελῶν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐλέγξω καὶ ταύτην τὴν ἀνακρίβειαν τῶν πληροφοριῶν τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ «Ἐφημερὶς» κατεχώρισεν ἰδανικὴν ὅλως ἀφήγησιν τῶν ἐνταῦθα λεχθέντων. Ἐζήτησα ἀπὸ τοῦ Στενογραφικοῦ γραφείου τὰ πρακτικὰ, ἀποδεικνύοντα, ὅτι τὰ δημοσιευθέντα — ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐνέχεται εἰς τοῦτο — περιλαμβάνουσιν ὅλως τὰ ἐναντία τῶν ἐν τοῖς στενογραφημένοις πρακτικοῖς. Ἐγὼ εἶπον, διακόπτων τὸν κ. Βουλευτὴν, ἐρωτῶντα ἂν ἦναι πολλὰ τὰ μὴ πληρωθέντα, ὅτι ἀγνοῶ ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν αὐτῶν· ἀναγράφουσι τὰ πρακτικὰ, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς κατόπιν εἶπεν, ὅτι εἶναι 5 ἢ 6 ἑκατομμύρια, ἐγὼ δὲ εἶπον, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι μικρὸν καὶ ἀπέναντι τούτου ὑπάρχει μεταλλικὸν καὶ συνάλλαγμα. Ἐξήτασα κατόπιν περὶ τοῦ ποσοῦ καὶ ἔμαθον ὅτι τὸ ὀφειλόμενον ποσὸν εἶναι 500,000 περίπου, ὑπάρχουσαι ἐν τῷ ταμείῳ εἰς μεταλλικὸν ἢ συνάλλαγμα. Ταῦτα εἶναι τὰ πράγματα. Ἀλλ’ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι» παρεστήθη ὅλως ἀντιθέτως, ὅτι ἐγὼ εἶπον ὅτι πράγματι ὀφείλονται 5 ἑκατομμύρια, ἐνῷ εἶπον ὅτι δὲν γινώσκω ἀκριβῶς τὸ ποσὸν, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἐλάχιστον καὶ ὅτι ἀπέναντι τοῦ ἐλαχίστου τούτου ποσοῦ ὑπάρχουσι τὸ ἀναγκαῖον μεταλλικὸν καὶ τὰ ἀναγκαῖα συναλλάγματα.

§47ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρέπει νὰ προσθέσω κἄτι τι. Ἀληθῶς συνυπελόγισα καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον μένει ἀδιάθετον ἐν τῷ ταμείῳ ἀπέναντι τῶν μὴ πληρωθεισῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων. Ἠρώτησα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἂν δύναται νὰ μοὶ εἴπῃ εἰς πόσον ἀνέρχεται τοῦτο καὶ μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι δὲν δύναται. Ἀπαντῶν δὲ ἐγὼ, εἶπον ὅτι ἀνήρχετο εἰς 4–5 ἑκατομμύρια.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ πρακτικὰ ἀναφέρουσιν ὅτι εἴπετε 5–6.

§49ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔστω 5–6. Ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν πάντων ὑμῶν, ὅτι πρὸ 6 περίπου μηνῶν μετεκομίσθησαν ἐνταῦθα πλέον τῶν 250,000 λιρῶν, ὅπως χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν ὁμολογιῶν τούτων. Εἰσῆλθεν εἰς τὸ ταμεῖον τὸ ποσὸν τοῦτο, καὶ ἤθελον νὰ μάθω τί ἐξ αὐτῶν διετέθη.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴπετε ὅτι πρέπει νὰ κρατῆται τὸ ποσόν· ἡ δὲ «Ἐφημερὶς», θέλουσα νὰ παραστήσῃ ὑμᾶς θριαβεύοντας κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, γράφει ὅτι ἐγὼ ἐπεκύρωσα τὰ περὶ τοῦ ποσοῦ παρ’ ὑμῶν ῥηθέντα, ὅπερ εἶναι ἀνυπόστατον, διότι, ἂν ὑπῆρχον 5 ἢ 6 ἑκατομμύρια ἐν τῷ ταμείῳ, θὰ ἦσαν λίαν εὔλογα ὅσα εἴπετε, ἐνῷ δὲν ἦσαν εὔλογα, ἂν προέκειτο περὶ 500,000· ἐδῶ κεῖται τὸ ζήτημα· τοῦτο δὲ εἶπον ἐγώ, ὅτι τὸ ποσὸν ἦτο ἐλάχιστον.

§51ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐννοῇ τὴν ἐφημερίδα, τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἀνέγνωσα, νομίζω ὅτι εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ παρ’ αὐτοῦ ἀπευθυνομένη μομφή. Ὅταν ἠρώτησα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν ὑπάρχῃ ποσὸν 4–5 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἦτο προσδιωρισμένον διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν μὴ ἐξοφληθεισῶν ὁμολογιῶν, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν ὅτι δὲν γνωρίζει τί ποσὸν ὑπάρχει ἐν τῷ ταμείῳ, πᾶς τις ἠδύνατο νὰ πιστεύσῃ ὅτι ὑπῆρχε τὸ πλεῖστον τοῦ ποσοῦ τούτου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ, ἐὰν τὸ τὸ μένον ποσὸν ἐπλησίαζε τὰ 5 ἑκατομμύρια ἢ τὰς 500.000 φράγκα! Σιωπῶν ἔδιδεν εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐνδέχεται νὰ μένωσι μὴ πληρωθεῖσαι ἀρκεταὶ ὁμολογίαι καὶ νὰ μὴ ἐπῆλθε σπουδαία ἐλάττωσις εἰς τὸ διὰ τὴν πληρωμὴν των ὡρισμένον ποσόν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ διαφορᾶς 50 ἢ 100 χιλιάδων φράγκων, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ προσδιορίσῃ αὐτήν· ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ διαφορᾶς ἀνωτέρας τῶν 5,000,000, φρονῶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν δύναται νὰ δικαιολογηθῇ, ἰσχυριζόμενος ὅτι ἠγνόει ἂν ἐπληρώθη ἢ μένῃ ἐν τῷ ταμείῳ τοιοῦτον ποσόν· τοῦτο ἤθελε δείξει, ὅτι ἐξακολουθεῖ τὸ σύστημα, ὅπερ ἐπὶ τοῦ ταμίου κ. Γρηγοράκη παρήγαγε τὸ γεγονὸς, νὰ ἀγνοῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὑπῆρχον πολλὰ ἑκατομμύρια ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἀνακριβὲς, ὅτι ἀπήντησα ὅτι ἀγνοῶ, εἰς ταύτην τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ· τὸ «ἀγνοῶ» εἶπον ἀπαντῶν εἰς ἑτέραν ἐπερώτησιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς τὸ πρῶτον ἁπλῶς καὶ χωρὶς νὰ εἴπῃ τὸ τερατῶδες περὶ 5 ἢ 6 ἑκατομμυρίων, ἠρώτησε πόσον εἶναι τὸ μὴ πληρωθέν. Εἰς τοῦτο ἀπήντησα, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ εἴπω τι, ὅτε ὅμως εἶπε τὰ τερατώδη ἐκεῖνα, ἅτινα ἡ «Ἐφημερὶς» παρέστησεν ὡς παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα καὶ παρ’ ἐμοῦ κυρωθέντα, τότε τί εἶπον ἐγώ; ἐσιώπησα; Ὄχι· ἀπήντησα: «πρόκειται περὶ μικροῦ ποσοῦ». Ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς εἶχεν εἰπεῖ: «καὶ πρέπει νὰ κρατεῖτε 5 ἕως 6 ἑκατομμύρια χρυσὸν εἰς τὸ ταμεῖον;» εὐθὺς τὸν διακόπτω, λέγων: πρόκειται περὶ μικροῦ ποσοῦ, ἑπομένως οὐχὶ 5 ἕως 6 ἑκατομμυρίων· τὸ μικρὸν δὲ τοῦτο ποσὸν εἶναι τὸ μνησθὲν παρ’ ἐμοῦ σήμερον, ὅτε γινώσκω αὐτὸ ἀκριβῶς. Ἡ «Ἐφημερὶς» ἀνέγραψε τὰ ἀντίθετα τούτων ὡς ἐκ τῶν στενογραφημένων πρακτικῶν εἰλημμένα καὶ οὐχὶ ἐξ ἀκροάσεως σημειωθέντα, καὶ παρέστησεν ἐμὲ ὡς κυροῦντα τὰ τερατώδη παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ λεχθέντα. Ταῦτα εἶναι ἄτοπα καὶ ἐν ἐφημερίδι γραφόμενα, ἀλλ’ εἶναι ἀσυγγνώστως ἄτοπα ἐπαναλαμβανόμενα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§53ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐπεκαλέσθην τίποτε, ἐξήγησιν ἔκαμον.

§54ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Δὲν ἤμην παρὼν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, καθ’ ἣν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ὑπάρχει αὐτὸ τὸ ποσόν. Καὶ ἐγὼ ἀνέγνων αὐτὸ ἐν τῇ «Ἐφημερίδι».

§55ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὐχὶ ἐν τῇ ἀγορεύσει μου.

§56ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ἐνόμισα ὅτι ἀκριβῶς ἐσημειώθη τὸ λεχθὲν καὶ ἐφρόντισα νὰ λάβω σημείωσιν τῶν ὁμολογιῶν τῶν μέχρι τοῦδε ἐξοφληθεισῶν τοῦ ἀποσβεσθέντος δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιθυμῇ νὰ μάθῃ πόσαι ὁμολογίαι ἐξωφλήθησαν, εἶναι εὔκολον· ἐξωφλήθησαν ἐκ τοῦ δανείου τούτου 109,240 ὁμολογίαι, ἑπομένως ὑπολείπεται ποσὸν ὁμολογιῶν πρὸς ἐξόφλησιν περὶ τὰς 1150, αἵτινες φέρουσιν ἀξίαν 575,000 δραχμῶν. Οὐχὶ λοιπὸν 5 ἑκατομμύρια ὑπάρχουσιν ἐν τῷ ταμείῳ, ἀλλὰ περὶ τὰς 575,000 δραχμῶν, ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐννοεῖται, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ θίξῃ πρὸς ἕτερον σκοπόν. Τὸ ποσὸν αὐτὸ πρέπει νὰ μένῃ ἐν τῷ ταμείῳ, ὅπως ἐξαργυρῶνται αἱ ὑπολειπόμεναι ὁμολογίαι, εὐθὺς ὡς παρουσιάζωνται. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς πρὸς τοῖς ἄλλοις εἰς τὴν ἀγόρευσίν του εἶπε καὶ τὰ ἑξῆς· ὅτι «βοηθητικὰ μέτρα μετεχειρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ ἰσοζυγίου, βοηθητικὰ μέτρα θὰ μετεχειρίζετο καὶ ἐκεῖνος πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν». Καθ’ ἡμᾶς, ὁ μὲν κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως διαπλάσῃ ἄρτιον τὸν Προϋπολογισμὸν, ἐφήρμοσε μετὰ δεξιότητος καὶ ἐπιτυχίας ὁμαλὰ καὶ συνήθη μέτρα τῆς οἰκονομικῆς ὑγιεινῆς, ἀλλὰ τὰ μέτρα τὰ βοηθητικὰ, δι’ ὧν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης φίλος μου ἐπαγγέλλεται νὰ ἐξελκύσῃ εἰς φῶς τὸ ἰσοζύγιόν του, φοβοῦμαι ὅτι εἶναι ἡ ἔκτρωσις.

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πῶς τὸ γνωρίζετε;

§58ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὀλίγας γραμμὰς, σχετικὰς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο ἀπὸ μίαν πραγματείαν, τὴν ὁποίαν ἔχω ὑπ’ ὄψει (ἀναγινώσκει): «Προσδιορίζοντες μόνον 25,000,000 δρ. ὑπὲρ τῶν χρεῶν ἡμῶν, θ’ ἀναγκασθῶμεν νὰ ἀναβάλωμεν τήν τε πληρωμὴν τῶν χρεωλύτρων καὶ 40% ἐκ τῶν τόκων τῶν ἐσωτερικῶν δανείων, θὰ δώσωμεν δηλ. εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν 60% ἐκ τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον πληρόνομεν σήμερον εἰς αὐτούς. Ἀλλὰ θὰ ὑποσχεθῶμεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι τόσον τὸ χρεώλυτρον ὡς καὶ τὰ 40% τοῦ τόκου, τῶν ὁποίων ἀναβάλλομεν τὴν πληρωμὴν, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ τὰ ἀπολέσωσιν, ὡς ἤθελε συμβῆ διὰ τοῦ μέτρου τῆς ἀναγκαστικῆς μετατροπῆς τῶν δανείων ἡμῶν».

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀναγινώσκετε λογαριασμοὺς ἀνακοινωθέντας πρὸς ἐκλογεῖς. Τὰς γνώμας ἡμῶν ἐπανειλημμένως ἐξεφράσαμεν ἐν τῇ Βουλῇ, ἐκ τῶν πρακτικῶν τῆς ὁποίας ὀφείλετε νὰ τὰς ἀρυσθῆτε.

§60ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ταῦτα εἶναι τὰ βοηθητικὰ μέτρα, τοιοῦτο τὸ οἰκονομικὸν πρόγραμμα τοῦ κ. Καραπάνου, τὸ ἀνακοινωθὲν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς του. (Θόρυβος ἐν τῇ ἀριστερᾷ, γέλως ἐν τῇ δεξιᾷ). Νομίζω ὅτι ἐπαρκῶς ἀπέδειξα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐκ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα μέχρι σήμερον ἐπραγματοποιήθησαν ἀπὸ τοῦ 1886, ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἔκαμε χρῆσιν εἰς πληρωμὴν ἐλλειμμάτων, ἑπομένως τὰ «εἰκονικὰ ἰσοζύγια», περὶ ὧν τοσοῦτος ἐγένετο ἐνταῦθα λόγος, δὲν ὑπάρχουσι. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, κύριοι Βουλευταὶ, ἀποδέχομαι ὡς ἀκριβῆ καὶ κανονικὸν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1890, καὶ θέλω ὑπερψηφίσει αὐτοῦ ἐν πλήρει πεποιθήσει, ὅτι τὰ ἐν αὐτῷ ἀναγεγραμμένα εἰσὶν ὀρθὰ καὶ εἰλικρινῆ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων καὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§61Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἀγορεύσας τὴν ἑσπέραν ταύτην Βουλευτὴς ἐκ Σύρου ἠσχολήθη ἰδίως ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι οἱ ἀριθμοὶ τῶν κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1890 χρεῶν τοῦ Κράτους, τοὺς ὁποίους οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀνέφερον, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σύρου ἀνέφερεν, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος εἶχε κατὰ τὴν 1ην Ἰανουαρίου 1890, ἀνήρχετο εἰς 660,000,000. Παραπλήσιόν τι βεβαίως ἰσχυρίσθη καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς διὰ πίνακος, τὸν ὁποῖον κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὅστις παριστᾷ τὰ χρέη τοῦ Κράτους ἀνερχόμενα εἰς 603,103,417. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἀπεκήρυξε τὸν πίνακα τοῦτον μετὰ δύο ἡμέρας, ἰσχυρισθεὶς ὅτι, ἂν καὶ κατέθηκε....

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν κατέθηκα ἐγὼ τοιοῦτον πίνακα· ἐλήφθη οὗτος ἐκ τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐγὼ ὡμίλησα ἐπὶ τῇ βάσει ἑτέρου πίνακος, ἀπολήγοντος εἰς ποσὸν 660,000,000. Τοῦ πίνακος, ὃν ἀναφέρετε ἡμεῖς, δὲν εἶχον γνῶσιν.

§63ΜΙΛΗΣΗΣ. Πῶς εἰσήχθη εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ τὸν ἐπαρουσίασεν ὁ κ. Βαλσαμάκης;

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐγὼ τὸν εἶδον τὸ πρῶτον ἐν τῷ φακέλλῳ τῶν ἐγγράφων τῆς Ἐπιτροπῆς.

§65Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μήπως εἶναι πλαστογραφημένη ἡ ἐν τῷ πίνακι ὑπογραφὴ τοῦ τμηματάρχου τοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν τμήματος τῶν δημοσίων χρεῶν;

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπογραφὴν φέρει τοῦ τμηματάρχου καὶ οὐχὶ τοῦ Ὑπουργοῦ.

§67ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἶχον ὑποβάλει ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοιαύτην αἴτησιν, ὅπως μοὶ δοθῇ τοιοῦτος πίναξ, ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε τελειώσει τὴν ἐργασίαν της καὶ ὁ πίναξ δὲν εἶχεν ἔλθει. Εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι μάρτυρα τὸν κ. Σιμόπουλον. Διὰ τοῦτο ὑπεχρεώθην καὶ ἔπειτα νὰ ζητήσω τὴν ὑποβολὴν τοιούτου πίνακος. Αὐτὸς ὁ πίναξ ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἐδόθη εἰς τύπωσιν.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπεβλήθη παρ’ ἐμοῦ.

§69Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀμφισβητεῖ, ὅτι κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν πίνακα τῶν χρεῶν τοῦ Κράτους, τὸν ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει καὶ κατὰ τὸν ὁποῖον τὰ χρέη ἀνέρχονται εἰς 603,103,417 κατὰ τὴν 1ην Ἰανουαρίου 1890. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας ἰσχυρίζεται, ὅτι πίνακα τῶν χρεῶν τοῦ Κράτους εἶχε ζητήσει δὶς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶχεν ἀποσταλῆ αὐτῇ τοιοῦτος. Ὅταν δὲ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπέρανε τὰς ἐργασίας αὐτῆς, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε δι’ ἐπερωτήσεως ἐν τῇ Βουλῇ, ἵνα κατατεθῇ τοιοῦτος πίναξ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς βεβαιοῖ, ὅτι δὲν κατέθηκε τοιοῦτον πίνακα. Ἐὰν ἡ ὑπογραφὴ τοῦ τμηματάρχου ἐπὶ τῶν δημοσίων χρεῶν ἦτο πλαστογραφημένη, δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι σεῖς, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Κεφαλληνίας, εἴχετε καταθέσει πίνακα οὕτω πλαστογραφημένον. Ἀλλ’ ἡ ὑπογραφὴ δὲν εἶναι πλαστογραφημένη, ὡς πρὸ μικροῦ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἑπομένως ποίαν σημασίαν ἔχει, ἐὰν κατέθηκε ἢ δὲν κατέθηκε τὸν πίνακα τοῦτον ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀφοῦ ἔχει ὑπογράψει αὐτὸν ὁ φύλαξ τῶν βιβλίων τοῦ δημοσίου χρέους, ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης, ὁ δυνάμει εἰδικοῦ νόμου καὶ δυνάμει τοῦ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ ἐκδοθέντος Διατάγματος κατασταθεὶς νὰ διευθύνῃ τὸ τμῆμα αὐτό; Ἡ γραπτὴ βεβαίωσις αὐτοῦ περιβάλλει τὸν πίνακα τοῦτον μὲ τὸ κῦρος τοῦ δημοσίου ἐγγράφου, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἂς ἀρνεῖται οὐ μόνον τὸν πίνακα τοῦτον, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνα ἀκόμη, τὰ ὁποῖα λέγει ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ ἴδιος γράφει. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν Συμβολαιογράφον ἐνταῦθα, ἵνα συντάσσῃ συμβόλαια καὶ δι’ αὐτῶν βεβαιοῖ ποῖον ἔγγραφον κατατίθεται ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ ποῖον δὲν κατατίθεται. Ἡμεῖς βλέπομεν πίνακα, φέροντα τὴν ὑπογραφὴν τοῦ τμηματάρχου τοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν τμήματος τῶν δημοσίων χρεῶν, ὁ ὁποῖος βεβαιοῖ ὅτι 603,103,417 εἰσὶ τὰ χρεωστούμενα. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ὑπάρχῃ ἄλλο Κοινοβούλιον εἰς τὸν κόσμον, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ προβάλλωνται τοιαῦται ἀμφισβητήσεις, ν’ ἀμφισβητῶνται γεγονότα ἀναντίῤῥητα, καὶ ἄλλοτε μὲν, ὅτε ἐπιθυμοῦσι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπερωτήσεων ν’ ἀποφύγωσι τὴν εὐθύνην, νὰ ὁμιλῶσι περὶ ὑπηρεσίας καὶ νὰ ζητῶσι νὰ κρυφθῶσιν ὑπὸ τὰς πτέρυγας τῶν τμηματαρχῶν καὶ τῶν νομικῶν συμβούλων των, καὶ νὰ παριστῶσι τότε πόσον αἱ πληροφορίαι αὐτῶν ἔχουσιν ἐπίσημον κῦρος, σήμερον δὲ, ὅτε συλλαμβάνομεν αὐτοὺς ζητήσαντας διὰ πίνακος ἀποκρύπτοντος τὸ ἀληθὲς ποσὸν τῶν χρεῶν τοῦ Κράτους ν’ ἀποπλανήσωσι τὴν Βουλὴν, νὰ ἀρνῶνται τὸ κῦρος τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, ὡς ἐὰν μόνον ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐν ἐγγράφῳ περιβάλλῃ τὸ ἔγγραφον δι’ ἐπισήμου κύρους. Ἀλλ’ εἴτε 603,000,000 ἀναγράφει ὡς ὀφειλόμενα ὁ πίναξ ὁ φέρων τὴν ὑπογραφὴν τοῦ τμηματάρχου τῶν δημοσίων χρεῶν, εἴτε 660 ἑκατομμύριά εἰσι ταῦτα, ὡς ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἰσχυρισθεὶς ὅτι συνέταξε δῆθεν πίνακα, ὃν ἔχει ἐν τῇ οἰκίᾳ του, ἀλλὰ τὸν ὁποῖον δὲν κατέθηκεν ἀκόμη εἰς τὴν Βουλὴν, οὐδ’ ἐδημοσίευσεν, εἴτε, λέγω, εἶναι 660 ἑκατομμύρια τὰ ὀφειλόμενα, ὡς εἶπε καὶ ὁ Βουλευτὴς Σύρου, ὁ ὁποῖος ἤντλησε τὴν πληροφορίαν ταύτην ἀπὸ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ποιῆται χρῆσιν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβε κρύφα ἀπὸ δημόσιον γραφεῖον, πρὶν ἢ αὗται κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν· ὁσαδήποτε, λέγω, καὶ ἂν ἦναι τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ὀφείλει τὸ Κράτος, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῶν πινάκων οὐδὲ τοῦ τμηματάρχου τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων χρεῶν, ὃν ἀπεκήρυξεν ὁ Πρωθυπουργὸς, οὐδὲ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον δῆθεν συνέταξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς λέγει, τὸν ὁποῖον ὅμως φυλάσσει ἐν τῇ οἰκίᾳ του ἀπόῤῥητον. Ἔχομεν ἕνα μέγαν πίνακα, τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1890, καὶ ἐν αὐτῷ εὑρίσκομεν πόσα πράγματι ὀφείλομεν. Μήπως ὑπάρχει τις, προτιθέμενος ν’ ἀμφισβητήσῃ καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1890; Μήπως τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦτον συνετάξαμεν ἡμεῖς; Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν εἶσθε ἠναγκασμένοι ν’ ἀναγράψητε ὅσα πράγματι ὀφείλομεν, διότι εἴχετε ἀνάγκην πιστώσεως, καὶ δὲν ἠδύνασθε νὰ κρύψητε τὰ ἀληθῶς ὀφειλόμενα. Ὅταν δ’ ἡμεῖς ποιώμεθα χρῆσιν τῶν ἀριθμῶν τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, τότε ἀδιαφοροῦμεν, ἂν ἄλλοτε εἰσάγητε πίνακας, ὧν ὑμεῖς ἔπειτα ἀμφισβητεῖτε τὸ κῦρος, ἢ ἂν ἄλλοτε εἰσάγητε ἄλλας πληροφορίας, αἵτινες ἐν οὐδενὶ ἐγγράφῳ περιελήφθησαν. Ἐδημοσιεύθη πρὸ πεντήκοντα ἡμερῶν κατάλογος τῶν χρεῶν τοῦ Κράτους διὰ τῆς ἐφημερίδος «Πρωΐας», τὸν κατάλογον δὲ τοῦτον συνέταξα ἐγὼ καὶ ἐγὼ ἔδωκα αὐτὸν εἰς τὴν ἐφημερίδα, ἥτις ἐδημοσίευσεν αὐτόν. Τὸν κατάλογον δὲ τοῦτον ἠρύσθην ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890. Ἀναγινώσκω ἓν πρὸς ἓν τὰ χρέη, τὰ ἀναφερόμενα ἐν τῷ καταλόγῳ τούτῳ, καὶ προκαλῶ πάντα νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν ὑπάρχῃ τι ἐν αὐτῷ, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀληθὲς, ἢ ἂν ὑπάρχῃ ἐν αὐτῷ ἀναγεγραμμένον ποσὸν, τὸ ὁποῖον δὲν ὀφείλομεν. Ἀναγινώσκω λοιπὸν τὸν κατάλογον, καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς ἐφ’ ἑκάστου τῶν ἐν αὐτῷ ἀναγραφομένων δανείων. Ὀφείλομεν κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου ἐκ τοῦ δανείου τῶν 26 ἑκατομμυρίων τῆς 30 Νοεμβρίου 1874 δραχ. 20,303,500, ἀντίτιμον 40,607 ὁμολογιῶν, αἵτινες δὲν ἐξωφλήθησαν ἀκόμη; Ὀφείλομεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομμυρίων τῆς 17 Δεκεμβρίου 1876 δραχ. 886,550, ἀντίτιμον 3545 ὁμολογιῶν, αἵτινες ἀκόμη δὲν ἐξωφλήθησαν; Ὀφείλομεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 9 ἑκατομμυρίων 8,900,000, ἀντίτιμον 17,800 ὁμολογιῶν, ὑπαρχουσῶν ἔτι ἐν τῇ κυκλοφορίᾳ; Ὀφείλομεν ἐκ τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας τοῦ 1882 δραχ. 17,580,146; Ὀφείλομεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 30 ἑκατομμυρίων (1,200 000 λιρῶν ἀγγλικῶν), τὸ ὁποῖον συνωμολογήσατε ἡμεῖς κατὰ τὸ 1889, δραχ. 30,000,000; Ὀφείλομεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 125 ἑκατομμυρίων (5,000, 000 λιρῶν ἀγγλικῶν), τὸ ὁποῖον συνωμολογήσατε ὑμεῖς κατὰ τὸ 1889, δραχ. 125,000,000; Ὀφείλομεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων, τοῦ συνομολογηθέντος κατὰ τὸ 1881, δραχμὰς 109,920,000, ἀντίτιμον 219,840 ὁμολογιῶν, αἵτινες δὲν ἐξωφλήθησαν εἰσέτι; Ὀφείλομεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς συνωμολογήσατε κατὰ τὸ 1884, καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1887 μετεποιήσατε εἰς δάνειον 100 ἑκατομμυρίων, δραχ. 96,820,000, ἀντίτιμον 193,652 ὁμολογιῶν, μήπω ἐξοφληθεισῶν; Ὀφείλομεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 1824 καὶ 1825, τοῦ μετατραπέντος κατὰ τὸ 1879, δραχμὰς 15,106,644, κατὰ τὴν σημείωσιν, ἣν ὑμεῖς ἀνεγράψατε ἐν τῇ σελ. 7 τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889; Ὀφείλομεν ὑπόλοιπον χρέους εἰς τοὺς κληρονόμους τοῦ ἀνειμνήστου Βασιλέως Ὄθωνος δρ. 2,660,039; Ὀφείλομεν ὑπόλοιπον τοῦ Πατριωτικοῦ δανείου δραχμὰς 2,643,890; Ὀφείλομεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς συνωμολογήσατε κατὰ τὸ 1887, δραχμὰς 134,000,000, ἀντίτιμον 268,800 ὁμολογιῶν, ὑπαρχουσῶν ἐν κυκλοφορίᾳ; Ὀφείλομεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 15 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς ὡσαύτως συνωμολογήσατε κατὰ τὸ 1887, δρ. 14,945, ἀντίτιμον 29,890 ὁμολογιῶν, ὑπαρχουσῶν ἐν κυκλοφορίᾳ; Ὀφείλομεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων τοῦ 1833 πρὸς τὰς Δυνάμεις ὅσα ὑμεῖς ἐσημειώσατε ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, ἤτοι δραχμὰς 86,123, 047; Ὀφείλομεν δι’ ἐντόκων γραμματίων δραχ. 10,000,000; Ὀφείλομεν ἕνεκα τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ κερματικῶν γραμματίων δραχ. 14,000,000; Ὀφείλομεν διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας πρὸς τὰς τρεῖς Τραπέζας, τὴν Ἐθνικὴν, τὴν Ἰονικὴν καὶ τὴν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, δραχ. 71,553,241:37, ἤτοι πρὸς τὴν Ἐθνικὴν δραχ. 67,109,074:07, πρὸς τὴν Ἰονικὴν δραχ. 3,643,789:30, καὶ πρὸς τὴν τῆς Ἠπειροθεσσαλίας δραχ. 800,378; Πάντα ταῦτα τὰ ποσὰ δὲν συγκεφαλαιοῦνται εἰς 760, 841,757:37; Ἔχει τις ἀντίῤῥησίν τινα ἐπὶ ποσοῦ τινος ἐκ τῶν εἰρημένων; Ἂς τὴν προβάλῃ. Πῶς λοιπὸν σιγᾶτε, ἀφοῦ πρὸ μικροῦ ἠμφισβητεῖτε, ὅτι δὲν εἶναι τόσα τὰ χρέη τοῦ Κράτους; Θέλετε γνήσιον ἢ θέλετε πλαστὸν τὸν πίνακα τοῦ τμηματάρχου τῶν δημοσίων χρεῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν; Θέλετε νὰ πιστεύσητε τὸν πίνακα τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἢ τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Σύρου; Πιστεύσατέ τον. Ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1890 κραυγάζει, ὅτι κακῶς πράττετε, πιστεύοντες τοὺς λόγους τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἢ τοὺς λόγους τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Σύρου. Ὅστις φρονεῖ, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβῆ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα, ἂς παρουσιασθῇ ν’ ἀμφισβητήσῃ αὐτά. Νομίζετε, ὅτι σᾶς ἐπιτρέπετε νὰ παίζητε μὲ τοὺς λόγους καὶ μὲ τὰς φράσεις; Τοὺς ἀριθμοὺς οὐδεὶς δύναται νὰ διαψεύσῃ. Εὑρέθη μάλιστα μία μηχανὴ, τὴν ὁποίαν μοὶ ἐφάνη, ὅτι δεξιῶς ἐχειρίσθη ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ κατόπιν αὐτοῦ ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἑρμουπόλεως· μοὶ ἐφάνη, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς, καὶ κατὰ μίμησιν αὐτοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἑρμουπόλεως, ἐχειρίσθησαν δεξιῶς τὴν μηχανὴν ταύτην. Ἔλεγον καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος: «ἡμεῖς πρέπει νὰ παραβάλωμεν τὰ χρέη, τὰ ὁποῖα ὠφείλομεν κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1890 πρὸς τὰ χρέη, τὰ ὁποῖα ὠφείλομεν κατὰ τὴν 30 Ἀπριλίου 1886.» Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποφεύγει διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1885, καὶ ἐπειδὴ ἐπήλθομεν ἡμεῖς, κατὰ τὴν θέλησιν τοῦ Ἔθνους, κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885, καὶ ἀνεκόψαμεν, μᾶς εἶπε, τὴν ἐφαρμογὴν τῆς οἰκονομικῆς πολιτείας του, κυβερνήσαντες 12 μῆνας, ὑποκρίνεται, ὅτι λησμονεῖ τὸ διάστημα τῶν ἐτῶν 1882, 1883, 1884 μέχρι τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1885, καὶ λαμβάνει ὡς ἀφετηρίαν τὸ 1886, καὶ ποιεῖται τὰς παραβολὰς τῶν χρεῶν τῆς 1 Ἰανουαρίου 1890 πρὸς τὰ ποσὰ τῶν χρεῶν τῆς 30 Ἀπριλίου 1886. Καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἑρμουπόλεως δὲν ἠδύνατο, εἰμὴ νὰ συμμορφωθῇ μὲ τὰς ὁδηγίας, τὰς ὁποίας τῷ ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οὐδ’ ἠξίουν παρ’ αὐτοῦ μεγαλειτέραν ἐλευθερίαν, ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα διεγράφησαν εἰς αὐτόν. Ἀλλὰ διατὶ ὁ Πρωθυπουργὸς ἀποφεύγει νὰ παραβάλῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1890 πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς 31 Δεκεμβρίου 1882, ἤτοι τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον εἶχεν ἀρχίσει νὰ ἐφαρμόζῃ τὴν πολιτικήν του; Ἡμεῖς δὲν λέγομεν, νὰ παραβάλωσι τὴν κατάστασιν τῶν χρεῶν κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1890 πρὸς τὴν κατάστασιν αὐτῶν κατὰ τὴν 10 Φεβρουαρίου 1882, ὅτε ἀνέλαβεν ὁ Πρωθυπουργὸς τὴν Κυβέρνησιν, προτρέπομεν ὅμως αὐτοὺς καὶ ἐπιμένομεν, καὶ νομίζομεν ὅτι ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἀξιῶμεν, ὅτι πρέπει ἡ παραβολὴ νὰ γίνηται πρὸς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκοντο τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1882. Τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1882 συνέταξεν ὁ νῦν Πρωθυπουργός. Κατὰ τὸ 1882 εἶχον προστεθῆ καὶ αἱ νέαι ἐπαρχίαι, εἶχον πλέον κανονισθῆ καὶ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα αὐτῶν· τὸ φυσικὸν λοιπὸν σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀναδράμωμεν, εἶναι ἡ 31 Δεκεμβρίου 1882, καὶ πρὸς τὰ κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον χρέη τοῦ Κράτους πρέπει νὰ παραβάλωσι τὰ χρέη τὰ ὑπάρχοντα τῇ 1 Ἰανουαρίου 1890. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅμως δὲν στέργει, ἀλλὰ ζητεῖ νὰ παραβάλῃ αὐτὰ πρὸς τὰ κατὰ τὴν 30 Ἀπριλίου 1886 ὑπάρχοντα χρέη, διότι θέλει νὰ ῥίψῃ εἰς βάρος ἡμῶν πᾶσαν τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τῆς 30 Ἀπριλίου 1886. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1882, κατὰ τὸ 1883, κατὰ τὸ 1884 ἐκυβερνᾶτε ὑμεῖς, πῶς δὲ θέλετε ἡμεῖς νὰ ἀναλάβωμεν τὴν εὐθύνην τῆς διοικήσεως ὑμῶν; Σεῖς ἐδιοικήσατε τρία ἔτη πλήρη, ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου 1882 μέχρι τοῦ Ἀπριλίου 1885. Πῶς θέλομεν ἀναλάβει ἡμεῖς τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως ὑμῶν ταύτης; Ἡμεῖς ἐπολεμήσαμεν τότε τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν ὑμῶν καθ’ ὅλην τὴν τριετίαν. Ἡμεῖς ἠγωνίσθημεν τότε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅπως σᾶς ἀνακόψωμεν ἀπὸ τῆς κατωφερείας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐφέρεσθε. Ἡμεῖς προανηγγείλαμεν τότε τὸν ὄλεθρον, τὸν ὁποῖον παρεσκευάζετε εἰς τὴν χώραν. Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν τότε δι’ ὅλων τῶν μέσον τῶν νομίμων νὰ σᾶς σταματήσωμεν. Ἀλλὰ δὲν σᾶς ἄφινεν ὁ ἀκόρεστος πόθος τῆς ἀρχῆς. Ἠθέλατε νὰ σχηματίσητε κόμμα, ἠθέλατε νὰ λεηλατήσητε τὰ λείψανα τοῦ κόμματος τοῦ ἀποβιώσαντος τότε πολιτικοῦ ἀνδρὸς τῆς Μεσσηνίας, διὰ νὰ προσεταιρισθῆτε αὐτὰ, νὰ τὰ ὀργανώσητε, νὰ γένωνται ὑπήκοα ὑμῶν, νὰ περιβληθῆτε πολιτικὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν δὲν εἴχετε. Καὶ πρὸ τοῦ πόθου τούτου δὲν ἐφείδεσθε οὔτε τοῦ χρήματος τοῦ δημοσίου, οὔτε οὐδενός. Καὶ ὅταν ἡμεῖς, ἡγουμένου ἐκείνου τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρὸς, τοῦ ἀληθῶς ὑπερόχου, ἐλέγομεν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν «μὴ σπαταλᾷς, φείδου τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου», ἐκεῖνος μᾶς ἀπεκρίνετο γελῶν, ὅτι εἶχε ἑκατομμύρια δεξιὰ, ἑκατομμύρια ἀριστερὰ, ἑκατομμύρια ὄπισθεν, ἑκατομμύρια πρὸ ἡμῶν, καὶ ἐδαπάνα ἀλογίστως. Πῶς λοιπὸν ἀποφεύγετε τὴν εὐθύνην τῆς τριετοῦς ἐκείνης διοικήσεώς σας; Ἡμεῖς σᾶς διεδέχθημεν κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885, ἐδιοικήσαμεν 12 μῆνας μόνον, καὶ σεῖς σπεύδετε νὰ μᾶς ἐπιβαρύνητε διὰ τῶν ἐλλειμμάτων οὐχὶ ἑνὸς, ἀλλὰ δύο ἐτῶν, μᾶς βαρύνετε διὰ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1885, ἐνῷ 4 μῆνες τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐδιοικήσατε σεῖς, μᾶς ἐπιβαρύνετε διὰ τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ 1886, ἐνῷ τοὺς 8 μῆνας τοῦ ἔτους ἐκείνου ἐδιοικεῖτε σεῖς, καὶ ἐδιοικεῖτε κατὰ τρόπον, τοῦ ὁποίου τὴν οἰκονομικὴν διαχείρισιν θέλει ἐλθεῖ ἡμέρα νὰ ἐξελέγξω καὶ νὰ ἀποκαλύψω, οὐχὶ μόνον ὡς ἀσύνετον, ἀλλὰ καὶ ὡς ἄστοργον πρὸς τὸν τόπον. Καὶ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἡμεῖς κατὰ τὸ δωδεκάμηνον διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐδιοικήσαμεν, ἀνακόψαντες τὴν διοίκησιν τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, νομίζετε ὅτι ἀνεδέχθημεν μεγάλα ποσὰ δανείων καὶ ἐπεβαρύναμεν διὰ βαρέων δανείων τὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, χειροτερεύσαντες αὐτὴν, ἐνῷ ὁ Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἀφήσει αὐτὴν εἰς κρείττονα κατάστασιν; Πρέπει νὰ σᾶς ἀναφέρω πόσα τότε ἐδανείσθημεν. Ἡμεῖς ἐδανείσθημεν διὰ προκαταβολῆς 6,000,000 δραχ. διότι ἐπρόκειτο νὰ πληρώσωμεν δαπάνας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἐνηργήσαμεν; Οὐχί. Ἀλλὰ διὰ νὰ πληρώσωμεν ἔλλειμμα τῆς διαχειρίσεως τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου. Ἰδοὺ ποίας πληροφορίας ὁ Γενικὸς Διευθυντὴς τοῦ Λογιστηρίου, ὁ νῦν Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἔδιδεν εἰς ἐμὲ, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ διὰ τίνων λόγων μὲ ἔπεισεν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ δανεισθῶμεν 6,000,000, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθημεν διὰ προκαταβολῆς, ἤτοι διὰ τοῦ αὐτοῦ τρόπου, δι’ οὗ ἐδανείζετο πρὸ ἡμῶν ὁ Πρωθυπουργός. Εἴχομεν ἀνάγκην νὰ πληρώσωμεν κατὰ τὴν 15 Μαΐου 1885 εἰς τόκους:

Ἐνῷ δὲ ὠφείλομεν κατὰ ταῦτα νὰ πληρώσωμεν ὀκτὼ καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια, δὲν ὑπῆρχον ἐκ τῶν εἰσπεπραγμένων τελωνειακῶν ἐσόδων, τῶν παρακεχωρημένων εἰς ἐγγύησιν τῶν εἰρημένων δανείων, εἰμὴ 2,588,048 δραχμαὶ, ἑπομένως ὑπῆρχεν ἀνάγκη 6,000,000, καὶ ταῦτα ἐδανείσθημεν τὴν 22αν Μαΐου 1885 διὰ προκαταβολῆς. Ἐδανείσθημεν προσέτι 48,000,000 ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Ταρπέζης καὶ τῶν δύο ἄλλων Τραπεζῶν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι προεκαλέσαμεν τότε νόμον περὶ δανείου 100 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ τὸν νόμον τοῦτον δὲν ἐξετελέσαμεν, οὐχὶ διότι, ὡς ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886, εἰσάγων εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, οὐχὶ, λέγω, διότι δὲν εὑρίσκομεν νὰ δανεισθῶμεν οὔτε ἑκατὸν χιλιάδας δραχμῶν. Ἀναιρῶ τὴν ῥῆσιν ἐκείνην τοῦ Πρωθυπουργοῦ, καὶ βεβαιῶ τὴν Βουλὴν ὅτι δὲν ἦτο ἀληθής. Παρίστα τὸ Κράτος ὡς περιελθὸν εἰς ἀληθῆ ἀπόγνωσιν, διὰ νὰ ἐπιδείξῃ ἑαυτὸν σωτῆρα, αὐτὸς ὁ ὀλετὴρ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος. Λέγω ὅτι δὲν ἦτο ἀληθὲς, καὶ ἐπικαλοῦμαι μάρτυρας τὸν κ. Μάρκον Ῥενιέρην, τὸν κ. Ἀνδρέαν Συγγρὸν, τὸν κ. Ἀθηνογένην, τὸν κ. Μέρλιν, οἵτινες, κληθέντες ὑπ’ ἐμοῦ, συνῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐωτερικῶν, ὡς διευθυνταὶ τῶν τεσσάρων Τραπεζῶν. Μετὰ σύσκεψιν μοὶ εἶπον, ὅτι ἠδύναντο νὰ μοὶ δώσωσι τὰ 100 ἑκατομμύρια τοῦ δανείου, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἐξοφληθῶσι συγχρόνως αἱ ὀφειλόμεναι προκαταβολαὶ ἐπὶ ἐνεχύρῳ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τὰς ὁποίας εἶχε λάβει ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου. Ἀπετάθην τότε πρὸς τὸν κ. Συγγρὸν, διότι ὁ κ. Ρενιέρης, ὡς διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, οὐδόλως ἐνείχετο εἰς τὰς εἰρημένας προκαταβολὰς, καὶ εἶπον πρὸς τὸν κ. Συγγρὸν, ὅτι, ἐὰν ἤθελον στέρξει νὰ ἀποδεχθῶ τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον μοὶ ἐπρόβαλεν, ἤθελον βελτιώσει τὰ μάλιστα τὴν θέσιν αὐτῶν, ὡς δανειστῶν, διὰ τῶν προκαταβολῶν, διότι μέχρι τοῦδε αὐτοὶ, οἵτινες εἶχον δώσει χρήματα ὡς δάνειον διὰ προκαταβολῆς, εἶχον ὡς ἐγγύησιν τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, αἵτινες εἶχον δοθῆ εἰς αὐτοὺς ὡς ἐνέχυρον· ἀλλ’ ἡ θέσις αὐτῶν ἤθελε βελτιωθῆ, διότι ἀντὶ ὁμολογιῶν ὡς ἐνέχυρον ἤθελον ἔχει οὐχὶ μόνον τὴν πρόσοδον τῶν μονοπωλείων, ἀλλὰ καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν μονοπωλείων. Καὶ ὄντως οὐδὲν δάνειον δύναται νὰ ἔχῃ μεγαλείτερα πλεονεκτήματα, μεγαλειτέρας ἐγγυήσεις ἢ ὅσας παρέχει τὸ δάνειον τοῦτο. Ἑπομένως ἀντὶ τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ ὁποῖον παρεῖχον αὐτοῖς, βελτιῶν τοσοῦτον τὴν θέσιν αὐτῶν, ἠρώτων, ποῖον ἀγαθὸν παρεῖχον αὐτοὶ ὡς ἀντάλλαγμα εἰς ὄφελος τοῦ Δημοσίου. Ὁ κ. Ἀνδρέας Συγγρὸς μετὰ μειδιάματος ἀνεγνώρισεν, ὅτι εἶχον δίκαιον, ἀλλὰ μοὶ εἶπεν, ὅτι αὐτὸς δὲν ἔχει πλέον ὁμολογίας ὡς ἐνέχυρον προκαταβολῶν ἢ μόνον 100 ἢ 200 χιλιάδων δραχμῶν· αὐτὰ, ἅπερ εἶπον, ἁρμόζουσιν εἰς τὸν κ. Ἀθηνογένην, ὡς διευθυντὴν τῆς Τραπέζης Κωνσταντινουπόλεως, ἥτις εἶναι βεβαρημένη μὲ τὰς προκαταβολάς. Τὸ δάνειον τοῦτο τῶν 100 ἑκατομμυρίων συνωμολόγησεν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1887, ἀποδεχθεὶς τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον ἐπέβαλον καὶ εἰς αὐτὸν, ἤτοι μετατρέψας εἰς τὸ δάνειον τοῦτο τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος προκαταβολάς· ἀπεδέχθη μάλιστα καὶ ἄλλον ὅρον, βαρύτερον, τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν ἀντὶ 27 ἑκατομμυρίων. Περὶ τῶν θωρηκτῶν τούτων θέλω ὁμιλήσει κατόπιν, περιοριζόμενος ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς τὰ δάνεια. Κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου τοῦ 1882 τὰ χρέη τοῦ Δημοσίου ἀνήρχοντο εἰς 416,356,435, ὡς συνάγεται ἀπὸ τὴν μελέτην τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1882. Ἐὰν προσθέσητε τὸ δάνειον τῶν 170,000,000, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνωμολόγησε πρὸ τοῦ 1885, ἐὰν προσθέσητε τὸ δάνειον τῶν 18,000,000 τῆς ὁδοποιΐας, θέλετε ἔχει 604,356,435, τὰ ὁποῖα, ὅτε ἀνήλθομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εὕρομεν ὀφειλόμενα κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1885· ἀφοῦ δ’ ἡμεῖς κατὰ τὰ εἰρημένα δὲν προσεθήκαμεν εἰμὴ τὰ 6,000,000 τῆς προκαταβολῆς τοῦ τόκου τοῦ 1885, καὶ τὰ 65,480,395:29, τὰ ὁποῖα ὠφείλομεν κατὰ τὴν 30 Ἀπριλίου 1886 ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς τὰς τρεῖς Τραπέζας, ἕπεται, ὅτι ἀνεβιβάσαμεν τὰ χρέη τοῦ Κράτους εἰς 675,836,830, προσθέντες εἰς τὰ μέχρι τοῦ Ἀπριλίου ὑπάρχοντα 71,480,355. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀρέσκεται νὰ ἐπιμένῃ, ἵνα παραβάλλῃ τὸ ποσὸν τῶν κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1890 ὀφειλομένων, οὐχὶ πρὸς τὰ κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1882 ὑπάρχοντα χρέη, ἀλλὰ πρὸς τὰ κατὰ τὴν 30 Ἀπριλίου 1886. Ἐπιθυμεῖ δηλαδὴ νὰ ἐπιβαρύνῃ ἡμᾶς μὲ τὴν εὐθύνην τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον αὐτὸς συνωμολόγησε κατὰ τὸ 1884, δανείου, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὴν πρώτην πληγὴν καὶ κυριωτάτην τῶν αἰτιῶν, αἵτινες περιήγαγον τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος εἰς ἣν τυγχάνουσι νῦν κατάστασιν. Καὶ ὄντως ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου ἐκείνου ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους κατέστη, ἐὰν οὐχὶ ἀπεγνωσμένη, ἀλλὰ δυσχερεστάτη· ἐνθυμοῦνται δὲ πάντες, ἰδίως ὑμεῖς, ὅσοι ἐτυγχάνετε Βουλευταὶ κατὰ τὴν Περίοδον ἐκείνην, εἰς ποῖον ἀγῶνα ὑπεβάλομεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀναστείλωμεν τὸν Πρωθυπουργὸν ἀπὸ τοῦ δανείου ἐκείνου, μετὰ πόσης δ’ ἐπιμονῆς ἔκλειε τότε τὰ ὦτά του εἰς τὰς παραστάσεις ἡμῶν; ἐνθυμεῖσθε πῶς, καὶ ὅταν ἀκόμη ἀπέτυχεν ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου, ὁ Πρωθυπουργὸς εὐηγγελίζετο, ὅτι ἐν τῇ ἀποτυχίᾳ τοῦ δανείου ἐκείνου εὕρισκεν αὐτὸς τὴν ἐπιτυχίαν αὐτοῦ. Καὶ ἡ ἐπιτυχία τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων κατέληξεν εἰς τὸ ἑξῆς πόρισμα, ὅτι ὀφείλομεν σήμερον οὐ μόνον 100 ἑκατομμύρια ὡς δάνειον, εἰς τὸ ὁποῖον μετεβλήθη τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ ὅτι ὀφείλομεν προσέτι καὶ τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς συνωμολόγησεν, ἵνα ἐξοφλήσῃ τὰς προκαταβολὰς, τὰς ὁποίας εἶχε λάβει, ἵνα ἄρῃ κατὰ τὸ 1884 τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ πληρώσῃ τὰ ἐλλείμματα τῆς ἀπὸ τοῦ 1882–1884 τριετοῦς διοικήσεώς του, ἐπὶ ἐνεχύρῳ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἤτοι, ὅτι ὀφείλομεν 235 ἑκατομμύρια. Καὶ ἀληθῶς ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, τοῦ συνομολογηθέντος ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὸ 1887, δὲν ἐπληρώθησαν, εἰμὴ μόνον τὰ 21 ἑκατομμύρια, ἅτινα εἶχε δανεισθῆ κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1886 πρὸς πληρωμὴν τοῦ ὀφειλομένου εἰς Εὐρώπην ἀντιτίμου τοῦ κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν ἀγορασθέντος ὑλικοῦ τοῦ στρατοῦ, καὶ προσέτι τὰ 27 ἑκατομμύρια τῆς ναυπηγήσεως τῶν ναυπηγουμένων τριῶν πλοίων. Τοιαύτη τυγχάνει ἡ οἰκονομικὴ δεξιότης τῆς τριετοῦς Κυβερνήσεως τῶν 1882–1885, τὴν ὁποίαν τόσον ἐπιμόνως ἀποστέργουσι σήμερον, ζητοῦντες νὰ λησμονήσωμεν ἐκείνην, καὶ νὰ χρονολογήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν αὐτῶν ἀπὸ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1886. Μήπως δὲν μετῆλθε τὴν αὐτὴν τακτικὴν τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης; Καὶ αὐτὸς ἠθέλησε νὰ παραβάλῃ τὴν κατάστασιν τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης πρὸς τὴν κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1886 κατάστασιν, οὐδ’ ἠρέσκετο ν’ ἀναδράμῃ πέραν τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1886 καὶ νὰ ἀνεύρῃ ποίαν εἶχε παρασκευάσει κατάστασιν καὶ τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος ὑπὸ τὸν Πρωθυπουργὸν Κυβέρνησις τῶν 1882–1885. Ἀληθῶς εἴπετο, ὅτι τοιαύτην ἤθελε μετέλθει τακτικὴν καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, διότι τυγχάνει μαθητὴς διακεκριμένος τῆς σχολῆς, τῆς ὁποίας ἡγεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐὰν δὲν ἦτο τοιοῦτος, δὲν ἤθελε γίνει δεκτὸς ἐν τῇ σχολῇ, οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ καταταχθῇ εἰς ἣν ἐν αὐτῇ ἀνήχθη τάξιν τοῦ παιδονόμου. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἔχει μέγα προτέρημα, τὸ προτέρημα, ὅτι ἔχει τοσοῦτον θάῤῥος, ὥστε, καὶ ὅταν προκαλῇ ἀπονομὴν χάριτος εἰς τὸν Τάκην, καὶ τότε νὰ γαυριᾷ καὶ νὰ κομπάζῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, ζητῶν νὰ θαυμάσῃ αὐτὸν ἡ Βουλή, καὶ ὅταν τολμᾷ νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Τάκην ὡς ἀπόφοιτον τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ τότε ἀκόμη νὰ μὴ δειλιᾷ πρὸ τοῦ ψεύδους, καὶ ὅταν συλλαμβάνηται καὶ ἐξελέγχηται τοιοῦτον ἀποπειραθεὶς πείραμα, καὶ ἀποδεικνύηται τοῦ Τάκη ἡ ἠθικότης, καὶ τότε ἀκόμη νὰ κλίνῃ τὴν κεφαλὴν κάτω. Τοιαῦτα προσόντα εὐτυχῶς εἰσιν ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν σπανιώτατα, καὶ διὰ τοῦτο ὁμολογῶ, ὅτι προσῆκεν εἰς αὐτὸν νὰ ταχθῇ παιδονόμος ἐν τῇ σχολῇ, τῆς ὁποίας ἡγεῖται ὁ Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ ἐπειδὴ περὶ δανείων ὁ λόγος, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἑρμουπόλεως, ὁ ὁποῖος παρ’ ὅλων κρίνεται ὡς ἐντριβέστατος περὶ τὰ χρηματιστικά, καὶ ὡς δεινότατος περὶ τὸν χειρισμὸν τῶν ἀριθμῶν, καὶ ὁ ὁποῖος ὡμολόγησεν, ὅτι πᾶν ὅ,τι εἶπε κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην εἶχε πορισθῆ ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, ὅταν ἐζήτησα νὰ ἐξελέγξω τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀνεγίνωσκε, καὶ προσῆγον πρὸς ἀναίρεσιν αὐτοῦ ἀπόδειξιν ἐπισημοτάτην, τὸν ἀπολογισμὸν τὸν ἐπίσημον τοῦ 1885, ἔλεγεν, ὅτι δὲν πταίει αὐτὸς, διότι τοιούτους ἀριθμοὺς εἶχε δώσει αὐτῷ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Ἐπιθυμῶ, λέγω, νὰ μάθω παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἑρμουπόλεως, πῶς περιέλαβε μετὰ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους 23 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος ἐπορίσθη ἐκ δανείου διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων – Καλαμῶν; τί ἐνόει; Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι συνωμολογήθη δάνειον 23 ἢ 24 ἑκατομμυρίων πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ὅτι, ὅτε συνωμολογήθη τὸ δάνειον, ἐπορίσθημεν χρήματα ἐξ αὐτοῦ, διότι ἄλλως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναδεχθῶμεν τὴν ὑποχρέωσιν ὀφειλῆς τοσούτων ἑκατομμυρίων· γνωρίζω, ὅτι κατόπιν τὸ δάνειον τοῦτο μετετράπη, καὶ διὰ χρημάτων ληφθέντων ἐξ ἄλλου δανείου ἐπληρώθη τὸ δάνειον τοῦτο, ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπορίσθημεν ἐκ τοῦ δανείου τούτου, κατέχομεν ἡμεῖς, διότι δὲν ἐδαπανήσαμεν μέχρι σήμερον εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων – Καλαμῶν πάντα ταῦτα τὰ 24 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθημεν. Πῶς περιέλαβεν ὡς δαπανηθέντα τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα, ἐνῷ ὁ σιδηρόδρομος δὲν ἐτελείωσε, κατὰ δὲ τὴν σύμβασιν, ἣν ἔχομεν μετὰ τῶν κατασκευαστῶν αὐτοῦ, αὐτοὶ δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ πληρόνωνται εἰμὴ au fur et à mesure, ἤτοι κατὰ λόγον τῆς προόδου τῶν ἔργων; Λοιπὸν, ἐπειδὴ ὁ σιδηρόδρομος δὲν ἐτελείωσεν, ἕπεται ὅτι τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα δὲν ἐδαπανήθησαν. Πῶς λοιπὸν περιέλαβε ταῦτα μετὰ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ ἀφῄρεσε τὰ 24 ἢ 23 ἑκατομμύρια ἀπὸ τὸ ποσὸν τῶν ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐπορίσθη ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολόγησε, καὶ ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων ἢ τῆς ἐπιβολῆς νέων τοιούτων; Ἐὰν τὰ 23 ἢ 24 ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν, ἐπιθυμῶ νὰ τὸ μάθω, ἐὰν ὅμως δὲν ἐδαπανήθησαν, πῶς οἱ κύριοι οὗτοι ἀνέγραψαν τὸ ποσὸν τοῦτο μεταξὺ τῶν γενομένων πράγματι δαπανῶν εἰς κατασκευὴν σιδηροδρόμων; Πῶς ἔσπευσαν νὰ ἀναγράψωσιν αὐτὸ, ἀφοῦ ἡ δαπάνη δὲν ἐγένετο; Καὶ εἶπον περὶ θωρηκτῶν, διότι ὁ Πρωθυπουργὸς προχθὲς, ὅτε ἠγόρευεν, ἀποκρινόμενος εἰς τοὺς λόγους, οὓς ἐγὼ εἶπον, μοὶ ἐφάνη ἀγανακτῶν καὶ ὀργιζόμενος, διότι ἐγὼ ἀνέφερα μόνον τὴν «Κίσσαν», τὴν «Ἀηδόνα» καὶ τὴν «Κίχλαν», καὶ δὲν ἐμνήσθην καὶ τῶν τριῶν θωρηκτῶν, δι’ ὧν ἡ Ἑλλὰς, καθ’ ἃ ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς, οὐδὲν ὀλιγώτερον ἢ ἐγένετο κυρία τῆς θαλάσσης, ἂν ὄχι τῆς Μεσογείου πάσης, ἀλλὰ τοὐλάχιστον τῆς θαλάσσης, τῆς περιβρεχούσης τὰς ἀκτὰς τῆς Χερσονήσου ἡμῶν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐγὼ εἰς τοὺς λογαριασμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, περιέπεσα εἰς παραδρομήν τινα, διότι ἀφῄρεσα ἀπὸ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπορίσθη ἐκ δανείων, καὶ ἀπὸ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐπορίσθη ἐκ νέων φόρων ἢ ἐξ αὐξήσεως φόρων, ἀφῄρεσα, λέγω, ὅσα ἐδαπάνησεν εἰς δημόσια ἔργα, εἰς παρασκευὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς, καὶ διὰ κατασκευὴν θωρηκτῶν, ἀφῄρεσα μόνον 16,393,551, ὅσα ἐπλήρωσε διὰ τὴν ναυπήγησιν αὐτῶν κατὰ τὸ 1888, δὲν ἀφῄρεσα δὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπλήρωσε διὰ τὴν ναυπήγησιν αὐτῶν κατὰ τὸ 1889. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὸ λ)σμὸν, τὸν ὁποῖον ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτε προχθὲς ἠγόρευον, παρέστησα, ὅτι ὁ λαὸς εἰσέφερε κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἑπτὰ ἐτῶν, ἀπὸ τοῦ 1882–1890, περισσότερα διὰ φόρους, ἀπὸ ὅσα εἶχεν εἰσφέρει κατὰ τὸ 1882, δραχμὰς 126,593,745· παρέστησα ὡσαύτως, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐπειδὴ τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους δὲν ἐπήρκουν εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ, ἠναγκάσθη κατὰ τὴν ἑπταετίαν νὰ συνομολογήσῃ νέα δάνεια καὶ νὰ αὐξήσῃ τὰ χρέη τοῦ Κράτους κατὰ 348,133,553:37. Οὕτως εὗρον, ὅτι κατὰ τὴν ἑπταετίαν ταύτην ἐδαπανήθησαν δραχ. 474,527,294:94 περισσότερον ἀπὸ ὅσα εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1882 καὶ τὰ πρὸ αὐτοῦ ἔτη· ἐπειδὴ ὅμως ἐζήτουν νὰ μάθω, διὰ ποίας ἀνάγκας τοῦ Κράτους ὑπερηύξησαν τοσοῦτον τὰ ἔξοδα, ποῖα ἀγαθὰ προσεπορίσθη τὸ Κράτος διὰ τῆς ὑπερβαλλούσης ταύτης δαπάνης, ἀνεὗρον, ὅτι δρ. 14,862,917:99 ἐδαπανήθησαν, ἵνα ἀποκτήσῃ τὸ Κράτος τοὺς κατασκευασθέντας σιδηροδρόμους, διά τε τὴν κατασκευὴν αὐτῶν καὶ δι’ ἀποζημίωσιν τῶν κτημάτων, τῶν καταληφθέντων ὑπὸ τῶν σιδηροδρόμων, ὡς καὶ διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν γαιῶν, τῶν καταληφθεισῶν ὑπὸ τῆς διώρυγος τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου· ὅτι ἐδαπανήθησαν δραχ. 7,864,734:80 κατὰ τὸ 1884 εἰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς, ἐκ τῶν ὁποίων αἱ ναυτικαὶ παρασκευαὶ συνίστατο εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν τεσσάρων πλοίων, τὰ ὁποῖα φέρουσι τὰ ὀνόματα τῶν ποταμῶν, καὶ τῶν τριῶν μικρῶν πλοίων, τῆς «Κίσσης» τῆς «Κίχλας» καὶ τῆς «Ἀηδόνος»· ὅτι ἐδαπανήθησαν προσέτι δραχμαὶ 52,221,069:63 δι’ ἔξοδα τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1885, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 44, 860,865:94 ἐδαπανήθησαν δι’ ἀγορὰν ὑλικοῦ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης· καὶ ὅτι ἐδαπανήθησαν προσέτι δραχμαὶ 16,393,551 διὰ τὴν ναυπήγησιν τῶν τριῶν θωρηκτῶν. Καὶ ἀληθῶς κατὰ τὸ 1888 τοσαῦτα εἶχον δαπανηθῆ διὰ τὴν ναυπήγησιν τῶν θωρηκτῶν. Οὕτω τὰ ἔξοδα ταῦτα συνεκεφαλαιώθησαν εἰς 91,342,272:42, καὶ τόσα ἀφήρεσα ἀπὸ τὰ 474,527,294:94, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἑπταετίαν εἶχε πορισθῆ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐξ αὐξήσεως φόρων, ἐκ νέων φόρων καὶ ἐκ δανείων ὑπὲρ τὰ συνήθη πρὸ τῆς ἑπταετίας ἔσοδα τοῦ Κράτους. Οὕτω, ἀφαιρέσας ἀπὸ τὸ εἰρημένον ποσὸν τῶν 474,527,294:94 τὸ συγκεφαλαιωθὲν ὡς ἀνωτέρω ποσὸν τῶν 91,342,273:42, διὰ τῆς δαπάνης τοῦ ὁποίου ἐμάθομεν τέλος πάντων ποῖά τινα εἴχομεν ἀποκτήσει, εὗρον, ὅτι ὑπελείπετο ποσὸν δραχμῶν 383,185,037: 52, διὰ τὸ ὁποῖον ἠρώτων τὸν Πρωθυπουργὸν, ποῖα δι’ αὐτοῦ προσεπόρισεν εἰς τὸ Κράτος ἀγαθά. Ἀλλὰ παρέλιπον νὰ περιλάβω μεταξὺ τῶν δαπανηθέντων διὰ τὴν ναυπήγησιν τῶν θωρηκτῶν καὶ δραχ. 3,208,918, δαπανηθείσας κατὰ τὸ 1889, κατὰ τὸν δημοσιευθέντα πίνακα τῶν ἐξόδων τοῦ ἔτους τούτου. Διορθόνων σήμερον τὴν παραδρομὴν ταύτην, ὁμολογῶ, ὅτι ἐπληρώθησαν εἰς ναυπήγησιν τῶν θωρηκτῶν κατὰ τὸ 1889 καὶ τὰ εἰρημένα 3,208,918, καὶ προσθέτω καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὰ 91,342,273:42, διὰ τῆς δαπάνης τῶν ὁποίων γνωρίζομεν ποῖα ἀπεκτήσαμεν ἀγαθὰ, καὶ οὕτω ἀπὸ τὰ εἰσπραχθέντα 474,527,294:94 δὲν ἀφαιρῶ μόνον τὰ 91,342,273:42, ἀλλ’ ἀφαιρῶ 94,551,191:42, καὶ εὑρίσκω, ὅτι ὑπολείπονται 379,976,103:52, δαπανηθέντα κατὰ τὴν ἑπταετίαν ὑπὲρ τὰ συνήθως μέχρι τοῦ 1883 δαπανώμενα διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους ποσὰ, καὶ ἐρωτῶ, εἰς ποίας ἀνάγκας ἐδαπανήσατε τὰ χρήματα ταῦτα; ποῖα διὰ τῆς δαπάνης αὐτῶν προσεπορίσατε εἰς τὸ Κράτος ἀγαθά; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπειδὴ, ὡς εἴρηται, παρέλειψα τὰ πρὸς ναυπήγησιν τῶν θωρηκτῶν δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1889, ἐπελάβετο τῆς εὐκαιρίας καὶ ὑπεκρίθη ὀργὴν κατ’ ἐμοῦ, διατὶ ἐμνημόνευσα τῆς «Κίχλης», καὶ τῆς «Κίσσης» καὶ τῆς «Ἀηδόνος», ἵνα εἰρωνευθῶ οὕτω τὰς ὑπ’ αὐτοῦ γενομένας ναυτικὰς παρασκευὰς, δὲν ἐμνημόνευσα δὲ τῆς ναυπηγήσεως τῶν θωρηκτῶν. Ἀνέφερα «ἀληθῶς τὴν «Κίχλαν» καὶ τὴν «Κίσσαν» καὶ τὴν «Ἀηδόνα», διότι διὰ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ ἔλαβε κατὰ τὸ 1883 καὶ 1884 δι’ ἐκτάκτους ναυτικὰς παρασκευὰς, μόνον τὴν «Κίχλαν» καὶ τὴν «Κίσσαν» καὶ τὴν «Ἀηδόνα» προσεπόρισεν εἰς τὸ Κράτος καὶ τὰ τέσσαρα πλοῖα, τὰ φέροντα τὰ ὀνόματα τῶν ποταμῶν, οὐδὲν δὲ ἄλλο, ἂν καὶ ὅτε ἐζήτει παρὰ τῆς Βουλῆς τὰς πιστώσεις ἔλεγε τὸ ἀλησμόνητον: «Πᾶσα ἡμέρα παρερχομένη ἄνευ ναυτικῶν παρασκευῶν εἶναι ἀπώλεια διὰ τὸν Ἑλληνισμόν». Τὴν ἀγορὰν τῆς «Κίχλης» καὶ τῆς «Κίσσης» καὶ τῆς «Ἀηδόνος» ἐνόει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ναυτικὰς παρασκευὰς, καὶ διὰ τοῦτο ἠγόρασεν αὐτὰς διὰ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τῶν ὡρισμένων διὰ ναυτικὰς παρασκευάς. Δὲν κατεκρίνομεν ὑμᾶς διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν πλοίων τούτων, καὶ δικαιολογεῖσθε προβάλλοντες σήμερον, ὅτι εἰσὶ ταῦτα χρήσιμα διὰ τὴν ἀστυνομίαν τῶν παραλίων, ἢ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν τελωνειακῶν νόμων, καὶ τὴν πρόληψιν ἢ τὴν καταστολὴν τῶν λαθρεμπορίων. Κατακρίνομεν ὑμᾶς, διότι τὰς πιστώσεις, ἃς ἐζητεῖτε παρὰ τῆς Βουλῆς, παρεστήσατε εἰς αὐτὴν, ὅτι ἐζητεῖτε διὰ ναυτικὰς παρασκευὰς, ἐνῷ δι’ αὐτῶν ἠγοράσατε «Κίχλας» καὶ «Κίσσας» καὶ «Ἀηδόνας». Ἂν εἴχετε ἀνάγκην τοιούτων πλοίων, ὠφείλετε νὰ προμηθευθῆτε ταῦτα διὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, καὶ οὐχὶ νὰ ἀπατᾶτε τὴν Βουλήν, ζητοῦντες πιστώσεις διὰ ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ ἀγοράζοντες δι’ αὐτῶν ἀτμοτελωνίδας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐμνήσθη τῶν θωρηκτῶν, τὰ ὁποῖα ναυπηγοῦνται, μετὰ κομπασμοῦ, καὶ μικροῦ δεῖν νὰ παραστήσῃ ἑαυτὸν, ὅτι κατέστησε τὴν Ἑλλάδα ἀξιόμαχον ναυτικὴν δύναμιν, ἐκτελῶν δῆθεν σχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχε μελετήσει ἀπὸ τοῦ 1882. Ἂς ἀναμνησθῶμεν, Κύριοι, καὶ τῶν σχεδίων τούτων τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀληθῶς εἶχε σχηματίσει ἐπιτροπὴν, καὶ εἶχε πέμψει αὐτὴν εἰς πάντας τοὺς λιμένας τῆς Εὐρώπης καὶ πάντας τοὺς ναυστάθμους, ὅπως ποιήσηται μελέτας εὐρείας, ὅπως ἐξετάσῃ καὶ σπουδάσῃ τὰ σχέδια τῶν διαφόρων πλοίων, συντάξῃ δὲ καὶ ὑποβάλῃ σχέδιον πλοίων διὰ τὸν στόλον τῆς Ἑλλάδος, καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δαπανῶν, αἵτινες ἀπητοῦντο εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων τούτων. Διὰ τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην ἐγράφη ἐπανειλημμένως καὶ ἐλέχθη ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι τὸ Κράτος ἐδαπάνησεν ὑπὲρ τὰς 150 χιλιάδας δραχμῶν, ἡ ἐπιτροπὴ δ’ αὕτη ἐπανῆλθεν αἰσίως, καὶ μετὰ τὴν ἄφιξιν αὐτῆς ἡ μόνη πρᾶξις, τὴν ὁποίαν εἴδομεν διαπραχθεῖσαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο ἡ ἀγορὰ τῶν τεσσάρων ποταμῶν καὶ τῶν τριῶν πτηνῶν. Πάντες ὑπέλαβον, ὅτι τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν τῆς ἐπιτροπῆς κατέληξεν εἰς τὸν πλουτισμὸν τοῦ στόλου διὰ τῶν πλοίων τούτων, καὶ πάντες ἐξεπλάγησαν ἐπὶ τούτῳ, διότι οὐδεὶς ἐφαντάζετο ὅτι, διὰ νὰ κατασκευασθῶσι τοιαῦτα πλοῖα, εἶχεν ἀποσταλῆ ἡ ἐπιτροπὴ, ἵνα μελετήσῃ καὶ ἐξεύρῃ αὐτά. Ἀλλ’ ἂς ἀναμνησθῶμεν καὶ τῆς ἱστορίας τῆς ναυπηγήσεως τῶν θωρηκτῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐνομοθετεῖτο σχέδιον πλῆρες περὶ κατασκευῆς θωρηκτῶν, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη καὶ ἐγένετο ἀπὸ 17 Μαρτίου 1887 νόμος ὑπὸ στοιχ. ΑΥΙΑʹ. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, ἡ Ἑλλὰς ἤθελεν ἀποκτήσει στόλον διὰ τῶν ἑξῆς πόρων. Ἀκούσατε, Κύριοι, διότι ταῦτά εἰσιν ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ νόμῳ. Τὸ ἄρθρον 2ον τοῦ νόμου ΑΥΙΑʹ τῆς 1 Μαρτίου 1887 διατάσσει, ὅτι κατατίθενται ἐπὶ τόκῳ ἔν τινι τῶν Τραπεζῶν: «αʹ) Τὸ τίμημα τῆς «Σφακτηρίας» καὶ τῆς «Μυκάλης». βʹ) Τὸ ἐκπλειστηρίασμα τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ παντὸς εἴδους. γʹ) Τὸ ἀντίτιμον τῶν κτηνῶν καὶ παντὸς εἴδους ὑλικοῦ τοῦ πολέμου. δʹ) Τὸ ἀντίτιμον παντὸς εἴδους κινητῶν, ἀνηκόντων εἰς τοὺς λοιποὺς κλάδους τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας. εʹ) Τὰ ἐκ ναυαγίων ἔσοδα. ϛʹ) Τὰ ἐκ παντὸς τυχηροῦ ἐσόδου τοῦ Δημοσίου, καὶ ζʹ) Τὰ ἐξ ἐπιστροφῶν χρημάτων», ἵνα ἡ πρόσοδος αὐτῶν χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν δανείου εἰς μεταλλικὸν ἐκ 30 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον προωρίζετο εἰς ναυπήγησιν ἢ ἀγορὰν πλοίων. Ἐνῷ λοιπὸν κατὰ τὸν νόμον τοῦτον ὁ Πρωθυπουργὸς ἀπεφάσισε νὰ κατασκευάσῃ στόλον διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα, μετὰ ἑβδομήκοντα καὶ ἓξ ἡμέρας, ἤτοι κατὰ τὴν 3 Ἰουνίου 1887, εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν ἄλλον νόμον, δι’ οὗ ἐκυρώθη σύμβασις μετὰ τῆς Προεξοφλητικῆς Τραπέζης τῶν Παρισίων, διὰ τῆς ὁποίας συμβάσεως συνωμολογεῖτο δάνειον 135 ἑκατομμυρίων, ἐκ τοῦ ὁποίου ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπεχρεοῦτο ἢ συνεφώνει, δὲν γνωρίζω, τὰ 26 ἑκατομμύρια νὰ ἀφήσῃ κατατεθειμένα εἰς τὴν Προεξοφλητικὴν Τράπεζαν, διὰ νὰ πληρωθῶσι τὰ τῆς κατασκευῆς τριῶν πλοίων θωρηκτῶν. Διὰ τοῦ τρόπου τούτου ἀπεφάσισε νὰ προσπορίσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ ναυπηγούμενα θωρηκτά. Ἀλλ’ εἶχε κατὰ νοῦν ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ προμηθευθῇ πλοῖα θωρηκτά, ὅταν ἀπεφάσισε νὰ διαπραγματευθῇ τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων; Παντάπασιν, Ἕξ ἡμέρας πρὶν ἢ συνομολογήσῃ τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, εἶχε ζητήσει παρὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἄδειαν, διὰ τοῦ νόμου τῆς 28 Μαΐου 1887, ἵνα συνομολογήσῃ ἄλλο δάνειον 150,000,000. Τὸ δάνειον τῶν 135,000,000, τὸ ὁποῖον συνωμολόγησε μετὰ ἓξ ἡμέρας, εἶναι μέρος τοῦ δανείου τῶν 150,000,000. Ὅτε δ’ ἐζήτησε τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ τὰ 150 ἑκατομμύρια, παρέχων ὡς ἐγγύησιν τὴν πρόσοδον τῶν μονοπωλείων καὶ τὴν διαχείρισιν αὐτῶν, δὲν ἐζήτησε παρὰ τῆς Βουλῆς ἄδειαν, ἵνα ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου ἐκείνου δαπανήσῃ πρὸς ἀγορὰν θωρηκτῶν; Παντάπασι. Τὴν ναυπήγησιν τῶν θωρηκτῶν δὲν εἶχε κατὰ νοῦν οὐδὲ τὴν προτεραίαν τῆς 3 Ἰουνίου, καθ’ ἣν συνωμολόγησε τὴν μετὰ τοῦ Comptoir d’ Escompte περὶ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων σύμβασιν. Τὴν ἐνθυμήθη κατὰ τὴν διαπραγμάτευσιν τῆς συμβάσεως ταύτης, διότι τὴν ἐπέβαλον αὐτῷ οἱ δανεισταὶ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000. Κατὰ τὴν 28 Μαΐου 1887, δηλ. πρὸ 6 ἡμερῶν ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος τοῦ δανείου τῶν 150 ἑκατομμυρίων, ἐξηκολούθει νὰ φρονῇ, ὅτι τὰ θωρηκτὰ ἔπρεπε νὰ κατασκευασθῶσι διὰ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψεν ὁ νόμος τῆς 18 Μαρτίου 1887. Ἐκ τούτων δὲν συνάγεται, ὅτι τῶν θωρηκτῶν ἡ ναυπήγησις ὁμοιάζει τὰς παραχωρήσεις τὰς ὁποίας ὁ Ἰσμαὴλ πασσᾶς, ὁ Ἀντιβασιλεὺς τῆς Αἰγύπτου, παρεχώρει, ὅταν ἤθελε νὰ παράσχῃ χρηματικὰ κέρδη εἴς τινα; Εἶναι μία ἐκ τῶν Commission τοῦ Ἀντιβασιλέως τῆς Αἰγύπτου. Οἱ συνομολογήσαντες τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, οἱ δανεισταί, ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἀρκεσθῶσιν εἰς τὸ κέρδος τοῦ τόκου, ἀλλὰ νὰ κερδήσωσι περισσότερα, καὶ ἐπέβαλον τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ κατασκευάσῃ τὰ θωρηκτὰ ταῦτα, καὶ νὰ δαπανήσῃ ἐκ τοῦ δανείου 26 ἑκατομμύρια πρὸς ἀπόκτησιν τῶν θωρηκτῶν. Τὰ θωρηκτὰ ταῦτα δὲν εἶναι ἀπόκτημα, τὸ ὁποῖον παρεσκεύασαν αἱ μελέται τῆς ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν προανέφερα, διότι ταῦτα κατασκευάζονται κατὰ τύπον ὅλως νέον, περὶ τοῦ ὁποίου αἱ ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς οὐδόλως ἐποιήσαντο λόγον τινὰ, ἀμφιβάλλω δὲ, ἂν τὸν τύπον τῶν κατασκευαζομένων θωρηκτῶν ἡμῶν ἔχωσι πλοῖα ἄλλης τινὸς Δυνάμεως. Πιθανὸν δὲ ἡ δοκιμὴ νὰ γίνηται πρώτην φορὰν εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ Ἑλληνικοῦ ταμείου. Ἀλλ’ ἠκούσατε, Κύριοι, τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐπανειλημμένως ἀναφέροντος, ὅτι τὰ ἐλλείμματα τοῦ 1885 καὶ 1886 ἀνῆλθον εἰς 129 ἑκατομμύρια. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἑρμουπόλεως τὴν αὐτὴν ἔδωκε πληροφορίαν, οὐδὲ ἠδυνάμην νὰ ἀμφιβάλλω, ὅτι τοιαύτην ἤθελε δώσει καὶ αὐτὸς πληροφορίαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἑρμουπόλεως προέβη περισσότερον ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἐνῷ τὰ ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς ἀναγεγραμμένα ἐλλείμματα ἀνέρχονται, τοῦ μὲν 1885 εἰς 61,370,732:64, τοῦ δὲ 1886 εἰς 34,149,557: 84, τὸ ὅλον 95,520,290:48, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἑρμουπόλεως δὲν ἐνόησε καλῶς τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἀνέφερεν, ὅτι τὰ ἐλλείμματα τὰ ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς ἀνέρχονται εἰς 129 ἑκατομμύρια, διότι οὕτως εἶπον πρὸς αὐτόν. Καὶ συμποσοῦνται μὲν τὰ βάρη τῶν δύο ἐτῶν εἰς 129 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ οὐχὶ δι’ ὃν λόγον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής. Τὰ ἐλλείμματα τοῦ 1886, κατὰ τὸν δημοσιευθέντα ἐπίσημον ἀπολογισμόν, τὸν ὁποῖον ἔχω ἀνὰ χεῖρας, ἀνέρχονται εἰς 34, 149,557:64, τὰ δὲ ἐλλείμματα τοῦ 1885, κατὰ τὸν ἐπίσημον ὡσαύτως ἀπολογισμόν, τὸν ὁποῖον καὶ τοῦτον ἔχω ἐνταῦθα, ἀνέρχονται εἰς 61,370,732:64, ἤτοι ὁμοῦ τὰ ἐλλείμματα τῶν δύο τούτων ἐτῶν ἀνέρχονται εἰς 95 ἑκατομμύρια καὶ 520 χιλιάδας, καὶ οὐχὶ εἰς 129 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἀνέφερεν 129 ἑκατομμύρια, διότι προσέθηκεν εἰς τὰ ἐλλείμματα τῶν 95 ἑκατομμυρίων καὶ 520 χιλιάδων καὶ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπορίσθημεν κατὰ τὸ 1886 ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων, ἀνερχόμενα κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν εἰς 32,464,426:08. Ἴσως προσέθηκεν ἀκόμη καὶ 2,052,358, τὰ ὁποῖα εἴχομεν πορισθῆ κατὰ τὸ 1885 ἐκ τοῦ πατριωτικοῦ δανείου, καὶ ἠδυνήθη νὰ συγκεφαλαιώσῃ τὸ ποσὸν τῶν 129 ἑκατομμυρίων. Καὶ εἰς μὲν τὴν οἰκονομικὴν ἀμάθειαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐπιτρέπεται νὰ ἀθροίζῃ εἰς τὸ αὐτὸ τὰ ἐλλείμματα τῶν ἀπολογισμῶν μὲ τὰ χρήματα τῶν δανείων, ἀλλ’ εἶναι ἀκατανόητον, πῶς ὁ ἐξ Ἑρμουπόλεως Βουλευτής, ἰσχυρίσθη, ὅτι τὰ ἐλλείμματα τῶν ἀπολογισμῶν ἀνῆλθον εἰς 129 ἑκατομμύρια, ἐνῷ ταῦτα συνίσταντο κατὰ τοὺς ἀπολογισμοὺς εἰς 95,520,290:48. Εἰς μᾶλλον ἀσύγνωστον περιέπεσε πλάνην ὁ ἐξ Ἑρμουπόλεως Βουλευτής, ἰσχυρισθεὶς, ὅτι ἡμεῖς εἰσεπράξαμεν κατὰ τὰ 1885 καὶ 1886 ἐκ δανείων 53 ἑκατομμύρια, ἐνῷ κατὰ μὲν τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1886 εἰσεπράξαμεν ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων 32,464,426:08, κατὰ δὲ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1885 μόνον δραχ. 2,052,358, τὸ ὅλον 34,516,784: 08, ἤτοι 18 καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια ὀλιγώτερα τῶν 53 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐβεβαίου ὁ κ. Σκουλούδης, κρατῶν μάλιστα ἐν χερσὶ σημείωσιν καὶ ἀναγινώσκων αὐτήν. Καὶ ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἑρμουπόλεως, ὅστις ἐννοεῖ τοὺς ἀριθμοὺς κάλλιον τοῦ Πρωθυπουργοῦ, κατήντησε καὶ αὐτὸς νὰ συγχύζῃ αὐτοὺς τοσοῦτον! Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι εἰς 129 ἑκατομμύρια ἀνῆλθον τὰ ἐλλείμματα τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886· πῶς ὁ Πρωθυπουργὸς καταλογίζει πάντα ταῦτα εἰς βάρος ἡμῶν, καὶ ἡμᾶς κηρύσσει ὑπευθύνους δι’ ὅλον τὸ ποσὸν τοῦτο; Ἡμεῖς ἐκυβερνήσαμεν κατὰ τοὺς 12 μῆνας, καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκυβέρνησε κατὰ τοὺς ἄλλους 12 μῆνας. Ἡμεῖς ἀνελάβομεν προθύμως τὴν εὐθύνην διὰ τὰ 52 ἑκατομμύρια, τὰ δαπανηθέντα ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας, σεῖς δὲν εὐθύνεσθε δι’ οὐδὲν ἔλλειμμα διὰ τὴν δωδεκάμηνον κυβέρνησιν ὑμῶν; Εἶσθε σεῖς ἐν ἰσοζυγίῳ ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα κατὰ τοὺς πρώτους τέσσαρας μῆνας τοῦ 1885, καθ’ οὓς ἐκυβερνᾶτε; εἶσθε σεῖς ἐν ἰσοζυγίῳ ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα κατὰ τοὺς ὀκτὼ τελευταίους μῆνας τοῦ 1886, καθ’ οὓς ἐκυβερνᾶτε ὡσαύτως, καὶ καταλογίζετε εἰς βάρος ἡμῶν τὰ ἐλλείμματα καὶ τῶν δύο ἐτῶν ὁλοκλήρων; Λησμονεῖτε ἢ ὑποκρίνεσθε, ὅτι δὲν ἐνθυμεῖσθε εἰς ποίαν κατάστασιν ἀφήσατε τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885, ὅτε παρῃτήθητε; Λησμονεῖτε ὅτι, ὑμῶν κυβερνώντων, ἡ χρῆσις τοῦ 1882 ἀφῆκεν ἔλλειμμα 5,244,833:37; ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1883 ἀφῆκεν ἔλλειμμα 9,258,312:81; ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1884 ἀφῆκε καὶ αὕτη ἔλλειμμα 30,602,146: 67; Μόνα τὰ ἐλλείμματα τῶν τριῶν τούτων ἐτῶν τῆς κυβερνήσεώς σας εἶχον ἀνέλθει εἰς 45,105,292:85, τὰ ὁποῖα ἐπληρώσατε μὲν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ ηὐξήσατε τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους εἰς βάρος τῶν διαδόχων σας διὰ τὸν τόκον καὶ χρεωλυσίων τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, καὶ ἡμεῖς πρῶτοι κατὰ τὰ 1885 καὶ 1886 ἐπληρώσαμεν αὐτούς. Ἀλλὰ τίνος ἕνεκα ἡμεῖς δὲν ἐτακτοποιήσαμεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα εἰς τόσῳ οἰκτρὰν εἶχε καταλίπει κατάστασιν ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885; Ἡμεῖς ἐπεχειρήσαμεν νὰ τακτοποιήσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καὶ ἠρξάμεθα τοῦ ἔργου ἡμῶν, ἀλλ’ ἀνεκόπημεν ὑπὸ τοῦ πραξικοπήματος τῆς Φιλιππουπόλεως. Δὲν εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπε προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δῆθεν ἡμεῖς ὑπεσχέθημεν ἐλαττώσεις ἐξόδων, ἀλλὰ δὲν ἐξετελέσαμεν αὐτὰς, καὶ ὅτι μάλιστα, ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, οὐ μόνον δὲν ἐξετελέσαμεν τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἀπηγγέλθημεν, ἀλλ’ ἡ διαχείρισις ἡμῶν ἀπέδειξεν, ὅτι ἐποιήσαμεθα καὶ ὑπέρβασιν. Ταῦτα δὲν εἶναι ἀκριβῆ, καὶ διαψεύδω αὐτὰ, ἔχων ἀνὰ χεῖρας τὸν ἐπίσημον ἀπολογισμὸν τοῦ 1885. Διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδαπανήσαμεν κατὰ τὸ 1885 ὀλιγώτερα ὅσων εἶχε δαπανήσει κατὰ τὸ 1884 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ δραχ. 181,061:16. Διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἐδαπανήσαμεν κατὰ τὸ 1885 ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὸ 1884 δαπανηθέντων ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ κατὰ δραχ. 271,818:38. Διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδαπανήσαμεν κατὰ τὸ 1885 ὡσαύτως ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὸ 1884 δαπανηθέντων δραχ. 612,217:03. Διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐδαπανήσαμεν ὡσαύτως ὀλιγώτερα 436,944:13, οὐχὶ δὲ περισσότερα, ὡς ὁ Πρωθυπουργὸς μὴ ἀληθῶς ἔλεγε προχθές. Διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐδαπανήσαμεν κατὰ τὸ 1885 ἐπίσης ὀλιγώτερα τῶν δαπανηθέντων ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὸ 1884 κατὰ δραχ. 989, 870:76. Διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐδαπανήσαμεν ὡσαύτως 18,835,611:58 διὰ τακτικὰ ἔξοδα, ἀντὶ τῶν 22,118,576:54, ὅσα ὁ Πρωθυπουργὸς εἶχε δαπανήσει κατὰ τὸ 1884, ἤτοι ὀλιγώτερα 3,282,964:96. Οὕτω κατὰ ἓν μόνον ἑξάμηνον, διότι αἱ οἰκονομίαι ἡμῶν μόνον ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἑξαμήνου τοῦ 1885 ἐφηρμόσθησαν, ἡμεῖς ἐδαπανήσαμεν ὀλιγώτερα ἀπὸ ὅσα οἱ προκάτοχοι ἡμῶν εἶχον δαπανήσει κατὰ τὸ ἀμέσως προηγούμενον ἔτος, δραχ. 5,474,876:42. Λάβετε ἀνὰ χεῖρας τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ 1884 καὶ τοῦ 1885 καὶ ἔλθετε νὰ μὲ ἐλέγξητε, παύσατε δὲ λέγοντες ψεύματα. Ἐὰν ἐδαπανήσαμεν δι’ ἓν ἑξάμηνον ὀλιγώτερα τῶν παρ’ ὑμῶν δαπανηθέντων κατὰ 5,474,876:42, πρὶν ἢ προφθάσωμεν νὰ μεταβάλωμεν τὴν σπαταλώδη νομοθεσίαν, τὴν ὁποίαν εἴχετε καταστήσει κατὰ τὰ προηγηθέντα ἔτη, πρὶν ἢ ἀκόμη δυνηθῶμεν νὰ ὀργανώσωμεν τὴν διοίκησιν ἐπὶ βάσεων οἰκονομικῶν, οἷαι ἥρμοζον εἰς τὸ Κράτος· ἐὰν, λέγω, κατὰ μίαν ἑξαμηνίαν μόνον ᾠκονομήσαμεν 5,474,876, δὲν ἠθέλομεν οἰκονομήσει 11 ἑκατομμύρια, ἐὰν ἐφηρμόζομεν τὰ οἰκονομικὰ μέτρα ἡμῶν ἐπὶ δύο ἑξαμηνίας, ἤτοι ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτος; Ἰδοὺ ποῦ ἐστηριζόμεθα, ὅτε ἐπηγγελλόμεθα εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐξομαλύνωμεν τὰς περιπλοκὰς καὶ τὰς ἀνωμαλίας, τὰς ὁποίας ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν δημοσίων χρημάτων ἐδημιουργήσατε, κυβερνήσαντες ἐπὶ τριετίαν. Τοῦτο ὑπεσχέθημεν καὶ τοῦτο ἠρξάμεθα νὰ ἐκτελῶμεν ἐπὶ τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ 1885. Καὶ ὅτε εἰσηγησάμεθα εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, καὶ ὅτε ἐπηγγελλόμεθα ταῦτα, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐν τῇ αἰθούσῃ καὶ τὸν ὁποῖον ἀντικατέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἑρμουπόλεως, ἐκεῖνος μᾶς κατήγγελλεν ἐπὶ συναλλαγῇ μετὰ τοῦ λαοῦ! «Θέλετε μεγαλειτέραν συναλλαγὴν», ἔλεγε τότε πρὸς τὴν Βουλὴν, «ἀπὸ τὴν συναλλαγὴν, τὴν ὁποίαν σεῖς συνωμολογήσατε μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Σεῖς ὑπεσχέθητε εἰς τὸν λαὸν, ὅτι θέλετε ἐλαττώσει τὰ ἔξοδα τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ἐδελεάσατε αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς ἔδωκε πλειοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ, τώρα δ’ ἔρχεσθε καὶ ἐκτελεῖτε τὰς ὑποσχέσεις σας.» Καὶ ἐχαρακτήριζε τὴν πολιτείαν ἡμῶν ταύτην ἀνήθικον τότε ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος Βουλευτὴς, ὅστις, ἂν κωλύηται νὰ διατελῇ καὶ σήμερον παρὼν ἐν τῇ Βουλῇ, ἐξακολουθεῖ ὅμως νὰ ἦναι τοῦ Πρωθυπουργοῦ συνήγορος. Οὕτω δὲ ἐχαρακτηρίζετε ὡς ἀνήθικον πρᾶξιν τὴν καταστολὴν τῆς σπατάλης, τὴν κατάπαυσιν ἐξόδων οὐ μόνον μὴ ἀναγκαίων, οὐ μόνον ἀνωφελῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπιβλαβῶν, ὡς γιγνομένων πρὸς διαφθορὰν τῶν πολιτῶν. Ἀλλ’ ἐπῆλθε δυστυχῶς τὸ πραξικόπημα τῆς Φιλιππουπόλεως, καὶ ἀνέκοψεν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ ἔργου. Ἐὰν δὲ δὲν μετεβάλλομεν τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἠρξάμεθα ἐφαρμόζοντες, ἐὰν τὸ συμβεβηκὸς τῆς Φιλιππουπόλεως δὲν ἐπήρχετο, ἵνα ἀνακόψῃ ἡμᾶς ἀπὸ ταύτης, ἡ Ἑλλὰς ἤθελεν εὑρίσκεσθαι αὐτὴν τὴν στιγμὴν εἰς ἄλλην οἰκονομικὴν κατάστασιν καὶ ὄχι εἰς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν παρέστησε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος φίλος μου Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας. Ἐνθυμεῖσθε ποίαν σᾶς ἀπηύθυνεν ἐρώτησιν ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἀγορεύων πρὸ μικροῦ; Σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν δύνασθε, εἰμὴ νὰ ζητῆτε νὰ δανείζησθε καθ’ ἑκάστην ἑξαμηνίαν, καὶ ἂν δὲν δυνηθῆτε νὰ εὕρητε δάνειον κατὰ μίαν ἑξαμηνίαν, ποῦ θέλετε εὑρεθῆ; Μήπως τῷ ὄντι πρόκηται νὰ διαπράξητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συκοφαντοῦντες ἡμᾶς, ἰσχυρίσθητε, ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν συμβουλεύσει; Κατὰ τοῦτο διαφέρουσιν αἱ περὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος γνῶμαι ἡμῶν ἀπὸ τὰς γνώμας τὰς ἰδικάς σας. Ἀδιαφοροῦμεν ἐντελῶς, ἂν λέγητε, ὅτι ἡμεῖς ὑπεσχέθημεν κατὰ τὸ 1885 νὰ καταργήσωμεν φόρους, ἢ ἂν ἐπαναλαμβάνητε καὶ σήμερον ἐκτοξεύοντες καθ’ ἡμῶν τοιαύτην ἀβάσιμον αἰτίασιν. Ἡμεῖς οὐδέποτε εἴπομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ «κάτω οἱ φόροι», τὸ ὁποῖον κατὰ κόρον ἐπαναλαμβάνετε συκοφαντοῦντες, οὐδὲ τώρα λέγομεν «κάτω οἱ φόροι». Καὶ πῶς νὰ εἴπωμεν «κάτω οἱ φόροι», ἀφοῦ τοιαύτην σεῖς ἐδημιουργήσατε κατάστασιν ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς τοῦ Κράτους; Ὑμεῖς περιηγάγετε τὸ σκάφος τῆς δυστυχοῦς πατρίδος εἰς ἀληθὲς ναυάγιον ἐντὸς τοῦ λιμένος, διότι ἦτο ἐντὸς τοῦ λιμένος τὸ σκάφος τῆς Ἑλλάδος κατὰ τὸ 1882, ὅτε σεῖς ἤλθετε νὰ κυβερνήσητε. Εἶχε τότε προσορμισθῆ εἰς λιμένα, μετὰ πλοῦν ταραχώδη, καὶ εἶχε προσορμισθῆ ὑπὸ ὅρους εὐτυχεῖς, πληροῦντας τοὺς Ἕλληνας δι’ ἐλπίδων. Εἶχεν ἀποκτήσει, τῇ βοηθείᾳ βεβαίως τῆς θείας Προνοίας, δύο νέας ἐπαρχίας. Λέγω τῇ βοηθείᾳ τῆς θείας Προνοίας, διότι, ὅ,τι καὶ ἂν ἔπραξεν ὁ πατὴρ τοῦ ἐκεῖ καθημένου Βουλευτοῦ, ὅ,τι καὶ ἂν εἶχον δυνηθῆ καὶ ἐγὼ νὰ συντελέσω εἰς τὸ ἔργον, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δικαιολογήσωσι ταῦτα καὶ μόνα τὴν ἀπόκτησιν τῶν δύο ἐπαρχιῶν. Ἕνεκα τοῦ συμβεβηκότος τούτου εἶχε μεταδοθῇ εἰς τὴν Εὐρώπην πλήρης πεποίθησις περὶ τῆς προόδου τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου καὶ περὶ τοῦ εὐτυχοῦς μέλλοντος αὐτοῦ. Τὰ κεφάλαια ἔσπευδον εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως τῆς πατρίδος. Δὲν ἀπῃτεῖτο δὲ, εἰμὴ σύνεσις καὶ ἀγάπη πρὸς τὴν πατρίδα, καὶ στοργὴ πρὸς τὰ συμφέροντα αὐτῆς, πρὸς εὐόδωσιν τῶν τῆς πατρίδος πραγμάτων. Ἀλλ’ ἡ πατρὶς εἶχε τὴν δυστυχίαν νὰ ἀνέλθωσιν ἐπὶ τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν ἄνδρες, ἀποδείξαντες ὅτι οὔτε στοργὴν εἶχον πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος, οὔτε ἐπόνουν τὸν τόπον, οὔτε ἐσκέπτοντο περὶ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, οὐδὲ σύνεσιν κἂν εἶχον. Καὶ μᾶς ἤγαγον οὗτοι εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν. Καὶ πρὸ τοιαύτης καταστάσεως δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος νὰ εἴπῃ «κάτω οἱ φόροι»; ὅστις νὰ δύναται νὰ δώσῃ τοιαύτην ὑπόσχεσιν; Δὲν ἔχομεν παρὰ τῶν πατέρων ἡμῶν κληροδότημα τὴν δημοκοπίαν. Οἱ πατέρες μας δὲν μᾶς ἐδίδαξαν νὰ δημοκοπῶμεν, ἀλλὰ νὰ ἀγαπῶμεν τὴν πατρίδα μας. Ἄλλοι ἀνῆλθον εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς δημοκοπίας, καὶ δι’ αὐτῆς ζητοῦσι νὰ συγκρατῶσι τὰς ἡνίας αὐτῆς ἐν ταῖς χερσὶν αὐτῶν. Ἡμεῖς εἴπομεν πάντοτε τὴν ἀλήθειαν εἰς τὸν λαόν. Καὶ εἴπομεν αὐτὴν καὶ ὅταν ἕνεκα τούτου δὲν ἐγιγνόμεθα εἰς αὐτὸν εὐάρεστοι. Καὶ εἴπομεν αὐτὴν, ζητοῦντες νὰ ἀναστείλωμεν τὰς ὁρμὰς τῆς ἐπαναστάσεως τοῦ 1862, καὶ νὰ συντελέσωμεν εἰς ἐγκατάστασιν Βασιλείας. Καὶ ἐπροτιμήσαμεν νὰ μισήσωσιν ἡμᾶς πρὸς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, νὰ δώσωμεν ἀφορμὴν εἰς ποικίλας συκοφαντίας, νὰ μᾶς ἐγκαλέσωσιν ὡς κόλακας τῆς Βασιλείας, ἀλλ’ οὐδόλως ἐδιστάσαμεν νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν ἀλήθειαν. Δὲν ὑπῆρξε δὲ περίοδος χρονικὴ ἐν τῷ δημοσίῳ βίῳ ἡμῶν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐζητήσαμεν νὰ δημαγωγήσωμεν ἢ νὰ ἀποπλανήσωμεν τὸν λαὸν, λέγοντες εἰς αὐτὸν τὰ ἀρεστά. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπεκρίναμεν τὴν φορολογικὴν νομοθεσίαν ὑμῶν, τὴν ἐπεκρίναμεν διότι εὑρίσκομεν αὐτὴν μετ’ ἀμαθείας ἐξυφανθεῖσαν, διότι εὑρίσκομεν αὐτὴν ἐπιζημίαν εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, διότι εὑρίσκομεν αὐτὴν καταναλίσκουσαν τοὺς πόρους τοῦ Κράτους εἰς θεραπείαν κομματικῶν συμφερόντων. Μήπως δὲν χωριζόμεθα ἀπὸ ὑμᾶς καὶ κατὰ τοῦτο; Μήπως δὲν τὸ γνωρίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαός; Μᾶς χωρίζει ἀπὸ σᾶς ἡ σπατάλη τῶν δημοσίων χρημάτων, μᾶς χωρίζει ἡ ἕξις ὑμῶν νὰ δαπανᾶτε τὰ δημόσια πρὸς ὀργάνωσιν, συντήρησιν καὶ ἐπικράτησιν κόμματος, μᾶς χωρίζει ἡ σπατάλη τῶν δημοσίων πρὸς διαφθορὰν τῶν ἠθῶν τοῦ λαοῦ, καὶ πρὸς ἀποπλάνησιν τῶν συνειδήσεων τῶν πολιτῶν. Γνωρίζει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅτι στέργομεν τοὺς φόρους κατ’ ἀνάγκην, ἀλλὰ στέργομεν αὐτοὺς, ἀφοῦ τοὺς διασκευάσωμεν τοιούτους, ὥστε τὰ δι’ αὐτοὺς ἔξοδα νὰ ἦναι ὅσῳ τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα. Στέργομεν αὐτοὺς, προσδιοριζομένους λογικῶς, καὶ κανονιζομένους συμφώνως πρὸς τὸ συμφέρον οὐ μόνον τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ καὶ τῶν φορολογουμένων, οὐχὶ δὲ πρὸς δημιουργίαν θέσεων. Καὶ πῶς ἐπείσθημεν, ὅπως κρίνωμεν τὴν φορολογικὴν νομοθεσίαν σας ὡς τοιαύτην; Σᾶς φέρω παράδειγμα τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ἡμεῖς, δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι διενοούμεθα νὰ καταργήσωμεν τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ὡς μᾶς ἀπέδωκεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀγορεύων προχθές. Τὴν φορολογίαν τοῦ προϊόντος τούτου τὴν θεωροῦμεν εὔλογον καὶ δικαίαν, καὶ πρῶτοι ἡμεῖς ἐπροτείναμεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ 1879 νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Ἑπομένως οὐδὲ ἀφορμὴν παρέσχομεν ποτὲ, ἵνα δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἴς τινα νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἤμεθα διατεθειμένοι νὰ καταργήσωμεν τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ, οὐδὲ λόγον τινὰ εἶχον, ἵνα ἀποδώσωσιν ἡμῖν τοιοῦτον σκοπόν. Ἐσμὲν διατεθειμένοι νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὸ νενομοθετημένον σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ δι’ ἄλλου συστήματος. Διατί; Διότι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐνομοθέτησεν ὁ Πρωθυπουργὸς, εἶναι σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ ἔξοδα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ φόρου ἀναλογοῦσι πρὸς τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα πορίζονται ἐκ τοῦ φόρου τούτου, κατὰ 33%. Κατὰ τὸ 1884 εἰσέπραξαν 3,023,588:63 ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ διὰ τῶν καπνοκοπτηρίων, ἂν καὶ εἶχον προϋπολογίσει ἐξ αὐτοῦ ἔσοδον 10 ἑκατομμυρίων, κατὰ δὲ τοὺς ἀπολογισμοὺς, ἐδαπάνησαν 1,010,546:60. Ὅταν λοιπὸν δαπανῶνται 1,010, 546:60 διὰ νὰ εἰσπραχθῶσι 3,023,588:63, φόρον τοιοῦτον ἀποκρούομεν, καὶ κρίνομεν αὐτὸν ἐπιζήμιον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Ἡ πρώτη ἀρετὴ τῶν φόρων εἶναι νὰ μὴ μεσολαβῶσι μεταξὺ τοῦ πληρόνοντος τὸν φόρον καὶ τοῦ εἰσπράττοντος τὸν φόρον πολλαὶ χεῖρες, ὅπως ἐλάχιστον ποσὸν ἐκ τοῦ φόρου δαπανᾶται εἰς ἔξοδα βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως αὐτοῦ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὸ 1888 δὲν ἐδαπανήσετε τόσα πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ φόρου τούτου, διότι καὶ τὰ δαπανηθέντα εἶναι ὀλιγώτερα, ἀνελθόντα εἰς 852,446, καὶ ἡ ἀναλογία αὐτῶν πρὸς τὰ ἔσοδα ἦτο μικροτέρα, ἀφοῦ, ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου εἰς δραχμὰς 4 καὶ 80 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, εἰσεπράχθησαν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1884 εἰσπραχθέντων, ἤτοι δραχ. 4,599,000. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1888 ἐδαπανήσατε 852,000, διὰ νὰ εἰσπράξητε 4,599,000. Κατὰ τὸ 1889 δὲν γνωρίζομεν ἀκόμη ἀκριβῶς, τί ἐδαπανήσατε, ἑπομένως δὲν δύναμαι ν’ ἀναφέρω τὰ κατὰ τὸ 1889 δαπανηθέντα καὶ εἰσπραχθέντα. Γνωρίζω ὅμως, ὅτι, ἐνῷ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 εἴχετε ζητήσει 637,092 πίστωσιν δι’ ἔξοδα ἐφαρμογῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ταῦτα δὲν σᾶς ἤρκεσαν, καὶ ἐζητήσατε δι’ αὐτὰ ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν δραχ. 215,354. Ὅταν ἀνεγράφετε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τὴν ἀρχικὴν πίστωσιν τῶν δραχ. 637,092, ἐστηρίχθητε ἐπὶ ὑπολογισμοῦ 32 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν δι’ ἔξοδα κοπῆς, καὶ ἐπὶ ὑποθέσεως, ὅτι ἤθελεν εἰσαχθῆ ἓν ἑκατομμύριον ὀκάδων εἰς τὰ ἐργοστάσια πρὸς κοπὴν, ἑπομένως ὑπελογίσατε 320,000 δραχμάς· μετ’ ὀλίγον δὲ, μετὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ 1889, ἐζητήσατε τὴν ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν ἐκ 215,354 καὶ ἀνεβιβάσατε τὰ ἔξοδα εἰς 852,446. Ἀλλὰ πόθεν ἐπῆλθεν ἡ αὔξησις αὕτη τῶν ἐξόδων; Προϋπελογίσατε ὅτι ἠθέλατε δαπανήσει 320,000 δραχμῶν δι’ ἔξοδα κοπῆς, πρὸς 32 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἐὰν ἤθελεν εἰσαχθῆ εἰς τὰ κοπτήρια ἓν ἑκατομμύριον ὀκάδων καπνοῦ, ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν εἰσήχθη ἓν ἑκατομμύριον ὀκάδων, ἀλλὰ ποσὸν ὀλιγώτερον, ἤτοι εἰσήχθησαν 892,072 ὀκάδες, δὲν ἠναγκάσθητε νὰ δαπανήσητε ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἴχετε ἀναγράψει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀλλ’ ὀλιγώτερον. Καὶ ὅμως ὄχι μόνον ἐδαπανήσατε ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, ἀλλ’ ἐζητήσατε καὶ 215,354 περισσότερον. Διατί; Διότι εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον εὐκολύνει τὴν διαφοράν. Ὁσάκις ἔχετε ἀνάγκην νὰ παραστήσητε δῆθεν τὸ δημόσιον φρόνημα διὰ τῶν ἀκροατηρίων τῆς Βουλῆς, τὰ καπνοκοπτήρια κλείουσι καὶ πληροῦνται ὑπὸ τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν ὑπομισθίων τὰ ἀκροατήρια τῆς Βουλῆς. Ὁσάκις οἱ πολῖται προτίθενται νὰ προβῶσιν εἰς λαϊκήν τινα ἐκδήλωσιν, τὰ καπνοκοπτήρια κλείουσι, καὶ εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν αὐτοῖς ἐργατῶν προστίθενται καὶ νέοι ἄλλοι μισθωτοὶ, ὡς ἐργάται καὶ οὗτοι τῶν κοπτηρίων, οἵτινες διὰ ῥοπάλων καὶ ὅπλων ὡπλισμένοι, ὁδηγοῦνται, ἵνα συμπλακῶσι μετὰ τῶν πολιτῶν, ὅσοι ἀπεφάσισαν νὰ ἐκδηλώσωσι τὸ φρόνημά των. Ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἔχῃ 5, 10, 20 ἢ 200 ἐργάτας, ἵνα ποικίλλῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν, ἀναλόγως τῶν τραμπουκοσυλλεκτικῶν διαθέσεων, τὰς ὁποίας ἔχει. Τὰ καπνοκοπτήρια εἰσὶ τραμπουκοσυλλεκτήρια. Ἔχει ἀνάγκην ὀγδοήκοντα; ὀγδοήκοντα μισθωτοὺς ἐν τοῖς Καπνοκοπτηρίοις· ἔχει ἀνάγκην ἑκατὸν πεντήκοντα; ἑκατὸν πεντήκοντα προστίθενται, καὶ ἂν ᾖ ἀνάγκη, καὶ ὁπλίζει αὐτοὺς εἰς τιμὴν καὶ δόξαν τοῦ Συντάγματος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ προσδιορίζει κατ’ ἔτος τὸν ἀριθμὸν τῶν ὁπλιτῶν τοῦ κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν στρατοῦ. Τοιοῦτον σύστημα δὲν δυνάμεθα, νὰ τὸ ἀνεχθῶμεν, διότι ἡμεῖς δὲν ἐκλήθημεν νὰ διαφθείρωμεν τὰ ἤθη τοῦ λαοῦ, νὰ διαφθείρωμεν τὰς συνειδήσεις τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ νὰ ἱδρύσωμεν χρηστὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι δὲ χρησταὶ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι, αἵτινες καταφεύγουσιν εἰς τοιαῦτα μέσα. Ἰδοὺ διατὶ ἀποκρούομεν τὸ ἐπονείδιστον τοῦτο σύστημα. Μήπως νομίζετε, ὅτι θέλουσιν ἀρκέσει αἱ 632 χιλιάδες, τὰς ὁποίας ἐψηφίσατε διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889 ὡς ἔξοδον τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ; Καὶ κατὰ τὸ 1889 τὰ καπνοκοπτήρια ἐχρησίμευσαν ὡς τραμπουκοσυλλεκτήρια, καὶ ἂν κατὰ τὸ 1888 ἐδαπανήσατε 852,446, ἀνάλογα ἐδαπανήσατε βεβαίως καὶ κατὰ τὸ 1889, καὶ θέλετε ζητήσει προσεχῶς ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν. Κατὰ δὲ τὸ 1890 θέλουσιν ἀρκέσει αἱ 605,132, τὰς ὁποίας ἀνεγράψατε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ; Τὰ χειροκροτήματα τοῦ λόγου τοῦ Πρωθυπουργοῦ, καὶ τὰ ποδοκροτήματα τῶν λόγων τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νομίζετε, δὲν ἐκόστισαν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον; Κατὰ τὸ 1890 μάλιστα θέλουσιν ἐνεργηθῆ καὶ Βουλευτικαὶ ἐκλογαί, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ φθάσωσιν εἰς τὸ ἑκατομμύριον τὰ ἔξοδα πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ. Καὶ μετὰ τοιαύτας σπατάλας ἐξύμνησε χθὲς ὁ Πρωθυπουργὸς τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου, καὶ κομπάζων ἔλεγεν, ὅτι ἑπτὰ ἑκατομμύρια εἰσπράττει κατ’ ἔτος ἐκ τῶν δύο τούτων πόρων, καὶ ἠρώτα ἡμᾶς, πῶς θέλομεν ἀναπληρώσει τὰ ἑπτὰ ταῦτα ἑκατομμύρια, ἐὰν καταργήσωμεν τοὺς φόρους τούτους. Ἀλλὰ κατὰ ποῖον ἔτος εἰσεπράξατε ἑπτὰ ἑκατομμύρια, ὡς λέγετε; Κατὰ τὸ 1884 τὸ ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καθαρὸν ἔσοδον συνίστατο εἰς δραχμὰς 2,013,042:03· ἂν δ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο προστεθῇ καὶ τὸ ἐκ τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς πωλήσεως τοῦ σιγαροχάρτου προκύψαν καθαρὸν ἔσοδον δραχ. 504,449:82, τὸ ἐκ τῶν δύο τούτων πόρων ἔσοδον συνίστατο εἰς δρ. 2,517,491:85. Κατὰ τὸ 1888, ἂν καὶ ηὐξήσατε τὸ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ φορολογικὸν δικαίωμα εἰς δραχ. 4 καὶ 80)100, τὸ ἐκ τούτου καθαρὸν ἔσοδον, ἤτοι μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐσόδων, ἀνῆλθε μόλις εἰς 3,747,499:88· μολονότι δὲ δι’ ἐκβιασμοῦ τῶν καπνοπωλῶν ἠναγκάσατε αὐτοὺς ν’ ἀγοράζωσι τόσον σιγαρόχαρτον, ὅσον δὲν εἶχον ἀνάγκην ν’ ἀγοράζωσι, μ’ ὅλον τοῦτο καὶ ἡ ἐκ τοῦ φόρου τούτου καθαρὰ πρόσοδος, ἤτοι μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων, ἀνῆλθεν εἰς 1,697,235:15. Προσθέσατε τὰ δύο ταῦτα ποσά. Δὲν ἀποτελοῦσι 5,444,735:03; Ποῦ εὕρετε λοιπὸν τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα λέγετε ὅτι εἰσπράττετε ἐκ τῶν δύο τούτων πόρων, καὶ μᾶς ἐρωτᾶτε πῶς θέλομεν ἀναπληρώσει τὰ ἑπτὰ ταῦτα ἑκατομμύρια, ἐὰν καταργήσωμεν τοὺς δύο τούτους φόρους; Νομίζετε ὅτι σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ λέγητε ἑπτὰ ἀντὶ πέντε καὶ 53 ἀντὶ 32; Ἢ νομίζετε ὅτι, ἂν ἡμεῖς ἐπιβάλωμεν ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φόρον δραχ. 4 καὶ 80)100 κατ’ ὀκᾶν, ἢ δραχ. ἕξ, ὅσας εἰσπράττετε τώρα ἐξ αὐτοῦ, δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ εἰσπράξωμεν τὰ πέντε καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα σεῖς εἰσπράττετε; Ἀλλὰ θέλομεν εἰσπράξει πέντε καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια διὰ τοῦ συστήματος ἡμῶν, διότι πέντε καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια θέλουσι πληρώσει οἱ εἰς τὸν φόρον ὑποκείμενοι πολῖται, ἐνῷ τώρα οἱ μὲν εἰς τὸν φόρον ὑποκείμενοι πολῖται πληρόνουσιν 6,749,181:03, εἰς τὸ δημόσιον δὲ ταμεῖον εἰσάγονται 5,444,735:03, τὰ δὲ ἐλλείποντα 1,304,446 διανέμονται εἰς τοὺς κόπτας τοῦ καπνοῦ καὶ τοὺς τραμπούκους ὑμῶν, καὶ εἰς τοὺς προμηθεύοντας τὸ σιγαρόχαρτον φίλους σας, οἵτινες δὲν ζημιοῦνται βεβαίως ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν των ταύτην, καὶ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν οἰκιῶν, τὰς ὁποίας ἐνοικιάζετε διὰ κοπτήρια, οἵτινες βεβαίως δὲν εἶναι ἀντιπολιτευόμενοι. Ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπέλαβεν, ὅτι ἡμεῖς ἐσκοποῦμεν νὰ καταργήσωμεν τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου, δι’ ὧν εἴπομεν, κατακρίνοντες τὴν ἀμάθειαν, μεθ’ ἧς εἶχε κατὰ τὸ 1883 κανονίσει τὴν φορολογίαν τοῦ προϊόντος τούτου. Ἕτοιμος δὲ νὰ συναγωνισθῇ ἐν δημοκοπικῷ ἀγῶνι, ἐμνημόνευσε τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ παρέστησεν ἑαυτὸν ὡς σκοποῦντα νὰ προτείνῃ διαφόρους βελτιώσεις τῆς φορολογίας ταύτης. Ἀλλ’ ἡμεῖς οὐδ’ εἴπομεν οὐδ’ ἐδώκαμεν εἴς τινα ἀφορμὴν νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι σκοποῦμεν νὰ καταργήσωμεν τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου, κατηγγείλαμεν δὲ μόνον τὴν κατάθλιψιν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεβάλετε τοὺς καλλιεργητὰς τῆς ἀμπέλου διὰ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐνομοθετήσατε κατὰ τὸ 1883, καὶ τὸ ὁποῖον ἐκηρύξατε καὶ ἡμεῖς ἀνεφάρμοστον, ἀναγκασθέντες νὰ ἐγκαταλείπητε αὐτὸ πρὶν ἢ παραιτηθῆτε τῆς ἀρχῆς, καὶ ν’ ἀποδεχθῆτε, ὅταν ἐπανήλθατε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὸ σύστημα, ὅπερ ἐνομοθετήθη τῇ προτάσει ἡμῶν, ἂν καὶ ἐπολεμήσατε αὐτὸ ἐπιμόνως, ὅταν ἐπροτείναμεν αὐτὸ εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἐδίστασε νὰ ἐκθειάσῃ καὶ τὴν φειδὼ, μεθ’ ἧς διαχειρίζεται τὰ δημόσια χρήματα, ἐτόλμησε μάλιστα νὰ παραστήσῃ, ὅτι, ἐνῷ αὐτὸς διὰ τοιαύτης φειδοῦς κατώρθωσέ ποτε νὰ μὴ δαπανήσῃ ὁλόκληρα τὰ ποσὰ τῶν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ χορηγηθεισῶν αὐτῷ πιστώσεων, ἡμεῖς ἠδικήσαμεν αὐτὸν καὶ κατηγορήσαμεν διότι ἀφῆκεν ἀδιαθέτους πιστώσεις. «Ἐπὶ τοσοῦτον δὲ περιορίζομεν τὰς δαπάνας ἐν τῇ ἐφαρμογῇ», ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς χθὲς, ὥστε κατεκρίθημεν ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι διαχειριζόμεθα τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, παραγνωρίζοντες τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, διότι, κατὰ τοὺς ἐπικρίνοντας ἡμᾶς, ἡ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀναγραφὴ δαπάνης δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐπὶ ὅρῳ δαπάνης κατωτέρῳ ἐκτέλεσιν. Ἡμεῖς τὴν ἀρχὴν ταύτην παρεγνωρίσαμεν, προσεπαθήσαμεν ἐν παντὶ ἄρθρῳ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ δαπανήσωμεν ὅσον ἐνῆν ἐλάσσω τῶν ἐπιτρεπομένων.» Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν κατεκρίνομέν ποτε τὴν ἐκτέλεσιν ἐπὶ ὅρῳ δαπάνης κατωτέρω τοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένου, διότι τοῦτο οὐδέποτε ἐπὶ οὐδενὸς ἄρθρου τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπράξατε, ἀλλὰ κατεκρίναμεν ὑμᾶς, διότι ἀνεγράφετε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πιστώσεις δι’ ἀνάγκας, τὰς ὁποίας παριστᾶτε κατεπειγούσας, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν δὲ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἐθίγετε τὸ παράπαν τὰς ἀνάγκας ταύτας, οὐδ’ ἐθεραπεύετε ποσῶς αὐτὰς ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, ἀλλ’ ἀφίνατε ἀδιαθέτους τὰς δι’ αὐτὰς ἀναγραφείσας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πιστώσεις, καὶ τὰ ποσὰ αὐτῶν μᾶς ἐπεδεικνύετε ὡς οἰκονομίας. Οἰκονομίαν ἀποτελεῖ ἡ θεραπεία τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους διὰ δαπάνης μικροτέρας τῆς προϋπολογισθείσης, ὅπερ κατορθοῦται διὰ τῆς φειδοῦς καὶ τῆς πεφροντισμένης ἐπιτηρήσεως, καὶ ὅπερ ἀποτελεῖ τὴν ἀρετὴν τοῦ διαχειριζομένου τὰ χρήματα τοῦ ταμείου· δὲν εἶναι δ’ οἰκονομία ἡ παντελὴς ἐγκατάλειψις τῶν ἀναγκῶν, περὶ ὧν προέβλεψεν ὁ Προϋπολογισμὸς, ἵνα περισσεύσωσι τὰ δι’ αὐτὰς προσδιορισθέντα διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ποσά. Πῶς ἐπερίσσευσαν κατὰ τὸ 1884 ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου αἱ πιστώσεις, διὰ τὰς ὁποίας σᾶς ἐκατηγορήσαμεν; Ἐπερίσσευσαν διότι ἐθεραπεύσατε τὰς ἀνάγκας, διὰ τὰς ὁποίας εἴχετε περιλάβει αὐτὰς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ ὑμεῖς ἐξετελέσατε τὸν Προϋπολογισμὸν ἐπὶ τῷ κατωτάτῳ ὅρῳ τῆς δαπάνης, ὡς εἴπετε; Εἴχετε περιλάβει πίστωσιν δραχ. 800 χιλιάδων δι’ ἐκγύμνασιν ἐφεδρείας, καὶ ὑμεῖς οὐδ’ ἐξεγυμνάσατε τὴν ἐφεδρείαν καὶ οὕτως ἔμεινεν ἀδιάθετος καὶ ἐπερίσσευσεν ὅλη ἡ πίστωσις τῶν 80,000 δραχμῶν. Ἐπὶ κατωτάτῳ ὅρῳ δαπάνης ἐξετελέσατε ἐπὶ τούτου τὸν Προϋπολογισμόν; Ἐπ’ οὐδενὶ ὅρῳ, ἀλλ’ ἀφήκατε ὅλως ἀθεράπευτον τὴν ἀνάγκην, δι’ ἣν ἀνεγράψατε τὴν πίστωσιν τῶν 800 χιλιάδων δραχμῶν. Δὲν ἦτο κατεπείγουσα τάχα ἡ ἀνάγκη αὕτη, καὶ ἠδύνατο νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος; ἀλλὰ τότε πῶς ἀνεγράψατε αὐτὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ; Ἂν δ’ ἦτο κατεπείγουσα, καὶ ἂν τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ ἀπῄτει νὰ ἐκγυμνασθῇ κατὰ τὸ 1884 ἡ ἐφεδρεία, πῶς δὲν ἐθεραπεύσατε τὴν ἀνάγκην ταύτην; Καὶ τοῦτο παριστᾶτε οἰκονομίαν; Ἐπειδὴ δὲν ᾠκοδομήσατε ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς στρατῶνας, καὶ δὲν δαπανήσατε διὰ τοῦτο τὰς 40,949 δραχμὰς, ἃς εἴχετε περιλάβει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, παριστᾶτε ὑμᾶς αὐτοὺς ὡς διαχειρισθέντας μετὰ φειδοῦς τὰ δημόσια; Ἀνεγράψετε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884 δραχ. 46,270 δι’ οἰκοδομὴν στρατώνων ἐντὸς τοῦ Κράτους, καὶ ἐπειδὴ δὲν ᾠκοδομήσατε τοιούτους, δὲν ἐδαπανήσατε τὸ εἰρημένον ποσὸν, καὶ παριστᾶτε τοῦτο ὡς οἰκονομίαν; Ἀνεγράψατε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884 πίστωσιν δραχ. 303,307:70, διὰ νὰ οἰκοδομήσητε στρατιωτικὰ νοσοκομεῖα καὶ θεραπευτήρια, ἐπειδὴ δὲ δὲν ᾠκοδομήσατε τοιαῦτα, ἔμεινεν ἀδιάθετος ἡ εἰρημένη πίστωσις, καὶ τοῦτο προσάγετε ὡς ἀπόδειξιν τῆς φειδοῦς, μεθ’ ἧς διαχειρίζεσθε τὰ πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους προωρισμένα χρήματα; Εἴχετε ἀναγράψει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1884 πίστωσιν δραχ. 100 χιλιάδων δι’ οἰκοδομὴν Στρατοδικείου, ἀλλὰ τοιοῦτον δὲν ᾠκοδομήσατε κατὰ τὸ 1884, καὶ ἔμεινεν ἀδιάθετος ἡ περὶ τούτου πίστωσις, καὶ οὕτω παριστᾶτε ὅτι ἐξετελέσατε τὴν ἐντολὴν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐπὶ τῷ κατωτάτῳ ὅρῳ τῆς δαπάνης! Ἐζητήσατε διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884 πίστωσιν δραχ. 94,685, διὰ νὰ κατασκευάσητε στρατιωτικὰς ὁδοὺς, τὰς ὁποίας δὲν κατεσκευάσατε, ὑπολειφθείσης ἀδιαθέτου τῆς πιστώσεως, ὡς ἐζητήσατε διὰ τοῦ αὐτοῦ Προϋπολογισμοῦ 200,000 δραχμὰς διὰ νὰ κατασκευάσητε ἐν Πειραιεῖ διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ ἀρτοποιεῖον μετ’ ἀτμομύλου, καὶ ἐπειδὴ δὲν κατεσκευάσατε αὐτὸ, ὑπελείφθη ἀδιάθετος καὶ ἡ πίστωσις αὕτη. Ταῦτά εἰσιν ἀποτολέσματα τῆς οἰκονομίας, μεθ’ ἧς ἐκυβερνήσατε, ἢ τῆς ἀγυρτείας, μεθ’ ἧς ἐζητήσατε νὰ πείσητε κατὰ τὸ 1885 τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐπιψηφίσῃ, ὡς καὶ ἐπεψήφισε, τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων; Ἐπροτείνατε τότε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἵνα διὰ τοῦ δανείου ἄρητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ πορισθῆτε καὶ ἕν κεφάλαιον διὰ στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευάς. Μεταξὺ τῶν στρατιωτικῶν παρασκευῶν ἦσαν καὶ αἱ δαπάναι αὗται. Ἀφοῦ δὲ τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἀπέτυχε, καὶ μόλις ἠδυνήθητε νὰ πορισθῆτε τὰ ἀναγκαῖα χρήματα, ὅπως ἄρητε τὴν τότε ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, δὲν ἠδυνήθητε νὰ πραγματοποιήσητε καὶ τὰς ἀνωτέρω δαπάνας, τὰς ὁποίας εἴχετε ἀναγράψει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου, παρουσιάζεσθε καὶ νῦν νὰ ζητήσητε νὰ σᾶς θαυμάσωμεν, διότι ἐποιήσατε οἰκονομίας, μὴ πραγματοποιήσαντες τότε τὰς μνημονευθείσας ἀνωτέρω δαπάνας. Μήπως δὲν ἐπράξατε τὸ αὐτὸ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887; Ἀπελύσατε ἀπὸ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, εἴτε διὰ προώρων ἀφέσεων, εἴτε δι’ ἀδειῶν ἀπουσίας, ἑκατοντάδας, εἰμὴ χιλιάδας, στρατιωτῶν τοῦ πυροβολικοῦ, τοῦ ἱππικοῦ καὶ τοῦ πεζικοῦ, καὶ οὕτως ἔμειναν ἀδιάθετοι πιστώσεις:

Καὶ ἐπῆλθε τοῦτο διότι ὁ Πρωθυπουργὸς διεχειρίσθη μετὰ φειδοῦς τὰς πιστώσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887; Διεχειρίσθη μετὰ φειδοῦς τὰ τῆς μισθοδοσίας τῶν στρατιωτῶν τοῦ πεζικοῦ, ἢ τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τοῦ ἱππικοῦ, ἢ διότι διὰ μὲν τοῦ Προϋπολογισμοῦ παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἀριθμὸν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον θέλει ἔχει ὑπὸ τὰ ὅπλα, κατὰ δὲ τὴν ἐκτέλεσιν ἀπέλυσε τὰ ⅔ τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ ἐλαττώσῃ τὰς δαπάνας καὶ παρασκευάσῃ τὸ πολυθρύλλητον ἰσοζύγιον τοῦ 1887; Ταῦτα δὲν εἶναι οἰκονομίαι, ἀλλ’ ἀναίρεσις τοῦ πολιτεύματος, ἐμπαιγμὸς τῆς Βουλῆς. Ἂν δὲν εἴχετε χρήματα διὰ νὰ συντηρήσητε ὑπὸ τὰ ὅπλα ὅσον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐσημειώσατε στρατὸν, τοῦτο ὠφείλετε νὰ ἀναφέρητε εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ἦναι ἐν γνώσει αὐτῆς, οὐχὶ δὲ ἡ μὲν Βουλὴ νὰ γνωρίζῃ ὅτι θέλει εἶσθαι στρατὸς ὅσον εἴχετε ζητήσει διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὑμεῖς δὲ νὰ συντηρῆτε ὑπὸ τὰ ὅπλα μόνον τὸ τρίτον αὐτοῦ. Καὶ τοῦτο, τὸ τόσῳ ἁπλοῦν, τὸ τόσῳ καταφανὲς, τὸ προσπῖπτον εἰς τὴν ἀμβλυτέραν ἁφὴν τοῦ πλέον ἀδεξίου περὶ τὸν χειρισμὸν τῶν ἀριθμῶν, τοῦ πλέον ἀπείρου περὶ τὴν κατάληψιν τῶν λογαριασμῶν, αὐτὸ παρέστησεν ὡς κατόρθωμα, ἐπιτευχθὲν χάρις εἰς τὴν μεγάλην φειδὼ, μεθ’ ἧς διαχειρίζεται τὰ δημόσια, κατήγγειλε δ’ ἡμᾶς ὡς ἐγκαλοῦντας αὐτὸν ἀδίκως, καίτοι τοιαύτας παρασκευάσαντα οἰκονομίας!!

§70ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Παρακαλοῦμεν νὰ διακόψητε τὴν ἀγόρευσίν σας. Τὴν Δευτέραν, κύριε Πρόεδρε, ἡ συνέχεια.

§71Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀντιλέγω νὰ ἐξακολουθήσω εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν.

§72ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, αὔριον.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί λέγει ἡ Βουλή;

§74ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, αὔριον.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 11 μ. μ.