1889.11.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29

τῆς 28 Νοεμβρίου 1889

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Δήμαρχος Ἰθάκης τηλεγραφεῖ, ὅτι τὸ πρὸς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τινῶν δημοτικῶν συμβούλων, εὐχομένων τὴν κατάργησιν τῆς εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας, ἐκφράζει μόνον ἀτομικὴν γνώμην τῶν τηλεγραφησάντων.

§2ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Χθὲς ἀνεγνώσθη τηλεγράφημα, ὡς προερχόμενον ἐκ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἰθάκης. Τοῦτο φέρει τὰς ὑπογραφὰς τοῦ προέδρου καὶ δύο συμβούλων· ἑπομένως δὲν ἦτο ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, οὔτε τὰ τρία ταῦτα μέλη ἀποτελοῦσι τὴν πλειονοψηφίαν αὐτοῦ, ἥτις, μὴ ὑπογράψασα, ἀποδεικνύει ὅτι ἔχει ἀντίθετον γνώμην. Ἡ γνώμη τῶν ὑπογραψάντων τὸ τηλεγράφημα εἶναι ὅλως ἀτομική.

§3ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἦτο ὅλως ἐκτὸς τοῦ δέοντος ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Μουσούρη, καθόσον τὸ τηλεγράφημα, εἴτε εἶχε χαρακτῆρα ἐπίσημον, εἴτε δὲν εἶχεν, ἦτο ἔκφρασις τῆς γνώμης ἐγκρίτων πολιτῶν, κατεχόντων θέσιν ἐπίσημον, καὶ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἡ παμψηφία τῆς νήσου Ἰθάκης εἶναι ὑπὲρ τῆς γνώμης, ἣν ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου κ. Ἱπποκράτης Καραβίας, διότι ἀδύνατον εἶναι νὰ ὑπάρχῃ ἐν Ἰθάκῃ ἑτέρα γνώμη, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐν Ἰθάκῃ οἱ θέλοντες ν’ αὐτοκτονήσωσι πολιτικῶς. Ἐπεσκέφθην τὴν Ἰθάκην καὶ ἐν τῇ πόλει καὶ ἐν ταῖς ἐξοχαῖς, ὡμίλησα μετὰ πλείστων ἀνθρώπων πάσης τάξεως περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ δὲν φοβοῦμαι νὰ μὲ διαψεύσωσι, λέγοντα, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι δημοτικοὶ ἄρχοντες, οἱ ὁποῖοι τηλεγραφοῦσιν, ἐξέφρασαν οὐ μόνον τὴν γνώμην τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ καὶ τὴν γνώμην τῆς νήσου ὁλοκλήρου. Πρὸς τοῦτο δὲ δὲν ἐκωλύοντο ὑπ’ οὐδενὸς νόμου καὶ κανονισμοῦ. Προσεχῶς θέλομεν εἰσέλθει εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος, καὶ τότε θέλει καταδειχθῆ, ὅτι ἀδύνατον εἶναι νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ νήσῳ Ἰθάκῃ οἱ θέλοντες ν’ αὐτοκτονήσωσι πολιτικῶς, διότι τοῦτο σημαίνει ἡ κατάργησις τῆς ἐπαρχίας ὡς πολιτικῆς μονάδος.

§4ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ἐὰν ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἰθάκης καὶ δύο σύμβουλοι ἔγραφον, ὅ,τι ἔγραψαν, ὡς πρόσωπα, βεβαίως θὰ ἦτο περιττὴ πᾶσα παρατήρησις, ἀλλ’ ἐν τῷ τηλεγραφήματι ἐκείνῳ ὁ Πρόεδρος τηλεγραφεῖ ἐξ ὀνόματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ παριστᾷ, ὅτι ἀντιπροσωπεύει αὐτό· ἦτο λοιπὸν ἀνάγκη νὰ διευκρινισθῇ, ὅτι αὐτὸς δὲν ἀντιπροσωπεύει αὐτό, τὰ πράγματα δὲ διαψεύδουσι τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου, διότι, ἂν μὲ ὅλην τὴν ἐνέργειαν, τὴν γενομένην ἐντεῦθεν, δὲν κατωρθώθη, παρὰ μόνον ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ δύο σύμβουλοι νὰ ὑπογράψωσι καὶ ἐκφράσωσιν εὐχὴν, ὅπως ἐπανέλθῃ τὸ πρῶτον ἐκλογικὸν σύστημα, τοῦτο εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι οὐχὶ ἡ μειονοψηφία, ἀλλ’ ἡ παμψηφία τῆς Ἰθάκης ἀποδοκιμάζει τοῦτο καὶ ἐπιθυμεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ὑπάρχον σύστημα.

§5ΜΠΑΣΙΑΣ. Εἶναι παραλογισμὸς νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι οἱ Ἰθακήσιοι ἐπιθυμοῦσι τὸ ὑπάρχον σύστημα. Οἱ Ἰθακήσιοι εἶχον πρότερον καὶ Πρωτοδικεῖον καὶ Λιμεναρχεῖον καὶ Ἐπαρχεῖον· σήμερον τὰ πάντα κατηργήθησαν, σήμερον διοικοῦνται παρ’ ἑνὸς Δημάρχου. Εἶναι λοιπὸν παραλογισμὸς νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐπιθυμοῦσι τὸ σημερινὸν καθεστώς.

§6ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Εἶναι τῳόντι παραλογισμὸς, ν’ ἀποδίδῃ τις εἰς τοὺς Ἰθακησίους τοιαύτας σκέψεις, ὅτι δηλ. ἐπιθυμοῦσι τὸ σημερινὸν καθεστώς.

§7Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν οἰκογενειακὴν ἔριδα μεταξὺ τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν Κεφαλληνίας, λέγω ὅτι τὸ τηλεγράφημα, τὸ ἀποσταλὲν καὶ ἀναγνωσθὲν παρ’ ὑμῶν χθὲς, εἶναι βεβαίως γνησιώτατον· ἂν δὲ τυχὸν δὲν ἔχωσιν ὑπογράψει ὅλα τὰ μέλη τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, τοῦτο μαρτυρεῖ, ὅτι τὰ μέλη τὰ λοιπὰ, τὰ μὴ ὑπογράψαντα, φρονοῦσι φίλα τῇ Κυβερνήσει· τοῦτο ὅμως δὲν ἀποδεικνύει τίποτε, ὅτι δηλ. ἐκεῖ ὑπάρχουν διπλαῖ γνῶμαι περὶ τῆς μικρᾶς ἢ μεγάλης περιφερείας· ἐκεῖ ὑπάρχει μία καὶ μόνη γνώμη, καὶ ἂν τυχὸν εἰς τὴν πτέρυγα τῆς Συμπολιτεύσεως ὑπάρχωσι Βουλευταὶ, οἵτινες, ἀφορῶντες εἰς τὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπανόδου εἰς τὴν ἐπαρχιακὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, τοῦτο βεβαίως δὲν μαρτυρεῖ, ὅτι καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς στενῆς περιφερείας, πολὺ δὲ περισσότερον ὁ Ἰθακήσιος λαὸς, ὁ ὁποῖος διὰ τοῦ νέου ἐκλογικοῦ συστήματος ἐστερήθη ἀντιπροσώπου.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Δήμαρχος Γαρδικίου καὶ δέκα ἔμποροι Γαρδικίου εὔχονται δι’ ἐγγράφου των πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπίστευον βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὕστερον ἀπὸ τὴν πολυχρόνιον παρουσίαν σας ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ καὶ ἀπὸ τὴν ἡλικίαν, τὴν ὁποίαν φέρετε, καὶ ἀπὸ τὸ ἀξίωμα, μὲ τὸ ὁποῖον περιβάλλεσθε, ὅτι ἠθέλατε τηρήσει τὸν λόγον ἡμῶν, καὶ διὰ τοῦτο ψυχροὶ καὶ ἀπαθεῖς ἤμεθα χθὲς, ὅτε οἱ διάδρομοι ἦσαν πλήρης ἐγκληματιῶν καὶ ἀποβλήτων τῆς κοινωνίας. Σήμερον, θελήσας νὰ διέλθω τὴν θύραν τοῦ διαδρόμου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διὰ νὰ ἀνέλθω εἰς τὰ θεωρεῖα, ὅθεν ἤκουον θόρυβον καὶ φωνὰς, εὗρον αὐτὴν κεκλεισμένην· παρεξενεύθην ἐπὶ τούτῳ καὶ ἐζήτησα παρὰ τῶν ἐκεῖ εὑρισκομένων ἐξηγήσεις, ἔμαθον δὲ, ὅτι εἶναι ὑμετέρα διαταγή. Ἐνόμισα ταύτην ὡς μὴ συντελοῦσαν εἰς τὸν σκοπὸν, καὶ διηυθύνθην πρὸς τὸ καπνιστήριον τῆς Συμπολιτεύσεως, διὰ νὰ σᾶς εὕρω. Φθάσας εἰς τὸν διάδρομον τῆς πτέρυγος ταύτης, μετ’ ἀφάτου λύπης εἶδον, ὅτι ἡ διαταγὴ ὑμῶν δὲν ἦτο πλήρης, διότι ἡ θύρα, ἡ ἑνοῦσα τὸν διάδρομον μὲ τὰ θεωρεῖα, ἦτο εἰς κοινὴν χρῆσιν. Ἐπειδὴ δὲν σᾶς εὗρον, ἐζήτησα καὶ παρέλαβον μαζῇ μου τὸν Γραμματέα τῆς Βουλῆς καὶ κατέδειξα πρὸς αὐτὸν τὸ γενόμενον ἄτοπον. Ὁ Γραμματεὺς ἐπίστευεν, ὅτι θὰ ἠπατώμην. Ἐζήτησα ἐμπράκτως νὰ τοῦ ἀποδείξω τὸ ἀκριβές. Διήλθομεν τὸν διάδρομον καὶ τὴν θύραν καὶ ἔστημεν πρὸ τοῦ θεάματος τοῦ συρφετοῦ τῶν ἀνθρώπων τῶν κατέργων. Ὁ Γραμματεὺς ἔμεινεν ἄναυδος. Ἀλλὰ, διὰ νὰ μειώσῃ τὴν ἐντύπωσιν, μοὶ ὑπέδειξεν, ὅτι τοῦτ’ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς τὸν διάδρομον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὸν ἔφερα μέχρις ἐκεῖ καὶ εὕρομεν τὴν θύραν κεκλεισμένην καὶ πρὸ αὐτῆς εὔζωνον ἔνοπλον, τὸν σκοπόν. Τὸν ἐπλησιάσαμεν καὶ ἀντὶ νὰ εὕρωμεν τὴν εὐκολίαν νὰ διαβῶμεν τὴν θύραν, ἠκούσαμεν τὴν ἔντονον καὶ ἀπότομον φωνὴν τοῦ σκοποῦ: «ἐμποδίζεται!» Ἤμεθα ἐν τῷ βαδίζειν, δὲν ἔστημεν ὡς ὁ στρατιώτης πρὸ τοῦ προστάγματος. Τότε ὁ σκοπὸς, ἀποτόμως ἀπευθυνόμενος πρὸς ἡμᾶς, προτείνει τὴν λόγχην. Τὰ ἐκτεθέντα ἀποδεικνύουσι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν τηρεῖτε τὸν λόγον σας, δὲν ἐκπληροῦτε τὸ καθῆκόν σας, δὲν ἔχετε συνείδησιν τοῦ ἀξιώματος, ὅπερ φέρετε, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιτρέπετε ἐν τῷ ἱερῷ τούτῳ τεμένει νὰ εὑρίσκωνται οἱ αἴσχιστοι τῶν ἐγκληματιῶν καὶ οἱ ἀπόβλητοι τῆς κοινωνίας. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἄλλοτε οἱ συμπολῖταί μας ἀνήρχοντο τὰ θεωρεῖα διὰ νὰ ἐκφράσωσι δι’ ἀποδοκιμασιῶν καὶ ἐπιδοκιμασιῶν τὴν γνώμην των περὶ ἑκάστου τῶν κομμάτων καὶ τῶν ῥητόρων· ἀλλ’ ἦσαν οἱ πολῖται, δὲν ἦσαν δραπέται τῶν φυλακῶν· ἦτο ἐλευθέρα ἡ εἴσοδος πρὸς πάντας. Δὲν ἤρχοντο ὡπλισμένοι μέχρις ὀδόντων, διὰ νὰ ἐπιβάλλωσι τὸν τρόμον καὶ διὰ νὰ μαραίνωσι διὰ τῆς θέας των τοὺς ἐντίμως καὶ ἀξιοπρεπῶς ἐκπληροῦντας τὸ καθῆκόν των ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, καὶ νὰ παρουσιάζωσι τὴν ὄψιν τοῦ Βουλευτηρίου αἰσχίστην, ὡς οἱ Φιλῶται, οἱ Γερμανοὶ καὶ οἱ λοιποί. Λυποῦμαι διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην, πρὸς ἄνδρα, ὡς ὑμᾶς, τοιαύτην ἔχοντα ἡλικίαν καὶ τοιοῦτον προηγούμενον, νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, ἐπὶ τῇ ἀθετήσει καὶ τῶν λόγων του καὶ τοῦ καθήκοντός του.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χωρὶς νὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς προσωπικοὺς περὶ ἐμοῦ λόγους τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διαβεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι πράγματι διέταξα νὰ κλεισθῶσι καὶ αἱ δύο θύραι, ἀλλὰ διὰ τῆς μιᾶς γίνεται ἡ συγκοινωνία πρὸς τὸ καφενεῖον, καὶ γνωρίζετε, ὅτι ὅλοι λαμβάνουσι ἀνάγκην τοῦ καφενείου, ὅτε δὲ ἔμαθον, ὅτι συνέῤῥευσαν εἰς τὴν ἄλλην θύραν Βουλευταὶ καὶ ἠμποδίζοντο, διέταξα αὐτοστιγμεὶ τὸν ἀξιωματικὸν καὶ ἤνοιξε τὴν θύραν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τοὺς εἰσερχομένους μὴ Βουλευτὰς, ἡ διαταγή μου ἦτο καὶ εἶναι αὐστηροτάτη, νὰ μὴ εἰσέλθῃ οὐδεὶς τῶν πολιτῶν. Καθήμενος δὲ ἐν τῇ ἕδρᾳ ταύτῃ, δὲν γνωρίζω τί γίνεται ἔξω ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν· ἡ ἀστυνομία ἀνήκει εἰς τὸν ἀξιωματικὸν καὶ τοὺς κλητῆρας, ὁ δὲ ἀξιωματικὸς καὶ οἱ κλητῆρες λαμβάνουσιν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν διαταγὰς, νὰ μὴ ἐπιτρέπωσι τὴν εἰς τοὺς διαδρόμους εἴσοδον εἰς πάντα μὴ Βουλευτήν.

§11ΛΕΒΙΔΗΣ. Μεθ’ ὅλας τὰς διαταγὰς, ἃς ἐδώκατε κατ’ ἄλλην συνεδρίασιν, ὅτε ὑπεδείχθη ὑμῖν, ὅτι ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου περιφέρεταί τις τυγχάνων ἀξιωματικὸς τοῦ πεζικοῦ, μὴ ἔχων ὑπηρεσίαν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ἐν ὡρισμένῳ στρατιωτικῷ γραφείῳ, οὗτος ἐξακολουθεῖ περιφερόμενος ἐν τοῖς διαδρόμοις τῆς Βουλῆς, χρησιμεύων δὲ, ἵνα παρεισάγῃ ἐνταῦθα ἀνθρώπους τῶν κατέργων, καταδικασθέντας εἰς ἐγκληματικὰς ποινὰς, ἐξελθόντας διὰ χαρίτων ἐκ τῶν φυλακῶν, ἢ καταδίκους ὀφείλοντας νὰ διάγωσιν ἐν ταῖς φυλακαῖς, περιφερομένους ὅμως ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου. Ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος εἶναι αὐθάδης τις, οὗτινος ἀπαξιῶ ν’ ἀναφέρω τὸ ὄνομα. Τὸν ἐπλησίασα καὶ τῷ εἶπον, ἔν τινι δικαιώματι περιφρονεῖ τὰς διαταγὰς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ χρησιμεύει ἐκπληρῶν τὸ ἔργον τοῦ ταπεινοτέρου τῶν κλητήρων τῆς Βουλῆς· αὐτὸς ἐτράπη εἰς φυγὴν, ψιθυρίζων λέξεις τινὰς καὶ λέγων, νομίζω, ὅτι θὰ τὰ εὕρῃ μαζῇ μου ἔξω τοῦ Βουλευτηρίου, ὡσανεὶ ἐγὼ τοιούτους ἔλαβόν ποτε ὑπ’ ὄψει μου. Ἐγὼ κατήγγειλα ἐνώπιον ὑμῶν τὸν ἀξιωματικὸν τοῦτον, ὑμεῖς δὲ οὐδεμίαν πρόνοιαν ἐλάβετε, ἢ ἂν ἐλάβετε, οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, διότι ὁ ἀξιωματικὸς ἐξακολουθεῖ νὰ χρησιμεύῃ εἰς τὸ ἐπονείδιστον αὐτὸ ἔργον, ὅπερ προξενεῖ αἶσχος εἰς τὸν στρατόν. Καὶ οὐ μόνον ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος, ἀλλὰ καὶ ἕτερος ἀξιωματικὸς τῆς χωροφυλακῆς, φέρων παράδοξον ὄνομα, μουσικοῦ ὀργάνου, καὶ οὗτος χρησιμεύει διὰ τοιαύτας πράξεις ἐντὸς τῆς Βουλῆς. Ἐὰν δὲν ἐπιθυμῆτε ν’ ἀκούσητε τοιαύτας ἐπιτιμήσεις πικρὰς, ἀναξίας πρὸς τὸ παρελθὸν ὑμῶν καὶ πρὸς τὸ ὄνομα καὶ τὸν τίτλον, ὃν κατέχετε, εἶναι καιρὸς ν’ ἀναλάβητε τὰ καθήκοντα ὑμῶν, ἵνα ἀποφύγητε σκηνὰς ἐνδεχομένας. Καθῆκον ἔχετε νὰ καταστήσητε ὑπεύθυνον τὸν κ. ταγματάρχην τοῦ πυροβολικοῦ, εἰς ὃν ἀνετέθη ἡ φρούρησις τῆς Βουλῆς, διὰ τούτους τοὺς ἀξιωματικούς, οἵτινες ἐκπληροῦσι τὰ χρέη τῶν κλητήρων ἐνταῦθα. Διότι, ἂν αὐτοὶ δὲν σέβωνται τὸν βαθμὸν αὑτῶν καὶ τὸ ἀξίωμα, ἄλλοι ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ παντάπασι δὲν εἶναι διατεθειμένοι ν’ ἀκούωσι τοιαύτας πράξεις. Διατὶ δὲν ἔρχονται καὶ ἄλλοι, οἵτινες φρονοῦσι φίλα τῇ Κυβερνήσει, νὰ ἐκτελέσωσι τοιαῦτα ἔργα, ἀλλὰ μόνον οἱ δύο οὗτοι ἀξιωματικοί; Εἶναι μοναδικὴ ἐξαίρεσις, καὶ ταύτην καθῆκον καὶ συμφέρον ἔχετε νὰ πατάξητε, ἵνα μὴ προκαλέσητε σκηνάς.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς μοὶ εἴπετε, ὅτι ἀξιωματικός τις περιφέρεται εἰς τοὺς διαδρόμους καὶ ὠνομάσατε τοῦτον· αὐτοστιγμεὶ διέταξα καὶ ἀπεμακρύνθη, καὶ δὲν ἐφάνη ἔκτοτε. Αἱ διαταγαί μου εἶναι, νὰ μὴ ἐπιτρέπηται οὔτε εἰς ἀξιωματικοὺς οὔτε εἰς πολίτας ἡ εἴσοδος.

§13ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οὐδεὶς ἔχει τὴν ἀξίωσιν, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀναλάβητε τὸ καθῆκον τοῦ κλητῆρος τῆς Βουλῆς· ἡμεῖς πάντες ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἵστασθε εἰς τὸ ὕψος, εἰς τὸ ὁποῖον σᾶς ἔχει θέσει ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἐννοοῦμεν νὰ θελήσητε ν’ ἀπαλλάξητε τὴν Βουλὴν ἀπὸ πᾶν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖ τὴν τάξιν καὶ τὴν εὐκοσμίαν. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ παρατηρήσω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ αἴθουσα αὕτη, ἐν ᾗ συνεδριάζουσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, εἶναι ὁ τόπος, ἐν ᾧ ἵσταται ἡ ἑτέρα τῶν μεγάλων ἐξουσιῶν τοῦ Κράτους, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ προσέρχηται ἀνευλαβῶς καὶ ἀσεβῶς. Εἰσηρχόμην πρὸ μικροῦ εἰς τὴν θύραν τοῦ Βουλευτηρίου, καθ’ ἣν στιγμὴν ἓν ἀστυνομικὸν ὄργανον ἐπέπληξεν αὐθαδέστατα, ἀγροικότατα κλητῆρα τῆς Βουλῆς, διότι ἐπέτρεψε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀντισυνταγματάρχης τις, φέρων πολιτικὴν στολὴν, ἐνῷ τὸ ὄργανον τοῦτο οὐδὲν δικαίωμα εἶχεν. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, τοῦ ὁποίου τὴν προσωπικότητα γινώσκετε πόσον τιμῶ, ἂν ἦναι ἐκ τῶν καθηκόντων σας νὰ ἐπιτρέπητε εἰς τὴν θύραν τῆς Βουλῆς νὰ ἐνασκῇ ἀστυνομικὰ καθήκοντα ὁ Γραμματεὺς τῆς Ἀστυνομίας, καὶ νὰ παρίσταται ἡ ἀστυνομία πάνοπλος, ἀπειλητικῶς ὁρῶσα πάντα εἰσερχόμενον, καὶ νὰ παρίστανται ῥοπαλοφόροι ἄγνωστοι, ἵνα ἐπιδεικνύωσι τὴν δύναμιν τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν τοῖς ἀρκεῖ ὁ στρατὸς τοῦ Βασιλέως, ἀλλ’ ἔχουσιν ἀνάγκην καὶ ἑτέρων φαλάγγων; Εἶναι ἀρκετὸν τὸ καθῆκόν σας, τοῦ νὰ λέγητε, ὅτι διετάξατε, καὶ νὰ μὴ ἐκτελῶνται αἱ διαταγαί σας; Πρέπει νὰ διατάξητε, οὐχὶ εἰς τὸν περίβολον τοῦ Βουλευτηρίου, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς τὴν αὐλὴν ἔξω νὰ εἰσέρχηταί τις ἄνευ τῆς ἀδείας σας· ἂν δὲν ἀρκῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτῶν, οἵτινες ἀποστέλλονται εἰς τὴν Βουλὴν καθ’ ἑκάστην, ἂς διπλασιασθῇ ἡ φρουρά, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἔρχωνται νὰ καταλαμβάνουν τὸν περίβολον τῆς Βουλῆς ἄγνωστοι, ἀγνώστου προελεύσεως ἄνθρωποι, διαταράττοντες τὴν τάξιν καὶ ἐξυβρίζοντες τοὺς πολίτας. Πολὺν κόπον κατεβάλομεν διὰ νὰ κρατήσωμεν τοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν νομίζουν ὅτι μένουν ἀπρόσβλητοι δι’ αὐτῶν τῶν ἐπιδείξεων, καὶ ἂς μάθωσι πάντες, ὅτι, ἐὰν τηρῆται ἡ τάξις, τηρεῖται ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ μάλιστα ἐκ τῆς συνέσεως τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς· ἐὰν ἐπέλθῃ ῥῆξις, συλλογιζόμεθα τὰς συνεπείας. Πολὺν χρόνον εἶσθε ἀντιπρόσωπος· πότε ἠκούσατε ἡ Κυβέρνησις νὰ δίδῃ ἀφορμὴν εἰς ἐρεθισμοὺς, νὰ ἐπιδεικνύηται δι’ ὀργάνων τοιούτων, ὅπως πτοήσῃ τοὺς πολλούς; Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τόσα ὄργανα πρὸς τήρησιν τῆς τάξεως, δὲν ἀρκοῦσι ταῦτα πρὸς τήρησιν τῆς τάξεως, ἀλλὰ καταφεύγει καὶ εἰς ἔκτακτα μέσα, ὡσὰν νὰ ἔχῃ νὰ καταστείλῃ ἐπανάστασιν! Εἶναι ἐντροπὴ, ν’ ἀπασχολώμεθα ἐνταῦθα μὲ τοιαῦτα ζητήματα! Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ληφθῶσιν ἐντονώτερα μέτρα. Δὲν ἀμφισβητῶ τὴν θέλησίν σας καὶ τὴν εὐθυδικίαν σας, ὀφείλω ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἶναι ἀτελῆ καὶ ἀνεπαρκῆ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλάβετε. Ἀφίνω εἰς ὑμᾶς νὰ μελετήσητε διὰ τίνος τρόπου θὰ κατορθώσητε νὰ κρατήσητε ὑψηλὰ τὴν Βουλὴν, ὥστε νὰ μὴ ἦναι ἐπιτετραμμένον εἰς κἀνὲν ὄργανον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας νὰ εἰσέρχηται οὐχὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ οὐδὲ εἰς τὸν περίβολον τοῦ Βουλευτηρίου.

§14ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχω τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, ὅτι κατεβάλετε πάντοτε κόπους, κύριε Πρόεδρε, πρὸς περιστολὴν τῶν κακῶν τούτων· ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι τὰ ἀνέσχεσθε καὶ τὰ ὑποθάλπετε· διότι ἓν νεῦμα ὑμῶν ἀρκεῖ, οὐχὶ στρατιώτης, ἀλλ’ οὐδὲ κλητὴρ νὰ σᾶς ἦναι ἀναγκαῖος, οὐδὲ ὁ Φρούραρχος τῆς Βουλῆς, οὐδὲ ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας, πρὸς τήρησιν τῆς τάξεως, οὐδὲ ὅλη αὐτὴ ἡ συμμορία τῶν λῃστῶν καὶ τῶν κακούργων ἠδύνατο ν’ ἀντιταχθῇ κατὰ τῆς θελήσεως ὑμῶν. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἦναί τις ἐκ τῶν τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας ἐδῶ, διὰ νὰ ὑπάρξῃ τάξις. Δὲν ζητοῦμεν τὴν τάξιν διότι πτοούμεθα τὰ ποδοκροτήματα,—διότι γνωρίζουσι πάντες, πῶς καταρτίζονται τὰ ἀκροατήρια,—τὴν ζητοῦμεν χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ σώματος, τῆς ὁποίας ἐμνήσθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ χάριν τῆς τάξεως, ἥτις θὰ διασαλευθῇ, διότι φρονοῦσιν οἱ φίλοι ἡμῶν, ὅτι κινδυνεύομεν. Ἐὰν συμβῇ ἐν ζωηρᾷ τινι συζητήσει νὰ γίνωσιν ἀταξίαι ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου, κύριε Πρόεδρε, ἐννοεῖτε ποῖαι θὰ ὦσιν αἱ συνέπειαι; Ἐὰν δὲ οἱ ἄνθρωποι, τοὺς ὁποίους ἔχετε ἐκεῖ, φρονεῖτε ὅτι εἶναι φίλοι σας, ἀπατᾶσθε· οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι φίλοι τῆς ἀρχῆς, διότι ἔχουσιν ἀποφάσεις ἐρήμην, ἔχουσι καταγγελίας διαφόρους ἐκκρεμεῖς ἐναντίον των, ὧν ἀντίγραφα φέρω μετ’ ἐμοῦ, καὶ αὔριον, ἂν εὕρω τινὰ ἐξ αὐτῶν, θέλω ζητήσει τὴν σύλληψίν του, παρουσιάζων τὰ δικαστικὰ ταῦτα ἔγγραφα, διὰ νὰ ἴδητε ἀπὸ ποίους περιβάλλεσθε. Μὲ τοιούτους περιβάλλεσθε, αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι σᾶς περιφρουροῦν, καὶ νομίζετε, ὅτι σᾶς ἐξασφαλίζουν. Λυποῦμαι διὰ τὴν κατάπτωσιν, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν σου, κύριε Πρόεδρε, ὑφίσταται ἡ Βουλή· ἐνθυμήσου τίνος ἦσο ὀπαδὸς, καὶ ἐνθυμήσου, ὅτε ἐγένετο Πρόεδρος ὁ ἀρχηγός σου ἐκεῖνος, τί εἶπεν, εὐχαριστῶν τὴν Βουλὴν, καὶ πόσον ὑψηλὰ ἐνόει, ὅτι εὑρίσκεται τὸ ἀξίωμα, μὲ τὸ ὁποῖον περιβάλλεσαι. Διαρκῶς εἶσαι περιβεβλημένος τὸ ἀξίωμα τοῦτο, τοῦ ὁποίου τὸ ὕψος οὔτε τότε ἀντελήφθης, οὔτε καὶ μέχρι σήμερον ἐδιδάχθης. Ἐπιμένω νὰ πιστεύω, ὅτι, ἂν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι, θελήσῃ, τὰ πάντα τίθενται ἐν τάξει, καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν τὸ ἀπεχθὲς θέαμα νὰ διατρέχωσι τοὺς διαδρόμους οἱ ἥρωες τῶν κατέργων, οἱ περικυκλοῦντες τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ ζητωκραυγάζοντες; αὐτὸν, ἐξερχόμενον τῆς Βουλῆς. Ἐγνώρισε τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος, ποῖοι εἶναι οἱ ζητωκραυγοῦντες, οἱ χειροκροτοῦντες, οἱ ἀποδοκιμάζοντες. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐγίνοντο σεμναὶ ἐπιδοκιμασίαι καὶ ἀποδοκιμασίαι ἄλλοτε· ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν ἀπεδεικνύετο, ὅτι ἐν τοῖς θεωρείοις ἐκάθηντο πολῖται φορολογούμενοι καὶ οὐχὶ τρόφιμοι τοῦ δημοσίου ταμείου, ὡς σήμερον, οἵτινες ζητοῦσι διὰ τῶν ἀταξιῶν των ν’ ἀποτίωσι τὸν φόρον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου πληρόνονται. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ κάμω γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἐξακολούθησις τῆς καταστάσεως ταύτης θὰ ἔχῃ ὀδυνηρὰς συνεπείας.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μεταξὺ πάντων τῶν λεχθέντων κατέχει καταφανῆ θέσιν καταγγελίας, τὴν ὁποίαν εἷς τῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ἀξιοτίμων συναδέλφων μου προέβαλε πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλὴν, καταγγελία κατὰ τινος ἀνθυπολοχαγοῦ τοῦ πεζικοῦ καὶ κατά τινος ἀξιωματικοῦ τῆς χωροφυλακῆς· μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι ἡ καταγγελία αὕτη εἶναι ἀξία τῆς μερίμνης οὐχὶ μόνον ὑμῶν, κύριε Πρόεδρε, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ, προτοῦ νὰ περιβληθῶσι τὰ σήματα, τὰ ὁποῖα φέρουσιν, ἦσαν πολῖται Ἕλληνες, ἔχοντες μὲν δικαίωμα νὰ ἔχωσι φρόνημα, ἀλλ’ ἀφωσιωμένοι ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν λειτουργίαν, τὴν ὁποίαν οἱ νόμοι προσδιώρισαν εἰς αὐτοὺς ἐν τῷ μέσῳ πάσης τῆς ἱεραρχίας τῶν δημοσίων λειτουργῶν. Διατελοῦμεν μάλιστα πεπεισμένοι, ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ μορφόνουσι τὸ ἑαυτῶν φρόνημα πάντοτε μετ’ εὐγενοῦς προαιρέσεως καὶ ἐξ εὐγενῶν λόγων· ἑπομένως οὐδαμῶς ἀμφιβάλλω, ὅτι, οἱονδήποτε ἂν ἔχωσιν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ φρόνημα, οὐδέποτε ἤθελον μεταχειρισθῆ τὴν λειτουργίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέθηκεν αὐτοῖς τὸ Κράτος, πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ φρονήματος τούτου, πολλῷ δ’ ἧσσον πρὸς ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας τοσούτῳ ταπεινῆς, ὅσῳ ἐκείνη, διὰ τὴν ὁποίαν κατηγγέλθησαν οἱ μνημονευθέντες ἀξιωματικοί. Ἐὰν λοιπὸν ἀποδειχθῇ ἀληθὴς ἡ γενομένη καταγγελία, νομίζω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ πρῶτον καθῆκον νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς ἀνατροφῆς καὶ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ στρατοῦ, πρέπει νὰ καταστείλῃ τὰς πράξεις αὐτῶν ταύτας, διότι τοιουτοτρόπως θέλομεν δυνηθῆ νὰ διασώσωμεν τὴν τιμὴν καὶ τὸ γόητρον τοῦ στρατοῦ, καὶ θέλομεν ἀποφύγει τὴν δυσάρεστον περίπτωσιν, νὰ βλέπωμεν μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ ἕνα ἢ δύο, οἵτινες τοσούτῳ παραγνωρίζουσι τὴν θέσιν αὑτῶν ἐν τῇ Πολιτείᾳ.

§16Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν μᾶς εἴπετε, κύριε Πρόεδρε, τί ἐνηργήσατε διὰ τοὺς δύο πολίτας, τοὺς κρατηθέντας ἐν τῇ Ἀστυνομίᾳ, περὶ τῶν ὁποίων εἶχον ἀναφέρει πρὸ ἡμερῶν.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀξιωματικὸς κατέθεσεν, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔλαβον χώραν τὰ ἀτακτήματα ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις, οὗτος εὑρίσκετο ἐντὸς τῆς αἰθούσης, ὅτε δ’ ἀνῆλθεν εἰς τὰ θεωρεῖα, εἶχον καταπαύσει τὰ χειροκροτήματα καὶ τὰ ποδοκροτήματα. Ἔμαθε δὲ ὁ ἀξιωματικὸς κατόπιν, ὅτι ὑπαξιωματικὸς ἐκ τῶν τῆς φρουρᾶς εἶδεν ἀτακτοῦντας τρεῖς, καὶ τοὺς ἀπέβαλε τοῦ θεωρείου. Τίποτε περισσότερον δὲν γνωρίζει ὁ ἀξιωματικός.

§18Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὥστε ἐπῆγαν μόνοι των καὶ ἐτέθησαν ὑπὸ κράτησιν;

§19ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ Ἀστυνομία δὲν γνωρίζει ἀπὸ ποῖον ἐνωμοτάρχην παρέλαβε τοὺς συλληφθέντας;

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ὑπαξιωματικὸς βεβαιοῖ, ὅτι ὁ κλητὴρ τοὺς ἀπέβαλε τοῦ Βουλευτηρίου.

§21ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποῖος κλητήρ;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τῆς Βουλῆς.

§23ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸν γνωρίζει ὁ ὑπαξιωματικός.

§25ΛΕΒΙΔΗΣ. Σεῖς τὸν γνωρίζετε;

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν τοὺς γνωρίζω ὅλους βεβαίως.

§27ΛΕΒΙΔΗΣ. Μᾶς συγχωρεῖτε νὰ σᾶς εἴπωμεν, ὅτι δὲν τὰ πιστεύομεν αὐτά.

§28ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τί λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὰ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς;

§29ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἐξετάσω.

§30ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀκόμη δὲν ἐξητάσατε;

§31ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὐδεὶς ἀπετάθη πρὸς ἐμέ.

§32ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ εἰς σᾶς ἀπετάθησαν διὰ τὰ γενόμενα ἐκτὸς τῆς Βουλῆς.

§33ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς ἐμὲ οὐδείς.

§34ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαιοῦμεν, ὅτι δύο ἐμπορομεσῖται τῶν Ἀθηνῶν, ἀπολαμβάνοντες ὑπολήψεως ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ, περὶ ὧν καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει ἀρίστην ἰδέαν, κατὰ τὰ ἔγγραφα, ἅτινα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἐκόμισεν εἰς τὴν Βουλήν, ἀποδεικνύεται, ὅτι οἱ δύο οὗτοι ἐντιμότατοι συμπολῖται ἡμῶν συνελήφθησαν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις, μὴ πράττοντες πρᾶξιν ἄσεμνον ἢ καταδικαστέαν, ἀλλ’ ἐννοοῦντες τὴν ἄσεμνον πρᾶξιν τῶν ποδοκροτημάτων ν’ ἀποδοκιμάσωσι· συλλαμβάνονται λοιπὸν ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, δηλαδὴ ἐντὸς καταστήματος δημοσίου, ὁδηγοῦνται εἰς τὴν Ἀστυνομίαν, εἰς κατάστημα τουτέστι δημόσιον, ἐν ᾧ οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ κρατηθῇ ἄνευ γνώσεως τοῦ τί ἔπραξε καὶ τοῦ τίς συνέλαβεν αὐτὸν πράττοντα ἄδικον πρᾶξιν, καὶ ἐνῷ ἔχομεν δύο δημόσια καταστήματα καὶ ἐν αὐτοῖς δύο δημοσίους ὑπηρέτας, ἐκπληροῦντας δῆθεν τὸ καθῆκον, ὁ μὲν κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν δύναται νὰ βεβαιώσῃ, τίς εἶναι ὁ κλητὴρ τῆς Βουλῆς, ὁ συλλαβὼν τοὺς πολίτας τούτους, ἡ δὲ Ἀστυνομία δὲν δύναται νὰ βεβαιώσῃ, τίς εἶναι ὁ κλητὴρ ἢ ὁ ἐνωμοτάρχης, ὁ ὁδηγήσας αὐτοὺς ἐκεῖ. Ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἀξιοθρήνητος.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅπως γνωρίζετε, τὴν ἡμέραν ἐκείνην δὲν ἤμην εἰς τὴν ἕδραν, ἦτο Ἀντιπρόεδρος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔλαβε γνῶσιν τοῦ γεγονότος, εἰμὴ μόνον πρὸς τὸ ἑσπέρας, καὶ ὁ Ἀντιπρόεδρος ἐξήτασε τὸ πρᾶγμα, σήμερον δὲ ἦλθεν ὁ ἀξιωματικὸς καὶ μᾶς εἶπεν, ὅσα σᾶς εἶπον.

§36ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Σᾶς ὑπενθυμίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι προσελθὼν ὁ Ἀντιπρόεδρος εἶπεν, ὅτι οὐδὲν γινώσκει, οὔτε ἔδωσε διαταγὴν, ὅπως συλληφθῶσι πολῖται, εὑρισκόμενοι ἐντὸς τῶν ἀκροατηρίων, καὶ σταλῶσιν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Γνωρίζετε δὲ, κατὰ τὸν Κανονισμὸν, ὅτι οὔτε ὁ ἀξιωματικὸς, εἰς ὃν ἀνετέθη ἡ φρουρὰ τῆς Βουλῆς, οὔτε ἄλλος τις ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συλλάβῃ καὶ ἐξώσῃ ἐκτὸς τῆς Βουλευτηρίου οἱονδήποτε ἄνευ διαταγῆς τοῦ Προέδρου, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη, πάλιν ὑποχρεοῦται νὰ τὸν φέρῃ ἐνώπιόν σας καὶ σεῖς ν’ ἀποφασίσητε, τί θὰ πράξητε περὶ αὐτοῦ. Ἐπ’ αὐτοῦ ἠρωτήθη τὸ Προεδρεῖον καὶ ἐπ’ αὐτοῦ παρακαλῶ ν’ ἀπαντήσητε, διότι ἐννοεῖτε πόσον σπουδαῖον εἶναι τὸ ζήτημα, ὄχι μόνον διὰ τὰ πρόσωπα, ἀλλ’ ἐν γένει ὡς πρὸς τὴν παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ, τὸν ὁποῖον σεῖς πρὸ πάντων ὀφείλετε νὰ σέβησθε καὶ νὰ ἐπιδιώκητε τὴν ἐφαρμογὴν καὶ ἰσχὺν αὐτοῦ.

§37ΜΙΛΗΣΗΣ. Μετὰ τὴν γενομένην ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἐπερώτησιν, ἀνελάβετε, κύριε Πρόεδρε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσητε τὸ πρᾶγμα, καὶ ὑπεσχέθητε νὰ ἱκανοποιήσητε τὴν προσβληθεῖσαν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Προεδρείου, διότι βεβαίως προσεβλήθη ἡ ἀξιοπρέπεια τοῦ Προεδρείου, προσεβλήθησαν τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, ὅταν ξένη ἀρχὴ ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ Προέδρου, συλλαμβάνει ἀκροατὰς, ὡς δῆθεν ἀτακτοῦντας, καὶ τοὺς ἀπάγῃ εἰς τὴν Ἀστυνομίαν. Ἀνεδέχθητε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάσητε τὸ πρᾶγμα, καὶ λάβητε τὴν δέουσαν ἱκανοποίησιν. Τί ἐπράξατε λοιπόν; Σᾶς ἐρωτῶμεν, τί ἐπράξατε, καὶ μᾶς λέγετε, ὅτι ἄνευ διαταγῆς τοῦ Προεδρείου εἷς κλητὴρ ἔξωσε τοῦ Βουλευτηρίου δύο ἀτακτοῦντας, καὶ ὅτι ἀγνοεῖτε πῶς εὑρέθησαν ἔπειτα εἰς τὸ κρατητήριον τῆς Ἀστυνομίας καὶ ἐκακοποιήθησαν οἱ ἀτακτήσαντες. Εἶναι ἀπάντησις αὐτή; Νομίζετε, ὅτι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐξετάσητε ἀκριβέστερον τὸ πρᾶγμα; ἢ φρονεῖτε, ὅτι πᾶς οἱοσδήποτε ἄνθρωπος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συλλαμβάνῃ ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τοὺς ἀκροατὰς ἐν ἀγνοίᾳ ὑμῶν; Καὶ λοιπὸν οἱ κλητῆρες τῆς Ἀστυνομίας δύνανται, εἰσερχόμενοι εἰς τὸ Βουλευτήριον, νὰ συλλαμβάνωσι τὸν τυχόντα πολίτην, νὰ τὸν ἀπάγωσιν εἰς τὴν Ἀστυνομίαν, νὰ τὸν κακοποιῶσι, νὰ τὸν μεταχειρίζωνται ὡς Φελλάχον, τὸ δὲ Προεδρεῖον δὲν αἰσθάνεται, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ προκαλέσῃ τὴν δέουσαν ἱκανοποίησιν! Ἀπευθύνομαι εἰς τὴν φιλοτιμίαν σας, κύριε Πρόεδρε· εἶσθε γέρων ἤδη, ἔχετε παρελθὸν ἀνεπίμεμπτον, ἔχετε ὄνομα, θέσιν ἐπίζηλον, εἶσθε ἀντιπρόσωπος τῆς Βουλῆς· σεβάσθητε τὴν θέσιν σας, τὸ παρελθόν σας, τὸ ὄνομα, τὸ ὁποῖον φέρετε· μὴ ἀφίνετε τὴν ἐξουσίαν σας νὰ τὴν καταχρᾶται καὶ τὴν καταφρονῇ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος. Παρακαλῶ, νὰ ἐξετάσητε καὶ πάλιν τὴν ὑπόθεσιν καὶ νὰ ἐπιδιώξητε σπουδαίως τὴν δέουσαν ἱκανοποίησιν καὶ ὑμῶν καὶ τῆς Βουλῆς, ἥτις προσεβλήθη καὶ αὕτη ἐν τῷ προσώπῳ ὑμῶν.

§38Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τοῦ παρελθόντος Σαββάτου ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἵνα ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅσας ἂν εἶχε πληροφορίας παρὰ τοῦ ἐν Κρήτῃ Γεν. Προξένου τῆς Ἑλλάδος περὶ τῶν διατάξεων τοῦ φιρμανίου, τὸ ὁποῖον ἡ Α. Μ. ὁ Σουλτάνος ἐξέδωκεν ἀρτίως, ἵνα κανονίσῃ τὰ πράγματα τῆς Κρήτης. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ ἀπεκρίθη κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας εἶχεν, ἦσαν ἀτελεῖς, ὅτι δὲ ἐνόμιζεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβῃ καιρὸν, ἵνα συμπληρώσῃ ταύτας, καὶ κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν νὰ ἀνακοινώσῃ πληρεστέρας πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἀληθῶς κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς χθὲς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀντὶ πάσης ἄλλης πληροφορίας, μὲ παρέπεμψε νὰ προσφύγω εἰς τὰς ἐν Ἀθήναις ἐκδιδομένας ἐφημερίδας, ἵνα ἀνεύρω ἐν αὐταῖς τὸ κείμενον τοῦ φιρμανίου, τὸ ὁποῖον ὁ Σουλτάνος ἐξέδωκε, καὶ νὰ μάθω ἐκ τῆς ἀναγνώσεως αὐτοῦ, ποῖαι ἦσαν αἱ διατάξεις τῆς Ὑψ. Πύλης ἐπὶ τῶν πραγμάτων τῆς Κρήτης. Ἀνεζήτησα τὸ κείμενον τοῦ φιρμανίου ἐν ταῖς ἐφημερίσι τῶν Ἀθηνῶν, καὶ μοὶ ἐδόθη μάλιστα ἡ εὐχάριστος εὐκαιρία νὰ πορισθῶ κείμενον ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐξετυπώθησαν ἐν Κρήτῃ καὶ διανεμήθησαν ἐκεῖ. Ἀνέγνων λοιπὸν τὸ κείμενον τοῦ φιρμανίου, καὶ ἐξ αὐτοῦ ἔμαθον, ὅτι ὡς πρὸς τὰς καταδιώξεις μὲν τῶν ἀτόμων, ἐδόθη ὑπὸ τοῦ Σουλτάνου ἀμνηστεία, ἡ ὁποία ὅμως ἐξαιρεῖ πάντας «τοὺς ἐπὶ πολιτικοῖς ἀδικήμασι κατηγορουμένους», ἤτοι τοὺς πολιτικοὺς καὶ στρατιωτικοὺς ἀρχηγοὺς τῆς νήσου, πάντας «τοὺς μέχρι τῆς προκηρύξεως τοῦ φιρμανίου καταδικασθέντας ὑπὸ τοῦ Στρατοδικείου», ὡς καὶ πάντας «τοὺς τὰς ταραχὰς ποιήσαντας ἀρχηγοὺς καὶ τοὺς κοινοὺς ἐγκληματίας». Οὕτως ἡ χορηγηθεῖσα ἀμνηστεία ἐπεκτείνεται ἀναντιῤῥήτως ἐπὶ πασῶν τῶν γυναικῶν καὶ ἐπὶ πάντων τῶν παίδων, ἐξαιροῦνται δ’ αὐτῆς μόνοι οἱ ἄνδρες. Ἔμαθον προσέτι ἐκ τοῦ κειμένου τοῦ φιρμανίου, ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Σουλτάνος ἔκρινεν, ὡς συντελοῦν εἰς τὴν εὐημερίαν τῆς νήσου, εἰς τὴν εὐτυχίαν τῶν κατοικούντων αὐτὴν, νὰ μεταβάλῃ τοὺς θεσμοὺς, οἵτινες εἶχον ἐγκριθῆ διὰ τὴν νῆσον ἐκείνην, καὶ ν’ ἀποκαταστήσῃ ἐν ἄλλο εἶδος πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον ὁ ἀναγνώσας τὸ φιρμάνιον δύναται νὰ ἐννοήσῃ. Ἐκ τούτου ἐπείσθην, ὅτι πάντα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐγείρει τὰ τελευταῖα προκύψαντα ἐν Κρήτῃ δυστυχῆ συμβεβηκότα, ὅτι πάντα τὰ ζητήματα ταῦτα ἐτελείωσαν, καὶ οὐδὲν πλέον μένει ἐκκρεμές. Ὅθεν νομίζω, ὅτι ἔχω δικαίωμα νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀντηλλάγησαν, ἀφ’ ἧς τὰ συμβεβηκότα τῆς Κρήτης προέκυψαν, μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἔλαβον τὴν ἔκβασιν ταύτην, τὴν ὁποίαν πληροφορούμεθα ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ φιρμανίου. Ἡ ἐκκρεμότης τῶν ὑποθέσεων δὲν δύναται πλέον νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἄρνησιν τῆς Κυβερνήσεως· μοὶ εἶναι ἀναγκαῖον καὶ ἀναπόφευκτον μάλιστα νὰ μελετήσω τὰ ἔγγραφα τὰ ἀνταλλαγέντα, ἵνα κατίδω, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τῆς πατρίδος ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχε, ὄχι μόνον ὅτε τὸ πρῶτον ἐπεφάνησαν τὰ συμβεβηκότα τῆς Κρήτης, ἀλλὰ καθ’ ὅλην τὴν σειρὰν τοῦ χρόνου, κατὰ τὴν ὁποίαν διεδραματίσθησαν, ὅσα ἔλαβον ἐκεῖ χώραν, καὶ κατ’ αὐτὴν τὴν τελευταίαν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἐπῆλθεν ἡ ἀπαισία αὕτη λύσις τῶν πραγμάτων τῆς Κρήτης. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν στέρξῃ νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα, θέλομεν προθύμως ζητήσει νὰ ἀντλήσωμεν ἐκεῖθεν ὅλα τὰ φῶτα, τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην, ἵνα κρίνωμεν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐξεπλήρωσε τὰ μεγάλα καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ τῆς προκειμένης περιπτώσεως εἶχεν· ἀλλὰ, καὶ ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελε στέρξει νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα, θέλομεν μὲν ἀναγκασθῆ σήμερον νὰ μὴ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ πράγματος, βεβαίως ὅμως καὶ ἀναποφεύκτως θέλομεν ἐπιληφθῆ τῆς συζητήσεως ταύτης ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς αὔριον ἢ τῆς μεθαύριον.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴτε ἐκκρεμῆ, εἴτε μὴ ἐκκρεμῆ θεωροῦνται παρὰ τούτων ἢ παρ’ ἐκείνων τὰ τῆς Κρήτης, ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ, ὅτι δὲν συντελεῖ πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἡ ἀνακοίνωσις τῶν ἐγγράφων, ἀλλὰ προσέτι θεωρεῖ, ὅτι εἶναι ἐκκρεμῆ τὰ τῆς Κρήτης, καὶ δὲν δύναται ἢ νὰ θεωρῇ, ὅτι εἶναι ἐκκρεμῆ, ἐφ’ ὅσον ὑφίστανται ἐκεῖ τὰ στρατιωτικὰ δικαστήρια, ἐφ’ ὅσον διὰ τοῦ φιρμανίου, οὗτινος προσφάτως ἐλάβομεν γνῶσιν, καθορίζεται ἡ ἀνάκλησις προνομίων τῆς Κρήτης. Ἐφ’ ὅσον τοιαύτη ὑφίσταται κατάστασις ἐν Κρήτῃ, δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρῶμεν τὴν ἐκεῖ κατάστασιν παγίαν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ θεωρήσῃ τὴν κατάστασιν παγίαν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι ὑπόχρεως νὰ θεωρῇ, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ ἐν Κρήτῃ, ὡς ἔχει ἰδίως ἐκ τοῦ φιρμανίου, εἶναι κατάστασις πρόσκαιρος, εἶναι κατάστασις ἐπιβάλλουσα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐνέργειαν. Καὶ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι περὶ τὴν διεξαγωγὴν τῶν τῆς ἐνεργείας ταύτης ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, καὶ ἤδη ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς, ἔχομεν δ’ αὐτὴν ἐκδεδηλωμένην, ἵνα προβῶμεν εἰς τὴν ἐνέργειαν, καθ’ ὃν τρόπον καὶ καθ’ ὃν χρόνον ἡμεῖς κανονίσωμεν, ὑποκείμενοι κατὰ πάντα εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς κατόπιν τῶν ἐνεργηθησομένων.

§40ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μετ’ ἐκπλήξεως ἔμαθον παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅτι θεωρεῖ ἐκκρεμῆ μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης ἢ ἄλλης τινὸς Κυβερνήσεως τὰ ζητήματα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς Κρήτης, ἀφοῦ ταῦτα τελευταῖον ἐλύθησαν διὰ τοῦ τελευταῖον ἐκδοθέντος φιρμανίου τοῦ Σουλτάνου Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἔσπευσε νὰ μοὶ ἄρῃ τὴν ἔκπληξιν ταύτην, διότι μοὶ ἐξήγησε, τὶ ἐννοεῖ, χαρακτηρίζων τὰ ζητήματα ταῦτα ἐκκρεμῆ. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἐννοεῖ, ὅτι, ἐπειδὴ οἱ κανονισμοὶ, οἱ τελευταῖον ἐκδοθέντες ὑπὸ τοῦ Σουλτάνου, ἐδημιούργησαν κατάστασιν ἐν Κρήτῃ, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἦναι μόνιμος καὶ παγία, διὰ τοῦτο φρονεῖ, ὅτι ἡ ἐκκρεμότης τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος ζητημάτων τῆς Κρήτης θέλει παραταθῆ μέχρις οὗ παύσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ δημιουργηθεῖσα σήμερον ἐν Κρήτῃ, ἡ κατάστασις ἡ μὴ μόνιμος, ἡ μὴ παγία. Ἐνθυμοῦμαι δὲ συγχρόνως, τί εἶπεν ὁ Πρωθυπουργὸς, καθ’ ὃν χρόνον συνεζητοῦμεν περὶ τῶν πραγμάτων τῆς Κρήτης πρό τινων ἑβδομάδων. Ἔλεγε τότε ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ ὑπόθεσις τῆς Κρήτης δὲν θέλει κανονισθῆ, εἰμὴ ὅταν ὁ Πρωθυπουργὸς νομίσῃ, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις συνεπλήρωσεν εἰς ἐκεῖνο τὸ σημεῖον τῆς τελειότητος τὰ κατ’ αὐτὴν, ὥστε δύναται νὰ ἐκβιάσῃ τὴν βελτίωσιν τῶν πραγμάτων οὐ μόνον τῆς Κρήτης, ἀλλὰ καὶ πασῶν τῶν ἄλλων χωρῶν, καὶ ἐπιτύχῃ τῆς λύσεως πάντων τῶν ζητημάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὰ ὁποῖα ἡ ἱστορία ἐδημιούργησε, τάξασα ταῦτα πρὸ ἡμῶν ἀπὸ ἑκατοντάδων χρόνων. Ὁ Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπε ῥητῶς τότε, ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ παρασκευάσῃ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἔχει ἀνάγκην νὰ παρασκευάσῃ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους, ἵνα προβῇ εἰς τὰς ἀνωτέρω μερίμνας. Καὶ ἐπειδὴ ὁ Πρωθυπουργὸς, ὡς ἔλεγε τότε, ἐπείσθη ὅτι δὲν δύναται πλέον νὰ ἔχῃ φιλίας σχέσεις μὲ τὴν Τουρκίαν, ἐπείσθη, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ μεριμνήσῃ σήμερον περὶ οὐδενὸς, ἀλλ’ ὤφειλε νὰ ἀναβάλῃ πάντα τὰ ζητήματα ταῦτα, μέχρις οὗ περιέλθῃ εἰς τὴν θέσιν νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησιν αὐτοῦ. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν τοιούτων ζητημάτων, ἵνα εὐλόγως ὁ Πρωθυπουργὸς μὲ παραπέμψῃ εἰς τοὺς χρόνους ἐκείνους, καθ’ οὓς θέλει δυνηθῆ νὰ ἐπιλάβηται καὶ διαπράξῃ ταῦτα. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ μάθω ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τί ἔπραξε, πῶς ἐνήργησεν, εἴτε μετὰ τῆς Τουρκίας διαπραγματευομένη, εἴτε μετὰ τῶν Δυνάμεων συνεννοουμένη, ἵνα παραστήσῃ τὴν ἀληθῆ τῶν πραγμάτων κατάστασιν, ἵνα συντελέσῃ, φωτίζουσα τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Εὐρώπην, ὅπως ἀποκατασταθῇ ἐν Κρήτῃ κατάστασις ἀνεκτή. Δὲν εἶχε λοιπὸν δικαίωμα ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ μᾶς παραπέμψῃ εἰς τὰς Ἑλληνικὰς Καλλένδας, κατὰ τὰς ὁποίας νομίζει, ὅτι θέλει δυνηθῆ αὐτὸς νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ Πρωθυπουργὸς ἦρε τὴν ἔκπληξίν μου διὰ τῆς τοιαύτης ἑρμηνείας τοῦ λόγου του, ἐποιήσατο εἶτα μνείαν τῆς ἐμπιστοσύνης. Γνωρίζω καλῶς, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ἐὰν ἤθελον προβάλει ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ πλειοψηφία ἤθελεν εἶσθαι ἑτοίμη νὰ ἀποφήνηται καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην τὴν ἐμπιστοσύνην της ὑπὲρ αὐτῆς, καὶ ἑπομένως νὰ μοῦ ἀρνηθῇ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχω, νὰ ζητήσω νὰ λάβω γνῶσιν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀντηλλάγησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ πεισθῶ, ἂν ἡ πολιτεία αὐτῆς ἦτο Ἑλληνικὴ καὶ προσήκουσα. Γνωρίζω δὲ προσέτι, ὅτι, καὶ ἂν ἤθελον ἐπιμείνει ζητῶν ἔγγραφα καὶ πειρώμενος νὰ ἐξαναγκάσω τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ καταθέσῃ ταῦτα, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν ἤθελε μὲ ὑποστηρίξει, ἀλλ’ ἤθελεν ἐπιδοκιμάσει τὴν ἄρνησιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ὅταν τὰ ζητήματα λύωνται διὰ τῶν ἀριθμῶν, ἡ λογικὴ συζήτησις μεταβάλλεται εἰς συζήτησιν δυναμικὴν καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον προκύπτει ὡς πόρισμα, εἶναι ὅτι δίδοται τὸ δίκαιον εἰς τὸν ἔχοντα μεγαλειτέραν δύναμιν. Ἡ ἀρίθμησις τῶν ψήφων ὁμοιάζει μὲ τὰς πολεμικὰς πράξεις. Ἀλλ’ αἱ πολεμικαὶ πράξεις δὲν κρατύνουσι τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ δίκαιον, ἀλλὰ τὴν θέλησιν τῶν νικώντων. Διὰ τοῦτο ἡ παραπομπὴ τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν ψηφοφορίαν δὲν ἀναιρεῖ, οὐδὲ μειόνει τὴν ἰσχὺν τοῦ δικαιώματος. Διὰ τοῦτο δηλοποιῶ, ὅτι, καὶ ἂν ὁ Πρωθυπουργὸς ἠρνήθη νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, ἡμεῖς καὶ ἄνευ αὐτῶν θέλομεν ἐκπληρώσει τὸ καθῆκόν μας. Ἐδημοσιεύθη ἄλλως τε ἡ Κυανῆ Βίβλος τῆς Ἀγγλίας, ἐξ ἧς δυνάμεθα νὰ ἀρυσθῶμεν πολλὰ διὰ νὰ κρίνωμεν ὀρθῶς περὶ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως ἐν τοῖς πράγμασι τῆς Κρήτης.

§41ΡΙΚΑΚΗΣ. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ γνώμη περὶ τῆς ἐκκρεμότητος ἢ μὴ τοῦ ζητήματος τῆς Κρήτης, περὶ τοῦ τετελεσμένου ἢ μὴ τῶν ἐν Κρήτῃ γενομένων, ἔχω πληροφορίας καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Κρήτη ἀποκρούει τὸ καθεστὼς, τὸ ὁποῖον τὸ φιρμάνιον ἐδημιούργησεν. Ἡ Κρήτη δὲν θέλει τὸ δεχθῇ, θέλει τὸ ἀποκρούσει διὰ τῶν ἰδίων δυνάμεων, θέλει ἀναλάβει τὸν ἀγῶνα, τὸν ὁποῖον πολλάκις διεξήγαγεν ἀπέναντι τοῦ κατακτητοῦ. Ἂς ἀναλογισθῇ λοιπὸν ἡ Ἑλλὰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχει πρὸς τὴν νῆσον ἐκείνην, ἃς κανονίσῃ τὴν πολιτείαν της ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις συμφώνως μὲ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς παραδόσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἀπέναντι τῆς πολυπαθοῦς ἐκείνης Ἑλληνικῆς χώρας. Ἀλλ’ ἂς μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἀναβολὴ δὲν ἐπιτρέπεται, ὅτι σήμερον εἶναι ἀνάγκη ἐνεργείας συντόνου καὶ ἀποτελεσματικῆς.

§42Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Χαίρω, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς, καίτοι μετὰ παρέλευσιν ἓξ μηνῶν, ἐνόησε τὴν πλάνην καὶ τὴν παγίδα, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνέπεσεν ὑπὸ τῆς τουρκικῆς διπλωματίας, ὡς πρὸ μικροῦ ὡμολόγησε. Λυποῦμαι μόνον, διότι, ἐννοήσας τὴν πλάνην του ἤδη, ἐγκαταλείπει τὸν λοιπὸν Ἑλληνισμὸν καὶ ζητεῖ μονομερῶς νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Κρήτην (ὡραῖα! ὡραῖα! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ποῦ ἡ Καισάρια καὶ ἡ Καπαδοκία, κύριε Πρωθυπουργέ; Ἐκεῖνο μόνον, τὸ ὁποῖον συνιστῶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ γνωρίζῃ, ἐστὶν, ὅτι ἡ Κρήτη καταστρέφεται ὅσον οὔπω, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ληφθῶσι σύντονα μέτρα. Πρέπει δὲ νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ἡ διαίρεσις τῶν Κρητῶν εἰς κόμματα, τὰ ὁποῖα ἐδημιούργησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ γνωστοὺς λόγους, ἤδη ἐξέλιπε καὶ εἶναι ὡς ἓν σῶμα πάντες· δὲν ὑπάρχει πλέον διαίρεσις, διότι οἱ Κρῆτες ἐνόησαν καὶ ἐννοῦν, ὅτι, ἂν δὲν ἦναι συνηνωμένοι καὶ δὲν πολεμήσωσιν ὑπὲρ τῆς διασώσεως τῆς Κρήτης, οὐδεὶς βεβαίως ἐλπίζει νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν πατρίδα του καὶ οὕτω πάντες οἱ ἐνταῦθα πρόσφυγες θέλουσι περιστῆ εἰς τὴν ἐσχάτην πενίαν. Ὀφείλει λοιπὸν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὁ περιβαλλόμενος ὑφ’ ὅλων τῶν μέσων, νὰ μεριμνήσῃ ἐγκαίρως, διότι δὲν τὸν ἀναμένει ὁ χρόνος, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ἀργότερον, ἐὰν δὲν ἐνεργήσῃ ἐγκαίρως, θέλει μᾶς εἴπει πάλιν, ὅτι ἐγκατελείφθη ἀπὸ τὰς Δυνάμεις ἢ ὅτι ἠπατήθη ὑπὸ τῆς τουρκικῆς διπλωματίας. (Εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§43ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, διὰ τῶν ὁποίων συνεστήθη ἐν Πειραιεῖ τὸ στρατιωτικὸν ἀρβυλοποιεῖον, κατάλογον τῶν ἀποτελούντων αὐτὸ προσώπων καὶ λοιπῶν, ὅσα ἀναφέρω ἐν τῇ ἐπερωτήσει μου, ἣν καταθέτω. Εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν, κύριε Πρόεδρε, θὰ ἀναπτύξω τὴν ἐπερώτησίν μου περὶ τῆς μεταφορᾶς τῶν ἀρχῶν ἐκ Κυπαρισσίας εἰς τὴν παραλίαν. Ἐπειδὴ ὅμως ἔχω ἀνάγκην νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ μερικὰ τῶν καθ’ ἕκαστα, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος διατάξῃ τὴν τύπωσιν τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Δημάρχου Κυπαρισσίας, διὰ νὰ μελετηθῇ ἐκ μέρους τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου.

§44ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ἀνάγκη, ἀφοῦ τυπωθῇ ἓν, νὰ τυπωθῶσιν ὅλα τὰ ἔγγραφα, ἰδίως οἱ πίνακες, ἡ ἀναφορὰ τοῦ Δημάρχου καὶ ἡ τοῦ Εἰσαγγελέως.

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἀναφορὰν τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν.

§46ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ ζητήσητε παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης τὸν λόγον, διατὶ δὲν ἐγένετο ἐπὶ τρία ἔτη Κακουργιοδικεῖον ἐν Κυπαρισσίᾳ.

§47ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τῷ ἐζητήθη ἀπὸ τὸν κ. Σωτηρόπουλον.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Λεβίδης ὑπέμνησεν ἐπερώτησίν του περὶ τῶν συμβάντων ἐν τῷ δήμῳ Αὐλίδος, ὑπεσχέθη δὲ, ὅτι ἤθελον καταθέσει τὰ ἔγγραφα· ταῦτα καταθέτω ἤδη, ἀποδεικνύοντα, ὅτι οὐδὲν συνέβη τὸ ἔκνομον. Ἐξ αὐτῶν προκύπτει, ὅτι οὔτε φυγόδικοι ἦσαν φύλακες, οὔτε ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ ἐπενέβη ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ ὑπὲρ τούτου ἢ ὑπὲρ ἐκείνου ἐκ τῶν ἀξιούντων δικαιώματα ἐν τῇ κτηματικῇ περιφερείᾳ, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ, μόνον ὅτε ἐπῆλθε ῥῆξις, ἐπενέβη, εἰς ἀποκατάστασιν τῆς τάξεως, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι παρηκολούθει τοὺς φύλακας τοῦ ἰδιοκτήτου, καίτοι τὸ ἐναντίον διισχυρίζετο ὁ Δήμαρχος, ὅστις ἦτο ὁ προκαλέσας διὰ τοῦ τηλεγραφήματός του τὰ τῆς ἐξετάσεως ταύτης, καὶ ὅτι μετὰ τοῦ Δημάρχου εὑρίσκετο ἡ στρατιωτικὴ δύναμις. Ὁ Δήμαρχος, καίτοι δὲν ὁμολογεῖ, ὅτι ἦτο ἡ στρατιωτικὴ δύναμις μετ’ αὐτοῦ, ὅπερ ἄλλως ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, ὁμολογεῖ ὅμως, ὅτι αὕτη δὲν ἐμερολήπτει. Λέγει ὁ Δήμαρχος, ὅτι παρηκολούθει ἡ στρατιωτικὴ δύναμις τοὺς φύλακας, οὓς παριστᾷ ὡς 20, ἐνῷ προκύπτει ὅτι ἦσαν 10, περιλαμβάνοντας φυγοδίκους, ἐνῷ ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς ἀπαντήσεώς του, ὅτι δὲν περιελαμβάνοντο καὶ φυγόδικοι καὶ προσέτι ὅτι δὲν παρηκολούθει τοὺς φύλακας, ὡς παρέστησεν ὁ Δήμαρχος, ἀλλὰ παρηκολούθει αὐτὸν τοῦτον τὸν Δήμαρχον· ὁμολογεῖ ὅμως ὁ Δήμαρχος, ὅτι δὲν ἐμερολήπτει ἡ δύναμις, καίτοι παρηκολούθει τοὺς φύλακας, λέγει μάλιστα, ὅτι παρηκολούθει, μηδὲν λαμβάνουσα μέρος εἰς τὰ γενόμενα. Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας κ. Κατσικόπουλος ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν περὶ δημοπρασίας τινὸς, ἣν τῷ παρέστησαν ὡς ὁριστικῶς κατακυρωθεῖσαν. Ἡ δημοπρασία αὕτη δὲν κατεκυρώθη ὁριστικῶς, ἐνεργεῖται ἤδη ἐπαναληπτικῶς· δὲν ἔχουσι δὲ καὶ τὰ παραστηθέντα, ὡς ὁ κύριος Βουλευτὴς ἀντελήφθη αὐτῶν ἐξ ὧν ἔλαβε πληροφοριῶν. Ὁ ἀποκλεισμὸς τοῦ προσενεγκόντος ἀνωτέραν προσφορὰν ἐστηρίζετο εἰς μὴ πληρωθεῖσαν παρ’ αὐτοῦ ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, καθ’ ἣν πρέπει τὰ κτήματα, τὰ παρεχόμενα εἰς ἐγγύησιν, νὰ ἦναι ἐλεύθερα ὑποθήκης. Ὡς ἐκ τῆς διατάξεως ταύτης ὁ Ἔφορος δὲν ἠδύνατο νὰ δεχθῇ τὴν προσφορὰν τοῦ προσενεγκόντος τὴν ἀνωτέραν. Ἕτερος προσήνεγκε μετὰ τὴν ἀποτυχοῦσαν δημοπρασίαν ἴσην σχεδὸν προσφορὰν, καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἐνεργεῖται ἤδη ἐπαναληπτικὴ δημοπρασία. Καταθέτω τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα.

§49ΚΟΡΠΑΣ. Ἐκ τῶν κατ’ ἔτος καλουμένων κληρωτῶν οἱ εἰς τρίμηνον ὑποχρέωσιν ὑπαγόμενοι μετὰ τρίμηνον πραγματικὴν ὑπηρεσίαν ἀπολύονται. Ἐὰν ἐπανέρχωνται εἰς τὰς ἑστίας αὑτῶν ὡς στρατιῶται ἢ ὡς πολῖται, τοῦτο εἶναι ἕτερον ζήτημα, ἀλλ’ ἀπολύονται, καταβάλλοντες ἑκατὸν δραχμὰς ὡς ἀντισήκωμα. Ὁ περὶ στρατολογίας νόμος δὲν ὁρίζει τὴν ἐποχὴν τῆς καταβολῆς τοῦ ποσοῦ τούτου, ὁρίζει ὅμως, ὅτι δὲν ἀπολύονται τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, καίπερ διανύσαντες τὴν τρίμηνον ὑπηρεσίαν, ἐὰν δὲν καταβάλωσι τὸ ἀντισήκωμα τῶν ἑκατὸν δραχμῶν. Πληροφοροῦμαι ἤδη, ὅτι, καίτοι δύο μῆνες μόνον παρῆλθον ἀπὸ τῆς κατατάξεως τῶν ὑποχρέων εἰς τρίμηνον ὑπηρεσίαν, προσεκλήθησαν οὗτοι νὰ καταβάλωσι τὸ ποσὸν τοῦτο μέχρι τῆς 1 Δεκεμβρίου. Τὸ μέτρον τοῦτο ὑποθέτω, ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις διότι χρησιμεύει ἡ καταβολὴ τῶν χρημάτων τούτων διὰ τὸν κανονισμὸν τῆς ὑπηρεσίας· εἶναι ἴσως ἀνάγκη τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα νὰ γινώσκωσιν ἀκριβῶς, τίνες θὰ ὦσιν οἱ διαθέσιμοι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ἵνα συμπληρῶσι τὰ βιβλιάρια αὑτῶν καὶ τὰ ἀποστέλλωσιν εἰς τὰ σχετικὰ σώματα. Ἀλλ’ ὅσον ὀρθὸν δύναται νὰ ἦναι τοῦτο διὰ τὴν ὑπηρεσίαν, τόσον ἀφ’ ἑτέρου εἶναι ἐναντίον τοῦ νόμου, διότι οἱ διαθέσιμοι ἔχουν ἐκ τοῦ νόμου τὸ δικαίωμα νὰ καταβάλλωσι τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸ τέλος τῆς τριμήνου ὑπηρεσίας αὑτῶν. Εἶναι δὲ ἀδύνατον νὰ εὕρωσι τὸ ποσὸν τοῦτο ἐντὸς τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν στρατιῶται, ἔχοντες τοὺς γονεῖς αὑτῶν εἰς μέρη λίαν ἀπομεμακρυσμένα, εἰς Ἀμοργὸν π. χ. ἢ εἰς Φολέγανδρον. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διατάξῃ τὰ σώματα, νὰ μὴ βιάσουν τοὺς στρατιώτας τούτους, ἀλλὰ νὰ δώσουν εἰς αὐτοὺς προθεσμίαν 10 ἢ 15 ἡμερῶν, διὰ νὰ γράψωσιν εἰς τοὺς συγγενεῖς αὑτῶν διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο, δὲν ἔχουσι δὲ καὶ ἐκ τοῦ νόμου ὑποχρέωσιν νὰ τὸ καταβάλωσι, διότι δύνανται νὰ μείνουν ἐν τῷ στρατῷ καὶ 4 ἢ 5 μῆνας, μέχρις ἀποτίσεως τοῦ ἀντισηκώματος τούτου.

§50ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τί διέταξεν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ἐὰν δηλ. ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὸ τηλεγράφημα τοῦ κρατουμένου ἀδίκως Γεωργίου Ζάγκλαρη χωρὶς νὰ χρεωστῇ τίποτε, καὶ τί ἐνήργησε.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τούτου γίνεται ἐνέργεια καὶ νομίζω, ὅτι τῷ ὄντι ἔχει δίκαιον ὁ εἰρημένος πολίτης. Ἐνεργεῖται πᾶν, ὅ,τι δύναται νὰ ἐνεργηθῇ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ θέλω ἀνακοινώσει ἐν καιρῷ τὰ περὶ τούτου.

§52ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν μίαν ἐπερώτησίν μου. Δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει δυσκολία μεγάλη.

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐκτὸς τῶν ἐγγράφων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐζητήθησαν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι ἐστάθη ἀδύνατον μέχρι τοῦδε νὰ προσαχθῶσι, καθόσον ἀνάγονται εἰς ἐποχὴν πολὺ παλαιὰν, εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς παραδόσεως τῆς γῆς, περὶ ἧς πρόκειται, εἰς τὴν πρώην Βασίλισσαν, εἰς τὴν βασίλισσαν Ἀμαλίαν, διότι ἡ χρῆσις τοῦ κήπου τούτου ἀνήκει εἰς τὰ Ἀνάκτορα ἀπὸ ἐποχῆς προγενεστέρας τοῦ 1862. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν ἠδυνήθην μέχρι τοῦδε νὰ ἔχω, ἄνευ δ’ αὐτῶν αἱ πληροφορίαι εἶναι ἀτελεῖς.

§54ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς παραδέχεται γνώμην, ὅτι ἡ νῦν δυναστεία ἐκληρονόμησε τὴν προηγουμένην. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τοῦτο σήμερον. Τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι εἰς τὴν τελευταίαν συζήτησιν περὶ τοῦ γυμνασιάρχου Παπαλουκᾶ ἐγένετο λόγος περὶ βουλεύματος, ἐκδοθέντος ἐναντίον αὐτοῦ, ἐπὶ πλαστογραφίᾳ, ἀλλὰ δὲν ἐξηκριβώθη, ἐὰν διὰ τοῦ βουλεύματος ἐκείνου παύῃ πρὸς καιρὸν ἡ ποινικὴ καταδίωξις, ἢ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ καταθέσῃ ἀντίγραφον τοῦ βουλεύματος καὶ τὴν σχετικὴν δικογραφίαν. Μετὰ τὴν προσαγωγὴν ἴσως παραστῇ ἀνάγκη νὰ συζητήσωμεν περὶ ἐκείνων, οἵτινες ἠξίουν ὑπὲρ ἑαυτῶν δίπλωμα ἐντιμότητος.

§55Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει παρετήρησα, ὅτι κατετάχθη ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν 32 ἡ πρότασις νόμου, τὴν ὁποίαν κατέθηκα κατὰ τὰ μέσα τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος, περὶ ἀκυρώσεως δύο νόμων, ἐκδοθέντων κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1886, περὶ ἐκλογικῆς περιφερείας καὶ περιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Ἡ τάξις, ἥν ἔλαβεν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐνδεικνύει τὴν χρονολογικὴν σειρὰν, καθ’ ἣν ὑπεβλήθη ἡ πρότασις αὕτη, καὶ διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ μετ’ αὐτὴν δύο ἄλλοι συνάδελφοι Βουλευταὶ προέβαλον δύο ἄλλας προτάσεις, ἐκεῖναι ἐτάχθησαν μετὰ τὴν ἐμὴν πρότασιν περὶ ἀκυρώσεως τῶν εἰρημένων δύο νόμων. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προταθῇ εἰς συζήτησιν κατὰ τὴν τάξιν ταύτην, τὴν προσδιορισθεῖσαν αὐτῷ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ ἀξιωθῇ τῆς τιμῆς νὰ συζητηθῇ ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς. Ἐὰν δὲ κατὰ τὰς παρελθούσας Συνόδους οὐδὲν ἐπεῖγεν, ἵνα προβάλωμεν νομοσχέδιον περὶ ἀκυρώσεως τῶν ῥηθέντων δύο νόμων, κατὰ τὴν Σύνοδον ὅμως ταύτην πεπείσμεθα, ὅτι ὑπάρχει τὸ ἐπεῖγον, διότι πρέπει νὰ γένηται γνωστὸν ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἐὰν κατὰ τὰς ἐπικειμένας βουλευτικὰς ἐκλογὰς θέλωσιν ἰσχύει οἱ περὶ ὧν εἴρηται δύο νόμοι, ἢ οἱ οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἴσχυον πρὸ τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1886. Ἡ ἀνάγκη δὲ αὕτη εἶναι κατάδηλος εἰς πάντας ὑμᾶς, οἵτινες ἐκτίθεσθε ὡς ὑποψήφιοι κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς, ὅπως γνωρίζητε, ἂν αἱ πρὸς προπαρασκευὴν τῶν ἐκλογῶν συνεννοήσεις ὑμῶν θέλωσι περιορισθῆ ἐντὸς ἐπαρχίας, ἢ πρέπει νὰ ἦναι εὐρύτεραι καὶ νὰ ἐκταθῶσιν ἐντὸς τοῦ νομοῦ. Διὰ τοῦτο ζητῶ, κύριε Πρόεδρε, ἡ πλειοψηφία νὰ συναινέσῃ ἵνα ταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ὅπως ἐπέλθῃ ταχέως ὁ χρόνος τῆς συζητήσεως αὐτοῦ.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ αἴτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅπως κανονισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἡ θέσις, ἣν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει θέλει λάβει ἡ πρότασις αὐτοῦ, εἶναι κανονικὴ, διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς, ἑπομένως αὐτὴ ἡ Βουλὴ κανονίζει ἑκάστοτε τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ ἂν ἐπιθυμῇ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅπως ἡ παρ’ αὐτοῦ ὑποβληθεῖσα πρότασις νόμου προταχθῇ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, εἶναι πρέπον νὰ προκαλέσῃ περὶ τούτου τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς ὅμως φρονοῦμεν, ὅτι ὑπάρχουσι νομοσχέδια, ἅτινα πάντως πρέπει νὰ προταχθῶσιν αὐτῆς καὶ πάντως πρέπει νὰ προταχθῇ καὶ ὁ Προϋπολογισμός· διότι, ἐὰν τὸ θέμα τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἦτο ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὀλίγον θέλουσιν ἀπασχολήσει τὴν Βουλὴν, θὰ ἠδυνάμεθα τὴν συζήτησιν αὐτοῦ νὰ προτάξωμεν ἔστω καὶ τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἀναντιῤῥήτως τὸ θέμα, τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, εἶναι τοιοῦτον, ὥστε ἐπὶ πολλὰς συνεδριάσεις θὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν. Τοῦτο δὲ θὰ ἐκινδύνευε νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ὑπὸ τῆς Βουλῆς πρὸ τῶν ἑορτῶν ψήφισιν τῶν οἰκονομικῶν νόμων καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ψήφισιν, ἧς τὸ ἔγκαιρον εἶναι ἀναγκαιότατον. Δὲν φρονῶ, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ καιρὸς, ὅπως συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ μετὰ τὰς ἑορτὰς, διότι ὁπωσδήποτε ἡ Βουλὴ καὶ μετὰ τὰς ἑορτὰς θὰ ἐπανέλθῃ, ἀφοῦ ἔχομεν πρὸ ἡμῶν τοσαύτην νομοθετικὴν ἐργασίαν, ὥστε ἀδύνατον εἶναι νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι πρὸ τῶν ἑορτῶν τῶν Χριστουγέννων ἢ μᾶλλον κατεπείγουσα ἐκ τῆς ἐργασίας ταύτης θέλει διεκπεραιωθῇ. Ὁπωσδήποτε ἄρα καὶ ἄν κανονισθῶσι τὰ τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν, θέλουσι πάντως κανονισθῆ διὰ τρόπου, εἴτε τοῦ κανονικοῦ εἴτε καὶ ἐκτάκτου, ἐπιτρέποντος, ἵνα τὰ νομοσχέδια, τὰ θεωρούμενα καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρὰ τῆς Βουλῆς ὡς σπουδαῖα, συζητηθῶσι. Μεταξὺ τῶν θεωρουμένων ὡς συζητητέων παρὰ πολλῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἀναντιῤῥήτως εἶναι καὶ τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ ἐγένετο λόγος, δὲν εἶναι ὅμως πρέπον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ παρακωλύσῃ τὴν ἔγκαιρον ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ Προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ ψηφίζηται πρὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους, εἰς ὅ ἀφορᾷ, ἐὰν δὲ ἤδη ἐπιληφθῶμεν τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ πρόκειται, θὰ ἦναι ἀδύνατον νὰ ψηφισθῇ πρὸς τῆς ἀρχῆς τοῦ ἐπιόντος ἔτους ὁ Προϋπολογισμὸς, θὰ ἦναι ἀδύνατον νὰ ψηφισθῶσι καὶ οἱ οἰκονομικοὶ νόμοι, οἵτινες εἶναι ἀπαραίτητοι πρὸς τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ οἵτινες ἐκφράζουσι τὰς κυριωτέρας τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐννοίας. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς ἀντιπροτείνομεν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται, μὴ ταχθῇ μὲν ὁριστικῶς ἐν τῷ τέλει τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ὡς ἔχει νῦν ἐν αὐτῇ, ἀλλὰ κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς λάβῃ θέσιν μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τοὺς οἰκονομικοὺς προσέτι νόμους βεβαίως, ἀφοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ θὰ προταχθῶσιν οἱ οἰκονομικοὶ νόμοι, ἡ δὲ τάξις κανονισθῇ ὅταν διεκπεραιωθῶσι τὰ τῶν οἰκονομικῶν νόμων καὶ τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§57ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Παρατηρῶ πρῶτον, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ θέλει τοὐλάχιστον ἐργασθῆ ἀκόμη ἐπὶ ὀκτὼ ἢ δέκα ἡμέρας, ἑπομένως θὰ ἔχωμεν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν πρὸ τῆς ὑποβολῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχέδιον. Λέγει τις τῶν συναδέλφων, ὅτι τὸ Σάββατον θὰ ὑποβληθῇ, ἀλλὰ καὶ μέχρι τοῦ Σαββάτου, ἐὰν δεχθῇ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔχομεν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν. Ἄλλως, ἐὰν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀναβληθῇ ἀπὸ τοῦ Σαββάτου εἰς τὴν Δευτέραν ἢ τὴν Τρίτην ἢ τὴν Τετάρτην τῆς ἑπομένης ἑβδομάδος, δὲν βλέπω τί κακὸν θὰ ἀκολουθήσῃ. Ἀλλ’ ἐν τούτοις ἡμεῖς βλέπομεν, ἐξ ὅσων μᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν θέλει ν’ ἀποδώσῃ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο τὴν ἔκτακτον σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἀποδίδομεν εἰς αὐτό. Ἡμεῖς θεωροῦμεν, ὅτι, ὅπως ἔχει σήμερον ὁ ἐκλογικὸς νόμος, πράγματι οὐ μόνον καταργεῖται ἡ ἔννοια τῶν συνταγματικῶν ἡμῶν θεσμῶν, ἀλλὰ καὶ προσβάλλεται εἰς τὰς βάσεις αὐτοῦ ὁ πολιτικὸς βίος τοῦ ἔθνους. Ὅτε πρὸ τριῶν ἐτῶν, ἐν στιγμῇ ψυχολογικῇ οὐχὶ ἠρέμῳ, ἐπέβαλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ πολυθρύλλητον αὐτὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατέστη νόμος τοῦ Κράτους, προσέκρουσεν οὐ μόνον εἰς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου, προσέκρουσεν εἰς τὰς βάσεις τὰς πολιτικὰς τοῦ ἔθνους. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἐκ κληρονομίας πολιτικὸς, διότι ἀνήκει εἰς πολιτικὴν οἰκογένειαν, γνωρίζει κάλλιστα, ὅτι ἀκριβῆ λέγω, ἀξιῶν, ὅτι ἡ ἐπαρχία εἶναι ἡ πραγματικὴ πολιτικὴ μονὰς τοῦ τόπου. Ὅτε, ἐπωφελούμενος ψυχολογικῆς στιγμῆς τῆς Βουλῆς, τὴν ὁποίαν πάντες ἐνθυμούμεθα καὶ πάντες ἐκτιμῶμεν, παρουσίασεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν, προσέκρουσεν εὐθὺς εἰς αὐτὴν τὴν βάσιν τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, διότι ὁ νομὸς δὲν ὑπῆρξε ποτὲ διαίρεσις, ἀφορῶσα εἰς τὰς ἐκλογὰς, ἀλλὰ διαίρεσις, ἀφορῶσα εἰς τὴν διοίκησιν. Ἑπομένως, καὶ ἂν παραδεχθῶμεν ὀρθὴν τὴν ἔννοιαν τῆς μεγάλης περιφερείας, ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ προνοήσητε, ὅπως φέρητε εἰδικὴν διαίρεσιν ἐκλογικὴν ἐν εὐρυτέρᾳ περιφερείᾳ. Σεῖς ὅμως ἐλάβετε ἁπλῶς τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ τὴν ἐθέσατε ἐπὶ τῆς διοικητικῆς περιφερείας, μὴ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὴν γεωγραφίαν, οὔτε τὴν ἱστορίαν. Καὶ ἐὰν ἀναλύσωμεν σήμερον τὰς περιφερείας τὰς ἐκλογικάς, ὅπως ἔχουσι κατὰ τὰς νομαρχιακὰς περιφερείας, πραγματικῶς παρατηροῦμεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ νόμος, ἐπιτραπήτω μοι νὰ τὸ εἴπω, πλέον ἀφιλόσοφος, πλέον ἀνιστόρητος καὶ πλέον ἀγεωγράφητος. Ἀληθῶς ὅλος ὁ πολιτικὸς βίος τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἐπαρχίας. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη εἰς Βουλευτὰς Ἕλληνας, εἰς Βουλήν, ἀποτελουμένην ἀπὸ πρόσωπα ἀνήκοντα εἰς τὰς ἐγκρίτους, εἰς τὰς ἐπιφανεῖς οἰκογενείας τῆς Ἑλλάδος, ν’ ἀναπτύξω τὸ θέμα τοῦτο, διότι οὐδεὶς ὑπάρχει, ὅστις νὰ μὴ ὁμολογῇ, ὅτι ἡ βάσις τοῦ πολιτικοῦ βίου τῶν νεωτέρων Ἑλλήνων, καὶ πρὸ τοῦ ἀγῶνος καὶ ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος καὶ μετ’ αὐτὸν, ὑπῆρξεν ἡ ἐπαρχία μετὰ τῶν ἱστορικῶν αὐτῆς οἰκογενειῶν, μετὰ τοῦ ἰδίου αὐτῆς χαρακτῆρος, μετὰ τῶν ἰδίων ἑαυτῆς συμφερόντων. Ἐφέρατε λοιπὸν πλήρη σύγχυσιν εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τοῦ ἔθνους, ὅτε κατηργήσατε τὴν ἐπαρχίαν. Βεβαίως οἱ ψηφίσαντες τὴν μεγάλην περιφέρειαν δὲν ἐστερήθησαν οὔτε πατριωτισμοῦ, οὔτε τῶν τοπικῶν γνώσεων, περὶ τῶν ὁποίων ὁμιλῶ, διότι καὶ αὐτοὶ ἀνήκουσιν εἰς ἐπαρχίας καὶ εἰς οἰκογενείας ἱστορικὰς, ἐκπροσωπούσας τὰς παραδόσεις τοῦ τόπου. Ἀλλ’ εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἡ πλειοψηφία ἐκείνη εὑρέθη εἰς στιγμήν, τὴν ὁποίαν ὠνόμασα ψυχολογικὴν, καθ’ ἣν οὐχὶ ἀσυνειδήτως βέβαια, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε παρὰ τὴν πολιτικὴν αὐτῆς συνείδησιν ἐψήφισε, διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἐθεώρησε μᾶλλον κατεπείγοντας, νόμον, ὁ ὁποῖος ἔφερε πλήρη σύγχυσιν εἰς τὸν πολιτικὸν βίον τοῦ τόπου. Καὶ ἀληθῶς ποῖος εἶναι ὁ πολιτικὸς ἡμῶν βίος ἐν τῇ Ἑλλάδι; Εἶναι ὁ ἐπαρχιακός. Ἀφαιρέσατε τὴν ἔννοιαν τῆς ἐπαρχίας ἐν τῇ Ἑλλάδι, ὁποίαν ἐδημιούργησαν αὐτὴν ἡ γεωγραφία καὶ ἡ ἱστορία, καὶ εἴπετέ μοι, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσητε τὸν πολιτικὸν βίον τῆς νεωτέρας Ἑλλάδος, νὰ ἐννοήσητε τὴν ἐπὶ πολλὰς γενεὰς γόνιμον ἐκείνην, καίτοι ἀφανῆ, περίοδον, τὴν πρὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἀγῶνος, καθ’ ἣν παρεσκευάσθη τὸ μέγα ἐκεῖνο γεγονός. Εἴπετέ μοι, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ ἐννοήσητε τὴν ἑλληνικὴν ἐπανάστασιν ἄνευ τῆς Ὕδρας, ἄνευ τῶν Σπετσῶν, ἄνευ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου, ἄνευ τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος, ἄνευ τῶν διαφόρων τμημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους, ἄνευ τῶν οἰκογενειῶν ἐκείνων, αἵτινες ἐκπροσωποῦσι τὴν ἐπαρχιακὴν ταύτην ὕπαρξιν. Τόσον παράλογον ἤθελε θεωρηθῆ νὰ καταργηθῶσιν ἡ Ὕδρα καὶ αἱ Σπέτσαι ὡς πολιτικαὶ προσωπικότητες, ὥστε ἡ πλειοψηφία, ἥτις ἔφερε τὴν σύγχυσιν εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἐτόλμησε νὰ θίξῃ τὰς πολιτικὰς προνομίας τῶν δύο ἡρωίδων νήσων. Ἀλλὰ διατὶ δὲν ἐσταματήσατε καὶ πρὸ τῶν δικαίων τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος; Ἐὰν ἠθέλετε ἀκολουθήσει λογικῶς τὴν ἔννοιαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐψηφίζετε τὴν μεγάλην περιφέρειαν, ἔπρεπε νὰ καταργήσητε καὶ τὴν Ὕδραν καὶ τὰς Σπέτσας· λέγω νὰ καταργήσητε, διότι, ἐὰν ἠθέλετε περιλάβει τὴν Ὕδραν ἢ τὰς Σπέτσας εἴς τινα νομαρχιακὴν περιφέρειαν, ἡ Ὕδρα, ἡ μεγάλη Ὕδρα, ἥτις εἶναι ἐκ τῶν καθιδρυτῶν τῆς Ἑλληνικῆς παλιγγενεσίας, δὲν ἤθελεν ἴσως ἔχει ἀντιπρόσωπον ἐν τῇ Βουλῇ, αἱ ἡρωϊκαὶ Σπέτσαι δὲν ἤθελον πιθανῶς ἔχει ἀντιπρόσωπον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀλλ’ ἤθελον συγχωνευθῆ αἱ δύο μεγάλαι αὗται πολιτικαὶ προσωπικότητες ἐντὸς τῶν νομῶν, οἵτινες καθιδρύθησαν δι’ ὅλως ἄλλον σκοπὸν, παρὰ διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἐκλογικαὶ περιφέρειαι. Διότι, τὸ ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς ἰδέας τῆς μεγάλης περιφερείας δὲν ἐδείχθη κἄν ἡ στοιχειώδης πρόνοια νὰ εὑρυνθῇ ἡ περιφέρεια κατὰ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ν’ ἀνταποκρίνηται ὁπωσοῦν εἰς τὰς ἐκλογικὰς ἀνάγκας. Ἐλάβετε, οὕτως εἰπεῖν,—συγχωρήσατέ μοι τὴν ἔκφρασιν,— κομπογιαννιτικῶς τὴν νομαρχιακὴν περιφέρειαν, καὶ τὴν μετεβάλετε διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς εἰς περιφέρειαν, ἐκλογικὴν, συγχωνεύοντες τὰ πάντα, καὶ εἴδετε ἐπαρχίαν τῆς Ἑπτανήσου, ἥτις ἐπὶ αἰῶνας ἔζησεν ὑπὸ ἄλλους πολιτικοὺς ὅρους, τὰ Κύθηρα, ἡνωμένην μετ’ ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου, μεθ’ ὧν οὐδεμίαν εἶχεν οὐδὲ πολιτικὴν, οὐδὲ κοινωνικὴν σχέσιν. Ἀνέφερα τὴν Ὕδραν καὶ τὰς Σπέτσας. Φέρω ἤδη τὸν λόγον περὶ τῆς Πελοποννήσου. Ἴσως καὶ αὐτοὶ οἱ ἐξ ἱστορικῶν οἴκων ἀντιπρόσωποι ἐνταῦθα τῆς Πελοποννήσου, τῆς χώρας ἐκείνης, ἥτις δὲν ἐξηντλήθη, καίτοι ἐπὶ τρεῖς χιλιάδας καὶ ἐπέκεινα ἔτη τοσαύτας ἔδωσεν εἰς τὸ ἔθνος σθεναρὰς γενεὰς, ἴσως καὶ αὐτοὶ οἱ ἱστορικὰ ὀνόματα φέροντες ἀντιπρόσωποι τῆς Πελοποννήσου δὲν γνωρίζουσι πάντες, ὅτι ἀνήκουσιν ἐκ παραδόσεως καὶ ἐν μέρει ἐξ αἵματος εἰς πολιτικὴν τάξιν, ἥτις ἔχει χιλίων καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν ἱστορίαν. Μελετήσατε τὴν μεσαιωνικὴν ἱστορίαν τῆς Ἑλλάδος, ἀναγνώσατε τὸ χρονικὸν τῆς φραγκικῆς κατακτήσεως, τὸ καλούμενον Χρονικὸν τῆς Κουγκέσας, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι τῆς Πελοποννήσου, καὶ αἱ ἀρχοντικαὶ οἰκογένειαι τῆς Πελοποννήσου, αἵτινες ἀντιπροσωπεύουσιν αὐτὰς τὰς ἐπαρχίας, αἵτινες διετήρησαν τὸν ἐθνισμὸν εἰς αὐτὰς, αἵτινες ὡδήγησαν τὸ ἔθνος εἰς τὸν ἀγῶνα, αἵτινες καὶ μετὰ τὸν ἀγῶνα ἔδωσαν τόσον μεγάλην συμβολὴν εἰς τὴν πολιτικὴν ἀποκατάστασιν τοῦ τόπου, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι καὶ αἱ οἰκογένειαι αὗται ἔχουσι πολλῶν αἰώνων ὕπαρξιν. Ἐκ τοῦ προχείρου ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ ν’ ἀναγνώσω ὀλίγας γραμμὰς ἐκ συγγράμματος ἀξιολόγου, ὅπως δείξω ὅτι τὰς ἀληθείας ταύτας, τὰς ὁποίας πάντες ἡμεῖς, ὅσοι ἐνεκύψαμεν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἱστορίαν, καλῶς γνωρίζομεν, τὰς γνωρίζουσι καὶ ἀναγνωρίζουσι καὶ οἱ ξένοι συγγραφεῖς, οἱ ἐγκύψαντες εἰς τὴν ἱστορίαν ἡμῶν. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου σύγγραμμα γαλλικὸν, ἐπιγραφόμενον: La Principauté d’ Achaie et de Morée 1204–1430 (τὸ Πριγκιπᾶτον τῆς Ἀχαΐας καὶ τοῦ Μωρέως), ὑπὸ Beving. Ὁ συγγραφεὺς συνοψίζει τὰ πορίσματα τῶν περὶ τῆς μεσαιωνικῆς ἱστορίας τῆς Ἑλλάδος γνωσθέντων μέχρι τῶν τελευταίων χρόνων, καὶ ἰδοὺ πῶς ἐκφράζεται οὗτος περὶ τῶν ἀρχόντων τῆς Πελοποννήσου κατὰ τὸν μεσαίωνα: «Οἱ ἄρχοντες τῆς Πελοποννήσου, λέγει ὁ Beving, ἦσαν οἱ ἀρχηγοὶ οἰκογενειῶν προνομιούχων, ἀποτελουσῶν ἀριστοκρατίαν ὑπερέχουσαν, ἀστικὴν καὶ κατὰ χώραν (terrienne, ἔχουσαν μεγάλα ἀγροτικὰ κτήματα), ἰδίῳ δικαίῳ ὑπάρχουσαν καὶ διαδοχικὴν, ἄνευ οὐδενὸς τῶν οὐσιωδῶν χαρακτήρων τοῦ φεουδαλισμοῦ τῆς Δύσεως. Οἱ ἄρχοντες ἀναφαίνονται ἐν Πελοποννήσῳ ἀπὸ τοῦ ἐννάτου αἰῶνος ὡς ἀντιπρόσωποι ἐπίσημοι τῶν δημοσίων συμφερόντων, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὴν κεντρικὴν ἐξουσίαν (δηλ. πρὸς τὰς πιέσεις τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας).» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ τάξις ἐκείνη, ἥτις ἐν Πελοποννήσῳ ἐν μέρει ἀντιπροσωπεύει τὸν μεγάλον ἀγῶνα, εἶναι ἐκ παραδόσεως καὶ ἔν τινι μέτρῳ καὶ ἐξ αἵματος ἡ διάδοχος τῆς τάξεως ἐκείνης, ἥτις ἀπὸ χιλίων ἤδη ἐτῶν ἐκπροσωπεῖ τὸ ἔθνος, καὶ τὸ ἐκπροσωπεῖ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ. Ὅσα δὲ λέγομεν περὶ τῆς τάξεως τῶν ἀρχόντων τῆς Πελοποννήσου δυνάμεθα νὰ τὰ ἐπεκτείνωμεν καὶ ἐπὶ τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος. Τὸ σύγγραμμα, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα, πραγματεύεται ἰδίως περὶ τῆς Πελοποννήσου. Ἀλλὰ τὰ αὐτὰ μᾶς διδάσκει ἡ ἱστορία καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος καὶ περὶ τῶν νήσων. Ὅσα δὲ λέγει ἐνταῦθα ὁ συγγραφεὺς περὶ τῶν ἀρχοντικῶν, τῶν πολιτικῶν οἰκογενειῶν τῆς Πελοποννήσου, ταῦτα ἀφορῶσι καὶ εἰς τὰς οἰκογενείας τῆς Μάνης, ἐπίσης καὶ εἰς τὰς στρατιωτικὰς τοῦ ἔθνους οἰκογενείας. Πᾶσαι αἱ οἰκογένειαι αὗται συνοψίζουσιν, ὡς μᾶς διδάσκει ἡ ἱστορία, ἔνδοξον ὕπαρξιν ὑπερχιλιετῆ. Καὶ ἡ ἱστορία τῶν οἰκογενειῶν τούτων εἶναι ἡ ἱστορία τῶν ἐπαρχιῶν. Αἱ οἰκογένειαι αὗται ἔσωσαν τὴν ἐθνικότητα εἰς ἐποχὰς κρισιμωτάτας, ἔσωσαν αὐτὴν ἀπὸ τῆς φραγκοκρατίας, ἥτις διήρκεσεν ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυν αἰῶνας. Ὁ αὐτὸς συγγραφεὺς δίδει περὶ τούτου πληροφορίας τινὰς, τὰς ὁποίας σᾶς ἀναγινώσκω, οὐχὶ βεβαίως διότι ἔχετε ἀνάγκην παρ’ αὐτοῦ νὰ διδαχθῆτε τὰ περὶ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ἱστορίας, ἀλλὰ διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπον, διὰ νὰ βεβαιωθῆτε, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς γνωρίζομεν καὶ ὀφείλομεν νὰ γνωρίζωμεν, ὑπάρχουσιν ἤδη ἀλήθειαι κεκτημέναι παρὰ τῆς εὐρωπαϊκῆς ἐπιστήμης. «Ἀπέναντι τῆς φραγκικῆς κοινωνίας, λέγει ὁ αὐτὸς συγγραφεὺς, ἡ ἑλληνικὴ κοινωνία, καίπερ λίαν ταπεινωθεῖσα καὶ ἐξευτελισθεῖσα ὑπὸ τὸν ξένον ζυγὸν, διετήρησεν ὅμως τὸν χαρακτῆρά της, τὴν φυσιογνωμίαν της, καὶ ἀκόμη ἓν εἶδος νομίμου ὑπάρξεως ἐν τῇ τάξει σπουδαίου ἀριθμοῦ ἀρχοντικῶν οἰκογενειῶν (ἑλληνικῶν), εἰς τὰς ὁποίας εἶχεν ἐξασφαλισθῆ ἡ περιουσία αὐτῶν». Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι πρὸ ἓξ αἰώνων αἱ ἀρχοντικαὶ αὗται οἰκογένειαι σώζουσιν ἐν Πελοποννήσῳ τὴν ἐθνικότητα ἀπέναντι τῆς φραγκοκρατίας. Ἀλλ’ ἐὰν ὡμίλησα περὶ τῶν οἰκογενειῶν τούτων, τὸ ἔκαμα μόνον, διὰ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἡ ἐπαρχία ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ πολιτικοῦ βίου τοῦ ἔθνους, διότι εἰς ἄλλας ἐποχὰς καὶ μέχρι τοῦ ἀγῶνος καὶ ἐπί τινα χρόνον μετὰ τὸν ἀγῶνα, αἱ οἰκογένειαι αὗται ἐξεπροσώπευσαν τὰς ἐπαρχίας, διότι ἡ ἱστορία τῶν οἰκογενειῶν τούτων εἶναι ἡ ἱστορία τῆς ἐπαρχίας. Ἡ Ἑλληνικὴ ἐπαρχία λοιπὸν εἶναι ἀπὸ χιλίων ἤδη ἐτῶν τοὐλάχιστον, ἐὰν μὴ καὶ πρότερον, ἡ βάσις τοῦ πολιτικοῦ καὶ κοινωνικοῦ βίου τῆς Ἑλλάδος, καὶ διὰ τοῦτο σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οὐδόλως ἀνησυχῶ περὶ τῆς τύχης τῆς ἐπαρχίας τῆς Ἑλληνικῆς καὶ περὶ τῆς τύχης τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ φέρητε ταχέως εἰς συζήτησιν. Δὲν ἀνησυχῶ, διότι γνωρίζω, ὅτι δὲν εἴμεθα ἡμεῖς εἰς θέσιν νὰ ἀνατρέψωμεν τοὺς ἱστορικοὺς ὅρους, τοὺς προαιωνίους, τοῦ ἔθνους ἡμῶν. Ἐὰν σεῖς ἀναβάλλητε σήμερον τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν τυχὸν κατορθωθῇ νὰ παρέλθῃ ἡ Σύνοδος αὕτη, ἢ καὶ ἄλλη Σύνοδος, τὴν ὁποίαν νομίζω, ὅτι μᾶς ἀνήγγειλεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, χωρὶς τυχὸν νὰ συζητηθῇ ὁ νόμος οὗτος, ἢ ἐὰν, ἀφοῦ συζητηθῇ, λίαν πιθανὸν καταψηφισθῇ καὶ ἑπομένως μείνωμεν εἰς τὸ στρεβλὸν καθεστὸς, τὸ ὁποῖον ἤδη μᾶς διέπει, λέγω ὅτι δὲν ἀνησυχῶ, διότι εἰμὶ πεπεισμένος, ὅτι, ὅπως εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀνατρέψῃ τις τὸν ῥοῦν μεγάλου ποταμοῦ, οὕτω εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀνατρέψῃ τὴν ἱστορικὴν βάσιν τοῦ πολιτικοῦ βίου τοῦ ἔθνους. Ὁ νόμος, ὁ καταργῶν τὰς ἑλληνικὰς ἐπαρχίας, δὲν ὑφίσταται εἰς τὰς συνειδήσεις σας, εἶναι κατηργημένος ἐν τῇ συνειδήσει σας, ἀνέχεσθε αὐτὸν δι’ ἄλλους λόγους, οὓς νομίζετε ἀνωτέρους, τὸν ἀνέχεσθε, διότι θεωρεῖτε τὸν νόμον τοῦτον, ὡς συνδεόμενον πρὸς τὴν ὕπαρξιν τῆς Κυβερνήσεως; πρὸς τὴν ὁποίαν ἔχετε πεποίθησιν, καὶ δὲν σᾶς καταδικάζω διὰ τοῦτο. Καὶ πῶς ἐδημιουργήθη ἡ ἐπαρχία αὕτη, ἥτις ἀποτελεῖ τὴν βάσιν, οὕτως εἰπεῖν, τῆς ἱστορίας τοῦ ἔθνους καθ’ ὅλον τὸν μεσαίωνα, τὴν βάσιν τῆς ἱστορίας τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως καὶ τῶν νεωτέρων χρόνων; Βεβαίως ἡ ἐπαρχία, ἥτις τόσον καρτερικῶς καὶ ἐνίοτε τόσον ἐνδόξως ἀντεπροσωπεύθη παρὰ τῶν οἰκογενειῶν, τὰς ὁποίας παρήγαγεν, ἡ ἐπαρχία ἡ Ἑλληνικὴ ὀφείλει πρωτίστως τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς εἰς λόγους τοπογραφικούς, εἰς λόγους ἱστορικούς, ἴσως ἐνιαχοῦ καὶ εἰς λόγους φυλετικούς. Ὁ αὐτὸς συγγραφεύς, ὃν ἤδη δὶς σᾶς ἀνέφερα, ἐξηγεῖ τὴν ἔννοιαν ταύτην τῆς τοπικῆς, ὡς λέγει, ἀποκλειστικότητος τῶν Ἑλλήνων ἐκ τῆς περιστάσεως τοῦ τοπογραφικοῦ σχηματισμοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἥτις διαιρεῖται εἰς τμήματα, χωριζόμενα ἀπ’ ἀλλήλων διὰ φυσικῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ ὄρη. Ἠθέλησα νὰ προτάξω τὴν σύντομον ταύτην ἱστορικὴν θεωρίαν τῆς συζητήσεως, ἥτις θέλει ἔλθει προσεχῶς εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ θέμα, περὶ τοῦ ὁποίου θέλομεν ἀσχοληθῆ, δὲν εἶναι ἐκ τῶν συνήθων. Δὲν πρόκειται περὶ περιπτώσεως ἀφορώσης εἰς νομοθέτημα ἐφήμερον, μὴ θίγον αὐτὰς τὰς βάσεις τοῦ πολιτικοῦ βίου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ νομοθετήματος, διὰ τοῦ ὁποίου κατηργήθη, ὡς εἴπομεν, ἡ βάσις τοῦ πολιτικοῦ βίου τοῦ τόπου, ἀνετράπη ἡ ἱστορικὴ αὐτοῦ παράδοσις, καὶ περὶ τούτου ἔχω τὴν στερεὰν πεποίθησιν, ὅτι εἴμεθα πάντες σύμφωνοι, καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν μὴ εἰς τὴν παροῦσαν Σύνοδον, ἀλλὰ βεβαίως προσεχῶς, σεῖς αὐτοὶ θέλετε συντελέσει εἰς τὴν ἀνατροπὴν καθεστῶτος, τὸ ὁποῖον πράγματι ἀνέτρεψε τὸ ἱστορικὸν καὶ γεωγραφικὸν καθεστὸς τῆς Ἑλλάδος, τὸ καθιερωθὲν διὰ τόσων ἐνδόξων παραδόσεων. Καὶ σεῖς, κύριε συνάδελφε, ὁ ὁποῖος μοὶ κάμνετε νεῦμα ἀρνητικὸν, καὶ σεῖς ἔχετε οἰκογενειακὴν ἱστορίαν εὐγενεστάτην, ἥτις στηρίζει πάντα, ὅσα εἶπον. Καὶ σεῖς βεβαίως δὲν ἐννοεῖτε ν’ ἀφήσητε τὴν κατάστασιν τῆς ἐπαρχίας σας καὶ τοῦ οἴκου σας ἐν συγχύσει, ἡ ὁποία εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ. Δὲν λέγω, ὅτι τὰ ἐκλογικὰ ἀποτελέσματα τῆς εὐρείας περιφερείας ὑπῆρξαν κακὰ, ἀλλὰ κατὰ τί ὑπῆρξαν διάφορα τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς στενῆς περιφερείας; Μήπως οἱ περισσότεροι ἐξ ὑμῶν δὲν ἦσθε καὶ πρότερον Βουλευταί; Μήπως ἡμεῖς, ὅσοι τὸ πρῶτον ἐξελέγημεν Βουλευταὶ, δυνάμεθα νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι εἴμεθα καλλίτεροι ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐξελέγοντο ἐκ τῆς στενῆς περιφερείας; Οὐδεὶς λοιπὸν δύναται νὰ ὑπάρξῃ λόγος, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ στηριχθῇ ἡ κατάργησις τῆς στενῆς περιφερείας.

§58ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Τὸ κατεπεῖγον ἐπιβάλλεται. Λόγοι σεβασμοῦ πρὸς τὸ Σύνταγμα, πρὸς τὸ Στέμμα, πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μας, μᾶς δεσμεύουσι καὶ μᾶς ἐμποδίζουσιν ἀπὸ τοῦ νὰ προβῶμεν εἰς πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν, εὐθὺς ὡς ὑπεβλήθη πρότασις ἀντισυνταγματικότητος, καὶ ἀντισυνταγματικότητος οὐχὶ κοινῆς, ὡς φερ’ εἰπεῖν ἡ ἀντισυνταγματικότης τοῦ ἄρθρου 10 τοῦ νόμου περὶ οἰνοπνευμάτων, ὃν προχθὲς ἐψηφίσαμεν, ἀλλ’ ἀντισυνταγματικότητος ἀφορώσης εἰς τὴν συγκρότησιν αὐτὴν τοῦ Κοινοβουλίου, τοῦ μόνου μεγάλου πολιτικοῦ σώματος, τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν, οὗτινος τὸ κῦρος διασαλεύεται, ἐπὶ βλάβῃ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἐσωτερικῶς καὶ ἐξωτερικῶς, διὰ τῆς ὑποβληθείσης προτάσεως. Ἐκτὸς τοῦ γραπτοῦ δικαίου ὑπάρχουσι τὰ κοινοβουλευτικὰ ἄγραφα νόμιμα, τὸ ἄγραφον κοινοβουλευτικὸν δίκαιον, τὸ ὁποῖον ῥυθμίζει καὶ καθορίζει τὰ δικαιώματα καὶ καθήκοντα τοῦ Κοινοβουλίου ἐκεῖ, ὅπου ῥητὸς νόμος δὲν ὑπάρχει. Νόμος, ὅστις νὰ διατάσσῃ, ὅτι πᾶσα πρότασις, ἀφορῶσα εἰς ἀντισυνταγματικότητα, συζητεῖται κατὰ προτίμησιν πάσης ἄλλης, δὲν ὑπάρχει. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ ποτὲ ὁ νομοθέτης παραβίασιν τοῦ Συντάγματος παρὰ τῆς Βουλῆς αὐτῆς; Παρὰ τῶν Ὑπουργῶν ἠδύνατο νὰ τὸ ὑποθέσῃ, ἀλλ’ ἐκεῖνοι εἶναι ὑπεύθυνοι καὶ τιμωρητέοι. Δι’ αὐτοὺς ὑπάρχει ὁ νόμος. Ἀλλὰ διὰ τὴν Βουλὴν δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποθέσῃ ποτὲ ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις, ὅτι ἤθελον εὑρεθῆ Βουλή, νὰ παραβιάσῃ ἀσυστόλως τὸ Σύνταγμα. Διὰ τοῦτο ἠρκέσθη μόνον εἰς τὴν τελευταίαν διάταξιν, καθ’ ἣν «Τὸ παρὸν Σύνταγμα ἀφιεροῦται εἰς τὸν πατριωτισμὸν τῶν Ἑλλήνων.» Ἀλλὰ καὶ τὸ Στέμμα ἐνδιαφέρεται, νὰ ἔχῃ κῦρος καὶ αὐθεντίαν ἡ ἀντιμέτωπος αὐτῷ ἐξουσία. Τὸ Στέμμα συμπράττει μετὰ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν κυβέρνησιν τῆς χώρας. Ἡ σύμπραξις δ’ αὕτη προϋποθέτει τὴν συμφώνως πρὸς τὰ μεταξὺ τοῦ Στέμματος καὶ τοῦ Ἔθνους συμβληθέντα λειτουργίαν τῆς πολιτειακῆς μηχανῆς. Ἄρα πᾶσα σύμπραξις μετὰ τῆς Βουλῆς, μὴ ἀποῤῥεούσης ἐκ τοῦ Συντάγματος, θεωρεῖται καὶ εἶναι παραβίασις τῶν ὅρων τοῦ Συμβολαίου. Καὶ οὐ μόνον ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ τὸ Στέμμα εἴμεθα δεσμευμένοι νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ καὶ χάριν ἡμῶν αὐτῶν καὶ τοῦ κύρους τῆς Κυβερνήσεως ὀφείλομεν νὰ τὸ πράξωμεν. Ἡδύνατό τις ν’ ἀντείπῃ, ὅτι: ἐπὶ τρία ἔτη ἡ Βουλὴ συνεδριάζει, καὶ τώρα ἀνεκαλύφθησαν τὰ ἐλαττώματα τῆς συγκροτήσεως αὐτῆς; Εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην ἀπαντῶ, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἐκλογικῶν νομοσχεδίων ἐγένετο λόγος παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος αὐτῶν, ἀλλ’ ἡ Βουλή, τῇ εἰσηγήσει τῆς Κυβερνήσεως, παρεδέχθη τὰ νομοσχέδια. Νῦν δὲ τὸ πρῶτον προβάλλεται ἐπισήμως καταγγελλία καὶ πρότασις περὶ ἀντισυνταγματικότητος· καὶ ὅταν ὁ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν σύσσωμος ἡ μειονοψηφία ἀπευθύνηται πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοσοῦτον σοβαροῦ ἀντικειμένου, φρονῶ, ὅτι ἔχει ἡ Βουλὴ καθῆκον νὰ σταματήσῃ πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν, καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔρευναν τῆς προτάσεως, εἴτε ἀποδεχομένη, εἴτε ἀποῤῥίπτουσα αὐτήν. Ἀλλ’ ἡ πρότασις εἶναι καὶ μομφή τις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἀντισυνταγματικοὺς νόμους εἰσηγήσατο καὶ ἥτις δὲν ἀπαλλάσσεται τῆς εὐθύνης διότι οὗτοι ἐψηφίσθησαν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τὸ κῦρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέναντι τῆς κοινῆς γνώμης ἐπιβάλλει τὴν ἄμεσον συζήτησιν. Εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ τὴν Κυβέρνησιν ἡ αὐθαιρεσία καὶ ἡ παραβίασις τοῦ Συντάγματος. Καὶ αὐτὴ ἔχει συμφέρον νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ ταχύτερον. Ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ λόγοι οὐσιαστικοὶ, ὅπως προτιμηθῇ ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως τοῦ ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τίνα τ’ ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως; Ἐκτὸς τῶν ὑπ’ ἀριθ. 1, 15, 18 καὶ 31, πάντα τὰ λοιπὰ δὲν εἶναι ποσῶς κατεπείγοντα, ἄλλα μὲν τούτων εἶναι ῥουσφετολογικὰ, ἄλλα ὀργανιστικὰ τῆς ὑπηρεσίας, καί τινα περὶ βελτιώσεως δικονομικῶν τινων διατάξεων· ταῦτα δὲ πάντα, ἄνευ βλάβης τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, δύνανται ν’ ἀναβληθῶσιν ἐπί τινας ἡμέρας. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν ἀνεγράφη εἰσέτι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Θὰ παρέλθῃ δὲ καὶ ἑβδομὰς ἑωσοῦ ἐγγραφῇ. Καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὅμως, ὡς κατήντησεν οὗτος ἐπ’ ἐσχάτων, ἄνευ ἀξίας, εἰκονικὸς δὲ καὶ ἀνακριβής, παραγεμιζόμενος διὰ τῶν πολυπληθῶν ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων, καὶ αὐτοῦ λέγω τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὀφείλομεν νὰ προτάξωμεν τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἐρωτῶ λοιπὸν ἤδη, δύναται νὰ ὑπάρξῃ δισταγμὸς, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα εἶναι πάντων τῶν ἄλλων προτιμητέον; Ἡ κοινὴ γνώμη, οἱ ἐκλογεῖς μας, ὁ τόπος ἀξιοῖ νὰ λυθῇ τέλος πάντων τὸ ζήτημα τοῦτο, εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως. Τίς ἡ ἀνάγκη λοιπὸν τῆς ἀναβολῆς; Δὲν ἀξίζει τὸ ζήτημα τὸν κόπον νὰ καταναλώσωμεν εἰς αὐτὸ μίαν ἢ δύο συνεδριάσεις; Πῶς θὰ δικαιολογηθῶμεν εἰς τοὺς ἐκλογεῖς μας, ψηφίζοντες τὴν ἀναβολήν: Δὲν ἐννοοῦσι, νομίζετε, ἐκεῖνοι, ὅτι ἀναβολὴ θὰ εἴπῃ ἀπόῤῥιψις; Ἀναλογίζεσθε ὅμως καλῶς, τί πρόκειται ν’ ἀποῤῥίψητε; Πρόκειται ν’ ἀποῤῥίψητε τὴν ἀπελευθέρωσιν τῶν ἐπαρχιῶν. Αἱ ἐπαρχίαι, σκληρὰν λαβοῦσαι πεῖραν τοῦ καθιερωθέντος συστήματος, ὑποδουλωθεῖσαι, ζητοῦν παρ’ ἡμῶν, οἵτινες εἴμεθα οἱ φυσικοὶ αὐτῶν προστάται, ν’ ἀποδώσωμεν αὐταῖς τὰ δολίως ἀφαιρεθέντα πολιτικὰ αὐτῶν δίκαια. Θὰ διστάσωμεν νὰ τὸ πράξωμεν; Θὰ τολμήσωμεν, διδομένης ἤδη τῆς εὐκαιρίας, ν’ ἀφήσωμεν πάλιν τοὺς συμπολίτας μας ὑπὸ τὸν ἀφόρητον ζυγὸν τῆς εὐρείας περιφερείας; Οὐδὲν δύναται νὰ μᾶς δικαιολογήσῃ, οὐδὲν ἀπολύτως, ἄλλως σκεπτομένους. Δὲν θέλω, οὔτε δύναμαι νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ εἰς τὴν κατ’ οὐσίαν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τῆς εὐρείας ἢ στενῆς περιφερείας, διότι δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου. Σήμερον ζητοῦμεν ἁπλῶς τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ ὠφείλαμεν νὰ ἐκθέσωμεν ἐν συνόψει τοὺς λόγους τῆς τοιαύτης προτιμήσεως. Γνωρίζω τὰ ἐπιχειρήματα τῶν θαυμαστῶν τῆς εὐρείας. Κυρίως προέβαλον τὴν μονιμότητα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν ἐμπέδωσιν ἀρχῶν, ὡς τὰ ἄριστα τῆς εὐρείας ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι τὰ ὑποβληθέντα ἐπιχειρήματα περὶ μονιμότητος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ περὶ συστηματοποιήσεως ἀρχῶν, εἰσὶν ἕωλα. Δὲν ἐνδιαφέρεται ὁ τόπος περὶ τῆς μονιμότητος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ περὶ ἀγαθῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως ἡ μονιμότης εἶναι ἓν ἀγαθόν. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο καὶ μόνον. Διὰ τοῦτο τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καθιερώθη ἐν ταῖς νεωτέραις πολιτείαις ὡς μέσον ἀπαλλαγῆς ἀπὸ Κυβερνήσεως μὴ ἀγαθῆς, ἄνευ κοινωνικῶν κλονισμῶν. Ὁ τόπος ἐννοεῖ νὰ διοικῆται διὰ τοῦ τόπου, ἀλλ’ ὅπως κατήντησε παρ’ ἡμῖν τὸ πολίτευμα, ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τῆς εὐρείας, ἐφθάσαμεν εἰς τὴν ὀλιγαρχίαν, ἥτις ὀλίγον διαφέρει τῆς τυραννίδος, ἐφθάσαμεν κατ’ οὐσίαν εἰς τὸν δεσποτισμόν. Ἀρχαὶ πολιτειακαὶ δὲν μᾶς χωρίζουσι. Πάντες ἐσμὲν συνταγματικοὶ πολῖται. Διαφέρει μόνον τὸ πρόγραμμα ὑμῶν καὶ ἡμῶν περὶ τοῦ τρόπου τοῦ κατὰ Σύνταγμα κυβερνᾷν. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν νὰ κατισχύῃ ἡ γνώμη τῶν πολλῶν. Σεῖς ἡ γνώμη τῶν ὀλίγων. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν νὰ ὦμεν εὐλαβεῖς πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ τοὺς νόμους. Σεῖς ἀδιαφορεῖτε περὶ ὅλων τούτων, καὶ νόμος ὑμῶν εἶναι ἡ αὐθαίρετος θέλησίς σας. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν χρηστότητα ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν κοινῶν, φειδὼ περὶ τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, εἰλικρίνειαν πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν, καὶ φορολογίαν ἀνάλογον πρὸς τὰς δυνάμεις τοῦ τόπου. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν ὑπερηφάνως νὰ διεξάγωμεν τὰς ἐξωτερικὰς ἡμῶν ὑποθέσεις, ἀλλὰ καὶ μετὰ συναισθήσεως τῆς θέσεως ἡμῶν, μετὰ τῆς αὐτῆς προσφερόμενοι εὐλαβείας πρὸς πάσας τὰς Μ. Δυνάμεις τῆς Εὐρώπης. Σεῖς τοὐναντίον ζῆτε διὰ τῆς σπατάλης τοῦ δημοσίου πλούτου, διὰ φορολογίας ἀδικωτάτης καὶ καταθλιπτικωτάτης, ἀνειλικρινῶς ἑκάστοτε προσφερόμενοι πρὸς τοὺς πιστωτὰς ὑμῶν. Ἐξωτερικῶς ἐξηυτελίσατε τὴν Ἑλλάδα, προσδεθέντες εἰς τὸ ἅρμα, δὲν ἠξεύρω τίνος ἰσχυροῦ. Ἀφοῦ λοιπὸν ἀρχαὶ δὲν μᾶς χωρίζουσι, τί ζητοῦμεν; Ζητοῦμεν, ὅπως ὁ τόπος δυνηθῇ τοὐλάχιστον ν’ ἀντιπροσωπευθῇ πρεπόντως, καθὰ τὸ Σύνταγμα διακελεύει, καὶ τότε ἂς ἀναλάβῃ τὴν κυβέρνησιν τῆς χώρας ἐκεῖνος, ὃν ἡ ψῆφος τῆς οὕτω νομίμως καταρτισθησομένης πλειονοψηφίας ἀναδείξῃ. Ζητοῦμεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα τῆς ἐκλογῆς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐθέσπισαν αἱ ἐθνικαὶ συνελεύσεις καὶ οἱ νόμοι τοῦ Κράτους.

§59ΛΕΒΙΔΗΣ. Δύο, Κύριοι, εἰσὶ τὰ αἴτια, ὧν ἕνεκα καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα τυγχάνει ἐκ φύσεως κατεπεῖγον· πρῶτον μὲν αἱ ἐπικείμεναι ὁπωσδήποτε ἐκλογαί, ἔπειτα δὲ ἡ ἀντισυνταγματικότης τῶν ψηφισθέντων καὶ λειτουργούντων νόμων, ἣν ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς προέβαλεν ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου. Πλησιαζουσῶν δὲ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν, καθῆκον ἔχει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀμυνθῇ πάσῃ δυνάμει κατὰ τῶν νόμων τούτων, διότι παρέστη θεατὴς ἔκπληκτος τῶν συμβάντων κατὰ τὰς γενικὰς ἐκλογὰς τῆς 4 Ἰανουαρίου 1887 ἔτους. Ὑπὸ τὴν λειτουργίαν τοῦ καθεστῶτος νόμου αἱ τοπικαὶ ἐπιῤῥοαὶ ἐκινδύνευσαν νὰ ἐξαλειφθῶσιν ἀπέναντι τῆς αὐθαιρέτου καὶ αὐταρχικῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἂν αἱ τοπικαὶ ἐπιῤῥοαὶ ἐξηλείφοντο, ἴσως τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ἡ ὀλιγωτέρα ζημία! Ἀλλ’ ἐκινδύνευσαν νὰ ἐκμηδενισθῶσιν αὐτοὶ οἱ χαρακτῆρες τῶν ἀνδρῶν τοῦ τόπου, καὶ ἔσπευσαν οἱ πολιτευταί, οὐχὶ ἐκ πολιτικῶν πεποιθήσεων, ἀλλ’ ἔντρομοι ἐκ τῆς εὐρείας περιφερείας ὄντες, πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ τὰ γραφεῖα αὐτοῦ, ἵνα λάβωσι τὸ χρῖσμα τῆς ὑπουργικῆς ὑποψηφιότητος, ὀῤῥωδοῦντες πρὸ τῶν τότε μελλουσῶν ἐκλογῶν. Ἔπρεπε νὰ ἀγωνισθῆτε, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὑπὸ τὰς σημαίας, ὑφ’ ἃς ἡμεῖς ἔσχομεν τὸ θάῤῥος καὶ τὴν φιλοτιμίαν νὰ ἀγωνισθῶμεν, οὐχὶ συνοδευόμενοι ὑπὸ τῶν παροχῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀνήκοντες ἁπλῶς εἰς τὰς ἰδέας ἡμῶν, ἵνα ἴδητε ὁποῖον σθένος ἀληθῶς καὶ ὁποία δύναμις ψυχικὴ ἀπῃτεῖτο, ἵνα κατέλθῃ τις εἰς τοσοῦτον ἄνισον ἀγῶνα. Καθῆκον ἔχομεν νὰ προστατεύσωμεν τὰς ἰδέας, εἰς ἃς ἔχομεν τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκωμεν, καθῆκον ἔχομεν νὰ προστατεύσωμεν τὸ φρόνημα ἐκείνων, οἵτινες ποιοῦσιν ἡμῖν τὴν τιμὴν ν’ ἀκολουθῶσι τὰς ἰδέας ἡμῶν ταύτας. Καὶ ἰδοὺ ὁ ἕτερος τῶν λόγων, ὧν ἕνεκα ἐσμὲν ὑπόχρεοι νὰ θεωρήσωμεν, ὡς καὶ πραγματικῶς ἔχει, τὴν πρότασιν ταύτην κατεπείγουσαν. Εἶπον, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ πλησιάζουσι, διότι οὐδαμῶς δύναται νὰ συζητηθῇ, ὅτι ἡ παροῦσα Σύνοδος εἶναι ἡ τελευταία τακτικὴ τῆς παρούσης Περιόδου. Εἶπον, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ πλησιάζουσι, διότι ἐγὼ δὲν ἀνήκω εἰς τὴν τάξιν ἐκείνων, οἵτινες πρεσβεύουσιν, ὅτι ἐν συνταγματικῇ καὶ ἐλευθέρᾳ πολιτείᾳ αἱ πλειονοψηφίαι εἰσὶ δοῦλαι, ὑπόχρεοι πάντοτε νὰ ὦσιν ἀκλόνητοι. Εἶδον, ὅτι εὑρέθησαν ἄνδρες, πάσης τιμῆς ἄξιοι, οἵτινες ἐπὶ τέλους ἐνόησαν, ὅτι ὤφειλον νὰ καταλείψωσι τὰς τάξεις ὑμῶν, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ ἐγγυηθῇ, ὅτι τὸ συμβαῖνον σήμερον θέλει συμβῇ καὶ μετ’ ὀλίγον, ὅτι τὸ συμβαῖνον σήμερον, ἡ πλειονοψηφία, θέλει εἶσθαι πάντοτε ὅμοιον καὶ τὸ αὐτό. Ἀλλ’ εἶπον, ὅτι τὸ κατεπεῖγον ἐπιβάλλεται καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς ἀντισυνταγματικότητος τῶν ὑφισταμένων νόμων, ἣν ἡμεῖς οὐχὶ ταύτην πρώτην φορὰν προβάλλομεν, ἀλλ’ εὐθὺς ὡς τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἤχθησαν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἡμεῖς ἐναντίον αὐτῶν ἐξανέστημεν, καὶ ἐζητήσαμεν τὴν παραπομπὴν εἰς Ἐπιτροπήν, ἵνα προεξελεγχθῶσι, τούτῳ ἰδίως τῷ λόγῳ, διότι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐνοήσαμεν μὲν τὸν σκοπὸν αὐτῶν, ἐδηλώσαμεν δὲ τὴν ἀντισυνταγματικότητα αὐτῶν. Ὑμεῖς τότε τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἤτοι τοὺς καθεστῶτας τούτους νόμους, ἐθεωρεῖτε ὡς ἐκ φύσεως ἐπείγοντας, καὶ ἡμεῖς λοιπὸν τὴν ἄρνησιν τῶν νόμων τούτων ἐκ φύσεως ἐννοοῦμεν κατεπείγουσαν. Πρόφασις εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιψηφίσεως δῆθεν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγε πρὸ ὀλίγου· ἀλλὰ καὶ πρόφασις ἂν δὲν ἦναι, ἡμεῖς οὐδαμῶς ἐσμὲν ὑπόχρεοι νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν ἔνστασιν ὑμῶν ταύτην, ἤτοι τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ λέγων ἡμεῖς, δὲν ἐννοῶ μόνον τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), ἀλλὰ καὶ τὸ μέγα μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπερ πρὸ πολλοῦ πλέον ἀδιαφορεῖ περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑμῶν· ἐννοῶ τὸ μέγα μέρος τῆς χώρας, ἥτις ἀδιαφορεῖ πλέον περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑμῶν, καὶ ἐνδιαφέρεται μόνον νὰ μάθῃ, ἂν λειτουργῇ καὶ θέλῃ λειτουργεῖ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα ἐν τῇ χώρᾳ. Τί πρὸς αὐτοὺς, ἂν καταβάλλωσιν 90 ἢ 100 ἑκατομμύρια; Μικρὰ εἶναι ἡ διαφορά. Τί πλέον πρὸς αὐτοὺς, τί γίνονται τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα, ὅταν δὲν ἀπέχῃ πολὺ ἡ στιγμή, ἀφ’ ἧς αὐθαίρετος καὶ τυραννικὴ Κυβέρνησις θέλει φορολογεῖ αὐτοὺς δι’ ὅσων θέλει ἑκατομμυρίων ἀνεξελέγκτως; Καὶ ἐγένετο ἔναρξις τοῦ πραξικοπήματος διὰ τοῦ νόμου, ὃν χθὲς τὴν ἑσπέραν ἠνάγκασαν ὑμᾶς νὰ ψηφίσητε. Ἤδη πρὸ πολλοῦ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐνόησε τὰς κρυφίας ὑμῶν τάσεις, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι αἱ τάσεις ὑμῶν αὗται ἐπέτυχον, διότι δὲν ἤλθετε ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου εὐθαρσῶς νὰ ζητήσητε διὰ πραξικοπήματος τὴν κατάλυσιν τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, λαθραίως καὶ κρυφίως, ἐν νυξὶν ἐσείσατε τοσούτους ἀκρογωνιαίους λίθους τοῦ συνταγματικοῦ οἰκοδομήματος, ὥστε ἀσφαλῶς δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι συνταγματικὸν πολίτευμα ἐν τῇ ὁλομερείᾳ αὐτοῦ βεβαίως δὲν ὑφίσταται. Περὶ τούτων λοιπὸν καὶ μόνον ἐνδιαφέρεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, εἰς οὗ τὰς τάξεις ἀνήκομεν καὶ ὃν ἐνταῦθα ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἀντιπροσωπεύομεν. Περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑμῶν πολὺ ὀλίγον ἐνδιαφέρεται, ἢ μᾶλλον ἀδιαφορεῖ, διότι ἀνέκαθεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπίστευεν, ὅτι δεύτερον εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τὰ παρόμοια αὐτῷ θέματα· καὶ τὸ ζήτημα τὸ πρῶτον, τὸ προέχον, εἶναι ἡ διατήρησις τοῦ καθεστῶτος πολιτεύματος, ὑπὲρ ἧς καὶ αἵματα ἔχυσε καὶ ἀγῶνας πολλοὺς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατέβαλεν. Ἔχομεν ἀνάγκην κατεπειγόντως νὰ συζητήσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ μεταβολῆς τῶν καθεστώτων ἀντισυνταγματικῶν νόμων, διότι οἱ ἐκλογικοὶ οὗτοι νόμοι δὲν ἐγένοντο νόμοι τοῦ Κράτους ἐν ἐλευθέρᾳ θελήσει τοῦ Κοινοβουλίου, ἐν ἐλευθέρᾳ θελήσει τοῦ Ἔθνους· ἀφηρπάγησαν ἀπὸ τῆς Βουλῆς, ἀφοῦ ὁ ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας καὶ βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου τότε εἶχε παρασκευάσει οὕτω τὰ πράγματα τῆς πατρίδος, ὥστε νὰ δύνανται καὶ τοιοῦτοι νόμοι νὰ ἀφαρπάζωνται. Οἱ ἀντισυνταγματικοὶ οὗτοι νόμοι οὐ μόνον δὲν εἶχον ὡριμάσει διὰ συζητήσεων ἐν τῇ ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐθεωρήθησαν πρωτοφανεῖς καὶ πρωτάκουστοι, καὶ εὐθὺς ἀμέσως ἐξηγέρθη κατ’ αὐτῶν ἡ νοήμων κοινὴ γνώμη. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι διάσημος συγγραφεὺς ἔγραφεν (ἀναγινώσκει): «Ἀγαθοὶ θεσμοὶ, ἤτοι ἀντέχοντες εἰς τὴν ἐφαρμογὴν καὶ κοινῶς εἰπεῖν εὔχρηστοι, δὲν εἶναι οἱ ἐξερχόμενοι ἄρτιοι ἐκ τῆς κεφαλῆς τοῦ φιλοσόφου, τοῦ πολιτευτοῦ καὶ τῶν Συνελεύσεων. Εἰσὶν οἱ διὰ τοῦ χρόνου ὡριμάσαντες, βραδέως τελειοποιηθέντες, ἔργα μᾶλλον τοῦ φυσικοῦ ῥοῦ τῶν πραγμάτων, τῆς φορᾶς τῶν γεγονότων καὶ τῆς συνδρομῆς τῶν περιστάσεων, ἢ τῆς διανοίας καὶ τοῦ λόγου.» Ἀλλ’ ὅτε ἔγραφε ταῦτα ὁ περικλῆς Beaulieu ἐν τῷ συγγράμματι αὐτοῦ «περὶ τοπικῆς διοικήσεως ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἀγγλίᾳ», δὲν εἶχε βεβαίως, ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐδύνατο νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις Κράτους, ἐκμεταλλευομένη τὴν ψυχικὴν κατάστασιν τοῦ ἔθνους, ὅπερ ἐκυβέρνα, ἄνευ προμελέτης τινὸς, ἄνευ κἂν προεισηγητικῆς ἐκθέσεως, ὅτι ἤθελεν εὑρεθῇ Κυβέρνησις ἐν ἐκείνῃ τῇ ὀδυνηρᾷ διὰ τὸ ἔθνος στιγμῇ, νὰ ἁρπάσῃ τοὺς καθεστῶτας ἀντισυνταγματικὸς νόμους. Πολλὰ ἄρα εἰσὶ τὰ αἴτια τοῦ κατεπείγοντος. Εἰσὶν αἱ γενικαὶ ἐκλογαὶ τῆς 4 Ἰανουαρίου 1887 ἔτους, ἃς ἀρκούντως νομίζω, ὅτι καὶ ἄλλοι συνάδελφοι καὶ ἐγὼ ἐχαρακτηρίσαμεν, εἰσὶν αἱ τοσαῦται μερικαὶ ἐκλογαὶ, αἱ λαβοῦσαι ἔκτοτε χώραν μέχρι σήμερον, καθ’ ἃς, ὡς ἐκ τῆς εὐρείας ταύτης περιφερείας, καὶ τὸ Κράτος κατὰ μέγα μέρος ἐγένετο ἀνάστατον, καὶ οἱ συνταγματικοὶ θεσμοὶ ἠκυροῦντο καὶ ἐνοθεύοντο. Τυγχάνει λόγος τοῦ κατεπείγοντος ἡ ἀντισυνταγματικότης τῶν καθεστώτων νόμων, εἶναι λόγος τοῦ κατεπείγοντος ὁ τρόπος τῆς ψηφίσεως τῶν νόμων τούτων, ψηφισθέντων οὐχὶ ἐν ἐλευθέρᾳ συνειδήσει, οὐχὶ ὡς δέον νὰ ψηφίζωνται οἱ σοβαροὶ καὶ μεγάλοι νόμοι τῶν ἐθνῶν, ἀλλὰ καθ’ ἣν ἐποχὴν οἱ ἐχθρικοὶ στόλοι ἀπέκλειον τὴν Ἑλλάδα. Εἶπον, ὅτι οἱ ἐκλογικοὶ οὗτοι νόμοι τυγχάνουσιν ἀντισυνταγματικοί· καίτοι δὲ ἱκανὰ περὶ τούτου ἄλλοτε ἐλέχθησαν, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀνάγκη εἶναι ἀκόμη ἅπαξ νὰ ἀκούσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁποῖοι νόμοι λειτουργοῦσιν ἐν τῷ μέσῳ αὐτοῦ, πρὸς ἔκφρασιν τῆς ἐλευθέρας αὐτοῦ κατὰ τὰς ἐκλογὰς βουλήσεως. Καὶ κατὰ πρῶτον μὲν, Κύριοι, διὰ συντομωτάτου ἄρθρου μετέβαλον τὸν πληθυσμὸν τῶν κατοίκων εἰς πληθυσμὸν ἐκλογέων! Προσεπαθήσαμεν τότε, ὑπεραμυνόμενοι τῶν νόμων καὶ τοῦ Συντάγματος, νὰ ἐμποδίσωμεν τὸν ἡγέτην τῆς πλειονοψηφίας ἀπὸ τοιούτου ἀληθοῦς πραξικοπήματος κατὰ τῶν θεσμῶν τῆς χώρας. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινωνίας ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἀληθῶς ἀγὼν ὑπεράνθρωπος ἐτύγχανε, τὸ νὰ δύνηταί τις καὶ ἁπλῶς νὰ ἵσταται ἐπὶ τοῦ βήματος. Ἐλέγομεν πρὸς τὸν ἡγέτην τῆς πλειονοψηφίας, ὅτι ἡ μεταβολὴ τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων εἰς πληθυσμὸν ἐκλογέων εἶναι ἀντισυνταγματικὴ, ἀντιβαίνει εἰς αὐτὸ τὸ καθαρὸν πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Ἀλλ’ ὁ ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας καὶ οἱ ἀξιότιμοι ὀπαδοὶ αὐτοῦ εἰς οὐδὲν ταῦτα ἐλογίζοντο. Καὶ ἀληθῶς, Κύριοι, ὅταν τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 68 λέγῃ, ὅτι: «ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας προσδιορίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς»; τί ἆρά γε ἐνόει; Ἐνόει ἆρά γε τοῦτο, ὅπερ σήμερον ὑφίσταται, τὸν πληθυσμὸν τῶν ἐκλογέων, ἢ ἐνόει αὐτὸν τὸν πληθυσμὸν τῶν κατοίκων; Καὶ ἂν τὸ Σύνταγμα ἐνόει καὶ ἐννοῇ τὸν πληθυσμὸν τῶν κατοίκων, δὲν εἶναι ἆρά γε ἀντισυνταγματικὴ ἡ διάταξις τῶν καθεστώτων ἐκλογικῶν νόμων, καθ’ οὓς σήμερον πλέον ἡ ἀναλογία τῶν Βουλευτῶν δὲν γίνεται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατοίκων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων; Τί ἔλεγε, παρακαλῶ, ὁ πρῶτον ψηφισθεὶς ἐκλογικὸς νόμος ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως τοῦ 1864 ἔτους; Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἔλεγεν, ὅτι πρὸς ὁρισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ πληθυσμὸς τῶν δημοτῶν. Ἵνα εὕρωμεν λοιπὸν, τί ἐνόει τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 68 διὰ τῆς λέξεως τοῦ πληθυσμοῦ, εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ψηφίσασαν τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν ἐκλογικὸν νόμον Συνέλευσιν. Ἠγέρθη τότε συζήτησις περὶ αὐτοῦ καὶ ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις ἀπεφάνθη (ἀναγινώσκει): «ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πληθυσμὸν ἐννοοῦμεν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἀποτελοῦν οἱ δημόται, ἄνδρες, γυναῖκες καὶ παιδιὰ ἐν γένει τοῦ δήμου.— ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι, ὅτι κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐπιψηφισθέντος πρώτου ἄρθρου τοῦ περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν νόμου θεωροῦνται ὡς ἀποτελοῦντες τὸν πλυθυσμὸν οἱ δημόται καὶ αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν, γυναῖκες καὶ παιδία, ἐκεῖνοι νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται σχεδὸν πάντες). Παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ 2 ἄρθρον, (Ἐπίσημος Ἐφημερὶς τῆς Συνελεύσεως. Τόμ. Ϛʹ σ. 849). Ὅτε ἄρα ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864 ἔτους ἐψήφιζε τὸν περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν νόμον, λέγουσα πληθυσμὸν, δὲν ἐνόει τοὺς ἐκλογεῖς παντάπασιν, ἀλλὰ τοὺς δημότας, καὶ τοὺς δημότας οὐχὶ μόνον τοὺς ἐγγεγραμμένους ἐν τοῖς ἐκλογικοῖς καταλόγοις, ἀλλὰ αὐτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας αὐτῶν, γυναῖκας καὶ παῖδας, ὅλον τὸν πληθυσμὸν τῶν δήμων, καὶ ἑπομένως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας. Ψηφίζουσα δὲ ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864 ἔτους τὸν ἐκλογικὸν νόμον, βεβαίως εἶχεν ὑπ’ ὄψιν αὑτῆς τὸν πρότερον ἰσχύσαντα ἐκλογικὸν νόμον, ἀπὸ τοῦ 1843 μέχρι τοῦ 1864 ἔτους. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸν νόμον ἐκεῖνον πάλιν βάσις τῆς ἀναλογίας δὲν ἦτο ὁ πληθυσμὸς τῶν ἐκλογέων, ἀλλ’ ὁ τῶν δημοτῶν, τουτέστι τῶν κατοίκων. Καὶ ἡ Συνέλευσις πάλιν τοῦ 1843 ἔτους, ψηφίζουσα τὸν ἐκλογικὸν νόμον, εἶχεν ὑπ’ ὄψιν αὑτῆς πάντας τοὺς προτέρους ἐκλογικοὺς νόμους, οὓς εἶχον ψηφίσει αἱ μεγάλαι ἐθνικαὶ συνελεύσεις τοῦ ἀγῶνος. Ἀλλὰ καὶ ὅταν κατὰ τὸν Ἱερὸν ἡμῶν ἀγῶνα ἐψηφίσθησαν ἐκλογικοὶ νόμοι, αἱ Συνελεύσεις ἐκεῖναι πάντοτε εἶχον ὑπ’ ὄψει τὸν πληθυσμὸν τῶν κατοίκων, καὶ διὰ τοῦτο εὑρίσκομεν ὑπὸ τὸν ἀριθμὸν 17 τοῦ «Κώδικος τῶν νόμων» διακήρυξιν τῆς Προσωρινῆς Διοικήσεως τῆς Ἑλλάδος τῆς 9 Νοεμβρίου 1822, ἐξ Ἑρμιόνης, καθ’ ἣν (ἄρθρον 3): «Ἑκάστη ἐπαρχία, ἔχουσα ἀριθμὸν κατοίκων ἥττονα τῶν εἴκοσι πέντε χιλιάδων, ἀνὰ ἕνα παραστάτην· καὶ μείζονα τῶν εἰκοσιπέντε, ἀνὰ δύο νὰ ἐκλέγωσι.» Τὸν νόμον τοῦτον δύνασθε νὰ εὕρητε ἐν τῇ Συλλογῇ τοῦ Μάμουκα, «τὰ κατὰ τὴν ἀναγέννησιν τῆς Ἑλλάδος», ἐν τόμῳ 3, σελ. 69. Οὐδεμία ἄρα ἀμφιβολία δύναται ν’ ἀπομείνῃ, ὅτι, ὅτε ἡ Συνέλευσις τοῦ 1864 ἔτους ἐψήφιζε τὸν ἐκλογικὸν νόμον, ἡ θέλησις αὐτῆς ἦν, νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ὁ πληθυσμὸς τῶν κατοίκων, οὐχὶ δὲ τῶν ἐκλογέων. Πρῶτον μὲν διότι τοιαύτη εἶναι ἡ ῥητὴ ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου τούτου ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς τοῖς Συνελεύσεως, ἔπειτα δὲ διότι ἡ Συνέλευσις ἐκείνη τοῦτο εἶχεν ὑπ’ ὄψιν, οὕτω ψηφίζουσα, διότι ἀφεώρα εἰς τὰ πρότερον ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν παραδεδεγμένα, ἀφεώρα εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, τὸν ἀπὸ τοῦ 1843 μέχρι τοῦ 1864 ἔτους ἰσχύοντα, ἀφεώρα εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους, τοὺς κατὰ τὴν μεγάλην ἡμῶν Ἐπανάστασιν ψηφισθέντας. Αὐτὴ ἄρα ἦτο ἡ καθολικὴ συνείδησις τοῦ Ἔθνους. Οὐδέποτε ἐφαντάσθησαν οἱ Ἕλληνες πολῖται ὅτι ἦν δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ποτὲ εἰσηγητὴς πλειονοψηφίας Ἑλληνικῆς Βουλῆς, ὅστις νὰ προσποιηθῇ, ὅτι πιστεύει, ὅτι μεταβάλλων τῶν πληθυσμὸν τῶν κατοίκων εἰς πληθυσμὸν ἐκλογέων, δὲν μεταβάλλει τὸ Σύνταγμα. Πάντες ἐπίστευον, ὅτι ἤθελε σταματήσει πρὸ τῆς ἀντισυνταγματικότητος τῆς διατάξεως ταύτης. Εἶναι ἄρα ἡ μεταβολὴ τῶν ἐκλογικῶν νόμων κατὰ τοῦτο ἀντίθετος πρὸς τὸ γράμμα καὶ πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ Συντάγματος. Τυγχάνει δὲ παρήγορον τῳόντι, ὅτι εὑρέθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ προηγηθῇ τῆς Κυβερνήσεως τῆς γείτονος Ἐπικρατείας ἐν τῇ ἰδέᾳ, ὅτι διὰ τῆς οὕτω πως μεταβολῆς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν ἐδύνατο νὰ βελτιώσῃ τὰ κοινὰ πράγματα. Καὶ ἴσως τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἠθέλησε νὰ μιμηθῇ ἡ Τουρκικὴ Αὐτοκρατορία, ὅτε ἐν τῷ ἐσχάτως δημοσιευθέντι φιρμανίῳ ἠλάττωσε τὸν ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν τῆς Κρήτης, νομίζουσα, ὅτι οὕτως ἤθελε δυνηθῆ εὐχερέστερον νὰ πτοήσῃ τὸ ἐλεύθερον φρόνημα τῶν Κρητῶν. Ἀλλ’ ἀκόμη, Κύριοι, ὅταν τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 68 ὥρισε τὸν κατώτατον ἀριθμὸν τῶν Βουλευτῶν, βεβαίως ἐμφανῶς ἐδήλωσεν, ὅτι ὁ ἀνώτατος δέον νὰ ᾖ ἀπεριόριστος. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἐγγύησις ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἔθνους, διότι ἡ Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἐφοβήθη, ὅτι ἐδύνατό ποτε νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις, ἥτις καὶ κατωτέρω τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 150 νὰ φθάσῃ. Καὶ ἂν εἰς χεῖρας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὰ πράγματα εὑρίσκοντο ἄνευ τοιαύτης ῥητῆς διατάξεως, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἤθελεν ἐκλέξει ἄλλους τέσσαρας ἐξ ὑμῶν, ὡς ἐξέλεξε τοὺς τέσσαρας Ὑπουργοὺς, ἵνα, τὸ ὅλον ὀκτὼ, ἀποτελέσῃ τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος. Ὅταν τὸ ἄρθρον 68 ὁρίζῃ, τίς ἐστὶν ὁ κατώτατος ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, καὶ ὡς τοιοῦτον τάσσῃ τοὺς 150, βεβαίως ἐξ ἀντιδιαστολῆς ἕπεται, ὅτι ὁ ἀνώτατος δέον νὰ ᾖ ἀόριστος, ποικίλλων ἐκ τῆς αὐξήσεως ἢ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ πληθυσμοῦ τῶν κατοίκων τοῦ Βασιλείου. Ὁ φραγμὸς οὗτος τοῦ ἐλαχίστου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν ἐτέθη ὡς περιφρούρησις τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἔθνους ἀπέναντι Κυβερνήσεως αὐθαιρέτου καὶ Μοναρχίας ἐπιόρκου. Διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐν τοῖς ἔθνεσι νὰ εὑρεθῶσι καὶ μονάρχαι ἐπίορκοι. Τὴν μεγίστην λοιπὸν καὶ τιμιωτάτην τῶν ἐγγυήσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Συντάγματος περὶ τοῦ ἀορίστου τοῦ ἀνωτάτου ἀριθμοῦ ἦλθεν ἐν στιγμῇ ψυχολογικῆς παραφορᾶς τοῦ Ἔθνους, καθ’ ἣν δὲν εἶχε τὸ Ἔθνος ἐλευθέραν οὔτε τὴν διάνοιαν οὔτε τὴν ψυχὴν, ἦλθε λέγω νὰ ἁρπάσῃ ἀπὸ τῆς Βουλῆς διὰ τοῦ τρόπου ἐκείνου, ὃν ἐνθυμεῖσθε. Ἐπέμεινα, Κύριοι, εἰς τοῦτο, διότι ἀνήκω εἰς τὴν τάξιν τῶν φρονούντων, ὅτι, ὅσον εἶναι ἐγγύησις ἡ στενὴ ἐκλογικὴ περιφέρεια ἐν τῷ Κράτει ἡμῶν, τοσοῦτον εἶναι ἐγγύησις ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν ἡμῶν καὶ ὁ ἀόριστος ἀριθμὸς τῶν ἀποτελούντων τὴν ἀνωτάτην δύναμιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου Βουλευτῶν. Ἐπέμεινα εἰς τοῦτο, διότι διεῖδον πρὸ πολλοῦ καὶ διαβλέπω τὰς κρυφίας καὶ ἐνόχους τάσεις τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλει ὑπάρχει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν χρόνος, ἵνα καταγίνηται εἰς σοφίσματα, ὅπως ἐξυπνήσωμεν πρωΐαν τινὰ, ἴσως μετ’ ὀλίγον, καὶ ἴδωμεν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτακτικὴ συνταγματικὴ διάταξις ὁ ἀριθμὸς τῶν 150, ἀλλ’ ὅτι δύναται νὰ περιορισθῇ καὶ μέχρι τεσσάρων, ἵνα ἀποτελέσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς Κοινοβούλιον καὶ Κυβέρνησιν δι’ ὀκτὼ ἢ δέκα προσώπων τῆς ἰδίας αὑτοῦ ἐκλογῆς. Ἀλλ’ εἶναι, Κύριοι, ὁ νόμος ἀντισυνταγματικὸς, διότι κατηργήθη καὶ ἡ στενὴ περιφέρεια, ἡ ἐν ῥηταῖς διατάξεσι τοῦ Συντάγματος ἀναγραφομένη, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ πνεύματι αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ τόπου ὑπάρχουσα καὶ ὀφείλουσα νὰ ὑπάρχῃ. Εἶχεν ἐπικαλεσθῆ τότε ὁ ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας τὸ ἄρθρον 66 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὃ ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἶναι μεταβλητὸς κατὰ τὰς λοιπὰς αὐτοῦ διατάξεις. Τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ σύγκειται ἐκ Βουλευτῶν, ἐκλεγομένων ὑπὸ τῶν ἐχόντων δικαίωμα πρὸς τοῦτο πολιτῶν δι’ ἀμέσου, καθολικῆς καὶ μυστικῆς διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίας, κατὰ τὸν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ταύτης ψηφισθησόμενον περὶ ἐκλογῆς νόμον, μεταβλητὸν ὄντα κατὰ τὰς λοιπὰς διατάξεις αὐτοῦ.» Καὶ βασιζόμενος ὁ ἡγέτης τῆς πλειονοψηφίας εἰς τὴν τελευταίαν ταύτην διάταξιν τοῦ ἄρθρου, λέγει: «ἀφοῦ λοιπὸν ὁ ἐκλογικὸς νόμος εἶναι μεταβλητὸς κατὰ τὰς λοιπὰς διατάξεις αὐτοῦ, καὶ ἀφοῦ ἐν τῷ ἄρθρῳ ἡ ἐπαρχία δὲν καθιεροῦται ὡς ἐκλογικὴ περιφέρεια, οὐδὲν ἀντισυνταγματικὸν πράττομεν, εὐρύνοντες ταύτην, καὶ ἀντικαθιστῶντες αὐτὴν διὰ τῆς νομαρχιακῆς». Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι εὐθὺς μετὰ τὸ 66 ἄρθρον ἔρχεται τὸ 67, καθ’ ὃ «οἱ Βουλευταὶ ἀντιπροσωπεύουσι τὸ Ἔθνος καὶ οὐχὶ μόνον τὴν ἐπαρχίαν, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐκλέγονται». Οὐδὲ ἦτο ὁ νομοθέτης τοσοῦτον ἐπιλήσμων καὶ ἐπιπόλαιος, ὥστε, ἐνῷ πρὸ δύο στιγμῶν ἠδιαφόρει δῆθεν ἐν τῷ ἄρθρῳ 66 περὶ τῆς ἐπαρχίας, εὐθὺς ἀμέσως νὰ μνημονεύσῃ ταύτης. Καὶ ἐλησμόνησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ 68 ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ὅπερ λέγει: «ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν ἑκάστης ἐπαρχίας προσδιορίζεται ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς». Ὑπῆρξε τάχα ἀμφιβολία εἰς τὸν νοῦν τῶν πατέρων τοῦ Ἔθνους, οἵτινες ἀπετέλουν τὴν μεγάλην ἐκείνην ἐθνικὴν συνέλευσιν, ἐν ᾗ τριακοσιοστὸς ἐτύγχανεν ὁ Πρωθυπουργὸς, κατὰ τὴν ἔκφρασιν μεγάλου ῥήτορος τῆς Συνελεύσεως; Ὑπῆρξεν ἆρά γε εἰς τὴν διάνοιαν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους τότε, ὅτι ἐδύνατο νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις συνταγματικὴ, ἥτις νὰ κλονίσῃ τὴν καθεστῶσαν πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων τάξιν, ὥστε νὰ ἐτίθετο διάταξις ἄλλη, λέγουσα ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡ μεταβολὴ τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ὅτι εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα ἐκλογικὴ περιφέρεια θέλει εἶσθαι ἡ ἐπαρχιακή; Ἀλλ’ ὅταν οἱ πατέρες ἡμῶν ἐκεῖνοι, ἐξ ὧν πολλοὶ ὑπάρχουσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἀκόμη, ὅταν ἡ συντακτικὴ ἐκείνη Συνέλευσις διὰ τοσούτων ἐπανειλημμένων διατάξεων ὥριζε τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, καὶ ὥριζε ταύτην ὡς περιφέρειαν ἐπαρχιακὴν, τίς λόγος καὶ τί ἐπιχείρημα δύναται νὰ λεχθῇ πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ, ὅτι δὲν εἶναι δῆθεν ἀντισυνταγματικοὶ οἱ νόμοι ἐκεῖνοι, οἵτινες τὴν ἐπαρχιακὴν περιφέρειαν μετέβαλον εἰς νομαρχιακήν; Ἀλλὰ μήπως, Κύριοι, δὲν ὑπάρχῃ καὶ ἄλλο ἄρθρον, (ὡς συστοιχία βλέπετε πυροβόλων, ἀμυνομένων ὑπὲρ τῶν θεσμῶν καὶ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ τόπου,) τὸ 70 τοῦ Συντάγματος, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν οὗτινος οὐδεμία δύναται ν’ ἀπομείνῃ ἀμφιβολία, ὅτι οἱ ψηφισθέντες νόμοι εἰσὶν ἀντισυνταγματικοὶ, ὅτι εἰσὶ χάρτης ἄγραφος, μηδαμῶς ὑποχρεῶν ἡμᾶς εἰς τήρησιν αὐτοῦ, χάρτης κατακτηθεὶς διὰ τῆς συμπράξεως τῆς παρούσης Κυβερνήσεως μετὰ τῶν κρυφίων καὶ ἐμφανῶν ἐχθρῶν τοῦ τόπου; (ἀναγινώσκει): «Διὰ νὰ ἐκλεχθῇ τις Βουλευτὴς, ἀπαιτεῖται νὰ ἦναι πολίτης Ἕλλην, ἐκ τῆς ἐπαρχίας, παρ’ ἧς ἐκλέγεται, ἢ πρὸ δύο ἐτῶν τοὐλάχιστον ἐγκατεστημένος ἐν αὐτῇ κλπ.» Καὶ τί ἀπέναντι τῆς ῥητῆς ταύτης διατάξεως, τῆς ὁριζούσης καταφανῶς καὶ ἀριδήλως τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ μετ’ αὐτοῦ συμφωνοῦντες; Τίποτε. Πειρώμενοι νὰ εὕρωσιν ἐπιχειρήματα, ἵνα ὑποστηρίξωσι τὰ νομοσχέδια αὑτῶν, κατέφυγον εἰς ἰδέας περὶ τῆς ἐξευγενίσεως δῆθεν καὶ ἐξυψώσεως τοῦ Κοινοβουλίου· καὶ ὅτε προέβαλλον εἰς αὐτὸν τὸν κείμενον νόμον, τὸ Σύνταγμα, ἔστρεφε τὴν κεφαλὴν, ὡς ὅταν προβάλληται πρὸ τοῦ ἡλίου κάτοπτρον, ἀντικρύζον εἰς τὰ ὄμματα οἱουδήποτε. Ἡ λάμψις τῶν ἄρθρων τοῦ Συντάγματος ἦτο τοσαύτη, ὥστε τὸ ἀέτειον ὄμμα τοῦ Πρωθυπουργοῦ δὲν ἐδύνατο ν’ ἀντικρύσῃ ταύτην. Καὶ ταῦτα, ἅτινα λέγω, εἶναι τοσοῦτον βέβαιον, ὅτι οὕτως ἔχουσιν, ὥστε φόβῳ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὴ φανῇ καταφανέστατα ἀντισυνταγματικὸς, ἐκόλλησεν, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νόμου περὶ μεταβολῆς τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας ἓν εἰδικὴ ἐκλογικὴ περιφέρεια, διότι ἐνόμισεν, ὅτι διὰ τῆς λέξεως εἰδικὴ καὶ διὰ τῆς λέξεως ἐκλογικὴ δύναται νὰ καλύψῃ τὴν ἀντισυνταγματικότητα τοῦ προταθέντος τότε νόμου. Καὶ μὴ δυνάμενος νὰ σωθῇ ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων, ἅτινα ἐν ταῖς τραγικαῖς καὶ λυπηραῖς ἐκείναις στιγμαῖς τοῦ Ἔθνους οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ ἐξεσφενδόνιζον κατ’ αὐτοῦ, κατέφυγεν εἰς τὰ παραδείγματα τῶν ξένων ἐθνῶν, καὶ ἐπεκαλεῖτο τότε τὰς προτάσεις τοῦ Γλάδστωνος περὶ τροποποιήσεως τῶν ἀγγλικῶν ἐκλογικῶν νόμων, καὶ ἔλεγεν, ὅτι καὶ ἐν αὐτῷ τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ δὲν ὀκνοῦσι νὰ μεταβάλλωσι συνταγματικὰς διατάξεις, τὸν νόμον περὶ ἐκλογῆς τῶν Βουλευτῶν! Ἐλησμόνησεν ὅμως, ταῦτα λέγων, πρῶτον μὲν, ὅτι ὁ Γλάδστων δεινῶς τότε ἡττᾶτο, ἔπειτα δὲ, ὅτι τὸ Ἀγγλικὸν Κοινοβούλιον ἀποτελεῖται ἐκ τῆς Βουλῆς τῶν Λόρδων, ἐκ τῆς Βουλῆς τῶν Κοινοτήτων καὶ ἐκ τοῦ Βασιλέως, αἵτινες ἐξουσίαι ὁμοῦ ἀποτελοῦσι συντακτικὴν ἐξουσίαν ἐν τῷ Ἀγγλικῷ ἔθνει. Εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, ἡ Βουλὴ νὰ ἀποκαταστήσῃ, οὕτως εἰπεῖν, ἑαυτήν· εἶναι ἀνάγκη χάριν τῆς ἱστορίας τοῦ τόπου καὶ τῆς μνήμης τῶν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου πολιτευτῶν τῆς Ἑλλάδος ν’ ἀποκαταστήσῃ ἑαυτὴν ἡ Βουλὴ καὶ νὰ μεταβάλῃ τοὺς καθεστῶτας ἐκλογικοὺς νόμους, ἵνα μὴ πιστευθῇ ἐν τῇ ἱστορίᾳ, ὅτι εὑρέθη Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, λέγων ὅτι οἱ ἐπὶ τοσαύτας δεκάδας ἐτῶν ἀντιπροσωπεύσαντες τὴν Ἑλλάδα ἦσαν ἀποτέλεσμα ζωοκλόπων καὶ λῃστῶν, ὡς τότε οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἔλεγον, καὶ ὅτι δῆθεν ἡ ψήφισις τοιούτου νόμου ἀποτέλεσμα ἤθελεν ἔχει νὰ ἐξευγενίσῃ καὶ ἐξυψώσῃ τὴν ἀντιπροσωπείαν τοῦ λαοῦ. Ἔχω ἐν πάσῃ τιμῇ τοὺς καθημένους εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν), καὶ ὁμολογῶ, ὅτι ἕκαστος ἐξ αὐτῶν δύναται νὰ ἔχῃ ἐν τῷ τόπῳ καὶ μίαν εὐγενῆ ἱστορίαν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἄδικον εἶναι, ὑμεῖς ν’ ἀφήσητε ἀνεξάλειπτον τὸ στίγμα, ὅπερ εἰς τοὺς ἀδελφοὺς ὑμῶν καὶ εἰς τοὺς πατέρας καὶ εἰς τοὺς πάππους ὑμῶν ἐνεκόλαψαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἕτερος Ὑπουργὸς, μὴ ὑπάρχων σήμερον ἐν τοῖς ζῶσιν, ὅτε οὗτοι ἔλεγον, ὅτι ἡ ἱστορικὴ αἰτία τῆς μεταβολῆς τῶν καθεστώτων τότε ἐκλογικῶν νόμων κύριον λόγον εἶχε τὴν ἐξευγένισιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὴν ἐργασίαν αὐτοῦ οὐχὶ ὑπὲρ προσώπων, ἀλλ’ ὑπὲρ ἰδεῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ καταργηθῶσιν οἱ ἀντισυνταγματικοὶ νόμοι, νὰ ἐπανίδωσι δὲ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας οἱ καταργηθέντες, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἄριστα κοινοβουλευτικῶς ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἀντεπροσωπεύθη ὁ τόπος. Ὑπὸ τοὺς νόμους ἐκείνους εἴδομεν ἐκλάμψαντας ὡς εὐγενῆ μετέωρα τοὺς μεγαλειτέρους ἄνδρας τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ὑπὸ τοὺς νόμους ἐκείνους εἴδομεν ἀληθῆ κοινοβουλευτικὸν ἀνταγωνισμὸν, ὑπὸ τοὺς νόμους ἐκείνους εἴδομεν τὴν ἀληθῆ ἐξύψωσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βίου. Καὶ ἂν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ σώζωνταί τινες ἀκόμη, διαπρέποντες καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἐν τῇ διαπράξει τῶν πολιτικῶν πραγμάτων, οἱ ἄνδρες οὗτοι, κύριοι συνάδελφοι, βεβαίως ἐμορφώθησαν ὑπὸ τὰς συνταγματικὰς ἐκείνας διατάξεις, ἃς διὰ μιᾶς ἠθέλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ καταῤῥίψῃ, παρεισάγων ἐν τῷ τόπῳ ἡμῶν διατάξεις βλαβερὰς, οὐδένα ἱστορικὸν, οὐδένα νόμιμον λόγον ἐχούσας. Εἶπον, οὐδένα λόγον ἱστορικὸν ἐχούσας, διότι αὐτὴ ἡ ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, ἀπὸ τῶν παλαιοτάτων ἀκόμη χρόνων, ἀπὸ τῶν μυθολογικῶν, μέχρι προχθὲς εἶναι ἡ ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαρχίας! Ἡ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος εἶναι αὐτὸ τοῦτο, ἡ ἱστορία τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαρχίας· καὶ δὲν ὑπάρχει ἱστορικὸς, ὅστις νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι, ἂν τὸ Ἔθνος τοῦτο ἐμεγαλούργησε καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν τὴν παλαιὰν καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν τὴν κατόπιν καὶ κατὰ τὴν τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως, δὲν ἐμεγαλούργησε σύσσωμον, ὡς δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο ἡ Ῥωσσία, ἀλλ’ ἐμεγαλούργησαν αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ ἐπαρχία, οἱ ἐπαρχιῶται τῶν στενῶν περιφερειῶν· καὶ τὰ κατορθώματα τῶν ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν, συνενούμενα εἰς ἕνα ὄγκον, ἀποτελοῦσι τὴν τρισχιλιετῆ ἔνδοξον ἱστορίαν τῆς μικρᾶς ταύτης χώρας. Δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι ἐπανέλαβον ἄλλοι, δὲν θέλω νὰ εἴπω, ὅτι αὐτὴ ἡ φυσικὴ διαίρεσις τῆς χώρας μάχεται ὑπὲρ τῶν νόμων, οὓς κατηργήσατε. Ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο δύναμαι νὰ ἐπιμείνω καὶ ν’ ἀποδείξω, ὅτι, ἐπειδὴ ἐκ φύσεως ἐπλάσθη οὕτως ἡ Ἑλλάς, ἐν στεναῖς φυσικαῖς καὶ διακεκριμέναις ἀλλήλων περιφερείαις, ἡ ἅμιλλα τῶν ἐν ταῖς περιφερείαις ταύταις πολιτευομένων καὶ δρώντων ἀνδρῶν ὁπωσδήποτε, ἡ πολλαπλῆ οὕτως εἰπεῖν ἅμιλλα αὕτη ἐγέννησε τὸ μεγαλεῖον τοῦ Ἔθνους, ἀποτελούμενον ἐκ τῆς κατὰ μέρος ἐργασίας ἑκάστης ἐπαρχίας, ἢ τῶν ἀνδρῶν αὐτῆς. Καὶ ταῦτα μὲν, Κύριοι, εἰσί τινα τῶν ἐπιχειρημάτων, ἅτινα δύνανται νὰ ῥηθῶσιν ἐν τῇ συζητήσει τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ὅτι ἀντισυνταγματικοὶ ὑπάρχουσιν οἱ ψηφισθέντες ἐκλογικοὶ νόμοι, ὅ τε περὶ ἐλατώσεως τοῦ ἀριθμοῦ, ὡς καὶ ὁ περὶ μεταβολῆς τῆς στενῆς περιφερείας. Ἠδύναντο βεβαίως νὰ λεχθῶσι καὶ ἄλλα, ἠδύνατο ἐξαίφνης νὰ λεχθῇ, ὅτι οὐδὲν ἀγαθὸν ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς εὐρείας περιφερείας ἀπεκτήσαμεν· διότι ἐγὼ τουλάχιστον ὁμολογῶ, ὅτι, ἐρευνῶν διὰ τοῦ βλέμματος τὰ θρανία ταῦτα, παρατηρῶ περίπου τοὺς αὐτοὺς ἀξιοτίμους ἄνδρας, κατέχοντας τὰ ἑδώλια τῆς αἰθούσης. Δὲν εἶδον ἔν τινι γωνίᾳ τοῦ Βουλευτηρίου τούτου ἀναπηδῶσαν τὴν ἰδέαν, ὡς ἀνεπήδησε πάνοπλος ἡ Ἀθηνᾶ ἐκ τῆς κεφαλῆς τοῦ Διός. Συζητοῦμεν περὶ ἐκείνων τῶν πραγμάτων, περὶ ὧν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν καὶ πολλοὶ ἐξ ἡμῶν καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν καὶ οἱ πάπποι συνεζήτουν. Ποῦ εἰσιν αἱ μεταβολαὶ τῶν πραγμάτων; Ὁ Πρωθυπουργὸς περίπου περιστοιχίζεται παρὰ τῶν αὐτῶν φίλων καὶ παρὰ τῶν αὐτῶν Ὑπουργῶν ἀκόμη· καὶ ὁ κ. ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παρὰ τῶν αὐτῶν φίλων. Δὲν ὑπῆρχον λοιπὸν ἰδέαι καθ’ ὅλον τὸ μακρὸν διάστημα τοῦ συνταγματικοῦ βίου τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐγεννήθησαν καὶ ἀνεπήδησαν μάλιστα ἐκ τῆς εὐρείας περιφερείας; Καὶ τίνες εἰσὶν αἱ ἰδέαι αὗται; Μήπως ἡ συναλλαγὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς Τάκη; Μήπως ἡ συναλλαγὴ ἄλλου Ὑπουργοῦ πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον; Τὰ αὐτὰ πρόσωπα καὶ τὰ αὐτὰ πράγματα, καὶ χείρονες αἱ ἰδέαι, διότι καὶ στερεώτερον καὶ ἐπὶ τὸ χεῖρον ἐκτελεῖται ὁ πρωθυπουργικὸς δεσποτισμός. Διότι ὀφείλω, Κύριοι, διὰ μυριοστὴν φορὰν νὰ τὸ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Κατηγοροῦσι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὡς ἀπολυτόφρονα καὶ μοναρχικὸν ἐκεῖνοι οἵτινες ἀγνοοῦσι ποῦ τοῦ πονεῖ, κατὰ τὸ κοινὸν λόγιον. Δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀπολύτου μοναρχίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι εὐθὺς, ὡς κηρυχθῇ ὑπὲρ αὐτῆς, ἀμφιβάλλω, ἂν θὰ ἔχῃ τὴν εὐτυχίαν ἢ τὴν τόλμην νὰ παρακάθηται τῷ Μονάρχῃ ὡς Πρωθυπουργὸς αὐτοῦ. Ἀλλ’ εἶναι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπὲρ τῆς πρωθυπουργικῆς παντοκρατορίας. Ἐὰν ἦτο ὑπὲρ τῆς Μοναρχίας, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος, νὰ ἔλθῃ ἐνώπιον ἡμῶν, ἢ νὰ ἐξέλθῃ εἰς τὰς ὁδοὺς καὶ τὰς πλατείας, καὶ νὰ προκαλέσῃ καὶ ἐπιβάλῃ τὸ πραξικόπημα, καὶ νὰ ῥίψῃ τοὺς ἐλευθέρους θεσμοὺς τοῦ Ἔθνους ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς Μοναρχίας· τοὐναντίον ζητεῖ, ὡς ἐξευτελίζει πάντας, νὰ ἐξευτελίσῃ ἀσεβῶν καὶ τὴν Βασιλείαν· καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν αὐτὸν ἐνόχως παρασύροντα τὴν ἀνεύθυνον Βασιλείαν δυστυχῶς, ὁτὲ μὲν εἰς χάριτας ἀκατονομάστους πρὸς τὸν Τάκην, (δεικνύει τὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν) ὁτὲ δὲ εἰς ἀπολαύσεις δυσαναλόγων δωρεῶν, ἐξ ὧν ἠλαττωμένη μέχρι τοῦδε (καὶ λυποῦμαι πολὺ δι’ αὐτὸ) βεβαίως ἐφάνη ἡ Βασιλεία, καὶ τελευταῖον καὶ ἀνήσυχος, διότι πρὸ ὀλίγων μόλις ἡμερῶν τὸ Βασιλικὸν Αὐλαρχεῖον τεταραγμένον ἔγραφεν εἰς τὰς ἐφημερίδας, καὶ δικαίως: «μὴ πιστεύετε, πρὸς Θεοῦ! ὅτι πρόκειται νὰ εἰσαχθῇ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ παραχωρήσεως ἐθνικοῦ κτήματος καὶ 100,000 δραχμῶν ἐτησίως εἰς τὸν ἕτερον τῶν βασιλοπαίδων». Διότι ἐνόησεν εὐτυχῶς ἡ Βασιλεία, ὅτι ταῦτα δὲν γίνονται ὑπὲρ αὐτῆς παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ γίνονται πρὸς βλάβην αὐτῆς, ἵνα ὑψοῦται ἡ πρωθυπουργικὴ παντοκρατορία. Δὲν εἶναι λοιπὸν μοναρχικὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ εἶναι πρωθυπουργικός. Καὶ ἐπέτυχεν ὁμολογῶ εἰς τὸ σύστημα· διότι δὲν ἦλθεν, ὡς ἄλλοι θαῤῥαλέοι πολιτικοὶ ἢ στρατιωτικοὶ ἄνδρες, νὰ φέρῃ τὸ πραξικόπημα εἰς τὰς ὁδοὺς καὶ τὰς πλατείας, ἵνα ἀντιμετρηθῇ πρὸς ἄλλους, ἀλλ’ ἦλθε μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον, εἰσάγων νόμους εἰς τὸ Κοινοβούλιον, δι’ ὧν ἐκλόνισε καὶ κατέῤῥιψε τοὺς ἀκρογωνιαίους λίθους τοῦ Συντάγματος ἕνα πρὸς ἕνα. Καὶ σήμερον ἀρκεῖ ἴσως ἡ Βασιλεία ἐπιορκοῦσα (ὅπερ ποτὲ δὲν πιστεύω) νὰ θελήσῃ νὰ θέσῃ τὴν χεῖρα ἐπὶ τοῦ Συντάγματος καὶ ἐλαφρῶς νὰ κλονήσῃ αὐτὸ, ἵνα τὸ πολίτευμα ἡμῶν καταπέσῃ. Ἡ Βασιλεία βεβαίως δὲν θέλει πράξει αὐτὸ, διότι σὺν τῇ καταπτώσει τοῦ Συντάγματος βεβαίως θέλει καὶ Αὐτὴ καταπέσῃ. Διὰ τοῦτο εὔχομαι καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ σύνεσις τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως θέλει σώσει τὸν τόπον ἐκ τῶν δεινῶν, ἅτινα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρασκευάζει. Τὸ σύστημα αὐτοῦ εἶναι παλαιόν· δὲν ἤρξατο πρῶτον διὰ τῶν ἐκλογικῶν νόμων, ἤρξατο πρὸ καιροῦ, ἀλλὰ μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν περὶ εὐρείας περιφερείας νόμων τὸ σύστημα αὐτοῦ ἐξεδηλώθη καθ’ ὅλας τὰς ἀπεχθεῖς αὐτοῦ διαστάσεις. Ἐνόησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ δημοτικὴ διοίκησις εἶναι μία τῶν ἀσφαλεστέρων ἐγγυήσεων τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, εἰς ὃ γέννησιν καὶ ὕπαρξιν ἔδωκεν αὐτὴ ἡ δημοτικὴ ἐλευθερία, αὐτὴ ἡ καθεστῶσα δημοτικὴ τάξις. Ἐγνώριζεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν δύναμιν τῶν δήμων, διότι οἱ δῆμοι ὑπῆρξαν οἱ διάδοχοι τῶν ἑλληνικῶν κοινοτήτων, τουτέστι τῶν πολιτικῶν καὶ κοινωνικῶν ἐκείνων ὁμάδων, αἵτινες διετήρησαν ἀλώβητον καὶ τὸν θαυμάσιον χαρακτῆρα τοῦ Ἔθνους, καὶ τὴν γλῶσσαν, καὶ τὰς ἐλευθερίας αὐτοῦ καὶ τὴν θρησκείαν κατὰ τὴν μακραίωνα ἡμῶν δουλείαν. Ἦλθε καὶ ἔβαλε τὴν χεῖρα ἀγρίως (διότι αὐτὴ εἶναι ἡ λέξις) καὶ ἀσέμνως (διότι αὐτὴ εἶναι ἡ λέξις) ἐπὶ τῶν δημοτικῶν θεσμῶν, οὓς ἐσεβάσθη ἡ Βασιλεία ἐκείνη, ἣν ἐξεδιώξαμεν διότι ἐθεωροῦμεν ἐναντίαν τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Ἔθνους. Ἦλθε καὶ ἔβαλε χεῖρα ἐπὶ τῶν δημοτικῶν ἐλευθεριῶν τοῦ Κράτους ὁ Πρωθυπουργὸς ἀπὸ σκοποῦ, διότι ἐγίνωσκεν, ὅτι ἡ δύναμις τῶν ἐλευθέρων συνταγμάτων βασίζεται εἰς τὴν δύναμιν τῶν ἐλευθέρων δήμων, καὶ διὰ τοῦτο, Κύριοι, ὅτε εἰσῆγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν νόμον ἐκεῖνον περὶ «ὑποταμείων», ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων οὗτινος εἴδετε μέχρι τοῦδε καὶ ἐπείσθητε, πιστεύω, καὶ ὑμεῖς, ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ ἐλευθέρα διαχείρισις καὶ ἡ ἐλευθέρα διοίκησις τῶν δήμων ἀπώλετο διὰ παντὸς, ὅτε, λέγω, Κύριοι, εἰσῆγεν ὁ Πρωθυπουργὸς τὸν νόμον ἐκεῖνον, εἶχον τὴν τιμὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἴπω μεταξὺ ἄλλων καὶ τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, ἃς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω. Εἶπον ἐν τῇ πρώτῃ μου ἀγορεύσει κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου, ὅτι (ἀναγινώσκει): «Τὸ νομοσχέδιον, Κύριοι, περὶ συστάσεως ἐπαρχιακῶν ὑποταμείων καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ ταμείων νόμων κατὰ πρῶτον μὲν γεννᾷ εἰς ἕκαστον τὴν ἰδέαν, ὅτι εἶναι νομοσχέδιον καθαρᾶς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ παρατηροῦμεν, ὅτι ἀπὸ χρόνου τινὸς ὑπὸ τὸ πρόσχημα βελτιώσεων καὶ μεταῤῥυθμίσεων τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους, μεταβάλλονται οἱ θεσμοὶ, καὶ μεταβάλλονται οὐχὶ ἁπλῶς καὶ τυχαίως, ἄνευ ὡρισμένου καὶ μεμελετημένου συστήματος, ἀλλὰ κατὰ τρόπον, ὥστε εἰς χεῖρας τῆς κεντρικῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως νὰ συγκεντρωθῶσι πᾶσαι αἱ ὑπηρεσίαι καὶ αἱ δυνάμεις τοῦ Κράτους.» («Ἐφημερὶς τῶν συζητήσεων τῆς Βουλῆς» Περιόδου ΙΑʹ Συνόδου Αʹ, σελ. 249.) Ἐν ἑπομένῃ δὲ ἀγορεύσει μου περὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος προσέθετον (ἀναγινώσκει): «Εἶπον ἐν τῇ πρώτῃ μου ἀγορεύσει, ὅτι ἔχω πεποίθησιν, ὅτι διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καταστρέφεται αὐτὸς ὁ ὀργανισμὸς τῶν δήμων, αὐτὴ ἡ ὕπαρξις τοῦ νομικοῦ προσώπου τῶν δήμων, ἥτις ἀποτελεῖ ἓν σύστημα ἐν τῷ συνταγματικῷ ἡμῶν χάρτῃ, μὴ δυνάμενον νὰ καταργηθῇ, ἐκτὸς ἐὰν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον πιστεύῃ, ὅτι ὁ δημοτικὸς θεσμὸς τῆς χώρας δύναται ἐπίσης διὰ νομοσχεδίου τινὸς νὰ καταργηθῇ. Καὶ ἐγὼ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν τινὰ, ὅτι θέλομέν ποτε παραστῆ θεαταὶ τοιούτου συστήματος, μὲ μίαν μόνην διαφοράν, ὅτι βεβαίως δὲν θέλουσιν εἰσαγάγει νόμον γενικὸν, δι’ οὗ νὰ καταργῆται ἡ δημοτικὴ διοίκησις, θέλουσιν ὅμως μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον σείσει τοσούτους γωνιαίους λίθους τοῦ δημοτικοῦ οἰκοδομήματος, ὥστε, ὅταν ἐξυπνήσωμεν, θέλομεν ἴδει, ὅτι βεβαίως δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν πλέον τὸ περικαλλὲς δημοτικὸν οἰκοδόμημα καὶ τοὺς σπουδαίους δημοτικοὺς θεσμοὺς τῆς πολιτείας.» (αὐτόθι σελ. 258). Καὶ ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι, ταῦτα πάντα ἆρά γε δὲν συνέβησαν μετὰ τὸν νόμον περὶ συστάσεως ὑποταμείων; Δὲν ὑπέβαλεν ὁ Πρωθυπουργὸς δὶς ἐνώπιον ἡμῶν τὸν νόμον περὶ διοικητικῶν ἀστυνομιῶν, ὃν πολλοὶ κακῶς πιστεύουσιν, ὅτι ἀπέσυρε; Καὶ κατόπιν δὲν ὑπέβαλε σήμερον τὸ νομοσχέδιον περὶ διαπυλίων, δι’ οὗ ἡ δημοτικὴ ἐλευθερία καὶ ἡ ἀνεξαρτησία ἀπώλοντο διὰ παντός; Καὶ νομίζετε, ὅτι, ἀφοῦ καὶ ἐὰν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποκτήσῃ, δὲν θέλει ἀμέσως ἀγρίως καὶ ἐπιβλητικῶς ἐπιζητήσει τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀστυνομιῶν, δι’ οὗ πᾶσα πλέον δημοτικὴ καὶ πολιτικὴ ἐλευθερία ἀνῃρέθη, εἰσαγομένης οὐχὶ τῆς διοικητικῆς, ὡς ἐπίστευσαν ἄλλοι, ἀλλ’ αὐτῆς τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας; Καὶ δὲν εἶναι τὰ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ὄργανα, ἅτινα τῇ εἰσηγήσει αὐτοῦ παρακελεύουσι τὸν Πρωθυπουργὸν ἔκτοτε νὰ ἐπιληφθῇ τάχιστα τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν περὶ ἀστυνομιῶν διοικητικῶν ἢ στρατιωτικῶν διατάξεων, διότι κινδυνεύει ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους; Καὶ δὲν ἔχομεν, Κύριοι, ἐφημερίδα, φίλα φρονοῦσαν τῷ Πρωθυπουργῷ, ἡμιεπίσημον, μεθ’ ὅλας τὰς περὶ τοῦ ἐναντίου διαβεβαιώσεις αὐτοῦ, ἥτις τῇ 28 Ἰουλίου 1888 ἔτους ἔγραφεν (ἀναγινώσκει): «Ἡ στιβαρὰ χεὶρ τοῦ διοικοῦντος τὸ Κράτος ἂς λάβῃ ἀπὸ τῆς κόμης καὶ τὸ ἀχρεῖον αὐτὸ μαμμόθρεπτον, τὸ λεγόμενον δημοτικὴ διοίκησις ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἂς τὸ θέσῃ εἰς τὴν θέσιν του.» Εἶναι ἡ «Παλιγγενεσία» τῆς 28 Ἰουλίου 1888 ἔτους. Ταῦτα ἔγραφεν αὕτη, ὠνόμαζε δηλ. τὸν ὕψιστον τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν τοῦ Κράτους, τὴν δημοτικὴν διεύθυνσιν τῆς χώρας, μαμμόθρεπτον ἀχρεῖον, καὶ ἐζήτει νὰ κινήσῃ τὴν στιβαρὰν χεῖρα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἵνα ἁρπάσῃ ἐκ τῆς κόμης αὐτὸ τὸ ἀχρεῖον μαμμόθρεπτον καὶ τὸ θέσῃ εἰς τὴν θέσιν του. Καὶ θέλει πράξει καὶ τοῦτο ὁ Πρωθυπουργὸς εὐθὺς, ὡς ἐπιψηφίσητε τὸν περὶ διαπυλίων νόμον. Καὶ δὲν παρεκίνει αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς τὰς αὐτὰς ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ἐφημερίδας, τὰς φίλας αὐτῷ φρονούσας, νὰ γράφωσιν, ὅτι ὁ θεσμὸς τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας εἶναι ξένος ἐν Ἑλλάδι καὶ παρείσακτος, κατ’ ἀνοχὴν τοῦ Κράτους δῆθεν ὑφιστάμενος; Καὶ ὅτι ὀψέ ποτε θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις, δύναται δῆθεν νὰ καταστρέψῃ τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν; Καὶ ἐλησμόνει ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία δὲν εἶναι ἀχρεῖος θεσμὸς, οὐδὲ παρείσακτος ἐν τῇ παλαιοτάτῃ ἡμῶν χώρᾳ· ὁ ὀργανισμὸς τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας δυνατὸν νὰ ᾖναι παρείσακτος, ἀλλ’ ἡ δημοτικὴ ἀστυνομία, αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν, ὑφίστατο ἀπὸ παλαιοτάτων χρόνων, ἐπὶ αὐτῆς τῆς ἐποχῆς τῆς μακραίωνος κατακτήσεως τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τῶν Τούρκων· τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν ἐνήσκουν οἱ ἐντολοδόχοι τῶν κοινοτήτων χριστιανοὶ, καὶ οὐδέποτε ἡ Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία ἠξίωσε ν’ ἀποκτήσῃ ὑπὲρ αὐτῆς ἐκεῖνο, ὅπερ ἴσως ἐδύνατο, τὴν δημοτικὴν τουτέστιν ἀστυνομίαν, ἣν μετὰ τοσούτους αἰῶνας εὑρέθησαν ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ τὰ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ὄργανα αὐτοῦ καὶ ἐχαρακτήρισαν ὡς παρείσακτον θεσμὸν ἐν τῇ χώρᾳ. Μετὰ πάροδον τοσούτων ἐτῶν, ἀπὸ τοῦ 1849 ἔτους, ἀφ’ ἧς ἐψηφίσθη μόνον ὁ περὶ διοικητικῆς ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νόμος, ἔρχεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ διὰ τῶν ὀργάνων αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦ εἰσηγητηρίου λόγου εἰς τὴν Βουλὴν ἄλλης προηγουμένης Συνόδου τεκταίνεται σχέδια, δι’ ὧν θέλει νὰ καταῤῥίψῃ τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν, ἀστυνομίαν τοῦ Κράτους ὅλου, ὑπὲρ ἧς ὕψωσαν γενναίαν καὶ εὐγενῆ φωνὴν οἱ Ἕλληνες πολιτευταὶ καὶ οἱ Ἕλληνες δημοσιογράφοι ἤδη ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1849 ἔτους. Ἔχω εἰς χεῖράς μου τεμάχιόν τι ἐγκρίτου ἐφημερίδος, ἐκδιδομένης ἐν Ἀθήναις κατὰ τὸ 1849 ἔτος, ἥτις, ὅτε ἡ τότε Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ εἰσαγάγῃ τὴν διοικητικὴν ἀστυνομίαν μόνον ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους, οὐχὶ δὲ καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἥτις λέγω ἐπολέμησε τὴν εἰσαγωγὴν τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας ἀκόμη καὶ εἰς αὐτὴν καὶ μόνην τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Κράτους. Καὶ ὅ,τι τότε, τῷ 1849 ἔτει, ἐπολεμεῖτο ὑπὸ τῆς φιλελευθέρου κοινῆς γνώμης, ὑπὸ τῶν φιλελευθέρων ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, ὑπὸ τῆς ἐξόχου ἀληθῶς καὶ σεμνῆς καὶ φιλοπάτριδος καὶ εὐγενοῦς δημοσιογραφίας διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ μόνον τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Κράτους, εὑρέθη Πρωθυπουργὸς, Κύριοι, μετὰ πάροδον τεσσαράκοντα ὅλων ἐτῶν προόδου καὶ πολιτισμοῦ, νὰ ζητήσῃ νὰ εἰσαγάγῃ ἐπὶ ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους (ἀναγινώσκει): «Βεβαίως, ἔγραφεν ὁ δημοσιογράφος ἐκεῖνος, δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἵτινες θέλομεν πλέξει τὸν στέφανον τῆς ἄχρι τοῦδε ἀστυνομίας Ἀθηνῶν· βεβαίως ὅμως δὲν θέλομεν ἀποδώσει κακὴν θέλησιν ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπάρχει, δὲν θέλομεν σιωπήσει, βλέποντες ἐφημερίδα, φωνάζουσαν δὶς τῆς ἑβδομάδος ὑπὲρ ἀκριβοῦς ἐφαρμογῆς τοῦ Συντάγματος, κατακρίνουσαν τοὺς ἄρχοντας, ὡς ἐπιβουλευομένους τὰς ἐθνικὰς ἐλευθερίας, νὰ ζητῇ ἤδη τὴν καταστροφὴν δικαιώματος ἐθνικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐν μέρει ἐξασφαλίζει τὸν λαὸν κατὰ τῶν ὀνύχων τῆς ἐξουσίας, δικαιώματος, τὸ ὁποῖον, εἰς χεῖρας τῆς ἐξουσίας εὑρισκόμενον, θέτει εἰς τὴν διάκρισιν αὐτῆς καὶ τὴν ζωὴν καὶ τὴν τιμὴν καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ πολίτου, Διοικητικὴν ἀστυνομίαν ἔχων καὶ ὁ ἐπάρατος Μεταρνὶχ, καὶ οἱ ἐθνολετῆρες ἡγεμόνες τῆς Γερμανίας, κατήντησαν ἐν τῇ ὡραίᾳ ἐκείνῃ χώρᾳ νὰ δεσμεύσωσι τὸν λαὸν, καὶ νὰ καταστήσωσιν ἐν τῷ μέσῳ πεπολιτισμένου ἔθνους ἀληθῆ λῃσταρχεῖα, ἀληθῆ δικαστήρια τῆς ἱερᾶς ἐξετάσεως, τὰς ἀστυνομίας· ὅθεν καὶ ἅμα οἱ λαοὶ ὕψωσαν τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας, τῆς ὁποίας ἡ αὔρα ἔπνευσεν ἐκ τῆς Γαλλίας, πρώτη των φροντὶς ἦτο, νὰ ζητήσωσι τὴν καταστροφὴν τῶν διοικητικῶν ἀστυνομιῶν.» Ταῦτα ἔγραφεν ἡ «Ἐλπὶς» τῆς 13 Μαρτίου 1849 ἔτους, καὶ ἔγραφε ταῦτα, διότι προέκειτο νὰ εἰσαχθῇ ἡ διοικητικὴ ἀστυνομία, οὐχὶ καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἰς αὐτὰς καὶ μόνας τὰς Ἀθήνας, εἰς ἃς ἴσως ἦτο ἀνάγκη, διότι εἶναι ἡ πρωτεύουσα τῆς ἐπικρατείας· καὶ σήμερον, Κύριοι, ἀμυνόμεθα ὑπὲρ ἐκείνου, ὑπὲρ οὗ δὲν ἐφαντάσθησαν, ὅτι ἤθελον κινδυνεύσει νὰ ἀμυνθῶσιν οἱ τότε, οὓς ἡμεῖς ἐνομίζομεν ζήσαντας ὑπὸ ἀπόλυτον καὶ τυραννόφρονα Μοναρχίαν, ἐνῷ ἔζων ὑπὸ συνταγματικωτέραν καὶ ἐλευθερωτέραν συνταγματικὴν πολιτείαν. Διὰ τοῦτο ἐνομίσαμεν, ὅτι καθῆκον ἔχομεν νὰ ἀμυνθῶμεν ὑπὲρ τῶν θεσμῶν τῆς χώρας, διὰ τοῦτο ἐπιστεύσαμεν, ὅτι ἐκπληροῦμεν καθῆκον ὑπέρτατον, ἀμυνόμενοι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ὑπὲρ τῶν θεσμῶν τῆς πατρίδος, καὶ ζητοῦντες τὴν κατάργησιν τῶν ἀντισυνταγματικῶν καὶ ἀντεθνικῶν καὶ ὀλεθρίων καθεστώτων ἐκλογικῶν νόμων. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον;

§61ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε.

§62ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλεται πρότασις ἀναβολῆς;

§64ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ πρότασις ἀναβολῆς.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί σημαίνει, ὅτι παρῆλθεν ἡ ὥρα;

§66ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἰδοὺ τί σημαίνει· τὸ θέμα εἶναι ἄξιον συζητήσεως εὐρυτάτης, δὲν θὰ καταλήξῃ ἐδῶ ἡ συζήτησις, ἐκτὸς ἐὰν θελήσητε νὰ μᾶς περιορίσητε νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν μονολογοῦντες· ἂς καταδεχθῶσι τοὐλάχιστον οἱ συνάδελφοι τῆς ἄλλης πτέρυγος, νὰ εἴπωσιν ὀλίγας λέξεις. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν, διότι ἡ ὥρα παρῆλθε, καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν, νὰ ἀναβάλῃ δι’ αὔριον τὴν συζήτησιν, διότι πολλοὶ σκοποῦμεν νὰ λάβωμεν τὸν λόγον.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§68ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν θελήσητε νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ, μᾶς πιέζετε.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρώτησα, ἐὰν ζητῇ ἄλλος τις τὸν λόγον, καὶ οὐδεὶς ἐζήτησε.

§70ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐγὼ ζητῶ τὸν λόγον καὶ δηλῶ, ὅτι θὰ ὁμιλήσω, καθὼς καὶ πολλοὶ ἄλλοι, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρημένη, ζητοῦμεν τὴν ἀναβολήν.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τούτου, ἂν συναινῇ.

§72ΜΙΛΗΣΗΣ. Αἱ συζητήσεις διέπονται ὑπὸ τῆς καλῆς πίστεως. Ὅταν ἡ ὥρα ἦναι προκεχωρημένη καὶ οἱ συνάδελφοι βλέπουσιν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν, ἡ καλὴ πίστις ὑπαγορεύει ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν. Τώρα, ἐὰν θελήσητε νὰ θεωρήσητε τὴν παρατήρησίν μου τυπικὴν καὶ νὰ ἀποταθῆτε εἰς τὴν Βουλήν, ἡ πλειονοψηφία βεβαίως θὰ τὴν ἀποῤῥίψῃ.

§73ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, συζητοῦντες περὶ ἀναβολῆς. Περὶ ἀναβολῆς ἤδη συζητοῦντες, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἀναβάλωμεν, διότι ἡμεῖς ἐπιμένομεν νὰ ἀναβληθῇ ἡ οὐσιαστικὴ συζήτησις τοῦ περὶ οὗ πρόκειται ἀντικειμένου, οἱ κύριοι ἐπιμένουσι νὰ προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν προτίμησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἀναβολῆς, καὶ δὲν εἶναι πρέπον, προκειμένου περὶ ἀναβολῆς, νὰ ἀναβάλωμεν ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν δέχηται ἔστω τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς, καὶ κατόπιν, ἐὰν δέχηται τὴν προτίμησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιμένετε εἰς τὴν ἀναβολὴν, κύριε Βουλευτά;

§75ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀφοῦ ὑπέβαλον πρότασιν, ἐρωτήσατε τὴν Βουλήν, διὰ νὰ ἀποφανθῇ.

§76Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἐξ Ἑρμιονίδος ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅστις ἐζήτησεν, ἵνα μὴ περατωθῇ ἡ συζήτησις κατὰ τὴν συνεδρίασιν ταύτην, ἀλλὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ ἐπὶ τὴν αὔριον, ὑπέθετεν, ὅτι ἡ γνώμη αὐτοῦ αὕτη ἤθελεν ἐκτιμηθῆ ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας, καὶ ὅτι ἡ πλειοψηφία ἤθελε στέρξει ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς, ἀφοῦ ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ προταθεῖσα γνώμη δὲν ἦτο γνώμη ὑπαγορευθεῖσα ὑπὸ σκοποῦ ματαιώσεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἦτο γνώμη, τὴν ὁποίαν προέβαλεν ἐξ ἐπιθυμίας νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἐνόμιζεν, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ λάβῃ μέρος· ἐπειδὴ δὲ ἡ ὥρα ἦτο παρεληλυθυῖα, ὑπέθεσεν, ὅτι εἶχε δικαίωμα ν’ ἀξιώσῃ ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν νὰ μὴ ἀρνηθῇ ν’ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ πλειοψηφία ἀρνεῖται τοῦτο, ἡ ψηφοφορία δὲν εἶναι ἀναγκαία, διότι ἐσμὲν βέβαιοι, ὅτι ἡ ἀναβολὴ δὲν ἤθελε γενῆ ἀποδεκτή. Ἑπομένως κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ στέρξωμεν, ἵνα ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις καὶ περατωθῇ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἀλλ’ ἐὰν οὕτως ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, ἔχω καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἔχω καὶ ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος τούτου καὶ ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κατεπείγοντος, τὴν ὁποίαν προέβαλον πρὸ μικροῦ. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἠρνήθη νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κατεπείγοντος, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπεδίδετο εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προέβαλον, δὲν ἤθελε γενῆ δυνατὸν νὰ ψηφίσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1890 πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ νέου ἔτους. Ὁ λόγος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν ἤθελε κριθῆ ἀπολύτως, ἤθελεν ὑποληφθῆ σπουδαῖος, καὶ ἤθελε δικαιολογήσει τὴν ἄρνησιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ νὰ προσδιορισθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προέβαλον, μεταξὺ τῶν πρώτων ἔργων τῆς Βουλῆς. Μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι στερεῖται ἐντελῶς σπουδαιότητος. Προβαίνω δὲ περισσότερον, ὅτι εἶναι λόγος διεσκευασμένος, ἵνα παρακωλύσῃ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου τὴν ἔρευναν κατ’ οὐσίαν ὁ Πρωθυπουργὸς θεωρεῖ ἐπικίνδυνον εἰς τὰ πολιτικὰ αὐτοῦ συμφέροντα. Καὶ πῶς ἠδύνατο νὰ ὑποληφθῇ σπουδαία ἡ ἀντίῤῥησις τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δῆθεν πρέπει νὰ μὴ συζητήσωμεν τὸ προταθὲν παρ’ ἐμοῦ νομοσχέδιον, πρὶν ἢ ἐπιψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμός; Μήπως τρέχωμεν τὸν κίνδυνον νὰ μὴ συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, ἐνῷ γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν πλέον τῶν 10 ἢ 20 ἡμερῶν, ἀπὸ τοῦδε δὲ μέχρι τῆς λήξεως τοῦ ἔτους ἀριθμοῦμεν 25 καὶ πλέον ἡμέρας; ἀφοῦ μάλιστα ἀπὸ τοῦδε μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θέλομεν ἀρχίσει τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀναγκαίως θέλουσι μεσολαβήσει τρεῖς καὶ πλέον ἑβδομάδες, καθ’ ἃς καὶ τὰ νομοσχέδια τῶν πιστώσεων, τὰ ὁποῖα ὁ Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐπρότεινα, ἠδύναντο νὰ συζητηθῶσι καὶ ψηφισθῶσιν; Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὰ πράγματα ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν. Ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν ψηφίζεται πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, ἢ ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν καθίσταται δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ πρὸ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ προέβαλον, καὶ ἂς ἐξετάσωμεν τὰς ζημίας τὰς ἐπελευσομένας. Ποία θὰ ἦναι ἡ ζημία, ἐὰν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1890 δὲν ψηφισθῇ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους; Ὁ Προϋπολογισμὸς πάντοτε θέλει ψηφισθῆ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ νέου ἔτους, διότι ὑπάρχει ἀποχρῶν χρόνος. Ἀλλ’ ἐὰν συνέβαινε νὰ μὴ ψηφισθῇ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ νέου ἔτους, ποία ἡ ζημία; Τί εἶναι Προϋπολογισμὸς κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους; Ποίαν ἔχει σπουδαιότητα ἢ σημαντικότητα ὁ διὰ τῶν Προϋπολογισμῶν γινόμενος προσδιορισμὸς τῶν ἐτησίων ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, ἀφοῦ κατόπιν ἐπέρχεται βροχὴ πιστώσεων συμπληρωματικῶν καὶ ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων, αἵτινες μεταβάλλουσι τὰς βάσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων καὶ τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων; Μᾶς προβάλλουσι τὴν ἀνάγκην τῆς ψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐν ᾧ χρόνῳ τὸν Προϋπολογισμὸν κατέστησαν τοιοῦτον, ὥστε κατέστρεψε τὴν ἔννοιαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐπρότεινα, πρὸ τῆς ἐνεργείας τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ἡ ζημία εἶναι μεγίστη, καὶ διὰ νὰ κατανοήσητε, ὅτι εἶναι μεγίστη, πρέπει νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς περὶ τῶν νόμων, ὧν ἐζήτησα τὴν ἀκύρωσιν, πολιτικὰς θεωρίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτε ἐψηφίζοντο οἱ νόμοι τῆς 16ης Ἰουνίου 1886, ἐξήγησε τοὺς λόγους, οἵτινες ὑπηγόρευσαν εἰς αὐτὸν νὰ προτείνῃ νομοθετήματα τοιαῦτα, καὶ νὰ ἐπιμείνῃ, ἵνα ταῦτα ψηφισθῶσι καὶ ἐκδοθῶσιν ὡς νόμοι τοῦ Κράτους. Τί ἔλεγε τότε ὁ Πρωθυπουργός; Ὡμολόγει ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ ἀναθεώρησις τοῦ Συντάγματος, ἐνῷ δὲ ἀνωμολόγει τὴν ἀνάγκην ταύτην, ἔλεγεν, ὅτι τὰ τῆς ἀναθεωρήσεως πρέπει νὰ συζητηθῶσι, διὰ νὰ γνωσθῇ, τίνες αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος, αἵτινες πρέπει νὰ ἀναθεωρηθῶσιν. Ὁ Πρωθυπουργὸς λοιπὸν, ὁ ὁποῖος ἀνωμολόγει τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ Συντάγματος, δὲν ἐγνώριζε, ποῖαι διατάξεις αὐτοῦ πρέπει νὰ ἀναθεωρηθῶσι, καὶ παρέπεμπεν εἰς τὸν μέλλοντα χρόνον, διὰ νὰ γένηται συζήτησις περὶ τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, καὶ διὰ τῶν συζητήσεων νὰ γένηται γνωστὸν, ποίων διατάξεων τοῦ Συντάγματος ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ ἡ ἀναθεώρησις. Ἀλλ’ ἔλεγε ταῦτα διότι ἐφρόνει αὐτά; Παντάπασιν. Ἔλεγε ταῦτα, διότι ἤθελε νὰ καλύψῃ τὴν ἀληθῆ προαίρεσιν, ἥτις ὑπηγόρευσε τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν τὴν εἰσήγησιν, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ καταστῶσι νόμοι. Τὰ νομοσχέδια, ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν τότε, δὲν ἐγγίζουσι τὸ πολίτευμα ἀλλὰ μεταβάλλουσι τοὺς θεμελιώδεις νόμους τῆς πολιτείας. Δὲν σκοποῦσι τὴν διαστροφὴν τῆς λειτουργίας τῶν θεσμῶν, ἀλλὰ τὴν βελτίωσιν τῆς λειτουργίας αὐτῶν. Οἱ ἀφορισμοὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἀποδεικνύουσι τὴν πενιχρότητα τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε νὰ προτείνῃ, ἵνα ὑποστηρίξῃ τὰ νομοσχέδια αὐτοῦ. Ποίαν ἔννοιαν ἔχει ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι τὰ νομοσχέδια δὲν ἐγγίζουσι τὸ πολίτευμα, ἀφοῦ μεταβάλλουσι τοὺς θεμελιώδεις νόμους τῆς πολιτείας; Καὶ τίνες ἄλλοι νόμοι θεμελιωδέστεροι τῆς πολιτείας εἶναι, εἰμὴ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος; Ποίαν ἔννοιαν ἔχει ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα δὲν ἐσκόπουν τὴν διαστροφὴν τῆς λειτουργίας τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ τὴν βελτίωσιν τῆς λειτουργίας αὐτοῦ; Καὶ εἶναι ἀνάγκη νόμων, διὰ νὰ βελτιωθῇ ἡ λειτουργία τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, αἵτινες εἶναι σαφεῖς καὶ εὐκρινεῖς, καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἐκτέλεσις θὰ ἦναι πάντοτε ἀρκοῦσα, ἐν ὅσῳ δὲν παρεμβάλλονται προσκόμματα εἰς αὐτήν; Οὕτω δὲ δὲν ἀπέφευγε τὴν ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, ὡς ἔλεγε, προτείνων, ὅτι ἐπεθύμει νὰ συζητηθῶσι πρότερον τὰ τῆς ἀναθεωρήσεως, ὅπως γνωσθῇ τίνες διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἐδέοντο ἀναθεωρήσεως, ἀλλὰ προέβαινεν εἰς ἀναθεώρησιν τοῦ Συντάγματος, μεταβάλλων τὰς διατάξεις ἐκείνας, αἵτινες ἦσαν συναφεῖς μὲ τοὺς θεμελιώδεις νόμους τῆς πολιτείας, ἢ ἔτεινον εἰς τὴν λειτουργίαν αὐτῶν. Ἡ πλειοψηφία ἀπεδέχθη τὰς σκέψεις αὐτοῦ. Τὰ νομοσχέδια ἐψηφίσθησαν καὶ ἐγένοντο νόμοι, καὶ οἱ νόμοι αὐτοὶ ἐξετελέσθησαν. Παρήγαγον τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα προσεδόκα ὁ εἰσηγητὴς τῶν νόμων; Ποῖά εἰσι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα παρήχθησαν ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων τῆς 16ης Ἰουνίου 1886; Ἐβελτιώθη ἡ διοίκησις τῆς χώρας, ὅπερ τότε προεβάλλετο ὡς λόγος πρὸς ὑποστήριξιν τῶν νομοσχεδίων ἐκείνων; ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν πάντων ὑμῶν. Δὲν ζητῶ νὰ μαρτυρήσητε ὑμεῖς μόνον, κύριοι συνάδελφοι, (δείκνυσι τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα) ἐὰν ἡ διοίκησις τῆς χώρας ἐβελτιώθη, ἐὰν ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχῃ ἴχνος διοικήσεως ἐν τῷ συστήματι, διὰ τοῦ ὁποίου διοικεῖται ἡ χώρα, ἰδίως κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην τετραετίαν. Ἐβελτιώθη ἡ δημοσία ἐκπαίδευσις; Ἐπικαλοῦμαι τὴν εὐσυνείδητον μαρτυρίαν ὑμῶν. Μὴ νομίζετε, ὅτι ἡ βελτίωσις τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως συνίσταται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτικῶν σχολείων ἢ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων ἢ τῶν γυμνασίων, τὰ ὁποῖα συνεστήθησαν κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως; Νομίζετε, ὅτι βελτιόνετε καὶ οὐχὶ ὅτι ἀκρωτηριάζετε καὶ στρεβλόνετε τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅταν πολλαπλασιάζητε τὰ σχολεῖα, χωρὶς νὰ ἔχητε διδασκάλους, ἀναγκαζόμενοι νὰ προσφεύγητε εἰς βοηθοὺς ἑλληνικῶν σχολείων, διὰ νὰ ἀναπληρώσητε τοὺς διδασκάλους τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, εἴτε εἰς καθηγητὰς καὶ εἰς γυμνασιάρχας ἀδεξίους; Ἢ τέλος πάντων εἰς γραμματοδιδασκάλους, διὰ νὰ ἀντικαταστήσητε τοὺς δημοδιδασκάλους; Μήπως ἐβελτιώθη τάχα ἡ δικαιοσύνη; Καὶ σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀναστρέφεσθε περὶ τὴν μελέτην τῶν νόμων καὶ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν, ἐσχηματίσατε τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ διαχείρισις τῆς δικαιοσύνης ἐγένετο βελτίων κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν; Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ ὁμολογήσω, εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν τετραετίαν διακρίνω πανταχοῦ τόλμην, ἵνα ἐπηρεάζηται ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης, καὶ εὗρον οὐχὶ τόλμην, ἀλλὰ θράσος, διὰ νὰ ἐπηρεάζηται ἡ ἀπονομὴ τῆς πολιτικῆς δικαιοσύνης. Μήπως θὰ μᾶς προβάλῃ τὴν σύνταξιν καὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ στρατοῦ, τὸν καταρτισμὸν τοῦ στόλου, τὴν παρασκευὴν τὴν στρατιωτικὴν κατὰ ξηρὰν καὶ θάλασσαν τῆς χώρας, ἐπιτευχθεῖσαν κατὰ τὴν τετραετίαν ταύτην, ὡς ἀποτέλεσμα τοῦ νέου συστήματος τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν; Ἢ μήπως θὰ μᾶς προβάλωσι τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὴν καταβληθεῖσαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν χρονικὴν ταύτην περίοδον; Ἂς ἐνθυμηθῶσι τὴν Μακεδονίαν, ἂς βλέψωσι πρὸς τὴν Ἤπειρον, ἂς στρέψωσι τὰ βλέμματά των πρὸς τὴν Κωνσταντινούπολιν, διὰ νὰ ἴδωσιν εἰς ποίαν ἐγκατάλειψιν περιήχθησαν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καὶ ἂν δὲν πείθωνται ἐκ τῆς καταστάσεως αὐτῶν, ἂς ἀναγνώσωσι τὸ φιρμάνιον τοῦ Σουλτάνου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκανονίσθη τελευταῖον ἡ τύχη τῆς πολυπαθοῦς Κρήτης, διὰ νὰ ἀγανακτήσωσι διὰ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπήνεγκον οἱ νόμοι, οἱ ἐκδοθέντες κατὰ τὴν τετραετίαν ταύτην. Ἔλεγε τότε ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ ἀνάμιξις τῶν ἰδεῶν, αἵτινες ἐκυκλοφόρησαν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, καὶ ἡ σύνταξις αὐτῶν ἐπὶ τὸ αὐτὸ θὰ ἔφερεν ἀποτέλεσμα, νὰ ἀναπηδήσωσιν ἰδέαι ἐκ τῶν καλπῶν. Καὶ ποῖαι ἄλλαι ἰδέαι ἠδύναντο νὰ ἀναπηδήσωσιν ἐκ τῶν καλπῶν, εἰμὴ αἱ ἰδέαι ἐκεῖναι, αἵτινες ὑπῆρχον ἐν τῇ χώρᾳ, ἐκεῖναι, αἵτινες ἀνεκηρύχθησαν καθ’ ὅλας τὰς βουλευτικὰς ἐκλογάς; Μήπως ἡ ἐκλογὴ ἤθελε δημιουργήσει, ἤθελεν ἐξυφάνει νεωτέρας ἰδέας, νεωτέρας ἐννοίας, ἀγνώστους εἰς τὸν τόπον καὶ εἰς τοὺς κατοίκους αὐτοῦ; Ἡμεῖς διατελοῦμεν πεπεισμένοι, ὅτι, ἐὰν ἤθελε συμβῆ νὰ παρακωλυθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προέβαλον, καὶ νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ νόμος, ὅπως ἐπανέλθῃ ἐν ἰσχύει τὸ πρώην καθεστὼς, ἐσμὲν ἀδιστάκτως πεπεισμένοι, ὅτι μεγίστη ζημία θέλει ἐπέλθει εἰς τὸ Κράτος, καὶ τὴν ζημίαν ταύτην θέλομεν νὰ προλάβωμεν, συνιστῶντες εἰς ὑμᾶς νὰ σπεύσητε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου τούτου, ὥστε, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν συμβῇ, νὰ ἦναι ἐκδεδομένος ὁ νόμος. Ἀλλ’ ἐὰν πράττωμεν τοῦτο, δὲν θέλετε βεβαίως ὑπολάβει ἡμᾶς τοσοῦτον ἁπλοῦς, ὥστε νὰ ἀποδεχθῶμεν ὅ,τι προβάλλει ὁ Πρωθυπουργός. Σᾶς γνωρίζομεν ἐκ τοῦ μέχρι τοῦδε βίου, τὸν ὁποῖον διήλθομεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὡς γνωρίζομεν καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν σκέπτεται, καὶ τὰς τέχνας, δι’ ὧν ἐπενεργεῖ ἐν τῇ πολιτείᾳ ὑμῶν. Ἐπιθυμοῦμεν ὅμως διὰ τελευταίαν φορὰν νὰ μάθωμεν, ἐὰν διαφωνῶμεν πρὸς ὑμᾶς καὶ ἐπὶ τῶν θεμελιωδῶν πραγμάτων τοῦ Κράτους. Ἐὰν διεφωνήσαμεν μέχρι τοῦδε ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, οὐδεὶς εἶχε δικαίωμα νὰ ἐπικρίνῃ, νὰ ψέξῃ τινὰ, διότι ταύτην ἢ ἐκείνην εἶχε τὴν γνώμην. Ἐνδεχόμενον ἦτο, καὶ ὑμεῖς, οἵτινες ἐψηφοφορεῖτε ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων τοῦ Πρωθυπουργοῦ, νὰ ἐκρίνετε αὐτὰ ὠφέλιμα εἰς τὸ Κράτος, ἐνῷ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἦσαν βλαβερά. Ἀλλ’ ἐὰν διαφωνῆτε ἐπὶ τοῦ θεμελιώδους τούτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐνασκεῖ τοιαύτην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν ζωτικωτάτων ζητημάτων τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον δρᾷ οὕτω καιρίως ἐπὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἡ διαφωνία ὑμῶν πρὸς τὴν γνώμην ἡμῶν εἶναι διαφωνία ῥιζικὴ καὶ ἀνορύσσει χάσμα μεταξὺ ἡμῶν καὶ ὑμῶν, ἕνεκα τοῦ ὁποίου πλέον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θέλομεν δυνηθῆ νὰ συναντηθῶμεν μεθ’ ὑμῶν. Διότι, ὅταν ἐπιμένητε μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὅταν ἀρνῆσθε νὰ στέρξητε διὰ νὰ συζητηθῇ ἐν εὐρύτητι νομοσχέδιον τοιοῦτον, οἷον τὸ προκείμενον, βεβαίως ἔχω δικαίωμα νὰ σᾶς θεωρήσω, ὅτι ἔχετε πλέον ἀποφασίσει ἐπὶ πάντων, ὅτι ἔχετε ἀποφασίσει καὶ περὶ τούτων, καὶ ὅτι ἡ ἀπόφασις ὑμῶν διαφέρει ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἐλάβομεν. Τοιαύτην δὲ διαφωνίαν θεωροῦμεν διαφωνίαν ῥιζικήν. Ἐὰν λοιπὸν παρακαλοῦμεν ὑμᾶς νὰ σπεύσητε νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, παρακαλοῦμεν ὑμᾶς ν’ ἀποφανθῆτε, διὰ νὰ γνωρίσωμεν, ἐὰν καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ζητημάτων διαφωνῶμεν. Καὶ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ τὸ γνωρίσωμεν, διότι αἱ διαφωνίαι ἐπὶ τῶν βάσεων ἐν τῇ πολιτικῇ, αἱ διαφωνίαι ἐπὶ τῶν θεμελιωδῶν ζητημάτων, ἀποτελοῦσι χωρισμὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀδύνατον πλέον νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν πολιτικὴν προσέγγισιν τῶν διαφωνούντων πρὸς ἀλλήλους. Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι πειθόμεθα, ὅτι αἱ γνῶμαι τῆς Συμπολιτεύσεως ἀντιβαίνουσιν εἰς τὸ Σύνταγμα, ἔχομεν δικαίωμα νὰ θεωρήσωμεν τοὺς ἀποκρούοντας τὸ νομοσχέδιον ὡς ἀνεχομένους καὶ ὑποστηρίζοντας τὴν παράβασιν τοῦ Συντάγματος’ ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνοι τῶν συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι δὲν θεωροῦσι τοὺς νόμους ἐκείνους ὡς ἀντιβαίνοντας πρὸς τὸ Σύνταγμα, ἀλλὰ θεωροῦσιν αὐτοὺς ὡς ὀλεθρίους εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ ἐκεῖνοι θέλουσι θεωρήσει τὴν διαφωνίαν ταύτην ὡς διαφωνίαν ῥιζικήν. Θέλομεν νὰ ἔχωμεν δικαίωμα νὰ θεωρῶμεν τοὺς συναδέλφους ἡμῶν τῆς πλειοψηφίας ὡς μὴ διερμηνεύοντας τὸ φρόνημα τοῦ Ἔθνους, νὰ θεωρῶμεν πλέον αὐτοὺς ὡς διαχειριζομένους τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἔλαβον παρὰ τοῦ λαοῦ, οὐχὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, ἀλλὰ πρὸς τὰ ἴδια αὐτῶν συμφέροντα. Διὰ τοῦτο ζητοῦμεν νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιθυμοῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν, διὰ νὰ ἀποφανθῇ ἕκαστος τὴν γνώμην του καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ κατεπείγοντος.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ζητεῖ τὸν λόγον. Προβαίνομεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἡ πρότασις τοῦ κ. ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ, περὶ μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δ’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κκ. Κανάρη καὶ Καλογεροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας):

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 140. Ἐκ τούτων 60 εἶπον Ναὶ καὶ 80 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 μ. μ.