1890.02.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 59

τῆς 10 Φεβρουαρίου 1890.

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 4½ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθεσε πρό τινων ἡμερῶν μελέτην, γενομένην ὑπὸ μηχανικῶν, ἀποσταλέντων εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μαντινείας, ὅπως ἐξετάσωσι τὰ τῆς παρούσης καταστάσεως τῶν ἐκεῖ λιμνῶν, καὶ προτείνωσι γνώμην περὶ τοῦ τρόπου καὶ τῶν μέσων τῆς ἀποξηράνσεως αὐτῶν. Ἀλλ’ αὐτοί, ὡς παρετήρησα, οὐδὲν ὡρισμένον προτείνουσι, διότι γνωμοδοτοῦσι μόνον, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἀπόπειρα ἐκκαθαρίσεως τῶν ἀρχαίων καταβοθρῶν, καὶ ἂν αὕτη ἡ ἐργασία μείνῃ ἄνευ ἀποτελέσματος, τότε νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ κατασκευῆς ὑπογείων συρίγγων, ἵνα ἐκχυθῶσι τὰ νερὰ εἰς χαμηλότερα μέρη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς κατέθεσε τὴν μελέτην αὐτῶν, ἀλλ’ ἡ κατάθεσις αὐτῆς δὲν ἦτο τὸ ἀντικείμενον τῆς ἐπερωτήσεώς μου· ἐγὼ ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, σκοπεῖ νὰ προβῇ εἰς ὡρισμένην τινὰ ἐνέργειαν πρὸς ἀποξήρανσιν, καὶ διὰ τίνων μέσων προτίθεται νὰ πράξῃ τοῦτο; Ταῦτα παρακαλῶ ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν.

§2ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁποιουδήποτε ἔργου προηγοῦνται μελέται, ἄνευ δὲ μελέτης οὐδὲν ἔργον σπουδαῖον οὐδαμοῦ τοῦ κόσμου ἐκτελεῖται. Ὁ ἔντιμος Βουλευτής, ὁ ἐπερωτήσας, ἵνα ἐκδώσῃ τὸ σπουδαῖον αὐτοῦ σύγγραμμα ἐπὶ τῆς ποινικῆς δικονομίας, ἐμελέτησεν ἐπὶ ἔτη πολλά, ἔπειτα δὲ μόνον ἐσκέφθη περὶ τῆς ἐκδόσεως αὐτοῦ ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς ἡμετέρας ἐπιστήμης. Οὕτω καὶ ἐνταῦθα πρὸ πάντων δέον νὰ προηγηθῇ ἡ μελέτη αὕτη· αὕτη δὲ ἀρξαμένη προβαίνει ταχέως, μετὰ δὲ τὸ πέρας αὐτῆς θέλομεν καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως ἐκτελέσωμεν, πᾶν ὅ,τι ἤθελε προταθῇ ὡς κατάλληλον· ἐὰν θεωρηθῇ ὠφέλιμον, θὰ καθαρισθῶσι πρῶτον αἱ καταβόθραι, πρᾶγμα, περὶ οὗ ἐλπίζουσιν οἱ μηχανικοί, ἀκολουθοῦντες καὶ τὰς πεποιθήσεις τῶν ἐγχωρίων. Ὁπωσδήποτε δὲ, θέλομεν προσπαθήσει νὰ ἐκτελέσωμεν πᾶν ἔργον ἀναγκαῖον, ὅπως ἀποδώσωμεν εἰς τὴν γεωργίαν τὰς λίμνας, καθὼς καὶ τὰ ἄλλα πεδία, τὰ κατακλυζόμενα ὑπὸ τῶν ὑδάτων.

§3ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατέθεσε τὴν ἀπάντησιν εἰς ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλει αὐτῷ. Σᾶς ἀναγινώσκω τὴν ἀπάντησιν ταύτην, ὅπως φέρω μερικὰς σκέψεις. Ἠρώτησα, πόσοι στρατιωτικοὶ ἐνοσηλεύθησαν καὶ πόσοι ἀπεβίωσαν ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς νοσοκομείοις Ναυπλίου, Πατρῶν, Πύργου, Ἄρτης καὶ Κερκύρας ἀπὸ 1 Ὀκτωβρίου 1889 μέχρι 31 Ἰανουαρίου 1890. Πόσοι ἐνοσηλεύθησαν καὶ πόσοι ἀπεβίωσαν ἐν Ἀθήναις ἐν τῷ στρατιωτικῷ νοσοκομείῳ καὶ ἐν τοῖς προσωρινοῖς θεραπευτηρίοις ἀπὸ 12 Δεκεμβρίου 1889 μέχρι 31 Ἰανουαρίου 1890. Πόσοι ἐνοσηλεύθησαν καὶ πόσοι ἀπεβίωσαν ἐκ τῆς φρουρᾶς τῆς Λαρίσσης ἀπὸ 12 Δεκεμβρίου 1889 μέχρι 31 Ἰανουαρίου 1890. Ἀνακοινῶ ὑμῖν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν εἰς τὰ ἐρωτήματα ταῦτα ἀπάντησιν, κατὰ τὸ κατατεθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν σημείωμα (ἀναγινώσκει): «1) Πόσοι στρατιωτικοὶ εἰσῆλθον εἰς τὰ θεραπευτήρια Ναυπλίου, Πατρῶν, Πύργου, Ἄρτης καὶ Κερκύρας ἀπὸ 1ης Ὀκτωβρίου 1889 μέχρι τῆς 31 Ἰανουαρίου 1890, καὶ πόσοι κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα ἀπεβίωσαν στρατιωτικοὶ εἰς τὰς ἄνω φρουράς;

2) Πόσοι στρατιωτικοὶ ἐνοσηλεύθησαν ἐν Ἀθήναις ἐν τῷ στρατιωτικῷ νοσοκομείῳ καὶ ἐν τοῖς προσωρινοῖς νοσηλευτηρίοις ἐν τοῖς στρατῶσι, καὶ πόσοι τούτων ἀπεβίωσαν ἀπὸ τῆς 12 Δεκεμβρίου 1889 μέχρι τῆς 31 Ἰανουαρίου 1890;

3) Πόσοι στρατιωτικοὶ ἐνοσηλεύθησαν ἐν Λαρίσσῃ, καὶ πόσοι τούτων ἀπεβίωσαν ἀπὸ τῆς 12 Δεκεμβρίου 1889 μέχρι τῆς 31 Ἰανουαρίου 1890; Νοσοκομεῖον Λαρίσσης. Ἐνοσηλεύθησαν 440, ἀπεβίωσαν 31.»

§4ΑΓΓ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εἴπατε, ὅτι ἐνοσηλεύθησαν ἐν Ναυπλίῳ 1035· ἀλλ’ ὅλη ἡ φρουρὰ τοῦ Ναυπλίου εἶναι τόση.

§5ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἂς ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§6ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν ὑποτίθεται, ὅτι εἰσῆλθον ὅλοι διὰ μιᾶς.

§7ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὁπωσδήποτε ταῦτα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἡ ὑγιεινὴ κατάστασις τῆς φρουρᾶς τοῦ Ναυπλίου ὑπῆρξε κακίστη.

§8ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔπαθον ἐξ ἰνφλουέντζας.

§9ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Δὲν πιστεύω. Ἀλλὰ θὰ ἐπῆλθον ἐπιπλοκαί, καὶ διὰ τοῦτο συνέβησαν καὶ τόσοι θάνατοι.

§10ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Γνωρίζετε πόσοι ἀπέθανον ἐξ ἰνφλουέντζας ἐν τῇ κοινωνίᾳ τῶν Ἀθηνῶν;

§11ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἐγένοντο σχετικῶς ὀλίγοι θάνατοι. Ἔχω κἄποιαν ἀντίληψιν αὐτῶν τῶν γεγονότων, διότι συχνάκις συνομιλῶ περὶ τούτων μετὰ τῶν κυριωτέρων ἰατρῶν. Θάνατοι πολλοὶ συνέβησαν ἰδίως ἐξ ἱλαρᾶς εἰς τὰ παιδία. Ἐξ ἰνφλουέντζας ἀπεβίωσαν ἐκεῖνοι, εἰς οὓς συνέβη ἐπιπλοκή τις. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἐκ τίνων ἀσθενειῶν ἀπεβίωσαν τόσοι στρατιῶται ἐν τῷ στρατιωτικῷ νοσοκομείῳ τοῦ Ναυπλίου.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξ ἰλαρᾶς.

§13ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἰδοὺ ὅτι ἀπαντᾷ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἔχομεν λοιπὸν θνησιμότητα σοβαρωτάτην, διότι εἰς ἀριθμὸν στρατιωτῶν περίπου χιλίων ἀπεβίωσαν 31, καὶ ἀπεβίωσαν ἐκ μιᾶς μόνης νόσου, τῆς ἰλαρᾶς. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐν τῷ συνόλῳ τῶν πληροφοριῶν τοῦ Ὑπουργείου μᾶς λείπει οὐσιώδης πληροφορία, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι τὸ σφάλμα εἶναι ἐμόν, διότι δὲν ἐφρόντισα νὰ ἐρωτήσω καὶ ποία ὑπῆρξεν ἡ σχετικὴ δύναμις τῶν φρουρῶν. Καὶ τὸ σφάλμα τοῦτο θέλω διορθώσει διὰ νέας ἐπερωτήσεως. Διότι οὕτω θέλομεν ἐκτιμήσει ἀκριβῶς τὰ τῆς θνησιμότητος καὶ τῆς νοσηρᾶς καταστάσεως τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος φρουρῶν. Ἔκ τινος ὅμως ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Ἀγγέλου Γεωργαντᾶ πληροφοροῦμαι, ὅτι ἡ ὅλη δύναμις τοῦ στρατοῦ, ἀφαιρουμένων τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, ἀνήρχετο κατὰ τοὺς παρελθόντας τέσσαρας μῆνας περίπου εἰς 13,177.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀριθμὸς ποικίλλει κατὰ τὴν ὥραν τοῦ ἔτους. Κατὰ τὸν παρελθόντα Δεκέμβριον ἦσαν 27,000 στρατιῶται μετὰ τῶν στελεχῶν.

§15ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Διὰ νὰ ἐκτιμήσωμεν τὰ γεγονότα, θέλομεν σᾶς παρακαλέσει νὰ μᾶς ὑποβάλητε ἐγγράφως, ποία ἦτο ἡ σχετικὴ δύναμις τῶν φρουρῶν κατὰ τὸ παρελθὸν τετράμηνον διάστημα. Ἀλλ’ ὅπως μὴ ἐπανέρχωμαι εἰς τοῦτο, θέλω ὑποβάλει γενικωτέραν ἐπερώτησιν. Διότι ἔχομεν ἀνάγκην γενικῶν πληροφοριῶν, ἀφορωσῶν εἰς τὴν ὅλην δύναμιν τοῦ στρατοῦ. Τὰ ἑξῆς ἔχω νὰ προσθέσω. Δὲν πρέπει νὰ φαίνηται παράδοξον εἴς τινας, ὅτι ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο. Λέγω ταῦτα, διότι γνωρίζω οὐ μόνον ἐκ διακοπῶν τινων, αἵτινες μοὶ ἐγένοντο ἐκ τῆς δεξιᾶς, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλων πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον, ὅτι παρεξηγήθη ἡ φροντίς, τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔδειξεν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Δὲν πρέπει νὰ παρεξηγώμεθα. Διότι εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι, εἴτε ἦμαι εἴτε δὲν ἦμαι Βουλευτὴς κατὰ τὴν προσεχῆ Περίοδον, εἴτε μείνῃ αὕτη ἡ Κυβέρνησις, εἴτε ἀντικαταστήσῃ αὐτὴν ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὸ ζήτημα τῆς διαίτης τοῦ στρατοῦ θέλει εἶσθαι τοῦ λοιποῦ ζήτημα ἐξ ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων ἡ Βουλὴ θὰ θεωρῇ ἀπαραίτητον αὑτῆς καθῆκον ν’ ἀσχολῆται κατ’ ἔτος. Τὰ ἀποκαλυφθέντα περὶ τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ καὶ τ’ ἀποκαλυφθησόμενα εἶναι καὶ θὰ ἦναι τοιαῦτα, ὥστε ἀποδεικνύεται, ὅτι βεβαίως ἡ δίαιτα καὶ ἡ ὑγειονομικὴ φροντὶς τοῦ στρατοῦ δὲν λειτουργοῦσι καλῶς. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους νὰ ἐπισκοπῶσι τὴν κατάστασιν ταύτην. Τοῦτο θὰ ὑπάρξῃ τοῦ λοιποῦ ἔργον, τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως μέχρι τοῦδε δὲν ἐξεπληρώθη τακτικῶς. Σπουδαίως κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην ἠσχολήθημεν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ἀλλ’ εἰς τὸ μέλλον θέλει τὸ Κοινοβούλιον ἀσχολεῖσθαι συστηματικώτερον περὶ αὐτοῦ.

§16ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τί ἐνήργησεν ὁ Εἰσαγγελεὺς παρὰ τοῖς ἐν Ἀμφίσσῃ Πλημμελειοδίκαις καὶ ὁ Εἰρηνοδίκης Χαιρωνείας ἐπὶ τῶν διαρπαγέντων ἐμπορευμάτων, τῶν εἰς τὴν ἀκτὴν Ἀντικύρας ἐκβρασθέντων ἐκ τοῦ ναυαγήσαντος κατὰ τὴν νύκτα τῆς 17ης λήξαντος ἄρτι Ἰανουαρίου πλοίου τοῦ φορτωτοῦ Νικολάου Πρωτοπαπᾶ ἐκ Συκιᾶς τῆς Κορινθίας. Καὶ ἰδίως ἂν ἐνήργησεν ἀνακρίσεις ὁ Εἰρηνοδίκης Χαιρωνείας, πρὸς ὃν κατηγγέλθη ἡ κλοπή, καὶ ἂν συνεμορφώθη πρὸς τὸν περὶ ναυαγαιρεσιῶν νόμον».

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§18ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θ’ ἀκολουθήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἰς ὅλα τὰ θέματα, ὅσα, ἀπαντῶν εἰς ἡμᾶς, ἀνέπτυξε χθές. Δὲν θεωρῶ χρήζοντα μακρᾶς ἀναιρέσεως τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτοῦ, ὅτι δὲν ὀφείλεται εἰς τὴν συμπεριφορὰν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν φίλων αὐτῆς ἡ μὴ εἰλικρινὴς τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν λειτουργία. Δὲν εἴμεθα βεβαίως ἡμεῖς οἱ θέλοντες, μήτε οἱ δυνάμενοι νὰ καταστήσωμεν τοιαύτην τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ, μεταβάλοντες εἰς σκιὰν τὴν Ἀντιπροσωπείαν τοῦ Ἔθνους καὶ εἰς ξηρὸν τύπον τὴν ἐνέργειαν αὐτοῦ. Ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ βλέπωμεν τὴν Βουλὴν ἱσταμένην ἐπὶ τῆς θέσεως, εἰς ἣν ἔταξεν αὐτὴν τὸ πολίτευμα, μελετῶσαν καὶ συζητοῦσαν ἐν πλήρει ἀνεξαρτησίᾳ καὶ ἀνέσει τὰ συμφέροντα, ἅτινα τὸ Ἔθνος ἐνεπιστεύθη αὐτῇ, καὶ ἀποφασίζουσαν περὶ αὐτῶν. Δὲν παραδεχόμεθα, ὅτι ἐσπευσμένη καὶ ταχεῖα ψήφισις ἀχωνεύτων καὶ ἀμελετήτων νόμων δύναται νὰ φέρῃ βελτίωσιν εἰς τὰ τῆς πατρίδος ἡμῶν. Ἀπ’ ἐναντίας ἀκραδάντως πιστεύομεν, ὅτι ἡ πιστὴ ἐκτέλεσις τῶν ἰσχυόντων νόμων καὶ ἡ εὐλάβεια πρὸς αὐτοὺς εἶναι τὸ κύριον μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ χώρα ἡμῶν δύναται νὰ βελτιωθῇ καὶ προοδεύσῃ. Τοιοῦτον θεωροῦντες τὸ καθῆκον τῆς Ἀντιπροσωπείας τοῦ Ἔθνους, θὰ διαφωνήσωμεν πάντοτε μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐφ’ ὅσον θέλει νὰ καταστήσῃ ἁπλῶς τυπικὴν τὴν ἐργασίαν τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἐπιδιώκει τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων οὐχὶ διὰ τῆς πρὸς τοὺς νόμους εὐλαβείας, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀμελετήτου καὶ ἐσπευσμένης ἀντικαταστάσεως αὐτῶν. Ἀλλὰ τὸ θέμα τοῦτο ἀνέπτυξε χθὲς λίαν εὐγλώττως ὁ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· περιττὸν δὲ νομίζω νὰ ἐκταθῶ ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ θὰ περιορισθῶ εἰς τὰ θέματα, τὰ στενότερον μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συνδεόμενα. Τὸ περιεχόμενον τοῦ διανεμηθέντος πίνακος τῆς διαχειρίσεως τῶν κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη συνομολογηθέντων δανείων μοὶ εἶχε καταδείξει τὴν αἰτίαν, δι’ ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠρνεῖτο ν’ ἀπαντήσῃ εἰς ὅσα ἀνεπτύξαμεν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν εἶχε θετικὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν στηριζόμενος ἤθελε δυνηθῆ ν’ ἀντικρούσῃ τὰ παρ’ ἡμῶν λεχθέντα. Τούτου δ’ ἕνεκα ἐπροτίμησε νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν σιωπὴν καὶ εἰς τὸ πρόσχημα τῆς πρὸς τὰ λεχθέντα ἀδιαφορίας καὶ οἱονεὶ περιφρονήσεως. Ἀναγκασθεὶς ὅμως νὰ λάβῃ τὸν λόγον, δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ καλυφθῇ ὑπὸ τοῦ προσχήματος τούτου, καὶ ἐπεχείρησε νὰ ἐπανορθώσῃ τὰς ἀνατραπείσας βάσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ νὰ καλύψῃ τὰ ἀποδειχθέντα ἐπιβλαβῆ ἀποτελέσματα τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ συστήματος. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἀγόρευσις αὐτοῦ ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν εἶχε στερεὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν νὰ στηριχθῇ. Δύο δὲ κυρίως ἔλαβε τοιαύτας, ἰσχυρισθεὶς πρῶτον, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ αὐτοῦ πολιτικὴ καὶ τὰ παρ’ αὐτοῦ συνομολογηθέντα δάνεια ἠλάττωσαν τὸ δημόσιον χρέος, καὶ δεύτερον, ὅτι τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα συνωμολόγησε δυνάμει τῶν γνωστῶν ᾼΨʹ καὶ ᾼΨΠΑʹ νόμων, ἐχρησιμοποιήθησαν μόνον καὶ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐξόφλησιν προϋπαρχόντων χρεῶν. Ἀφοῦ, ὡς εἶπεν, οὐδεμία αὔξησις ἐπῆλθεν εἰς τὸ δημόσιον χρέος ἐκ τῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐλάττωσις αὐτοῦ, ἀφοῦ τὸ προϊὸν τῶν συνομολογηθέντων δανείων ἐχρησιμοποιήθη ὁλόκληρον, συμφώνως μὲ τοὺς σκοποὺς τῆς συνομολογήσεως αὐτῶν, τῶν μὲν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἐκτάκτων δημοσίων ἔργων, τῶν δὲ εἰς τὴν πληρωμὴν προϋπαρχόντων χρεῶν, πόθεν ἐλήφθησαν χρήματα πρὸς πληρωμὴν ἐλλειμμάτων τῶν προϋπολογισμῶν; Τὰ ἔξοδα τοῦ Δημοσίου, ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐκαλύφθησαν ὅλα ἐκ τῶν τακτικῶν αὐτοῦ ἐσόδων, ἐκτὸς μόνον τοῦ ὁμολογουμένου ἐλλείμματος τῆς χρήσεως τοῦ 1888. Ἐὰν ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος ἦναι ἀκριβὴς, πολλὰ τῶν παρ’ ἐμοῦ λεχθέντων κατὰ τὰς προηγουμένας συνεδριάσεις ἀποβαίνουσιν ἄνευ βάσεως. Ἀλλ’ εἶναι ἀκριβὴς ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Οὐχὶ βεβαίως. Ἀπέδειξε δὲ τοῦτο ἡ σύγκρισις, ἣν ἐποιησάμην προχθὲς, τῆς καταστάσεως τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὸ 1888 πρὸς τὴν τοῦ 1890. Ἐπροτίμησα δὲ τὴν σύγκρισιν μεταξὺ τῶν δύο τούτων ἐτῶν πρὸς ἀποφυγὴν τῶν δυσκολιῶν, ἃς παρουσιάζει ἡ σύγκρισις μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1886 καὶ 1890, ἕνεκα τῶν κατὰ τὸ 1886 ὑφισταμένων κυμαινομένων καὶ ἀνωμάλων δημοσίων χρεῶν, ὡς ἦσαν αἱ προκαταβολαὶ καὶ τὰ εἰς χρυσὸν ἔντοκα γραμμάτια, καὶ ἕνεκα τῶν ὅλως ἐκτάκτων δαπανῶν τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1885. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠθέλησε νὰ συζητήσῃ τὴν σύγκρισιν ταύτην, καὶ ἐπροτίμησε νὰ ἐπεκτείνῃ αὐτὴν, συγκρίνας τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου χρέους μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1886 καὶ 1890. Καὶ εἰς τοῦτο θὰ τὸν ἀκολουθήσω, ὅπως πεισθῆτε, ὅτι καὶ ἐκ τῆς συγκρίσεως ταύτης, ἀκριβῶς γιγνομένης, ἀποδεικνύεται αὔξησις τοῦ δημοσίου χρέους ἐκ τακτικῶν δαπανῶν. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὸ 1886 ἀπήτει δαπάνην 34,680,000, ἐκτὸς τοῦ κεφαλαίου τῶν χορηγημάτων, ἐντὸς δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου συμπεριλαμβάνονται καὶ οἱ ἔκτακτοι καὶ βαρεῖς τόκοι τῶν προκαταβολῶν καὶ τῶν ἐντόκων γραμματίων. Ἐκ δὲ τῶν 34,680,000 τὰ 24,223,000 ἦσαν εἰς χρυσόν. Κατὰ τὸ 1890 ἡ αὐτὴ ὑπηρεσία ἀπαιτεῖ δαπάνην δραχμῶν 37,100,000, ἤτοι 29,600,000, ἀναγραφομένων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ 7,500,000 περίπου ἐκ τόκων τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἐκ διαφορᾶς νομίσματος. Ἐκτὸς δὲ τούτου ὑπάρχει καὶ ποσὸν 650,000 περίπου δραχμῶν, ὅπερ δὲν ὑπελόγισα προχθὲς, περιορισθεὶς εἰς τὴν σύγκρισιν μόνον τῶν ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς ἀναγραφομένων. Τὸ ποσὸν τοῦτο προέρχεται ἐκ τῆς διαφορᾶς, τῆς ὑπαρχούσης μεταξὺ τῶν πληρονομένων τόκων διὰ τὰ ἐντὸς τῶν τελευταίων μηνῶν συνομολογηθέντα δάνεια, ἀνερχόμενα εἰς 26,200,000 φράγκα, καὶ ἐκείνων, οἵτινες ἐπληρόνοντο διὰ τὰ ἐξοφληθέντα καὶ ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου τῶν 10,200,000, διὰ τοὺς τόκους τοῦ ὁποίου οὐδὲν ποσὸν ἀναγράφεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Οἱ τόκοι τῶν διαφόρων τούτων δανείων ἀνέρχονται εἰς 1,780,000 φράγκων χρυσῶν, ἤτοι εἰς δρ. 2,220,000 περίπου. Ἐκ τοῦ προϊόντος αὐτοῦ ἐπληρώθη μέγα μέρος ἐκ τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁλόκληρα τὰ δάνεια τῶν 26,200,000 διατίθενται πρὸς ἀπόσβεσιν ἄλλων δανείων.

§20ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τινῶν ἐκ τῶν δανείων τούτων οἱ τόκοι δὲν ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναγράφονται.

§22ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχω ἐνώπιόν μου τὸν πίνακα τῆς διαθέσεως τοῦ προϊόντος τῶν δανείων τούτων τῶν 26,200,000. Μεταξὺ τῶν διὰ τοῦ προϊόντος τούτου ἐξοφληθέντων δανείων ὑπάρχει τὸ δάνειον τῆς ἀνεξαρτησίας, διὰ τὸ ὁποῖον ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τόκοι ἐκ φρ. χρ. 735,275, ἤτοι δρ. 919,000, καὶ τὰ 12,000,000, ἅτινα ἐξωφλήθησαν ἐκ τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας. Μολονότι δὲ τὰ 12 ἑκατομμύρια ἐξωφλήθησαν ἐν μέρει μόνον ἐκ τοῦ προϊόντος τούτου, ἐν μέρει δὲ ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν ἄλλων δανείων, οὐχ ἧττον ὑπολογίζω καὶ αὐτὰ, διότι οἱ τόκοι αὐτῶν δὲν βαρύνουσι τὸν Προϋπολογισμὸν, οἱ τόκοι δ’ οὗτοι ἀνέρχονται εἰς 600,000. Διὰ τὸ προσωρινὸν ὅμως δάνειον τῶν 10,200,000 φράγκων, ὡς καὶ διὰ τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Ἀγρινίου–Μεσολογγίου, ὅπερ ἔδει νὰ ἐξοφληθῇ ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 5 ἑκατομμυρίων λιρῶν, καὶ οὗτινος, δὲν ἠξεύρω ἕνεκα τίνος ἐμπερδεύματος, ἓν μέρος ἐξοφλεῖται ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν τελευταίων δανείων, οὐδεὶς ἀναγράφεται τόκος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἐξωφλήθησαν ἑπομένως δύο μόνον δάνεια, ἤτοι τὸ τῆς ἀνεξαρτησίας, καὶ 12 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας, ὧν οἱ τόκοι, ἀνερχόμενοι εἰς 1,579,000, ἐβάρυναν τὸν Προϋπολογισμόν. Τοὺς τόκους τούτους πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν ἐξ αὐτοῦ, πρέπει ὅμως νὰ προσθέσωμεν εἰς αὐτὸν τοὺς τόκους τῶν τελευταίων δανείων τῶν 15 καὶ 10 ἑκατομμυρίων καὶ τοῦ 1,200,000 φράγκων, ὡς καὶ τοὺς τόκους τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου τῶν 10,200,000, οἱ τόκοι δ’ οὗτοι, ὡς εἶπον, ἀνέρχονται εἰς φρ. 1,780,000, ἤτοι δρ. 2,220,000· ἡ διαφορὰ ἑπομένως, ἥτις πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, ἀνέρχεται εἰς δρ. 641,000.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναγνώσατε καὶ τὸ ἄλλο φύλλον, τὸ ἀντικρυνὸν, τὸ ὁποῖον λέγει, ποῦ διετέθησαν ταῦτα.

§24ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς ἐκ τοῦ φύλλου τούτου ἀρύομαι τὰς πληροφορίας μου.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ὅλον ὁμοῦ 26,200,000.

§26ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπελόγισα ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον φέρουσι τὰ δάνεια τὰ πληρωθέντα, μεταξὺ τῶν ὁποίων συμπεριέλαβα, ἐν εὐνοϊκῷ πνεύματι ὑπὲρ τῶν ὑπολογισμῶν ὑμῶν, καὶ τὸ ποσὸν τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας, τὸ ἐν μέρει πληρωθὲν ἐκ τῶν προηγουμένων δανείων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸν τόκον, ὃν φέρουσι τὰ συνομολογηθέντα δάνεια, ὡς καὶ ἐκεῖνον, ὃν φέρει τὸ μὴ πληρωθὲν μέρος τοῦ δανείου τῶν 10,200,000 φράγκων, καὶ εὑρίσκω διαφορὰν ἐκ δρ.641,000, αἵτινες δέον νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς δρ. 37,100,000 τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους διὰ τὸ 1890. Οὕτω δὲ ἡ ὑπηρεσία αὕτη ἀπαιτεῖ δαπάνην, 37,740,000 δρ. περίπου, ἤτοι κατὰ 3,000,000 καὶ πλέον ἀνωτέραν τοῦ ἀναγραφομένου ποσοῦ διὰ τὸ 1886. Δὲν εἶναι δὲ μόνη ἡ διαφορὰ αὕτη. Ἐκ τοῦ ἀναγραφομένου ποσοῦ διὰ τὸ 1890 ἐλλείπει ποσὸν δρ. 4,250,000, ὅπερ ἐμπεριείχετο εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους τοῦ 1886, καὶ ὅπερ ἐπληρόνετο εἰς χρεωλύσια, ἅτινα κατηργήθησαν καὶ δὲν συμπεριλαμβάνονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους διὰ τὸ 1890. Ἡ πραγματικὴ ἑπομένως διαφορὰ εἰς βάρος τῆς ἐτησίας ὑπηρεσίας τῶν χρεῶν τοῦ Δημοσίου ἀπὸ τοῦ 1886 μέχρι τοῦ 1890 ἀνέρχεται εἰς δρ. 7,300,000 περίπου. Τὸ ποσὸν τοῦτο μετεβλήθη εἰς κεφάλαιον, καὶ ὡς τοιοῦτον ἐδαπανήθη εἰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου. Τὸ κεφάλαιον δὲ, ὅπερ ἀντιπροσωπεύεται ἐκ τῶν δρ. 7,300,000 τῆς αὐξήσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων, ἐπὶ τῇ βάσει τόκου πρὸς 6% κατ’ ἔτος, ἀνέρχεται εἰς δραχ. 122,000,000. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἐδαπανήθη ἀπὸ τοῦ 1886 μέχρι τοῦ 1890. Ἐὰν δ’ ἀφαιρέσωμεν ἐξ αὐτοῦ τὰς δαπάνας τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1885, αἵτινες, κατὰ τὴν λεπτομερῆ ἀνάπτυξιν, ἣν ἐποιήσατο χθὲς ὁ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀνέρχονται εἰς 52,000,000 καὶ 26,000,000 φρ. ἤτοι 32,500,000 δρ. περίπου, πληρωθέντα διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν, ὑπολείπονται δρ. 37,500,000, δαπανηθεῖσαι εἰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου. Εἰς τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ τὰ ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ληφθέντα ποσὰ, πέραν τῶν τακτικῶν ἐλλειμμάτων τοῦ 1885 καὶ 1886, καὶ ἅτινα κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ἀναβιβάζουσιν εἰς 60,000,000 περίπου τὰ μέχρι σήμερον δαπανηθέντα δι’ ἔξοδα τοῦ Δημοσίου, ὑπερβαίνοντα τὰ ἔσοδα αὐτοῦ. Ἐντὸς δὲ τῶν ἐξόδων τούτων οὐδὲν συμπεριλαμβάνεται ποσὸν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, διότι ἡ ὑπηρεσία τῶν δι’ αὐτὴν συνομολογηθέντων δανείων δὲν ἀναγράφεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890, καὶ δὲν περιελήφθη ἐν τοῖς συγκριτικοῖς ὑπολογισμοῖς, οὓς ἐποιησάμην, τοῦ δημοσίου χρέους. Ἀλλ’ ὡς εἶπον καὶ προηγουμένως, ἡ σύγκρισις μεταξὺ τοῦ 1886 καὶ τοῦ 1890 δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ καθαρῶν καὶ ἀναμφισβητήτων βάσεων. Αὕτη παρουσιάζει τὰς δυσκολίας τῆς κατὰ τὸ 1886 ἀνωμάλου καταστάσεως τοῦ κυμαινομένου χρέους καὶ τῶν δαπανῶν τῆς ἐπιστρατείας, ἃς μόνον Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἢ Ἐξελεγκτική τις Ἐπιτροπή, κανονικῶς καὶ ἀμερολήπτως ἐργαζομένη, δύναται, ἀναλύουσα αὐτὰς, νὰ καταλογίσῃ ὁριστικῶς. Ἡ σύγκρισις ὅμως μεταξὺ τοῦ 1888 καὶ 1890 οὐδεμίαν τοιαύτην δυσκολίαν ἢ περιπλοκὴν παρουσιάζει, διότι οὐδεμία ἐξαιρετικὴ καὶ ἔκτακτος δαπάνη ἐγένετο ἐντὸς τοῦ διαστήματος τούτου, ἧς ὁ καταλογισμὸς νὰ παρουσιάζῃ πραγματικὴν δυσκολίαν. Ἡ ἔκτακτος δαπάνη τῶν θωρηκτῶν εἶναι γνωστὴ καὶ περιλαμβάνεται ἐντὸς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ ἔκτακτος δὲ δαπάνη τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων εἶναι ὡσαύτως γνωστὴ καὶ δὲν περιλαμβάνεται ἐν αὐτῷ. Πᾶσα ἑπομένως αὔξησις τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων, ἐπελθοῦσα ἐντὸς τοῦ διαστήματος τούτου, ἡ ὑπερβαίνουσα τὴν ἀναγκαίαν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν, ἐχρησίμευσε κατὰ τὸ πλεῖστον πρὸς κάλυψιν τακτικῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου, διὰ τὰς ὁποίας δὲν ἤρκεσαν τὰ τακτικὰ αὐτοῦ ἔσοδα, καὶ ἀποτελεῖ τὸ ἔλλειμμα τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν. Ὅπως δ’ ἀνέπτυξα προχθές, ἡ κυρία αὔξησις τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων, ἡ ἐπελθοῦσα κατὰ τὸ τελευταῖον διετὲς διάστημα, προκύπτει ἐκ τῆς καταργήσεως χρεωλυσίων, ἀνερχομένων εἰς φράγκα 2,500,000 περίπου, ἅτινα ὑπῆρχον μὲν κατὰ τὸ 1888, δὲν ὑπάρχουσι δὲ κατὰ τὸ 1890, καὶ ἅτινα, ὑπολογιζόμενα ὡς τόκοι πρὸς 5½% κατ’ ἔτος, ἀντιπροσωπεύουσι κεφάλαιον 46,000,000 χρυσῶν φράγκων. Ἐξ αὐτῶν δ’ ἐπληρώθησαν 26,000,000 φράγκα διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν, καὶ ὑπελείφθησαν 20,000,000 φρ. ἤτοι δρ. 24,500,000 περίπου, δαπανηθεῖσαι πέραν τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, εἰς διάφορα αὐτοῦ ἔξοδα, ἅτινα πάντα, ἐκτὸς τοῦ μικροῦ ποσοῦ, τοῦ δαπανηθέντος διὰ στρατιωτικὰ κτίρια, εἰσὶ τακτικαὶ αὐτοῦ δαπάναι, δὲν ἀναγράφονται ὅμως ἐν τοῖς προσωρινοῖς ἀπολογισμοῖς καὶ καταστάσεσι τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν. Εἰς τὸ αὐτὸ περίπου φθάνομεν συμπέρασμα, ἐξετάζοντες τὴν διαχείρισιν τοῦ προϊόντος τῶν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη συνομολογηθέντων δανείων, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν ἑτέραν βάσιν, ἐφ’ ἧς στηριχθεὶς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἰσχυρίσθη, ὅτι διὰ τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ Δημοσίου οὐδὲν ἐπλήρωσε πέραν τῶν τακτικῶν αὐτοῦ ἐσόδων, διότι ὁλόκληρον τὸ προϊὸν τῶν συνομολογηθέντων δανείων διέθεσεν εἰς τὴν πληρωμὴν προϋπαρχόντων χρεῶν. Ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν τὸν πίνακα τῆς διαθέσεως τῶν ἐκ τῶν δανείων τούτων εἰσπραχθέντων ποσῶν, τοῦ ὁποίου ἡ ἀνάλυσις μᾶς δεικνύει τὸ μέρος ἐκ τῶν ποσῶν τούτων, οὗτινος ἐγένετο χρῆσις πρὸς πληρωμὴν τακτικῶν καὶ συνήθων δαπανῶν τοῦ Δημοσίου. Ἐν τῷ πίνακι τούτῳ περιέχονται τέσσαρα κονδύλια δανείων: αʹ) Τὸ τῶν 400,000 λιρῶν στερλινῶν. βʹ) Τὸ τοῦ 1,200,000 λιρῶν. γʹ) Τὸ τῶν 5,000,000 λιρῶν, καὶ δʹ) Τὸ τῶν τελευταίων δανείων τῶν 15 καὶ 10 ἑκατομμυρίων καὶ 1,200,000 φράγκων χρυσῶν. Τὸ πρῶτον, τὸ τῶν 400,000 λιρῶν, συνωμολόγησεν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως δι’ αὐτοῦ πληρώσῃ τοκομερίδια ὀφειλόμενα εἰς μεταλλικόν. Ῥητῶς δ’ ἐδήλωσε κατὰ τὴν συνομολόγησιν αὐτοῦ, ὅτι τὸ ἀντίκρυσμα τῶν τοκομεριδίων τούτων θὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν ἀπέναντι τοῦ λογαριασμοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὸ ἀντίκρυσμα δὲ τοῦτο ἀνέρχεται, κατὰ τὴν ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ σημείωσιν αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰς δραχμὰς 12,613,645.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τί λέγει ἡ ἔκθεσις; Δὲν λέγει ἀντίκρυσμα.

§28ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἰδοὺ τί περιέχει ἡ ἔκθεσις ἐν σελίδι κθʹ (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἀντίτιμον τοῦ κεφαλαίου τούτου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, κατατεθειμένον εἰς τὰς Τραπέζας ἐκ τῶν δημοσίων ἐσόδων, τῶν ὑπεγγυημένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, εἰς ἣν διετέθη τὸ ἄνω μεταλλικὸν κεφάλαιον, ἀπεδόθη εἰς λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν 10,900,000, πρὸς τὴν Ἰονικὴν 713,645, πρὸς τὴν Τράπεζαν Ἠπειροθεσσαλίας 1,000,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ 12, 613,645». Ἀντὶ ὅμως τοῦ ποσοῦ τούτου, ὁ πίναξ, ὃν ἔχετε ἐνώπιόν σας, σημειοῖ ὡς κατατεθὲν εἰς τὰς Τραπέζας ποσὸν δραχμῶν 10,000,000 μόνον. Τί ἔγεινε τὸ περιπλέον ποσὸν τῶν 2,613,645 δραχμῶν; Ἂς ἐξετάσωμεν τὸ δεύτερον δάνειον, τῶν 1,200,000 λιρῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου εἰσεπράχθησαν 20,437,500 φράγκα. Ἐξ αὐτῶν ἐπληρώθησαν 15,500,000 πρὸς ἐξόφλησιν προϋπαρχόντων χρεῶν, ἔμεινε δὲ ὑπόλοιπον εἰς μεταλλικὸν φράγκα 4,937,000, ἤτοι 197,500 λίραι στερλίναι, ἰσοδυναμοῦσαι μὲ δραχμὰς 6,170,000 περίπου. Ἀντὶ τούτων κατέθεσεν εἰς τὰς Τραπέζας μόνον δραχ. 4,937,000...

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ.

§30ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὴν περὶ ἀρτιότητος ἀβάσιμον ὑμῶν θεωρίαν... Τοιαύτας πληρωμὰς ἔχομεν ἑτέρας τέσσαρας ἐν τῷ πίνακι, τὰς ὁποίας θεωρῶ περιττὸν ν’ ἀναλύσω μίαν πρὸς μίαν. Μεταβαίνω δ’ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς διαθέσεως τοῦ συνόλου τῶν ἐκ τῶν συνομολογηθέντων δανείων εἰσπραχθέντων, ὅπερ ἀνέρχεται εἰς 147,575,000 φράγκων χρυσῶν. Ἐξ αὐτῶν ἐπληρώθησαν φρ. 114,894,875 πρὸς ἐξόφλησιν προϋπαρχόντων δανείων εἰς μεταλλικὸν, ἤτοι τοῦ τῶν 400,000 λιρῶν, τοῦ τῶν 60,000,000, τοῦ τῶν σιδηροδρόμων Μύλων καὶ Καλαμῶν, καὶ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, τοῦ τῆς Ἀνεξαρτησίας, καὶ φρ. 6,500,000 ἐκ τοῦ δανείου τῶν 10,200,000. Ἔμεινε δ’ ὑπόλοιπον ἐκ φράγκων 32,680,125, τὸ ὁποῖον, κατὰ τὸ γνωστὸν ὑμῖν δόγμα αὐτοῦ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπολογίζει εἰς δρ. 32,680,125 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐλάβομεν περισσότερα;

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως ἐλάβατε περισσότερα, διότι τὰ τοκομερίδια, τὰ ὁποῖα ἐπληρώσατε διὰ τοῦ μεταλλικοῦ τῶν δανείων, ἔχουσιν ἀντίκρυσμα, καὶ τοιοῦτον εἶναι τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ὅπερ εἶναι προσδιωρισμένον διὰ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχουσιν ἀντικρύσματα, ἔχουσιν ἐνέχυρα.

§34ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐνέχυρα δὲν ἔχουσιν εὐτυχῶς. Ἓν μόνον δάνειον ἔχει δυστυχῶς ἐνέχυρον, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ τῶν Μονοπωλείων.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εὐθὺς ὡς κατατεθῇ τὸ χρῆμα εἰς τὴν Τράπεζαν, εἶναι ἐνέχυρον.

§36ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἀντίκρυσμα, affectation. Τοῦτο δὲ εἶναι τὸ χρῆμα, τὸ διδόμενον εἰς τὴν Τράπεζαν ἐξ εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου, ὅπως χρησιμεύσῃ διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ μεταλλικοῦ, ἤτοι τοῦ συναλλάγματος, τοῦ ἀναγκαίου διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων. Τὸ χρῆμα τοῦτο τὸ εἰσεπράξατε, ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν τὸ ἐχρησιμοποιήσατε πρὸς ἀγορὰν συναλλάγματος, διότι ἐπρομηθεύθητε τὸ μεταλλικὸν ἐκ δανείων, τὸ χρῆμα τοῦτο ὡς ἀντίκρυσμα αὐτῶν ὀφείλετε νὰ καταθέσητε ὁλόκληρον εἰς πίστιν τοῦ Δημοσίου εἰς τὰς Τραπέζας, καὶ δὲν δικαιοῦσθε νὰ τὸ μεταχειρισθῆτε εἰς ἄλλας δαπάνας, ἂν θέλητε νὰ μὴ αὐξήσητε τὸ δημόσιον χρέος χάριν τῶν τοιούτων δαπανῶν.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀφοῦ ἐπληρώθη τὸ χρῆμα, δὲν εἴχομεν τοιαύτην ὑποχρέωσιν.

§38ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπληρώθη. Δὲν ἐπληρώθη ὅμως ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἐκ δανείων. Ἐπανερχόμενον δὲ εἰς τὸ ταμεῖον τὸ χρῆμα, ὅπερ ἀντικατέστησαν τὰ δάνεια, εἰσέρχεται ἐν αὐτῷ ὡς ἔκτακτος πόρος, ὡς δάνειον.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τί ὑποθέτετε, ὅτι κατατίθεται εἰς τὰς Τραπέζας εἰς ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τούτων; Ὑποθέτετε ὅτι κατατίθεται τὸ ποσὸν ἐπὶ τῇ ἀξίᾳ τοῦ συναλλάγματος, ἤτοι ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, ὥστε οἱ συλλογισμοί σας ὅλοι στρέφονται καθ’ ὑμῶν. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ τοὺς μεταχειρισθῶ, διότι τοὺς θεωρῶ ἀνυποστάτους, ἀλλ’ ὑμεῖς δι’ αὐτῶν θ’ ἀπολήξητε εἰς τὸν συλλογισμὸν τὸν ἐμόν, διότι τὸ ἀντίκρυσμα κατατίθεται εἰς νόμισμα κατὰ τὴν ὀνομαστικὴν αὐτοῦ ἀξίαν καὶ μὴ λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τελεῖται εἰς μεταλλικόν, τὸ δὲ κατατιθέμενον εἰς τὴν Τράπεζαν συνίσταται εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἐὰν ὀφείλωνται πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν δανείου τινὸς εἰς μεταλλικὸν 3,000,000, θὰ κατατεθῇ ἐκ τῶν ὑπεγγύων εἰσπράξεων ποσὸν μέχρι 3,000,000 δραχ. εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, εὐθὺς δὲ, ὡς συμπληρωθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο, παύει ἡ Τράπεζα ἔχουσα δικαίωμα νὰ λάβῃ τι ἐπὶ πλέον. Ἡ σκέψις ἡ ὑμετέρα ἀπολήγει εἰς ὅ,τι ἀπολήγω καὶ ἐγώ· ἀλλ’ ἐγὼ ἀπολήγω εἰς τοῦτο ἐξ ἀφετηρίας ὅλως ἄλλης τῆς ὑμετέρας.

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ ἠμφισβήτουν τὸ ζήτημα τῆς ἀφετηρίας, ἂν οὐσιαστικῶς ἐφθάνομεν εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα. Οὐδεὶς ὅμως δύναται νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην ὑμῶν, ἥτις στηρίζεται εἰς τὴν ἀνύπαρκτον καὶ θεωρητικὴν ἰσοτίμησιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων μὲ τὸ μεταλλικόν. Ἀλλὰ σᾶς ἀπευθύνω ἑτέραν ἐρώτησιν. Τίς ἐκ τῶν γνωμῶν ὑμῶν εἶναι ἀκριβής; αὕτη, ἣν ἐκθέτετε σήμερον καὶ καθ’ ἣν ὡς ἀντίκρυσμα 10 ἑκατομμυρίων φράγκων θεωρεῖτε 10 ἑκατομμύρια δραχμάς, ἢ ἐκείνη, ἣν περιέχει ἡ ἔκθεσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ καθ’ ἣν τὸ ἀντίκρυσμα τῶν πληρωθέντων τοκομεριδίων διὰ τοῦ δανείου τῶν 400,000 λιρῶν, ἤτοι 10 ἑκατομμυρίων φράγκων, τὸ ἐκτιμᾶτε κατὰ τὴν τρέχουσαν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος ἀντὶ δραχμῶν 12,614, 000; Ἐγὼ δὲν συζητῶ τὰς σχέσεις μεταξὺ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῆς Τραπέζης, ἀλλὰ τὴν πραγματικὴν σχέσιν, τὴν ὑφισταμένην μεταξὺ τῶν διαφόρων αὐτοῦ πληρωμῶν καὶ εἰσπράξεων. Τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια, ἅτινα πληρώνομεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ἔδει νὰ πληρώσωμεν ἐκ τακτικῶν εἰσπράξεων τοσούτων, ὅσαι ἤθελον χρειασθῆ διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ ἀναγκαίου διὰ τὴν πληρωμὴν ταύτην μεταλλικοῦ. Τοσοῦτον δ’ ἀκριβὲς ποσὸν εἰσπράξεων, ἤτοι δραχμῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀποτελεῖ τὸ ἀντίκρυσμα, ὅπερ πρέπει νὰ ἐξέλθῃ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου καὶ ἀναγραφῇ ὡς δαπάνη αὐτοῦ, καὶ οὐχὶ τόσον ποσὸν δραχμῶν, ὅσα ἐδανείσθημεν χρυσᾶ φράγκα πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν πληρωμῶν αὐτῶν. Τοῦτο δὲ ὀρθῶς ἐπράξατε ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, παραστήσαντες ὡς ἀντίκρυσμα τῶν 400,000 λιρῶν δραχμὰς 12,613,645, καὶ προσθέσαντες, ὅτι τὰς δραχμὰς ταύτας καταθέσατε εἰς τὰς Τραπέζας· κακῶς δ’ ἐν τῷ πίνακι τῆς διαθέσεως τῶν δανείων, ἐφαρμόζοντες τὸ τέχνασμα ὑμῶν, ἀποσιωπᾶτε τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος, καὶ καταλογίζετε μόνον 10,000,000 δραχμῶν ὡς ἀντίκρυσμα τῶν 400,000 λιρῶν.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον ῥητῶς, ὅτι περὶ ἐκείνου ποιοῦμαι ἐξαίρεσιν, τὰ ἄλλα ὅμως κατατίθενται ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποίαν ἐξαίρεσιν ποιεῖτε; Ὄλα ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ τὰ καταλογίζετε, παραλείποντες τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος, ὡς νὰ μὴ ἦναι οὐσιαστικὴ δαπάνη ἡ διαφορὰ αὕτη.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ κατάθεσις παρὰ ταῖς Τραπέζαις δὲν περιέχει διαφορὰν συναλλάγματος, πλὴν ὅμως τῆς τοῦ δανείου τῶν 400,000 λιρῶν.

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ εἰς τὰς ἄλλας καταθέσεις δὲν δικαιοῦσθε νὰ πράξητε τοῦτο, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὴν τῶν 400,000 λιρῶν, ἣν τώρα λέγετε ὅτι ἐξαιρεῖτε, πράττετε τὸ ἴδιον, ὅπως καὶ εἰς τὰς ἄλλας, διότι εἰς τὰ ἐκ τῶν δανείων πληρωθέντα ποσὰ, ὡς ἐπανειλημμένως εἶπον, ὑπολογίζετε ἐξ αὐτῶν μόνον 10 ἑκατομμύρια δραχ. ἀντὶ 12,613,000. Προμηθευθέντες ἐκ δανείων τὸ εἰς τὸ Δημόσιον ἀναγκαῖον μεταλλικὸν, ὀφείλετε τὸ ἀντίκρυσμα τοῦ μεταλλικοῦ τούτου κατὰ τὴν πραγματικὴν αὐτοῦ ἀξίαν νὰ χρησιμοποιήσητε εἰς πληρωμὴν ἄλλων δανείων, ἂν θέλητε νὰ ἐκτελέσητε πιστῶς τὰς διατάξεις τῶν νόμων ᾼΨʹ καὶ ᾼΨΠΑʹ. Δὲν ἔχετε δὲ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπητε, ὅτι δανεισθέντες 10,000,000 φράγκα χρυσᾶ, ἰσοδυναμοῦντα μὲ 12,500,000 δραχμὰς, ἐκπληροῦτε τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, πληρόνοντες προϋπάρχοντα χρέη 10,000,000 δραχμῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ κρατοῦντες τὴν διαφορὰν τοῦ μεταλλικοῦ πρὸς κάλυψιν τῆς δι’ αὐτὴν ἐπιβαρυνούσης τὸ Δημόσιον δαπάνης, ἥτις δὲν εἶναι προϋπάρχον χρέος, ἀλλὰ τακτικὸν ἔξοδον. Ἐπανέρχομαι εἰς τὴν γενικὴν ἐξέτασιν τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως τοῦ προϊόντος τῶν τελευταίων δανείων. Ἐκ τῶν 147,575,000 φράγκων χρυσῶν, ἅτινα εἰσέπραξε τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν διαφόρων τούτων δανείων, ἐπλήρωσε διὰ τὴν ἐξόφλησιν χρεῶν προϋπαρχόντων φρ. 114,893,875, ἔμειναν δὲ εἰς χεῖρας αὐτοῦ 32,680,125 φράγκα χρυσᾶ, ταῦτα δὲ κατὰ τὰς τρεχούσας τιμὰς, εἰς ἃς ἐχρησιμοποιήθησαν, ἰσοδυναμοῦσι μὲ δραχμὰς 40,964,000. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν δραχμῶν ἐπληρώθησαν ἀπέναντι τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας 12 ἑκατομμύρια, καὶ ἀπέναντι τοῦ τραπέντος δανείου τῶν 26 ἑκατομμυρίων δραχ. 2,906,500. Ἀπέναντι δὲ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπληρώθησαν οὐχὶ 17,783,625, ὡς σημειοῖ ὁ πίναξ, ἀλλὰ ποσὸν πολὺ μικρότερον. Κατὰ τὴν 30 Δεκεμβρίου 1887 τὸ πρὸς τὰς Τραπέζας ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος τοῦ Δημοσίου ἀνήρχετο εἰς δραχ. 64,798,000, κατὰ δὲ τὴν 30 Νοεμβρίου 1889 κατῆλθε τοῦτο εἰς δραχμὰς 56,787,000, ὡς σημειοῦται ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ· παρουσιάζει ἑπομένως πληρωμὴν ἀπέναντι τοῦ χρέους τούτου ἀνερχομένην εἰς δραχ. 8,000,000 περίπου, ποσὸν, ὅπερ πολὺ ἀπέχει τῶν 17,783,725 δραχμῶν, αἵτινες σημειοῦνται, ὡς καταβληθεῖσαι εἰς τὰς Τραπέζας. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν πληροφορίαν, πείθουσάν με, ὅτι ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου 1889 μέχρι σήμερον ηὔξησε τὸ ἀπέναντι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἰς τὰς Τραπέζας πληρωθὲν ποσόν. Ἐὰν ὅμως λάβω ὑπ’ ὄψει τὴν πρὸ μικροῦ δημοσιευθεῖσαν κατάστασιν τοῦ Ἰανουαρίου 1890 τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, εὑρίσκω, ὅτι πρὸς αὐτὴν μόνην τὸ Δημόσιον ὀφείλει εἰς λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δραχ. 54,607,000 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ ἑτέρας δραχ. 7,437,000 εἰς κερματικὰ, ἅτινα συνυπολογίζονται καὶ ἐν τῷ ἐνώπιον ἡμῶν πίνακι, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχ. 62,000,000.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σήμερον ἔδωσα ἓν ἑκατομμύριον.

§46ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ αὔριον δύνασθε νὰ ἐπαναλάβητε δύο. Ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν ἢ βασιζόμενοι ἐπὶ τῶν δημοσιευμένων ἐπισήμων πληροφοριῶν. Πῶς δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δικαιολογεῖ τὴν ἐν τῷ πίνακι τούτῳ τῆς διαθέσεως τῶν συνομολογηθέντων δανείων σημειουμένην δῆθεν καταβολὴν δρ. 17,783,625 ἀπέναντι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Κατὰ τρόπον ἀστεῖον. Ὑπολογίζει οὐχὶ τὸ ποσὸν, ὅπερ εἶχε πράγματι λάβει τὸ Δημόσιον παρὰ τῶν Τραπεζῶν, ὅπως ἀφαιρέσῃ ἐξ αὐτοῦ τὸ ἐπιστραφὲν ποσὸν, ἀλλὰ τὸ ποσὸν, ὅπερ ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ παρ’ αὐτῶν. Δὲν ὑπολογίζει τὸ τί ἐπλήρωσεν ἐκ τῶν 64,798,000 δραχμῶν, ἃς τὸ Δημόσιον ἐχρεώστει εἰς τὰς Τραπέζας κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1888, ἀλλ’ ἀναφέρων ὅτι δικαιοῦται νὰ λάβῃ παρ’ αὐτῶν 88,000,000, ἀφαιρεῖ ἐξ αὐτῶν τὰ 17,783,000, ἅτινα ἔχει ἀνάγκην νὰ παραστήσῃ ὡς πληρωθέντα ἀπέναντι προϋπάρχοντος χρέους τοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐκ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολόγησε πρὸς πληρωμὴν τοιούτων χρεῶν. Χαρακτηρίζει δηλ. ὡς προϋπάρχον χρέος, οὐχὶ μόνον ἐκεῖνο, ὅπερ ὀφείλει τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ ἐνδέχεται νὰ λάβῃ εἰς τὸ μέλλον. Δὲν ὀφείλει μὲν εἰς τὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ δικαιοῦται νὰ λάβῃ παρ’ αὐτῆς εἰς τρεχούμενον λογ)σμὸν, τοῦτο δὲ, ὅπερ δικαιοῦται νὰ λάβῃ, ὅπερ ὅμως οὐδεὶς ἐδάνεισεν εἰς τὸ Δημόσιον, χαρακτηρίζει ὡς προϋπάρχον χρέος, ὅπως δι’ αὐτοῦ καλύψῃ τὸ εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου δαπανηθὲν μέρος τῶν συνομολογηθέντων δανείων. Τοιαύτη δικαιολόγησις βεβαίως δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ σπουδαία. Ἐκ τῶν εἰς τὸ Δημόσιον ὑπολειφθέντων 40,964,000 ἐπληρώθησαν δραχ. 14,906,500 ἀπέναντι τῶν δανείων τῆς ὁδοποιΐας καὶ τῶν 26 ἑκατομμυρίων. Ἂν δὲ ὑπολογίσωμεν κατ’ ἀνώτατον ὅρον καὶ 8,000,000 ἀπέναντι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, φθάνομεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 22,906 500, μένει δ’ οὕτως εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὑπόλοιπον ἐκ τῶν συνομολογηθέντων δανείων ἐκ δραχ. 18,054,500. Ἐκτὸς ὅμως τούτου ἔλαβε καὶ ἄλλα ποσά· τοιοῦτον εἶναι τὸ τῆς κατατεθείσης ἐγγυήσεως ὑπὸ τῆς ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἀνερχόμενον εἰς φράγκα 2,000,000· δὲν σχετίζεται μὲν ἡ κατάθεσις αὕτη μὲ τὰς ἐτησίας χρήσεις, ἀλλὰ μὲ τὰς διαχειρίσεις τοῦ Δημοσίου, εἶναι ὅμως χρήματα, ἅτινα ἐλήφθησαν καὶ ἅτινα δὲν βλέπομεν ποῦ ὑπάρχουσι. Βεβαίως δὲν κρατοῦνται ταῦτα κατατεθειμένα ἐν τῷ ταμείῳ. Τοιοῦτον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡσαύτως καὶ τὸ ποσὸν τῶν λιρῶν 33,308, ὅπερ σημειοῦται περιπλέον διὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας, διὰ τὴν ὁποίαν κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν ἀπαιτοῦνται 13,989,250 φράγκα χρυσᾶ, ἐν τῷ πίνακι δὲ σημειοῦνται ἐν ἑνὶ μὲν κονδυλίῳ 15,000,000 φράγκα, ἐν ἑτέρῳ δὲ 33,308 λίραι, δηλ. 832,700 φράγκα, ἤτοι ἐν ὅλῳ φρ. 843,000 περιπλέον.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ δάνειον ἦτο 638,000 λιρῶν, καὶ ἡμεῖς ὑπελογίζομεν τὴν ἐξόφλησιν ἐπὶ τῇ βάσει 600,000 λιρῶν.

§48ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ μετεβάλατε τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον, ἴσως ὅπως μὴ ἀναγράψητε τὸ περιπλέον ποσὸν, τὸ ὁποῖον βεβαίως προκύπτει ἐκ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ εἰς βάρος τῶν τακτικῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1889. Ἄλλως ἤθελεν εἶσθαι ἀπορίας ἄξιον νὰ διαπράξῃ τοιοῦτον λάθος τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Ὁπωσδήποτε ὅμως, τὸ χρεωλύσιον τοῦ 1889 δὲν δύνασθε νὰ τὸ λάβητε ἐξ ἐκτάκτου πόρου, κακῶς δὲ ἀναγράφετε μεταξὺ τοῦ λ)σμοῦ τῶν δανείων τὸ περιπλέον τοῦτο τῶν 843,000 φράγκων. Τοιοῦτο ποσὸν, ὅπερ, μὴ ἔχοντες τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν ἀκριβῶς, ὅπερ ὅμως εἶναι ἄξιον λόγου, ὑπάρχει ὡσαύτως τὸ ἀντίτιμον τῶν μὴ ἐξοφληθεισῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων. Βεβαίως δὲν ἐξωφλήθησαν ὅλαι αἱ ὁμολογίαι τοῦ δανείου τούτου, ἐκ δὲ τῶν 2,217,200 λιρῶν στερλινῶν μένει ποσὸν ἄξιον λόγου μὴ πληρωθέν· τοῦτο δὲν γνωρίζομεν, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ μᾶς τὸ εἴπῃ.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ εἴπω.

§50ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ μὴ πληρωθὲν τοῦτο χρῆμα, τὸ ἀντιστοιχοῦν μὲ τὸ κεφάλαιον τῶν μὴ ἐξοφληθεισῶν ὁμολογιῶν, καὶ ὅπερ δύναται νὰ ᾖ μικρὸν ἢ μέγα, δὲν ὑπάρχει εἰς τὸ ταμεῖον.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχει.

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει αὐτούσιον;

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ πῶς ἄλλως θὰ πληρωθῇ ὁ παρουσιάζων ὁμολογίαν πρὸς ἐξόφλησιν;

§54ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κρατεῖτε λοιπὸν αὐτὸ αὐτούσιον καὶ νεκρόν, ὑμεῖς, οἵτινες τὴν πίστιν τοῦ Κράτους θεωρεῖτε τοσοῦτον ἀνυψωθεῖσαν; Κρατεῖτε ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνήρχετο εἰς 4–5 ἑκατομμύρια φράγκων εἰς χρυσὸν καὶ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἀνέρχηται ἀκόμη, ἐν τῷ ταμείῳ, φοβούμενοι ὅτι δὲν δύνασθε νὰ εὑρῆτε, διὰ τῆς πίστεως τοῦ Δημοσίου, τὸ ἀναγκαῖον μεταλλικὸν ποσὸν πρὸς ἐξόφλησιν τῶν παρουσιαζομένων ὁμολογιῶν;

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρόκειται περὶ μικρῶν ποσῶν, καὶ πρέπει νὰ τὰ ἔχωμεν ἐν τῷ ταμείῳ, διότι, εὑρισκόμενοι ἐν χώρᾳ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πρέπει νὰ κρατῶμεν μεταλλικὸν ἢ συνάλλαγμα, διὰ τὸ ἀβέβαιον τῆς ἐν πάσῃ ὥρᾳ προσφορᾶς μεταλλικοῦ ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀντὶ τραπεζικῶν γραμματίων.

§56ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κρατεῖτε τὸ μεταλλικὸν τοῦτο νεκρὸν ἐν τῷ ταμείῳ, καὶ συνομολογεῖτε καθ’ ἡμέραν δάνεια. Παράδοξος ἀληθῶς ταμειακὴ διαχείρισις! Τὰ τελευταῖα ταῦτα ποσά, προστιθέμενα εἰς τὰ 18,054,500, τὸ γνωστὸν δηλ. ὑπόλοιπον τῶν συνομολογηθέντων δανείων, ἀναβιβάζουσι τὰ ἐκ δανείων διὰ τακτικὰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου δαπανηθέντα εἰς ποσὸν ἴσον, ἂν ὄχι καὶ ἀνώτερον τῶν 24,500,000, ἅτινα, συγκρίνων προχθὲς τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου χρέους μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1888 καὶ 1890, εὗρον ὡς προμηθευθέντα διὰ δανείων καὶ δαπανηθέντα πέραν τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου εἰς τακτικὰς αὐτοῦ δαπάνας. Οὐδόλως ἀρνοῦμαι, ὅτι εἰς διάφορα κονδύλια τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους ἐπῆλθε σχετικὴ ἐλάττωσις. Ἐπῆλθεν ἐλάττωσις ἐκ τῶν τόκων, διότι ἐξωφλήθησαν δάνεια, φέροντα ἀνώτερον τόκον, καὶ συνωμολογήθησαν ἀντ’ αὐτῶν ἕτερα μὲ μικρότερον. Ἐπῆλθε σπουδαιοτέρα ἐλάττωσις ἐκ χρεωλυσίων, διότι κατηργήθησαν τοιαῦτα. Ἀλλὰ τί ὠφελεῖ τὸν τόπον, ἐὰν ἐλάττωσις, ἐπελθοῦσα ἐξ ἑνὸς, ἐκαλύφθη δι’ αὐξήσεως ἐπελθούσης ἐξ ἑτέρου, καὶ οὐ μόνον ἐκαλύφθη, ἀλλὰ καὶ ὑπελείφθη αὐτῆς; Αἱ οἰκονομικαὶ διαχειρίσεις, καὶ πρὸ πάντων αἱ τῶν Κρατῶν, κρίνονται οὐχὶ ἐκ μεμονωμένων πράξεων, ἀλλ’ ἐκ τῶν γενικῶν αὐτῶν ἀποτελεσμάτων. Τί ὠφελεῖ τὸ Ἔθνος, ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν αὐτοῦ ἀφήρεσε δαπάνην τινὰ, ἠλάττωσε λ. χ. δύο θέσεις εἴς τι γραφεῖον, καὶ ἐτετραπλασίασε τὴν δαπάνην ταύτην, προσθέσας ὀκτὼ τοιαύτας εἰς ἄλλο γραφεῖον; Τὸ αὐτὸ ἐφαρμόζεται καὶ ἐπὶ τοῦ δημοσίου χρέους. Ἂν τὰς οἰκονομίας, ἃς ἐπέτυχεν, ἐξοφλήσας δάνειόν τι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κατηνάλωσε καὶ ὑπερέβη συνομολογήσας ἕτερον, ποία δύναται νὰ προκύψῃ ἐκ τῆς τοιαύτης αὐτοῦ ἐνεργείας οἰκονομία; Ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων ἐξηλείφθη, ὡς εἶπον, λόγῳ καταργήσεως χρεωλυσίων, ποσὸν, ἀνερχόμενον εἰς 4,250,000 περίπου. Τὴν ἐν τοῖς χρεωλυσίοις περιστολὴν τῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου ἐπροτείναμεν καὶ ἡμεῖς. Ἐπροτείναμεν δ’ αὐτὴν κατὰ τρόπον, ὅστις, ἐν συνδυασμῷ μετ’ ἄλλων οἰκονομικῶν μέτρων, ἤθελε φέρει θετικὸν καὶ ὁριστικὸν ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡμῶν. Τὴν πρότασιν ἡμῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ πολλάκις ἐχαρακτήρισαν ἀνακριβῶς, ἀλλοιώσαντες τὴν ἔννοιαν τῆς γνώμης ἡμῶν. Μολονότι δὲ πολλάκις ἐπεξηγήσαμεν τὴν ἔννοιαν αὐτῆς, μολονότι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ ἐξηγέρθη πρὸ ὀλίγου καιροῦ κατὰ τῆς ἐπαναλήψεως τῆς τοιαύτης ἀλλοιώσεως τῆς γνώμης ἡμῶν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπανῆλθε πάλιν χθὲς ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, εἰπὼν, ὅτι τὴν ἰδέαν ἡμῶν τῆς ἐν τοῖς χρεωλυσίοις οἰκονομίας ἐφαρμόζει καὶ αὐτὸς, οὐχὶ ὅμως μετὰ βοηθητικῶν μέτρων, ὅπως ἡμεῖς τὴν εἴχομεν προτείνει. Ὅπως ἡμεῖς μετὰ βοηθητικῶν μέτρων ἐπροτείναμεν αὐτὴν, οὕτω καὶ ὑμεῖς μετὰ τοιούτων μέτρων τὴν ἐξετελέσατε. Τίνα δὲ ἦσαν τὰ βοηθητικὰ μέτρα ἡμῶν; ἡ συνεννόησις μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν. Τίνα δέ εἰσι τὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; ἡ αὐτὴ συνεννόησις, μὲ τὴν προσθήκην τῆς ὑποχρεωτικῆς πληρωμῆς τῶν μὴ παραδεχομένων αὐτὴν, καὶ ἐνίοτε τῆς πληρωμῆς ποσοῦ πολὺ ἐλάσσονος τοῦ ὀφειλομένου, ὅπως ἐγένετο διὰ τὰ δάνεια τὰ ὀφειλόμενα εἰς μεταλλικὸν καὶ ὑποχρεωτικῶς ἐξοφληθέντα διὰ τραπεζικῶν γραμματίων. Βοηθητικὰ μέτρα μετεχειρίσθη καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, βοηθητικὰ μέτρα ἠθέλομεν μεταχειρισθῆ καὶ ἡμεῖς. Δύναμαι δὲ νὰ τὸν βεβαιώσω, ὅτι τὰ μέτρα ἡμῶν μήτε τὴν τιμὴν μήτε τὴν πίστιν τοῦ τόπου ἤθελον βλάψει. Δύναμαι νὰ τὸν βεβαιώσω, ὅτι τὰ μέτρα ἐκεῖνα, ἂν εἶχον ἐφαρμοσθῆ, ἤθελον ἀνυψώσει σήμερον τὴν πίστιν ἡμῶν πολὺ περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι ἀνύψωσαν αὐτὴν τὰ παρ’ αὐτοῦ ἐφαρμοσθέντα μέτρα. Ἤθελον δὲ φέρει τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, διότι ἤθελον δώσει εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν ἀντάλλαγμα σπουδαῖον καὶ θετικὸν, τὴν ἀποκατάστασιν δηλαδὴ θετικοῦ καὶ παγίου ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, ἀντάλλαγμα, ὅπερ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν δύναται νὰ προσφέρῃ εἰς αὐτοὺς, καὶ ὅπερ ἀναγκάζεται νὰ ἀντικαταστήσῃ διὰ τῆς εἰκονικῆς αὐτοῦ παραστάσεως, ἥτις, ἐπαναλαμβανομένη ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, καὶ ἀντανακλῶσα καὶ ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, καθιστᾷ ἐπισφαλῆ καὶ ταῦτα καὶ τὸ συμφέρον τῶν δανειστῶν τοῦ Δημοσίου. Τὴν ἀξίαν δὲ τοῦ ἀνταλλάγματος, ὅπερ προσεφέρομεν τότε, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς ὀρθῶς ἀνύψωσεν, εἰπὼν ὅτι οὐδὲν Κράτος δύναται νὰ ζήσῃ ἄνευ ἀρτίου Προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅτι ἡ ἀναπλήρωσις διὰ δανείων ἐλλειμμάτων αὐτοῦ δύναται νὰ γίνῃ διὰ 2–3 ἔτη, δὲν δύναται ὅμως νὰ διαρκέσῃ ἐπὶ μακρόν. Συμφωνοῦντες εἰς τοῦτο, προσθέτομεν, ὅτι ἡ ἀρτιότης τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν πρέπει νὰ παριστᾶται μόνον ὡς ὑπάρχουσα, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑπάρχῃ πράγματι. Ὅτι δὲ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890, ὅπως καὶ ἐν τοῖς προγενεστέροις αὐτοῦ, δὲν ὑπάρχει δυστυχῶς, τοῦτο ἀπεδείχθη ἐκ τῆς ἀναλύσεως, ἣν ἐποιησάμην προχθὲς, ὡρισμένων αὐτοῦ κονδυλίων. Ἀφαιρέσατε ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890 τὴν ὑπέρβασιν, ἥτις ὑπάρχει εἰς τὰ τελωνειακὰ τέλη μεταξὺ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἀπέδωκαν κατὰ τὸ 1889, καὶ ἐκείνου, ὅπερ ἀναγράφεται διὰ τὸ 1890, ἀφαιρέσατε ἐξ αὐτοῦ τὴν ἰδανικὴν εἰσφορὰν, ἣν, ἐν εἴδει φόρου, ζητεῖ νὰ λάβῃ παρὰ τοῦ μὴ δυναμένου νὰ δώσῃ αὐτὴν ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, καὶ τὰ ποσὰ, τὰ ἀναγραφέντα ἐκ καταργηθέντων φόρων, προσθέσατε δ’ ἀφ’ ἑτέρου εἰς τὰ ἔξοδα αὐτοῦ τοὺς τόκους, εἴτε τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας, εἴτε τοὺς ἀντιστοιχοῦντας καὶ ὑπερβαίνοντας αὐτοὺς τόκους τῶν τελευταῖον συνομολογηθέντων δανείων, ὡς καὶ τὸ ὅλον τῶν ἀποδοτέων ποσοστῶν τῆς ὁδοποιίας καὶ τῶν δήμων, προσθέσατε ὡσαύτως τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος, τὸ ὑπόλοιπον τῶν παρελθουσῶν χρήσεων καὶ τὰς ἄλλας μὴ ἀναγραφομένας ἢ ἀτελῶς ὑπολογιζομένας δαπάνας, καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος, μετὰ τὰς ἐπιβαλλομένας ταύτας ἀφαιρέσεις καὶ προσθήκας, λήγει οὐχὶ εἰς ἰσοζύγιον καὶ περίσσευμα, ἀλλ’ εἰς ἔλλειμμα δέκα τοὐλάχιστον ἑκατομμυρίων. Ἐπιτρέψατέ μοι δ’ ἐν παρόδῳ νὰ εἰσέλθω εἰς μικράν τινα λεπτομέρειαν, ἣν ἀναγκάζομαι ν’ ἀναφέρω εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἐγὼ, ἐπωφεληθεὶς ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς διορθώσεως τῶν ἐκ τῶν καταργηθέντων φόρων ἀναγραφέντων ποσῶν, παρέστησα τὰ διαγραπτέα ὡς πολλαπλάσια τῶν πραγματικῶν. Τὸ κυριώτερον τῶν ποσῶν τούτων εἶναι τὸ ἀναγραφόμενον διὰ τὸν καταργηθέντα φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου, τοῦ ἐκ τῶν Ἰονίων νήσων ἐξαγομένου. Διὰ τὸν φόρον τοῦτον ὑπελόγισα ποσὸν διαγραπτέον δρ. 345,000, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπολογίζει μόνον 172,000 δραχ. Ὑπολογίζων τὸ ποσὸν τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἔλαβεν ὑποθετικὴν βάσιν, ὑποθέσας, ὅτι θὰ ἐξαχθῶσιν 100,000 βαρέλια οἴνου. Ἐγὼ ὅμως ἔλαβον θετικὴν βάσιν, προτείνας νὰ διαγραφῇ ἀκριβῶς τὸ αὐτὸ ποσὸν, ὅπερ ἐκ τοῦ ἀνυπάρκτου πλέον τούτου φόρου ἀνεγράφη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Τὸ ποσὸν δὲ, ὅπερ ὁ ἴδιος κ. Πρωθυπουργὸς ἀναγράφει ἐν σελίδι 12 τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων, εἶναι 300,000 δραχ. ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου οἴνου ἐξ Ἑπτανήσου, καὶ 45,000 δραχ. ἐκ τῆς νομισματικῆς αὐτοῦ διαφορᾶς, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχ. 345,000. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνεγράφη ὡς εἰσπραχθησόμενον ἐκ τοῦ ἐξαχθησομένου οἴνου ἐξ Ἑπτανήσου καὶ διὰ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ διὰ τὰς ἄλλας Ἑλληνικὰς ἐπαρχίας, καὶ ὅτι ὁ φόρος κατηργήθη διὰ μόνον τὸν οἶνον τὸν διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ἐξαχθησόμενον, ἀλλὰ τίς ἀγνοεῖ, ὅτι ὁ ἐκ τῆς Ἑπτανήσου ἐξαγόμενος οἶνος μεταφέρεται ὅλος σχεδὸν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ ὅτι ἀσήμαντον εἶναι τὸ ποσὸν αὐτοῦ, τὸ εἰς τὰς ἄλλας Ἑλληνικὰς ἐπαρχίας μεταφερόμενον; Ἐκ τῶν ἐπιβαλλομένων προσθαφαιρέσεων ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ τοῖς ἐξόδοις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἃς ἀνέπτυξα, μόνον τὸ δευτερεῦον τοῦτο κονδύλιον τῶν καταργηθέντων φόρων ἠθέλησε ν’ ἀμφισβητήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ τοῦτο οὐχὶ ἐπιτυχῶς, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου οἴνου τῆς Ἑπτανήσου. Τὰ ἄλλα κονδύλια δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὰ ἀμφισβητήσεως, καὶ ἀπέφυγε τὴν ἐπ’ αὐτῶν συζήτησιν. Ὅπως δὲ ταῦτα, οὕτω καὶ ἡ ὕπαρξις τοῦ ἐλλείμματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ μεταξὺ τῶν τακτικῶν ἡμῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων εἶναι ἀναμφισβήτητος. Ἀλλὰ διατὶ ἔχομεν ἔλλειμμα; Δὲν ἔχομεν ἀρκετοὺς φόρους; Οὐχὶ βεβαίως, διότι ἔχομεν τοιούτους πλέον ἢ ἀρκετούς. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὰς προσθήκας, αἵτινες ἐγένοντο ἐπὶ τῶν προϋπαρχόντων φόρων, καὶ τοὺς νέους, τοὺς ψηφισθέντας ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι σήμερον, θέλομεν εὕρει, ὅτι, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐκ τῶν παλαιῶν καὶ τῶν νέων φόρων ἔπρεπε νὰ εἰσπράττωμεν ἄνω τῶν 100 ἑκατομμυρίων· ἐὰν δὲ εἰσεπράττομεν τὸ ποσὸν τοῦτο, βεβαίως δὲν ἠθέλομεν ἔχει ἔλλειμμα, ἠθέλομεν δ’ ἴσως ἔχει καὶ περίσσευμα. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν τὸ εἰσπράττομεν. Διατί; διότι ὁ λαὸς δὲν δύναται νὰ τὸ δώσῃ. Καὶ τὸ εἰσπραττόμενον δὲ ποσὸν εἰσπράττεται οὐχὶ ἐκ περισσευμάτων, ἀλλ’ ἐξ ὑστερημάτων τῶν φορολογουμένων. Εἰσπράττοντες δὲ παρὰ μὴ δυναμένων, νὰ δώσωσιν ἀνέτως, βεβαίως καταπονοῦμεν αὐτούς. Πρὸς ἀπόδειξιν τούτου ἀνέπτυξα προχθὲς τὴν πορείαν τῶν τελωνειακῶν τελῶν, τὴν ἐξακολουθητικὴν καὶ διαρκῆ κατ’ ἔτος ἐλάττωσιν αὐτῶν καὶ τὰ ἐκ τῶν λεπτομερειῶν αὐτῶν ἐξαγόμενα περὶ τῆς οἰκονομικῆς τοῦ τόπου καταστάσεως. Ἐκ τῆς τοιαύτης πορείας τῶν τελῶν τούτων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ ἐξαγάγῃ ἀντίθετα συμπεράσματα. Εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν, ἀπέδωκε τὴν ἐλάττωσιν αὐτῶν, οὐχὶ εἰς τὴν περιστολὴν τῆς καταναλώσεως, ἀλλ’ εἰς τὴν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς τῶν προϊόντων τῆς γεωργίας καὶ τῆς τοπικῆς βιομηχανίας. Ἐνῷ δὲ ταῦτα ὑπεστήριζε τότε, ἐκφράζων χαρὰν διὰ τὴν χάριν τῶν ἀναθρωσκουσῶν βιομηχανιῶν ἡμῶν ἐπελθοῦσαν ἐλάττωσιν τῶν τελωνειακῶν τελῶν καὶ προβαίνων μέχρι τῆς ἐνδείξεως ἰδεῶν καὶ αἰσθημάτων προστατευτικῶν, χθές, ἐννοήσας τὸ σφαλερὸν τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου, ἐφάνη ὀργισθείς πως κατὰ τῆς τοπικῆς ἡμῶν βιομηχανίας, καὶ ἐπανελθὼν εἰς τὴν προηγουμένην περὶ ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου γνώμην του, ἐφάνη πως ἀπείλησας αὐτὰς, ὅτι θὰ τὰς στερήσῃ τῆς προστασίας, ἣν ἀπολαμβάνουσι σήμερον διὰ τῶν τελωνειακῶν τελῶν. Ὁμολογῶν δ’ ἐπὶ τέλους, ὅτι κατεπονήθη ὁ τόπος, ἀποδίδει τὴν καταπόνησιν αὐτοῦ εἰς τὴν μὴ ἐπωφελῆ πώλησιν τῆς σταφίδος καὶ εἰς τὴν περιστολὴν τῶν κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων. Βεβαίως ἡ μὴ καλὴ πώλησις τῆς σταφίδος συνετέλεσεν εἰς τὴν καταπόνησιν τοῦ τόπου, κατ’ ἐλάχιστον δὲ καὶ ἡ περιστολὴ τῶν κυκλοφορούντων γραμματίων. Ἂν ἀπ’ ἀρχῆς ἔλεγε τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἓν μόνον θὰ ὑπελείπετο νὰ προσθέσῃ, ὅπως συμφωνήσῃ μεθ’ ἡμῶν· τοῦτο δὲ εἶναι, ὅτι ἡ κακὴ καὶ βαρεῖα φορολογία συνετέλεσεν ὡσαύτως καὶ πλειότερον τῶν ἄλλων ἀφορμῶν εἰς τὴν καταπόνησιν τοῦ τύπου. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι ἐν πᾶσιν ὀπαδὸς τοῦ ἄκρου πείσματος, καὶ δὲν θέλει νὰ παραδεχθῇ ἀληθείας παρ’ ἄλλων ἀποδεικνυομένας. Συγχέων τὸ αἴσθημα τοῦ πείσματος μὲ τὸ τῆς σταθερότητος ἐπὶ πολιτικῶν ὑγιῶν ἀρχῶν, ἀποκρούει πᾶσαν ἰδέαν διάφορον τῶν ἰδικῶν του. Ἀπέδειξε τοῦτο καὶ ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου τῆς εἰσαγωγῆς τῶν δημητριακῶν καρπῶν κατὰ τὸ 1889 ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1888. Δὲν θέλει νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἔσφαλεν, ἰσχυρισθεὶς ὅτι κατὰ τὸ 1889 εἰσήχθησαν ὀλιγώτεροι δημητριακοὶ καρποὶ ἢ κατὰ τὸ 1888, ἀλλ’ ἐζήτησε νὰ δικαιολογήσῃ τὸ σφάλμα τοῦτο, εἰπὼν ὅτι τὸ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ Γραφεῖον τῆς Στατιστικῆς δὲν εἶχεν ἀκριβεῖς τὰς περὶ εἰσαγωγῆς σιτηρῶν πληροφορίας κατὰ τὸν Αὔγουστον, ὅτε συνετάχθη ὁ Προϋπολογισμός. Ἡ ἔκθεσις ὅμως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐμπεριέχουσα τὸ σφάλμα τοῦτο, φέρει χρονολογίαν 4 Ὀκτωβρίου. Ποῦ ἐστηρίχθη συντάττων αὐτήν;

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ ἐσφαλμένων στατιστικῶν εἶπον.

§58ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τίνων;

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῶν μηνιαίων φυλλαδίων μέχρι τοῦ Ἰουλίου.

§60ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Χθὲς εἴπατε, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς συνετάχθη κατὰ Σεπτέμβριον, καὶ ὅτι ἐστηρίχθητε ἐπὶ τῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν τοῦ Αὐγούστου. Τί δὲ εὑρίσκομεν ἐν τῷ μηνιαίῳ δελτίῳ τῆς στατιστικῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τὸν μῆνα Αὔγουστον; ὅτι μέχρι τέλος Αὐγούστου εἰσήχθησαν σιτηρὰ, κατὰ μὲν τὸ 1889 ὀκάδες 80,823,000, κατὰ δὲ τὸ 1888 ὀκάδες 73,048,000, ἤτοι 7,775,000 πλειότερον κατὰ τὸ 1889, τοῦ ὁποίου ἐχαρακτηρίσατε τὴν εἰσαγωγὴν ὡς κατωτέραν τῆς τοῦ 1888. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐν τῇ στατιστικῇ ταύτῃ ὑπάρχει σφάλμα διὰ τὸ ποσὸν τῶν εἰσαχθέντων σιτηρῶν, ἔχομεν τὰ δι’ αὐτὰ πληρωθέντα τέλη, ἅτινα διὰ τὸ 1889, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1888, παρουσιάζουσιν ὑπέρβασιν δραχ. 267,000, ἣν εἰσέπραξεν τὸ τελωνεῖον μέχρις Αὐγούστου. Ἡ ὑπέρβασις δ’ αὕτη ἦτο βεβαίως γνωστὴ καὶ εἰς τὸ Στατιστικὸν Γραφεῖον καὶ εἰς τὸ τελωνειακὸν τμῆμα. Ἐγώ, ὡς εἶπον καὶ προχθές, δὲν θεωρῶ πολὺ σπουδαῖα τὰ τοιαῦτα λογιστικὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα πᾶς ἄνθρωπος δύναται νὰ πράξῃ. Σπουδαῖον ὅμως θεωρῶ τὴν καὶ ἐκ τῆς εἰς τὸ σφάλμα τοῦτο ἐπιμονῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ προκύπτουσαν ἔνδειξιν, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅπως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων οἰκονομικῶν ζητημάτων, ἡ ἔλλειψις καιροῦ ἢ ἄλλος τις λόγος ἐμποδίζει αὐτὸν νὰ μελετήσῃ ἐν λεπτομερείᾳ πάντα τὰ στοιχεῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ στηρίζωνται αἱ σκέψεις καὶ αἱ ἀποφάσεις ἡμῶν περὶ τῆς διαχειρίσεως καὶ τῆς παραστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου. Ἀμφισβητῶν καὶ τὴν ἐξακολουθητικὴν ἐλάττωσιν τῶν τελωνειακῶν τελῶν καὶ τὴν ἐξ αὐτῆς ἀποδεικνυομένην καταπόνησιν τῆς χώρας, ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἀνέφερε τὸν Δεκέμβριον, οὗτινος δὲν ἐγνωρίζομεν μέχρι χθὲς τὰ ἀποτελέσματα, καὶ ὅστις διὰ τῆς κατ’ αὐτὸν αὐξήσεως τῶν τελῶν τούτων ἦλθε κατ’ ἀτυχίαν μου, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ μὲ διαψεύσῃ. Μετ’ ἰδιαζούσης δὲ εὐχαριστήσεως προσέθηκεν, ὅτι κατὰ τὸν Δεκέμβριον οἱ Ἕλληνες ἐῤῥόφησαν τὸ ἔλλειμμα τοῦ καφὲ, ὅπερ εἶχον ἀμελήσει νὰ ῥοφήσωσι κατὰ τοὺς 11 προηγουμένους μῆνας, καὶ ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ αὐτοῦ, ἥτις παρουσίαζεν ἐλάττωσιν κατὰ ὀκάδας 74,000 μέχρι τέλους Νοεμβρίου 1889, παρουσιάζει αὔξησιν κατὰ τὸ τέλος Δεκεμβρίου.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξίσωσιν.

§62ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μήτε ἐξίσωσιν δὲν παρουσιάζει, ἀλλὰ οὐσιώδη περιστολὴν τῆς ἐλαττώσεως. Πάντες ὅμως γνωρίζομεν, ὅτι τὸ ἐμπόριον εὑρέθη κατὰ Δεκέμβριον καὶ ἐξακολουθεῖ εὑρισκόμενον ὑπὸ τὴν ἀπειλὴν τῆς αὐξήσεως τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἥτις θὰ ἐπέλθῃ, ἂν ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν. Ὑπὸ τῆς ἀπειλῆς δὲ ταύτης ἐπηρεαζόμενον τὸ ἐμπόριον, εἰσήγαγεν ἐντὸς τοῦ Δεκεμβρίου, οὐ μόνον καφὲ, ἀλλὰ καὶ πολλῶν ἄλλων ἐμπορευμάτων ποσότητα πολὺ ἀνώτεραν ἐκείνης, ἣν ἤθελεν εἰσαγάγει κανονικῶς καὶ ὁδηγούμενον ἐκ τῆς καταναλώσεως. Ἀλλὰ καὶ μ’ ὅλην ταύτην τὴν ἀνώμαλον καὶ ἐξωγκωμένην εἰσαγωγὴν τοῦ Δεκεμβρίου, τὰ τελωνειακὰ τέλη καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1889 παρουσιάζουσιν ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου περίπου ἐλάττωσιν ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1888. Πρὸς ἀπόδειξιν ὅτι δὲν ὑπάρχει καταπόνησις ἐν τῷ τόπῳ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσέθηκεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κρίνωμεν τὴν οἰκονομικὴν αὐτοῦ κατάστασιν ὁδηγούμενοι ἐκ μόνων τῶν δεδομένων τῶν τελωνειακῶν τελῶν, ἀλλ’ ἀνάγκη νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τοὺς ἄλλους φόρους, οἵτινες σχετίζονται μὲ τὴν κατάστασιν τῶν φορολογουμένων· ἀπηρίθμησε δὲ ὅλους τοὺς σὺν τῇ βεβαιώσει εἰσπραττομένους φόρους. Μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσι βεβαίως φόροι τινὲς, ὧν τὰ ἀποτελέσματα, ὅπως καὶ ἀλλαχοῦ, οὕτω καὶ παρ’ ἡμῖν, πρέπει νὰ χρησιμεύσωσιν, ἵνα μᾶς καθοδηγήσωσιν εἰς τὰς περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς κοινωνίας μελέτας ἡμῶν. Τοιούτους ὅμως φόρους δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν, μήτε τοὺς ἀμέσως ἐπιβαλλομένους, μήτε τοὺς ἐπηρεαζομένους ἐξ ἐξαιρετικοῦ τινος γεγονότος ἢ ἐκτάκτου τινος ἀνάγκης, ὡς εἶναι π. χ. ὁ φόρος ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων τοῦ θεάτρου καὶ τῶν σιδηροδρόμων καὶ ὁ ἔγγειος φόρος, ὁ ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς εἰδῶν τινων ἐπιβαλλόμενος. Δυνάμεθα ὅμως καὶ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ μονοπώλια καὶ τὸ χαρτόσημον. Ταῦτα δέ εἰσι καὶ οἱ σπουδαιότεροι ἐκ τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπαριθμηθέντων φόρων. Χρησιμεύουσι δὲ πανταχοῦ πρὸς μελέτην τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῶν ἐθνῶν, καὶ πρὸ πάντων ἐκείνων, ἅτινα, ὡς ἡμεῖς, στεροῦνται λεπτομερῶν καὶ τελείων στατιστικῶν. Τὸ θέατρον, οἱ χοροί, καὶ αἱ πανηγύρεις εἶναι ἔργα, ἅτινα δύνανται νὰ ἐνδεικνύωσι μερικὴν καὶ τοπικήν τινα ἄνεσιν, δὲν συνδέονται ὅμως μὲ τὴν ἐν γένει κατάστασιν τοῦ τόπου, τὰ δὲ ἀποτελέσματα τῶν μετ’ αὐτῶν συνδεομένων φόρων δὲν δύνανται νὰ δώσωσι τὸ ἀκριβὲς μέτρον τῆς καταστάσεως ταύτης. Τὰ τελωνεῖα ὅμως, τὰ μονοπωλεῖα καὶ τὸ χαρτόσημον χρησιμεύουσιν ἰδίως εἰς τὴν μελέτην ταύτην, διότι συνδέονται ἀμέσως μὲ τὴν κατανάλωσιν καὶ τὴν κίνησιν τοῦ δημοσίου πλούτου. Ἀναπτύξας τὰ τῶν τελωνειακῶν τελῶν, θὰ προσθέσω ὀλίγα τινὰ περὶ μονοπωλείων καὶ περὶ χαρτοσήμου, ὅπως ἴδωμεν, ἂν τὰ ἐξ αὐτῶν ἐξαγόμενα πορίσματα διαφέρωσι τῶν ἐκ τῶν τελωνείων προκυπτόντων. Τὰ μονοπώλια, κατὰ τὴν πεῖραν ὅλων σχεδὸν τῶν ἐθνῶν, ἐν οἷς συνέστησαν τοιαῦτα, παρουσιάζουσι κατὰ τὰ πρῶτα δύο ἢ τρία ἔτη τῆς συστάσεως αὐτῶν μικρὰ ἔσοδα. Ὁ λαὸς κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἔχει ἐν μέρει ἀποθέματα τῶν μονοπωλουμένων εἰδῶν, καὶ ἀγοράζει ὀλιγώτερα· ἡ δὲ ὀργάνωσις τῶν μονοπωλείων εἶναι ἀτελεστέρα, καὶ τὸ λαθρεμπόριον προμηθεύει σπουδαῖον μέρος τῶν εἰδῶν τούτων. Μετὰ τὴν παρέλευσιν ὅμως τῶν πρώτων ἐτῶν, ἐξαντλοῦνται τὰ ὑπάρχοντα ἀποθέματα καὶ περιστέλλεται τὸ λαθρεμπόριον διὰ τῆς πληρεστέρας διοργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν μονοπωλείων. Οὕτω δὲ αἱ ἐξ αὐτῶν πρόσοδοι λαμβάνουσι μεγίστην ἀνάπτυξιν· πλεῖστα δ’ ἔχομεν παραδείγματα διπλασιάσεως αὐτῶν κατὰ τὸ τρίτον ἢ τὸ τέταρτον ἔτος ἀπὸ τῆς συστάσεώς των. Εἰς τὰ παρ’ ἡμῖν ὅμως συστηθέντα μονοπωλεῖα, ἀντὶ τοιαύτης αὐξήσεως προσόδων, παρατηροῦμεν ἀσήμαντον τοιαύτην ἢ καὶ στασιμότητα. Μολονότι ἐξηντλήθησαν τὰ παρὰ τοῖς καταναλωταῖς ὑπάρχοντα ἀποθέματα ἐκ τῶν μονοπωλουμένων εἰδῶν, μολονότι ὠργανώθη τελειότερον ἡ ὑπηρεσία τῶν μονοπωλείων, οὐχ ἧττον τὰ ἔσοδα αὐτῶν, ἂν δὲν μένωσιν ὅλως στάσιμα, ἐλάχιστα ὅλως αὐξάνουσι. Τί ἀποδεικνύει ἡ τοιαύτη πορεία τῶν μονοπωλείων ἡμῶν; Ὅτι ὁ λαὸς περιώρισε τὴν κατανάλωσίν του, ἀντὶ ν’ ἀγοράσῃ ἐκ τῶν μονοπωλείων τὰ εἴδη ἐκεῖνα, ἅτινα κατὰ τὰ πρῶτα τῆς συστάσεώς των ἔτη εἶχε προμηθευθῆ ἐκ προηγουμένων ἀποθεμάτων καὶ ἐκ τοῦ λαθρεμπορίου. Τὰ ἀποτελέσματα τῶν μονοπωλείων δὲν δύνανται ἑπομένως νὰ ἀλλοιώσωσι τὴν ἀπόδειξιν, ἣν μᾶς παρέχουσι τὰ τελωνειακὰ τέλη περὶ τῆς οἰκονομικῆς τοῦ τόπου καταστάσεως. Τὸ χαρτόσημον ἀπέδωκε κατὰ τὸ 1889 ἔσοδον ἀνώτερον ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1888. Ἐὰν ἐγνωρίζομεν ἀκριβῶς τὰ διάφορα στοιχεῖα, ἐξ ὧν σύγκειται ἡ ἐκ τοῦ χαρτοσήμου πρόσοδος, θὰ ἐμανθάνομεν ἐκ ποίας ἐμπορικῆς καὶ κοινωνικῆς κινήσεως καὶ ἐκ ποίας μεταβιβάσεως τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου προῆλθεν ἡ αὔξησις τοῦ ἐκ τελῶν χαρτοσήμου ἐσόδου. Θὰ ἠδυνάμεθα οὕτω νὰ κρίνωμεν, ἂν αὕτη μαρτυρῇ, ἢ οὔ, αὔξησιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου καὶ οἰκονομικὴν βελτίωσιν. Ἂν αὕτη ἐπῆλθεν ἐξ ἑκουσίας κινήσεως τῶν κεφαλαίων, ἐξ ἀναπτύξεως τοῦ ἐμπορίου, τῶν συναλλαγῶν καὶ τῶν ἐν γένει ἐργασιῶν τῆς κοινωνίας, τότε βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι ἀπόδειξις ὑπὲρ τῆς οἰκονομικῆς βελτιώσεως τῆς χώρας, μὴ ἀναιροῦσα μὲν τὰς ἄλλας ἀποδείξεις, τὰς ἐκ τῶν τελωνείων δηλ. καὶ τῶν μονοπωλείων, ἀλλ’ ἐλαττοῦσα τὴν σημασίαν αὐτῶν. Ἂν ὅμως ἡ αὔξησις τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου προῆλθεν, οὐχὶ ἐκ τοιούτων αἰτιῶν, ἀλλ’ ἐξ ἀκουσίων καὶ καταναγκαστικῶν πράξεων, ὡς π. χ. ἐκ τῆς πολλαπλασιάσεως τῶν πτωχεύσεων καὶ τῶν ἀναγκαστικῶν ἐκποιήσεων κτημάτων ὀφειλετῶν, μὴ δυναμένων νὰ πληρώσωσι τὰ χρέη των, καὶ ἐκ τῆς πλεονάσεως τῶν δικῶν, τότε ἡ αὔξησις αὐτῶν οὐ μόνον δὲν ἀποδεικνύει τι ὑπὲρ τῆς μὴ καταπονήσεως τοῦ τόπου, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἔρχεται εἰς ἐπίῤῥωσιν τῶν ἄλλων δεδομένων, τῶν ἀποδεικνυόντων τὴν ὕπαρξιν τῆς καταπονήσεως ταύτης. Ἐὰν δὲ δώσωμεν πίστιν εἰς τὰς διαδιδομένας φήμας, καὶ αἱ δίκαι ἐπλεόνασαν, καὶ αἱ πτωχεύσεις καὶ αἱ ἀναγκαστικαὶ ἐκποιήσεις ἐπολλαπλασιάσθησαν. Δεικνύοντες τὴν καταπόνησιν τῆς χώρας, καὶ ἀποκαλύπτοντες τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πράττομεν τοῦτο, ἀκριβῶς διότι πιστεύομεν ἐκεῖνο, ὅπερ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἁπλῶς μνημονεύει, ὅτι δηλ. καλὴ οἰκονομικὴ κατάστασις καὶ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰσι τὰ θεμέλια τῆς ὑπάρξεως καὶ τῆς ἀναπτύξεως παντὸς Ἔθνους. Ἐπιθυμοῦντες δὲ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ πραγματικὸν καὶ στηριζόμενον ἐπὶ τῆς μὴ καταπονήσεως τῆς χώρας, θεωροῦμεν καθῆκον νὰ ζητήσωμεν καὶ εὕρωμεν τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τε Δημοσίου καὶ τοῦ Ἔθνους, ὅπως ἐπιδιώξωμεν τὴν ἀνόρθωσιν αὐτῶν. Τὴν θετικὴν δ’ αὐτῶν ἀνόρθωσιν θεωροῦμεν πολυτιμοτέραν τοῦ φαινομένου τῆς ὑψώσεως τῶν χρεωγράφων, ὅπερ, ὅσον καὶ ἂν ἦναι εὐχάριστον, ἄνευ τῆς τοιαύτης ἀνορθώσεως εἶναι γεγονὸς ἀσθενὲς καὶ προσωρινόν. Δὲν ἠξεύρω δὲ, πόθεν ὁρμώμενος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡμεῖς προτείνομεν τὴν κατάργησιν τῶν φόρων, ἢ ὅτι ζητοῦμεν τὴν κατασκευὴν τῶν μεγάλων δημοσίων ἔργων διὰ τῶν τακτικῶν πόρων τοῦ Δημοσίου. Ὁμιλήσας προχθὲς περὶ τῶν παρ’ ἡμῖν λειτουργούντων φόρων, εἶπον, ὅτι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἰσιν ἄδικοι καὶ βαρεῖς, ἀποβαίνουσι δ’ ἀδικώτεροι καὶ βαρύτεροι διὰ τοῦ τρόπου τῆς βεβαιώσεως καὶ τῆς εἰσπράξεως αὐτῶν, καὶ ὅτι τόσον ἡ ἐπιβολὴ ὡς καὶ ἡ βεβαίωσις καὶ ἡ εἴσπραξις αὐτῶν πρέπει νὰ διαῤῥυθμισθῶσι κατὰ τρόπον, ἀποδίδοντα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, ὅπερ πληρόνει ὁ φορολογούμενος λαὸς, καὶ μὴ ἐπιτρέποντα τὴν νόμιμον ἢ παράνομον ἀποπλάνησιν μέρους τοῦ ποσοῦ τούτου εἰς τὰ θυλάκια τῶν ἀμέσως ἢ ἐμμέσως φορολογούντων αὐτόν. Τοῦτο πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ τοὺς φόρους ἡμῶν, οὐχὶ δὲ τὴν κατάργησιν αὐτῶν. Ἀλλὰ ζητοῦσι νὰ δείξωμεν καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο. Δὲν θὰ εἶχον δυσκολίαν τινὰ νὰ ἐπιληφθῶ τοῦ θέματος καὶ ἀναπτύξω τὴν γνώμην μου. Ἀλλὰ πρὸς τίνα σκοπόν; Μήπως ἔχωμεν δεῖγμά τι, ὅτι γνώμη, μέλλουσα νὰ ἐπικρατήσῃ πρὸς διευθέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, ἔσεται ἐκείνη, ἥτις θὰ προκύψῃ ἐκ τῆς συζητήσεως καὶ τῆς μελέτης αὐτῶν; Ἀπ’ ἐναντίας ἔχομεν ἀποδείξεις, ὅτι, ὁσονδήποτε καὶ ἂν βεβαιώσῃ ἡ μελέτη καὶ ἡ συζήτησις τὸ ὀρθὸν γνώμης τινός, αὕτη ἀποκρούεται πάντοτε, ἂν δὲν προέρχηται ἐξ ἑνὸς μόνου προσώπου. Πλεῖστα ἔχομεν παραδείγματα, ἓν μόνον δὲ θὰ σᾶς ἀναφέρω. Πάντες ἐνθυμούμεθα τὴν γενομένην συζήτησιν ἐπὶ τοῦ πρὸ τριῶν ἐτῶν προταθέντος φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Ἀπέδειξεν αὕτη, ὅτι ὁ φόρος οὗτος θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν καταπόνησιν τῶν οἰνοπαραγωγῶν ἄνευ ὠφελείας τοῦ Δημοσίου. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως οὐδεμίαν ἔδωκε προσοχὴν εἰς τὴν ἀλήθειαν ταύτην, καὶ ὁ φόρος ἐψηφίσθη. Μετὰ τὴν ἐπὶ διετίαν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ ἀπεδείχθησαν ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ ὅσα εἶχεν ἀποδείξει ἡ ἐν τῇ Βουλῇ περὶ αὐτοῦ συζήτησις. Τότε μόνον ἡ Κυβέρνησις ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ προτείνῃ τὴν μεταῤῥύθμισιν αὐτοῦ ἐπὶ τῶν βάσεων, ἃς ἡμεῖς εἴχομεν ἀναπτύξει κατὰ τὴν συζήτησίν του, καὶ ἔφερε τὸν κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς παρούσης Συνόδου ψηφισθέντα νόμον. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ διετήρησε διατάξεις τινάς, αἵτινες δὲν ἔχουσιν ἄλλον σκοπόν, εἰμὴ τὴν στενοχωρίαν τῶν οἰνοπαραγωγῶν, ἄνευ ὠφελείας τοῦ Δημοσίου. Ἀνεπτύξαμεν τοῦτο διὰ μακρῶν, ἀλλὰ καὶ αἱ διατάξεις αὗται ἐψηφίσθησαν, διότι τὰς εἶχεν ἤδη συμπεριλάβει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τοιαῦτα ἔχοντες προηγούμενα, πρὸς τίνα σκοπὸν ἠθέλομεν ἐπιχειρήσει τὴν ἀνάπτυξιν τῶν λεπτομερειῶν τῆς γνώμης ἡμῶν περὶ τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος καὶ τῆς βελτιώσεως αὐτοῦ; Θὰ πράξωμεν τοῦτο, ἀλλὰ τότε μόνον, ὅταν πεισθῶμεν, ὅτι ἡ Βουλή, ἀπαλλαττομένη πάσης δεσμεύσεως καὶ ἀνυψουμένη, ὅπως ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν, εἰς τὴν ἀληθῆ περιωπὴν τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, θὰ δύναται ἀνεπηρεάστως νὰ συζητήσῃ τὰς γνώμας ἡμῶν. Δὲν εἴπομεν ἡμεῖς, ὅτι τὰ μεγάλα δημόσια ἔργα πρέπει νὰ γίνωνται διὰ τῶν περισσευμάτων τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ, μήτε ἐφαντάσθημέν ποτε νὰ παραβάλωμεν τὴν πτωχὴν καὶ μικρὰν ἡμῶν πατρίδα μὲ τὰ πλούσια καὶ μεγάλα Ἔθνη, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀρέσκεται συχνὰ πράττων τοῦτο. Δὲν συνεκρίναμεν ἡμεῖς τὴν Ἑλλάδα μὲ τὴν Ἀγγλίαν, μήτ’ ἐνομίσαμεν, ὅτι πρέπει νὰ πορευθῶμεν ὅπως πορεύεται αὕτη. Ἀπ’ ἐναντίας, ἐκεῖνο, ὅπερ ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν, εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὁδηγώμεθα ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἐξ ὅσων πράττουσι τὰ πλούσια καὶ μεγάλα Ἔθνη, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἰδιοφυΐας τοῦ Ἔθνους, καὶ ἐκ τῆς οἰκονομικῆς αὐτοῦ καταστάσεως. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀντιτείνει εἰς τὴν κατασκευὴν δημοσίων ἔργων καὶ διὰ δανείων, ὅ,τι δὲ πολεμοῦμεν, εἶναι ἡ βία καὶ τὸ ἐσπευσμένον, μεθ’ οὗ ἐπιδιώκεται ἡ κατασκευὴ αὐτῶν, χάριν ἐπιτυχίας οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, σκοπούντων τὴν κάλυψιν τακτικῶν τοῦ Δημοσίου δαπανῶν. Ἐπιθυμοῦμεν, ὅπως μετὰ τῆς κατασκευῆς τῶν δημοσίων ἔργων καὶ ἰδίως τῶν ἔργων τῆς συγκοινωνίας συμβαδίζῃ καὶ ἡ ἐθνικὴ παραγωγή, καὶ ὅπως τὰ ἔργα ταῦτα μὴ θεωρῶνται μόνον ὡς αἴτιον, ἀλλὰ καὶ ὡς προϊὸν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Ἐπιθυμοῦμεν δ’ ἰδίως, ὅπως ἡ ἐν γένει οἰκονομικὴ δρᾶσις τῆς Κυβερνήσεως μὴ αὐξάνῃ τὸν ὄγκον τῶν εἰς μεταλλικὸν ὀφειλῶν τοῦ Δημοσίου, ὅστις ὡς ἐφιάλτης ἐπικάθηται καὶ ἐπὶ τοῦ Δημοσίου καὶ ἐπὶ τοῦ Ἔθνους. Ἐκτιμῶμεν καὶ διὰ παντὸς τρόπου ζητοῦμεν τὴν ὑποστήριξιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἡμῶν ἐμπορίου, διότι τοῦτο μόνον δύναται νὰ μᾶς σώσῃ ἐκ τῆς πιέσεως τῶν τοιούτων ὀφειλῶν. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως μόνη ἡ ὑποστήριξις τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου, ἀνάγκη νὰ παύσωμεν ἐπαυξάνοντες καθ’ ἡμέραν τὸν ἐφ’ ἡμῶν ἐπικαθήμενον μεταλλικὸν ὄγκον, οὗτινος ἡ τοιαύτη ἐπαύξησις οὐ μόνον ὑπερβάλλει πᾶσαν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἡμῶν ἐμπορίου, ἀλλὰ καὶ παρακωλύει αὐτήν. Δὲν ὑποβιβάζομεν τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἀνυψοῦμεν αὐτήν, ἐξετάζοντες τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τῆς χώρας καὶ δεικνύοντες, σὺν τοῖς ἄλλοις, καὶ τὴν ἀνάγκην νὰ παύσωμεν ἐξογκοῦντες τὸν μεταλλικὸν τοῦτον ὄγκον, καὶ νὰ φροντίσωμεν, ἐκ μόνου τοῦ γενικοῦ συμφέροντος ἐμπνεόμενοι, περὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐσωτερικῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἡμῶν ἐμπορίου, καὶ περὶ τῆς ἐπὶ θετικῶν βάσεων διαῤῥυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ὅπως δυνηθῶμεν οὕτω ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς τοιαύτας βαρείας ὑποχρεώσεις, καὶ ἀρχίσωμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ἐλαττοῦντες αὐτάς. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§63ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶναι εὐχάριστον, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἀκούῃ τις τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀπαγγέλλοντος πανηγυρικούς. Εἶναι ἐπίζηλον τὸ προτέρημα, τὸ ὁποῖον κατέχει, νὰ συῤῥάφῃ πομπώδεις λόγους, διαστρέφων τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων· εἶναι φοβερὸν ὅμως ὅ,τι παριστᾷ ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅταν προκαλῆται νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς οὐσίας νόμου τινὸς, ὅταν ἐξαναγκάζηται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ καθ’ ἕκαστον, ὅπως ἀποδείξῃ σφαλερὰς τὰς γνώμας καὶ τὸν ἔλεγχον τῶν ἀντιπάλων του. Εἶναι ἀξία λύπης ἡ θέσις του κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτήν. Ὤ! διὰ τοῦτο, σᾶς βεβαιῶ, δὲν τὸν ζηλεύω, τὸν λυποῦμαι· καὶ τοῦτο, διότι, ἀντὶ νὰ ὑψοῦται, ὅπως οἱ ἀντίπαλοι αὐτοῦ, συζητοῦντες τὰ νομοσχέδια καθὼς καὶ τὸν νόμον τῶν νόμων τοῦ Κράτους, τὸν Προϋπολογισμὸν, εἰς τὸ ὕψος, τὸ ὁποῖον ἐπιτάσσει ἡ τοιαύτη συζήτησις, αὐτὸς καταβιβάζει τὰ ζητήματα μέχρι προσωπικότητος, ὑβρίζει τοὺς ἀντιπάλους αὐτοῦ, διότι δὲν δύναται νὰ ἀντεπεξέλθῃ ἀνασκευάζων σοβαρῶς τὰ ἐπιχειρήματα αὐτῶν, καὶ προσπαθεῖ δι’ ἀποστροφῶν περιφρονητικῶν νὰ μειώσῃ τὴν ἀλήθειαν, ζητῶν οὕτω νὰ παρασύρῃ αὐτοὺς εἰς ὅμοιον πεδίον ἀνταγωνισμοῦ, καὶ νὰ ὑπεκφύγῃ τὸν ἔλεγχον. Καὶ ἐνῷ οὕτω προκαλεῖ τοὺς ἀντιπάλους αὐτοῦ εἰς ἀγῶνα ἀνάξιον τοῦ Κοινοβουλίου, τοιαύτην τακτικὴν πολέμου ἀκολουθῶν κατὰ τὰς συζητήσεις εἰς πάσας τὰς Συνόδους, αὐτὸς καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ καὶ τὰ δημοσιογραφικὰ αὐτοῦ ὄργανα στρέφουσι τὰ ὅπλα κατὰ τῶν ἀντιπάλων των, κατηγοροῦσιν ἡμᾶς ὡς ὑβριστὰς, ὡς κωλυσιεργοῦντας, ἐνῷ αὐτὸς, ἐπαναλαμβάνω, ὁσάκις προκαλῆται νὰ συζητήσῃ ἐπὶ σοβαρῶν ζητημάτων, ἀναμασσᾷ τὰς ἰδίας ὕβρεις, κάμνει τὰς αὐτὰς ἀποστροφὰς, ἀναστρέφει τὰς λέξεις, τὰς ὁποίας εἶχε συῤῥάψει ἐπὶ τῶν αὐτῶν ἐπιχειρημάτων, προσπαθῶν ν’ ἀποφύγῃ τὴν ἐπὶ τῆς οὐσίας ἀπάντησιν. Καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἐλησμονήσατε ὅ,τι χθὲς ἐκ τῆς θέσεως ταύτης ἐξετόξευσε κατὰ τῶν ἀντιπάλων αὐτοῦ. Παρήλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἡ ἀγόρευσίς του ἦτο μία ἐκ τῶν πολιτικωτέρων καὶ ἐπιστημονικωτέρων, αἵτινες ἀντήχησαν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, ἐξήτασεν ὅλα τὰ ζητήματα λεπτομερῶς, διύλισεν, οὕτως εἰπεῖν, τὸ σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη, στηρίξας τὰς γνώμας του εἰς αὐτὸν τὸν Προϋπολογισμὸν, εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ εἰς τὴν ἔκθεσιν τὴν εἰσηγητικὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Πρὸ τοῦ κ. Δηλιγιάννη ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, τοῦ ὁποίου τὴν ἱκανότητα περὶ τὰ λογιστικὰ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ· καὶ ὁ ῥήτωρ ἐκεῖνος κατέδειξε πασιφανῶς διὰ τῶν ἰδίων ἐγγράφων, καταστάσεων καὶ σημειώσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι εἰκονικός. Ἠκούσατε προσέτι καὶ συναδέλφου στρατιωτικοῦ, ὁ ὁποῖος ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ συστήματος, μὴ βαρύνοντος τὸν Προϋπολογισμὸν πέραν τῶν δυνατῶν προσόδων τοῦ Κράτους τῶν ἀναλογουσῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ καταρτισθῇ στρατὸς ἀντάξιος τῶν ἐλπίδων τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ. Καὶ ἐνῷ προκαλεῖται ὁ Πρωθυπουργὸς εἰς τοιαύτην συζήτησιν κοινοβουλευτικὴν, ἐνῷ ζητεῖται ἡ ἀπολογία αὐτοῦ διὰ τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν τοῦ τόπου, αὐτὸς ἐκκενώνει ὁμιλῶν πᾶσαν τὴν ὑβριστικὴν φαρέτραν του κατὰ τῶν ἀντιπάλων του, ἀποφεύγων τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του. Δὲν λησμονεῖτε, βεβαίως, τί ἀπήντησεν εἰς τὸν ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφον κ. Γεωργαντᾶν, τὸν πρῶτον καταλαβόντα τὸ βῆμα ἐπὶ τῆς προκειμένης συζητήσεως, ὅτι ἐρανίζεται τὰς οἰκονομικάς του γνώμας ἀπὸ κἄποιον συγγραφέα Λερουὰ Μπωλιὲ, ἀπὸ ἐκείνην ἐκείνου τὴν παληοφυλλάδα, συνοδεύων τὰς λέξεις ταύτας μὲ ὕφος περιφρονητικὸν, θέλων νὰ δείξῃ, ὅτι κατέκρινε τὸν συνάδελφον, καὶ συμβουλεύων αὐτὸν νὰ καταφεύγῃ εἰς τὰς ἀγορεύσεις του, ἵνα ἐρανίζηται γνώμας περὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς πατρίδος, καὶ κατασταθῇ οὕτω ἄξιος τῶν ἐπιθυμιῶν του! Καὶ ἐπειδὴ δυνατὸν νὰ μὴ ἐνθυμῆσθε πάσας τὰς οἰκονομικὰς θεωρίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, σᾶς ὑπενθυμίζω ἓν ἐκ τῶν πολλῶν του ἀποφθεγμάτων, διὰ νὰ κρίνητε περὶ τῆς ἀξίας τοῦ ἀνδρός. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν περὶ τῆς ἀποτυχίας τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων εἶπεν, ὅτι ἐν τῇ ἀποτυχίᾳ αὐτοῦ ἔγκειται ἡ ἐπιτυχία, τὸ μοναδικὸν τοῦτο ἀπόφθεγμα τῆς οἰκονομολογικῆς αὐτοῦ σοφίας! Καὶ ἀντὶ ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὰ κυριώτερα σημεῖα τῆς διώρου ἀγορεύσεως τοῦ κ. ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου, ἠρκέσθη εἰς τὰ ὀλίγα, τὰ ὁποῖα σᾶς προανέφερον, καὶ στρέψας τὸν λόγον εἰς τὸν ἐξ Ἄρτης ἕτερον συνάδελφον, παρουσίασε κατάστασιν, ὁποίαν δὲν εἶχεν ὑποβάλει ὑπ’ ὄψει ἡμῶν, ἀλλ’ ἔφερεν εἰς τὸ χαρτοφυλάκιόν του, καὶ τῆς ὁποίας δὲν ἔκαμε πλήρη χρῆσιν, ἀλλ’ ἀνέφερεν ὅσα συνέφερον εἰς τὸν σκοπόν του κονδύλια, φρονῶν ὅτι ἀρκετὴ ἦτο ἡ ἀναίρεσις αὕτη τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἐντίμου τούτου συναδέλφου, μετὰ τόσης λεπτολογίας ἐξετάσαντος τὸ οἰκονομικὸν αὐτοῦ σύστημα. Καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι διέκοψα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, παραπονούμενος κατὰ τῆς τοιαύτης ἐπιβολῆς, διότι οὕτω δύναμαι νὰ τὴν χαρακτηρίσω, διότι ἤμην βέβαιος, ὅτι, ἐὰν εἴχομεν τὴν κατάστασιν ἐκείνην, ἠθέλομεν καὶ δι’ αὐτῆς καταλήξει εἰς τὸ ἴδιον ἀποτέλεσμα. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτε εἰς ἄλλην Σύνοδον ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, τί σᾶς εἶπεν· ἐπειδὴ τότε εἴχομεν δύο Προϋπολογισμοὺς, ἔκτακτον καὶ τακτικὸν, εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι κανονικὸν νὰ ἔχῃ τὸ Κράτος δύο Προϋπολογισμοὺς, ἕνα τακτικὸν καὶ ἕνα ἔκτακτον, καὶ μᾶς ἀνέφερε τὴν Γαλλίαν ὡς παράδειγμα, ἥτις ἥνωσεν εἰς ἕνα τοὺς δύο αὐτῆς Προϋπολογισμούς. Τοῦτο θεωρῶν καὶ αὐτὸς κανονικὸν, προσεπάθησε καὶ τὸ ἐπραγματοποίησε. Κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του τῆς χθὲς, διὰ ν’ ἀναιρέσῃ τὸν κ. Καραπάνον καὶ διὰ ν’ ἀποδείξῃ ἐσφαλμένους τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτοῦ, ἐχώρισεν εἰς δύο καὶ πάλιν τοὺς Προϋπολογισμούς· εἶπεν, ὅτι ὑπάρχει εἷς τακτικὸς καὶ εἷς ἔκτακτος, καὶ ὅτι ὁ τακτικὸς Προϋπολογισμὸς εἰσήχθη ἰσοσκελής· τοῦτον πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει, καὶ ἐπὶ τούτου νὰ φέρητε τὰς παρατηρήσεις σας, ὡς νὰ μὴ ἐξηντλήθη ὁ κ. Καραπάνος, ἐρευνῶν τὰ περὶ τούτου. Ἐρωτῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Πρωθυπουργόν: διατὶ, ἀφοῦ εἶναι ἰσοσκελὴς ὁ Προϋπολογισμὸς, καὶ κατὰ συνέπειαν ἔχετε ἰσοζύγιον, διατὶ εἰς τὴν ἑπομένην Σύνοδον ἐκείνης, καθ’ ἣν ψηφίζεται ὁ Προϋπολογισμὸς, ζητεῖτε πάντοτε συμπληρωματικὰς πιστώσεις; Τοῦτο ἀποδεικνύει, ἢ ὅτι δὲν ὑπολογίζετε ἀκριβῶς, ἢ ὅτι ἐν γνώσει συντάσσετε τὸν Προϋπολογισμὸν οὕτω, διὰ ν’ ἀπατήσητε τοὺς ἁπλουστέρους. Ἐνῷ λοιπὸν ἐπιμένει εἰς τὸν τακτικὸν καὶ ἀποκηρύσσει τὸν ἔκτακτον Προϋπολογισμὸν, δὲν μᾶς ἀποδεικνύει, πόθεν πορίζεται τὰς δαπάνας αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐρωτῶ καὶ πάλιν: διὰ νὰ ἐξετάσωμεν τὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, ποίαν αὐτοῦ γνώμην θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει; ἐκείνην, δι’ ἧς ἀποκηρύσσει τοὺς δύο Προϋπολογισμοὺς, ἢ ταύτην, δι’ ἧς ἀναγνωρίζει αὐτούς; Διὰ τοῦτο σᾶς εἶπον, ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀγορεύων, συῤῥάφει λέξεις πομπώδεις ἄνευ ἐννοίας. Τί δὲ νὰ σᾶς εἴπω διὰ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; αὕτη ἦτο μεστὴ προσωπικῶν ἀποστροφῶν, ἐκδηλουσῶν τὴν ἀμηχανίαν, εἰς ἣν περιέστη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μὴ δυνάμενος ν’ ἀναιρέσῃ τὰς ἀληθείας, δι’ ὧν κατέδειξεν ὁ ἀρχηγὸς τὰς καταστροφὰς, ἃς ἐπέφερεν εἰς τὸν τόπον τὸ σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὸν ἠκούσατε μᾶς ἔλεγεν, ὅτι δὲν συζητοῦμεν σοβαρῶς, ὅτι κωλυσιεργοῦμεν, καὶ τὰ ὅμοια τούτων, λησμονῶν τὴν ἀλήθειαν, ἀντιστρέφων τοὺς ὅρους καὶ προσποιούμενος, ὅτι δὲν λαμβάνει μέρος εἰς τὴν συζήτησιν ἕνεκα τῆς μὴ σοβαρᾶς ἐξελέγξεως τῶν κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν, κατηγορῶν ἡμᾶς ὡς ἀποχωροῦντας τῶν συνεδριάσεων, ποῖος; ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος, ὅταν ἀπέναντι αὑτοῦ εἶχεν ἀντίπαλον ἄνδρα, τοῦ ὁποίου ἡ ἀνοχὴ ἦτο παραδειγματικὴ, τοῦ ὁποίου ἡ γλῶσσα ὑπῆρξεν εὐγενὴς καὶ κοινοβουλευτικὴ, ὁ ὁποῖος διὰ τὸν ἀπεριόριστον σεβασμὸν αὑτοῦ πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ Κοινοβουλίου ὠνομάσθη τέκνον τῆς Βουλῆς ὁ ὁποῖος εἶχε τὸ ἀτύχημα νὰ μείνῃ ὁ τελευταῖος ἐκ τῆς χορείας τῶν ἀνδρῶν τῶν πρὸ τοῦ 1882, διὰ νὰ ἀκούσῃ ὅ,τι ἤκουσε καὶ ἤδη ὅσα ἔπραξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατ’ αὐτοῦ, ὁ Πρωθυπουργὸς ὁ Χαρίλαος, ὃν ἐποδηγέτησε καὶ εἰσήγαγεν εἰς τὴν πολιτικήν. Κατηγορεῖ ἡμᾶς ἐκεῖνος, ὅστις, ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πρόγραμμα αὑτοῦ καθιέρωσε τὸ σύστημα τῶν ἀποχωρήσεων ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου, ἐνῷ, ὡς γνωρίζετε, ἡ διοίκησις τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης οὐδὲ ἔκνομος οὐδὲ ἀτάσθαλος ὑπῆρξεν, ὡς ὁ χρόνος ἐμαρτύρησε καὶ ὡς ἐνθυμεῖσθε, οὐδ’ ἠδικήθη ἡ Ἑλλὰς, οὐδ’ ἠτιμάσθη ἐξωτερικῶς, ἐνῷ τότε ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν ἐμαρτύρει τοιαύτην λογιστικὴν ἀνωμαλίαν, ἐνῷ οἱ ῥήτορες τότε, συζητοῦντες, δὲν ἀπεκάλυπτον λαθροχειρίας τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, τὸ δὲ Κοινοβούλιον ἵστατο εἰς τὸ ὕπατον σημεῖον τῆς ἀξιοπρεπείας, ἐνῷ, λέγω, τοιαύτη ἦτο τότε ἡ πολιτικὴ κατάστασις, ὁ κ. Τρικούπης, θέλων νὰ καταλάβῃ τὴν ἀρχὴν, οὐχὶ ὅπως σταματήσῃ κακόν τι, ἢ σώσῃ καὶ μορφώσῃ τὸν τόπον, τοῦθ’ ὅπερ ἐπιδιώκομεν ἡμεῖς, πολιτευόμενοι ὡς πολιτευόμεθα, ἀλλ’ ὅπως διὰ τῆς ἀρχῆς καταρτίσῃ κόμμα, καθιέρωσε πρόγραμμα, ὅπερ μέμφεται σήμερον, ὅτε ὅλως ἀντίθετος τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶναι ἡ κατάστασις. Ἐξαχρείωσις περὶ τὴν διοίκησιν· πτωχεύσεις, ἐλλείμματα καὶ δάνεια· ἀτίμωσις ἐξωτερική· καταστροφὴ πλήρης ἐπὶ ὅλων ἄρνησις τῶν καθηκόντων του ὡς κοινοβουλευτικοῦ Πρωθυπουργοῦ. Τὸ πρόγραμμα τοῦτο τῆς ἀποχωρήσεως ἐπιβάλλεται ἡμῖν σήμερον, ὅτε τοιαύτη κατάστασις μαστίζει τὸν τόπον, ὅτε ἡ καταστροφὴ προβαίνει ἀκατάσχετος, ὅτε μᾶς ἀρνοῦνται ὅ,τι τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ἐπιβάλλει, ὅτε τέλος πάντων δὲν διέπει τὰ τοῦ Κράτους τὸ Σύνταγμα, παρὰ ἡ θέλησις ἑνὸς ἀτόμου. Ἀλλ’ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἔχει δίκαιον, καταγγέλλων ἡμᾶς, ἐρωτῶ, ἀληθῶς ἡμεῖς κωλυσιεργοῦμεν, ἀφοῦ ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι σήμερον, ἐνῷ κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ κατὰ τὴν λογικὴν ὀφείλει νὰ ἐξακολουθῇ συνεδριάζουσα ἡ Βουλὴ κατ’ ἐλάχιστον τρεῖς μῆνας, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μὴ παρέχων πρὸς ἡμᾶς τὰ μέσα πρὸς εὐρεῖαν καὶ πραγματικὴν συζήτησιν τῶν διαφόρων μέτρων, κατορθοῖ διὰ τρόπου ἰδιοῤῥύθμου, παρατείνων καὶ τὰς συζητήσεις μέχρι τοῦ φυσικῶς ἀδυνάτου κατὰ τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν, νὰ μὴ συνεδριάζῃ ἡ Βουλὴ πλέον τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνός; Καὶ ὅμως καὶ κατὰ τὸ ὀλίγιστον αὐτὸ διάστημα, ἐρωτῶ, ἐὰν ἐκωλυσιεργοῦμεν, ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσι τόσοι νόμοι, ὧν τὴν ἀρίθμησιν σᾶς ἀναφέρω; Κατὰ τὸ 1882 ἐψηφίσθησαν 136 νομοσχέδια, ἀλλὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσι τόσα, ἐὰν ἡμεῖς ἐκωλυσιεργοῦμεν; κατὰ τὸ 1883 ἐψηφίσθησαν 65 νομοσχέδια κατὰ τὸ 1884 71, κατὰ τὸ 1886, ὅτε παρέλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐψηφίσθησαν 10 νομοσχέδια ἐν διαστήματι 15 ἡμερῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἡ εὐρεῖα περιφέρεια, ἥτις σᾶς κρατεῖ εἰς τὴν ἀρχήν. Κατὰ τὸ 1887, εἰς διάστημα ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνὸς, ἐψηφίσθησαν 228 νομοσχέδια. Κωλυσιεργοῦμεν λοιπὸν, ἂν σοῦ ἐδόθη ὅλη ἡ ἐλευθερία νὰ θέσῃς εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ὅ,τι ἠδύνασο νὰ φαντασθῇς, διὰ νὰ δαπανᾷς ἀσώτως πρὸς συντήρησιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σὲ περιστοιχίζουσι; Τὸ 1888 ἐψηφίσθησαν 57 νόμοι, ἐν ὅλῳ δὲ κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα 657. Ἐρωτῶ ὅσους παρακολουθοῦν τὰ τῆς Εὐρώπης, τὴν ὁποίαν φέρει ὡς παράδειγμα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἤκουσαν τὴν ψήφισιν ἐκεῖ τόσων νόμων εἰς τόσῳ βραχὺ σχετικῶς χρονικὸν διάστημα; Ἐπιθυμῶ νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν, ὅπως πεισθῶ καὶ ἐγὼ, διότι ἐνδεχόμενον νὰ ὑπάρχῃ Κράτος, διὰ τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἔχω πληροφορίας. Καὶ ἐψηφίσθησαν τόσοι νόμοι, χωρὶς νὰ προσαγάγῃ ὁ Πρωθυπουργὸς τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, διὰ νὰ ἴδωμεν, ποῦ καὶ πῶς ἐστήριξε τὴν σύνταξιν τοιούτων νόμων, καὶ ποῖα ἀποτελέσματα προσδοκᾷ. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἀποχωρήσεως, ὅτι, ὅτε ἀπεχωρήσαμεν, ἀπεχωρήσαμεν διότι οὐδεμία ἐκ τῶν ἀναγκαιουσῶν καὶ ζητηθεισῶν πληροφοριῶν κατετίθετο ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὐδ’ ἡ ἀναβολὴ μιᾶς ἡμέρας πρὸς ἔναρξιν τῆς συζητήσεως μᾶς ἐδόθη. Κωλυσιεργοῦμεν, λέγει, προφασιζόμενος, διὰ νὰ ἐπισκοτίσῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς σοβαρᾶς συζητήσεως, ἣν ἐξακολουθοῦμεν. Ἀνέρχονται ἐπὶ τὸ βῆμα διάφορα ἔγκριτα μέλη καὶ σοβαροὶ ἀγορηταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐξελέγχοντες τὰ τῆς διοικήσεώς του, καὶ ἀντὶ νὰ δίδῃ ὤθησιν πρὸς εὐρεῖαν συζήτησιν, σιωπᾷ ἢ καταβιβάζει τὴν συζήτησιν εἰς ἀντεγκλήσεις, ὡς εἶπον, προσωπικάς. Θεωρεῖτε τοῦτο Κοινοβούλιον; Δὲν νομίζετε, ὅτι προσπαθεῖ νὰ γελοιογραφῇ τὰς συζητήσεις; Δὲν νομίζετε ὅτι μᾶς ἐπιβάλλετε νὰ ἀμυνθῶμεν ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων ἡμῶν κατὰ τοιαύτης τακτικῆς, καὶ δὲν μᾶς ἐπιβάλλεται ἐκ τοῦ Συντάγματος νὰ παρακολουθῶμεν τὸν Πρωθυπουργὸν, ἐξελέγχοντες αὐτὸν βῆμα πρὸς βῆμα; Ποῖον εἶναι τὸ κατὰ Σύνταγμα καθῆκον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Ὁ ἔλεγχος καὶ ἡ δυσπιστία ἐν πολλοῖς πρὸς τὸ καθεστός· πρὸς ἄρσιν δὲ τῆς δυσπιστίας ταύτης καὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος τούτου τοῦ ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ διαφωτίζῃ ἐν παντὶ τὴν Βουλὴν, παρέχουσα πάντα τὰ μέσα. Κύριοι, γνωρίζω τὸν λόγον τῶν κατηγοριῶν, τὰς ὁποίας μᾶς ἀποδίδει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ τὸν γνωρίζω, διότι δὲν ἀπομακρύνομαι ἀπὸ τὴν ζῶσαν ἱστορίαν τῆς πατρίδος μου· γνωρίζω ὅτι οἱ ἀποτελέσαντες καὶ ἀποτελοῦντες τὴν βάσιν τοῦ κόμματος τούτου, τοῦ ὁποίου προΐσταται σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐζήτησαν καὶ ζητοῦσι νὰ εὕρωσι κατηγορίας, τὰς ὁποίας νὰ προσάπτωσι κατὰ τῶν ἀντιφρονούντων, καὶ νὰ συντρίβωσι τὴν ὑπόληψιν αὐτῶν· καὶ διὰ τοῦτο καθ’ ἑκάστην ὕβρεις καὶ συκοφαντίας ἐκφέρουσιν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἄλλοτε ὠνόμασαν Φαταούλαν τὸν Παλαμήδην· καὶ σεῖς ἀκόμη προχθὲς ἐδυσφημήσατε τὸν τελευταῖον τῆς χορείας ἐκείνης πολιτικόν. Ῥίπτετε κατηγορίας καὶ κατὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως καὶ κατὰ τοῦ Ἀλεξάνδρου Κουμουνδούρου, δι’ ὃν ἐπειράθητε νὰ πείσητε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι ἦτο οἷον παριστᾶτε αὐτὸν διὰ τῶν συκοφαντιῶν σας. Ἂς καταταχθῶ καὶ ἐγὼ μεταξὺ τῶν ἀνδρῶν τούτων, διότι οὗτος καὶ τὰ δημοσιογραφικά του ὄργανα ὀνομάζουσιν ὕβρεις, καὶ συνεπῶς ἐμὲ ὑβριστὴν, τὸν ἀληθῆ χαρακτηρισμὸν τῶν πράξεων τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἐγὼ ἀναξίους θεωρῶ καὶ τῆς περιφρονήσεώς μου τοὺς οὕτω συκοφαντοῦντάς με. Ἔχω δίκαιον δὲ νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἀνάξιοι καὶ τῆς περιφρονήσεώς μου, διότι, ὅταν τις ἐκ συστήματος διαστρέφῃ τὰ γεγονότα, ὅπως κερδοσκοπήσῃ πολιτικῶς, ὅταν ἀγωνίζηται διὰ τοῦ ψεύδους καὶ τῆς συκοφαντίας κατὰ τῶν ἀντιπάλων του, εἶναι ἀνάξιος αὐτῆς. Ὅταν βλέπω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὑβρίζοντα τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ὅταν ἀκούω ὅτι εἰς τὸν εὐγενέστερον τῶν συναδέλφων ἡμῶν, εἰς τὸν μᾶλλον κοινοβουλευτικὸν, τὸν κ. Τυπάλδον, ἀπαντᾷ ὁ Πρωθυπουργὸς, οὐχὶ εἰς τὰ θέματα, ἐφ’ ὧν τὸν προκαλεῖ, διὰ τῆς λέξεως «σὲ οἰκτείρω», δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα καὶ ἐγὼ καὶ οἱ συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ἀντεπεξέλθωμεν διὰ τῆς αὐτῆς γλώσσης; Καὶ ὅμως δὲν τὸ πράττομεν, δὲν ὑβρίζομεν· χαρακτηρίζομεν μόνον τὰς πράξεις αὐτοῦ καὶ τοὺς λόγους αὐτοῦ ὅπως ἁρμόζει. Τὴν τοιαύτην πολιτείαν ἡμῶν διαστρέφουσιν. Ὅταν λοιπὸν οὕτω διεξάγῃ ὁ Πρωθυπουργὸς τὴν συζήτησιν, καὶ ὅταν, ἐνῷ ἡμεῖς ἀμυνόμεθα ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων ἡμῶν, ζητῇ αὐτὸς νὰ μᾶς παραστήσῃ ὡς ἀθετοῦντας τὴν ἀποστολὴν ἡμῶν, ἐξετάζων τὰ τῆς πολιτείας μας, ὅπερ ἡμᾶς ζημιοῖ καὶ οὐχὶ τὴν πλειοψηφίαν, ἥτις τὸν ἀκολουθεῖ ὅπως τὸν ἀκολουθεῖ, ἐὰν ἡ πολιτεία ἡμῶν ᾖναι τοιαύτη, οἵαν ἰσχυρίζεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀποφεύγων διὰ τοιαύτης τακτικῆς νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰ σαφῆ ἡμῶν ἐρωτήματα, τί πρέπει νὰ πράξωμεν; Δι’ ἡμῶν τῶν ἀντιπροσώπων του τὸ Ἔθνος ἐρωτᾷ, καὶ ὀφείλει ν’ ἀπαντήσῃ ὁ Πρωθυπουργὸς σαφῶς, οὐχὶ ἀποφεύγων καὶ κρίνων δῆθεν τὴν πολιτείαν ἡμῶν, ὀφείλει ν’ ἀπαντήσῃ κατηγορηματικῶς, διότι τοῦ ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον τοῦτο ὡς κυβερνήτου, τί ἔκαμε τὰς 24 χιλιάδας ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, αἱ ὁποῖαι ἀντιπροσωπεύουσι κεφάλαιον 12 ἑκατομμυρίων, ὅταν κατὰ τὸ 1882 παρέλαβε τὴν Κυβέρνησιν; τί ἔκαμε τὰ 15 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων καὶ 18 ἕτερα ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ ὑλικοῦ τοῦ πολέμου τῶν προμηθειῶν; Ἀπολογισμὸν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ ἔτους ἐκείνου δὲν ἔχομεν, διὰ νὰ κρίνωμεν· μᾶς εἶπεν ὅμως, ὅτι ἐκ τῆς προκατόχου διαχειρίσεως παρέλαβε κληρονομίαν ἔλλειμμα 4 ἑκατομμυρίων· καὶ τοῦτο ἐὰν ἦτο ἀληθὲς, ἠδύνατο νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα, διότι εἶχε τὸ χρῆμα, ὅπερ ἀνέφερον, ἀλλ’ ἐνῷ δὲν ἐκάλυψε τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, σπαταλήσας τὰ περισσεύματα τὰ ἐκ τῶν οἰκονομιῶν τῶν προκατόχων του, ἐνῷ ἐπέβαλεν 657 νόμους εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ τόσους δυσβαστάκτους φόρους, τὸ 1882 εἶχεν ἔλλειμμα 5 ἑκατομ., τὸ 1883 εἶχεν ἔλλειμμα 9 ἑκατομ., τὸ 1884 εἶχεν ἔλλειμμα 30 ἑκατομμυρίων, τὸ 1886 34 ἑκατομμυρίων, τὸ 1887 εἶχεν ἔλλειμμα 24 ἑκατομμυρίων. Σταματῶ δὲ ἕως ἐδῶ, διότι τῶν ἄλλων ἐτῶν ἀπολογισμοὺς δὲν ἔχομεν, ἤτοι τοῦ 1888 καὶ 1889. Ποῖος σπουδαῖος λόγος προεκάλεσε τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν εἰς 100 ἑκατομμύρια; ἐρωτῶμεν. Ἐρωτῶμεν προσέτι, ἐν τῷ δικαιώματι, τὸ ὁποῖον μᾶς ἔδωσεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ τὸ Σύνταγμα: Ἐδανείσθη 400 ἑκατομμύρια· εἰς τί ἐχρησίμευσαν; Ὅταν ἔλεγεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι τὸ ἐκ τῶν δανείων ἐκείνων χρῆμα ἐχρησίμευσε διὰ τὴν «Κίχλαν» καὶ τὴν «Ἀηδόνα», ὁ Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε δι’ ὑπεκφυγῶν καὶ πομπωδῶν λέξεων νὰ ἀποφύγῃ τὴν οὐσιαστικὴν συζήτησιν. Ἓν τῶν δανείων ἐκείνων ἦτο προωρισμένον διὰ τὴν κατασκευὴν στόλου καὶ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας· εἰπέ μας, τί ἔκαμες τὸ χρῆμα αὐτό; Σὲ ἐρωτᾷ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δι’ ἐμοῦ. Δὲν εἶναι ἡ ἐρώτησις ἁπλῆ· δὲν ἐρωτῶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, διατὶ ἔπαυσε τὸν δεῖνα Γυμνασιάρχην· δὲν ἐρωτῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διατὶ μετέθεσε τὸν τάδε Νομάρχην· ἐρωτῶ τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν: 400 ἑκατομμύρια ἐκ δανείων καὶ 126 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἐκ προσθέτων φόρων, εἰς τί ἐχρησίμευσαν; αὐτὸ σὲ ἐρωτᾷ ὁλόκληρος ἡ πτέρυξ αὕτη διὰ τῆς ἀναλύσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, τοῦ Προϋπολογισμοῦ, αὐτὸ σὲ ἐρωτῶ κατηγορηματικῶς ἐγώ. Εἰς τοῦτο σὲ προκαλοῦμεν νὰ ἀπαντήσῃς, καὶ δὲν σὲ προκαλοῦμεν νὰ ἀναπτύξῃς θεωρίας συνταγματικὰς περὶ τῆς πλειονοψηφίας, καὶ νὰ μᾶς εἴπῃς, ἐὰν ὁ λαὸς ἔῤῥιψε τὸν ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐκ τῆς Κυβερνήσεως ἢ ὁ ἀποκλεισμός, τὸν ὁποῖον ἐπροκάλεσες σύ. Ἀπὸ τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ Κράτους, Κύριοι, μέχρι τοῦ 1882, ὅτε ἀνεγνωρίσθη ἀρχηγὸς καὶ κυβερνήτης ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, διὰ τοῦ γλίσχρου ἡμῶν Προϋπολογισμοῦ καὶ ἐπὶ Καποδιστρίου καὶ ἐπὶ τοῦ Ὄθωνος καὶ ἐπὶ τοῦ Γεωργίου πρὸ τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας καὶ Ἠπείρου κατώρθωσε τὸ Κράτος ἡμῶν, ἀναλόγως τῆς προόδου αὑτοῦ, νὰ καταρτίσῃ ὁπωσδήποτε τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως του. Τί ὅμως ἠκούσαμεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, προκληθέντα ὑπὸ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Ὅτι, ἐνῷ ὀκτὼ ὅλα ἔτη διευθύνει ὁ Πρωθυπουργὸς τὴν χώραν, σήμερον μόλις, καὶ ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, συνεργασθέντος μετὰ εἰδικοῦ ὑπαλλήλου, ἀποκηρύξαντος ὅμως τοῦ ὑπαλλήλου τούτου τὸ ἔργον, κατωρθώθη νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν σύστημα, κατὰ τὴν γνώμην του, ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς ἀξιώσεις τῆς προόδου τοῦ τόπου. Οὐδ’ ἐπὶ τούτου ὤκνησεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ φέρῃ τὰς παρατηρήσεις του καὶ κατακρίνῃ τὴν ἀναλγησίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ἐπὶ ἐπὶ τούτου ὑπεξέφυγε, κατὰ τὸ σύνηθες, τὴν συζήτησιν, ὀχυρωθεὶς ὄπισθεν τῶν πομπωδῶν τετριμμένων φράσεων, ὅπως ἐπισπάσηται τὰ χειροκροτήματα τῶν ἐγκαθέτων του. Ἐρωτᾷ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἡμεῖς, οἱ τῆς πτέρυγος ἐκείνης: πῶς διεχειρίσθητε τὴν δικαιοσύνην; περὶ τῆς ὁποίας ἀνέμνησεν ὁ ἀρχηγὸς, ὅσα ἐξετραγῳδήθησαν κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον καὶ κατὰ τὰς παρελθούσας ἐντεῦθεν ὑπὸ πάντων ἡμῶν, καὶ ἀντὶ ἀπαντήσεως ὁ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως τὴν αὐτὴν ἠκολούθησε τακτικὴν τῆς ὑπεκφυγῆς. Σᾶς ἐρωτῶμεν, ἐπαναλέγω, τὰ 400 ἑκατομμύρια ἐκ δανείων, καὶ πλέον τῶν 100 ἐκ προσθέτων φόρων εἰς τί ἐχρησίμευσαν; Κατὰ τὸ μακρὸν αὐτὸ διάστημα 657 νόμοι ἐψηφίσθησαν, ὡς εἶπον, καὶ 7 Προϋπολογισμοί· ἐμείνατε ἐντελῶς Κύριοι καὶ διηυθύνατε τὴν χώραν ὅπως ἠθέλατε· διεχειρίσθητε τὸ χρῆμα τοῦ λαοῦ κατ’ ἰδίαν βούλησιν, καὶ διὰ νὰ μείνητε ἀνεξέλεγκτοι καὶ ἀποφύγητε τὴν ἐθνικὴν καταδίκην, ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ τοὺς ἰδιαιτέρους ὑμῶν Γραμματεῖς, τοὺς ὑπαλλήλους καὶ ὑπηρέτας ἐτοποθετήσατε ὡς ἐξελεγκτὰς τῆς διαχειρίσεως ὑμῶν.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι ἐνδεδειγμένη ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως διὰ τὴν προσεχῆ Τρίτην· ὥστε παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ εἰσαχθῇ τὸ σύστημα τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς ὁμιλοῦντος Βουλευτοῦ. Μέχρι τοῦδε ἐπεκράτει τὸ τῆς ἐνστάσεως περὶ ἐλλείψεως ἀπαρτίας, προτιμοτέρα δὲ αὕτη ἡ κατάχρησις.

§66Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας γίνεται παρ’ ἡμῶν οὐχὶ κατὰ κατάχρησιν, ἀλλὰ διότι ῥητῶς διατάσσει τὸ Σύνταγμα, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συνεδριάζῃ ἄνευ νομίμου ἀπαρτίας· ἀλλ’ ὅταν ὁ κ. Βουλευτὴς προτείνῃ πρότασιν ἀναβολῆς, δὲν δύναται νὰ ζητήσῃ τις νὰ μετατρέψῃ τὴν πρότασίν του εἰς ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας, δὲν δύναταί τις νὰ ἐκβιάσῃ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ προτείνῃ ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν θέλομεν νὰ ἐκβιάσωμέν τινα, ὅπως προτείνῃ ὅ,τι δὲν θέλει νὰ προτείνῃ· λέγομεν ὅτι τὸ προταθὲν, ἡ ἀναβολὴ δὲν πρέπει νὰ προτείνηται ἐνόσῳ ὁμιλεῖ ὁ ῥήτωρ, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεχθῶμεν τοιαύτην ἀρχὴν, πλὴν ἐὰν ὁ ὁμιλῶν συναινῇ.

§68ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ συναινῶ.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν.

§70ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κκ. Παπαγιαννακοπούλου καὶ Μισυρλῆ).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7 καὶ 50′ μ. μ.