1889.12.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 38

τῆς 11 Δεκεμβρίου 1889

(Δευτέρα).

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησίν μου περὶ τοῦ ἐπιστάτου τῶν πολιτικῶν φυλακῶν Λαμίας, εἶπεν, ὅτι δὲν εἶχε προβῆ εἰς τὴν παῦσιν αὐτοῦ διότι δὲν εἶχε γνῶσιν τῆς ἐκδικάσεως τῆς ἀναιρέσεως, ὄχι διότι δὲν ἐδικάσθη ἡ ἀναίρεσις, ὅπως ἀναφέρουσι τὰ πρακτικὰ ἐσφαλμένως. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διορθωθῇ τὸ μέρος τοῦτο τῶν πρακτικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι διορθωθῆ. (Τὰ πρακτικὰ, διορθωθέντα συμφώνως ταῖς ἀνωτέρω παρατηρήσεσιν, ἐπικυροῦνται).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπέβαλε τὰς ἑπομένας ἐκθέσεις: Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προκαταβολῆς δραχμῶν 600,000 ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου καὶ πιστώσεως πρὸς κατάστρωσιν τμηματικοῦ χάρτου τῆς Ἑλλάδος· ὡσαύτως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1890 ἐκ δραχμῶν 60,000. Αἱ ἐκθέσεις αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 146–148). Ἐπανάληψις τοῦ τηλεγραφήματος ἐξ Ἰθάκης περὶ καταργήσεως τῆς εὐρείας περιφερείας.

§5ΜΠΑΣΙΑΣ. Αἱ ἀνακρίσεις τί ἐξήγαγον;

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅτι δὲν ἐνήργει τηλέγραφος τότε. Τὸ τηλεγράφημα φέρει ὅλας τὰς ὑπογραφὰς τῶν δημοτικῶν συμβούλων. Ὁ Β. Τραγωδάρας ἐκ Χαλκίδος παρακαλεῖ θερμῶς τὴν Βουλὴν, ὅπως ληφθῇ μέτρον περὶ τῶν ἀχρήστων καταστάντων χαρτίνων κερμάτων.

§7ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχει δίκαιον.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάτοικοι Γαστούνης παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀπολυτρώσεως τοῦ τόπου ἀπὸ τῆς μαστιζούσης αὐτὸν ζωοκλοπῆς. Κάτοικοι Τυρνάβου παρακαλοῦσιν, ὅπως ληφθῇ πρόνοια περὶ προστασίας τῆς οἰνοπαραγωγῆς των, βλαφθείσης ἕνεκα τοῦ νόμου. Κατὰ σημείωσιν τοῦ τηλεγραφητοῦ, τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἐβράδυνε ἕνεκα βλάβης τῶν γραμμῶν. Ὁ νομαρχιακὸς σύμβουλος Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος Κότταρης καταγγέλλει τὸν Ἀχιλλέα Παπαλουκᾶν, ὡς παρανόμως ἐκλεχθέντα νομαρχιακὸν σύμβουλον.

§9ΑΓΓΕΛΟΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἶχον ὑποβάλει δι’ ὑμῶν ἀναφορὰν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις παρεκαλεῖτο νὰ διευθετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν περὶ τῶν παραχωρητηρίων τῆς κοινότητος τοῦ χωρίου Βασιλικά· ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ἐλήφθη φροντίς.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔλαβον γνῶσιν. Παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε τὴν ἐπερώτησίν σας ἐγγράφως.

§11ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ τὴν διαβιβάσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, διότι τὴν κατέθεσα.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεροκωστόπουλος δι’ ἐγγράφου ἐπερωτήσεώς του παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐτελείωσεν ἡ ἐπισκευὴ τῶν φυλακῶν Ῥίου, πότε γενήσεται ἡ εἰς τὰς φυλακὰς ταύτας μεταγωγὴ, καὶ ἂν θὰ ὑπάρξῃ μέτρον, κανονίζον τὰ τῶν μετενεκτέων καταδίκων, εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπολοίπου τῆς ποινῆς, εἴτε τῆς πατρίδος τῶν καταδίκων. Ὁ κ. Τυπάλδος ἔχει τὸν λόγον.

§13ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Μετὰ λύπης ἐπανέρχομαι ἐπὶ τοῦ θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἠσχολήθημεν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν καὶ τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης ὀξύτητα, τὴν ὁποίαν ἴσως ἡμεῖς προχθὲς δὲν προεβλέπομεν. Ἀληθῶς αἱ χθὲς γενόμεναι γνωσταὶ εἰς τὴν κοινωνίαν πληροφορίαι περὶ τῆς δεινῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ ἐνέβαλον τὴν κοινὴν γνώμην ἐν Ἀθήναις, καὶ βεβαίως καὶ καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, ἐφ’ ὅσον θὰ γίνουν γνωσταὶ αἱ πληροφορίαι αὗται, εἰς μεγάλην ἀνησυχίαν. Ἀλλ’ ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν, αἱ πληροφορίαι αὗται προὐξένησαν συνάμα αἴσθημα ὀδυνηρότατον. Διότι ἀδύνατον εἶναι νὰ μὴ ὁμολογήσῃ τις, οἱανδήποτε καὶ ἂν ἔχῃ προκατάληψιν ὑπὲρ τῆς κρατούσης διοικήσεως, ὅτι κατὰ μέγα μέρος ἡ ὀδυνηρὰ αὕτη κατάστασις ὀφείλεται εἰς συστηματικῶς σφαλερὰν διοίκησιν. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας παρουσίασε κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὰς πληροφορίας ταύτας ἐβεβαιούμεθα, ὅτι ἐν διαστήματι ἑνὸς μηνὸς εἰσῆλθον εἰς τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον τῶν Ἀθηνῶν περὶ τοὺς 630 ἀῤῥώστους. Πιστεύω δὲ, ὅτι σήμερον θὰ ἦναι εἰς θέσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ἐρώτησιν, ἣν τῷ ἐπέδωκα καὶ ἐγγράφως κατὰ τὸ τέλος τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀῤῥώστων, οἵτινες ταὐτοχρόνως ἐνοσηλεύθησαν ἐν αὐτῷ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπαντῶν ἔδωκεν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ, ὡς μᾶς εἶπε, πληροφορίας ἰατρικὰς, αἵτινες δυστυχῶς εἶναι ἐπιστημονικῶς σφαλεραί. Οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν οὔτε ἐγὼ εἴμεθα ἰατροί. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέφερε γνώμας τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἂς πιστεύσῃ, ὅτι εἰς αὐτὰς ἀντιτάσσω καὶ ἐγὼ γνώμας, ἃς ἔλαβον παρὰ προσώπων ἐπίσης ἁρμοδίων, ὅπως εἶναι ἡ ὑπηρεσία του, διότι τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐσυμβουλεύθην, εἶναι ἔξοχοι καθηγηταὶ τῆς ἰατρικῆς σχολῆς μας, ἄνδρες, οἵτινες ἔχουσιν ἀρίστους διδακτορικοὺς τίτλους εὐρωπαϊκῶν σχολῶν ἐκ τῶν πρωτίστων, ἔχουσι παρελθὸν ἰατρικὸν μακροχρόνιον, καὶ πεῖραν ἐν τοῖς νοσοκομείοις καὶ τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἑλλάδος. Ἑπομένως τὴν γνώμην τῶν ἀνδρῶν τούτων, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐπὶ ἀντικειμένων, περὶ τῶν ὁποίων ὁμολογῶ, χωρὶς νὰ περιαυτολογήσω, ὅτι εἶχον ἤδη ἐσχηματισμένην πεποίθησιν, τὴν ἔλαβον, ὅπως δυνηθῶ ν’ ἀντιτάξω καὶ ἐγὼ τὸ κῦρος ἐπιστημόνων, διαῤῥήδην ἀναιρούντων τὰς γνώμας τῶν ἐπιστημόνων, τὰς ὁποίας μᾶς ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Μᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ θνησιμότης εἰς τὴν νόσον τῆς ἰλαρᾶς, ἐντεινομένη ἔν τισι περιστάσεσιν, ἀνέρχεται μέχρι 40%, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ θνησιμότης τῶν 12½% εἶναι ἐλαχίστη. Ἡ βεβαίωσις αὕτη εἶναι ἐπιστημονικῶς ἀνακριβής, εἶναι ἐπιστημονικὴ πλάνη· λέγω πλάνη, διότι οὐδέποτε, φυσικῷ τῷ λόγῳ, θὰ ὑποθέσω πρόθεσιν πρὸς ἐξαπάτησιν τῆς Βουλῆς ἐκ μέρους ἐκείνων, οἵτινες ἐντολὴν ἔχουσι νὰ λέγωσι πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς τὸ κοινὸν τὴν ἀλήθειαν, ἑπομένως εἰλικρινῶς ἔδωσαν τὴν πληροφορίαν ταύτην, ἀλλ’ ἐπλανήθησαν πλάνην δεινὴν, ἥτις ὑπὸ ἐπιστημονικὴν ἔποψιν ζημιοῖ μεγάλως τοὺς δώσαντας αὐτὴν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Ἡ ἰλαρὰ, ὡς γνωρίζετε, διότι εἶναι νόσος κοινοτάτη, τὴν ὁποίαν πάντες εἴδομεν εἰς τὰς οἰκογενείας ἡμῶν καὶ ἐξ ἧς πάντες σχεδὸν ὑπεφέραμεν, εἶναι νόσος καθ’ ἑαυτὴν ἀκίνδυνος, διαρκοῦσα 15–20 ἡμέρας, ἥτις πάντοτε θεραπεύεται· ἑπομένως εἰς ὁμαλὴν κατάστασιν πραγμάτων ἡ θνησιμότης ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν τῶν ἐξ ἰλαρᾶς πασχόντων εἶναι μηδενικόν. Ὅταν δὲν θεραπεύωνται ὅλοι, τότε ἄρχεται ἀριθμός τις αὔξων θνησιμότητος, ὅστις δεικνύει δύο τινὰ, δεικνύει κακοήθεις ἐπιπλοκὰς εἰς τὴν νόσον, καὶ κακὴν νοσηλείαν, ἥτις κατὰ μέγα μέρος συντελεῖ εἰς τὰς ἐπιπλοκὰς καὶ εἰς τὴν κακὴν ἔκβασιν τῆς νόσου (ἀνησυχία). Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ τελειώσω, διότι ταῦτα ἀφοροῦν πάντας ἡμᾶς, ἀφοροῦν τὰ τέκνα σας, ἀφοροῦν καὶ κἄτι περισσότερον, διότι ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία ἀποκαλύπτεται θὰ κλονίσῃ, καὶ ἤδη ἐκλόνισε τὰς πεποιθήσεις τοῦ τόπου ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν θεσμῶν. Διότι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τοιαύτη κατάστασις, δὲν θέλει μόνον κλαύσει ἡ Ἑλλὰς πολλὰ τέκνα αὑτῆς, δολοφονηθέντα, οὕτως εἰπεῖν, ἐκ τῆς κακῆς διοικήσεως, ἀλλὰ θέλει ἴδει συντριβόμενον καὶ τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα τῆς πατρίδος. Διότι θὰ διστάσῃ ὁ λαὸς νὰ παραδώσῃ τὰ τέκνα του εἰς θάνατον, προκύπτοντα ἐκ τοιαύτης ἀκηδίας.

§14ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ πλεῖστοι εἶναι ἰατροὶ καὶ βαρύνονται ν’ ἀκούουν αὐτὰ τὰ πράγματα.

§15ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ὅσοι βαρύνονται ἂς ἐξέλθουν. Ἐγὼ θὰ εἴπω ὅσα ἔχω νὰ εἴπω, διότι μοι τὸ ἐπιβάλλει τὸ καθῆκόν μου. Αἰτίαι ἐπιπλοκῆς ἰλαρᾶς εἶναι μεταξὺ ἄλλων κόπωσις ὑπερβολικὴ καὶ ἡ ἐν νοσοκομείῳ νοσηλεία. Ἀκριβῶς οἱ δύο ὅροι οὗτοι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ φρουρᾷ τῶν Ἀθηνῶν. Ἕνεκα λόγων ἄλλων στρατιωτικῶν, τοὺς ὁποίους θὰ ἐρευνήσουν οἱ στρατιωτικοὶ συνάδελφοι, ἡ ὑπηρεσία τοῦ στρατιώτου ἐν τῇ φρουρᾷ τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ὑπερβολικὴ, εἶναι τοιαύτη, ὁποία δὲν παρουσιάζεται ἐν καιρῷ εἰρήνης εἰς οὐδένα τῶν στρατῶν τῆς Εὐρώπης, καὶ ἡ κόπωσις ἡ ὑπερβολικὴ εἶναι ὑπ’ εὐθύνην τῆς στρατιωτικῆς διοικήσεως. Ὁ δεύτερος ὅρος, ἡ ἐν τῷ νοσοκομείῳ νοσήλευσις ἐν γένει, ὅστις δεινοτέραν καθιστᾷ τὴν ἀῤῥωστίαν, δύνασθε νὰ φαντασθῆτε, πῶς ἐπιδρᾷ εἰς τοὺς ἀτυχεῖς στρατιώτους, τοὺς νοσηλευομένους ἐν τῷ Νοσοκομείῳ τῶν Ἀθηνῶν, τοὺς νοσηλευομένους ἐν νοσοκομείῳ, τὸ ὁποῖον εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, saturé, ὅπως λέγουσιν οἱ Γάλλοι, κεκορεσμένον, καὶ τὸ ὁποῖον περιέχει ἀριθμὸν ἀῤῥώστων τετραπλάσιον ἐκείνων, τοὺς ὁποίους δύναται νὰ ἔχῃ. Διότι δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπέκεινα τῶν 100 κλινῶν, καὶ βεβαίως, κατὰ τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἐνίοτε περιέλαβεν ὑπὲρ τοὺς 400 ἀῤῥώστους. Ἰδοὺ λοιπὸν οἱ δύο κακοὶ ὅροι ὑπ’ εὐθύνην τῆς διοικήσεως, οἵτινες κάμουν ἀσθένειαν, ἥτις ἐν ὁμαλῇ καταστάσει ἤθελε παρουσιάσει 0%, νὰ παρουσιάζῃ θνησιμότητα 12½%, κατὰ τὰς καταστάσεις, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ἑπομένως ὁ ἀριθμὸς 12½% δεικνύει σοβαρωτάτην κατάστασιν θνησιμότητος, ἥτις παρουσιάζεται μόνον εἰς κακοηθεστάτην ἐπιδημίαν τῆς ἰλαρᾶς καὶ ὑπὸ χειρίστους ὅρους θεραπείας καὶ νοσηλείας. Αὕτη εἶναι ἡ ἀλήθεια. Οἱ ἁρμόδιοι, οἵτινες ἔδωκαν τὰς πληροφορίας ταύτας πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῶσιν, ὅτι ἡ χολέρα, ἥτις εἶναι καταστρεπτικωτέρα τῶν σήμερον ὑπαρχουσῶν ἐπιδημιῶν, μόλις ἀφαιρεῖ 50%. Ποῦ ἠκούσθη ἑπομένως, ὅτι ὁ συνήθης ὅρος τῆς ἰλαρᾶς εἶναι 40%, καὶ ἑπομένως παριστᾷ ἡ ὑπηρεσία τὸ 12½% ὡς ἀπόδειξιν τῆς ἐλαφρότητος τῆς ἀσθενείας ταύτης; Πάντα ταῦτα εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατα καὶ ἀποδεικνύουσι βεβαίως λίαν ἐπιπόλαιον ἐκτίμησιν καὶ μελέτην τοῦ ζητήματος, ἥτις δὲν ἔπρεπε νὰ παρουσιάζηται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἐνώπιον τῆς κοινωνίας. Ἀλλὰ καὶ ἄλλην πληροφορίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀντλῶν αὐτὴν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι τὸ δῆθεν ἀπομονωτήριον ἐν νοσοκομείῳ, τὸ ὁποῖον ἐδέχθη 640 ἀῤῥώστους ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς καὶ 2022 ἐντὸς δύο μηνῶν, ὅτι ἐν τοιούτῳ νοσοκομείῳ δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀπομονωτήριον ἀσφαλέστατον, διότι δῆθεν ἡ ἰλαρὰ δὲν μεταδίδεται παρὰ διὰ τῆς ἐπαφῆς. Ἑπομένως, ἐπειδὴ λαμβάνεται πᾶν μέτρον, ἵνα μὴ ἔρχωνται εἰς ἐπαφὴν, ἄρα τὸ ἀπομονωτήριον εἶναι τέλειον. Ταῦτα εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατα. Διότι, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι μόνον διὰ τῆς ἐπαφῆς μεταδίδεται ἡ νόσος, εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποφύγητε, κύριε Ὑπουργὲ, τὴν ἐπαφὴν, διότι ἡ ἐπαφὴ δὲν εἶναι μόνον ἄμεσος, ἀλλὰ καὶ ἔμμεσος, καὶ ἑπομένως ἐν τοιούτῳ νοσοκομείῳ ἀδύνατος θὰ ἦτο ἡ ἀποφυγὴ τῆς ἐμμέσου ἐπαφῆς. Πλὴν σᾶς δίδω τὴν πληροφορίαν τὴν ἐπιστημονικωτάτην, τὴν ὁποίαν οὐ μόνον ἐκ τῶν ἀρίστων συγγραφέων, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς γνώμης λίαν διακεκριμένων ἰατρῶν, οὓς συνεβουλεύθην, ἠρύσθην, ὅτι ἡ ἰλαρὰ, ὅπως ὅλοι οἱ πυρετοὶ οἱ ἐξανθηματικοὶ, καὶ διὰ τῆς ἀτμοσφαίρας μεταδίδεται, δηλ. διὰ τοῦ περιβάλλοντος (par le milieu ambiant). Αὐτὸ θὰ βεβαιώσῃ πᾶς ἐπιστήμων ἰατρός. Οἱ λόγοι αὐτοὶ θὰ δημοσιευθοῦν, καὶ διὰ τῆς συζητήσεως τῆς γενησομένης θὰ καταδειχθῇ τὸ σφαλερὸν τῆς πληροφορίας σας. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι μόνον διὰ τῆς ἐπαφῆς μεταδίδεται ἡ ἀσθένεια, εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποφύγητε αὐτὴν ἐν ἀπομονωτηρίῳ, οἷον τὸ ἐν τῷ Στρατιωτικῷ Νοσοκομείῳ Ἀθηνῶν. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀπέναντι καταστάσεως, ἥτις συνεκίνησε καὶ συγκινεῖ τὴν κοινωνίαν, ἥτις ἐμβάλλει εἰς τοιαύτην ἀγωνίαν ὅλας τὰς οἰκογενείας τῆς Ἑλλάδος, αἵτινες στέλλουσι τὰ τέκνα των εἰς τὸν στρατὸν, ἀπαντᾷ διὰ πληροφοριῶν ἐπιστημονικῶς ἀνυποστάτων, καὶ βεβαιοῖ, ὅτι τὰ πάντα ἔχουν ἄριστα, ὡς ἐὰν τὰ γεγονότα ταῦτα διεδραματίζοντο εἰς χώραν τινὰ ἀπομεμακρυσμένην, καὶ δὲν εὑρίσκοντο ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἀντίληψιν ἡμῶν πάντων. Χθὲς μία ἐφημερὶς ὑπουργική, ἀλλ’ ἥτις, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ἐπὶ πάντων τῶν ζητημάτων τῶν κοινωνικῶν ἀντεπεξέρχεται θαῤῥαλέως καὶ ἐπιτυχῶς, ἔδωκε πληροφορίας, τὰς ὁποίας μετὰ συγκινήσεως, ἀλλὰ καὶ μετ’ ἀγανακτήσεως ἀνέγνωμεν πάντες. Ἡ κατάστασις ἡ ἀποκαλυπτομένη εἶναι ἀληθῶς λίαν ἀποθαῤῥυντική. Δὲν εἶναι μόνον ἀποθαῤῥυντική, διότι δεικνύει εἰς ποῖον βάραθρον στέλλουσιν αἱ οἰκογένειαι τὰ τέκνα των, τὰ ὁποῖα ἔρχονται νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ ἱερώτερον πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον, ἀλλὰ καὶ διότι τοιαύτη κατάστασις, γενομένη γνωστή, θέλει κλονίσει τὴν πεποίθησιν τοῦ τόπου καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν καθηκόντων του. Διότι, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι, ἂν ἀγογγύστως οἱ πολῖται καταβάλλωσι τοὺς φόρους καὶ δίδωσι τὸν φόρον τοῦ αἵματος, ὅμως ἀγογγύστως δὲν θέλουσι φέρει τὴν ἰδέαν, ὅτι στέλλουσι τὰ τέκνα των, ὅπως γίνωσι θύματα διοικητικῆς ἀκηδείας, ἥτις ὀλίγον διαφέρει τῆς ἐξ ἐνέδρας προσβολῆς. Ἐν πρώτοις ποία, εἴπομεν, εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Νοσοκομείου; Πληροφορίαι, δοθεῖσαι ἐξ αὐτῆς τῆς ὑπηρεσίας, βεβαιοῦσι τὸ γεγονὸς, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ διευθύνων τὸ Νοσοκομεῖον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δεχθῇ περισσοτέρους ἄλλους ἀῤῥώστους ἐν αὐτῷ, οἱ ἄῤῥωστοι ἐπανέρχονται εἰς τοὺς στρατῶνας, καὶ ὅτι ἑπομένως ἐσχηματίσθησαν ἄλλα τόσα κάκιστα νοσηλευτήρια ὑπὸ κακίστους ὅρους.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀκριβές.

§17ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἀλλὰ τί εἶναι οἱ στρατῶνες οὗτοι, περὶ τῶν ὁποίων ὁμολογῶ ὅτι δὲν εἶχον ἀκριβῆ ἰδέαν, διότι δὲν ἐπίστευον, ὅτι εἶναι εἰς τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν σήμερον βλέπομεν ἐκ περιγραφῆς γενομένης ἐξ ἀρίστων πηγῶν, ἐξ αὐτοψίας; (ἀναγινώσκει): «Πλὴν τοῦ στρατῶνος τοῦ ἱππικοῦ, ὅστις κἄπως ἔχει ἀνθρωπινὸν παρουσιαστικὸν, ἀλλ’ ὅστις καὶ αὐτὸς εἶναι ἀνεπαρκέστατος καὶ ἀναρμοδιώτατα οἰκοδομημένος, οἱ λοιποὶ στρατῶνες διαιροῦνται εἰς δύο τάξεις: αʹ) Εἰς στρατῶνας ἐντελῶς ἀκατοικήτους καὶ τῶν ὁποίων προτιμότερον εἶναι τὸ ὕπαιθρον. βʹ) Εἰς στρατῶνας, ἐντὸς τῶν ὁποίων δύναταί τις ἴσως νὰ κατοικήσῃ κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας, ἀλλ’ ἐντὸς τῶν ὁποίων ἡ ἐν ὥρᾳ χειμῶνος διαμονὴ καὶ δι’ αὐτὰς τὰς ἰσχυροτάτας καὶ σιδηρᾶς κράσεις εἶναι ἐπικινδυνωδεστάτη. «Ἐννοεῖται, ὅτι οὐδεὶς λόγος δύναται νὰ γίνῃ περὶ συνθηκῶν ὑγιεινῆς, καθαριότητος, εὐπρεπείας, σχετικῆς εὐμαρείας, προκειμένου περὶ τῶν δύο τούτων κατηγοριῶν τῶν ἐνδιαιτημάτων τῶν στρατιωτῶν μας, καὶ ὅτι μόνον συστηματικῶς καὶ ἵνα καταληπτότεροι γίνωμεν, μεταχειριζόμεθα τὴν λέξιν στρατών.» Δὲν θέλω ν’ ἀναγνώσω τὰς ἐπιλοίπους πληροφορίας, διότι τὰ ὀλίγα ταῦτα ἀρκοῦσι διὰ νὰ ἐννοήσουν πάντες, ὅτι οἱ στρατῶνες αὐτοὶ εἶναι τρῶγλαι. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν κυρίως καλουμένων στρατώνων, ὑπάρχουσι καὶ παραπήγματα (ἀναγινώσκει): «Ὑποθέσατε οἰκίας κακοφτιασμένας, ὧν ἑκάστη, περιλαμβάνουσα αἴθουσαν 20 τὸ πολὺ τετραγωνικῶν μέτρων, ἔχει 84 θύρας, 145 παράθυρα, 374 χαραμίδας καὶ ἰσαρίθμους ὀπὰς εἰς τὴν ὀροφήν. Τοιαύτην οἰκίαν ἀναγκαίως ὁ Ὅμηρος θὰ ὠνόμαζεν ἀνεμόεσσαν, ἡμεῖς ὅμως ἐπὶ τὸ ἁπλούστερον καὶ ἰατρικώτερον τὴν ὀνομάζομεν ποντικοποιεῖον. «Ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑπερβολῆς τοιαύτη εἶναι ἡ κατασκευὴ ὅλων τῶν παραπηγμάτων, ἐν οἷς ἐν τούτοις διαιτῶνται 3,000 ἄνδρες, ἐξαντλούμενοι ὑπὸ τῶν γυμνασίων, στερούμενοι θερμάνσεως καὶ ἐπαρκῶν σκεπασμάτων. «Τί γίνεται τὸ σύνταγμα τοῦ Μηχανικοῦ ἐκεῖ κάτω, παρὰ τὸ ἐργοστάσιον τοῦ φωταερίου, εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς εἴπωμεν, ἀρκεῖ νὰ σᾶς διαβεβαιώσωμεν, ὅτι τὰ παραπήγματα τῆς ὁδοῦ Κηφισσίας, παραβαλλόμενα πρὸς αὐτὰ, δικαίως δύνανται νὰ ἐπονομασθῶσι μέγαρα.» Ἐπίστευον ὅτι οἱ καλλίτεροι στρατῶνες εἶναι οἱ στρατῶνες τοῦ πυροβολικοῦ. Ἀλλὰ τί νομίζετε, ὅτι εἶναι οἱ στρατῶνες οὗτοι; Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν πρώτην τάξιν, τὴν τῶν παντελῶς ἀκατοικήτων, ἀνάγομεν τοὺς στρατῶνας τοῦ πυροβολικοῦ. Ψυχραὶ καὶ ὑγραὶ τρῶγλαι, εἰς δύο μέτρα κάτωθεν τῶν δύο ὁδῶν εἶδος σταύλων ὡς πρὸς τὴν διαῤῥύθμισίν των, εἶδος κοτετσιῶν διὰ τὸ πλῆθος τῶν παραθύρων, θυρῶν, ἀνοιγμάτων. Οἱ τοῦ 3ου ἰδίως συντάγματος, εἶναι ἀποδεδειγμένον ἱστορικῶς καὶ ἀρχαιολογικῶς, ὅτι κατείχοντο ἄλλοτε καὶ κατῳκοῦντο παρὰ τῶν σκύλων τῆς Δουκίσσης τῆς Πλακεντίας, ἥτις, ὡς γνωστὸν, πλῆθος αὐτῶν ἔτρεφε. «Καθαριότης ὁμολογουμένως ἐπικρατεῖ ἐν αὐτοῖς, πολλῷ ἴσως περισσοτέρα παρ’ ὅτι θὰ ἠδύνατό τις νὰ ἐλπίσῃ, χάρις εἰς τὴν φιλότιμον πρόνοιαν τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὸν ἔκτακτον ζῆλον καὶ τὴν αὐστηρότητα τῶν ὑπαξιωματικῶν· ἀλλὰ τί νὰ σᾶς κάμῃ ἡ καθαριότης, ὁπόταν τὸ ἔδαφος ἀναγκαίως ᾖναι ὑγρὸν, ἡ δὲ ἐν αὐτοῖς θερμοκρασία κατέρχηται εἰς 5 καὶ 6 βαθμούς; Τί νὰ σᾶς κάμῃ ἡ καθαριότης, ὅταν ὁ βοῤῥᾶς διέρχηται λάβρος ἄνωθεν τῶν κεφαλῶν τῶν στρατιωτῶν κοιμωμένων, ἡ δὲ βροχὴ οὐχὶ σπανίως περιλούῃ αὐτούς; Μὲ τὰ γλίσχρα μέσα, ἅτινα διαθέτουσιν οἱ κύριοι σωματάρχαι, μὲ τὰς ὀλίγας δραχμὰς, αἵτινες πιθανὸν νὰ τοῖς περισσεύωσι, προσπαθοῦσι νὰ κλείσωσι τὰς ὀπὰς, ἢ νὰ ἐπιδιορθῶσι τὰ κρημνιζόμενα μέρη. Ἀλλὰ τὰ ἐμβαλώματα ἐπὶ ἐμβαλωμάτων εἰς οὐδὲν χρησιμεύουσι, καὶ ἡ μόνη θεραπεία τῶν ἀθλίων αὐτῶν στρατώνων εἶναι ἡ πυρπόλησις αὐτῶν ἢ κατακρήμνισις. «Ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἡ ἐν αὐτοῖς παραμονὴ εἶναι ἐπιβλαβεστέρα τῆς ἐν σκηναῖς, καὶ μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἂν ἤμεθα ἀξιωματικοὶ τοῦ πυροβολικοῦ, θὰ ἐπροτείνομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ κατασκηνῶμεν τοὺς στρατιώτας μας εἰς τὸ Γουδὶ ὑπὸ σκηνάς.»

§18ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Ποῖος τὰ λέγει αὐτά;

§19ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Τὰ λέγει ἀνὴρ ἐπιστήμων, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἔπρεπε νὰ κάμουν, ἐπεσκέφθη τοὺς στρατῶνας, συνωμίλησε μετ’ ἀρχιάτρου καὶ πολλῶν ἀξιωματικῶν. Οἱ στρατῶνες οὗτοι εἶναι ἑστία μολύσματος, διότι δὲν ἀπελυμάνθησαν ἐγκαίρως, διότι πέρυσιν ὑπῆρχεν ἐκεῖ ἡ ἰλαρὰ, καὶ δὲν ἀπελυμάνθησαν ὅλον τὸ θέρος, ὅτε δὲν ὑπῆρχον στρατιῶται ἐν αὐτοῖς, ἡ δὲ μολυσματικὴ κατάστασις ἔπεσε κατὰ τῶν νεοσυλλέκτων κληρωτῶν, οἵτινες ἦλθον εἰς τοὺς στρατῶνας τούτους κατὰ τὸ φθινόπωρον. Ἀληθῶς τὸν Ἰούνιον ὑπῆρχεν ἰλαρὰ ἐν τῷ στρατῷ καὶ κατ’ Αὔγουστον «ἡ μάχη μεταξὺ τῶν μικροβίων καὶ τῶν στρατιωτῶν ἔληξεν ἐλλείψει μαχητῶν, ἐπανελήφθη δὲ, ὅτε ἦλθον οἱ κληρωτοί.» Τότε δὲ ἐσκέφθησαν περὶ ἀπολυμάνσεως, ἥτις εἶναι αὐτόχρημα γελοία, ὡς ἐγένετο, καὶ ἀποδεικνύει πλήρη ἀμάθειαν ἐκείνων, οἵτινες ἐπεχείρησαν αὐτήν, διότι βεβαίως ἡ ἀπολύμανσις τῶν νοσοκομείων ἀπὸ μολυσματικὴν νόσον δὲν γίνεται διὰ πλυσίματος. Διὰ τοῦ πλυσίματος μᾶλλον ἔθρεψαν τὸ μόλυσμα. Ἐν τούτοις τοιαύτη κατάστασις ἔφερε τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς ἐν τῷ πνεύματι τοῦ στρατοῦ (ἀναγινώσκει): «Πλεῖστοι ἀνώτεροι καὶ κατώτεροι ἀξιωματικοί, οὓς ἔσχομεν τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἐρωτήσωμεν περὶ τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ καὶ οἵτινες μᾶς παρεκάλεσαν νὰ μὴ κάμωμεν χρῆσιν τῶν ὀνομάτων των, μᾶς ὡμίλησαν ἐν ὑπερτάτῃ ἀγανακτήσει καὶ σχεδὸν δακρύοντες περὶ τῆς ἀθλιεστάτης καταστάσεως τῶν στρατώνων καὶ τῆς ἀστοργίας, ἣν ἡ Πολιτεία πρὸς τὸν στρατὸν δεικνύει: «Ἡ σχέσις ἡμῶν τῶν ἀξιωματικῶν πρὸς τὸν στρατιώτην εἶναι σχεδὸν ἡ αὐτὴ ὡς πατρὸς πρὸς υἱὸν, ἀδελφοῦ πρὸς ἀδελφόν. Τὸν βλέπομεν τὸν ἀτυχῆ, κρυόνοντα, ταλαιπωρούμενον, πάσχοντα, εὑρισκόμενον ὑπὸ τὰς ἀθλιωτάτας ὑγιεινὰς συνθήκας, καὶ δὲν δυνάμεθα, νὰ τὸν βοηθήσωμεν, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνορθώσωμεν τὸ ἠθικόν του, καὶ ἐνῷ τὸν βλέπομεν τουρτουρίζοντα, πυρέσσοντα, τὸν ταλαιπωροῦμεν καὶ τὸν βασανίζομεν μὲ τὰ γυμνάσια. Σᾶς ὁρκιζόμεθα, κύριε Συντάκτα, ὅτι πολλάκις τοσαύτη ἀδημονία μᾶς καταλαμβάνει, ὥστε μᾶς ἔρχεται νὰ πετάξωμεν τὸ σπαθὶ, διὰ νὰ μὴ γινώμεθα, ἔστω καὶ πόῤῥωθεν, συνεργοὶ τῆς κακοδαιμονίας τῶν ἀτυχῶν στρατιωτῶν μας.»

§20ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖοι ἀξιωματικοὶ τὰ εἶπον;

§21ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Δὲν ἠθέλησαν νὰ εἴπουν τὰ ὀνόματά των. Ἀλλ’ ἰδοὺ καὶ ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου, ὅστις δὲν ἀπέκρυψε τὸ ὄνομά του. Ὑπηρετῶν ἐπὶ 40 ἔτη ὡς στρατιωτικὸς ἰατρὸς, πρὸ δεκαετίας φέρει τὸν ὑψηλὸν βαθμὸν τοῦ ἀρχιάτρου καὶ κατόπιν τὸν τοῦ γενικοῦ ἀρχιάτρου, κατέχει δὲ διακεκριμένην κοινωνικὴν θέσιν διὰ τὴν ἐπιστημονικὴν αὑτοῦ ἀξίαν, τὴν φιλανθρωπίαν αὑτοῦ καὶ τὴν εὐθύτητα τοῦ χαρακτῆρός του (ἀναγινώσκει): «Φαντασθῆτε, ὅτι τὸ Νοσοκομεῖόν μας, τὸ ὁποῖον μόλις δύναται νὰ περιλάβῃ 100–150 ἀσθενεῖς, ἔχει νῦν 280, ὅτι στερεῖται ὕδατος καὶ ὅτι ἡ ἀπολύμανσις τῶν ἐνδυμάτων καὶ κλινοστρωμνῶν γίνεται ἐν αὐτῷ διὰ πλυσίματος εἰς τὸ Φάληρον. «Ἐν Εὐρώπῃ ὅλα τὰ Νοσοκομεῖα ἔχουσιν ἰδιαιτέρους κλιβάνους, ἐντὸς τῶν ὁποίων ἐντίθενται τὰ ἀντικείμενα ταῦτα καὶ θερμαίνονται ἐν ἀτμοσφαίρᾳ 120 βαθμῶν. Οὕτω μόνον δύναταί τις ἐπιστημονικῶς, νὰ ᾖναι βέβαιος περὶ τῆς καταστροφῆς τῶν μικροβίων. Τοιούτους κλιβάνους καὶ ἕνα καὶ δύο ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ἐδῶ, οἱαδήποτε δαπάνη καὶ ἂν ἀπῃτεῖτο δι’ αὐτούς. Ἐκτὸς τούτου, διὰ τὰς μολυσματικὰς νόσους ἀπόλυτος ἀνάγκη εἶναι ἰδιαιτέρων τμημάτων ἐν τῷ Νοσοκομείῳ. Ἡ ἰλαρὰ π. χ. ἔχει ἀνάγκην ἐκτάκτου περιποιήσεως, θερμότητος· αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν, δὲν εἶναι ἐπικίνδυνος, ἀλλὰ αἱ ἐπιπλοκαί της φέρουσι πολλάκις τὸν θάνατον. Ἐδῶ ὁ πάσχων ἐξ ἰλαρᾶς διὰ τὴν φυσικήν του ἀνάγκην ἀναγκάζεται νὰ σηκωθῇ τῆς κλίνης του καὶ νὰ ἐξέλθῃ, μεταβάλλων οὕτω ἀτμοσφαῖραν καὶ ἐκτιθέμενος οὕτω εἰς τὴν ἐπήρειαν τοῦ ψύχους. «Εἶπον προηγουμένως, ὅτι τὸ Νοσοκομεῖον εἶναι ἀνεπαρκὲς, ἕνεκα τοῦ χώρου του· ἠξεύρετε τί συμβαίνει; Ἅμα γίνῃ ὀλίγον καλὰ, προτοῦ ἔτι νὰ ἀναῤῥώσῃ, τὸν βγάζουν ἀπὸ τὸ Νοσοκομεῖον, ἀναγκαζόμενοι ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς θέσεως, καὶ αὐτὸς, ἐξερχόμενος, προσβάλλεται ἐκ νέου, ἐννοεῖται ἐπικινδυνωδέστερον. «— Καὶ τί νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ πρὸς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως ταύτης καὶ πρόληψιν τοῦ κινδύνου; «— Νομίζω: αʹ) Ὅτι πρέπει νὰ παύσωσι τὰ γυμνάσια ὁλοσχερῶς ἐπὶ δεκαπέντε τοὐλάχιστον ἡμέρας. βʹ) Ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ συντονωτάτη φροντὶς περὶ ἀνεγέρσεως στρατώνων καὶ τακτικῆς αὐτῶν ἀπολυμάνσεως. γʹ) Ὅτι πρέπει νὰ ἀνεγερθῶσι νοσοκομεῖα κατὰ τὰς νεωτέρας ἀπαιτήσεις τῆς ἐπιστήμης. δʹ) Καλὸν θὰ ἦτο οἱ κύριοι ἀξιωματικοὶ νὰ ἐζήτουν νὰ ἀνορθώσωσι τὸ ἠθικὸν τῶν στρατιωτῶν, οἵτινες εἶναι κατατρομαγμένοι, καὶ νὰ ἐμπνεύσωσιν εἰς αὐτοὺς θάῤῥος. «Αὐτὰ θεωρῶ ἀπαραίτητα ἐπὶ τοῦ παρόντος, καὶ, καίτοι παραδεχόμενος, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ μας εἶναι ἀνησυχητικὴ, ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι καὶ τοιαύτη, ὁποία κοινῶς παριστάνεται.» Δὲν σᾶς ἀναγινώσκω πλειότερα. Σᾶς λέγω πρῶτον, ὅτι ἔχομεν Νοσοκομεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι κεκορεσμένον, δεύτερον περιέχει τετραπλασίους ἐκείνων, τοὺς ὁποίους δύναται νὰ χωρέσῃ, τρίτον δὲν ἔχει ὕδωρ, καὶ τέταρτον δὲν ἔχει τὴν ἀπαιτουμένην νοσοκομειακὴν ὑπηρεσίαν. Καὶ γνωρίζετε τί τρέχει ὡς πρὸς τὴν θεραπείαν τῶν ἰλαριώντων; Ἀπαιτεῖται θερμὴ ἐνδιαίτησις καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἀῤῥωστίας καὶ τῆς ἀναῤῥώσεως, καὶ ὅμως οἱ ἄῤῥωστοι οὗτοι, πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν φυσικῶν αὑτῶν ἀναγκῶν, εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ ἐξέρχωνται εἰς τὸ ψῦχος, πρᾶγμα σοβαρότατον, διότι ἐκτὸς ἄλλων αἰτίων, καὶ τοῦτο θὰ ὑπῆρξεν αἰτία θανάτου εἴς τινας τῶν ἀῤῥώστων, οἵτινες θὰ ἐσώζοντο, ἐὰν ἐνοσηλεύοντο ὑπὸ ὅρους νοσηλείας στοιχειωδῶς ἀνθρωπίνους. Πάντες γνωρίζομεν, ὁποῖον κίνδυνον διατρέχει ὁ ἄῤῥωστος, ἐὰν εἴτε κατὰ τὸ στάδιον τῆς νόσου, εἴτε κατὰ τὴν ἀνάῤῥωσιν ἐκτεθῇ εἰς τὴν παραμικροτέραν ψύξιν. Τοῦτο καὶ εἰς τὴν ἀκινδυνωτέραν νόσον δύναται νὰ δώσῃ χαρακτῆρα ἐπικίνδυνον καὶ θανάσιμον. Ὁ εἰρημένος ἀρχίατρος συμβουλεύει ἐπὶ τέλους τὴν κατασκευὴν στρατώνων καὶ νοσοκομείων. Ταῦτα βεβαίως εἶναι τὰ στοιχειωδέστατα. Ἀλλὰ τέλος πάντων ἡμεῖς ἐπιτελοῦμεν καθῆκον φιλανθρωπίας. Καὶ ἂν δὲν εἴχομεν τὴν ὑψηλὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, πάλιν δὲν ἠδυνάμεθα, ἢ νὰ διαμαρτυρηθῶμεν κατὰ καταστάσεως τοιαύτης. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς φιλανθρωπίας ἔχομεν καὶ ἄλλην ἐντολὴν, ἐντολὴν ὡς ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν μας, ὡς φυσικοὶ προστάται τῶν κληρωτῶν, οἵτινες ἐκτίθενται εἰς τοιούτους κινδύνους, καὶ ἐντολὴν ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, διότι, ὡς σᾶς εἶπον ἐπανειλημμένως, τὸ μέγιστον κακὸν δὲν εἶναι μόνον ὁ σκληρὸς θάνατος τῶν νέων, ἀλλὰ καὶ ἡ ὀλεθρία πεποίθησις, τὴν ὁποίαν ἐμβάλλομεν εἰς τὸ Ἔθνος, ἐξ ἧς θὰ ἀποστέργῃ τοῦ λοιποῦ ὁ λαὸς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν στρατιωτικῶν αὐτοῦ καθηκόντων. Βεβαίως εἶναι ἄξιος θαυμασμοῦ ὁ λαὸς οὗτος, ὅστις μετὰ τοσαύτης ἀφοσιώσεως καταβάλλει καὶ τὸν τελευταῖον ὀβολόν του καὶ τὸ αἷμα τῶν τέκνων του ἀγογγύστως, ἀλλ’ ἂς σκεφθῶμεν, ὁποίαν εὐθύνην φέρομεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι νομιζόμεθα ἀνώτεροι ἐκ τῆς ἀγωγῆς ἡμῶν, ἐκ τῆς κοινωνικῆς ἡμῶν θέσεως, ἐκ τῶν πολιτικῶν ἡμῶν ἀξιωμάτων, ἂν δεικνύωμεν ἀπέναντι τοῦ λαοῦ τοιαύτην τινὰ ἔλλειψιν στοιχειώδους προνοίας. Ἠκούσαμεν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι εἰς 2,022 ἀνήρχετο ὁ ἀριθμὸς τῶν εἰς τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον τῶν Ἀθηνῶν εἰσελθόντων ἀῤῥώστων κατὰ τοὺς μῆνας Ὀκτώβριον καὶ Νοέμβριον. Ἡ φρουρὰ τῶν Ἀθηνῶν, μᾶς εἶπεν, ὅτι ἀνέρχεται εἰς 7,868. Ἐπὶ τῇ ὑποθέσει λοιπὸν, ὅτι εἰσῆλθον εἰς τὸ Νοσοκομεῖον 2,022, ἀναλογοῦσιν 26 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν ἀσθενεῖς, 29 δὲ ἀπέθανον. Τοῦτο εὑρίσκει ἡ ὑπηρεσία, ὅτι ἀποδεικνύει μεγάλην ἐπιτυχίαν τῆς νοσοκομειακῆς ὑπηρεσίας, διότι βεβαιοῖ, ὅτι ἡ συνήθης θνησιμότης εἶναι μεγαλειτέρα. Ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἀντλῶ τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου γνώσεις μου ἐξ ἑνὸς λεξικοῦ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Τρικούπης, καίτοι γνωρίζει, ὅτι ἡ μελέτη μου δὲν περιορίζεται εἰς τὸ λεξικὸν, ἀλλ’ ἐκτείνεται εἰς τὰ ἄριστα τῶν συγγραμμάτων τῆς ὕλης αὐτῆς, καὶ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐξετάσεις δύναμαι νὰ δώσω, προκειμένου περὶ τούτου, ἀπὸ στήθους δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι γνωρίζω τὸ περὶ στρατιωτικῆς ὑγιεινῆς περίφημον σύγγραμμα τοῦ Morache. Λέγω λοιπὸν εἰς τὸν κύριον Τρικούπην, ὅτι, ἐὰν ἤθελε παρουσιάσει τοιούτους ἀριθμοὺς εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν οἱουδήποτε Ἔθνους, ἤθελον μειδιάσει μὲ τοιαύτας πληροφορίας. Ὅταν λέγῃ, ὅτι οἱ ἀνώτεροι ἀριθμοὶ δεικνύουν μεγάλην ἐπιτυχίαν εἰς τὴν ἔκβασιν τῶν ἀσθενειῶν, βεβαίως λέγει τι, τὸ ὁποῖον χάριν ἀστεϊσμοῦ δύναται νὰ λεχθῇ. Διότι ἡ σχέσις τῶν εἰσερχομένων καὶ θνησκόντων προκύπτει ἐκ τοῦ εἴδους τῆς ἀσθενείας· διότι, ἐὰν εἰσήρχοντο ἀσθενεῖς ἀπὸ influenza ἢ δάγγειον πυρετὸν, οὐδεὶς θὰ ἀπέθνησκεν, ἐνῷ, ἐὰν εἰσήρχοντο ἀσθενεῖς ἀπὸ χολέραν, θὰ ἀπέθνησκον πλεῖστοι. Λοιπὸν οἱ ἀριθμοί σας δὲν δεικνύουν τίποτε, δεικνύουν ἁπλῶς, ὅτι αἱ ἀσθένειαι, αἱ πλεῖσται ἐξ αὐτῶν, ἤθελον λάβει ἔκβασιν καλλιτέραν, ἐὰν οἱ νοσηλευόμενοι εὑρίσκοντο εἰς ἀνθρωπινοὺς ὅρους νοσηλείας. Καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ ἱλαρᾶς καὶ ἐπειδὴ χθὲς ἀπέθανον 5 εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, σᾶς λέγω πάλιν, ὅτι ἡ ἱλαρὰ ἤθελε παρουσιάζει μηδὲν 0%, ἐὰν ἐξετελεῖτο ἡ νοσοκομειακὴ ὑπηρεσία ὑπὸ ἀνθρωπινωτέρους ὅρους, ἐὰν ἐνδιαιτῶντο εἰς καλοὺς στρατῶνας, ἐὰν εἶχον ἀνάλογα Νοσοκομεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ γίνηται ἀνθρωπινωτέρα νοσηλεία. Ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ ὅροι οὗτοι ἐλλείπουσι, διὰ τοῦτο ἡ ἀσθένεια αὕτη παρουσιάζει θνησιμότητα 12%, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαιοτάτη θνησιμότης ἐπὶ τῆς ἱλαρᾶς. Ταῦτα θὰ δημοσιευθῶσι καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι οἱαδήποτε ἐπιστημονικὴ μελέτη, γινομένη ἐπὶ τούτων, θὰ κυρώσῃ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω. Ἂς βεβαιωθῶσιν οἱ φίλοι συνάδελφοι, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔδειξαν ἀνυπομονησίαν τινὰ, ἢ ἐβαρύνθησαν, ὅπως πρὸ ὀλίγου μοὶ ἀνεκοινώθη, τὴν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ παρέκβασιν ἡμῶν, ὅτι ὅσοι παρεμβῶσιν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης, (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) δὲν θὰ τὸ κάμωσιν ἵνα μεταχειρισθῶσιν αὐτὸ ὡς ἀντικείμενον ἀντιπολιτεύσεως. Μεγάλως ἠδίκησεν ἐμὲ προσωπικῶς ἀνὴρ, ὅστις ἀπὸ παιδικῆς ἡλικίας μὲ γνωρίζει, γνωρίζει τὰ ἐλατώματά μου, ἀλλ’ ἐπίσης καὶ τὴν εἰλικρίνειάν μου, ὅταν ὑπέθεσεν, ὅτι, διότι κάθημαι ἐπὶ τῶν ἑδωλίων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἔφερον τὸ ἀντικείμενον τοῦτο μετὰ τόσης ζέσεως εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Τὸ ζήτημα δὲν τὸ ἔφερον πρῶτος ἐγὼ, ἀλλὰ βεβαίως θὰ τὸ ἔφερον, ἐὰν δὲν τὸ ἔφερεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, ὁ κ. Κόρπας, ὁ κ. Γεωργαντᾶς, ὁ κ. Σακελλαρόπουλος. Καὶ μάλιστα ὁ κ. Σακελλαρόπουλος μετ’ ἐπιστημονικῆς ἐμβριθείας ἐπανειλημμένως δὶς ἀνέπτυξε τοῦτο, ὅπως ἐγὼ δὲν ἤμην εἰς κατάστασιν ν’ ἀναπτύξω. Ἐγὼ δὲν ἔχω, παρὰ τὸν ζῆλον, τὸν ὁποῖον αἰσθάνομαι εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Τὸ γνωρίζει ὁ κ. Τρικούπης καλῶς, ποῖα ἔχω ἐλατήρια, οὔτε πρέπει νὰ φαντασθῇ, ὅτι διὰ μίαν ἁπλῆν ἀστειότητα, ἥτις δὲν εἶχεν οὐδὲν δυσάρεστον δι’ ἐμὲ, ἀλλὰ καὶ ἥτις, καὶ ἂν ἤθελεν ὑποτεθῇ, ὅτι μὲ ἠδίκει, δὲν θὰ προεκάλει ἐκ μέρους μου ἀντεκδίκησιν, ἐλάλησα πικρῶς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου. Ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο βλέπετε, ὅτι θίγονται τὰ αἰσθήματα ἡμῶν τὰ ἐνδόμυχα, ὄχι μόνον πρὸς φίλους, ὄχι μόνον πρὸς συγγενεῖς, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἡμᾶς αὐτούς· διότι, ἐὰν ἀνήκομεν ἡμεῖς εἰς τὴν νέαν γενεάν, τοὺς αὐτοὺς κινδύνους ἠθέλαμεν ὑποστῆ, κινδύνους ἀδόξους καὶ ἀηδεῖς. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο αἴσθημα εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κινεῖ ἡμᾶς, ὁ φόβος, ὅτι τοιαύτη κατάστασις πραγμάτων, διαρκοῦσα καὶ παρατεινομένη, θέλει φέρει ἀποτελέσματα δεινότατα εἰς τὸ πολιτικὸν μέλλον τοῦ τόπου, διότι θέλει κλονίσει τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ ἐπὶ τῶν θεσμῶν ἐκείνων, οἵτινες καὶ ἐκ τοῦ Συντάγματος εἶναι τεταγμένοι, ὅπως ὦσιν οἱ ἀνώτατοι ἔφοροι τοῦ στρατοῦ. (Εὖγε! εὖγε! ὡραῖα!)

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν εἶχε ζητήσει πληροφορίας τινὰς, ταύτας δ’ ἐκόμιζον σήμερον· ἀλλ’ ἀντὶ νὰ περιμείνῃ τὴν ἀνακοίνωσιν αὐτῶν, ἔσπευσε νὰ ὁμιλήσῃ, νομίζω πρὸς ζημίαν ἑαυτοῦ καὶ τῆς Βουλῆς, διότι, ἂν εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὰ ὑποβληθησόμενα, δὲν θὰ ἔλεγε πολλὰ ἐξ ὅσων εἶπε. Ἐξηκολούθησεν ἐπιμένων, ὅτι τὸ Νοσοκομεῖον δὲν ἔχει χῶρον ἱκανὸν διὰ τοὺς ἐν αὐτῷ, καὶ τοῦτο διότι εἶχε κακῶς ὑπολογίσει τὰ περὶ τούτου κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑποβληθεισῶν πληροφοριῶν. Ὑπεβάλομεν τότε πληροφορίας, κατόπιν αἰτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ, περὶ τῶν εἰσελθόντων εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξέλαβε καὶ ἐξακολουθεῖ φρονῶν, ὅπως ἀπέδειξε πρὸ ὀλίγου διὰ τῶν παρατηρήσεών του, ὅτι οἱ εἰσελθόντες ἐν τῷ Νοσοκομείῳ διαμένουσιν ἐκεῖ διαρκῶς, καὶ εἰς τούτους ἐπιπροσθέτων νέους εἰσελθόντας, ἀνευρίσκει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ, καθορίζων καὶ τὴν χωρητικότητα τοῦ Νοσοκομείου πολὺ κατωτέραν τῆς πραγματικῆς. Καὶ θαυμάζει ἔπειτα, ὅτι τοσοῦτοι ἐνδιαιτῶνται ἐν τῷ Νοσοκομείῳ, παριστῶν ὡς φυσικὴν συνέπειαν τὰς κατ’ αὐτὸν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ συμβαινούσας ἀσθενείας, καὶ τὴν γένεσιν ἐκεῖ μολύσματος, ἐνῷ τοὐναντίον εἶναι γνωστὸν, ὅτι οὐδεὶς ἐν τῷ Νοσοκομείῳ ἠσθένησεν, ὅτι πάντες οἱ ἐν τῷ Νοσοκομείῳ εἰσῆλθον ἀσθενεῖς. Ἂν μετεδίδετο ἡ ἰλαρὰ ἐν τῷ Νοσοκομείῳ ἀπὸ τοῦ πάσχοντος ἐξ αὐτῆς εἰς τὸν μὴ πάσχοντα ἐξ ἰλαρᾶς, θὰ εἶχε δίκαιον ὁ κ. Βουλευτής, φρονῶν ὅτι τὰ μέτρα τῆς ἀπολυμάνσεως δὲν εἶναι ἐπαρκῆ· ὅταν ὅμως εἰς οὐδένα ἐν τῷ Νοσοκομείῳ μετεδόθη ἡ ἰλαρὰ, ἔχομεν τὴν πραγματικὴν ἀπόδειξιν, τὴν ἐπίσημον πληροφορίαν, ὅτι ἐντὸς τοῦ Νοσοκομείου νόσημα ἰλαρᾶς δὲν ἀνεπτύχθη. Πιθανὸν τὸ Νοσοκομεῖον νὰ μὴ παρουσιάζῃ πάντας τοὺς ὅρους τῆς ὑγιεινῆς, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ νὰ παραπονώμεθα κατὰ τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως τοῦ Νοσοκομείου, ἀφοῦ ἡ ἐπιδημία, περὶ ἧς πρόκειται, δὲν ἀνεφάνη ἐντὸς τοῦ Νοσοκομείου· πάντες οἱ ἐξ ἰλαρᾶς ἐν τῷ Νοσοκομείῳ εὑρισκόμενοι, πάντες μετηνέχθησαν εἰς αὐτὸ ἔξωθεν. Ἀλλὰ θὰ ἐπιληφθῶ ἤδη τῆς ὑποβολῆς τῶν ἐγγράφων, καὶ ὑποβάλλων αὐτὰ, συγχρόνως θέλω σχολιάσει καὶ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅστις—καὶ δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τῆς εἰλικρινείας του—εὐχαρίστως θέλει πληροφορηθῆ, ὅτι πάντα, ὅσα εἶπεν, εἶναι ἀνυπόστατα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐστήριξε τὰς παρατηρήσεις του εἰς τοῦτο, ὅτι τὸ Νοσοκομεῖον περιλαμβάνει τετραπλασίους ὅσων δύναται νὰ περιλάβῃ. Ἂς ἴδωμεν λοιπὸν, ποία ἡ χωρητικότης τοῦ Νοσοκομείου καὶ πόσους περιλαμβάνει. Νομίζω ὅτι οὗτος εἶναι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν πρέπει νὰ προβῶμεν, ἵνα ἐξελέγξωμεν τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι τὰ τοῦ Νοσοκομείου ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην κακῶς ἔχουσι. Τὸ Νοσοκομεῖον ἔχει χωρητικότητα, κατὰ τὸν πίνακα, ὃν ὑποβάλλω, περιλαμβάνοντα διακεκριμένως τὴν χωρητικότητα μιᾶς ἑκάστης τῶν αἰθουσῶν, 9960 κυβικῶν μέτρων, τουτέστι 210 κυβικῶν μέτρων τῆς αἰθούσης τοῦ Ἀσκληπιοῦ, 1040 τῆς αἰθούσης τοῦ Ἱπποκράτους κλπ. Ὑπάρχουσι δὲ κλῖναι 330. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι τὸ Νοσοκομεῖον χωρεῖ μόνον 100 ἀσθενεῖς· χωρεῖ ὅσους δίδει ὁ ὅλος κυβισμὸς, διαιρούμενος διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κύβων, ὃν ἡ ἐπιστήμη ὁρίζει ὡς τὸν πρέποντα δι’ ἕκαστον τῶν ἀσθενῶν. Βεβαίως ὁ ἀριθμὸς οὗτος δὲν εἶναι καθωρισμένος ἀναλλοιώτως, ἀλλοῦ εἶναι μεγαλείτερος, ἀλλοῦ μικρότερος. Ὁ συνήθης χῶρος τῶν ἐν Γαλλίᾳ, Βελγίῳ καὶ Ἰταλίᾳ νοσοκομείων εἶναι 20 ἕως 25 κυβικῶν μέτρων κατὰ ἀσθενῆ, ἀλλ’ ἔχομεν νοσοκομεῖα, παραχωροῦντα εἰς ἕκαστον ἀσθενῆ χῶρον μεγαλείτερον. Ἔχομεν π. χ. τὸ ἀγγλικὸν νοσοκομεῖον St. Thomas, παρέχον χῶρον 46 κυβικῶν μέτρων, καὶ τὸ στρατιωτικὸν νοσοκομεῖον τοῦ Woolwich, παρέχον χῶρον 37 κυβικῶν μέτρων, ἔχομεν ἐν Γαλλίᾳ τὸ νοσοκομεῖον, τὸ πολυτελέστερον πάντων, τὸ στοιχίσαν 10,445,000 φράγκων, παρέχον χῶρον 57 κυβικῶν μέτρων, ἔχομεν τὸ Hôpital militaire de Vincennes, παρέχον χῶρον 30 κυβικῶν μέτρων.

§23ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἐλεεινόν.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐστοίχισε περὶ τὰ 2,500,000 φράγκων ἡ οἰκοδομή. Τὰ δὲ ἄλλα νοσοκομεῖα τῆς Γαλλίας, τοῦ Βελγίου καὶ τῆς Ἰταλίας παρέχουσι χῶρον εἰς ἕκαστον ἀσθενῆ 20–25 κυβικῶν μέτρων. Τὸ ἐνταῦθα Νοσοκομεῖον διεσκευάσθη πρὸς τοποθέτησιν κλινῶν διὰ τριακοσίους τριάκοντα ἀσθενεῖς, παρεχουσῶν ἀναλογίαν 30 καὶ 2 δεκατημορίων κυβικῶν μέτρων εἰς ἕκαστον, ἀλλὰ τοῦτο ἐὰν καὶ αἱ τριάκοντα κλίναι κατέχωνται. Μεθ’ ὅσα ἠκούσατε περὶ 2,000 ἀσθενῶν, ὑπεθέσατε ἴσως, ὅτι περὶ δύο χιλιάδων κατεχομένων κλινῶν προέκειτο.

§25ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐλέχθη, ὅτι δύο χιλιάδες ἀσθενῶν εἰσῆλθον κατὰ τοὺς δύο μῆνας.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἄλλως ὁ συλλογισμὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν εἶχεν ἐφαρμογήν. Ἔλεγεν ὅτι δύο χιλιάδες ἀσθενεῖς εἰσῆλθον, καὶ ἠρώτα, πῶς ἠδύναντο τοσοῦτοι νὰ νοσηλευθῶσιν ἐν αὐτῷ. Παρουσιάζω ἤδη καὶ τοὺς πίνακας τῶν νοσηλευομένων, ἵνα συσχετίσωμεν τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν πρὸς τὸν κυβισμὸν τῶν ἀσθενῶν, καὶ βεβαιώσωμεν τὴν εἰς ἕκαστον ἀνήκουσαν ἀναλογίαν. Ὡς εἶπον, 330 κλίναι ὑπάρχουσιν, ἀλλ’ οἱ ἐν τῷ Νοσοκομείῳ νοσηλευόμενοι εἶναι 288, δηλ. κάτω τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κλινῶν, πρὸ ὀλίγων μάλιστα ἡμερῶν ἦσαν ὀλιγώτεροι, καὶ ἑπομένως ὁ κυβισμὸς ἦτο ἔτι μεγαλείτερος, ἀλλὰ καὶ ἤδη, ὅτε ἀντὶ 330 ἔχομεν 288 νοσηλευομένους, ἐννοεῖται ὅτι ὁ κυβισμὸς κατ’ ἀναλογίαν αὐξάνει. Ἔχω ἐνταῦθα τὸν πίνακα τῶν εἰσερχομένων καὶ ἐξερχομένων ἀσθενῶν, ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ πρῶτον δεκαπενθήμερον τοῦ Νοεμβρίου εἰσῆλθον 385, ἐξῆλθον 368 καὶ ἀπεβίωσαν ἑπτά, ἑπομένως ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐξελθόντων καὶ ἀποβιωσάντων ἀφίνει μόνον 10 προσθήκην εἰς τοὺς προϋπάρχοντας· ἐπίσης δὲ τὸ δεύτερον δεκαπενθήμερον ἔχομεν εἰσελθόντας 254, ὡς ἐξέθηκα καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ἔχομεν ἐξελθόντας 228, ἀποβιώσαντας 21, ἑπομένως ἔχομεν 5 μόνον προσθετέους εἰς τὸν προηγούμενον ἀριθμόν. Ὥστε ὁ ἀριθμὸς εἶναι περίπου ὁ αὐτός· 275 ἦσαν οἱ νοσηλευόμενοι τὴν 8ην Νοεμβρίου, 285 ἦσαν κατὰ τὸ πρῶτον δεκαπενθήμερον, 290 ἦσαν κατὰ τὸ δεύτερον δεκαπενθήμερον, 288 εἶναι σήμερον. Ἐκ τούτων ἐξάγεται, ὅτι οἱ ἀσθενεῖς οἱ ἐν τῷ Νοσοκομείῳ δὲν ὑπερβαίνουσι καθ’ ἑκάστην τοὺς 290, ἐνῷ τοῦ Νοσοκομείου ὁ χῶρος, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 30 κυβικῶν μέτρων κατὰ ἀσθενῆ, ἐπαρκεῖ διὰ 330. Ὥστε πάντα τὰ λεγόμενα περὶ τετραπλασίου καὶ πενταπλασίου ἀριθμοῦ ἀσθενῶν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατα, εἶναι ἐκ τῶν φημῶν τῶν διαδιδομένων, δὲν λέγω ἐκ κακεντρεχείας ἢ ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἐκ τῆς συνήθους τάσεως τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὴν ἐξόγκωσιν τῶν μεταδιδομένων εἰδήσεων, χάριν ἴσως ὑπεκκαύσεως τοῦ ἐνδιαφέροντος τοῦ ἀκροωμένου. Ὥστε τὸ Νοσοκομεῖον περιλαμβάνει σήμερον νοσηλευομένους ὀλιγωτέρους τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κλινῶν, αὗται δὲ ἐτοποθετήθησαν ἐπὶ τῇ ἀναλογίᾳ, ἣν ἐθεώρησεν ἡ ὑπηρεσία ὡς τὴν πρέπουσαν, οὐδέποτε δὲ ἐπληρώθησαν.

§27ΚΟΡΠΑΣ. Ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ, ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν 288, περιλαμβάνονται καὶ οἱ νοσηλευόμενοι ἐκτὸς τοῦ Νοσοκομείου;

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· ἡ κατάστασις περιλαμβάνει μόνον τὰ τοῦ Νοσοκομείου. Ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐξ ὅσων ἔχει πληροφοριῶν, νομίζει ὅτι τὸ Νοσοκομεῖον εἶναι χωρητικότητος ἑκατὸν ἢ ἑκατὸν πεντήκοντα ἀσθενῶν.

§29ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ὁ ἀρχίατρος κ. Μηλιώτης εἶπεν, ὅτι εἶναι τὸ πολὺ χωρητικότητος 150 ἀσθενῶν.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὁμιλοῦμεν ἐνταῦθα περὶ τοῦ ἀρχιάτρου κ. Μηλιώτου, μὴ ὄντος ἐδῶ, ἵνα μᾶς πληροφορήσῃ τί εἶπε. Εἶναι ἀδύνατον νὰ εἶπεν ὁ κ. Μηλιώτης ὅσα ἀνεγράφησαν ἐν ἐφημερίδι εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι ὁ κυβισμὸς τοῦ Νοσοκομείου, ὑπολογιζομένου διὰ 330 κλίνας, εἶναι 30 καὶ 2 δεκατημόρια δι’ ἑκάστην.

§31ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ὁ κυβισμὸς τῶν 30 καὶ 2 δεκατημορίων εἶναι ἐλάχιστος.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὗτος ὁ κυβισμὸς καὶ ὀλιγώτερος εἶναι παραδεδεγμένος ἐν τοῖς πλείστοις νοσοκομείοις. Βεβαίως ὁ κ. Μηλιώτης παρενοήθη, ἢ ἴσως ὡμίλησε περὶ τοῦ ἀρχικοῦ κτιρίου, μὴ λαβὼν ὑπ’ ὄψει τὰ παραρτήματα, καὶ περὶ τοῦ ἀρχικοῦ κτιρίου ἴσως ὁμιλῶν ἀρχικῶς ὁ κ. Βουλευτής, εἶπεν ὅτι ἡ χωρητικότης αὐτοῦ εἶναι δι’ 80 κλίνας, ἴσως δὲ ἦτο δι’ 80 κλίνας ὅτε ᾠκοδομήθη. Ὁ κ. Μηλιώτης δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶπεν ὅσα ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Βουλευτὴς κατὰ τὴν ἐφημερίδα, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἶπεν, ὅτι ἡ κατάταξις ἐν τῷ στρατῷ γίνεται δὶς τοῦ ἔτους· καὶ ἐρωτῶ περὶ τούτου τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κυκλάδων.

§33ΚΟΡΠΑΣ. Βεβαίως ἅπαξ τοῦ ἔτους ἐνεργεῖται ἡ κατάταξις.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Μηλιώτης νὰ ἠγνόει τοῦτο, τὸ τοῖς πᾶσι γνωστόν.

§35ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν τὸ διέψευσε.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι πιθανόν, ὅτι ὁ κ. Μηλιώτης οὐδὲν θὰ διαψεύσῃ, διότι ἄλλως ἐκ τῶν στρατιωτικῶν κανονισμῶν δὲν τῷ ἐπιτρέπεται οὔτε νὰ ἀνακοινώσῃ τι δημοσιογραφικῶς οὔτε νὰ διαψεύσῃ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι καὶ ἄλλο τι ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Μηλιώτης.

§37ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κατὰ τὴν «Ἀκρόπολιν».

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνέγνωσε τὰ ἐν τῇ «Ἀκροπόλει», ἄλλως ἐγὼ δὲν θὰ ἐποιούμην λόγον περὶ γραφέντων ἐν ἐφημερίδι. Συζήτησις περὶ γνωμῶν τῶν ἐφημερίδων δὲν γίνεται ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀλλὰ διὰ τῆς δημοσιογραφίας· ἐπειδὴ ὅμως εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ἀνεκοίνου γνώμας ἐκτεθείσας ὑπὸ ἀρχιάτρου, ὤφειλον νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπ’ αὐτάς. Εἶπε προσέτι ὁ αὐτὸς ἀρχίατρος, κατὰ τ’ ἀνακοινωθέντα ἐκ τῆς αὐτῆς ἐφημερίδος, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ εἶναι κακίστη, ὅτι ἐπιπολάζει ἡ ἐγκεφαλονωτιαῖα μηνιγγῖτις, ἐνῷ ἐκ τοῦ κατατεθέντος προχθὲς πίνακος ἀποδεικνύεται, ὅτι εἷς μόνον ὑπάρχει ἀσθενὴς ἐξ ἐγκεφαλονωτιαίας μηνιγγίτιδος. Τοιαῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐῤῥήθησαν ὑπὸ τοῦ ἀρχιάτρου. Τί ἐῤῥήθη, πῶς παρεξηγήθησαν τὰ ῥηθέντα παρὰ τοῦ κ. Μηλιώτου, ἀγνοῶ, ἀλλὰ βεβαίως ὁ κ. Μηλιώτης δὲν εἶπε τὰ εἰς αὐτὸν ἀποδοθέντα, καὶ βεβαίως τὰ ἀποδοθέντα εἰς αὐτὸν δὲν εἶναι ἀκριβῆ, εἶναι ὅλως φαντασιώδη καὶ μηδεμιᾶς προσοχῆς ἄξια.

§39ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε πέρυσι, κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχήν, ποία ἦτο ἡ δύναμις τῶν ἀσθενῶν τοῦ Νοσοκομείου;

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πέρυσι δὲν ὑπῆρχεν ἱλαρὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην. Ὁ κ. Βουλευτὴς θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ περιέμενεν, ὅπως ὑποβάλω μίαν πρὸς μίαν τὰς ἀπαντήσεις εἰς τὰς ἐρωτήσεις του, διότι ἐξ αὐτῶν θὰ ἐπείθετο, ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς τὴν συγκίνησιν, τὴν δικαίως καταλαβοῦσαν τὸ κοινὸν ἐπὶ ταῖς ἀνυποστάτοις διαδόσεσι καὶ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ βήματος, ὡς μὴ ὤφελεν, ὑποθαλπομέναις, περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς τὰ ἐρωτήματα τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐπιλαμβανόμενος αὐτῶν ἓν πρὸς ἕν. Ἠρώτησεν ὁ κ. Βουλευτής, τίς εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν σήμερον νοσηλευομένων ἐν τῷ Νοσοκομείῳ, διακρινομένων τῶν ἐξ ἱλαρᾶς ἀσθενῶν. Εἶπον χθές, ὅτι ἦτο ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν 288· ἐκ τούτων 93 εἶναι ἀσθενεῖς ἐξ ἱλαρᾶς, 195 δ’ ὑποφέρουσιν ὑπὸ ἄλλων νοσημάτων. Ἠρώτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς δεύτερον, τίς ἡ ἀναλογία τῶν νοσηλευομένων ἐν γένει καὶ διακεκριμένως ἐξ ἰλαρᾶς πρὸς τὴν δύναμιν τῆς φρουρᾶς. Ἡ δύναμις τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν, ὡς εἶχον ἀφορμὴν νὰ εἴπω ἀγορεύοντος τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἦτο κατὰ τὴν 10ην Δεκεμβρίου 7,868. Ὁ ἀριθμὸς τῶν νοσηλευομένων ἐν γένει ἐῤῥήθη, ὅτι ἦτο 208, ἄρα ἡ ἀναλογία εἶναι 3 καὶ 6 δεκατημόρια τοῖς ἑκατόν. Ἡ ἀναλογία αὕτη, κατὰ τὰ συγγράμματα, ἅτινα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπεκαλέσθη, βεβαίως εἶναι κατωτέρα τῆς μέσης.

§41Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εἰς τὴν δύναμιν τῶν 7,768 περιλαμβάνονται καὶ οἱ ἀξιωματικοί;

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν λέγωμεν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, γινώσκετε ὅτι ἐννοοῦμεν πάντας.

§43ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Οἱ ἀξιωματικοί νοσηλεύονται ἐν τῷ Νοσοκομείῳ;

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον. Ἡ ἀναλογία τῶν 3 καὶ 6 δεκατημορίων εἶναι κάτω τοῦ μέσου ὅρου, ἀλλ’ ἀκριβεστέρα ἐξέτασις δεικνύει αὐτὴν ἔτι κατωτέραν, διότι ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀσθενῶν ἔχομεν 45 πάσχοντας ἐξωτερικὰ νοσήματα, κατάγματα καὶ ἄλλα, οὐδεμίαν ἔχοντα σχέσιν πρὸς τὴν νοσηρότητα τοῦ στρατοῦ, δηλ. πρὸς τὴν morbidité, ὡς νομίζω ὀνομάζεται ἐπιστημονικῶς. Πλὴν τῶν 45 πασχόντων νοσήματα ἐξωτερικὰ, 18 πάσχουσι νοσήματα, ὧν παραλείπω τὴν εἰδικὴν μνείαν, καὶ 5 εἶναι ἐκ τῶν ἀποστελλομένων ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας εἰς τὸ Νοσοκομεῖον πρὸς ἔλεγχον τοῦ ἰσχυρισμοῦ αὐτῶν, ὅτι πάσχουσιν ἐπιληψίαν. Ἀφαιρετέοι ἄρα 68 ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νῦν νοσηλευομένων 288, ἡ δὲ ἀναλογία ἐπὶ τῶν ὑπολειπομένων 228, ἀπὸ 3 καὶ 6 δεκατημόρια τοῖς ἑκατὸν, κατέρχεται εἰς 2 καὶ 8 δεκατημόρια τοῖς ἑκατὸν, ἀντὶ τοῦ συνήθους ὅρου τῶν 5 τοῖς ἑκατόν. Ἑπομένως ἐν συνόλῳ δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν τὴν νοσηρότητα τοῦ στρατοῦ ἔκτακτον, τοὐναντίον πρέπει νὰ θεωρήσωμεν αὐτὴν ἐλάσσονα τῆς συνήθους. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν ἐν γένει νοσηρότητα. Ἐρχόμεθα δὲ ἤδη εἰς τὸ εἰδικὸν νόσημα, τὸ προκαλοῦν τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἰλαρὰν εἴχομεν πάσχοντας χθὲς 133, οἵτινες ἐπὶ τῆς ὅλης δυνάμεως τῆς χθὲς, ἐξ 7,868 ἀνδρῶν, ἀναλογοῦσι πρὸς 1 καὶ 6 δεκατημόρια τοῖς ἑκατόν. Δὲν νομίζω ὅτι ἡ ἀναλογία αὕτη δικαιολογεῖ τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι ἡ ἐπιδημία τῆς ἰλαρᾶς ἔλαβεν ἔκτακτον ἐπίτασιν.

§45Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Ὑπουργὲ, ἡ ἀναλογία πρέπει νὰ γίνῃ ἀπέναντι τῆς ἀναλογίας τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτῶν· διότι, ὅπως εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας συνάδελφος, ἡ ἰλαρὰ προέρχεται ἐκ τοῦ ψύχους καὶ τῆς κοπώσεως, μόνον δὲ οἱ στρατιῶται ὑποβάλλονται εἰς κόπους, οὐχὶ δὲ οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοί.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τῆς αἰτιολογίας τῆς ἀσθενείας καὶ τῶν ἐπὶ ταύτης στηριζομένων διακρίσεων δὲν νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὸ ψῦχος καὶ τὴν κόπωσιν ὡς λόγους μεταδόσεως τῆς ἰλαρᾶς, οὐδὲ νομίζω νὰ εἶπε τοῦτο ὁ κ. Βουλευτής· ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπέ τι ἀκριβὲς, ὅτι τὸ ψῦχος καὶ ἡ κόπωσις ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τὴν ἐπιπλοκὴν τῆς νόσου καὶ ἑπομένως ἐπὶ τὴν ἐκ τῆς ἐπιπλοκῆς θνησιμότητα. Καὶ περὶ τούτου θὰ ὁμιλήσω κατόπιν. Ἀναλογία πασχόντων ἰλαρὰν 1 καὶ 6 δεκατημορίων τοῖς ἑκατὸν ἐπιβάλλει μὲν τὴν ὑποχρέωσιν συντόνου ἐπιμελείας πρὸς περιστολὴν τοῦ κακοῦ, ἀλλ’ οὐδεμίαν παρέχει ἀφορμὴν ταραχῆς ἐκ τοῦ κακοῦ, ὡς ἐπιτεινομένου. Ὡς πρὸς τὴν θνησιμότητα, εἶπον ὅτι τῷ ὄντι ὑπάρχει τι τὸ ἔκτακτον, διότι, ἐνῷ τὸ πρῶτον δεκαπενθήμερον εἴχομεν ἀποβιώσεις ἐν τῷ Νοσοκομείῳ 7 μόνον, κατὰ τὸ δεύτερον δεκαπενθήμερον εἴχομεν ἀποβιώσεις 21. Τοῦτο βεβαίως εἶναι σπουδαῖον. Ὑποβάλλω δὲ καὶ πίνακα, δεικνύοντα πόθεν αἱ ἀποβιώσεις αὗται. Κατὰ τὸν πίνακα, πᾶσαι αἱ ἀποβιώσεις ἐπῆλθον ἐξ ἐπιπλοκῆς ἰδίως μετὰ τριχοειδοῦς βρογχίτιδος ἢ μετὰ πνευμονίας, ἤτοι μετὰ ἀσθενειῶν τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων, ὧν ἡ ψῦξις εἶναι ἐκ τῶν κυριωδεστέρων ἀφορμῶν. Ἐὰν ἐν ἄλλαις περιστάσεσιν ἡ ψῦξις ἤθελε φέρει πνευμονίαν ἄνευ θνησιμότητος, εἰς τὸν πάσχοντα ἐξ ἰλαρᾶς ἢ ἔχοντα ἐπωάζουσαν τὴν ἰλαρὰν φέρει τὸν θάνατον. Ὡς πρὸς τοῦτο ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι μέτρα, καὶ ταῦτα ἐλήφθησαν, ἔπαυσαν δὲ τὰ γυμνάσια, τὰ πρὸ τῆς ὀγδόης πρωϊνῆς ὥρας καὶ τὰ μετὰ τὴν πέμπτην ἑσπερινήν. Πρὸς τὸ 7ον σύνταγμα, ὡς εἶπον χθὲς, ἁπαντῶν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κυκλάδων, ἐξεδόθη διαταγὴ, ἣν καὶ φέρω ἐνταῦθα, ῥητῶς ἐντελλομένη διακοπὴν τῶν ἀσκήσεων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας λέγει, ὅτι ἕνεκα ἀνεπαρκείας τῆς φρουρᾶς τῶν Ἀθηνῶν ἡ ὑπηρεσία εἶναι βαρυτέρα· εἶναι βεβαίως βαρυτέρα ἢ ἀλλαχοῦ ἡ ὑπηρεσία τῆς φρουρᾶς, οὐχὶ ὅμως δι’ ἀνεπάρκειαν, ἀφοῦ ἔχει δύναμιν 7868 ἀνδρῶν, ἀλλὰ διότι οἱ φρουροὶ παρ’ ἡμῖν ἔχουσιν, ἕνεκα διαφόρων λόγων, σχετιζομένων πρὸς τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους, καθήκοντα ὑπηρεσίας βαρύτερα ἢ παρ’ ἄλλοις Κράτεσι. Ἡ θνησιμότης κατὰ τὸ δεύτερον δεκαήμερον ὑπῆρξε σπουδαία, ἀλλὰ δὲν παρουσιάζει τὰς ἐπιφόβους ἐκείνας ἀναλογίας, τὰς ὁποίας παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐξεταζομένων τῶν τῆς θνησιμότητος ἐν σχέσει πρὸς τὰς κατ’ εἶδος ἀσθενείας. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρέστησε τὴν θνησιμότητα ὡς ἀνερχομένην εἰς 12½ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, καὶ τῷ ὄντι τοιαύτη ἦτο ἡ ἀναλογία κατὰ τοὺς τότε πίνακας, καὶ ἐκ τῶν παρόντων δὲ πινάκων, οὓς φέρω, εἶναι 10½ τοῖς ἑκατόν· ἀλλ’ εἴτε 12½ εἶναι, εἴτε 10½, αἱ σκέψεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ περὶ τῆς σημασίας τῶν ἀναλογιῶν τούτων δὲν εἶναι βάσιμοι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἰσχυρίζεται, ὅτι τὰ τῶν ἀνωτάτων ὅρων τῆς θνησιμότητος δὲν ἔχουσιν ὡς ἐγὼ παρέστησα αὐτὰ κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν. Κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις τῶν ἐπιστημόνων, εἶχον εἰπεῖ, ὅτι ἀνέρχεται ἡ θνησιμότης ἐπὶ ἐπιπλοκῆς μέχρι 40 τοῖς ἑκατὸν, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι τοιαύτη ἀναλογία οὐδαμοῦ ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη.

§47ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἐκτάκτως ἴσως μόνον. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἡ ἐπιστήμη ἀναγράφει εἰς λίαν ἐκτάκτους περιστάσεις ἀριθμὸν τοιοῦτον, ἴσως καὶ ἀνώτερον, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἁπλῆ ἰλαρὰ δίδει μόνον μηδενικὸν, ἑπομένως ὁ ὅρος 40 τοῖς ἑκατὸν ἐν τῇ ἐπιστήμῃ θὰ ἦναί τι ἔκτακτον.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ ἁπλῆς ἰλαρᾶς οὐδεὶς λόγος. Ὅτε ὑπέβαλον τὸν πίνακα, εἶπον ὅτι οὐδεὶς ἀπεβίωσεν ἐξ ἁπλῆς ἰλαρᾶς, οἱ θάνατοι ἐπῆλθον ἐξ ἐπιπλοκῆς τῆς ἰλαρᾶς μετὰ τριχοειδοῦς βρογχίτιδος καὶ πνευμονίας, καὶ ὅτι ἐπὶ τοιαύτης ἐπιπλοκῆς φθάνει ἡ ἀναλογία τῶν θανάτων εἰς 40 τοῖς ἑκατόν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἤδη παρέστησεν, ὅτι δὲν εἶχον ἀκριβῶς τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα, καὶ ἐπεκαλέσθη τοὺς συγγραφεῖς· εὐτυχῶς ἐκόμισα καὶ ἐγὼ συγγράμματα, προϊδὼν τὴν ἀνάγκην τοιούτων ὅπλων ἐν συζητήσει πρὸς τὸν κ. Βουλευτήν· ἐκόμισα συγγραφέα, τὸν Laveran (τόμος Αʹ σελ. 162) (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀνώμαλος ἰλαρὰ, ἐπιπλεκομένη μετὰ τριχοειδοῦς βροχίτιδος, εἶναι βαρυτάτη· ἡ θνησιμότης κατ’ αὐτὴν δύναται νὰ φθάσῃ εἰς 40 τοῖς ἑκατὸν καὶ ἔτι πλέον».

§49ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα τὸ οὐσιωδέστερον δὲν εἶναι, νομίζω, ποία ἡ ἀναλογία τῆς θνησιμότητος ἐπὶ μιᾶς ὡρισμένης ἀσθενείας· τὸ ζήτημα, τὸ ἐνδιαφέρον ἡμᾶς, εἶναι, ποία ἡ ἀναλογία εἰς τὰ στρατιωτικὰ νοσοκομεῖα τῶν ἰλαριώντων, τῶν ὑποπιπτόντων εἰς τὰς ἐπιπλοκάς; αὐτὸ μᾶς ἐνδιαφέρει.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐπιπλοκὴ δὲν ἐπέρχεται ἐντὸς τοῦ Νοσοκομείου ἀλλ’ ἐκτὸς, διότι ὁ εἰσαγόμενος εἰς τὸ Νοσοκομεῖον φέρει καὶ τὰς δύο ἀσθενείας, τὴν ἑτέραν δὲ συνήθως ἐν καταστάσει ἐπωάσεως· ἐντὸς τοῦ Νοσοκομείου οὐδετέραν ἀποκτᾷ.

§51ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Πῶς γνωρίζετε, ὅτι τὴν ἐπιπλοκὴν ἔχει ἐν ἐπωάσει;

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἰλαρὰ ἐπωάζει ἐπὶ χρόνον, δὲν ἀναφαίνεται εὐθύς. Τινὲς, εἰσελθόντες εἰς τὸ Νοσοκομεῖον ἄνευ συμπτωμάτων ἰλαρᾶς, ἀπεδείχθη ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν, ὅτι ἔπασχον ἰλαράν· εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι μετηνέχθη ἔξωθεν ἡ ἐν τῷ Νοσοκομείῳ ἐκδηλωθεῖσα ἰλαρὰ, διότι δὲν ἤρκουν 4 ἡμέραι διὰ τὴν ἐπώασιν, καὶ ἐπὶ τούτου ἐστηρίχθην, εἰπὼν ὅτι ἐντὸς τοῦ Νοσοκομείου δὲν μετεδόθη ἡ ἰλαρά. Πλὴν τοῦ συγγράμματος τοῦ Laveran ἐκόμισα καὶ τὴν «Gazette des Hôpitaux», τὴν Ἐφημερίδα τῶν Νοσοκομείων, (ἀριθ.38, σελ. 386 τοῦ 1889) καθ’ ἣν ἐν τῷ στρατιωτικῷ νοσοκομείῳ τῶν Παρισίων Val de Grâce ἐπὶ 135 ἰλαριώντων ἀπέθανον 40 ἕνεκεν ἐπιπλοκῶν ἐκ τῶν ἀναπνευστικῶν ὀργάνων κλπ. Ὥστε ἔχομεν μεμαρτυρημένον, ὅτι οἱ ἐξ ἐπιπλοκῆς θάνατοι εἶναι κατ’ ἀναλογίαν συνήθως ἀνώτεροι τῶν παρουσιαζομένων παρ’ ἡμῖν. Δὲν ὑπάρχει ἄρα λόγος, ἵνα ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ Νοσοκομείου συντελεῖ εἰς τὴν θνησιμότητα. Ἐῤῥήθη ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυκλάδων, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἰατρῶν δὲν ἦτο ἐπαρκὴς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποδεικνύεται ἀκριβὲς, διότι, ἐνῷ ὁ κανονικὸς ἀριθμὸς τῶν ἰατρῶν Νοσοκομείου πρώτης τάξεως εἶναι 7, ἤτοι 5 ὑγειονομικοὶ ἀξιωματικοὶ καὶ 2 δόκιμοι, ὑπάρχουσι παρὰ τῷ Νοσοκομείῳ Ἀθηνῶν, ὄντι πρώτης τάξεως, 12 ἀντὶ τῶν 7, ἤτοι ἐννέα ὑγειονομικοὶ ἀξιωματικοὶ καὶ τρεῖς δόκιμοι. Κατὰ τὴν γνώμην δὲ τῶν διευθυνόντων τὰ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, ἡ αὔξησις τῶν ἀριθμῶν τούτων θὰ ἦτο πρόξενος βλάβης, φέρουσα σύγχυσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ παράλυσιν αὐτῆς. Ὥστε τὰ τῆς περιποιήσεως ἐν τῷ Νοσοκομείῳ ἔχουσι καλῶς, ὡς καὶ τὰ τῆς οἰκοδομῆς. Δὲν ἀξιῶ, ὅτι τὸ Νοσοκομεῖον εἶναι τὸ ἄριστον, δὲν ἀξιῶ, ὅτι δὲν θὰ ἦτο πρέπον ταχέως ν’ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὸ δι’ ἑτέρου κατὰ τὰ νεώτερα συστήματα· ἀλλ’ εὐτυχῶς τὸ Νοσοκομεῖον, καίτοι παλαιότατον, δὲν ἀπεδείχθη νοσογόνον, εἶναι δὲ ἀποχρῶν πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀσθενῶν, τῶν εἰς αὐτὸ στελλομένων. Τὰ περὶ ἐμποτίσεως τῶν τοίχων καὶ τῶν σανιδωμάτων ὑπὸ μολύσματος ἀποδεικνύονται ἐστερημένα πάσης ὑποστάσεως. Ἀλλὰ δὲν περιωρίσθησαν εἰς τὰ τοῦ Νοσοκομείου αἱ ἐπικρίσεις, ἐπεξετάθησαν καὶ εἰς τοὺς στρατῶνας, παραστηθέντος, ὅτι ἡ κατάστασις αὐτῶν εἶναι παραίτιος ἐν πολλοῖς τῶν συμβαινόντων. Ὡς πρὸς τὴν ἰλαράν, ὡς γεννωμένην ἐν τοῖς στρατῶσι, κατὰ τὰ ῥηθέντα ὑπὸ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ, νομίζω ὅτι καὶ αὐτὸς δὲν δύναται ἢ νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἡ ἐπιδημία αὕτη οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς τοὺς στρατῶνας, ἀφοῦ ἀνεγνώρισεν, ὅτι ὑπῆρξε διάλειμμα, καθ’ ὃ δὲν ὑπῆρχεν ἐν αὐτοῖς ἰλαρά· τοῦτο δ’ ἔλεγε καὶ τὸ παρατεθὲν χωρίον ἐκ τῆς ἐφημερίδος, ἀποδίδον ὅμως τὴν ἐξαφάνισιν τῆς ἰλαρᾶς εἰς τὴν ἐνεργηθεῖσαν τότε χάριν τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ ἀραίωσιν αὐτοῦ· ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀραίωσιν οἱ στρατῶνες κατείχοντο πάντοτε ὑπὸ χιλιάδων στρατιωτῶν, διαμεινάντων ἐν τοῖς στρατῶσι 5,500· ὥστε ἐπὶ τῆς δυνάμεως ταύτης ἠδύνατο ἡ ἰλαρὰ νὰ ἐπιδράσῃ, ἐὰν τῷ ὄντι ἦσαν μεμολυσμένα τὰ σανιδώματα καὶ οἱ τοῖχοι τῶν στρατώνων. Οἱ στρατῶνες οὗτοι δὲν ᾠκοδομήθησαν ἤδη· ἄλλοτε μάλιστα ἐπεκρίθη τὸ πνεῦμα τῆς πολυτελείας, τὸ πρυτανεῦσαν δῆθεν εἰς τὴν κατασκευὴν τινῶν ἐκ τῶν στρατώνων τούτων. Οἱ προκαλέσαντες τὰς ἐπικρίσεις στρατῶνες ᾠκοδομήθησαν παρ’ ἡμῶν συμφώνως πρὸς τοὺς κανόνας τῆς ὑγιεινῆς, ἐν αὐστηροτάτῃ ὅμως οἰκονομίᾳ, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ στρατῶνες ὑποδεέστεροι ἐκείνων, ὧν θὰ ἐπιζητηθῇ ἡ ἀντικατάστασις, ὑποβληθησομένης περὶ τῆς οἰκοδομῆς νέων στρατώνων πιστώσεως, ὡς ὑποβληθήσεται πίστωσις καὶ πρὸς οἰκοδομὴν Νοσοκομείου, ὅταν παρασκευασθῶσι τὰ σχέδια καὶ οἱ ὑπολογισμοὶ τῆς δαπάνης. Ἐὰν ἡ κατάστασις τοῦ Νοσοκομείου ἦτο ὁποία παρεστήθη, ἡ ταχεῖα τοῦ οἰκοδομήματος ἀντικατάστασις θὰ ἦτο ὁ σκοπὸς, εἰς ὃν πᾶσα ἄλλη σκέψις θὰ ὑπεχώρει· ἀλλ’ αἱ ἐλλείψεις τῆς οἰκοδομῆς δὲν εἶναι τοιαῦται, ὥστε ν’ ἀποδοθῇ εἰς αὐτὰς κίνδυνος εἰς τοὺς νοσηλευομένους· ἐπιτρέπεται ἄρα νὰ προβῶμεν εἰς τὰ παρασκευαστικὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τῆς οἰκοδομῆς μετὰ τῆς προσηκούσης προνοίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπε προσέτι, ὅτι δὲν ἀπελυμάνθησαν οἱ στρατῶνες μετὰ τὴν πρώτην ἐμφάνισιν τῆς ἰλαρᾶς, ὅτι ἔμεινεν ἐμφωλεῦον ἐν τοῖς στρατῶσι τὸ μόλυσμα, διότι δὲν ἐφροντίσαμεν περὶ ἀπολυμάνσεως, ἢ ἐφροντίσαμεν ἀνεπαρκῶς, εἶπεν ὅτι τὸ ἐπίχρισμα τῶν τοίχων καὶ ἡ πλύσις τῶν σανιδωμάτων, ἀντὶ νὰ ἐξαφανίζωσι τὸ ἐμφωλεῦον μόλυσμα, ἀναπτύσσουσιν αὐτὸ, καὶ ἄλλα ἐπίσης εὔστοχα. Καίτοι ἡ πλύσις καὶ τὸ ἐπίχρισμα εἶναι ἀναντιῤῥήτως ἐκ τῶν χρησιμοτέρων πρὸς τὴν ἀπολύμανσιν, δὲν ὑπῆρξαν ὅμως ταῦτα τὰ μόνα ἀπολυμαντικὰ, ὧν ἐγένετο παρ’ ἡμῶν χρῆσις, παρὰ τ’ ἀνακριβῶς ἐκτιθέμενα ἐν τῷ ἀνακοινωθέντι χωρίῳ ἐφημερίδος. Τὸ ἀπολυμαντικὸν, οὗτινος κατ’ ἐξοχὴν ἐποιησάμεθα χρῆσιν, ὑπῆρξεν ἡ καῦσις τοῦ θείου· ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς καλῶς γινώσκει, ὅτι ἡ καῦσις τοῦ θείου γεννᾷ θειῶδες ὀξύ, τὸ ἄριστον τῶν μικροβιοκτόνων. Μετεχειρίσθημεν πρὸς ἀπολύμανσιν ὅλα τὰ μέσα, ἅτινα ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ τέχνη διδάσκουσι, διὰ τῶν μέσων δὲ τούτων ἐπετεύχθη ἡ ἀπολύμανσις· ἀπόδειξις, ὅτι δὲν βλέπομεν τὴν ἀσθένειαν γεννηθεῖσαν ἐν ἑστίᾳ ὡρισμένῃ, ἀλλὰ παρουσιάζονται κρούσματα ἐν ὅλοις τοῖς στρατῶσιν, ἀλλοῦ μὲν δύο, ἀλλοῦ δὲ τρία. Ἔξωθεν ἄρα μετεδίδετο ἡ ἀσθένεια εἰς τοὺς ἐν τοῖς στρατῶσι καὶ ἐσταμάτησεν εὐθὺς ὡς ἐφηρμόσθη ἡ ἀπομόνωσις τῶν ἀσθενῶν. Καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ταὐτὰ πρέπει νὰ ἐξακολουθῶμεν πράττοντες, τουτέστι καθορίζοντες καταλλήλως τὴν ὥραν τῶν γυμνασίων, διακόπτοντες τὰ γυμνάσια, ὅταν ἡ ἀτμόσφαιρα ἦναι ψυχρὰ, καὶ λαμβάνοντες πᾶσαν πρόνοιαν περὶ ἀραιώσεως τῶν ἐν τοῖς στρατῶσι, περὶ καθαριότητος καὶ περὶ εἰδικῆς περιποιήσεως τῶν ἀσθενικῶν· ὑπολείπεται δὲ καὶ ἕτερόν τι, νὰ μὴ ἐξογκῶμεν τὰς περὶ τοῦ κακοῦ εἰδήσεις, διότι ἡ ὑπάρχουσα ἐπιδημία εἶναι ἐκ τῶν συνήθων καὶ φαίνεται βαίνουσα πρὸς ἐξάλειψιν, εἰς οὐδὲν δὲ συντελεῖ ἡ ἐκφόβισις τῆς κοινωνίας διὰ παραστάσεων μὴ ἀνταποκρινομένων πρὸς τὰ πράγματα. Νομίζω ὅτι μοὶ ἐπιτρέπεται ἤδη ν’ ἀπαντήσω εἰς ἄλλας ἐπερωτήσεις. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας εἶχε ζητήσει πληροφορίας περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἀποθήκην τοῦ ὑλικοῦ Πειραιῶς. Ὁμοία ἀκριβῶς ἐπερώτησις ἐγένετο καὶ πέρυσιν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, ἐφ’ ᾗ εἶχον προσαχθῆ οἱ πίνακες τοῦ 1887 καὶ 1888· ὑποβάλλω δὲ πρὸς συμπλήρωσιν καὶ τοὺς πίνακας τοῦ 1889. Κατὰ τὰς ἀπαντήσεις, τὰς διαβιβασθείσας ἐκ τῆς γενικῆς ἀποθήκης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, αἱ σχετικαὶ διαταγαὶ συνήφθησαν ὡς δικαιολογητικὰ ἔγγραφα εἰς τὰ ἐκδοθέντα ἐντάλματα. Ἐπειδὴ ἐνταῦθα ἔχω σημειωμένους τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τὰς ἡμερομηνίας τῶν διαταγῶν, ἐὰν θέλῃ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν προσαγωγὴν τινῶν εἰδικῶς, παρακαλῶ νὰ ὁρίσῃ αὐτὰ, διότι ἡ ὑποβολὴ ὅλων ἀπαιτεῖ χρόνον πολύν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας εἶχε παραστήσει χθὲς, ὅτι δὲν ἐδόθη ἀπάντησις εἰς ἐπερώτησίν του περὶ ἀναφορᾶς τινος, παραπονουμένου περὶ βιαιοπραγιῶν, διαπραχθεισῶν παρ’ ἀξιωματικοῦ. Τὸ Ὑπουργεῖον διεβίβασε διαταγὴν, ἣν φέρω ἐνταῦθα, εἰς τὸν Μοίραρχον Τριπόλεως, ὅστις φαίνεται μεταβὰς ἐπὶ τόπου, ἀλλὰ μήπω ἐπανελθών.

§53Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀπὸ τὴν Τρίπολιν ἕως τὸ Λεβίδι εἶναι ἀπόστασις ὅση ἀπ’ ἐδῶ ἕως τὰ Λιόσια. Πότε ἐστάλη ἡ διαταγή;

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν 10ην Δεκεμβρίου, ταχυδρομικῶς.

§55ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ λέγω, ἵνα ἀκουσθῇ. Ἀπορῶ πῶς ὁ Εἰσαγγελεὺς τῆς Τριπόλεως δὲν ἔσπευσε νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἴσως ἐνήργησεν ἀνακρίσεις. Φέρω προσέτι διαταγὴν πρὸς τὸν ταγματάρχην Μπαϊρακτάρην. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶχε παραστήσει, ὅτι ὑπάρχει τις ἀντίφασις ἐν ταῖς καταστάσεσι τοῦ ταμειακοῦ τμήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν μεταξὺ τῶν βεβαιουμένων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν βεβαιουμένων ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐκ φόρου τῶν ζώων, καὶ εἶχεν ἐρωτήσει, πόθεν ἡ ἀντίφασις αὕτη. Ἡ ἀντίφασις ἴσως εἶναι φαινομένη, δύναται ὅμως νὰ ἦναι καὶ πραγματική· φαινομένη μὲν εἶναι ἐφ’ ὅσον προέρχεται ἐκ τρόπου βεβαιώσεως, διαφόρου τῶν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ τῶν τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἤδη, ὅτε ἀφωμοιώθησαν τὰ τοῦ λογιστικοῦ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ τοῦ ταμείου τοῦ δημοσίου, ὑπάρχει ταυτότης βεβαιώσεως μόνον ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν 5%, τὸ ἀποδιδόμενον ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζώων εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Τοῦτο παρακολουθεῖ κατὰ πόδας τὴν βεβαίωσιν τοῦ δημοσίου φόρου, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχῃ λάθός τι, περὶ οὗ βραδύτερον. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερος πόρος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐκ τοῦ φόρου τῶν ζώων, ὁ τῶν προσθέτων 5 λεπτῶν ἐπὶ τῶν μικρῶν ζώων καὶ τῶν 15 λεπτῶν ἐπὶ τῶν μεγάλων ζώων· ταῦτα βεβαιοῦνται κατὰ τρόπον διάφορον τοῦ δημοσίου φόρου· διότι ὁ μὲν δημόσιος φόρος κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1887 βεβαιοῦται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ἐνῷ ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας βεβαιοῦται ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ζώων, ὁ φόρος τῶν 5 λεπτῶν ἐπὶ τῶν μικρῶν καὶ τῶν 15 λεπτῶν ἐπὶ τῶν μεγάλων, ὥστε ἐνδέχεται νὰ ὑπῆρξεν ἐκ τούτου διαφορά· ἀλλ’ ἐνδέχεται νὰ ὑπῆρξε καὶ ἀντίφασις, ἐκ σφάλματος ἐν τοῖς πίναξιν, οἵτινες, ὡς ταμειακοὶ, εἶναι ἀνεξέλεγκτοι. Δὲν εἶναι ἀδύνατον, ταμίαι τινὲς νὰ μὴ ἐποιήσαντο τὴν διάκρισιν ἰδίως ὡς πρὸς τὰ 5%, ἐνδέχεται νὰ περιέλαβον τὰ 5% ἐν τῷ ποσῷ τῷ εἰσπραχθέντι παρὰ τοῦ Δημοσίου, μὴ ἀναγράψαντες αὐτὰ ἐν τῇ στήλῃ, τῇ εἰς τοῦτο προωρισμένῃ. Μετ’ ὀλίγον θὰ φωτισθῶμεν περὶ τῶν αἰτίων τῆς διαφορᾶς, πιθανώτατα ὅμως προέρχεται ἡ διαφορὰ ἐκ τοῦ πρώτου λόγου, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἑτέρα τῶν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας φορολογιῶν, ἐπιβαλλομένη κατὰ κεφαλὴν καὶ οὐχὶ κατὰ λόγον τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ παρελθόντος, ἔχει διάφορον τὴν βάσιν τῆς τοῦ δημοσίου φόρου καὶ ἑπομένως διαφέρει καὶ κατὰ τ’ ἀποτελέσματα.

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο ἀκριβῶς ἐπιθυμῶ νὰ βεβαιωθῇ, διότι, ἂν τοῦτο ἔχῃ ὡς λέγετε, τότε σημαίνει, ὅτι ἐν γένει ἡ φορολογία ἐπὶ τῶν ζώων εἶναι δυσανάλογος καὶ ἄδικος, ἐπιβαλλομένη διανεμητικῶς, ὅπως διὰ τοῦ νέου νόμου ἐπιβάλλεται. Ἐὰν ἡ ἐπιβολὴ κατὰ κεφαλὴν τοῦ φόρου ἦναι σχετικῶς ἀνωτέρα, τότε σημαίνει, ὅτι ἀδικοῦνται οἱ ἰδιοκτῆται ζώων.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν σημαίνει τοῦτο· σημαίνει, ὅτι ὁ μὲν δημόσιος φόρος βεβαιοῦται εὐθὺς, διότι εἶναι γνωστὰ τ’ ἀποτελέσματα τοῦ παρελθόντος, ὁ δὲ φόρος ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν δηλώσεων τῶν ζώων, θέλει βεβαιωθῆ ἀργότερον, ὡς δὲ μαρτυρεῖ ὁ πίναξ, ὑπῆρξε βεβαίωσις κατὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον· ἔχομεν ἑπομένως βεβαιώσεις βραδυτέρας ὡς πρὸς τὸν φόρον τὸν ἐδικὸν τῶν τοῦ φόρου τοῦ γενικοῦ, διότι ὁ γενικὸς φόρος εἶναι περὶ τὴν βεβαίωσιν ἁπλούστερος, ὡς ἀναγεγραμμένος ἐκ προοιμίων, ἐν ᾧ ὁ ὁδικὸς ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ γενικοῦ φόρου. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 149).

§60ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα τῶν πληροφοριῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἐκφράσω ἀπορίαν, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῷ τρόπῳ τῆς ἐκτελέσεως τῶν δημοσίων ἔργων. Συντάσσεται προϋπολογισμὸς δημοσίου ἔργου, ἐκτίθεται τοῦτο εἰς δημοπρασίαν, ἐγκρίνεται ἐπ’ ὀνόματί τινος, ἀναβάλλεται ἐπὶ εἴκοσιν ἀκριβῶς μῆνας, ἀπὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ 1888 μέχρι τοῦδε, ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου, καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ τὸ σχέδιον ἀνατρέπονται, συντάσσονται νέα καὶ ἄνευ δημοπρασίας δίδεται τὸ ἔργον πρὸς ἐκτέλεσιν. Ταῦτα ὡμολόγησεν ὁ κ. Ὑπουργός! Ἐποιησάμην καὶ προχθὲς τὴν παρατήρησιν, ὅτι τὸ ἀρχικὸν σχέδιον τῆς διαπλατύνσεως τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου εἶχε συνταχθῆ ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Γκοττλὰνδ, ἐχαρακτήρισα δὲ τὸν κ. Κελενὲκ ὑποδεέστερον, καὶ ὡς τοιοῦτον ἀναρμόδιον νὰ ἐπενέγκῃ τροποποιήσεις εἰς τὸ σχέδιον. Μανθάνομεν σήμερον παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι ἕνεκα τροποποιήσεως τῆς τεχνικῆς δῆθεν γνώμης, ἡ ὁποία ἀρχικῶς ἐπεκράτησεν ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, μετεῤῥυθμίσθη τὸ σχέδιον. Τίς δὲ ὑπέβαλε τὴν τροποποίησιν; ὁ ἀναλαβὼν τὴν ἐκτέλεσιν ἐργολάβος! Τὸ πρᾶγμα, νομίζω, δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὅσον ὁ κ. Ὑπουργὸς φαίνεται ὅτι παραδέχεται, ἢ ὅσον θέλει νὰ παραστήσῃ αὐτὸ, εἶμαι δ’ ἠναγκασμένος, προσθέτων ἐν τῇ δυνατῇ συντομίᾳ ὀλίγας τινὰς λέξεις, ν’ ἀναφέρω καὶ ἕτερον παράδειγμα, διὰ τοῦ ὁποίου θέλω ἀποδείξει, ὅτι συστηματικῶς γίνεται αὐτὴ ἡ περιγραφὴ, ἵνα μὴ τί ἄλλο εἴπω, τῶν ὅρων, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλονται πρὸς τήρησιν καὶ περιφρούρησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἔχω τὸ παράδειγμα τῆς γεφύρας τῆς Σπολαΐτας ἐπὶ τοῦ Ἀχελώου. Ἐσχεδιάσθη ἡ γέφυρα ἀρχικῶς νὰ κτισθῇ λιθίνη· ἐξετέθη τὸ ἔργον εἰς δημοπρασίαν, ἀνέλαβεν αὐτὸ Βελγική τις ἑταιρία, ἂν μὴ ἀπατῶμαι, ἡ αὐτὴ, ἡ ἀναλαβοῦσα καὶ τὴν διαπλάτυνσιν τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου, ἀλλὰ, μὴ εὑρίσκουσα συμφέρουσαν ἢ λίαν συμφέρουσαν εἰς ἑαυτὴν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου κατὰ τοὺς ὅρους καὶ τὴν συγγραφὴν τῶν ὑποχρεώσεων, οὓς εἶχεν ὑπ’ ὄψει ὅτε ἀνελάμβανεν τὸ ἔργον ἐν τῇ δημοπρασίᾳ, προτείνει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν μεταβολὴν τοῦ σχεδίου, καὶ ἀπὸ λιθίνης ἀποφασίζεται νὰ κατασκευασθῇ ἡ γέφυρα σιδηρᾶ. Εἶναι τῆς στοιχειωδεστέρας γνώσεως τοῦ μηχανικοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ δημοσίου ἀνδρός, ὅτι αἱ λίθιναι γέφυραι προτιμῶνται, διότι εἶναι διαρκέστεραι, αἱ σιδηραῖ γέφυραι φθείρονται συχνά, ἔχουσιν ἀνάγκην ἀδιαλείπτου ἐπιτηρήσεως καὶ συνεχοῦς ἐπιδιορθώσεως, δι’ ὃ καὶ ἐπιβάλλονται ὡς προτιμότεραι εἰς θέσεις ἀποκέντρους, ὀλίγῳ συχναζομένας καὶ μὴ γειτνιαζούσας εἰς ἐργοστάσια μεγάλα διὰ τὰς ἐπισκευάς. Ἡ λιθίνη δὲ γέφυρα, πλὴν τῆς αἰωνίας διαρκείας αὐτῆς, ἤθελε χρησιμεύσει καὶ εἰς ἕτερόν τι ὑπὲρ τοῦ ἡμετέρου τόπου, ὅτι τὸ χρῆμα τῆς κατασκευῆς αὐτῆς ἤθελε μείνει ἐν τῷ τόπῳ, διότι θὰ κατειργάζοντο τοὺς λίθους, θὰ κατεσκεύαζον τὴν ἄσβεστον καὶ θὰ ἐξετέλουν ὅλα τὰ ἄλλα ἐγχώριοι τεχνῖται. Πρὸς δὲ, ἐπειδὴ θὰ διήρκει ἡ κατασκευὴ αὐτῆς ἐπὶ ἓν ἢ καὶ δύο ἴσως ἔτη, καὶ τοῦτο ἤθελεν ἀποβῆ ὑπὲρ τοῦ τόπου, διότι θὰ συνετέλει εἰς τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς τέχνης παρ’ ἡμῖν. Μεταβάλλεται τὸ σχέδιον, ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ τῇ ὑποδείξει τοῦ ἀναλαβόντος τὴν ἐκτέλεσιν ἐργολάβου, παραγγέλλεται ἡ γέφυρα εἰς τὸ Βέλγιον, μετακομίζεται καὶ στήνεται ἐδῶ, παρὰ τὴν ἀρχικὴν συγγραφὴν τῶν ὑποχρεώσεων καὶ παρὰ τὴν ἐν δημοπρασίᾳ γενομένην ἀνάληψιν τοῦ ἔργου. Ταῦτα πάντα, κύριε Πρόεδρε, δέον ν’ ἀπασχολήσωσιν ὀλίγον τὴν Βουλήν, αἰσθάνομαι δὲ τὴν ἀνάγκην, νὰ μηκύνω ἐπ’ ὀλίγον τὸν λόγον. Ἔχομεν ἐνταῦθα τὴν λεγομένην «Γαλλικὴν Ἀποστολήν», ἀνθρώπους ἀνευθύνως διαχειριζομένους πολλὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν τοῦ δημοσίου πλούτου, ἀνθρώπους, δὲν θὰ δυσκολευθῶ νὰ εἴπω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοὐλάχιστον τοῦτο, μὴ ἔχοντας τόσον κῦρος, ὥστε νὰ διαθέτουν τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε, κατὰ τὴν οἰκείαν προαίρεσιν καὶ βούλησιν καὶ ἐπιθυμίαν καὶ ἰδιοτροπίαν ἐνίοτε. Ἔχομεν ἀνθρώπους ἐν τῇ Γαλλικῇ Ἀποστολῇ, κατέχοντας ἐν τῷ τόπῳ αὐτῶν οὐδὲν πλέον ἢ θέσιν ἐπαρχιακῶν μηχανικῶν, ἐξ ἐκείνων, οἵτινες, ἐὰν ποτὲ συνέτασσον σχέδιον ἔργου τινὸς, θὰ ἔβλεπον μεθ’ ὑπομονῆς διερχόμενον τριπλῆν ἐξέτασιν, τὴν τοῦ οἰκείου νομομηχανικοῦ, τὴν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τὴν τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων τῆς Γαλλίας. Τοιαύτη ἦτο καὶ θὰ ἦναι ἡ θέσις τοῦ κ. Κελενὲκ ἐν Γαλλίᾳ· δὲν κατακρίνω τὸν ἄνθρωπον διόλου, δὲν κατακρίνω τὰς γνώσεις του, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ βλέπω τὸν κ. Κελενὲκ, διαθέτοντα ὡς διαθέτει τὰ δημόσια χρήματα ἐν Ἑλλάδι, μεταῤῥυθμίζοντα καὶ τροποποιοῦντα τὰ σχέδια κατὰ τὸ δοκοῦν, ἢ τίς οἶδε διὰ τίνα ἄλλον λόγον. Ἐν τῇ ἐκτελέσει τῆς ἐργασίας τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου βλέπομεν, ἐπαναλαμβάνω, τὸ αὐτό. Καταρτίζεται σχέδιον, ἐκτίθεται τὸ ἔργον εἰς δημοπρασίαν, ἀναλαμβάνει ἐργολάβος τις, παρέρχονται 20 μῆνες ἄνευ ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου καὶ ἐν τῷ μεταξὺ ὁ ἐργολάβος καταγίνεται εἰς τὸ νὰ ὁδηγήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι δὲν ἦσαν καλοὶ οἱ ἀρχικῶς τεθέντες ὅροι τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου δι’ ἐξαντλήσεως τοῦ ὕδατος, ἀλλ’ ὅτι ἔχουσιν ἀνάγκην τροποποιήσεως. Καὶ θεωρῶ μὲν περιττὸν νὰ ἐπιμείνω περισσότερον εἰς τοῦτο, ἀλλὰ ὑπομιμνήσκω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἀληθεύῃ ἡ πληροφορία, ὅτι οἱ Βέλγοι μηχανικοὶ ἀνέλαβον τὸ ἔργον εἰς τόσον ἐπικερδῆ τιμήν, ὥστε ἠδυνήθησαν νὰ μεταβιβάσωσιν αὐτὸ εἰς ἐργολάβον ἐπ’ ὠφελείᾳ 35%! Τοῦτο ἐνισχύει τὸν ἰσχυρισμόν μου, ὅτι δὲν κατεβλήθη ἡ δέουσα φροντὶς περὶ τὴν διάθεσιν τοῦ δημοσίου χρήματος, ὡς καὶ προχθὲς εἶπον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπε προχθές, ὅτι ἐπισήμως οὐδὲν γνωρίζει περὶ τῆς μεταβιβάσεως, οὐδὲ ἐνδιαφέρει αὕτη τὸ Ὑπουργεῖον καὶ παραδέχομαι τοῦτο, διότι τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει πάντοτε ἀπέναντί του ὑπεύθυνον τὴν ἀρχικὴν ἐργολαβίαν, ἀλλ’ ὀφείλει ἀναντιῤῥήτως νὰ ἐμποιήσῃ ἐντύπωσιν εἰς αὐτὸν ἡ ἐπὶ τοιαύτῃ ὠφελείᾳ μεταβίβασις τοῦ ἔργου. Καὶ πέρυσιν ἀνέφερα πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐπὶ συμπλέγματος ὁδῶν ἀπὸ Μονεμβασίας εἰς Τρίπολιν καὶ ἐκεῖθεν εἰς Ἄστρος τὸ Δημόσιον ἔδιδε 5,000,000 δραχμῶν. Οἱ πρῶτοι ἀναλαβόντες τὸ ἔργον μετεβίβασαν αὐτὸ εἰς ἄλλον ἐργολάβον ἐπ’ ὠφελείᾳ 40%! ὁ δὲ δεύτερος ἐργολάβος ἦτο ἀκόμη εἰς θέσιν νὰ μεταβιβάσῃ τὸ ἔργον εἰς ἄλλους ἐπ’ ὠφελείᾳ 20%. Οὕτω δὲ τὸ Δημόσιον ἐπλήρωσε δρ. 5,000,000 δι’ ἐργασίαν δραχμῶν 2,400,000! Αὐτὸ ἀποδεικνύει, ἐπαναλαμβάνω τοῦτο καὶ αὖθις καὶ πολλάκις, ὅτι δὲν καταβάλλεται ἀρκετὴ πρόνοια ὑπὲρ τοῦ δημοσίου χρήματος ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν δημοσίων ἔργων καὶ ὅτι πάρα πολὺ μεγάλη ἐλευθερία ἀφέθη εἰς τοὺς κυρίους μηχανικοὺς τῆς «Γαλλικῆς Ἀποστολῆς». Θὰ ἀναφέρω πρὸς ἀπόδειξιν καὶ τρίτον παράδειγμα, τὴν κατασκευὴν προχώματος καὶ ἄλλων, δὲν ἠξεύρω πῶς ὀνομάζονται, ἔργων, χειμάῤῥου τινὸς παρὰ τὸν Βόλον. Δι’ αὐτὰ ἀπεφασίσθη ἡ δαπάνη 300,000 δραχμῶν· τὰ σχέδια ἐχάραξεν ὁ κ. Γκοττλάν, τὸ ἔργον ἐξετελεῖτο παρ’ ἐργολάβου ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν μηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς Ἀποστολῆς. Μόλις ἐθεωρεῖτο τετελεσμένον τὸ ἔργον, ἐνῷ ὁ ἐργολάβος ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε λάβει τὰς 300,000 δραχμὰς κατὰ δόσεις, ἡ πρώτη ὁρμὴ τοῦ χειμάῤῥου παρέσυρεν ὁλόκληρον τὸ ἔργον εἰς τὴν θάλασσαν, ἑπομένως αἱ 300,000 δραχμαὶ κατήχθησαν κυριολεκτικῶς εἰς τὴν θάλασσαν. Δὲν σταματᾷ ὅμως ἕως ἐδῶ, δυστυχῶς, τὸ κακόν. Ὁ κ. Κελενὲκ λέγει: «Κακῶς εἶχε κατασκευασθῆ τὸ πρῶτον σχέδιον! Ἐγὼ θὰ κατασκευάσω ἄλλο, τοῦ ὁποίου ὅμως δὲν ἐγγυῶμαι τὴν ἐπιτυχίαν, ἀλλὰ διὰ τὸ ὁποῖον ἐν τούτοις καλὸν εἶναι νὰ ἐξοδευθῶσιν ἀκόμη 200,000 δραχμαί.» Καὶ ἀπεφασίσθη, ἢ ἀποφασίζεται κατ’ αὐτὰς ἡ δαπάνη τῶν 200,000 δραχμῶν, νέα βεβαίως βορὰ τοῦ αὐτοῦ χειμάῤῥου! Τὸ ζήτημα τῆς γεφύρας Σπολαΐτας καὶ τὸ ζήτημα τοῦ χειμάῤῥου Βόλου, ὡς διετύπωσα αὐτά, δύνανται νὰ ἐξαχθῶσι καὶ ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν· ἐὰν θέλῃ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργός, δύναμαι νὰ τῷ δώσω αὐτὰ καὶ ἐγγράφως, ὡς ἐπερώτησιν, διότι εἶμαι διατεθειμένος νὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα καὶ αὖθις εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἡ Γαλλικὴ Ἀποστολὴ ὄχι μόνον δὲν συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ἢ τὴν καλλιτέραν κατασκευὴν τῶν δημοσίων ἔργων, ἀλλ’ ἀπεναντίας προὐξένησε καὶ κατεργάζεται διαρκῶς δύο μεγάλα κακὰ εἰς τὸν τόπον, ἤτοι τὴν διασπάθησιν τοῦ δημοσίου χρήματος ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας τοῦ τόπου, καὶ τὴν παντελῆ ἀποθάῤῥυνσιν καὶ ἀπαγοήτευσιν τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν, οἵτινες κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη ἐδείχθησαν φιλοτιμότατοι καὶ ἕτοιμοι νὰ καταβάλωσι πάντα κόπον ὑπὲρ τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ οἵτινες κατ’ οὐδὲν ὑστεροῦσι τῶν Γάλλων, διότι ἐσπούδασαν εἰς τὰς αὐτὰς σχολάς, εἰς τὰς ὁποίας καὶ οἱ Γάλλοι μηχανικοί. Ἔχομεν ὅμως καὶ τρίτον κακόν, τὴν ἀποθάῤῥυνσιν καὶ ἀπογοήτευσιν τῶν σπουδαζόντων νῦν ἐν τῇ Σχολῇ τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τοῦ ἡμετέρου Πολυτεχνείου. Ἀκριβῶς προχθὲς ἀνεγίνωσκον ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», ὅτι διωρίσθη ὑποδιευθυντὴς τῆς σχολῆς ταύτης ὁ κ. Ἰωάννης Λαζαρίμος, ἀξιόλογος ἐπιστήμων καὶ λίαν κατάλληλος πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ ἡ Σχολὴ αὕτη, ὅταν ἐν τῷ ἑπομένῳ φύλλῳ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» ἀνεγράφετο ἡ πρόσληψις τριῶν ἔτι μηχανικῶν ξένων, τοῦ μὲν μὲ μισθὸν 600 φράγκων εἰς χρυσὸν κατὰ μῆνα, καὶ ἐπὶ καταβολῇ τῶν ἐξόδων τῆς ἐκ Γαλλίας ἐλεύσεώς του καὶ πληρωμῇ τοῦ μισθοῦ αὐτοῦ ἀπὸ 1ης Αὐγούστου, τοῦ δὲ ἐπὶ μισθῷ 400 φράγκων εἰς χρυσὸν κατὰ μῆνα καὶ τῶν ἐξόδων ἐπίσης τῆς ἐλεύσεώς του ἐκ Γαλλίας καὶ ἐπὶ πληρωμῇ τοῦ μισθοῦ ἀπὸ 1ης Σεπτεμβρίου, τοῦ δὲ ἐπὶ ἀμοιβῇ 675 χρυσῶν φράγκων κατὰ μῆνα, ἄνευ, νομίζω, ἐξόδων μεταβάσεως; Τοῦτο ἀποθαῤῥύνει ἐντελῶς τοὺς Ἕλληνας μηχανικοὺς καὶ τοὺς σπουδάζοντας ἢ προτιθεμένους νὰ σπουδάσωσιν. Ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν ἔκρυθμος, ὀφείλει δὲ ἡ Κυβέρνησις, ὄχι μόνον ν’ ἀνακόψῃ πλέον τὴν πρόσληψιν ξένων μηχανικῶν εἰς τὴν Γαλλικὴν λεγομένην Ἀποστολὴν, ἀλλὰ καὶ νὰ σκεφθῇ, κατὰ τίνα τρόπον θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν τόπον ἀπὸ τῆς μάστιγος, δύναμαι νὰ εἴπω, ταύτης, ἡ ὁποία εἶναι προωρισμένη καὶ τὰ δημόσια συμφέροντα νὰ βλάπτῃ οὐσιωδέστατα καὶ τὰ δημόσια ἔργα νὰ καθιστᾷ τοιαῦτα, ὡς τὸ ἔργον τοῦ χειμάῤῥου Βόλου, ὡς τὴν ὁδὸν Μονεμβασίας–Σπάρτης, ὡς τὸ ἔργον τοῦ Εὐρίπου καὶ τόσα ἄλλα, τὰ ὁποῖα δὲν προτίθεμαι νὰ ἀναφέρω πλέον σήμερον, ἐπιφυλασσόμενος εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν.

§61ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πολῖται 14 τὸν ἀριθμὸν, ἐργαζόμενοι εἰς τὰ ἔργα τῆς Δημαρχίας, ἔχουν νὰ λάβουν τὰ χρήματά των πρὸ δύο ἐτῶν. Ἀνηνέχθησαν εἰς τὸ Δημαρχεῖον, ἀλλὰ τοῦτο τοῖς εἶπεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§62Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦ 1890;

§63ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοῦ 1889.

§64ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Οἱ ἀναφερόμενοι μὲ ἀπήντησαν καθ’ ὁδὸν καὶ προφορικῶς μοὶ ἀπηύθυναν τὰ αὐτὰ παράπονα, καὶ εἶπον εἰς αὐτοὺς, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς σήμερον ἢ αὔριον πέμπεται εἰς τὴν Νομαρχίαν μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη παρὰ τοῦ Ὑπουργείου. Εἶναι ἀληθὲς, εἶναι βέβαιον, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ δήμου Ἀθηναίων τοῦ 1889 ὑπεβλήθη μόλις πρὸ ὀλίγου καιροῦ καὶ ἑπομένως πᾶν τὸ γινόμενον σήμερον εἶναι σχεδὸν εἰκονικὸν, διότι, κατὰ τὸν νόμον περὶ δήμων, μὴ ὑπάρχοντος Προϋπολογισμοῦ, ἐφαρμόζεται ὁ τοῦ παρελθόντος ἔτους. Πᾶσαι ἄρα οἱ τυχὸν γινόμεναι μεταβολαὶ θὰ μείνωσιν ἀπραγματοποίητοι διὰ τὰ 11/12 τοῦ ἔτους. Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις’ σήμερον δ’ ἔτι δὲν ἔχομεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1890.

§65Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἦναι εὔκολον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἰδίως εἰς ὑμᾶς, νὰ δώσητε πληροφορίας, πόθεν προῆλθε τὸ γεγονὸς αὐτό.

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ νόσημα εἶναι χρόνιον ἐν τῷ δήμῳ Ἀθηναίων. Δυστυχῶς, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην δύναταί τις νὰ εἴπῃ, μηδένα θέλων νὰ προσβάλῃ, ὅτι ὁ δῆμος Ἀθηναίων διάκειται χείριστα πάντων τῶν δήμων τοῦ Κράτους, τῶν τε μεγάλων καὶ τῶν μικρῶν. Τὰ αἴτια βεβαίως δὲν ἀνάγονται εἰς τὴν διοικητικὴν ἀρχὴν, ἥτις ἔπραξεν ἑκάστοτε πᾶν τὸ ἐφ’ ἑαυτῇ, ὅπως φθάσῃ εἰς αἰσιώτερα ἀποτελέσματα. Ἡ μικρὰ πεῖρα, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, διαβατικῶς ἐργαζόμενος, μοὶ κατέδειξεν, ὅτι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον τὰ τῶν δημοτικῶν πραγμάτων νὰ ἀναψηλαφηθῶσι διὰ νόμων αὐστηροτέρων, ὥστε εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς συλλήβδην νὰ ἐπιβληθῇ μείζων σεβασμὸς τῶν ἐπιβεβλημένων εἰς αὐτὰς καθηκόντων.

§67ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατὶ ἡ Εἰσαγγελία καὶ τὸ Δικαστήριον τῶν Καλαμῶν δὲν προβαίνουσιν ἐπί τινων καταγγελιῶν εἰς ἀνάκρισιν καὶ εἰς ἀπόφασιν. Εἶχον παρακαλέσει τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὑποβάλῃ κατάστασιν τῶν καταγγελιῶν, διότι θὰ ἐφαίνοντο ἐν αὐταῖς κατηγγελμένοι ἐπὶ σοβαραῖς πράξεσιν ἄνδρες φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, χάριν τῶν ὁποίων ἡ δικαιοσύνη ἀργεῖ, ἐνῷ, ἐπαναλαμβάνω, αἱ καταγγελίαι εἶναι σοβαραί.

§68ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐζήτησε κατάστασιν τῶν καταγγελθεισῶν ἀξιοποίνων πράξεων πρὸς τὴν Εἰσαγγελίαν Καλαμῶν καθ’ ὡρισμένους μῆνας. Ἡ κατάστασις αὕτη κατετέθη παρ’ ἐμοῦ καθ’ ὅλην τὴν σειράν τῆς τελευταίας δεκαετίας. Ὅτε κατέθεσα ταύτην, τότε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησεν ὀνομαστικὸν πίνακα τῶν καταγγελθέντων ἀνθρώπων. Παρήγγειλα αὐτὸν, ἀλλ’ εἶναι ἐργασία, ἥτις ἀπαιτεῖ καιρόν. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐννοῇ περὶ συγκεκριμένων καταγγελιῶν ὡς πρὸς ὡρισμένα πρόσωπα νὰ ἔχῃ πληροφορίας, τὸν παρακαλῶ νὰ σημειώσῃ τὰ ὀνόματα αὐτῶν, καὶ θὰ ἔχω τάχιστα τὴν ἀπάντησιν, διότι δύναμαι νὰ τὴν προκαλέσω τηλεγραφικῶς.

§69ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ πίναξ οὗτος δύναται ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν νὰ γίνῃ· ἀλλὰ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ δώσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἀντὶ ὀνομάτων ἓν μικρὸν φυλλάδιον, ἐν ᾧ ἐκτίθενται αἱ σοβαραὶ αὗται πράξεις τῶν ἀτόμων, αἱ καταγγελθεῖσαι, περὶ ὧν ἔκαμα λόγον. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ γίνω καταδότης, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον δύναται νὰ ἔχῃ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας τὰς καταγγελίας, διὰ νὰ μάθητε διατὶ ἡ Εἰσαγγελία δὲν προβαίνει εἰς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός της, καὶ διὰ νὰ ἀποδειχθῇ, πῶς ἐκεῖ λειτουργεῖ ἡ δικαιοσύνη, καὶ εἰς ποῖον ὕψος ἔφθασεν ἡ ψῆφος τῆς συναλλαγῆς μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν φίλων αὐτῆς Βουλευτῶν.

§70Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς του δὲν μὲ ἀφῆκε ν’ ἀπευθύνω ἐπερώτησιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν σχετικῶς πρὸς τὸν δῆμον Ἀθηναίων. Παρακαλῶ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν: αʹ) Πότε εἰσήχθη εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ὑπὸ τοῦ Δημάρχου Ἀθηναίων ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1889. βʹ) Πότε ἐπεστράφη εἰς τὸν Δήμαρχον ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου. γʹ) Πότε ἀπεστάλη εἰς τὴν ἀρχὴν, τὴν ἔχουσαν τὸ δικαίωμα νὰ ἐγκρίνῃ ἢ νὰ τροποποιήσῃ αὐτόν. δʹ) Πότε ἡ ἀρχὴ αὕτη ἐξέδωκε τὴν ἀπόφασίν της. ε) Ποίας δι’ αὐτῆς ἐπήνεγκε μεταβολάς. Ϛʹ) Ἂν ἐγένετο ἔφεσις, πότε ὑπεβλήθη ἡ ἔφεσις. ζʹ) Πότε ἐξεδόθη ἡ ἐπὶ ταύτης ἀπόφασις.

§71Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριοι, σήμερον πάλιν εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ζήτημα τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ. Τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ τοὺς γονεῖς εἶναι σπουδαῖον, ἀλλὰ σήμερον κατέστη βεβαίως ἔτι σπουδαιότερον καὶ ἄξιον τῆς προσοχῆς ἡμῶν. Ἤλπιζον ν’ ἀκούσω παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, τί ἔπραξε πρὸς θεραπείαν τοῦ κακοῦ, ἀλλ’ ἀντὶ τούτου εἶδον, ὅτι διεξήγαγε δικολαβικῶς, οὕτως εἰπεῖν, τὸ ζήτημα πρὸς τὸν προλαλήσαντα βουλευτὴν Κεφαλληνίας κ. Κοζάκην, ἀμφισβητῶν περὶ τοῦ χώρου, τῆς ἀτμοσφαίρας, τῶν θαλάμων τοῦ Νοσοκομείου, περὶ ἀριθμοῦ τῶν νοσηλευομένων, ὅτι δὲν ἐπιπολάζει ἀσθένεια τοιαύτη, οἵαν παρουσιάζει ὁ κ. Κοζάκης, ὅτι δὲν εἶναι 6000 ἡ φρουρὰ, ἀλλὰ 7000 τόσοι καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὡμολόγησεν ὅμως, ὅτι ὑπάρχει ἡ νόσος ἰλαρὰ μετὰ συμπτωμάτων ἐπικινδύνων, ἔλεξε δὲ, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἔχει παράπονα διὰ τοὺς στρατιώτας. Δὲν ἤλπιζον ποτὲ, ν’ ἀκούσω ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ν’ ἀμφισβητῇ καὶ νὰ συζητῇ δικολαβικῶς. Ἐπερίμενα νὰ μᾶς εἴπῃ, τί ἔκαμεν, ἐὰν ἐνήργησεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παντοῦ καὶ πάντοτε ἐφαρμόζονται καὶ ἐδῶ ἀκόμη εἰς ὁμοίας περιστάσεις. Πρῶτον ἔπρεπε νὰ ἀραιωθῇ ὁ στρατὸς καὶ ἔπειτα νὰ γίνῃ ἡ ἀπολύμανσις τῶν θαλάμων· ἀλλὰ δὲν τὸ ἔκαμε, δὲν ἠξεύρω διατί, διὰ νὰ μὴ δυσαρεστήσῃ ἴσως πρόσωπα, καὶ προτιμᾷ νὰ ἀποθνήσκῃ ἡ νεολαία τῆς πατρίδος. Παντοῦ ὑπάρχουν στρατῶνες καὶ δημόσια κτίρια κενὰ οὐ μόνον ἐν ταῖς πόλεσιν, ἀλλὰ καὶ μακράν. Ὁ στρατὸς πάσχει καὶ ὀφείλετε νὰ λάβετε σύντονα καὶ δραστήρια μέτρα πρὸς πρόληψιν τῆς θνησιμότητος τῶν ἀνδρῶν. Σήμερον εἰς μίαν φρουρὰν εἶδον νεοσυλλέκτους τοῦ Ὀκτωβρίου. Αὐτὸ εἶναι παράνομον, ἀντιβαίνει εἰς τὸ ἄρθρον 221 τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας, ἀπαγορεῦον εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ὑπαξιωματικοὺς νὰ διορίζουν εἰς φρουρὰν στρατιώτας μὴ ἀπογυμνασθέντας. Δὲν ἐπιπολάζει, λέγει, εἰς τοὺς θαλάμους ἡ νόσος· ἀλλὰ ποῦ; ἀπὸ τὰ ὄρη τὴν ἔφερον οἱ νεοσύλλεκτοι; αὐτοὶ εὗρον τὰ μικρόβια αὐτὰ ἐν τοῖς θαλάμοις τοῖς ἀλυμάντοις, καὶ ἐκ τούτου προσεβλήθησαν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν αὐτὰ καὶ νὰ ἀραιώσῃ τὸν στρατόν, διὰ νὰ τὸν σώσῃ, διότι ἄλλως θ’ ἀποθαῤῥύνωμεν τὸ αἴσθημα τὸ στρατιωτικὸν τοῦ ἔθνους, τὸ ὁποῖον εἰς ἄλλα ἔθνη διὰ πάσης ἐπιμονῆς καὶ φροντίδος καλλιεργεῖται καὶ μόνον ἐδῶ περιφρονεῖται.

§72ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μας ἐκ Λακωνίας, ἠνάγκασαν φαίνεται τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δίδῃ μεγαλειτέραν προσοχὴν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς, τοὺς ὁποίους συντάττει ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, καὶ διὰ τοῦτο, προκειμένου λόγου νὰ ἐκτεθῇ εἰς δημοπρασίαν ἓν μικρὸν τμῆμα ἐθνικῆς ὁδοῦ μεταξὺ Κυπαρισσίας καὶ Μελιγαλᾶ, ἀπέκοψεν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν 30%, ἀλλ’ ἡ ἀποκοπὴ αὕτη εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα, νὰ μὴ παρουσιάζηται οὐδεὶς ἐργολάβος, διότι φαίνεται, ὅτι ἡ ἀποκοπὴ ἐγένετο ἀπροσέκτως καὶ ἄνευ μελέτης. Ἔγειναν λοιπὸν δύο ἢ τρεῖς δημοπρασίαι χωρὶς νὰ ἐμφανισθῇ οὐδείς. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ ἀπόσπασμα τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ νὰ ἐκθέσῃ, ποῦ στηριζόμενος ἔκαμε τὸν νέον προϋπολογισμὸν, καὶ ἐὰν σκοπεύῃ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς αὐτόν.

§73ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐκ συμπτώσεως ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω σήμερον ἐκ παραστάσεων τοῦ ἡμετέρου συναδέλφου καὶ τῆς ἰδιαιτέρας ὑμῶν ἐπαρχίας ἀντιπροσώπου. Ἐκ τῆς ἐξετάσεως προέκυψεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἐθεωρήθη πολυτελὴς, καὶ ἐγένετο δοκιμὴ νὰ ἐλαττωθῇ, ὅπως οὕτω ἠλαττωμένος ἐκτεθῇ εἰς μειοδοσίαν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἐκ τῆς δοκιμῆς ταύτης ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν ἦτο πολυτελὴς ὁ προϋπολογισμὸς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, διότι οὐδεὶς ἠδυνήθη ἐπὶ τῇ ἠλαττωμένῃ τιμῇ νὰ μειοδοτήσῃ. Ἐκ τούτου ἠναγκάσθημεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ζήτημα, καὶ ἀσχολούμεθα εἰς νεωτέρας μελέτας.

§74ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μεταξὺ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὑποβεβλημένα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὑπάρχει καὶ ἓν μικρὸν, τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, περὶ διαθέσεως τῶν ἐσόδων τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, κατὰ τὸ ὁποῖον τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου, τὰ προωρισμένα διὰ τὴν κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν, θέλουν διατίθεσθαι ἐν τῷ μέλλοντι διὰ τὴν συνδρομὴν πρὸς τὴν ἀτμοπλοϊκὴν συγκοινωνίαν καὶ τὴν ἀνακαίνισιν καὶ συντήρησιν τῶν ἐπαρχιακῶν καὶ ἐθνικῶν ὁδῶν, ὅ,τι δὲ περισσεύει ἀπὸ ταῦτα θὰ χρησιμεύῃ εἰς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων τῶν συνωμολογημένων καὶ συνομολογουμένων δανείων διὰ τὰ ἔργα τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας καὶ τῆς ἐσωτερικῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς ὁποίους προχείρως ἔκαμον, ἐὰν θελήσωμεν νὰ πληρώσωμεν ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας τοὺς τόκους ὅλων τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολογήθησαν μέχρι τοῦδε διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν καὶ τὴν ἐσωτερικὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν, δὲν θέλει περισσεύσει οὔτε λεπτὸν διὰ τὴν κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν, καὶ πρὸς ἀπότισιν ἄλλων τινῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα σήμερον καταβάλλει τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, οἷον τὰ γενικὰ ἔξοδα, οἱ μισθοὶ τοῦ ὑποδεεστέρου προσωπικοῦ, οἱ μισθοὶ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ τὰ λοιπά. Ὑποβάλλω λοιπὸν σημείωμα, καὶ παρακαλῶ νὰ δοθῇ ἡ ζητουμένη πληροφορία, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Θαυμάζω δὲ, πῶς τώρα θέλει νὰ λαμβάνῃ ἡ Κυβέρνησις τοὺς τόκους τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσε διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν, ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἐνῷ διὰ τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἐδημιουργήθη εἰδικὸς φόρος, προσετέθησαν 10% εἰς τὰ τελωνεῖα, καὶ ἐκ τοῦ φόρου ἐκείνου ἀπήλαυσε τὸ Δημόσιον ποσὰ ἀνώτερα ἀφ’ ὅσα ἐχρειάσθησαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου. Ἐὰν οἱ λογαριασμοὶ, τοὺς ὁποίους ἔκαμα, ἦναι ἀκριβεῖς, βεβαιωθῆτε, ὅτι οὐδὲν θὰ περισσεύσῃ τοῦ λοιποῦ, διὰ νὰ κατασκευασθῶσιν ἐθνικαὶ ὁδοὶ, καὶ ἑπομένως, ὅπου δὲν ἔγειναν τοιαῦται, δὲν ἔχομεν νὰ ἐλπίσωμεν.

§75ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐλπὶς νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς τομῆς τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, καὶ ἂν ὑπάρχῃ περίπτωσις ἐκπτώσεως τῆς Ἑταιρίας.

§76ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τοῦτο μόνον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὑπάρχει ἐλπὶς προσεχῶς νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς τομῆς τοῦ ἰσθμοῦ.

§77ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔλαβε βεβαίως τηλεγράφημα τοῦ ἐντίμου συμπολίτου μου ἐκ Καλαβρύτων καὶ ἀξιοτίμου ἐμπόρου κ. Ἀθανασίου Τσαπάρα, ὅστις παραπονεῖται, ὅτι ὁ ἐκεῖ ἀνθυπομοίραρχος Πανόπουλος τὸν προσέβαλεν, εἰσελθὼν εἰς τὸ ἐμπορικόν του κατάστημα, τὸν ἐξύβρισε καὶ ἐπὶ τέλους τὸν ἐκάλεσεν εἰς μονομαχίαν.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦ τηλεγραφήματος τούτου εἶχον γνῶσιν, διότι ἀπηυθύνετο καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, διετάχθη δὲ εὐθὺς ὁ μὲν ἀνθυπομοίραρχος νὰ μεταβῇ εἰς τὴν ἕδραν τῆς Μοιραρχίας, νὰ διεξαχθῶσι δὲ ἐξετάσεις ἐν Καλαβρύτοις ἀπόντος αὐτοῦ.

§79ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ ὀλίγου κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὰ σχετικὰ ἔγγραφα πρὸς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Κεφαλληνίας, ἐπιθυμῶ δὲ νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μὲ πληροφορήσῃ, πόθεν ἤντλησε τὸ δικαίωμα τοῦτο, εἰς τίνα διάταξιν τοῦ νόμου περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων εὗρε καθωρισμένον τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἀκυρώσῃ τὴν σχετικὴν πρᾶξιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου.

§80ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἠκύρωσεν· ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εὑρέθη ἀπέναντι ἀνθρώπων, ἀξιούντων ὅτι ἀποτελοῦσι Νομαρχιακὴν Ἐπιτροπὴν, πέντε ἠθροισμένων ἀνθρώπων, ἀξιούντων ὅτι δι’ ἐκλογῆς ἐγένοντο μέλη Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ὅτι ἀπετέλουν οὕτω ἀρχὴν, τεταγμένην ὑπὸ τοῦ νόμου. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, λαβὼν ὑπ’ ὄψει τὰ πρακτικὰ, ἐκ τῶν ὁποίων ἔμελλε νὰ προκύψῃ, ἂν νομίμως ἐξελέχθησαν, εἶδεν ἐν αὐτοῖς, ὅτι δὲν ἐξελέχθησαν ὑπὸ τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει ὑπ’ ὄψει, ὅτι Νομαρχιακὸν Συμβούλιον νομίμως συνεδριάζον καὶ ἀποφασίζον εἶναι τὸ Συμβούλιον, τὸ ἀποφαινόμενον διὰ τοῦ ἡμίσεως πλέον ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτοῦ. Διὸ ἐτηλεγράφησεν εἰς τὸν Νομάρχην, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀναγνωρίσῃ τοὺς πέντε τούτους συμβούλους ὡς Νομαρχιακὴν Ἐπιτροπήν.

§81ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐπρόσεξεν εἰς τὸ πρακτικὸν, τὸ ἀποβλέπον εἰς τὴν ἐκλογὴν ταύτην, διότι, ἐὰν ἤθελε προσέξει, βεβαίως δὲν ἤθελεν ἰσχυρισθῆ ὅ,τι ὑποστηρίζει. Λαμβάνω τὸ πρακτικὸν ἀνὰ χεῖρας καὶ παρατηρῶ, ὅτι κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην παρευρέθησαν ὄχι πέντε μέλη.

§82ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἑπτὰ εἶπον.

§83ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὄχι ἑπτὰ, ἀλλὰ ἐννέα.

§84ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀναγνώσατε καλλίτερον τὸ πρακτικόν.

§85ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, ὅτε ἤρξατο ἡ συνεδρίασις, ἦσαν μόνον ἑπτὰ, οἱ ὁποῖοι, φρονοῦντες ὅτι εὑρίσκοντο ἐν ἀπαρτίᾳ, ἤρξαντο τῆς ἐργασίας, ἐν τῷ μεταξὺ ὅμως, ἐν ᾧ εἰργάζετο τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, προσῆλθον καὶ ἕτεροι δύο καὶ οὕτω τὸ ὅλον σῶμα ἀπετελέσθη ἐξ ἐννέα. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ἀπεφασίσθησαν διάφορα ἀντικείμενα, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἐγένετο καὶ ἡ ἐκλογὴ τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς. Τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως ὑπεγράφησαν παρ’ ὅλων τῶν Νομαρχιακῶν Συμβούλων, καὶ τοιουτοτρόπως προκύπτει, ὅτι ἐν πλήρει ἀπαρτίᾳ εἰργάσθη τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον ἐν συνεδριάσει, καθ’ ἣν ἐνηργήθη καὶ ἡ ἐκλογὴ τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὤφειλε νὰ σκεφθῇ ὡριμώτερον καὶ σπουδαιότερον, πρὶν ἢ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει τὴν Νομαρχιακὴν Ἐπιτροπὴν, ὅ ἐστί, ὅτι θεωρεῖ ἄκυρον τὴν ἐκλογὴν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον συνεδριάσει μόνον ἑπτὰ, διότι ὁ νόμος δὲν ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν, ἀλλ’ ἀπαιτεῖ τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς, εἷς μάλιστα τῶν Νομαρχιακῶν Συμβούλων, ὁ κ. Καλλίνικος, ἐπικαλεῖται τὴν γαλλικὴν νομολογίαν καὶ ὡρισμένον συγγραφέα, τὸν Dalloze, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς τοιαύτης γνώμης περὶ ἀπαρτίας. Ἀλλὰ παρατηρῶ καὶ ἕτερόν τι εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, λίαν χαρακτηριστικὸν, ὅτι ἔκτοτε παρῆλθε πλέον τοῦ μηνὸς, ὁ κ. Νομάρχης παρίστατο εἰς τὰς συνεδριάσεις τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου καὶ οὐδεμία παρατήρησις ὑπὸ τούτου ἐγένετο κατὰ τοῦ νομίμου τῆς ἐκλογῆς, ἐνῷ ἠδύνατο, ἂν ἄλλως ἐφρόνει ἡ Κυβέρνησις, νὰ προσκαλέσῃ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, ὅπως προβῇ εἰς νέαν ἐκλογὴν, ἀλλ’ ἀνέμεινεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τελειώσῃ τὰς ἐργασίας τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, καὶ ἀφοῦ διαλυθῇ, τότε νὰ δηλώσῃ, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει τὴν Νομαρχιακὴν Ἐπιτροπὴν, καὶ οὕτω καταδικάζεται ὁ θεσμὸς, ὁ ὁπωσδήποτε ὑπάρχων, νὰ μὴ λειτουργῇ. Ἡ ἀπάντησις, ἡ δοθεῖσα πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ῥάλλην, ὅτι εὑρέθη ἀπέναντι μιᾶς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία δὲν ἐγένετο κατὰ τὸν νόμον, ἀποδεικνύει βεβαίως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀξιοῖ τοιοῦτον δικαίωμα καὶ ὅτι δύναται νὰ κρίνῃ τὰς πράξεις τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἐὰν ὦσι νόμιμοι ἢ οὔ· ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὸ Νομοθετικὸν Σῶμα ἐφαρμόζονται καὶ εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, ὡς ἐκ τῆς ἐκλογῆς τοῦ λαοῦ ἐκπηγάζον, τὰ αὐτὰ, ἕπεται ὅτι δύναται νὰ κηρύξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ οἱανδήποτε πρᾶξιν τοῦ Κοινοβουλίου ἄκυρον. Ἀλλὰ μόνον τὸ ἴδιον Νομοθετικὸν Σῶμα δύναται νὰ κηρύξῃ ἄκυρον πρᾶξίν τινα αὐτοῦ, καὶ ἂν ἀποφασίσῃ πρᾶξιν προφανῶς ἄκυρον νὰ κηρύξῃ ἔγκυρον, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία οὐδὲν ἕτερον δικαίωμα ἔχει ἢ νὰ προκαλέσῃ τὴν διάλυσιν αὐτοῦ, καὶ διὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νέου Κοινοβουλίου νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα. Τοῦτο δὲ ὤφειλε νὰ πράξῃ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, διότι ἄλλως δὲν ὑπάρχει ἀνεξαρτησία ἢ αὐτοβουλία εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, ἀλλὰ καθίσταται τοῦτο ἁπλοῦς ὑπάλληλος τῆς Κυβερνήσεως.

§86ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐὰν ἐδεχόμεθα τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος ἐκ Κεφαλληνίας Βουλευτὴς πρὸ μικροῦ ἀνέπτυξεν, ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ ἑπόμενον ἀποτέλεσμα, ὅτι, ἐὰν τρεῖς Νομαρχιακοὶ Σύμβουλοι συνήρχοντο καὶ κρίνοντες, ὅτι νομίμως συνεδριάζουσιν, ἐξέλεγον ἐπιτροπὴν καὶ ἐνόμιζον ἑαυτοὺς μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, καὶ προσέτι δύο ἄλλοι ἐκ τῶν ἀπόντων, ὡς ἔπραξαν οἱ ἑπτὰ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, οἵτινες ἐξέλεξαν ὡς μέλη τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς τοὺς πέντε ἐξ ἑαυτῶν, ἂν δὲ εἶχον καὶ ἄλλας δύο θέσεις, θὰ ἐξέλεγον καὶ τοὺς ἑτέρους δύο, θὰ ἦτο ὑπόχρεως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ κύψῃ εἰς αὐτοὺς καὶ εἴπῃ: «καλῶς ἔχει, σᾶς ἀναγνωρίζω», νὰ φροντίσῃ δὲ μόνον κατόπιν νὰ ἐξευρεθῇ ἡ λύσις τοῦ ζητήματος. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο, τὸ τόσον ἁπλοῦν καὶ εὐτυχὲς, τὸ τόσον σαφῶς ἐκτεθειμένον ἐν τοῖς πρακτικοῖς τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἦτο ἄξιον νὰ κοσμηθῇ διὰ σιωπῆς μᾶλλον ἢ διὰ μακρῶν ἀγορεύσεων· πρὸ πάντων δὲ τοῦτο ἤλπιζον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κ. Βαλσαμάκη, τοσοῦτο μᾶλλον, καθ’ ὅσον, δι’ ὅσων λέγει, ἀποδεικνύει ὅτι δὲν ἔχει ἀνεγνωσμένα τὰ πρακτικὰ, τὰ ὁποῖα ἔχει ἐνώπιόν του, καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι συντεταγμένα παρ’ αὐτῶν ἐκείνων, οἵτινες παραπονοῦνται.

§87ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἀνεκοινώθη καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους.

§88ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τί θέλετε λοιπὸν νὰ εἴπωμεν περὶ τῆς Βουλῆς, ἥτις, συνεδριάζουσα ἐνταῦθα μετὰ 50 Βουλευτῶν μόνον καὶ ψηφίζουσα νόμους, ἤθελεν εἴπει ἔπειτα εἰς τοὺς ἑτέρους 50, ἐρχομένους ὕστερον: «ἐγὼ ἐψήφισα τὰ καὶ τά· τώρα εἶσθε καὶ σεῖς παρόντες, ὥστε καλῶς ἔπραξα.» Θαυμάζω, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγερθῇ ἐνταῦθα φωνὴ ὑπὲρ τοιαύτης κακοήθους ἀνατροπῆς τοῦ νόμου, ὑπὲρ τοιαύτης αὐθαδείας....

§89ΡΑΛΛΗΣ. Κακοήθης εἶναι ἡ πρᾶξις ἡ ἰδική σας, (θόρυβος) διότι προέβητε εἰς πρᾶξιν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν εἴχετε δικαίωμα νὰ προβῆτε.

§90ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοιαύτη πρᾶξις ἦτο κακοήθεια, αὐθάδεια κατὰ τοῦ νόμου, προσβολὴ τῶν συνταγματικῶν ἐλευθεριῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ ὑποστηρίζωμεν Ὑπουργοὶ καὶ Κυβέρνησις, ἄξιοι τοῦ ὀνόματος τούτου. Ἦτο ἀδύνατον ν’ ἀναγνωρισθῇ πρᾶξις τοιαύτη, ὡς γεννῶσα δικαιώματα καὶ ἐπιτρέπουσα τὴν ἐκτέλεσιν καθηκόντων, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐν Ἑλλάδι Ὑπουργὸς, ὅστις ἀπέναντι τοιούτων πρακτικῶν νὰ μὴ διατάξῃ αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον διέταξε σήμερον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶπεν, ὅτι ἐπικυροῖ ἢ ἀκυροῖ τὴν ἐκλογὴν, εὑρέθη ἀπέναντι πέντε Νομαρχιακῶν Συμβούλων, οἵτινες εἶχον περιβληθῆ ἀξιώματα ἄνευ δικαιώματος, ἄνευ ἐκλογῆς, διότι ἐκλογὴ δὲν τελεῖται ἐν Σώματι, μὴ διατελοῦντι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας ἠθέλησε νὰ παρεμβάλῃ ἐνταῦθα συζήτησιν γενομένην ἐν Γαλλίᾳ περὶ τῆς ἀπαρτίας, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, μεθ’ ὅσα ἐν Ἑλλάδι γινώσκομεν, καθορισθέντα ἄνευ οὐδεμιᾶς ποτε ἀμφισβητήσεως, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰ γινόμενα ἢ συζητούμενα ἀλλαχοῦ. Πᾶσα συζήτησις περὶ τοῦ θέματος τούτου εἶναι ἀπαράδεκτος ἐν Ἑλλάδι, ὅπου τὸ ζήτημα εἶναι ὁριστικῶς λελυμένον καὶ οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ λέγων, ὅτι, προκειμένου περὶ περιττοῦ ἀριθμοῦ, τὸ ἥμισυ τοῦ ἀνθρώπου θεωρεῖται ὡς ὁλόκληρος ἀριθμὸς πρὸς ἀποτέλεσιν τῆς ἀπαρτίας. Τὸ ζήτημα γεννᾶται ὅταν πρόκηται περὶ ἀπολύτου πλειοψηφίας, καὶ ἐκεῖ ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ταύτην τὴν στιγμὴν ὁμιλῶν, ἐφρόντισε νὰ ἑρμηνεύσῃ μᾶλλον στενῶς, ὅτε τελευταῖον ἐγένετο ἐνταῦθα ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ἐκλογὴ ἀπαρέσκουσα εἰς αὐτὸν, καὶ διὰ τοιαύτης ἑρμηνείας νὰ ἐπικυρώσῃ τὴν ἐκλογήν.

§91ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατηγορεῖ τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Κεφαλληνίας, ἢ τῶν ἑπτὰ μελῶν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ὡς ἐνεργησάντων παρὰ τὸν νόμον, καὶ ἐντεῦθεν ἀποκαλεῖ τὴν πρᾶξιν αὐτῶν κακοήθη. Ἐὰν πρόκηται νὰ μετρηθῇ ἡ πρᾶξις τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ μὲ τὸν αὐτὸν πῆχυν, μὲ τὸν ὁποῖον μετρᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν πρᾶξιν τῶν ἑπτὰ μελῶν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Κεφαλληνίας, πρέπει ν’ ἀποδοθῇ καὶ εἰς τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἡ αὐτὴ ἐπωνυμία. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπερέβη τὰ καθήκοντά του. Ἐγὼ δὲν θέλω ν’ ἀμφισβητήσω ὅλας ἐκείνας τὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξεν, ὡς πρὸς τὴν διαφορὰν μεταξὺ ἀπολύτου πλειονοψηφίας καὶ ἀπαρτίας, παραδέχομαι ἐντελῶς τὴν γνώμην του, ἂν καὶ γνωρίζομεν, ὅτι ἡ γνώμη αὕτη ἀμφισβητεῖται ἀπὸ σπουδαιοτάτους συγγραφεῖς, καὶ ὑπάρχουσι Συνελεύσεις, ἐπίσης ἔντιμοι, ὡς ἡ ἡμετέρα, αἱ ὁποῖαι παραδέχονται, ὅτι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς εἶναι τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς ἀρτίου. Ἀλλ’ ἔχω δικαίωμα νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς ποίαν διάταξιν τοῦ νόμου ἤντλησε τὸ δικαίωμα ν’ ἀκυρώσῃ πρᾶξιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου ἔστω καὶ παράνομον; Βεβαίως ὁ σκόπελος ἦτο μέγας, καὶ διὰ τοῦτο ἠθέλησε νὰ παρακάμψῃ αὐτὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ λέγει δὲν ἠκύρωσε τὴν πρᾶξιν, ἀλλὰ δὲν ἀνεγνώρισε τὴν Νομαρχιακὴν Ἐπιτροπήν. Ἰδοὺ ὅμως τί ἀναγινώσκω ἐν τῷ ἐγγράφῳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ: «ὀφείλετε νὰ μὴ ἀναγνωρίσητε τὴν Νομαρχιακὴν Ἐπιτροπήν, ὡς προερχομένην ἐξ ἐκλογῆς ἀκύρου». Ποῦ ἡ διαφορά; Ἠδύνασθε κάλλιστα νὰ εἴπητε: «ὀφείλετε νὰ μὴ τὴν ἀναγνωρίσητε, διότι εἶναι ἄκυρος.» Τοῦτο ἀποτελεῖ τρόπον τοῦ λέγειν, ὁ ὁποῖος ὅμως δὲν μεταβάλλει τὰ πράγματα. Ἠκυρώσατε τὴν ἀπόφασιν τῶν ἑπτὰ μελῶν, καὶ ἐντεῦθεν γεννᾶται τὸ ζήτημα, ἐὰν ἔχητε τοιοῦτον δικαίωμα. Εἶναι δὲ τὸ ζήτημα σπουδαιότατον· διότι, ἐὰν πρόκηται τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια, μεθ’ ὅσα ἐπηγγέλθητε περὶ αὐτῶν, νὰ καταστῶσι νευρόσπαστα τῶν ὀρέξεών σας, τότε εἶναι περιττὸν νὰ δαπανῶμεν τόσα ὑπὲρ αὐτῶν. Περὶ τούτου πρόκειται καὶ ὄχι περὶ ζητήματος εὐτελοῦς, διὰ τὸ ὁποῖον ἐζητήσατε συγγνώμην ἀπὸ τοὺς Βουλευτὰς, ὅτι τοὺς ἀπασχολεῖτε. Πρόκειται περὶ ζητήματος σπουδαιοτάτου, ἀφορῶντος εἰς τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, εἰς τὴν αὐτοτέλειαν τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, ἐκ τῆς ὁποίας πηγάζουσι ταῦτα. Ὁ νόμος περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων ἐν ἄρθρῳ 29 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου χρήζουσι τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ αἱ διατάσσουσαι δαπάνην ἀποῤῥιφθεῖσαν ἢ ἐλαττωθεῖσαν διὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Νομάρχου, αἱ περὶ ἀποδοχῆς δωρεῶν ἢ κληροδοτημάτων ἡνωμένων μὲ βάρη, αἱ περὶ συγκαταβάσεως εἰς πληρωμὰς ἢ χορηγήσεως ἀμοιβῶν καὶ δώρων, αἱ περὶ ἐκποιήσεως ἢ ἀνταλλαγῆς ἀκινήτων καὶ αἱ περὶ δανείων ἢ συμβιβασμοῦ ἢ εἰσαγωγῆς δίκης.» Μόνον εἰς αὐτὰς τὰς περιπτώσεις ἔχει δικαίωμα ἐγκρίσεως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν· ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν ἐνομίζετε, ὅτι ὑπῆρξεν ὑπερβασία τῶν καθηκόντων τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ὑπάρχει τὸ ἄρθρον 21, τὸ ὁποῖον ὁρίζει (ἀναγινώσκει): «Ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ διαλύσῃ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον προτάσει τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐὰν δὲν συνέλθῃ ἐπὶ 15 ἡμέρας ἀπὸ τῆς ὁρισθείσης πρὸς ἔναρξιν τῆς Συνόδου, ἢ δὲν συνεδριάσῃ κατόπιν ἐπὶ δέκα ἡμέρας, ἢ ἕνεκεν ὑπερβάσεως καθηκόντων.» Ἀλλ’ ὑμεῖς προέβητε εἰς ὅ,τι προέβητε μὲ τὴν πρόθεσιν ἐκείνην, δι’ ἧς σκοπεῖτε νὰ μειώσητε τὸν ἔλεγχον τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου ἀπαρέσκοντος εἰς ὑμᾶς. Ἀφοῦ κατωρθώσατε ὁπωςδήποτε τὸν Πρόεδρον τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου νὰ τὸν ἔχητε σήμερον ὑπὲρ ὑμῶν, ἐνῷ δὲν τὸν εἴχετε χθὲς, δὲν κατωρθώσατε ὅμως νὰ ἔχητε τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, σύμφωνον μὲ τὰς θελήσεις τοῦ Νομάρχου, σύμφωνον μὲ τὴν θέλησιν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔχει σήμερον εἰς χεῖράς του τὴν διοίκησιν τῆς Κεφαλληνίας, προέβητε εἰς ὅ,τι προέβητε. Ποῖον μέτρον ἐλάβετε; Ἰδοὺ τὸ ἔγγραφόν σας, καὶ ἰδοὺ ἡ εἰκὼν τῆς διοικήσεώς σας καὶ ὁ σκοπὸς τῆς πράξεώς σας (ἀναγινώσκει): «Προσεχῶς ἐπισταλήσονται ὑμῖν τὰ δέοντα κλπ.» Ἀλλὰ διατὶ, ἔχοντες τὸ πρακτικὸν εἰς χεῖράς σας ἀπὸ τῆς 4 Νοεμβρίου, δὲν παρηγγείλατέ τι διὰ τοῦ Νομάρχου; διατὶ ἐν τῷ μεταξὺ, ἐπὶ 13 ἡμέρας συνεδριάζοντος τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, δὲν προέβητε εἰς ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ὠφείλατε νὰ προβῆτε, δηλ. νὰ διατάξητε τὸν Νομάρχην, ὅστις ἀπὸ τῆς 17 συνειργάσθη μετὰ τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἴσως καὶ μετὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, διατὶ δὲν ἐκαλέσατε τὸν Νομάρχην νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του περὶ τῆς πράξεως ἐκείνης, τῆς ἀκύρου καθ’ ὑμᾶς, καὶ ἐπὶ τῆς πράξεως ἐκείνης νὰ προκαλέσῃ τὴν γνώμην τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου; Διότι εἴχετε συμφέρον, ἔχοντες ἀπέναντι ὑμῶν Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, τοῦ ὁποίου ἡ πλειοψηφία ἦτο δυσάρεστος πρὸς ὑμᾶς, εἴχετε συμφέρον νὰ κλείσῃ ἡ θύρα τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου καὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐπιτροπῆς· διότι, ἐὰν προεκαλεῖτε νέαν ἐκλογὴν, ἐγνωρίζετε ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς δὲν ἤθελεν εἶσθαι ὑπὲρ ὑμῶν. Ἐπαναλαμβάνω, ἐπὶ αὐτοῦ τοῦ σημείου ὀφείλετε νὰ ἀπαντήσητε· τίς σᾶς ἔδωκεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, ν’ ἀκυρώσητε πρᾶξιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἐνεργηθεῖσαν ἐντελῶς αὐτοτελῶς παρ’ αὐτοῦ; Πρόκειται νὰ ἴδωμεν, ἂν αἱ 300,000 δρ. δαπανῶνται διὰ παροχὰς ὑπὲρ τῶν φίλων, ἢ ἂν πρόκηται νὰ ἔχωμεν θεσμὸν, ἔστω καὶ ἀτελῆ, χρησιμεύοντα ὅμως εἰς οἱονδήποτε σκοπόν.

§92ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς εὗρεν, ὅτι εἴχομεν συμφέρον νὰ ἀποφανθῶμεν ὡς ἀπεφάνθημεν, ἐνῷ ἓν μόνον καθῆκον καὶ δικαίωμα εἴχομεν, νὰ διαλύσωμεν τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον. Ἀκριβῶς τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶπεν, ἔπρεπε νὰ τὸν πείσῃ, ὅτι ἐπράξαμεν ἀντιθέτως τοῦ συμφέροντος ἡμῶν, διότι, ἂν πρόκηται περὶ συμφέροντος, συμφέρον εἴχομεν νὰ διαλύσωμεν τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, καὶ ἂν εἴχομεν τὴν τύχην νὰ σκεπτώμεθα ὡς αὐτὸς, βεβαίως ἔπρεπε νὰ τὸ διαλύσωμεν. Συμφέρον πολιτικὸν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ κατηρτισμένον ἄλλως τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, καὶ ἂν ἔπραττεν ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, θὰ εἴχομεν ἀποτέλεσμα πιθανὸν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως.

§93ΡΑΛΛΗΣ. «Πιθανόν».

§94ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἤθελε παρουσιασθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ εὐκαιρία νὰ ἔχῃ ἀλλοῖον Νομαρχιακὸν Συμβούλιον. Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξενέγκῃ οὐδεμίαν ἄλλην ἀπόφασιν, ἐκτὸς ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκα. Νὰ διαλύσῃ τὸ Συμβούλιον, δὲν εἶχε δικαίωμα. Ἐὰν ἔπραττε τοῦτο, ἤθελε πράξει παράβασιν τοῦ καθήκοντος καὶ ἐπέμβασιν εἰς τὴν ἐλευθερίαν. Τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον δὲν ἔπταισε, οὐδὲν ἔπραξεν ἐναντίον τῶν καθηκόντων αὐτοῦ. Ἔπραξαν ὑπέρβασιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν ἑπτὰ νομαρχιακοὶ σύμβουλοι, ἀλλ’ ἑπτὰ νομαρχιακοὶ σύμβουλοι δὲν ἀποτελοῦσι τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον· οἱαδήποτε πρᾶξις αὐτῶν δὲν δύναται νὰ εὐθύνῃ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον· ἐκ τοιαύτης πράξεως δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ καταδίκη τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου. Πᾶσα τοιαύτη πρᾶξις εἶναι πρᾶξις ἰδιωτῶν, συνελθόντων ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ παρανόμως ἐνεργησάντων. Τοιαύτην πρᾶξιν εἶχεν ἁπλῶς καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ· οἱ ἑπτὰ σύμβουλοι δὲν ἀπετέλουν Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, οἱ δὲ πέντε παρ’ αὐτῶν ἐκλεχθέντες δὲν ἐγένοντο Νομαρχιακὴ Ἐπιτροπή. Ὁ δὲ Νομάρχης καὶ ὁ Ὑπουργὸς ὤφειλον τοῦτο μόνον νὰ εἴπωσι πρὸς αὐτούς: «Κύριοι, ὑμεῖς δὲν εἶσθε Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, δὲν δύνασθε ἄρα νὰ ἐκλέξητε Ἐπιτροπὴν, διὸ οὔτε ἡ πρᾶξις ὑμῶν εἶναι νόμιμος, οὔτε οἱ ὑφ’ ὑμῶν ἐκλεχθέντες δύνανται νὰ ἀναγνωρισθῶσιν ὡς Νομαρχιακὴ Ἐπιτροπή».

§95ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, νὰ ἐκφρασθῇ τις ὡς πρὸς τὴν ὕπαρξιν καὶ λειτουργίαν τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων. Ἡ μικρὰ πεῖρα, ἡ μέχρι τοῦδε παραχθεῖσα ἐκ τῆς λειτουργίας τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, νομίζω, ὅτι ἔπεισε πάντα τέως ἔνθερμον ὑποστηρικτὴν τοῦ τοιούτου θεσμοῦ, ὅτι εὐεργεσίαν ἤθελε πράξει καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τοὺς Νομαρχιακοὺς Συμβούλους, νὰ καταργήσῃ τὸν θεσμὸν τοῦτον, διότι πρόκειται περὶ ἁπλῆς κωμῳδίας πρὸς χρῆσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ὁπωσδήποτε ὅμως, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν θεσμὸν τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων ὤφειλε νὰ τὸν ἀνυψώσῃ, καὶ τὸν ἀνύψωσεν, εἰς ὃ σημεῖον ὑπάρχει καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον. Ἔφερε μάλιστα ὡς παράδειγμα αὐτὸ τοῦτο τὸ Κοινοβούλιον, καὶ τὸν ἐξώργισεν ἐπὶ τοσοῦτον ἡ ἐνέργεια τῶν νομαρχιακῶν συμβούλων, ὥστε μετὰ θυμοῦ ἀπεφάνθη, ὅτι πρόκειται περὶ κακοήθους πράξεως, περὶ πράξεως τοιαύτης, οἵα ἤθελε χαρακτηρισθῆ, ἐὰν διεπράττετο ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου. Ἄν, εἶπε, τὸ Κοινοβούλιον ἤθελε συνέλθει ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ καὶ ἐργασθῆ ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ, τί ἠθέλομεν πράξει; ὤφειλέ τις νὰ ὑψώσῃ τὴν φωνὴν ὑπὲρ τοιαύτης πράξεως; ὄχι βεβαίως. Ἀλλ’ εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ κατακρίνῃ τὴν πρᾶξιν τῆς Βουλῆς καὶ νὰ ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τοιαύτης πράξεως; ἓν καὶ μόνον ἠδύνατο νὰ πράξῃ, νὰ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, καὶ τοῦτο ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς· ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ ἀκυρώσῃ τὴν πρᾶξιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου. Δὲν προέβη ὅμως εἰς τὴν διάλυσιν, μολονότι, ὡς εἶπεν, εἶχε συμφέρον· ἀλλ’ ἀκριβῶς, διότι εἶχε συμφέρον νὰ μὴ διαλύσῃ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, ἔπραξεν ὅ,τι ἔπραξεν, ὡς ὀρθῶς ἰσχυρίσθη ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής· διότι, ἂν δὲν εἶχε συμφέρον, ἂν δὲν προέβλεπεν, ὅτι δι’ αὐτῶν τούτων τῶν μελῶν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου ἠδύνατο νὰ καταρτίσῃ πλειοψηφίαν καὶ ἐκλέξῃ Ἐπιτροπήν, ἣν ἐπιζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἤθελεν εὐθὺς διατάξει νέαν ἐκλογὴν, ἀλλὰ δὲν διέταξε νέαν ἐκλογὴν, διότι ἐν τῷ μεταξὺ εἰργάσθη καὶ ἐργάζεται, ἵνα ἀποκτήσῃ πλειοψηφίαν. Δὲν εἶχε ποσῶς ἄδικον ὁ κ. Ῥάλλης, καὶ χωρὶς νὰ γνωρίζῃ τὰ γινόμενα ἐν Κεφαλληνίᾳ, ἐρευνῶν ὅμως τὰ ἔγγραφα, νὰ ἀποφανθῇ ὡς ἀπεφάνθη, καὶ νὰ ἴδῃ εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως πρᾶξιν, εἰς τὴν ὁποίαν, ἂν δὲν ἀποδώσῃ τις τὸ ὄνομα, τὸ ὁποῖον ἀπέδωσεν εἰς τοὺς Νομαρχιακοὺς Συμβούλους ὁ κ. Ὑπουργὸς, βεβαίως ὅμως δύναται νὰ ἀποδώσῃ παρομοίαν τῆς ἀποδοθείσης ὑπὸ τούτου εἰς τοὺς ἑπτὰ νομαρχιακοὺς συμβούλους, οἱ ὁποῖοι προέβησαν εἰς νόμιμον συνεδρίασιν καὶ ἔπραξαν ὅ,τι ἔπραξαν στηριζόμενοι πρὸς τοῖς ἄλλοις εἰς νομολογίαν, νομολογίαν, ἥτις ναὶ μὲν δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰ ἡμέτερα πράγματα, καθότι ἄλλως πως κατὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἡρμηνεύθησαν οἱ νόμοι, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἐστηρίχθησαν εἰς γνώμην προσώπων, τὰ ὁποῖα ὤφειλον νὰ σεβασθῶσιν. Ἀλλὰ τὸ πρακτικὸν δὲν φέρει ἑπτὰ ὑπογραφὰς, ἀλλ’ ἐννέα, καὶ αὐτὸ τοῦτο ἐπεκαλέσθη ὁ Ὑπουργὸς, ἀλλ’ αὐτὸ τοῦτο ἀναιρεῖ τὸν ἰσχυρισμόν του. Ποσάκις ἡ Βουλὴ δὲν ἐργάζεται ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ; μέχρις ὅτου δὲ δὲν γίνεται ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, πᾶσα πρᾶξις, ψηφιζομένη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, θεωρεῖται ὡς νόμιμος. Τὴν ἀπαρτίαν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου ἀποδεικνύει τὸ πρακτικὸν, ἀλλὰ ἐκ τοῦ πρακτικοῦ προκύπτει ἐκ πόσων μελῶν συνεκροτεῖτο τὸ Συμβούλιον, καὶ ἐκ τοῦ πρακτικοῦ προκύπτει, ὅτι συνεκροτεῖτο ἐξ ἐννέα μελῶν. Τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν συζητεῖ ἡ Βουλὴ, ἐξετάζεται, ἂν κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν ὑπάρχῃ ἢ οὒ ἀπαρτία; Διὰ τῆς ψηφοφορίας μόνον ἐξακριβοῦται ἡ ἀπαρτία, καὶ δι’ αὐτῆς θεωρεῖται νόμιμος πᾶσα πρᾶξις τῆς Βουλῆς καὶ ἐὰν δὲν εἰργάζετο ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὥστε ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις ἐξεταζόμενον τὸ ζήτημα, καταδεικνύει τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἄνευ ὡρίμου σκέψεως προέβη εἰς διάβημα, τὸ ὁποῖον προσβάλλει ἀμέσως τὸν θεσμὸν αὐτόν, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν αὐτὴ αὕτη ἡ Κυβέρνησις καὶ ὑπεστήριξεν ὡς βῆμα ἀποκεντρώσεως, ἀλλὰ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀποδεικνύεται, ὅτι καὶ τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὸ σύστημα τῆς ἀπολύτου συγκεντρώσεως, ὅπερ διὰ τῶν νομοθετημάτων της ἐπιδιώκει.

§96ΡΑΛΛΗΣ. Καθ’ ἓν διαφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, διότι ἐγὼ νομίζω, ὅτι μετὰ ὥριμον σκέψιν καὶ ἐκ προμελέτης ὁ Ὑπουργὸς προέβη εἰς τὴν παράνομον ἐκείνην πρᾶξιν, δι’ ἧς ἠκύρωσε τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἐποτροπῆς. Ἂν ἦναι ἀληθῆ, καὶ εἶναι ἀληθῆ, ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Βαλσαμάκης περὶ τῶν σχεδίων καὶ περὶ τῶν τεκταινομένων πρὸς τὸν καταρτισμὸν πλειοψηφίας ἐν τῷ Νομαρχιακῷ Συμβουλίῳ, καὶ ἅπερ ἀποδεικνύει αὐτὸ τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀναβαλόντος ν’ ἀποφασίσῃ εἰς ὕστερον χρόνον, δηλ. ὅταν καταρτισθῇ ἡ πλειοψηφία, ἂν, λέγω, ἦναι ἀληθῆ, εἶχε συμφέρον νὰ παραβῇ τὸν νόμον, δὲν εἶχε δὲ οὐδὲν συμφέρον νὰ ἐκτεθῇ εἰς νέαν ἐκλογὴν ἐν Κεφαλληνίᾳ, ὅτε θὰ εἶχε τὸ ἴδιον Νομαρχιακὸν Συμβούλιον καὶ ὄχι καλλίτερον. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα εἶναι ἐξώδικα, καὶ τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχει ν’ ἀπαντήσῃ ὁ Ὑπουργὸς, εἶναι τὸ ἑξῆς. Πρόκειται περὶ πράξεως Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἢ περὶ πράξεως ἑπτὰ τῶν μελῶν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου; Ἂν εἴχομεν μόνον τὸ πρακτικὸν τῆς πρώτης συνεδριάσεως, ἂν δὲν ἐλάμβανε χώραν ἡ συζήτησις ἐν τῷ Νομαρχιακῷ Συμβουλίῳ, ἡ ὁποία ἐγένετο τὴν μεθεπομένην συνεδρίασιν, θὰ ἐνόουν τὸν Ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ: «διὰ τὴν πρᾶξιν τῶν ἑπτὰ λύκων δὲν ἐννοῶ νὰ θυσιάσω τοὺς τρεῖς ἀμνοὺς τοῦ Βουλευτοῦ Κεφαλληνίας»· ἀλλ’ ἔχομεν ἐνταῦθα πρᾶξιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, πρᾶξιν ἔγκυρον κατ’ αὐτὸν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν· καὶ τίς εἶναι ἡ πρᾶξις αὕτη; ἡ πρᾶξις αὕτη εἶναι ἡ τῆς 2 Νοεμβρίου, εἰς τὴν ὁποίαν βλέπω τὴν ἀφήγησιν τῆς συνεδριάσεως, τὴν ὁποίαν ἀφηγήθη κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν του ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτε ἐπανέφερε τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας. Καὶ τί γίνεται ἐκεῖ; Ἔρχεται τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον καὶ διὰ ψήφων ἑπτὰ κατὰ τριῶν ἐπικυροῖ τὴν ἐκλογὴν τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν γενομένην παρὰ τῶν ἑπτὰ μόνον. Τί πράττει τὸ ταύτην τὴν πρᾶξιν ἐνεργῆσαν Νομαρχιακὸν Συμβούλιον; —διότι πρόκειται περὶ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου πλέον νομίμως κατηρτισμένου— ἀναγνωρίζει ὡς ἔγκυρον, πρᾶξιν, ἡ ὁποία καθ’ ὑμᾶς ἀποτελεῖ ὑπέρβασιν καθηκόντων. Ἂν δὲ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, ἐν ἀπαρτίᾳ πλέον εὑρισκόμενον, ἀναγνωρίζῃ τὴν ἄκυρον καθ’ ὑμᾶς πρᾶξιν τῶν ἑπτὰ, βεβαίως ὑπόκειται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ διαλύσεως. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Ὡς πρὸς τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῆς Ἐπιτροπῆς ἠδύνατο νὰ προβάλῃ ἄλλο τι, ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐξελέγη διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας, καὶ ἂν ἀνεγνωρίσθη κατόπιν, οὐχ ἧττον δὲν ἐξελέγη νομίμως. Ὥστε τὸ ζήτημα εἶναι, ποῦ ἠντλήσατε τὸ δικαίωμα, ἀφοῦ ἔχετε μίαν πρᾶξιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, κυροῦσαν μίαν πρᾶξιν ἄκυρον καθ’ ὑμᾶς, ποῦ ἠντλήσατε τὸ δικαίωμα νὰ ἀκυρώσητε τοιαύτην πρᾶξιν, ἐνῷ καθῆκον καὶ δικαίωμα μόνον εἴχετε νὰ προβῆτε εἰς διάλυσιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου;

§97ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι εὗρε σανίδα σωτηρίας, ὅπως ἐξέλθῃ τοῦ ἀδιεξόδου, ἐν ᾧ εὑρίσκεται, ἐν τῷ πρακτικῷ τῆς ἑπομένης συνεδριάσεως τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἠθέλησε νὰ στηριχθῇ, λέγων, ὅτι, ἐπειδὴ περιέχει ἡ δευτέρα συνεδρίασις τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου ὑπέρβασιν καθηκόντων, ὠφείλομεν νὰ διαλύσωμεν τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον. Ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα ἐναυάγησεν ὁ κ. Βουλευτής, διότι ἡ πρᾶξις αὕτη τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου εἶναι νόμιμος. Τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον τὴν 2 Νοεμβρίου συνεδρίασε νομίμως, ἀπεφάσισε νομίμως, ἂν δὲν ἀπεφάσισεν ὀρθῶς, ἄλλο ζήτημα· ἀλλὰ συνῆλθε καὶ ἀπεφάσισε νομίμως. Συνῆλθον καὶ συνεζήτησαν, καὶ τὰ μὲν ἑπτὰ μέλη αὐτοῦ εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι ἀπετέλουν μόνοι ἀπαρτίαν, οἱ δὲ τρεῖς λοιποὶ ὑπετάγησαν καὶ ὑπέγραψαν. Διὰ τοιαύτην πρᾶξιν ποτὲ δὲν δύναται νὰ διαλυθῇ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον. Ἐξεταστέον μένει τὸ ζήτημα, ἡ πρᾶξις αὕτη δύναται νὰ δώσῃ κῦρος εἰς τὴν πρᾶξιν τῆς προτέρας συνελεύσεως τῶν ἑπτά; Ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ. Ἠδύναντο οἱ σύμβουλοι, ἐν ἀπαρτίᾳ νομίμῳ νῦν ὄντες, νὰ προβῶσιν εἰς νέαν ψηφοφορίαν καὶ νὰ ἐκλέξωσι νομίμως ἐκείνην τὴν ἡμέραν τὴν Ἐπιτροπήν. Ἡ συζήτησις, ἡ κατόπιν γενομένη, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς ὃ διὰ πλειοψηφίας ἔφθασαν, εἶναι πράξεις, οὐδὲν φέρουσαι ἀποτέλεσμα ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς. Ἁπλῶς καὶ μόνον τοῦτο ὑφίσταται, ὅτι ἐξ ἐσφαλμένης ἑρμηνείας τὸ Συμβούλιον ἔκρινεν, ὅτι τὸ πρότερον πραχθὲν ἦν ἔγκυρον· ἀλλ’ ἀπέναντι τοῦ προφανῶς παρανόμου ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ σταματήσῃ, ὤφειλε νὰ εἴπῃ εἰς τοὺς παρανόμως συνεδριάσαντας: «εἶσθε ἁπλῶς ἑπτὰ ἄνθρωποι καὶ τίποτε περιπλέον.»

§98ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως σανίδα σωτηρίας ἀνεζήτησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, διότι, ἂν ᾖναι παράνομος ἡ πρώτη πρᾶξις, εἶναι παράνομος καὶ ἡ δευτέρα, δι’ ἧς ἐκυρώθη ἡ πρώτη πρᾶξις. Ἀλλὰ πάντοτε μεριμνᾷ περὶ τῶν τριῶν συμβούλων. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τῶν τριῶν, ἀλλὰ περὶ πράξεως Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἐν ἀπαρτίᾳ νομίμῳ εὑρισκομένου, καὶ τὴν πρᾶξιν ἐκείνην ὀφείλετε νὰ κρίνητε, ἂν ᾖναι ἄκυρος. Λοιπὸν ἢ ἐκαλύφθη τὸ ἄκυρον καὶ ἐξηφανίσθη, ἢ ἂν δὲν ἐκαλύφθη, συνεμερίσθη ὁλόκληρον τὸ Συμβούλιον τὸ κακόηθες καὶ τὸ ἄκυρον, ὡς τὸ ἐχαρακτηρίσατε, διότι δὲν δύνασθε νὰ διακρίνητε μεταξὺ τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς μειοψηφίας. Ἔχετε ἐνώπιον ὑμῶν μίαν πρᾶξιν, ἀδιάφορον ἂν κατηρτίσθη διὰ τῆς δεῖνα ἢ τῆς δεῖνα πλειοψηφίας, ἔχετε πρᾶξιν, καὶ τὴν πρᾶξιν ταύτην τὴν λέγετε ἄκυρον· πῶς ἀπέναντι αὐτῆς τῆς πράξεως δὲν ἐθεωρήσατε, ὅτι εἴχετε καθῆκον νὰ πατάξητε τὴν κακοήθειαν; πῶς ἐθεωρήσατε ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ διαλύσητε τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον, ἀλλὰ νὰ ἀκυρώσητε τὴν πρᾶξιν, ἐνῷ δὲν εἴχετε τὸ δικαίωμα; Ἐπ’ αὐτοῦ δὲν δύνασθε ν’ ἀπαντήσητε.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων διὰ τὸ 1890.

§100ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν, διότι δὲν εὑρίσκω τὸν δικαιολογητικὸν λόγον, διατὶ ὁ σταφιδόκαρπος τῆς Τριφυλίας νὰ πληρόνῃ 18 δραχμὰς ἑκάστη χιλιὰς δι’ ἔγγειον φόρον, ἐνῷ ἡ Πυλία, ἡ Ἠλεία, ἡ Μεσσηνία, αἱ Καλάμαι πληρόνουν μόνον 15. Ὁ σταφιδόκαρπος τόσον τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν, ὅσον καὶ τῆς Τριφυλίας, πωλεῖται εἰς τὴν αὐτὴν τιμήν. Παρετήρησα ὅλα τὰ δελτία τῶν τιμῶν, δραχ. 145, 153, 162, 148 τῆς ἐπαρχίας Τριφυλίας, μὲ τὴν αὐτὴν τιμὴν πωλεῖται καὶ ὁ σταφιδόκαρπος τῆς Μεσσηνίας, τῶν Καλαμῶν καὶ τῆς Πυλίας, τῆς δὲ Ἠλείας πωλεῖται περισσότερον. Ἑπομένως δὲν εὑρίσκω τὸν λόγον, διατὶ νὰ πληρόνῃ περισσότερον ὁ σταφιδόκαρπος τῆς Τριφυλίας. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραδεχθῇ, ὥστε καὶ ἡ σταφὶς τῆς Τριφυλίας νὰ πληρόνῃ ὅσον καὶ ἡ τῶν ἄλλων μερῶν.

§101ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Συμφωνῶ καὶ ἐγὼ περὶ ἀφομοιώσεως τοῦ φόρου τῆς σταφίδος, διότι ἡ σταφὶς τῆς Τριφυλίας καὶ τοῦ Κόλπου ἔχουν τὴν αὐτὴν ποιότητα καὶ πωλοῦνται μὲ τὴν αὐτὴν τιμήν. Ἡ σταφὶς τῆς Ἠλείας εἶναι ἴσως ὑποδεεστέρα τὴν ποιότητα, ἀλλὰ παρέχει περισσοτέραν σταφίδα ἕκαστον στρέμμα, διότι κατὰ μέσον ὅρον ἡ παραγωγὴ τοῦ σταφιδοκάρπου κατὰ στρέμμα ἐν Ἠλείᾳ εἶναι μία χιλιάς, ἐνῷ ἡ παραγωγὴ τοῦ Κόλπου κατὰ στρέμμα δὲν εἶναι μεγαλειτέρα τῆς ἡμισείας χιλιάδος. Λοιπὸν ἢ πρέπει νὰ ἐξομοιωθῇ μὲ τὸν φόρον τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἐλαττωθῇ καὶ ὁ φόρος τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν καὶ νὰ πληρόνουν ἅπασαι τὸν αὐτὸν φόρον.

§102ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Νομίζω ὅτι προτιμότερον ἤθελεν εἶσθαι, ἡ φορολογία τῆς σταφίδος νὰ γίνηται κατ’ εἶδος καὶ οὐχὶ εἰς χρήματα, διότι πολλάκις ἡ ἐπιβαλλομένη τιμὴ εἶναι τοσοῦτον μεγάλη, ὥστε φορολογεῖται πλέον ἡ παραγωγή, ἡ φορολογία γίνεται ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον εἶναι φοβερόν, ἐνῷ, ἐὰν φορολογηθῇ ἡ σταφὶς κατ’ εἶδος, θὰ ὑπάρξῃ δικαιοσύνη, διότι θέλει ἐφαρμοσθῆ ἀναλόγως τῆς τιμῆς. Ἐπὶ τῆς προτάσεώς μου παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλουν φορολογίαν ἐπὶ τῆς παραγωγῆς, ὁμοιάζουν τὸν ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος τρώγει τὰς σάρκας του. Νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, διὰ νὰ καταρτισθῇ τοιοῦτόν τι.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὸν ἐτήσιον φόρον, ἐννοεῖται δέ, ὅτι ὁ ἐτήσιος φόρος ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου συστήματος ἂν θέλωμεν νὰ μεταβάλωμεν τὸ κείμενον σύστημα, τοῦτο πρέπει νὰ πράξωμεν ἐν τῷ παγίῳ νόμῳ. Ὁ ἐτήσιος νόμος, ὡς εἴθισται, περιλαμβάνει ἢ ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνῃ μόνον τὰ ποσοστὰ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κειμένων. Μεταβολὴ ἀφορῶσα εἰς διαρκῆ νομοθεσίαν δὲν χωρεῖ ἐν ἐνιαυσίῳ νόμῳ. Τοῦτο λέγω καὶ περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας καὶ περὶ τῆς προτάσεως, τῆς ἀφορώσης εἰς τὴν ἀφομοίωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος τῆς Τριφυλίας, πρὸς τὸν ἐπὶ τῷ κατωτέρῳ ὅρῳ ἐπιβαλλόμενον, καὶ περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κορινθίας, ἀφορώσης εἰς τὴν γενικὴν ἀφομοίωσιν τοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος φόρου ἐπὶ τῷ κατωτέρῳ ὅρῳ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀνήκουσιν αἱ προτάσεις, αἱ ἀναπτυχθεῖσαι κατὰ τὰς τελευταίας συνεδριάσεις, περὶ τῶν δεκατημορίων, ὧν ἡ ψήφισις εἶναι ἐτησία. Ὡς πρὸς τὰ δεκατημόρια, ἡ Κυβέρνησις προέτεινε τὴν κατάργησιν αὐτῶν ἐπὶ δύο φόρων, καὶ τοῦτο ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Προδήλως τὰ δεκατημόρια εἶναι προσωρινὴ φορολογία, εἶναι φορολογία προωρισμένη ἵνα ἐκλείψῃ εὐθὺς ὡς αἱ περιστάσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτρέψωσι τὴν κατάργησιν αὐτῶν. Ἐφέτος ἐπετράπη ἡ κατάργησις μερικῶς καὶ ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς αὐξήσεως ἑτέρου φόρου. Ἐλπίζομεν ὅτι κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος θέλομεν προβῆ εἰς περαιτέρω καταργήσεις δεκατημορίων, καὶ ταχέως νὰ ἐκλείψωσι ταῦτα· ἀλλ’ αἱ ἤδη προταθεῖσαι καταργήσεις τῶν δεκατημορίων ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀντισηκούμεναι διὰ τῆς φορολογίας τῆς ηὐξημένης ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, νομίζω ὅτι εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ τὸ ἔτος τοῦτο. Δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, νὰ καταργήσωμεν ἄλλα δεκατημόρια ἄνευ ἀντισταθμίσματος δι’ αὐξήσεως ἑτέρου φόρου, πρότασις δὲ περὶ ἀντισταθμίσματος δὲν γίνεται, οὐδὲ φαίνεταί τις προδιατεθειμένος νὰ προτείνῃ αὔξησιν τοῦ ὅρου ἑτέρου φόρου. Δέον ἄρα ν’ ἀναμείνωμεν, ὅπως αἱ προσαυξήσεις τῶν προσόδων ἐκ τῶν φόρων ἐπ’ τῷ ἐνεστῶτι αὐτῶν ὅρῳ παράσχωσι περισσεύματα, ἐπιτρέποντα τὴν ἄνευ ἄλλων ἀντισταθμισμάτων κατάργησιν τῶν προσωρινῶς τεθειμένων φόρων, ὧν κυριωδέστατος εἶναι τὰ δεκατημόρια.

§104Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐγὼ παραιτοῦμαι. Ἡ πρότασίς μου ἀφορᾷ εἰς μεταβολὴν συστήματος· παραιτοῦμαι διότι ἐκ τῶν προτέρων ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐπιφέρῃ μεταβολήν τινα εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§105Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀληθῶς αἱ ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἐφέτος διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ προτείνει ὁ Πρωθυπουργὸς, καλύπτονται διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ. Αἱ ἐλαττώσεις συνίστανται εἰς τὴν κατάργησιν δύο δεκατημορίων ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτε τὸ πρῶτον προέτεινε τὴν προσθήκην τῶν δύο δεκατημορίων, ὑπελόγισεν αὐτὰ εἰς δραχμὰς 420,000. Προτείνεται ὡσαύτως ἡ κατάργησις δύο δεκατημορίων ἐπὶ τοῦ οἴνου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὡς πρόσοδος ἐπὶ τοῦ οἴνου εἶχεν ὑπολογισθῆ ποσὸν 2,640,000, ἂν δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰσεπράττετο, τὰ δύο δεκατημόρια ἤθελον ἀνέλθει εἰς 528,000, ἀλλ’ εἰσεπράχθη ποσὸν μόνον 1,988,000, ἑπομένως τὰ δύο δεκατημόρια ἀνέρχονται εἰς 397,627 Καταργεῖται προσέτι διὰ τοῦ νόμου ὁ ἔγγειος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φόρος, ἐξ οὗ τὸ 1887 εἰσεπράχθησαν 134,232 δραχμαὶ, κατὰ δὲ τὸ 1888 δραχμαὶ 250,856· ὁ μέσος φόρος ἀνέρχεται εἰς 192,541. Λοιπὸν αἱ καταργήσεις τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τῶν δύο δεκατημορίων ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῶν δύο δεκατημορίων ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου ἀνέρχονται εἰς 1,010,165 δραχμάς. Προστιθεμένου εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο τοῦ τῆς προσόδου, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι εἰσέπραξε, τῶν 70,000 ἐκ τῆς ἐνοικιάσεως τῆς ἐπικαρπίας τῶν ἀδηλώτων γαιῶν ἢ ἀποκρυπτομένων πλεονασμάτων, αἱ ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ προταθεῖσαι ἐφέτος ἐλαττώσεις ἀνέρχονται ἐν ὅλῳ εἰς δραχμὰς 1,080,165. Ἐπειδὴ ὅμως, κατὰ τὰ δημοσιευθέντα διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» δελτία τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ δικαιώματος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ κατὰ τὸ 1888, εἰς τὰ καπνοκοπτήρια εἰσήχθησαν πρὸς φορολογίαν ὀκάδες καπνοῦ 892,072, καὶ τουμπεκίου ὀκάδες 36,428, ἤτοι ἐν ὅλῳ ὀκάδες 928,500, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι τόσον ποσὸν θέλει εἰσαχθῆ ἐν τοῖς καπνοκοπτηρίοις πρὸς φορολογίαν καὶ μετὰ τὴν νομοθετουμένην νῦν αὔξησιν κατὰ δραχμὴν μίαν καὶ εἴκοσι λεπτὰ τοῦ μέχρι τοῦδε νενομοθετημένου δικαιώματος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ τουμπεκίου τῶν δραχμῶν 43 καὶ 80)100, θέλομεν εἰσπράξει ἐκ τῆς αὐξήσεως ταύτης 1,114,220. Οὕτω δὲ, ἀφαιρουμένου ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 1,114,220, καθ’ ὃ ηὔξησαν οἱ φόροι, τοῦ ποσοῦ τῶν δραχμῶν 1,080,165, καθ’ ὃ ἠλαττώθησαν, δὲν ἐπροτάθη ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐλάττωσις, ἀλλ’ αὔξησις τῶν φόρων κατὰ δραχμὰς 34,034:99. Ἀλλὰ δὲν ἐπρόκειτο ν’ ἀγορεύσω περὶ τούτων· ταῦτα εἰσὶν ἀριθμοὶ μὴ ἐπιδεκτικοὶ ἑρμηνείας, διότι ὁμιλοῦσι μόνοι των. Ἐπρόκειτο ν’ ἀπευθύνω παράκλησιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ὅτε εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν, συνέπεσε νὰ ἦμαι ἀσθενὴς, ἀνέγνων ὅμως τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα ἐν τῇ ἐφημερίδι «Ὥρᾳ», διὰ τῆς ὁποίας ὁ Πρωθυπουργὸς δημοσιεύει τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεγόμενα. Τότε εἶπε τάδε ὁ Πρωθυπουργὸς (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀνάγκη αὕτη κατέστη ἐπαισθητὴ κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ ὑποβαλλομένῳ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 δὲν θέλετε εὑρεῖ ἀναγεγραμμένα τὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης, ὡς τυπωθέντος τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρό τινων ἡμερῶν, ὅτε δὲν εἴχομεν ἔτι τὴν γνώμην περὶ τοῦ ἐπείγοντος, ἣν ἀναγκαζόμεθα νὰ ἔχωμεν σήμερον. Προεβλέπομεν, ὅτι ἡ ἀνάγκη ἤθελεν ἐπιστῆ, ὡς ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ἐν Τουρκίᾳ, πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ εἰσαγομένου εἰς τὴν Αἴγυπτον, ἀλλ’ ἤδη τὰ μέτρα ταῦτα, τὰ ἀπειλοῦντα διὰ σπουδαιοτάτου ἐν Αἰγύπτῳ συναγωνισμοῦ τὸν ἐξαγόμενον ἐξ Ἑλλάδος καπνὸν, ἐλήφθησαν, καὶ πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ λάβωμεν μέτρα ἐκ τῶν ἐνόντων, ὅπως ἀντεπεξέλθωμεν κατὰ τὸ ἐφικτόν. Πρόχειρον δὲ μέτρον εἶναι ἡ κατάργησις πάσης ἐπιβαρύνσεως τοῦ ἐξαγομένου καπνοῦ». Κατὰ τοὺς λόγους τούτους, ἐπειδὴ ἡ Τουρκία ἠλάττωσε τὸν ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ φόρον, καθίσταται δύσκολος πλέον ἡ κατανάλωσις ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, μὴ δυναμένου νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὸν τουρκικόν. Ὅπως δὲ ὁ Πρωθυπουργὸς παράσχῃ ἐνίσχυσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ, ἐπρότεινε τὴν κατάργησιν τοῦ μέχρι τοῦδε νενομισμένου ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἰσέπραξε τὸ Δημόσιον κατὰ τὰ τελευταῖα δύο ἔτη, κατὰ μέσον ὅρον, δραχμὰς 192,541:99. Λοιπὸν τὴν ἐπικουρίαν ταύτην ἀπεφάσισε νὰ δώσῃ εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τοῦ καπνοῦ ὁ Πρωθυπουργὸς, ἵνα οὗτοι δυνηθῶσι νὰ συναγωνισθῶσιν ἐν Αἰγύπτῳ πρὸς τοὺς τουρκικοὺς καπνοὺς, ἐξακολουθοῦντες ν’ ἀποστέλλωσιν ἐκεῖσε καπνούς; Ὁ Πρωθυπουργὸς ἠγόρευσε τότε καὶ περὶ τῆς μεταβολῆς τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἐτελεῖτο ἡ εἰσαγωγὴ εἰς τὴν Αἴγυπτον καπνοῦ ἕνεκα τῆς ἐλαττώσεως τοῦ πρότερον ὑπάρχοντος φόρου ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς τῶν καπνῶν τῆς Τουρκίας. Παρακαλῶ δὲ τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν τὰς ἑξῆς πληροφορίας: αʹ) πῶς εἶχον πρότερον κανονισθῆ τὰ τῆς φορολογίας τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ, βʹ) πῶς ἐκανονίσθησαν τελευταῖον, γʹ) κατὰ τί ἐχειροτέρευσαν τελευταῖον οἱ ὅροι τῆς εἰσαγωγῆς ἑλληνικοῦ καπνοῦ εἰς Αἴγυπτον.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ τῶν ὑπολογισμῶν δὲν ἔχουσιν ὡς παρέστησεν αὐτὰ ὁ κ. Βουλευτής, διότι οὐ μόνον δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ηὔξησαν τὰ ἔσοδα, ἀλλὰ τοὐναντίον ἠλαττώθησαν, καὶ τὴν ἐλάττωσιν ἐξήγησα, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμόν, εἰπὼν ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου οἴνου ἐγένετο ἄνευ ἀντισταθμίσματος, ἡ μεταβολὴ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων ἐπίσης. Μετ’ ἀντισταθμίσματος δ’ ἐγένετο ἡ κατάργησις τῶν δύο δεκατημορίων ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τῶν δύο δεκατημορίων ἐπὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου καὶ, ὅ,τι ἐλησμόνησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐν τῇ ἀπαριθμήσει πρὸ μικροῦ, ἡ ἐλάττωσις τοῦ κυρίου φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς κλίμακος, ἥτις εἶναι μεγαλειτέρα τῆς ἐλαττώσεως ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν δύο δεκατημορίων. Αἱ ἐλαττώσεις αὗται τῶν φόρων ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐπὶ τοῦ οἴνου ἀνέρχονται εἰς 930,000 δραχμῶν, ἡ δὲ προσθήκη δύο δραχμῶν εἰς τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἀνέρχεται εἰς 930,000, ὥστε ὡς πρὸς ταῦτα ὑπάρχει πλῆρες ἀντιστάθμισμα. Εἶπον προσέτι, ὡς ὑπέμνησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι δὲν ἐσημειοῦτο ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ μέτρον τι, ληφθὲν βραδύτερον, τὸ μέτρον τῆς καταργήσεως τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, χάριν τῆς ἐμψυχώσεως τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ εἴδους τούτου εἰς Αἴγυπτον ὡς πρὸς τοῦτο ὑπάρχει τι ἀντιστάθμισμα, ὅπερ εὑρίσκεται ὑπολελογισμένον ἐν ταῖς δημοσιευθείσαις σημειώσεσιν, ἀντιστάθμισμα οὐχὶ ἴσον πρὸς τὴν ἐλάττωσιν, διότι, ἐὰν ὁ καταργούμενος ἔγγειος φόρος ἀπέφερε 408,000, τὸ προστιθέμενον εἰς τὴν κοπὴν τοῦ καπνοῦ τέλος τῶν 20 λεπτῶν ἀνέρχεται εἰς 186,000, ἑπομένως ὑπολείπεται θυσία 220,000, ὥστε καὶ ἐκ τούτου ἔχομεν κατάργησιν φόρου ἄνευ ἀντισταθμίσματος. Παραδόξως ἤκουσα παριστάμενον, ὅτι ἡ συνθήκη μετὰ τῆς Αἰγύπτου παρεμποδίζει τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ καπνοῦ εἰς Αἴγυπτον. Ἡ συνθήκη, ἧς τὴν συνομολόγησιν ἐπέτυχεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μετὰ τῆς Αἰγύπτου, ἀποτέλεσμα εἶχε, νὰ αὐξήσῃ τοσοῦτον τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν εἰς Αἴγυπτον, ὥστε ἠναγκάσθη ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ν’ ἀποζημιώσῃ τὴν διαχειριστικὴν ἑταιρίαν τῶν καπνῶν, ἀξιοῦσαν ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ ἡ ἐφαρμογὴ τῆς συνθήκης Ἑλλάδος καὶ Αἰγύπτου, καὶ ὑπολογίζουσαν τὴν ἐκ ταύτης ζημίαν εἰς 99,000 τουρκικῶν λιρῶν. Τὰ δύο τρίτα τοῦ ποσοῦ τούτου κατεβλήθησαν ὑπὸ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως λόγῳ ἀποζημιώσεως εἰς τὸ ταμεῖον τῆς διαχειριστικῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν πολὺ ὑπολείπεται τῆς ἀντιστοίχου ὠφελείας τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος ἐκ τῆς εἰς Αἴγυπτον ἐπιτραπείσης διὰ τῆς συνθήκης εἰσαγωγῆς ἑλληνικῶν καπνῶν. Ἤδη μέτρα, ληφθέντα παρὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως, ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς, ἠλάττωσαν τὴν τέως ὑφισταμένην διαφορὰν τῶν βαρυνόντων τελῶν τὸν εἰς Αἴγυπτον εἰσαγόμενον τουρκικὸν καὶ ἑλληνικὸν καπνόν. Κατὰ τὰς συμφωνίας ταύτας, ὁ φόρος ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ, τοῦ εἰσαγομένου εἰς τὴν Αἴγυπτον, ἠλαττώθη ἀπὸ 3 γροσίων καὶ 90 ἑκατοστῶν κατὰ χιλιόγραμμον εἰς ἓν γρόσιον, μόνη δὲ πρόσθετος ἐπιβάρυνσις τοῦ εἰς Αἴγυπτον εἰσαγομένου τουρκικοῦ καπνοῦ ὑπολείπεται, πλὴν τοῦ εἰρημένου τουρκικοῦ γροσίου καὶ ἓν ἔτι αἰγυπτιακὸν γρόσιον καὶ δέκα ἑκατοστὰ τοῦ γροσίου, βεβαιοῦται δέ, ὅτι, καὶ τούτων καταβαλλομένων εἰς τὸ αἰγυπτιακὸν ταμεῖον, ὑπόσχεται τὴν ἀπόδοσιν εἰς τὸν εἰσάγοντα ἡ διαχειριστικὴ ἑταιρία. Ὁ ἑλληνικὸς ἄρα καπνὸς, ὁ τέως ἐν τῷ συναγωνισμῷ πρὸς τὸν τουρκικὸν ἐν Αἰγύπτῳ, ὠφελούμενος ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ ἐπὶ ἐκείνου ἐπιβαλλομένου δασμοῦ 14 αἰγυπτιακῶν γροσίων κατὰ χιλιόγραμμον πρὸς 18½ γρόσια, ἐπιβαλλόμενα ἐπὶ τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ ἀντὶ δασμοῦ, συνδυαζομένου μετὰ τοῦ τέλους τῆς ἐξαγωγῆς, συναγωνίζεται ἤδη ἐπὶ μόνῃ διαφορᾷ ἐλάσσονος ἐπιβαρύνσεως τοῦ διατηρηθέντος τέλους ἐξαγωγῆς ἑνὸς τουρκικοῦ γροσίου καὶ τοῦ προσθέτου δασμοῦ ἑνὸς αἰγυπτιακοῦ γροσίου καὶ δέκα ἑκατοστῶν, ὅστις ὅμως, ὡς ἐῤῥήθη, ἀποδίδεται εἰς τὸν καταβαλόντα ὑπὸ τῆς διαχειριστικῆς ἑταιρίας. Ἀφορῶντες εἰς τὴν μεταβολὴν ταύτην τῶν ὅρων τοῦ συναγωνισμοῦ, ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβωμεν πᾶν πρόχειρον μέτρον εἰς ἀνακούφισιν τοῦ ἐξάγοντος εἰς Αἴγυπτον ἑλληνικὸν καπνὸν, τοιοῦτο δὲ παρίσταται ἑτοίμως ἡ κατάργησις τοῦ ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου καπνοῦ ἐγγείου φόρου. Ἀλλὰ πρὸς τὴν Αἴγυπτον δὲν ἐσυνθηκολόγησεν ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ μόνῳ τοῦ καπνοῦ αὐτῆς πλεονεκτήματι, τῷ ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ βαρύνοντος αὐτὸν φόρου πρὸς τὸν βαρύνοντα τὸν τουρκικὸν καπνόν. Ἕτερον πλεονέκτημα, διὰ μεταγενεστέρας πρὸς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν συμφωνίας ἐπιτευχθὲν, ὑπῆρξεν ὁ περιορισμὸς τῆς ἐπιτρεπομένης ἐν Αἰγύπτῳ καλλιεργείας ἐγχωρίου καπνοῦ. Ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς δὲν συνηγωνίζετο μόνον πρὸς τὸν τουρκικὸν, ἀλλὰ πλειότερον ἔτι πρὸς τὸν ἐγχώριον, ὅστις, ὡς κατωτέρας ποιότητος, εἶναι πολὺ τοῦ τουρκικοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ ἑλληνικοῦ εὐωνότερος. Ἤδη καλλιεργεῖται αἰγυπτιακὸς καπνὸς μόνον ἐπὶ ἐκτάσεως 1500 φεδδανίων, ἤτοι στρεμμάτων σχεδὸν 9,000, καίτοι δὲ ἡ παραγωγὴ τοῦ αἰγυπτιακοῦ ἐδάφους εἶναι ἀφθονωτάτη, ὁ περιορισμὸς τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ εἰς μόνα 1500 φεδδάνια εἶναι σημαντικὸν πλεονέκτημα τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ. Τὸ πλεονέκτημα τοῦτο θέλει ἀντισηκώσει κατὰ πολὺ τὰς ἐκ τῶν περὶ καπνοῦ συμφωνιῶν Τουρκίας καὶ Αἰγύπτου ζημίας τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ, καὶ μάλιστα ἂν ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπιδιωκομένη ὁλοσχερὴς ἀπαγόρευσις τῆς ἐν Αἰγύπτῳ καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ.

§107Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἔλεγε πρὸ μικροῦ, ὅτι παραδόξως ἤκουσέ μου, ἐπικρίνοντος τὴν μετὰ τῆς Αἰγύπτου συνομολογηθεῖσαν σύμβασιν. Δὲν γνωρίζω, διατὶ ἐξησθένησεν ἡ μνήμη αὐτοῦ, καὶ ἐλησμόνησεν, ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1884 καὶ κατὰ τὸ 1885 καὶ κατὰ τὸ 1887 ἠγόρευσα κατὰ τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ Πρωθυπουργὸς συνωμολόγησε μετὰ τῆς Αἰγύπτου, διότι διέγνων ἀρχῆθεν, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἔμελλε νὰ περιορίσῃ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν, ἰδίως δὲ νὰ περιορίσῃ τὴν ἀποστολὴν αὐτῶν εἰς Αἴγυπτον. Ὁ Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ σύμβασις ὠφέλησε τοὺς καλλιεργητὰς τοῦ καπνοῦ, διότι διηκόλυνε τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν εἰς τὴν Αἴγυπτον, ἀνέφερεν ὅτι ἐν Αἰγύπτῳ μετὰ τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ἤρχισαν νὰ εἰσάγωσι ποσὰ καπνοῦ, ἐνῷ πρὸ τῆς συμβάσεως δὲν εἰσήγοντο τοιαῦτα ἐκεῖ. Ἀλλ’ ἐὰν ἐν τοῖς βιβλίοις τῶν τελωνείων τῆς Αἰγύπτου δὲν ἐφαίνοντο σημειωμένα ὡς εἰσαγόμενα ποσὰ ἑλληνικῶν καπνῶν, τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι καὶ πράγματι δὲν εἰσήγοντο τότε τοιαῦτα ἐκεῖσε. Εἶναι δὲ ἀδύνατον ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ ἀγνοῇ, ὅτι πρὸ τῆς συμβάσεως ἐξήγοντο ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν Τουρκίαν καὶ Αἴγυπτον 2,000,000 ὀκάδων καπνοῦ, ἀντὶ δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου κατωρθώθη νὰ ἐξάγηται σήμερον καπνὸς πολὺ ὀλιγώτερος. Ἡ ἀποζημίωσις, τὴν ὁποίαν ἡ Τουρκία ἠναγκάσθη νὰ παράσχῃ εἰς τοὺς ἔχοντας τὴν ἐργολαβίαν τοῦ καπνοῦ, ἀποδεικνύει οὐχὶ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἡ μετὰ τῆς Αἰγύπτου σύμβασις ἐνίσχυσε τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν ἐν Αἰγύπτῳ, ἀλλὰ τὸν ἐμὸν ἰσχυρισμόν, ὅτι περιώρισε τὴν εἰσαγωγὴν αὐτῶν, διότι ἡ ἀποζημίωσις τῶν 90,000 λιρῶν ἀποδεικνύει ὡς εἰσαχθὲν ποσὸν πολλῷ ὀλιγώτερον τοῦ ποσοῦ τῶν 2,000,000 ὀκάδων, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα, ὅτι ἐξήγετο. Καὶ ὅπως κατορθώσωμεν ν’ ἀποκτήσωμεν τὴν ζημίαν ταύτην, ἠξεύρετε τί παρεχωρήσαμεν; Παρητήθημεν τῆς ἀσυλίας, τὴν ὁποίαν κατὰ τὰς συμβάσεις (capitulations) εἴχομεν. Πρὸ τῆς συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Αἰγύπτου δὲν ἐπετρέπετο ἡ ἐπίσκεψις τῶν ἑλληνικῶν πλοίων, τῶν καταπλεόντων εἰς Αἴγυπτον, ἐνῷ σήμερον συνεφωνήθη διὰ τῆς συμβάσεως τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέρχωνται ὑπάλληλοι τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ πλοῖα ἡμῶν καὶ νὰ ἀνερευνῶσι τὸ φορτίον, καὶ ἐὰν ἀνεύρωσι φορτίον, τοῦ ὁποίου ἡ εἰσαγωγὴ εἶναι ἀπηγορευμένη, νὰ κατάσχωσι καὶ τὸ φορτίον καὶ τὸ πλοῖον. Ἡ παραίτησις δὲ αὕτη ἐνίσχυσε τὴν αὐθαιρεσίαν τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, ἥτις δὲν περιορίζεται κἂν ἐντὸς τῆς ἐκτάσεως, τὴν ὁποίαν προσδιώρισεν ἡ σύμβασις, ἀλλ’ ἀποστέλλει πλοῖα πρὸς ἀνεύρεσιν ἑλληνικῶν πλοίων εἰς μακρινὰς ἀπὸ τοὺς λιμένας Ἀλεξανδρείας κατὰ πολλὰ μίλια ἐκτάσεις, ὑπάρχουσι δ’ Ἕλληνες πλοίαρχοι, οἱ ὁποῖοι κατεστράφησαν ἕνεκα τῆς τοιαύτης ἐνασκήσεως τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος συμβάσεως παρεχωρήθησαν εἰς τὴν Αἴγυπτον. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἐμνήσθη καὶ τῆς δευτέρας συμβάσεως, τῆς κατὰ τὸ 1887 ἢ 1888 συνομολογηθείσης, καὶ ἀνέμνησεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δι’ αὐτῆς περιωρίσθη ἡ καπνοφυτεία ἐν Αἰγύπτῳ. Ἀληθῶς ὁ περιορισμὸς οὗτος ἐπάγει μείωσιν τῆς παραγωγῆς τοῦ ἐγχωρίου καπνοῦ καὶ ἑπομένως ζήτησιν τοῦ ξενικοῦ καπνοῦ· ἀλλὰ δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι ἐκ τούτου ἠδυνήθησαν οἱ ἐμπορευόμενοι ἑλληνικοὺς καπνοὺς νὰ πωλήσωσι περισσότερον. Καθ’ ἃς δ’ ἔχω πληροφορίας ἐξ Αἰγύπτου, οἱ ἑλληνικοὶ καπνοὶ οὐδέποτε συνηγωνίσθησαν πρὸς τοὺς ἐγχωρίους, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καταναλίσκουσι καπνὸν ἐγχώριον, δὲν καταναλίσκουσιν ἑλληνικὸν, ὅστις εἶναι ἀκριβώτερος. Ἐλπίζω ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν θέλει λέγει καὶ τοῦ λοιποῦ, ὅτι παραδόξως ἀκούει ἐπικρινομένην τὴν σύμβασιν, ἣν συνωμολόγησε, προβάλλων τὸν περιορισμὸν τῆς ἐν Αἰγύπτῳ καπνοφυτείας ὡς ἀποτέλεσμα τῆς συμβάσεως ταύτης, διότι, ὅτε συνωμολόγει τὴν σύμβασιν, δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δι’ αὐτῆς ἤθελεν ἐξαρτήσει τὴν ἐνίσχυσιν τῆς πωλήσεως τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν ἀπὸ ἀλλοτρίας διαθέσεως, τῆς διαθέσεως τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἡ μετὰ τῆς Αἰγύπτου σύμβασις τυγχάνει συνωμολογημένη, ὅσα δὲ λέγομεν νῦν, λέγομεν αὐτὰ μόνον, ἵνα ἐπικρίνωμεν τὰ κακῶς γενόμενα, καὶ ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ δικαίωμα ἀπὸ τοὺς διαπράξαντας ταῦτα νὰ λέγωσιν, ὅτι παραδόξως ἀκούουσιν ἐπικρινομένην τὴν σύμβασιν. Ἐκτὸς τούτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν λογαριασμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔκαμεν, ἵνα ἰσοτιμήσῃ τὴν ἐλάττωσιν τῶν φόρων, ἣν ἐπρότεινε, πρὸς τὰς αὐξήσεις, τὰς ὁποίας ὡσαύτως ἐπρότεινε, τῶν φόρων. Ἐγὼ, τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον πρὸ μικροῦ, παρέλαβον ἐκ τῶν ἐπισήμων πινάκων, τοὺς ὁποίους ὁ Πρωθυπουργὸς ἔχει καταθέσει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐκ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1887. Ἐξ αὐτῶν ἐπορίσθην, ὅτι ὁ ἔγγειος φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ παρήγαγεν ἔσοδον, κατὰ μὲν τὸ 1887 δραχμῶν 134,232:28, κατὰ δὲ τὸ 1888 δραχ. 250,856:70, καὶ ὅτι τῶν δύο τούτων ποσῶν ὁ μέσος ὅρος συνίσταται εἰς δρ. 192,541:99. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἐδώρησεν ἐφέτος εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τοῦ καπνοῦ, ἵνα βοηθήσῃ αὐτοὺς, καὶ δυνηθῶσι νὰ ἀνθέξωσιν εἰς τὸν ἐν Αἰγύπτῳ πρὸς τοὺς τουρκικοὺς καπνοὺς ἀνταγωνισμὸν τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν. Πλὴν τῆς ἐλαττώσεως ταύτης, ἐπρότεινε καὶ τὴν ἐλάττωσιν τῶν δύο δεκατημορίων τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τῶν δύο δὲ τούτων δεκατημορίων τὸ ἔσοδον εἶχε προσδιορίσει ὁ Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 εἰς δραχμὰς 420 χιλιάδας. Ἐπρότεινε ὡσαύτως καὶ τὴν κατάργησιν τῶν δύο δεκατημορίων τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἥτις, ὑπολογιζομένη ἐπὶ τῶν ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1888, ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 397,624. Τὰ ποσὰ ταῦτα, ἀθροιζόμενα, φέρουσι δραχμὰς 1,010,165, προστιθεμένων δὲ καὶ τῶν 70,000, τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι εἰσέπραττεν ἐκ τῶν ἐνοικιάσεων τῶν ἀδηλώτων ἢ καταπατουμένων πλεονασμάτων τῶν γαιῶν, εὑρίσκομεν, ὅτι αἱ ἐλαττώσεις ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 1,080,165. Ἀλλ’ ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ εἰσπραττομένου νῦν δικαιώματος κατὰ μίαν δραχμὴν καὶ 20 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, θέλει εἰσπράξει τὸ δημόσιον ταμεῖον δραχ. 1,114,200, ἑπομένως ἐν ταῖς ἐλαττώσεσι τῶν φόρων, ἃς προέτεινεν, ἐνέκειτο ἡ αὔξησις αὐτῶν, κατὰ τὴν εἰθισμένην φράσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, κατὰ δραχ. 34,035. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐμνημόνευσε καὶ ἑτέρας ἐλαττώσεις, τῆς ἐλαττώσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Ἐρωτῶ ὅμως αὐτὸν, ὑπῆρξεν ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον εἰσέπραξεν ἐκ τοῦ φόρου τούτου περισσότερα τῶν 400,000; Ἑπομένως δὲν δωρεῖ, εἰμὴ ὅ,τι οὐδέποτε εἶχεν. Ἂς ἐρευνήσῃ ὁ Πρωθυπουργὸς τοὺς ὑπολογισμούς του, ἵνα μάθῃ, ὅτι οὐδέποτε εἰσέπραξεν ἐκ τοῦ φόρου τούτου ἄνω τῶν 400,000 δραχμῶν.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον πρότερον, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ θυσιαζόμενον διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς κλίμακος τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τῆς καταργήσεως τῶν δύο προσθέτων δεκατημορίων ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, ἀνέρχεται εἰς 930,000 δραχμῶν· τοῦτο ἀνέπτυξα καὶ εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμόν. Ταύτας τὰς 930,000 ἀντισταθμίζομεν διὰ τῆς προσθήκης τῆς μιᾶς δραχμῆς ἐπὶ τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ· διότι 930,000 ὀκάδες καπνοῦ παρετηρήθη, ὅτι κόπτουσι τὰ καπνοκοπτήρια· τ’ ἄλλα καταργοῦνται ἄνευ ἀντισηκώματος, πλὴν μερικοῦ ἀντισηκώματος τοῦ καταργουμένου φόρου ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου καπνοῦ. Ὁ καταργούμενος οὗτος φόρος ἀνέρχεται εἰς 408,000 δρ., τὸ δὲ ἀντισήκωμα, ἤτοι τὰ 20 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τοῦ κοπτομένου καπνοῦ, εἰς 186,000, διαφορὰ ὑπὲρ τοῦ φορολογουμένου 222 χιλιάδων. Ἐπίσης θυσίαν ὑπὲρ τῶν φορολογουμένων τοῦ ὅλου ποσοῦ τῆς μειώσεως ἐπάγεται ἡ μεταβολὴ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ὁ φόρος οὗτος οὐδέποτε ἀπέδωκε πλέον τῶν 450,000· καὶ ὅμως ἡ ἀπόδοσις αὐτοῦ κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος ἦτο 700,000, κατὰ δὲ τὸ ἐνεστὸς ἔτος βεβαίως αἱ εἰσπράξεις θ’ ἀπέληγον εἰς ποσὸν ὑπέρτερον, διότι εἶχον ἐφαρμοσθῆ οἱ μετρηταί, καὶ ἄλλαι εἶχον ληφθῆ ἐγγυήσεις περὶ βεβαιώσεως ἀκριβεστέρας. Ἔχομεν προσέτι ἐστερημένας ἀντισηκώματος τὴν ζημίαν, τὴν ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου οἴνου, καὶ τὴν ζημίαν τὴν ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν μισθώσεων τῶν ἀδηλώτων ἢ τῶν μὴ ἐπαρκῶς δεδηλωμένων γαιῶν· θυσίαι αὗται ἀναμφήριστοι τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῶν φορολογουμένων. Οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα, ἀναπτυχθέντα ἐν προηγουμένας συνεδριάσεσιν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν συνθήκην μετὰ τῆς Αἰγύπτου, ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι καὶ ἄλλοτε εἶχεν ἐκφράσει ὅ,τι ἤδη ἐχαρακτήρισα ὡς παράδοξον, ἀλλὰ καὶ τότε ἐθεώρησα παράδοξον ὑπολογισμὸν ἐπὶ ἐξαγωγῆς 2 ἑκατομμυρίων ὀκάδων καπνοῦ εἰς χώρας, ἔνθα ἀπηγορεύετο ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ, τουτέστι τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι ἠδύνατο νὰ γένηται τακτικὴ εἰσαγωγὴ 2 ἑκατομμυρίων ὀκάδων ἑλληνικοῦ καπνοῦ εἰς τὴν Αἴγυπτον καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν λαθρεμπορικῶς καὶ μόνον λαθρεμπορικῶς, διότι ἐν ταῖς χώραις ταύταις δὲν ἐπετρέπετο νομίμως ἡ εἰσαγωγὴ ἑλληνικοῦ καπνοῦ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ποσὸν σπουδαῖον ἑλληνικοῦ καπνοῦ εἰσήγετο καὶ εἰς τὴν Αἴγυπτον καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν, ἀλλ’ ἡ Τουρκία ἀπέδειξεν, ὅτι ἄνευ τῆς συνδρομῆς συνθήκης κατορθόνει ν’ ἀποκλείσῃ τὸν ἑλληνικὸν καπνὸν καὶ σήμερον δὲν εἰσάγεται ἑλληνικὸς καπνὸς ἐπὶ ποσῷ ἀξίῳ λόγου εἰς Τουρκίαν· ἐν δὲ Αἰγύπτῳ, οὐ μόνον τοῦτο ἤθελε κατορθωθῆ, διότι ἐκεῖ ἡ διοίκησις εἶναι ἀσυγκρίτως ἀρτιωτέρα τῆς διοικήσεως τῆς Τουρκίας, ἀλλ’ ἂν ἡμεῖς πρῶτοι δὲν συνωμολογοῦμεν συνθήκην πρὸς τὴν Αἴγυπτον, αὕτη ἤθελε πάντως ἐπιτύχει τὴν σύναψιν τοιούτων συνθηκῶν πρὸς τ’ ἄλλα Κράτη, καὶ ἠθέλομεν στερηθῆ τῶν πλεονεκτημάτων, ἅτινα διὰ τῆς συνθήκης ἐξησφαλίσαμεν ὑπὲρ τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν, ὡς ἀντίτιμον τῆς περὶ τὴν συνομολόγησιν αὐτῆς πρωτοβουλίας. Σήμερον ἀνεξαιρέτως, νομίζω, παρ’ ἁπάντων τῶν Κρατῶν συνωμολογήθησαν μετὰ τῆς Αἰγύπτου συνθῆκαι, ὅμοιαι πρὸς τὴν ἡμετέραν. Ἡμεῖς, συνάψαντες συνθήκην πρῶτοι, ἐλάβομεν, ἀντὶ ὑποχωρήσεων, ἃς ἐγινώσκομεν ὅτι ἤθελεν ἐπιτύχει ἡ Αἴγυπτος παρὰ τῶν ἄλλων Δυνάμεων, εἰς ἀντάλλαγμα τὴν ἄδειαν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν ἐπὶ ὅροις ἐπωφελεστέροις τῶν τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ. Τοῦτο ἐπέτρεψεν, ὅπως ποσόν, πολὺ ὑπέρτερον τοῦ ἄλλοτε εἰσαγομένου εἰς Τουρκίαν καὶ εἰς Αἴγυπτον λαθρεμπορικῶς, εἰσάγηται εἰς μόνην τὴν Αἴγυπτον κανονικῶς. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν ὅτι δὲν εἰσάγεται τοιοῦτον ποσὸν εἰς Αἴγυπτον ἐξ αὐτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ, οὗτινος ἐμνήσθην, τῶν λιρῶν, εἰς ἃς ἡ διαχειριστικὴ τοῦ καπνοῦ ἑταιρία ἐν Τουρκίᾳ ὑπελόγισε τὴν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς Ἑλληνοαιγυπτιακῆς συνθήκης ζημίαν αὐτῆς Κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν, 2 ἑκατομμύρια ὀκάδων καπνοῦ, εἰς ἃ αὐτὸς φαντασιωδῶς ἀναβιβάζει τὸν ἄλλοτε λαθραίως εἰς Τουρκίαν καὶ εἰς Αἴγυπτον εἰσαγόμενον καπνὸν, ἀντιστοιχοῦσιν εἰς ποσὸν ἀνώτερον τῶν 99,000 λιρῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς 2 ἑκατομμύρια ὀκάδων ἂν ὑπολογίσωμεν τὸ ποσὸν, ἡ ἀξία αὐτῶν ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὰς 99 χιλιάδας λίρας, ἀλλ’ αἱ 99 χιλιάδες λίραι δὲν εἶναι, ὡς ἐσφαλμένως ὑποθέτει ὁ κ. Βουλευτὴς, τὸ ἀντίστοιχον τῆς ἀξίας τοῦ καπνοῦ, εἶναι τὸ ἀντίστοιχον τῆς ἀξίας τοῦ ἐξαγωγικοῦ φόρου, οὗτινος, ὡς ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς Ἑλληνοαιγυπτιακῆς συνθήκης, ἐστερεῖτο ἡ διαχειριστικὴ τῶν τουρκικῶν καπνῶν ἑταιρία. Ἄλλως τε τὸ ποσὸν τοῦ ἐξαγομένου εἰς τὴν Αἴγυπτον καπνοῦ εἶναι γνωστὸν, διότι ἡ Αἴγυπτος ἐκδίδει στατιστικὰς λίαν ἀκριβεῖς, καὶ ἡμεῖς γινώσκομεν τὰ τῆς ἐν γένει ἐξαγωγῆς καπνοῦ, συμπιπτούσης σχεδὸν πρὸς τὴν εἰς Αἴγυπτον εἰσαγωγὴν, διότι ἅπας σχεδὸν ὁ μὴ καταναλισκόμενος ἐν τῇ χώρᾳ καπνὸς εὑρίσκει κατανάλωσιν ἐν Αἰγύπτῳ. Ὅλως δὲ ἀνακριβῆ εἶναι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι δὲν συναγωνίζεται πρὸς τὸν αἰγυπτιακὸν καπνὸν ὁ ἑλληνικός. Κυρίως πρὸς ἐκεῖνον συναγωνίζεται ὁ ἑλληνικὸς καπνός. Τοῦτο ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῶν ῥηθέντων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, παραστήσαντος ἀδύνατον τὸν συναγωνισμὸν τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ πρὸς τὸν αἰγυπτιακὸν, ὡς ἀκριβωτέρου. Ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς εἶναι ἀναμφηρίστως εὐθηνότερος παντὸς ἄλλου ξενικοῦ ἐν Αἰγύπτῳ καπνοῦ, ἑπομένως, ἐὰν εἰς τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ καταναλωτὰς δὲν προσφέρηται αἰγυπτιακὸς καπνὸς, ὅστις εἶναι εὐθηνότερος τοῦ ἑλληνικοῦ, ἐννοεῖται ὅτι θέλουσιν ἀναπληρώσει αὐτὸν δι’ ἑλληνικοῦ, ὡς τοῦ εὐθηνοτέρου τῶν προσφερομένων.

§109ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν συναγωνίζεται πρὸς τοὺς τουρκικούς.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν ἐλλείψει τοῦ εὐθηνοτάτου τῶν καπνῶν, οἱ μὴ ἀγοράζοντες ἀκριβοὺς καπνοὺς δὲν θὰ στραφῶσι πρὸς τοὺς τουρκικοὺς, ὡς ἀκριβωτέρους, ἀλλὰ θὰ στραφῶσι πρὸς τοὺς εὐθηνοτέρους τῶν ξενικῶν καπνῶν, ἑπομένους πρὸς τοὺς ἑλληνικούς. Ἔχει ἄρα συμφέρον ἡ Ἑλλὰς ἐν τῷ περιορισμῷ τῆς ἐγχωρίου ἐν Αἰγύπτῳ παραγωγῆς καπνοῦ, καὶ τοῦτο ἐπετεύχθη διὰ τῆς δευτέρας συμφωνίας, δι’ ἧς ἐδόθη βραβεῖον εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῷ περιορισμῷ τῆς παραγωγῆς· ὅτι δὲ τὸ βραβεῖον εἶναι τελεσφόρον, ἀπόδειξις τὸ ληφθὲν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο μέτρον· διότι, ἐνῷ τὸ πρῶτον ἐπετράπη ἡ καλλιέργεια ἐπὶ 4,000 φεδδανίων, βραδύτερον περιωρίσθη ἡ ἄδεια τῆς καλλιεργείας εἰς μόνον 1500 φεδδάνια, καὶ τοῦτο ἵνα πραγματοποιηθῶσι τὰ κατὰ τὴν συμφωνίαν μετὰ τῆς Ἑλλάδος ἀντίστοιχα. Ἡ Αἴγυπτος εἶχε συμφέρον ἵνα περιορίσῃ τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ ἐν τῇ χώρᾳ αὐτῆς, διότι κατὰ τὴν συμφωνίαν μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ὅσον ἐκτενεστέρα εἶναι ἡ ἐπιτρεπομένη καλλιέργεια καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, τοσοῦτον ἀσυμφορωτέρα εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τῶν πρὸς ἡμᾶς συμπεφωνημένων. Ἄλλως ἡ συνθήκη δὲν μᾶς δεσμεύει ὅσον ὑποθέτει ὁ κ. Βουλευτὴς, διότι ἡ διάρκεια αὐτῆς ἐκτείνεται νομίζω ἐπὶ ἓν ἔτι ἔτος καὶ δύο ἢ τρεῖς μῆνας, πολὺ δὲ ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐγγιζούσης τῆς λήξεως τῆς συνθήκης, ἥτις νὰ μὴ ἐπιδιώξῃ τὴν ἀνανέωσιν αὐτῆς· εὐκτέον δὲ, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἀνανέωσις ἄνευ περικοπῆς τῶν ἐπωφελῶν ὑπὲρ τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ ὅρων.

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μικροῦ δεῖν νὰ ζητήσῃ ὁ Πρωθυπουργὸς ν’ ἀποφανθῇ ἡ πλειοψηφία, ὅτι ὀφείλει εἰς αὐτὸν χάριν, διότι ἔσπευσε καὶ προεῖδεν, ὅτι αἱ ἄλλαι Δυνάμεις ἤθελον συνομολογήσει σύμβασιν τοιαύτην μετὰ τῆς Αἰγύπτου, καὶ ἤθελεν ἀναγκασθῆ τότε νὰ συνομολογήσῃ καὶ ἡ Ἑλλὰς τοιαύτην. Ἀλλ’ αὐτὸς προέλαβε τοῦτο καὶ συνομολογήσας τοιαύτην πρὸ τῶν Δυνάμεων, ἀπέκτησε τὰς μεγάλας παραχωρήσεις, δι’ ὧν ἔσωσε τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα. Ἐὰν ὁ Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι παραδόξως ἀκούει ἐμοῦ, ἐπικρίνοντος τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησε μετὰ τῆς Αἰγύπτου, δὲν ἠξεύρω ποῖον ὅρον νὰ μεταχειρισθῶ, ἀκούων τοῦ Πρωθυπουργοῦ, λέγοντος εἰς τὴν Βουλὴν περὶ προνοίας, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν αὐτὸς, διὰ νὰ συνομολογήσῃ τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος σύμβασιν. Ἀλλ’ αἱ ἄλλαι Δυνάμεις, αἱ ὁποῖαι συνωμολόγησαν μετὰ τῆς Αἰγύπτου συνθήκην, εὑρίσκονται εἰς τὰς αὐτὰς περιστάσεις, εἰς ἃς ἡμεῖς εὑρισκόμεθα; Εἰσάγουσιν αἱ ἄλλαι Δυνάμεις καπνὸν εἰς τὴν Αἴγυπτον; Ἢ εἰσῆγον πρότερον, πρὶν ἢ συνομολογήσωσι μετὰ τῆς Αἰγύπτου τὰς συμβάσεις των, καπνὸν, ὅσον τὸ Ἑλληνικὸν ἐμπόριον καὶ ἡ ναυτιλία ἡμῶν εἰσῆγεν εἰς Αἴγυπτον καὶ Τουρκίαν πρὸ τῆς συμβάσεως; Καὶ εἰσάγουσιν αἱ ἄλλαι Δυνάμεις τὰ ναρκωτικὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παράγονται ἐν Ἑλλάδι, καὶ εἰσάγονται ἔτι καὶ νῦν λαθρεμπορικῶς ἐν Αἰγύπτῳ; Ἀλλ’ ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν εἰσήγετο, δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ παραιτηθῇ τοῦ προνομίου τῆς ἀσυλίας ἐπὶ Κράτους, τὸ ὁποῖον μένει ἀκόμη ὑπὸ τὴν ὀθωμανικὴν ἐπικυριαρχίαν. Βεβαίως αἱ ἄλλαι Δυνάμεις συνωμολόγησαν πᾶσαι συμβάσεις, ἀφοῦ εἶδον, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἶχε συμφέρον νὰ μὴ συνομολογήσῃ τοιαύτην σύμβασιν, ἔσπευσε νὰ παραιτηθῇ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀσυλίας, τὸ ὁποῖον αἱ capitulations ἔδιδον εἰς αὐτήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη προσέτι, ὅτι ὁ καπνὸς ὁ ἑλληνικὸς μετὰ τὸν καπνὸν, τὸν παραγόμενον ἐν Αἰγύπτῳ, εἶναι εὐθηνότερος ὅλων τῶν ἄλλων καπνῶν. Ἵνα δὲ πεισθῇ, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ἂς λάβῃ, ὑπ’ ὄψιν τὸ ποσὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἠλαττώθη ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου τουρκικοῦ καπνοῦ. Τὸ ποσὸν, καθ’ ὃ ἠλαττώθη, συνίσταται εἰς 5 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ μειωθῇ ἡ τιμὴ τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ κατὰ 5 δραχμὰς τὴν ὀκᾶν, ἵνα συναγωνισθῇ μετὰ τοῦ ἑλληνικοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι αἱ 90,000 λιρῶν, δι’ ὧν ἡ Τουρκία ἀπεζημίωσε τοὺς ἐργολάβους τοῦ μονοπωλείου, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι εἰσάγεται εἰς τὴν Αἴγυπτον καπνὸς ἑλληνικὸς περισσότερος ἢ ὅσος εἰσήγετο πρὸ τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησε μετὰ τῆς Αἰγύπτου. Ἐπιθυμῶ νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ Νομάρχου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, νὰ πληροφορήσῃ αὐτὸν, πόσος καπνὸς ὑπάρχει ἀποτεθηκευμένος καὶ ἀπώλητος εἰς τὰς ἀποθήκας τῶν μερῶν ἐκείνων τῆς ἐπαρχίας Τριχωνίας, ἐν ᾗ πρώτην φορὰν ἔλαβε τὸ πολιτικὸν βάπτισμα ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἡ ἐπαρχία Τριχωνίας πένεται, διότι δὲν δύναται νὰ καταναλώσῃ τὸ προϊὸν, τὸ ὁποῖον κατηνάλισκεν ἄλλοτε, καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει σήμερον ἀποτεθηκευμένον ἕνεκα τῆς μετὰ τῆς Αἰγύπτου συμβάσεως.

§112ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπατᾶται, πιστεύων, ὅτι οἱ τουρκικοὶ καπνοὶ δὲν θέλουσι συναγωνισθῆ πρὸς τοὺς ἑλληνικοὺς ἐν Αἰγύπτῳ μετὰ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου.

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ συναγωνισθῶσι.

§114ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ συναγωνισθῶσι πρὸς βλάβην τῶν ἡμετέρων. Ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς δὲν ἔρχεται ἀμέσως μετὰ τὸν αἰγυπτιακὸν ὁ εὐθηνότερος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁμιλήσας περὶ τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ, βεβαίως ἐπηρεάζεται ἀπὸ τοὺς καπνοὺς τῆς Μακεδονίας. Ἀλλ’ ἡ Τουρκία δὲν παράγει καπνὸν μόνον ἐν Μακεδονίᾳ, παράγει τοιοῦτον ἐν Σινώπῃ, ἐν Πάφρᾳ καὶ ἐν ἄλλοις μέρεσι τῆς Μ. Ἀσίας, ὁ ὁποῖος πωλεῖται πολὺ εὐθηνότερον ἐν τῷ τόπῳ τῆς παραγωγῆς του ἀπὸ ὅ,τι ὁ ἑλληνικός. Ὁ καπνὸς οὗτος, φορολογούμενος πρὸς ἓξ φράγκα τὴν ὀκᾶν κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν αὐτοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὸν ἑλληνικόν, ἀλλὰ φορολογούμενος πρὸς ἓν φράγκον, σχεδὸν ὅπως καὶ ὁ ἑλληνικὸς, δύναται νὰ συναγωνισθῇ ἀποτελεσματικῶς. Λησμονεῖ δὲ καὶ ἓν ἕτερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐν Αἰγύπτῳ ἡ διοίκησις, τὰ ἔθιμα, ἡ ταυτότης τῶν συμφερόντων καὶ τῶν αἰσθημάτων τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως μὲ τὴν Τουρκικὴν θὰ παρέξωσιν εὐκολίας καὶ ἀμέσως καὶ ἐμμέσως εἰς τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ τοιαύτας, αἵτινες θὰ καταστήσωσι δύσκολον τὸν συναγωνισμὸν τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ πρὸς τὸν τουρκικόν. Ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς ἐν Αἰγύπτῳ εἶχε τὴν πρώτην θέσιν καὶ συνηγωνίζετο κατὰ παντὸς ἄλλου, ὅταν εἰσήρχετο ὄχι διὰ τῆς τακτικῆς, ἀλλὰ διὰ τῆς πλαγίας ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν πάντες γνωρίζομεν· ἐὰν δὲ ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις ἐζήτησε νὰ συνομολογήσῃ τὴν γνωστὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐζήτησε ταύτην, διότι δὲν ἤλπιζεν ὅτι ἄνευ αὐτῆς ἤθελε συνομολογήσει τοιαύτην μετὰ τῶν ἄλλων Δυνάμεων, καὶ διότι ἐθεώρει αὐτὴν ὡς τὴν μόνην γέφυραν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἠδύνατο νὰ συνομολογήσῃ τὰς συμβάσεις, ἃς συνωμολόγησε μετὰ ταῦτα. Ἡ Ἑλληνικὴ δὲ Κυβέρνησις, ἐὰν ἐμελέτα καὶ ἐστάθμιζε καλῶς τὰ συμφέροντα τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ, ὅστις εἰσήγετο ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ τοῦ τουρκικοῦ, ὅστις ἠδύνατο νὰ εἰσαχθῇ ἐκεῖ διὰ τῶν εὐκολιῶν, τὰς ὁποίας ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ ἐπιτύχῃ ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις παρὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς, καὶ τὰς ὁποίας ἐπέτυχε πρὸ ὀλίγου, δὲν ἤθελεν ἀρκεσθῆ εἰς μόνον τὸ ἀντάλλαγμα τῆς ἁπλῆς ἀδείας εἰσαγωγῆς τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν ἐν Αἰγύπτῳ ἐπὶ ταῖς βάσεσι τῆς συνθήκης, ἀλλ’ ἤθελεν ἐπιδιώξει καὶ ἐπιτύχει ὅρους, ἀσφαλίζοντας πλειότερον τὴν τοιαύτην εἰσαγωγὴν καὶ τὴν κατανάλωσιν αὐτοῦ. Δὲν ἔχομεν σήμερον ἐνώπιόν μας τὸ ζήτημα τῆς συνθήκης, ὅπως ἐξετασθῇ, διὰ τίνων ὅρων ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ τοιαύτη κατανάλωσις τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ. Ἀλλὰ βεβαίως τὸ συμφέρον, ὅπερ εἶχεν ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, νὰ συνομολογήσῃ τὴν συνθήκην, ἦτο τοσούτῳ μέγα, ὥστε ἤθελεν ἐξαναγκάσει αὐτὴν νὰ παραδεχθῇ ὅρους, ἐξασφαλίζοντας τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ ἐν συναγωνισμῷ πρὸς τὸν τουρκικόν. Ἐὰν δὲ ἐπῆλθεν ἡ ἐλάττωσις τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, ἂς μὴ ἀπατᾶται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀποδίδων ταύτην εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ ὅτι θέλει αὐξήσει αὕτη τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν καὶ ὅτι ἐγένετο χάριν τῆς αὐξήσεως τῶν ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς ταύτης ἐσόδων τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν θέλῃ νὰ πληροφορηθῇ καλλίτερον τὰ συμβαίνοντα ἐν Αἰγύπτῳ, θὰ μάθῃ, ὅτι ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις προλειαίνει τὸ ἔδαφος τοῦ σχηματισμοῦ μονοπωλείου τοῦ καπνοῦ. Προλειαίνουσα δὲ τὸ ἔδαφος τοῦτο, ὡς πρῶτον ἀναγκαῖον μέτρον ἐθεώρησε τὴν ἐλάττωσιν τῆς παραγωγῆς τῆς ἐσωτερικῆς, διότι ὁ ἀσπονδότερος ἐχθρὸς τῶν μονοπωλείων εἶναι ἡ ἐσωτερικὴ παραγωγή. Ἑπομένως ὁ λόγος τῆς ὑπὸ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως ἐπιβληθείσης ἐλαττώσεως τῆς ἐσωτερικῆς παραγωγῆς δὲν εἶναι εὐνοϊκὸν αἴσθημα πρὸς τοὺς ἑλληνικοὺς καπνοὺς, ἀλλὰ μέτρον ληφθὲν, ὅπως προλειάνῃ τὸ ὁριστικώτερον μέτρον, τὸ ὁποῖον προετοιμάζεται ἐν Αἰγύπτῳ. Ἐὰν δὲ πραγματικῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλῃ ἐν Αἰγύπτω νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ, δὲν πρέπει νὰ ἀρκεσθῇ μήτε εἰς τὴν συνομολογηθεῖσαν συνθήκην μετὰ τῆς Αἰγύπτου, μήτε εἰς τὰ μέτρα τὰ λαμβανόμενα μέχρι σήμερον, ἀλλὰ νὰ μελετήσῃ πολὺ σπουδαιότερον τὸ ζήτημα, καὶ νὰ εὕρῃ τὰ μέτρα, ἅτινα δύνανται νὰ εὑρεθῶσι καὶ διὰ τῶν ὁποίων θ’ ἀποβῇ δυνατὴ ἡ ὑποστήριξις τῆς καταναλώσεως ταύτης. Ἐπείγει δὲ ἡ ἐξεύρεσις τῶν μέτρων τούτων, διότι ἄνευ αὐτῶν οὐχὶ μόνον δὲν θὰ ἔχωμεν αὔξησιν τῆς παραγωγῆς καπνοῦ, ἀλλὰ θὰ ἐλαττωθῇ αὕτη σπουδαίως, διότι ἀπὸ τοῦδε οἱ καπνοπαραγωγοὶ δὲν γνωρίζουσι, τί νὰ κάμωσι τὰ ἐν ταῖς ἀποθήκαις των καπνά. Θὰ ἔχωμεν δ’ οὕτω φυσικῶς καὶ ἐλάττωσιν ἐξαγωγῆς εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Γνωρίζομεν δὲ πάντες τὴν σημασίαν πάσης ἐλατώσεως ἐξαγωγῆς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, εἰς ἣν σήμερον διατελοῦσι κατάστασιν.

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ ἀνασκευάσῃ ὅ,τι ἐγὼ δὲν εἶπον, τὴν δῆθεν γνώμην μου, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς δύναται νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὸν τουρκικὸν ὑπὸ τοὺς νέους ὅρους. Ἐγὼ ἀκριβῶς εἶπον, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν δύναται νὰ συναγωνισθῇ ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς ὑπὸ τοὺς νέους ὅρους, ὑφ’ οὓς οἱ καπνοὶ τῆς Τουρκίας εἰσάγονται εἰς Αἴγυπτον, πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν εἰς μεταβολὴν τῶν ὅρων, ἧς χάριν προέβαλον τὴν κατάργησιν τοῦ ἐγγείου φόρου ἐνταῦθα. Εἶπε προσέτι ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ὁ περιορισμὸς τῆς ἐπιτρεπομένης καλλιεργείας καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ δὲν ἐγένετο ὡς ἐκ τῆς πρὸς τὴν Ἑλλάδα συμφωνίας, ἀλλ’ ἵνα προλειάνῃ ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ μονοπωλείου. Ἐὰν εἰς τοῦτο ἀφεώρα ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, ἄσκοπος θὰ ἦτο ἡ προλέανσις τῆς ὁδοῦ, διότι οὐδὲν ὑπάρχει τὸ κωλῦον τὸν περιορισμὸν ἢ τὴν ὁλοσχερῆ ἀπαγόρευσιν τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ, ἅμα τῇ εἰσαγωγῇ τοῦ μονοπωλείου. Τὰ τῆς ἐνδεχομένης εἰσαγωγῆς μονοπωλείου ἐν Αἰγύπτῳ παρακολουθοῦμεν μετὰ πολλῆς προσοχῆς, διότι ἴσως ἀντὶ ζημίας εὑρῇ ἐν αὐτῷ ἀρωγὴν ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς παρὰ τῇ αἰγυπτιακῇ καταναλώσει· ἀλλὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸν περιορισμὸν τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ, ὅστις σχετίζεται πρὸς τὴν συνθήκην μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ὡς ἀποῤῥέων ἐκ τῆς συνθήκης ταύτης. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι παράγονται καὶ ἐν Τουρκίᾳ καπνοὶ εὐθηνοὶ, καὶ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο φρονοῦμεν, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ τοῦ τουρκικοῦ ζημιοῖ τὴν ἐν Αἰγύπτῳ κατανάλωσιν ἑλληνικοῦ καπνοῦ. Πρὸς τοὺς εὐθηνοὺς τῆς Τουρκίας καπνοὺς συναγωνίζεται ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς, ὁ δὲ περιορισμὸς τῆς καλλιεργείας καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, τιθέμενος ἐκ ποδῶν τὸν τρίτον καὶ κινδυνωδέστερον τῶν συναγωνιστῶν, καταλείπει τὸ πεδίον ἐλεύθερον εἰς τοὺς εὐθηνοὺς καπνοὺς Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, πρὸς ὠφέλειαν μεγαλειτέραν ἴσως τῶν καπνῶν τῆς Τουρκίας, ἀλλὰ πάντως καὶ πρὸς ὠφέλειαν τοῦ ἑλληνικοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς συμβουλεύει, ὅπως ἡ Κυβέρνησις λάβῃ τὰ μέτρα πάντα, ὅπως ἀντισηκώσῃ δι’ ἄλλων ὠφελημάτων ἣν ἐκ τῶν προσφάτων μέτρων ὑφίσταται ζημίαν ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ καταστήσῃ ἐφικτὴν τὴν κατανάλωσιν αὐτοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, ἐν συναγωνισμῷ πρὸς τὸν τουρκικὸν καπνόν. Τοιαῦτα συμβουλεύων ὁ κ. Βουλευτὴς, ὤφειλε νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν συμβουλῶν, συντρέχων εἰς τὴν ψήφισιν τῆς προτεινομένης παρ’ ἡμῶν ἀπαλλαγῆς τοῦ ἐξαγομένου καπνοῦ ἀπὸ πάσης φορολογίας. Ἡ ἀπαλλαγὴ αὕτη, ἀναγομένη ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἡμῶν νομοθεσίαν, κεῖται ἐφ’ ἡμῖν. Περὶ τὰ τῶν συνθηκῶν δὲν ἀρκεῖ νὰ ἐξευρίσκωμεν ἡμεῖς τὰ συμφέροντα, πρέπει ταῦτα νὰ ὦσιν εὐπρόσδεκτα καὶ εἰς τὸν ἕτερον τῶν συμβαλλομένων· ἐπιτευχθείσης δὲ τῆς συνομολογήσεως συνθήκης μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, ἐξ ἧς σπουδαία προσεγένετο ὠφέλεια εἰς τὸν ἑλληνικὸν καπνὸν, ὁ κ. Βουλευτὴς διαμαρτύρεται, διότι δῆθεν ἡ Ἑλλὰς, πρὸς ἀπόκτησιν τῶν ὑπὲρ τοῦ καπνοῦ πλεονεκτημάτων, ἀπεμπολήσασά τινα τῶν ἐν Αἰγύπτῳ προνομίων αὑτῆς, παρέσυρε διὰ τοῦ παραδείγματος καὶ τὰς Μεγάλας Δυνάμεις, ὅπως πράξωσι τὸ αὐτό. Ἂν αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις δὲν εἶχον ἀπόφασιν νὰ παραιτήσωσι τὰ διὰ τῶν συνθηκῶν θυσιασθέντα προνόμια, βεβαίως δὲν ἤθελον συναινέσει εἰς τὴν κατάργησιν αὐτῶν, διότι τὴν πρωτοβουλίαν εἶχεν ἀναλάβει ἡ Ἑλλάς. Αἱ Δυνάμεις εἶχον ἀπόφασιν νὰ θυσιάσωσιν αὐτά· τοῦτο μαρτυροῦσι τὰ πράγματα, γνωστὸν δὲ εἶναι καὶ ἄλλοθεν, ὅτι ἡ Ἀγγλία εἶχε τοιαύτην ἀπόφασιν· ἐὰν δὲ ἡ Ἑλλὰς κατῆλθε πρώτη εἰς τὸ στάδιον τῆς πρὸς τὴν Αἴγυπτον συμβάσεως, ἐπιτυχοῦσα τὴν ἀποδοχὴν τῶν ὅρων, οὓς προέβαλε, καὶ ὠφεληθεῖσα ἐκ τούτου πλειότερον τῶν ἄλλων, τοῦτο οὐδὲν ἄλλο ἀποδεικνύει ἢ ὅτι ηὐτυχήσαμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν παρουσιασθεῖσαν εὐκαιρίαν. Βεβαίως ὅμως, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς δὲν κατήρχετο πρώτη εἰς τὸ στάδιον, θὰ κατήρχοντο εἰς αὐτὸ ἄλλαι Δυνάμεις καὶ θὰ ἔπραττον ἄνευ τῆς πρωτοβουλίας τῆς Ἑλλάδος ὅ,τι ἔπραξαν ἑπόμεναι εἰς τὴν πρωτοβουλίαν αὐτῆς. Ἐλάβομεν παρὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως τὸ ἀντίτιμον τῆς πρωτοβουλίας ἡμῶν, ἥτις διηυκόλυνεν αὐτῇ τὰς ἐπιδιωκομένας μεταῤῥυθμίσεις, καίτοι τὴν συναίνεσιν τῶν Δυνάμεων εἰς τὰς μεταῤῥυθμίσεις ταύτας θὰ ἐπετύγχανε πάντως ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, εἴτε παρέχουσα ἀνταλλάγματα εἰς τοὺς ἀναδεχομένους τὴν πρωτοβουλίαν, ὡς ἔπραξε πρὸς ἡμᾶς, εἴτε καὶ ἄνευ ἀνταλλαγμάτων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας εἶπεν, ὅτι ἐν ἐπαρχίαις τοῦ νομοῦ, εἰς ὃν ἀνήκω, εἶναι σήμερον ἀπώλητος καπνὸς, ἐνῷ κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν πέρυσι δὲν ὑπῆρχεν ἀποταμίευμα. Βεβαίως σήμερον ὑπάρχει ἀπώλητος ἑλληνικὸς καπνὸς, διότι ἡ Τουρκία, ἀντεπεξερχομένη κατὰ τῶν ἐν τῇ συμβάσει τῇ Ἑλληνοαιγυπτιακῇ, ἠλάττωσεν ἐν τῷ ἰδίῳ Κράτει τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ εἰς Αἴγυπτον μεταφερομένου καπνοῦ, καὶ ἐπέτυχεν οὕτω νὰ μεταβάλῃ ἐπωφελῶς εἰς ἑαυτὴν τοὺς ὅρους τοῦ συναγωνισμοῦ. Ἡ τοιαύτη μεταβολὴ ὑπηγόρευσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν προκειμένην νομοθετικὴν πρότασιν. Μέχρι τοῦδε ἀπήλαυεν ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς ἐν Αἰγύπτῳ πλεονεκτημάτων ἀπέναντι τῶν τουρκικῶν καπνῶν· μέχρι τοῦδε δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῇ χώρᾳ καπνὸς ἀπώλητος, διότι ὁ πλεονάζων ἐξήγετο εἰς Αἴγυπτον, ἀφοῦ ὅμως ἡ Τουρκία διὰ σπουδαίας θυσίας ἔθηκε τοὺς καπνοὺς αὑτῆς ἐν κρείσσονι τοῦ ἑλληνικοῦ μοίρᾳ ἐν τῇ αἰγυπτιακῇ ἀγορᾷ, ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς δὲν πωλεῖται ὡς πρότερον. Πρέπει ἄρα καὶ ἡμεῖς ἐπὶ πάσῃ θυσίᾳ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ὅρων, τῶν ἐπιτρεπόντων τὸν ἐν Αἰγύπτῳ συναγωνισμὸν τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν πρὸς τοὺς τουρκικοὺς, καὶ πρώτην ταύτην προτείνομεν τὴν θυσίαν, τὴν τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου ἐκ τοῦ Κράτους καπνοῦ.

§116ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Νὰ ἀναβληθῇ, κύριε Πρόεδρε, ἡ συζήτησις.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§118ΕΤΕΡΟΙ (ὡσαύτως). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε 10.

§120ΤΙΝΕΣ. Εἴμεθα, κύριε Πρόεδρε· ἀριθμήσατε. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 10).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 καὶ 15′ μ. μ.