1889.11.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 14

Τῆς 9 Νοεμβρίου 1889.

(Πέμπτη)

Ὥρᾳ 4 καὶ 25′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κοντογούρης ἔχει τὸν λόγον.

§2ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἐσκόπουν, κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ προχθὲς νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ὅμοιαι διαπραγματεύσεις πρὸς ἐκείνας, αἵτινες ἐγένοντο πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος, ἐπανελήφθησαν καὶ πρὸς τὴν Γαλλικὴν καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις. Ἀλλ’ ἐνῷ ταῦτα ἐσκόπουν, πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ἀνέγνων τηλεγράφημα ἔν τινι ἐφημερίδι τῶν Πατρῶν, ὅτι ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ κατετέθησαν νομοσχέδια, ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου Griffe καὶ τὴν αὔξησιν τοῦ δασμοῦ ἐν Γαλλίᾳ. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα.) Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, σχετικῶς πρὸς ὅσα διαλαμβάνει τὸ τηλεγράφημα, νὰ εὐαρεστηθῇ ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ γνῶσιν τούτου, καὶ νὰ τὴν πληροφορήσῃ, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αἱ τυχὸν μετὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως διαπραγματεύσεις. Ἐπειδὴ δὲ ἔχω τὸν λόγον, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προσθέσω ὀλίγα τινὰ περί τινων ἄλλων ἀντικειμένων. Ἔλαβον ἀναφορὰν 300 ὑποδίκων καὶ καταδίκων τῶν φυλακῶν Πύργου, ἀνυπόγραφον μὲν, ἀλλὰ δι’ ἐπιστολῆς πρὸς ἐμὲ ἀπευθυνομένην. Ἐπειδὴ τὸ περιεχόμενον τῆς ἀναφορᾶς διαλαμβάνει περὶ σπουδαίου ἀντικειμένου, εἶναι δὲ καὶ εὐπρεπῶς γεγραμμένη, ἐθεώρησα καθῆκον νὰ φέρω εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς ἐν περιλήψει τὸ περιεχόμενον αὐτῆς. Οἱ κατάδικοι οὗτοι παραπονοῦνται πρῶτον, ὅτι ὁ ἄρτος δίδεται εἰς αὐτοὺς ἀνὰ μίαν ὀκᾶν κατὰ δύο ἡμέρας, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ λαμβάνωσιν ἀνὰ τριακόσια δράμια τὴν ἡμέραν, ὅτι ὁ ἄρτος εἶναι ποιότητος χειρίστης, ξινὸς, πικρὸς, τοιοῦτος, οἷον δὲν δύνανται νὰ φάγωσιν οὔτε οἱ κύνες. Δεύτερον, ὅτι τὸ προαύλιον εἶναι μικρᾶς χωρητικότητος, 6 μέτρων πλάτους πρὸς 3 μήκους, καὶ ἑπομένως κατὰ τὴν ὥραν τῆς ἐξόδου των δὲν δύνανται ὅλοι νὰ μένωσιν ἔξω· κατ’ ἀνάγκην μένουσιν ἐν τοῖς δωματίοις, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄνευ ὑέλων, ὅταν δὲ βρέχῃ, μεταβάλλονται, ὡς λέγουν, εἰς ἰχθυοτροφεῖα. Ὅτι ἀκαθαρσίαι εἶναι συσσωρευμέναι κάτωθεν τῶν δωματίων, ὅτι δὲν ἔχουν οὐδὲν τῶν χρειωδῶν, ὅτι μηνιαίως γίνονται καταστάσεις περὶ φαρμάκων καὶ ἄλλων, χωρὶς νὰ ἀγοράζωνται. Ὅτι ὁ ἰατρὸς δὲν τοὺς ἐπισκέπτεται, οὔτε ὁ ὑπηρέτης τοὺς ὑπηρετεῖ. Ὅτι ὁ ἐπιστάτης τοὺς ὑβρίζει καὶ ἀπειλεῖ. Ὅτι πολλάκις ἀνεφέρθησαν, ἀλλ’ ἄνευ θεραπείας τοῦ κακοῦ. Διὰ τοῦτο καταφεύγουσι δι’ ἐμοῦ εἰς τὸν Ὑπουργὸν, καὶ παρακαλοῦσιν αὐτὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ στείλῃ, εἰ δυνατὸν, Ἐπιτροπὴν ἐντεῦθεν, ἥτις νὰ ἐξετάσῃ τὰ παράπονά των, ἢ τοὐλάχιστον νὰ ἐνεργηθῶσιν ἀνακρίσεις διὰ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν. Παρακαλῶ δὲ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ φροντίδα περὶ τοῦ ἐμπεριεχομένου τῆς ἀναφορᾶς ταύτης. Πρὸ δύο μηνῶν ἐν τῷ χωρίῳ Ἀραβονίτσης τοῦ δήμου Ἐῤῥινεῶν τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν διεπράχθη δολοφονία, Ὁ Εὐστάθιος Παπαχρήστου, νέος καλλίστης οἰκογενείας, μετέβη μετὰ τοῦ πατρός του εἰς τὸ ἡμίσειαν ὥραν ἀπέχον ἐλαιοστάσιόν του, ὅτε τρεῖς μετά τινος γυναικὸς ἐνεδρεύοντες ἐπυροβόλησαν διὰ τῶν ὅπλων των δὶς κατ’ αὐτοῦ καὶ τὸν ἀφῆκαν ἄπνουν. Τὴν ἐπιοῦσαν ἐγένετο ἡ μήνυσις, ἀφοῦ δ’ ἐνηργήθησαν τὰ δέοντα μετά τινος χαλαρότητος, τέλος πάντων ἐξεδόθησαν τὰ ἐντάλματα· ἐν τούτοις, κύριε Πρόεδρε, ἐνῷ ἡ ὑπόθεσις εἶναι τοσοῦτον θλιβερὰ, ἐνῷ τοσοῦτον συνεταράχθη ὅλη ἡ κοινωνία ἐκεῖ διὰ τὸ ἀποτρόπαιον συμβὰν, οἱ τρεῖς κατηγορούμενοι περιφέρονται ἀνενόχλητοι ἐν τῷ χωρίῳ, ἀπειλοῦσιν, ὑβρίζουσι τοὺς νόμους, περιφρονοῦσι τὴν κοινωνίαν· ὅταν δὲ οἱ παθόντες καὶ οἱ πολῖται φοβούμενοι προσέρχωνται πρὸς τὸν ἀποσπασματάρχην τοῦ δήμου καὶ τὸν παρακαλοῦσι νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔνταλμα, αὐτὸς ἀσυστόλως λέγει, ὅτι δὲν τὸ ἐπιτρέπει ὁ Δήμαρχος. Εἶναι δίκαιον λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, εἷς Δήμαρχος τυραννίσκος νὰ καθίσταται ἀνώτερος τῶν νόμων καὶ νὰ παραλύῃ τὴν λειτουργίαν αὐτῶν καὶ νὰ γίνηται πρόξενος τῆς διασαλεύσεως τῆς τάξεως; Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ σύντονα μέτρα καὶ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι ἐνδεχόμενον, ἀπελπισθέντες οἱ παθόντες καὶ οἱ φίλοι αὐτῶν, νὰ προέλθωσιν εἰς ἀντεκδικήσεις, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ἀπὸ σήμερον εἷς καὶ μόνος θὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἐπειδὴ ἐπανειλημμένως ἐν Πάτραις ἐπ’ ἐσχάτων συνέβησαν ἀσχημίαι, ἀτοπήματα καὶ ἐγκλήματα μεταξὺ μαθητῶν τοῦ Αʹ Γυμνασίου, εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, προαγγέλλων, ὅτι προτίθεμαι προσεχῶς νὰ ἐκθέσω τὰ κατὰ τὴν ἐκπαίδευσιν ἐν γένει ἐν Πάτραις, νὰ καταθέσῃ ἐν τῇ Βουλῇ τὴν ἐπίσημον ἔκθεσιν τοῦ Νομάρχου Ἀχαϊοήλιδος περὶ τῆς διευθύνσεως τοῦ Γυμνασίου Πατρῶν, διότι ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω, ἐὰν ἡ γνωστὴ ἐγκύκλιος πρὸς τὰ Γυμνάσια τῆς Κρήτης περὶ μὴ ἀναμίξεως τῶν διδασκάλων εἰς τὴν πολιτικὴν ἐφαρμόζηται ἢ οὔ καὶ ἐν Ἑλλάδι. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του ἐπὶ ζητήματος ἐνδιαφέροντος μεγάλην μερίδα κτηματιῶν, ἐκείνων τουτέστι, τῶν ὁποίων τὰ κτήματα κατελήφθησαν ὑπὸ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς καὶ οἱ ὁποῖοι μέχρι σήμερον δὲν ἀπεζημιώθησαν, δὲν λέγω ἀπὸ κακὴν προαίρεσιν, ἀλλ’ ἴσως ἐξ ἄλλων λόγων ἢ οἰκονομικῶν δυσχερειῶν. Τοῦτο ὅμως εἶναι ἐπιζήμιον εἰς δυστυχεῖς ἀνθρώπους, οἵτινες ἐστερήθησαν τῶν κτημάτων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα ἴσως ἦσαν ἡ μόνη αὐτῶν περιουσία. Ἐπίσης θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῆς μεγάλης ὁδοῦ ἀπὸ Πατρῶν εἰς Καλάβρυτα, ἥτις, κύριε Πρόεδρε, κατέστη ἀδιάβατος καὶ τὴν ὁποίαν γνωρίζετε κάλλιστα. Διὰ τὴν ὁδὸν ταύτην ἐδαπανήθησαν ἑκατοστύες χιλιάδων δραχμῶν, ὅτε δὲ διῆλθον αὐτὴν κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος ἀπὸ θέσιν Κουμπάραις ἕως τὸ Νεζερὸ, εἶδον ὅτι εἶναι εἰς ἀθλίαν κατάστασιν. Δὲν ἀρκεῖ νὰ κατασκευάζηται ἡ ὁδὸς, ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ συντηρῆται. Εἰδοποιῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι, ἐὰν ἐντὸς τοῦ ἔτους τούτου δὲν γίνωσιν αἱ δέουσαι ἐπιδιορθώσεις, ἡ ὁδὸς θὰ ἀποκαταστραφῇ, καὶ τὰ χρήματα τὰ δαπανηθέντα θὰ χαθῶσιν ἐξ ὁλοκλήρου. Προτίθεμαι προσεχῶς νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν–Πύργου, ἀλλὰ πρὸ τούτου παρακαλῶ αὐτὸν νὰ μᾶς εἴπῃ τέλος πάντων εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται τὸ ζήτημα τῆς οἰκίας Μαγκλιβέρα. Εἶναι ζήτημα γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ πέρυσι. Γνωρίζετε καὶ ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε, καὶ πάντες, ὅσοι διῆλθον ἀπὸ Πάτρας, τὴν σεσαθρωμένην ἐκείνην οἰκίαν, ἡ ὁποία εὑρίσκεται εἰς τὸ κεντρικώτερον μέρος τῆς παραλιακῆς ὁδοῦ καὶ ἡ ὁποία πρόκειται ὡς κλασικὸν ὑπόδειγμα τῆς ἀβελτηρίας ἡμῶν ἐνώπιον τοῦ ὀφθαλμοῦ τῶν ξένων. Οἱ ἰδιοκτῆται ἐῤῥωμένως ὑποστηρίζουσι τὰ δίκαιά των, ἀξιοῦντες, δυνάμει τοῦ Συντάγματος, ἀποζημίωσιν προηγουμένην’ καὶ ἔχουν δίκαιον. Ἀλλὰ τίς θέλει ἀποζημιώσει αὐτούς; Ἐδῶ, κύριε Πρόεδρε, συγκροτεῖται μάχη μεταξὺ τοῦ Δημοσίου, τοῦ Δήμου καὶ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ τέλος πάντων νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, ἐὰν σπεύσῃ νὰ δώσῃ ταχεῖαν λύσιν, συνᾴδουσαν μὲ τὸ δίκαιον καὶ μὲ τὸ συμφέρον τό τε ἠθικὸν καὶ τὸ ὑλικὸν τῆς πόλεως ἐκείνης.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τῶν κατὰ τὴν σταφίδα ἐν Γαλλίᾳ πολλάκις ὡμίλησα ἐν τῇ παρελθούσῃ Συνόδῳ καὶ εἶπον, ὅτι ὀλίγα πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἢ οἱουδήποτε ἄλλου κατὰ τοῦ ἐπικρατοῦντος προστατευτικοῦ ῥεύματος ἐν Γαλλίᾳ, τοῦ ἀπειλοῦντος, ὅτι θὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς σταφίδος σπουδαίως. Μέχρι τοῦδε ἡ ἐπιβάρυνσις αὕτη δὲν ἐγένετο, οὐχὶ ὅμως ἕνεκα ἐπιτυχίας τῶν ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως τοσοῦτον, ὅσον ἕνεκα τυχαίων περιστάσεων, αἵτινες ἠμπόδισαν τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ θέματος ἐγκαίρως. Ἐὰν μάλιστα ἡ τελευταία Γαλλικὴ Βουλὴ πρὸ τῆς διαλύσεως αὐτῆς συνεδρίαζεν ὀλίγας ἔτι ἡμέρας, εἶναι πιθανώτατον, ὅτι θὰ ἐψήφιζε νόμον, αὐξάνοντα τὸν δασμὸν ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος. Ἤδη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἀνέγνω τηλεγράφημα, παρέχον πληροφορίας τινὰς καὶ ἐπαγόμενον τὴν σκέψιν, ὅτι εἶναι πρέπον ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀνακοινώσῃ ὅ,τι γινώσκει περὶ τῆς ὑποθέσεως, ἵνα μὴ ἡ κερδοσκοπία ἐπωφελῆται ἐξ ἐλλείψεως θετικῶν εἰδήσεων. Τούτου ἕνεκα κοινοποιῶ τὸ τελευταῖον τηλεγράφημα, ὅπερ ἔχομεν περὶ τοῦ θέματος τούτου παρὰ τοῦ ἐν Παρισίοις Πρεσβευτοῦ, τῆς ἑβδόμης τοῦ μηνὸς (ἀναγινώσκει): «Πρότασις ἀφορῶσα εἰς αὔξησιν δασμοῦ ἐπὶ τῶν ξηρῶν σταφίδων θέλει ἐκ νέου ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ κ. Δεανδρέϊς καὶ πολλῶν συναδέλφων αὐτοῦ τῆς Μεσημβρινῆς Γαλλίας». Τὸ τηλεγράφημα εἶναι τῆς ἑσπέρας τῆς προχθές, ὅτε, ὡς ἐκ τοῦ κειμένου καταφαίνεται, δὲν εἶχεν ἔτι ὑποβληθῆ ἡ πρότασις. Ὑποβάλλω σημειώσεις, ζητηθείσας παρὰ διαφόρων Βουλευτῶν. Παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας: «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ εἰς ἕκαστον ὑποταμίαν πληρωθέντα ποσοστὰ ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν Ὑποταμείων μέχρι τοῦδε». Καταθέτω τὸν πίνακα. Παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας: «Πόσα εἰσεπράχθησαν κατὰ τοὺς ἐννέα πρώτους μῆνας τοῦ ἔτους 1889 εἰδικῶς ἐξ ἑκάστου τῶν διὰ τοῦ Νόμου ΑΧΞΒʹ τῆς ὀγδόης Δεκεμβρίου 1888 ἐπιβληθέντων προσθέτων φόρων ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας εἰς ἀντικατάστασιν τῶν καταργηθέντων διοδίων». Ἡ κατάστασις τῶν εἰσπρακτέων, εἰσπραχθέντων καὶ εἰσπραξίμων ἐσόδων τῆς χρήσεως 1889 ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου 1889 μέχρι τέλους τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου περιέχει πάσας τὰς πληροφορίας ταύτας’ διότι ἐν ἄρθρῳ 13ῳ τοῦ 9ου Κεφαλαίου ἐπὶ ἐσόδων ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας κλπ. σημειοῖ προϋπολογισθέντα μὲν 220,000, βεβαιωθέντα μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 188,000, εἰσπραχθέντα δὲ 44,249. Ἐκ τούτου καταφαίνεται, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ σημειωθέντων ὡς εἰσπρακτέων θέλει πράγματι βεβαιωθῆ, διότι ὑπολείπεται ἔτι ἡ βεβαίωσις τοῦ προσθέτου φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Ἐὰν καὶ οὗτος προστεθῇ εἰς τὰ μέχρι τοῦδε βεβαιωθέντα, ἔχομεν τὸ προϋπολογισθὲν ποσόν.

§4Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν; Τὰ σημειούμενα ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ Κεφαλαίου 9ου ἐκ προσθέτων φόρων ὁδοποιΐας περιλαμβάνουσι τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ τῶν φόρων τῶν ἐπιβληθέντων πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν καταργηθέντων;

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰδικῶς ἀπηύθυνα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἐρώτησιν, μήπως περιελήφθη τι, βεβαιωθὲν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ παλαιοτέρου νόμου. Ἀλλ’ οὐδὲν περιελήφθη. Ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτὴς ἠρώτησε περὶ τῶν ἐκποιηθέντων ὅπλων καὶ πυροβόλων: «Πόσα ὅπλα Μαρτίνη ἐπωλήθησαν καὶ ἀντὶ πόσου τιμήματος ἕκαστον;» Ἀπάντησις: Οὐδέν. «Πόσα ὅπλα Μυλωνᾶ ἐπωλήθησαν καὶ ἀντὶ πόσου τιμήματος;» Ἀπάντησις: Οὐδέν. «Πόσα ὅπλα Σασεπὼ ἐπωλήθησαν καὶ ἀντὶ πόσου τιμήματος ἕκαστον;» Μόνον ἐκ τῶν 533 τῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης, τῶν εὑρεθέντων ὑπὸ τῆς Ἀστυνομίας Πειραιῶς ἔν τινι ὑπογείῳ, πρὸ δεκαετίας ἐκεῖ ἐγκαταλειφθέντων καὶ καταστάντων ἀχρήστων ἐντελῶς διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, κατὰ γνωμάτευσιν τῆς Διευθύνσεως τοῦ Ὑλικοῦ Πολέμου καὶ τοῦ Οἰκονομικοῦ αὐτῆς Συμβουλίου, ἐξεποιήθησαν 148 ἀντὶ τιμήματος μεταξὺ 5 καὶ 6 δραχμῶν ἕκαστον. «Πόσα ὅπλα ἄλλης κατασκευῆς ἢ συστήματος ἐπωλήθησαν καὶ ἀντὶ πόσου τιμήματος ἕκαστον;» Κατὰ τὴν 4ην Μαρτίου 1886 διὰ συμβολαίου ἅπαντα τὰ ἐμπροσθόγεμα τυφέκια καὶ πιστόλια παλαιοῦ συστήματος ἀντηλλάγησαν δι’ ὅπλων Γκρᾶ, χορηγουμένων ἀδιακρίτως 18 ἐκ τῶν ἀνωτέρω ἀντὶ ἑνὸς τυφεκίου Γκρᾶ. Ἀντηλλάγησαν δὲ 36,288 ἐκ τῶν παλαιῶν, καὶ ἐπρομηθεύθησαν 2,016 ὅπλα Γκρᾶ. «Πόσα πυροβόλα παλαιοῦ συστήματος ἐξεποιήθησαν καὶ ἀντὶ πόσου τιμήματος;» Δυνάμει τοῦ Νόμου ᾼΧΝΔʹ τῆς 31 Ἰανουαρίου 1888 τὸ Ὑπουργεῖον ἐξεποίησε διὰ διαγωνισμοῦ ἅπαντα τὰ ἐν τῷ Κράτει ὑπάρχοντα ὀρειχάλκινα πυροβόλα παλαιοῦ συστήματος, πλὴν τῶν ἐχόντων ἀξίαν τινὰ ἐξ ἱστορικῶν ἀναμνήσεων, ὡς καὶ τῶν ῥαβδωτῶν τῶν 4 λιτρῶν καὶ τῶν ὀβιδοκανονίων τῶν 12. Ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν εἰρημένων πυροβόλων, ἀνελθόντων εἰς τόνους 121 καὶ 333 χιλιόγραμμα, εἰσεπράχθησαν φράγκα χρυσᾶ 174,720, ἀντὶ 1440 φράγκων χρυσῶν κατὰ τόνον. Ἐκ τοῦ εἰσπραχθέντος τούτου χρηματικοῦ ποσοῦ ἐπληρώθησαν τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς τῶν πυροβόλων καὶ τῆς πρὸς παράδοσιν ἀποσταλείσης Ἐπιτροπῆς. «Πόσα φυσίγγια ἐξ ἑκάστου εἴδους τῶν ἀνωτέρω ὅπλων ἐξεποιήθησαν καὶ ἀντὶ πόσου τιμήματος ἕκαστον;» Ἐξεποιήθησαν ἐκ διαλειμμάτων μόνον φυσίγγια Σασεπὼ 20,000 ἀντὶ λεπτῶν 5 ἕκαστον, κατὰ γνωμάτευσιν Ἐπιτροπῆς, καὶ διελύθησαν 22,000, καθὸ ἐντελῶς ἄχρηστα, τῶν δὲ λοιπῶν ἐμπροσθογέμων τὰ φυσίγγια διαλύονται καὶ ἐκποιεῖται ἡ πυρῖτις αὐτῶν ὡς πυρῖτις ὑπονόμου. Καταθέτω δὲ τὰ διάφορα ἔγγραφα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐκποίησιν τῶν τηλεβόλων.

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὰ ἔγγραφα αὐτὰ περιλαμβάνονται καὶ τὰ ἔξοδα, τὰ διδόμενα διὰ τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ διὰ τὴν ἐξέτασιν;

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποθέτω· ἐὰν δὲν περιλαμβάνωνται, θὰ ζητηθῶσι καὶ ταῦτα καὶ θὰ ὑποβληθῶσιν. Ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ὑπεσχέθην κατὰ συνεδρίασίν τινα τῆς παρελθούσης Συνόδου, ὅπως ἐξετάσω, πῶς ἀπεστάλη αὖθις εἰς Φάρσαλα, ὅπως ὑπηρετήσῃ ὡς πρότερον, ὁ ἐνωμοτάρχης Παπαῤῥώδης, ὅστις εἶχε καταδικασθῆ ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου Λαρίσσης εἰς δίμηνον φυλάκισιν καὶ ἔκπτωσιν ἐκ τοῦ βαθμοῦ αὐτοῦ ἐπὶ παρανόμῳ κατακρατήσει, καὶ ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ὑπέβαλον διαρκούσης τῆς παρελθούσης Συνόδου τὰς πληροφορίας ταύτας, ζητεῖ νὰ καταθέσω νῦν αὐτὰς, ὡς καὶ τὴν ἀπόφασιν, δι’ ἧς κατεδικάσθη ὁ ἐνωμοτάρχης. Καταθέτω τὴν ἀπόφασιν, δι’ ἧς κατεδικάσθη ὁ ἐνωμοτάρχης, παρατηρῶ δὲ, ὅτι ἐκ τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἐξάγεται, ὅτι ὁ ἐνωμοτάρχης οὗτος κατεδικάσθη, διότι ἐκτελῶν ἀπόφασιν περὶ συλλήψεώς τινος καὶ παραπομπῆς εἰς τὸ Δικαστήριον, ἀντὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν σύλληψιν, δυνάμει τοῦ ἐντάλματος, τρεῖς ἡμέρας πρότερον, αἵτινες, ὡς ἔλεγεν ἡ ἀπόφασις, ἦσαν ἐπαρκεῖς, προέβη εἰς αὐτὴν ἐννέα ἡμέρας πρότερον. Οὗτος ὑπῆρξεν ὁ λόγος τῆς καταδίκης· μετὰ τὴν ἀπότισιν ἄρα τῆς ποινῆς διετάχθη κατὰ τὰ νενομισμένα νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν του· ἡ θέσις του ἦτο ἐν Φαρσάλοις, δὲν ἐθεωρήσαμεν δὲ, ὅτι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐτιμωρήθη, ἐπήγετο τὴν ἀνάγκην τῆς ἐκτοπίσεως αὐτοῦ ἐκ τῆς θέσεως, ἐν ᾗ πρότερον ὑπηρέτει. Ἡ παράβασις, δι’ ἣν κατεδικάσθη, δὲν ἦτο ἐκ τῶν ὑπαγορευουσῶν τοιοῦτον διοικητικὸν μέτρον.

§8ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἀπέναντι τῆς ἀπειλουμένης καταστροφῆς τῆς σταφίδος νομίζετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἔχει νὰ πράξῃ;

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅ,τι εἶναι δυνατὸν νὰ πράξωμεν, βεβαίως θέλομεν τὸ πράξει, καὶ ἐὰν ἔχητε ἰδέαν τινὰ περὶ ἐνεργείας ἐπὶ πλέον ὅσων πράττομεν, θέλομεν τὴν ἀκούσει μετὰ προσοχῆς. Ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι ἐνεργεῖ ὅ,τι εἶναι δυνατὸν, ἀλλὰ μικρὰς ἔχομεν ἐλπίδας, ὅτι ἡ ἐνέργεια θὰ δυνηθῇ ν’ ἀνακόψῃ τὴν ὁρμὴν τοῦ ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ προστατευτικοῦ ῥεύματος, ἀκαθέκτως φερομένου κατὰ τῆς ἡμετέρας σταφίδος.

§10ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πολλὰ ἀκούονται παράπονα ὑπὸ τῶν ἀφυπηρετούντων στρατιωτῶν, οἵτινες παραδίδουσι τὸν ὁπλισμὸν αὑτῶν, οὐχ ἧττον ὅμως καταζητοῦνται ἐπὶ πολὺν καιρὸν ὡς ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου ἀδίκως, καὶ πολλάκις ὑποχρεοῦνται νὰ καταβάλωσι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δὲν ὀφείλουσιν, ἄνευ ἐλπίδος ἐπιστροφῆς. Τοιαῦτα παράπονα πολλὰ ὑπεβλήθησαν καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον ἐξέδωκεν ἐπὶ τούτου ἐγκύκλιον, διὰ τῆς ὁποίας ἀπῄτησεν ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους, τοὺς κατέστησε μάλιστα ὑπευθύνους, νὰ μὴ ὑποβάλλωσι μόνον τὰς καταστάσεις, ἐκ τῶν ὁποίων προκύπτουσιν οἱ ἐξερχόμενοι τοῦ στρατοῦ ὀφειλέται, ἀλλὰ νὰ ὑποβάλλωσι συνάμα ἀπόδειξιν τῶν ἰδίων, ἐν ᾗ περιπτώσει γινώσκωσι γραφὴν, καὶ νὰ συνοδεύωσι τὴν κατάστασιν καὶ μὲ τὴν διαταγὴν, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐθεώρησαν τοὺς ἐξερχομένους ὡς ὀφειλέτας. Τοιαύτη ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὑπάρχει ὑπὸ ἡμερομηνίαν 10 Ἰουνίου 1882, εἰς ἐποχὴν δηλαδὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑμεῖς αὐτὸς διευθύνατε καὶ τότε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Λαμβάνω ἀφορμὴν, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ σᾶς ἐκθέσω ταῦτα ἐκ παραπόνου, τὸ ὁποῖον συμπολίτης μου, μένων ἐν Πάτραις, μοὶ ἀπηύθυνεν. Οὗτος εἶχεν ὑπηρετήσει ὡς ἐπίστρατος καὶ ἀσθενήσας κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὑπηρεσίας του ἐτέθη εἰς τὸ Νοσοκομεῖον καὶ παρέδωσεν ἐκεῖ τὸν ἱματισμόν του. Ἐξελθὼν δὲ τοῦ Νοσοκομείου, ἀπεστάλη εἰς τὸ ἔμπεδον τάγμα τῆς Ζακύνθου, χωρὶς ὅμως νὰ τῷ ἐπιστραφῇ ὁ ἱματισμός του, δοθείσης εἰς τὴν αἴτησιν αὐτοῦ τῆς ἀπαντήσεως, ὅτι θὰ τῷ δοθῇ εἰς Ζάκυνθον. Ἐκεῖ τῷ ἐδόθη ἕτερος ἱματισμὸς, τὸν ὁποῖον παρέδωκεν εἰς τὸ τέλος τῆς ὑπηρεσίας του, ἓν ἔτος ὅμως μετὰ τὸ τέλος αὐτῆς τῷ ἐζητήθη πάλιν ὁ ἱματισμός του ἢ τὸ ἀντίτιμον αὐτοῦ ἐκ 200 περίπου δραχμῶν. Μὴ ἔχων δὲ ὁ ἀτυχὴς οὗτος συμπολίτης μου νὰ πληρώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ ἀπειλούμενος διὰ συλλήψεως, ἠναγκάσθη νὰ καταλίπῃ τὴν ἐργασίαν του καὶ νὰ κρύπτηται. Καὶ ὑπέβαλε μὲν πρὸ καιροῦ ἀναφοράν, ἥτις εἶναι εἰς χεῖράς σας ἀπὸ τῆς 26 Μαρτίου ἐ. ἔ., δυστυχῶς ὅμως ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης οὐδεμίαν ἐξέδωκεν ἀπόφασιν τὸ Ὑπουργεῖον. Ζητῶ λοιπὸν παρ’ ὑμῶν, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ αἴτησις αὕτη καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἔχῃ δίκαιον ὁ ἄνθρωπος καὶ δὲν ἦναι ὀφειλέτης, ν’ ἀπαλλαχθῇ ἐκ τῆς καταδιώξεως, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ δώσητε πληροφορίας περὶ τῆς ἐνεργείας σας. Δευτέραν παράκλησιν θέλω ἀπευθύνει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὸ 33ον ἄρθρον τοῦ ἰσχύοντος στρατολογικοῦ νόμου ὁρίζει τὰς ἀπαλλαγὰς καὶ τὰς θεωρεῖ ὡς ὁριστικὰς, οὕτω δὲ καὶ ἐφηρμόζετο μέχρι τοῦδε ἀπὸ τὰ Στρατολογικὰ Συμβούλια, ἐπὶ τῆς ἑρμηνείας δὲ ταύτης στηριζόμενοι οἱ κληρωτοὶ, κατέβαλλον τὸ ἀντισήκωμα ὅσοι εἶχον λόγον ἀπαλλαγῆς καὶ ὁριστικῶς ἀπηλλάσσοντο. Ἐσχάτως ὅμως τὸ Ὑπουργεῖον δι’ ἐγκυκλίου του προσεκάλεσε τὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα νὰ ἐφαρμόσωσι τὸν νόμον ὑπὸ διάφορον ἔννοιαν, λαμβάνοντα ὑπ’ ὄψιν τὸ ἄρθρον 42 τοῦ νόμου, δυνάμει τοῦ ὁποίου οἱ ὑπηρετοῦντες καὶ ἀπαλλασσόμενοι, ἐν ᾗ περιπτώσει οἱ λόγοι τῆς ἀπαλλαγῆς των παύσωσι κατὰ τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὑπηρετοῦσιν, οἱ κληρωτοὶ τῆς αὐτῆς ἀπογραφῆς, πρὶν παρέλθωσι δέκα ἑπτὰ μῆνες, ὀφείλουσι νὰ προσέλθωσι εἰς τὸν στρατὸν καὶ νὰ ὑπηρετήσωσι τὸν λοιπὸν χρόνον. Βεβαίως ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου ἐκείνου εἶναι καθαρὰ, ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ ἄλλαι διατάξεις, αἵτινες δὲν ἐφηρμόσθησαν μέχρι τοῦδε, δι’ οὓς λόγους δὲν ἐφηρμόσθη καὶ ἡ διάταξις αὕτη, ὡς ἐκ τῶν παρουσιαζομένων δὲ περιστάσεων ὤφειλε νὰ σκεφθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς, ἥτις θὰ προκαλῇ ἑκάστοτε ἀδικίας, διότι εἶναι σχεδὸν ἀδύνατον νὰ καθίσταται πάντοτε γνωστὴ ἡ παῦσις τῶν λόγων τῆς ἀπαλλαγῆς. Καὶ νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ὑποθέσατε ὅτι οἱ ὑπηρετοῦντες τῆς αὐτῆς ἀπογραφῆς ὑπηρέτησαν ἐπὶ δέκα ἓξ μῆνας, ἢ 15, καθ’ ἣν ἡμέραν παύει ὁ λόγος τῆς ἀπαλλαγῆς τοῦ ἀπαλλαχθέντος, δὲν ὑπολείπεται δὲ ἢ μόνον ὁ δέκατος ἕκτος ἢ δέκατος ἕβδομος μήν. Ὀφείλει βεβαίως νὰ προσέλθῃ ὁ κληρωτὸς καὶ ἐκπληρώσῃ θητείαν ἑνὸς καὶ μόνου μηνὸς, ὅπερ βεβαίως δὲν σκοπεῖ ὁ νομοθέτης. Ἀλλὰ κυρίως τὴν παρατήρησιν ὑπέβαλον δι’ ἄλλον λόγον. Οἱ ἀπαλλασσόμενοι πληρόνουσιν ἀντισήκωμα, καὶ ἐπὶ τούτου κυρίως προκαλῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ· τί θὰ γίνῃ διὰ τὸ ἀντισήκωμα; Θὰ ἐπιστραφῇ; Ἐὰν φρονῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιστρέφηται, τότε πρέπει νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας περὶ τούτου ὁδηγίας.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχουσι δοθῆ ὁδηγίαι περὶ τῶν ἀνακαλουμένων διαθεσίμων, κατὰ ταύτας δὲ καὶ κατὰ τὴν κρατοῦσαν νομολογίαν ἐπιστρέφεται τὸ ἀντισήκωμα ἀναλόγως τοῦ χρόνου, τοῦ διανυθησομένου ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ.

§12ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπαναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πέρυσιν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ τῶν χρεῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθμὸς 137).

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ σπουδαιοτάτου ἀντικειμένου, ἀφορῶντος τὸν στρατόν. Ἡ ἀπότομος μεταβολὴ τοῦ καιροῦ ἐπέφερεν ἀσθενείας καὶ πολλοὶ τῶν ὁπλιτῶν τῆς φρουρᾶς τῶν Ἀθηνῶν ἀσθενήσαντες ἀπεστάλησαν εἰς τὸ Νοσοκομεῖον. Σήμερον μεταβὰς νὰ ἐπισκεφθῶ συμπολίτας μου εἰς τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον, πάσχοντας, ἀντελήφθην, ὅτι δὲν ἐπαρκεῖ ἡ χωρητικότης τοῦ Νοσοκομείου διὰ τοὺς ἐν αὐτῷ νοσηλευομένους. Ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ κάμω τοῦτο γνωστὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς πρὸς τὰ τῆς ὑγιείας τοῦ στρατοῦ δύναμαι νὰ δώσω πληροφορίας ἀντιθέτους πρὸς τὰ διαδιδόμενα, διότι ἐν τῇ φρουρᾷ Ἀθηνῶν ὁ ἀριθμὸς τῶν ὁπλιτῶν τῇ 7 Νοεμβρίου, ἤτοι προχθὲς, ἀνήρχετο εἰς 8,660. Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἐνοσηλεύοντο ἐν τῷ Στρατιωτικῷ Νοσοκομείῳ Ἀθηνῶν ὁπλῖται 287. Ἀναλογοῦσιν ἄρα 3 καὶ ⅓ ἄῤῥωστοι εἰς 100 ὁπλίτας, ἤτοι ἔλασσον κατὰ 1 καὶ ⅔ τῆς παρ’ ἅπασι τοῖς στρατοῖς ἀποδεδειγμένης ὡς συνήθους ἀναλογίας τῶν 5 ἀῤῥώστων ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν. Ταῦτα ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις τοῦ διευθύνοντος τὰ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας. Ὡς πρὸς δὲ τὰ τοῦ Νοσοκομείου, ἐὰν τυχὸν ὡς ἐκ τῆς μεγάλης συγκεντρώσεως δυνάμεως ἐν Ἀθήναις ὑπάρχῃ συσσώρευσις, βεβαίως θέλει ληφθῆ πρόνοια πρὸς τοποθέτησίν τινων στρατιωτικῶν ἀσθενῶν ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ τοιαύτη παρατήρησις δὲν μοὶ ἐγένετο ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας.

§15ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐπίστευα, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἤθελεν ὑποθέσει, ὅτι ἐσκόπουν νὰ ἐλέγξω τὴν ὑπηρεσίαν ἢ καὶ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, προκαλῶν τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τοιούτου ζητήματος. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, διὰ ν’ ἀντιληφθῇ ὁ ἴδιος, ἐὰν ὦσιν ἀκριβῆ ὅσα εἶπον. Ἐγὼ ἀντελήφθην ὅσα ἐξέθηκα ἰδίοις ὄμμασι καὶ ἐρωτήσας καὶ τὸν κ. Διευθυντὴν, ἔμαθον παρ’ αὐτοῦ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὸ κατάστημα νὰ ἐπαρκέσῃ.

§16ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως εἶναι ἀκριβεῖς. Ἀλλὰ τοῦτο ποσῶς δὲν ἀναιρεῖ τὴν σπουδαιοτάτην παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐποίησεν ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Τὸ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀναλογία ἀῤῥώστων ἐν τῇ φρουρᾷ τῶν Ἀθηνῶν σήμερον πλειοτέρα τῆς ἀναλογίας, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς ὅλους τοὺς στρατούς, τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει καὶ ὅτι νοσηλεύονται καταλλήλως. Πρὸ καιροῦ νομίζω ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν τὸ λίαν ἀκατάλληλον τοῦ ἐν Ἀθήναις Στρατιωτικοῦ Νοσοκομείου, τὸ ὁποῖον ἐπεσκέφθην, καὶ νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ κάμω περὶ αὐτοῦ παρατηρήσεις, στηριζομένας ἐπὶ τῶν ἐπιστημονικῶν ὅρων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ σημερινὰ Νοσοκομεῖα. Τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον τῶν Ἀθηνῶν ᾠκοδομήθη πρὸ ἡμίσεως περίπου αἰῶνος, ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἐπιδιωρθώθη, ᾠκοδομήθη δὲ δι’ ἀριθμὸν ἀῤῥώστων, ὅστις μόλις δύναται νὰ φθάσῃ τοὺς ἑκατόν. Σήμερον βλέπετε, ὅτι οἱ ἀσθενεῖς ἀνέρχονται ἐν αὐτῷ εἰς διακοσίους τεσσαράκοντα, ἑπομένως ἔχει ὑπερδιπλάσιον ἀριθμὸν ἀσθενῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου γνωρίζομεν, ὅτι τὸ εἶδος τῶν Νοσοκομείων τῶν λιθίνων,—καὶ περὶ τούτου καὶ πέρυσιν ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, προκειμένου περὶ τοῦ δημοτικοῦ νοσοκομείου τῆς «Ἐλπίδος»,—εἶναι καταδεδικασμένον πρὸ δεκάδων ἐτῶν εἰς τὴν Εὐρώπην, ἕνεκα τῆς εἰς τὰ κτίρια ταῦτα μεταδόσεως τῶν μιασμάτων. Τὸ Νοσοκομεῖον τῶν Ἀθηνῶν πρὸ πολλοῦ εἶναι εἰς τὴν κατάστασιν ἐκείνην, ἣν οἱ Γάλλοι ἰατροὶ χαρακτηρίζουσι διὰ τῆς λέξεως saturé, κεκορεσμένον. Ὥστε εἶναι ἐπικίνδυνος ἡ ἐν αὐτῷ διαμονὴ τῶν ἀῤῥώστων, καὶ αὐτῶν τῶν ἰατρῶν. Γνωρίζομεν μάλιστα, ὅτι καὶ οἱ στρατιωτικοὶ ἰατροὶ ἔπαθον ἐκ τῆς μολυσματικῆς ταύτης καταστάσεως τοῦ Στρατιωτικοῦ Νοσοκομείου Ἀθηνῶν, μεταξὺ δὲ αὐτῶν ἀναφέρουσι τὸν μακαρίτην ἀρχίατρον Βασιλείου, περὶ οὗ λέγεται, ὅτι ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ καθήκοντος αὑτοῦ ἔπαθεν, ὡς καὶ ἄλλοι ὑγειονομικοὶ ἀξιωματικοί. Ἡ κατάστασις αὕτη βεβαίως πρὸ πολλοῦ ἔπρεπε νὰ ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἐγένετο αὕτη λίαν ἐπαισθητὴ καὶ εἰς ἄλλας ἐποχὰς, ἰδίως κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1881, ὅτε εὑρέθη τὸ Νοσοκομεῖον περιλαμβάνον ὑπὲρ τοὺς τριακοσίους ἀῤῥώστους, ἔλαβε δὲ ἀφορμὴν τότε ν’ ἀγορεύσῃ λίαν εὐγλώττως κατὰ τῆς καταστάσεως ταύτης ὁ συνάδελφος ἡμῶν κ. Ῥάλλης. Ἠθέλησαν τῷ ὄντι ν’ αὐξήσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν κλινῶν διὰ παραρτήματος, ὅπερ ἐπεσκέφθην, καὶ κατελήφθην ὑπὸ φρίκης, ἰδὼν τὸ παράπηγμα τοῦτο. Βεβαίως καθαριότης ὑπῆρχεν ἐν αὐτῷ, ἀλλ’ ἕκαστος δύναται νὰ φαντασθῇ, εἰς ποίαν θέσιν εὑρίσκονται οἱ ἀσθενεῖς ἐντὸς τοιούτου παραπήγματος, τὸ ὁποῖον συνίσταται ἀπὸ ἕνα οἱονεὶ διάδρομον στενὸν, ἔχει μίαν μόνην ἔξοδον, περιέχει πολλὰς δεκάδας κλινῶν καὶ εἶναι κάκιστα ἀερισμένον. Σπεύδω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία τῆς φρουρᾶς τῶν Ἀθηνῶν διευθύνεται παρ’ ἀνδρὸς ἁρμοδιωτάτου καὶ ἱκανωτάτου, ὅστις τὰ πάντα βεβαίως ἤθελεν ἐνεργήσει καταλλήλως, ἐὰν εἶχε τὰ μέσα. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ὁ ἀνώτερος ἀρχίατρος κ. Σοῦτσος ἐνεργεῖ ἄριστα τὰ ἐπ’ αὐτῷ, ἐπίσης καὶ οἱ ὑπ’ αὐτὸν ὑγειονομικοὶ ἀξιωματικοί. Ἡ εὐθύνη ἑπομένως τῆς καταστάσεως ταύτης πίπτει ὁλόκληρος ἐπὶ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος πρὸ πολλοῦ ἔπρεπε νὰ λάβῃ πρόνοιαν νὰ ἱδρύσῃ ἐνταῦθα κατάλληλον Νοσοκομεῖον, ἢ προτιμότερον ν’ ἀνεγείρῃ παραπήγματα νοσηλευτικὰ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐν Εὐρώπῃ ἀπὸ πολλοῦ ἐπικρατεῖ, πρὶν φθάσωμεν εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην, περὶ ἧς σήμερον ποιούμεθα λόγον, καὶ ἡ ὁποία ἀποδεικνύει, ὅτι ἐκθέτομεν τὴν ζωὴν τῶν ἀνδρῶν, τῶν νεοσυλλέκτων πρὸ πάντων, εἰς κινδύνους ἄλλους παρ’ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἡ πατρὶς πιστεύει, ὅτι εἶναι προωρισμένοι ν’ ἀντικρύσωσι.

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἀπηύθυνα κατηγορίαν κατ’ οὐδενὸς, οὔτε κατὰ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Νοσοκομείου τοῦ Στρατιωτικοῦ, οὔτε κατὰ τοῦ Ὑπουργοῦ· ἐγὼ δὲν εἶπον, ἐὰν εὑρίσκηται εἰς καλὴν ἢ κακὴν κατάστασιν τὸ κατάστημα· ἐγὼ εἶπον μόνον, ὅτι οἱ ἐν αὐτῷ νοσηλευόμενοι ἀσθενεῖς εἶναι περισσότεροι ἀπὸ ὅσους δύναται νὰ περιλάβῃ τὸ κατάστημα. Ἑπομένως ἐντελῶς περιττὸν ἦτο νὰ λάβῃ μετ’ ἐμὲ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τὸν λόγον ὁ κ. Τυπάλδος διὰ νὰ ὑπερασπίσῃ τοὺς διευθύνοντας τὸ κατάστημα, οἱ ὁποῖοι οὐδεμίαν ἀνάγκην ἔχουσι τῆς ὑπερασπίσεώς του, οὔτε τῆς ἰδικῆς μου, καθ’ ὅσον ἐκπληροῦσιν ὑπερανθρώπως τὸ ἀνατεθειμένον αὐτοῖς καθῆκον. Πολὺ δὲ περισσότερον δὲν ἥρμοζεν ὁ ὑπαινιγμὸς, τὸν ὁποῖον ἀπηύθυνεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅστις, ἀνάγων πάντα τὰ ζητήματα εἰς τὸν κομματισμὸν, νομίζει, ὅτι καὶ ἡμεῖς ἐπερωτῶντες τὸν αὐτὸν ἐπιδιώκομεν σκοπόν. Ἐγὼ δὲν ἤλεγξά τινα, οὐδὲ παρέστησα, ὅτι ὑπάρχουσι σήμερον ἀσθενεῖς περισσότεροι ἢ ὅσοι ἦσαν ἄλλοτε, ἕνεκα τῆς κακῆς διαίτης, τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζουσιν οἱ προϊστάμενοι, εἰμὴ μόνον, ὅτι εἶναι περισσότεροι ἀπὸ τοὺς συνήθως νοσηλευομένους, τοὺς ὁποίους δὲν δύναται νὰ χωρέσῃ τὸ Νοσοκομεῖον, καὶ συνέστησα νὰ ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶχε θέσιν ἡ ἀνάμιξις τοῦ κ. Τυπάλδου, ἐλέγξαντος ἐμὲ, ὅτι δῆθεν ἐμέμφθην τοὺς διευθύνοντας τὰ τοῦ Νοσοκομείου, οὓς ὑπολήπτομαι καὶ ἐκτιμῶ, ἐκπληροῦντας, ἐπαναλαμβάνω, ματὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας τὸ καθῆκόν των.

§18ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εἰσάγω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν διαφόρων ἐμποροπλοιάρχων, ἑκατοστύος καὶ πλέον, οἵτινες παραπονοῦνται κατά τινος ἐγκυκλίου τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἀφορώσης εἰς δυσχερείας, παρεμβαλλομένας εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἔργου αὐτῶν. Οἱ κύριοι συνάδελφοι δὲν ἀγνοοῦσιν ἴσως, ὅτι οἱ λόγοι τῶν παραπόνων ἀφορῶσιν εἰς τὸν τρόπον τῆς φορτώσεως τῶν καυσοξύλων, τῶν βαλανιδίων καὶ ἄλλων εἰδῶν, εἰς τὸ ποσὸν αὐτῶν κτλ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπειδὴ διστάζω νὰ πιστεύσω, ὅτι τοιαύτη ἐγκύκλιος ἐξεδόθη, νὰ καταθέσῃ ταύτην τὸ ταχύτερον, ὅπως μελετηθῇ καὶ γίνῃ ἡ δέουσα ἐπ’ αὐτῆς ἀνάπτυξις καὶ συζήτησις. Καταθέτων τὴν ἀναφορὰν, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται).

§19ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγου, κύριοι Βουλευταὶ, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπήντησεν εἰς ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμερῶν ὑπέβαλεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, περί τινος ἐνωμοτάρχου Λυκούργου Παππαῤῥώδη, καὶ ἰδίως περὶ τῶν λόγων, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπέστειλεν αὐτὸν εἰς τὴν Ὑπομοιραρχίαν Φαρσάλων· κατέθησε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας ὁ ἐνωμοτάρχης οὗτος κατεδικάσθη ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου εἰς ποινὴν δύο μηνῶν, καὶ τέλος ἐδήλωσεν, ὅτι μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ποινῆς του ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ τοποθετήσῃ αὐτὸν ἐκ νέου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν κατεῖχε πρὸ τῆς καταδίκης του. Ἔλαβον τυχαίως, Κύριοι, τὴν ἀπόφασιν ταύτην εἰς χεῖράς μου καὶ εἶδον, ὅτι τὸ Δικαστήριον τῶν ἐν Λαρίσσῃ Πλημμελειοδικῶν, τὸ ὁποῖον κατεδίκασε τὸν ἐνωμοτάρχην, διὰ τῆς ἀποφάσεως ὑπ’ ἀριθ. 913 δὲν ἐπέβαλε μόνον τὴν ποινὴν τῶν δύο μηνῶν, ἀλλ’ ἐκήρυξεν αὐτὸν ἔκπτωτον τῆς ὑπηρεσίας του καὶ ἐστέρησεν ὅλων τῶν μετὰ τῆς ἀρχῆς καὶ ὑπηρεσίας συνημμένων δικαιωμάτων, συγχρόνως ἐκήρυξεν αὐτὸν ἀνίκανον ἐπὶ ἓξ μῆνας νὰ ἀνακτήσῃ οἵαν δήποτε ὑπηρεσίαν. Ἡ ἀπόφασις αὕτη φαίνεται κατ’ ἀντιμωλίαν ἐκδοθεῖσα, ἑπομένως κατέστη τελεσίδικος καὶ ὑποχρεωτικὴ διὰ τὴν ἐκτελοῦσαν τὰς ἀποφάσεις ἀρχήν. Μετὰ τοιαύτην ἀπόφασιν ὁ ἐνωμοτάρχης ἐκεῖνος κατέστη ἁπλοῦς πολίτης, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν ἓξ μηνῶν, οὐδέποτε δὲ ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν, ἣν πρότερον διεχειρίζετο, διότι ταύτην ἀπώλεσε διὰ παντός. Μετὰ τοιαύτην ἀπόφασιν, δὲν ἐννοῶ, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀντὶ νὰ ἀποβάλῃ ἀπὸ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν τὸν καταδικασθέντα, ἐπανέφερεν αὐτὸν εἰς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν εἶχε πρὸ τῆς καταδίκης του. Ἐπιθυμῶ νὰ εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀναπτύξῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς τελεσίδικος ἀπόφασις, ὁριστικὴ καὶ ἀμετάκλητος, δὲν ἐξετελέσθη.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοὺς λόγους, οὓς ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτής, εὑρίσκει πάντας ἐν τοῖς ἐστενογραφημένοις πρακτικοῖς τῆς παρελθούσης Συνόδου, διότι τότε ἐγένετο ἐπερώτησις παρά τινος τῶν Βουλευτῶν ἐξ Ἀττικῆς ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ ἔδωκα ἀπάντησιν, σχετικὴν πρὸς τὸ θέμα, ὅπερ ἀνακινεῖ ἤδη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἤδη δὲν ζητεῖ εἰδικῶς ὅ,τι ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, τουτέστι πῶς, καίτοι ὑπῆρχε καταδικαστικὴ ἀπόφασις, διωρίσθη εἰς ὑπηρεσίαν ὁ ἐνωμοτάρχης, ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας θέλει νὰ γινώσκῃ, διατί ἐτοποθετήθη εἰς Φάρσαλα ὁ ἐνωμοτάρχης, εἰς ταύτην δὲ τὴν εἰδικὴν ἐρώτησιν, τὴν περὶ τοποθετήσεως εἰς Φάρσαλα, ἀπήντησα.

§21ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τὴν συζήτησιν, περὶ ἧς ὁ κ. Ὑπουργὸς λέγει, ὅτι ἐγένετο, ἀλλὰ δηλῶν τὴν ἀπορίαν μου περὶ τῆς κατ’ οὐσίαν διεξαγωγῆς τῆς ὑποθέσεως, ἐννοεῖται, ὅτι προκαλῶ νέαν συζήτησιν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διότι ὁμολογῶ, ὅτι τοιαύτην λύσιν τῆς ὑποθέσεως ἀδύνατον ἦτο νὰ μαντεύσω.

§22Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐκτὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, τοῦ προβαλόντος τὴν πρώτην ἐπερώτησιν, τοῦ κ. Λεβίδου, εἶχον προβάλει καὶ ἐγὼ τὴν παρατήρησιν, διατὶ ὅπως δήποτε ὁ ἐνωμοτάρχης ἐστάλη εἰς τὸν τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον εἶχε διαπράξει τὴν πρᾶξιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπηύθυνεν ἀπάντησιν, ἡ ὁποία ἦτο βάσιμος. Μοὶ εἶπεν, ὅτι κατὰ νόμον δὲν ὑπεχρεοῦτο νὰ μὴ ἀποστείλῃ εἰς τὸν ἴδιον τόπον τὸν ἐνωμοτάρχην. Ὑπεχρέου ὅμως αὐτὸν νὰ μὴ στείλῃ τὸν ἐνωμοτάρχην εἰς Φάρσαλα τὸ συμφέρον τῆς Διοικήσεως, καὶ πρὸ πάντων τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Διοίκησις, νὰ μὴ στείλῃ τὸν τιμωρηθέντα ὑπὸ τῶν νόμων εἰς τὸν τόπον, εἰς ὃν διέπραξε τὸ ἔγκλημα, ἀφοῦ μάλιστα τὴν τιμωρίαν αὐτοῦ προεκάλεσε πολίτης, ἀδικηθεὶς ὑπ’ αὐτοῦ καὶ κατοικῶν ἐκεῖ. Ὁ ἐνωμοτάρχης Παππαῤῥώδης κατεκράτησε πολίτην, ἡ δὲ ἀπόφασις, δι’ ἧς κατεδικάσθη, χαρακτηρίζει, ὅτι ἐκράτησεν αὐτὸν ἐξ ἐκδικήσεως, ὅπως τὸν βλάψῃ. Ὁ πολίτης κατήγγειλεν αὐτόν, καὶ τὸ Δικαστήριον ἀνεγνώρισεν, ὅτι κακῶς τὸν κατεκράτησε, καὶ ὅτι παρέβη τὸν νόμον. Φυσικὸν λοιπὸν εἶναι ὁ ἐνωμοτάρχης νὰ αἰσθάνηται αἴσθημα ἐκδικήσεως κατὰ τοῦ πολίτου, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν φυσικὸν ὡσαύτως ἦτο, ἔχων ὑπ’ ὄψει τὴν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία χαρακτηρίζει τὴν πρᾶξιν τοῦ ἐνωμοτάρχου ὡς γενομένην μετὰ σκοποῦ, ὅπως βλάψῃ τὸν πολίτην, καὶ ἀναλογιζόμενος, ὅτι ὁ ἐνωμοτάρχης μετὰ τὴν καταδίκην του θὰ ἔτρεφε μεγαλείτερον πάθος, νὰ μὴ ἀποστείλῃ αὐτὸν εἰς τὸν αὐτὸν τόπον, ἔνθα διεπράχθη ἡ ἀξιόποινος πρᾶξις.

§23ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν παρέστην κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν διετυπώθη ἡ ἐπερώτησις, καὶ δὲν εὐτύχησα νὰ ἀκούσω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ζητῶ λοιπὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν, καίπερ ὑφισταμένης τῆς ἀποφάσεως καὶ μὴ παρελθόντος τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ὁ καταδικασθεὶς ἐνωμοτάρχης θεωρεῖται ἀνίκανος, ἦναι ἀληθὲς, ὅτι διατελεῖ ἐν ὑπηρεσίᾳ καὶ ὑπὸ ποίαν ἰδιότητα.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξέθηκα τότε τοὺς λόγους. Ἐὰν θέλητε ἤδη νὰ προκαλέσητε ἐκ νέου συζήτησιν, εἶμαι ἕτοιμος· νομίζω ὅμως προτιμότερον νὰ λάβωσι προηγουμένως γνῶσιν τῶν στενογραφημάτων οἱ προτιθέμενοι νὰ συζητήσωσι.

§25ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἰδίως δὲ τὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ τί φρονεῖ περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ διορισθέντος ἐνωμοτάρχου, φρονεῖ δηλαδὴ, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν οὗτος προβῇ εἰς ἐνεργείας κατὰ πολιτῶν, οἱ δὲ πολῖται ἀρνηθῶσι νὰ ὑπακούσωσιν εἰς αὐτὸν καὶ ἀντισταθῶσι, παραβαίνει τὸν νόμον; Εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῶσι τοιαῦται ἐξηγήσεις.

§26ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις.

§27ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν δὲν θέλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ συζητηθῇ ἡ ὑπόθεσις σήμερον, ἂς συζητηθῇ αὔριον, ἀλλὰ πρέπει νὰ τεθῇ ὡς πρῶτον ἀντικείμενον.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω δυσκολίαν.

§29ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ πρακτικὰ, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναφέρεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι τὰ τῆς παρελθούσης Συνόδου, καὶ εἶναι ἀρκετὰ παράδοξον νὰ μᾶς λέγουν: «πηγαίνετε νὰ τὰ ἀναγνώσητε, διὰ νὰ ἰδῆτε τὴν ἀπάντησιν». Φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην, ὅπως αἱ συζητήσεις διεξάγωνται εὐσχήμως· πρέπει λοιπὸν νὰ δώσῃ τὸ παράδειγμα τοῦ σεβασμοῦ. Ἀπαντῶν ὅπως ἀπήντησεν, ἀποδεικνύει, ὅτι ἥκιστα φροντίζει περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βουλῆς καὶ τῆς φιλοτιμίας τῶν Βουλευτῶν, καὶ ἂν ἀπαντῶμεν ἐν ἴσῳ μέτρῳ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἂς αἰτιᾶται ἑαυτὸν, διότι εἶναι ἐμπαιγμὸς, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει ὡρισμένης ἐρωτήσεως, στηριζομένης εἰς καταδικαστικὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέθηκε, σᾶς ἀπαντᾷ, ὅτι «ἐγὼ ὅσα εἶχον νὰ εἴπω τὰ εἶπον εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ, καὶ ἐκεῖ θὰ λάβητε τὴν ἀπάντησιν». Νομίζω, ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ κοινοβουλευτικὴ συζήτησις. Ἄλλως δὲ μεταξὺ ἡμῶν ἔχομεν νέους συναδέλφους, οἵτινες θὰ παραξενευθοῦν, διότι αὐτοὶ δὲν θεωροῦνται ἄξιοι νὰ μάθουν τὰ μυστικὰ τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἔχομεν.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας εἶχε ζητήσει σήμερον εἰδικὴν πληροφορίαν ἐπὶ τοῦ θέματος, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸν ἐνωμοτάρχην. Ταύτην ἔδωκα καὶ ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξάγεται, ὅτι τὴν ἔδωκα ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐπερώτησιν αὐτοῦ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ἀναγνοὺς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Δικαστηρίου, ἐξέφρασεν ἀπορίας τινὰς καὶ θαυμασμὸν, πῶς ὁ Ὑπουργὸς, καταθέσας ἀπόφασιν, ἀπαγγέλλουσαν ἔκπτωσιν ὑπαξιωματικοῦ ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ, δὲν ἔδωσε περὶ ταύτης ἐξηγήσεις. Εἶπον εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι περὶ τούτου ἔδωκα ἐξηγήσεις κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον καὶ ὅτι προθύμως θέλω ἐπανέλθει ἐπὶ τὸ θέμα· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι καλὸν εἶναι, πρὶν ἢ ἐπανέλθωμεν ἐπ’ αὐτὸ, νὰ ἀναγνώσῃ τὰ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον λεχθέντα, ἀφοῦ αὐτὸς οὗτος εἶπεν, ὅτι δὲν ἦτο παρὼν ὅτε ἐλέχθησαν. Ταῦτα προέτεινα· ἔλλειψιν δὲ σεβασμοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν δὲν δεικνύω ἐγὼ, ὁ ἀποδεχόμενος τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ προκαλῶν συνάμα τοὺς ἀποδυθησομένους εἰς αὐτὴν, ὅπως παρασκευασθῶσι δεόντως· ἔλλειψιν σεβασμοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν μαρτυρεῖ ἡ ἐπιμονὴ τῶν θελόντων νὰ συζητήσωσι πρὶν ἢ λάβωσι γνῶσιν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τοῦ θέματος λεχθέντων.

§31ΑΓΓ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ μεταθέσῃ τὸν ἔκπτωτον ὑπαξιωματικὸν τῆς χωροφυλακῆς, ἀλλὰ τοῦτο ἀντιβαίνει εἰς τὰς διατάξεις τῶν κανονισμῶν τῆς ὑπηρεσίας τῶν σωμάτων. Δι’ αὐτῶν ἐπιβάλλεται ὑποχρέωσις εἰς πᾶσαν στρατιωτικὴν ἀρχὴν, ὁσάκις ὑπαξιωματικὸς γίνεται ἔκπτωτος, νὰ μετατίθηται ἀπὸ τοῦ ἑνὸς λόχου εἰς τὸν ἕτερον.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι. Δὲν εἶχε σχέσιν ἡ παρατήρησίς μου πρὸς τὰ περὶ ἐκπτώσεως· ἀφεώρα εἰς τὴν ἐπάνοδον τοῦ ἐνωμοτάρχου εἰς τὴν θέσιν του μετὰ τὴν ἀπότισιν τῆς ποινῆς τῆς φυλακίσεως. Ἡ ἀπάντησίς μου ἦτο σχετικὴ πρὸς τὴν ἐρώτησιν, τὴν ἀποταθεῖσαν προχθές.

§33Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὑποθέσατε ὅτι εἷς ὑπαξιωματικὸς τιμωρεῖται μὲ ἔκπτωσιν τοῦ βαθμοῦ του· δὲν εἶναι λογικὸν νὰ ὑπηρετῇ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῶν ὑφισταμένων, καὶ διὰ τοῦτο καὶ χάριν τῆς πειθαρχίας προσωρινῶς καὶ μέχρι τῆς ἐκτίσεως τῆς ποινῆς του μετατίθεται εἰς ἄλλον λόχον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶχε λόγον νὰ τὸν μεταθέσῃ, ἀλλ’ ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι κατὰ τὸν κανονισμὸν τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατεύματος ὤφειλε νὰ τὸ πράξῃ, ἐκτὸς ἐὰν λόγοι ἄγνωστοι ἡμῖν τὸν ἠνάγκασαν νὰ παραβῇ τὴν πρέπουσαν μετάθεσιν τοῦ τιμωρηθέντος ὑπαξιωματικοῦ.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἑλβετίας προσωρινῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διατάξῃ, ὅπως αἱ ἡμερήσιαι διατάξεις στέλλωνται εἰς τὰς οἰκίας τῶν κυρίων Βουλευτῶν, διὰ νὰ γνωρίζωμεν τί θὰ συζητήσωμεν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κλητῆρες τῆς Βουλῆς ἔχουσι τοιαύτην ἐντολήν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Αὐγούστου 1889 Β. Διατάγματος.

§37ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τῶν ἀντικειμένων, περὶ ὧν πραγματεύεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὡς καὶ τὸ ἑπόμενον, ὑπάρχουσι νόμοι, κανονίζοντες αὐτὰ, ἔργον δὲ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας εἶναι νὰ ἐκτελῇ ἀκριβῶς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, καὶ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀναστέλλῃ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν καὶ ἔτι ὀλιγώτερον νὰ νομοθετῇ διὰ Διαταγμάτων, ἀντιβαινόντων εἰς τὰ ὑπὸ τῶν νόμων διατεταγμένα. Ἐν τούτοις τοιοῦτόν τι γίνεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἡ Κυβέρνησις ἐξέδωκε Διατάγματα, ἔχοντα τὴν ἔννοιαν νόμου, δι’ ὧν μετέβαλεν ἰσχύοντας νόμους, δὲν γνωρίζω δὲ ἀκριβῶς τίνας. Ἀναγνωρίζω, Κύριοι, ὅτι δύναται ἐξαιρετικῶς ἡ Κυβέρνησις εἰς ὅλως ἐκτάκτους περιστάσεις, καθ’ ἃς πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ μεγίστη βλάβη εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, νὰ ἐκδίδῃ τοιαῦτα Διατάγματα, ἐπιφυλασσομένη ἵνα ὑποβάλῃ αὐτὰ εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ πρώτιστον καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι εἰς τοιαύτην περίστασιν νὰ δικαιολογήσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν πρᾶξίν της, νὰ ὑποβάλῃ τοὺς λόγους, οἵτινες ὤθησαν αὐτὴν νὰ ἀναστείλῃ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ εἶτα νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιψήφισιν. Ἐνταῦθα εἰσάγονται δύο Διατάγματα, ἵνα λάβωσι τὸ κῦρος τοῦ νόμου, χωρὶς οὔτε κἂν λέξις δικαιολογητικὴ νὰ ὑπάρχῃ περὶ τῶν λόγων καὶ αἰτίων, δι’ οὓς προέβη ἡ Κυβέρνησις εἰς τοιαῦτα ἔκνομα διαβήματα. Παρακαλῶ νὰ μᾶς ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐνόμισεν ἐπιτετραμμένον νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην μεταβολὴν τῆς νομοθεσίας χωρὶς νὰ περιμένῃ τὴν τακτικὴν ἔλευσιν τῆς Βουλῆς.

§38ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου εἶναι κατὰ τοσοῦτο μᾶλλον ἀξία προσοχῆς, καθόσον τὸ πρῶτον τῶν δύο Διαταγμάτων ἐξεδόθη τὴν 26ην Ἰουνίου 1889, δηλαδὴ 25 ἡμέρας μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐκτάκτου Συνόδου καὶ 1½ μῆνα μετὰ τὴν λῆξιν τῆς τακτικῆς, καὶ δὲν εἶναι πιθανὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι κατὰ τὴν ἔκδοσιν αὐτῶν δὲν ἦτο τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὰ περὶ τῶν ἀναγκῶν, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκετο τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ἀπολύσῃ 4,000–5,000 στρατιωτῶν. Οἱ ἀριθμοὶ, οὓς ἀναφέρω, δὲν εἶναι αὐθαίρετοι. Ἤδη τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διένειμε διαφόρους καταστάσεις, αἵτινες, ὅσον ἀτελεῖς καὶ ἂν ἦναι, παριστῶσιν ὑπὸ τὴν ζοφερωτέραν ὄψιν τὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ. Βλέπετε ὅτι ἡ ὁλικὴ δύναμις κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1888 εἶχεν ἀνέλθει εἰς 27,000, εἶτα κατῆλθεν εἰς 17,000, εἰς 16,000, καὶ τέλος κατὰ Ἰούνιον καὶ Ἰούλιον τοῦ 1889 εἰς 15,392. Ἤθελέ τις ὑποθέσει, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθὴς δύναμις τοῦ στρατοῦ, τὴν ὁποίαν ἀνέγραψεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889, ἀνερχομένη εἰς 28,000, ὅπως εὕρῃ οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς, διὰ τῶν ὁποίων ἤθελεν ὑποβιβάσει τὰς δαπάνας. Εἷς τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι καὶ αὐτός: ἀναγράφει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους 28,000 ἀνδρῶν καὶ καταβιβάζει αὐτοὺς μετὰ ταῦτα, μετὰ δύο ἢ τρεῖς μῆνας ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, εἰς 14,000. Ἀλλὰ δὲν εἶναι κἂν ἀκριβὴς αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς, δὲν εἶναι ὁ ἀριθμὸς, ὅστις παριστᾷ τὴν τότε κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, διότι δυνάμει αὐτοῦ τοῦ Διατάγματος, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι κατὰ τοὺς μῆνας ἐκείνους ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἀπέλυσε κατὰ Ἰούλιον 3,552, κατ’ Αὔγουστον ἀνέρχονται εἰς 4,807, κατὰ Σεπτέμβριον δὲ ἔφθασε τὸν στρογγύλον ἀριθμὸν τῶν 5,502, κατὰ τὰ τέλη Σεπτεμβρίου καὶ πρὸ τῆς προσελεύσεως τῆς νέας ἀπογραφῆς, ἀπὸ 14,000 ἀνδρῶν, εἰς τοὺς ὁποίους εἶχε κατέλθει ὁ ἀριθμός......

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Λογαριάζετε δίς.

§40ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχετε ἐν ὅλῳ ὁλικὴν δύναμιν 28,000, καὶ μετὰ ταῦτα ἔχετε ἀξιωματικούς, ἀνθυπασπιστὰς, ὑπαξιωματικοὺς κτλ. Μετὰ ταῦτα ἔχετε: «ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιῶται 14,895», καὶ εἰς ἄδειαν ἀναγράφετε 5,419.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, εἶναι ἀφῃρημένοι οἱ εἰς ἄδειαν· θὰ τοὺς προσθέσητε, ἵνα ἔχητε τὴν ὁλικὴν δύναμιν· δὲν πρέπει νὰ τοὺς ἀφαιρέσητε, διότι τότε τοὺς ἀφαιρεῖτε δίς.

§42ΡΑΛΛΗΣ. Τότε θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς ὑπηρεσίας, ὅπως τοὺς πίνακας τοὺς καθιστᾷ καταληπτοὺς, ἀναγράφωνται δ’ ἐν αὐτοῖς τ’ ἀποτελέσματα κατὰ τὴν συνήθη γλῶσσαν. Ὅταν βλέπω ἐν τῇ πρώτῃ στήλῃ τὴν ὁλικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, μετὰ ταῦτα δὲ, πρὸς ἐπεξήγησιν αὐτῆς τῆς ὁλικῆς δυνάμεως, βλέπω τοὺς ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικοὺς κτλ. καὶ τοὺς ἐν ἀδείᾳ διατελοῦντας, ἀναγκαίως ἐξηγῶ ἐντεῦθεν, ὅτι ἡ ὁλικὴ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἡ πραγματικὴ, δηλαδὴ οἱ στρατιῶται καὶ οἱ ὑποδεκανεῖς, οἱ εὑρισκόμενοι ὑπὸ τὰς σημαίας, εἶναι 21,451 πλὴν 5,502· αὐτὴ εἶναι ἡ ἐξήγησις τῶν πινάκων. Δὲν ἠξεύρω διὰ τίνος λεξικοῦ ἐξηγοῦνται οἱ πίνακες παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ἔχομεν 21,475, ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τοὺς ἀξιωματικοὺς 1765, δεύτερον τοὺς ἀνθυπασπιστὰς 211, καὶ τρίτον τοὺς ὑπαξιωματικοὺς 3,845, τέταρτον τοὺς μουσικοὺς καὶ τοὺς σαλπιγκτὰς 719, καὶ οὕτω κατερχόμεθα εἰς τοὺς 14,935, ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν 14,935 πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀναγκαίως τοὺς ἐν ἀδείᾳ διατελοῦντας 5,502· αὐτὴ εἶναι ἡ λογικὴ ἐξήγησις, ἥν δύναταί τις νὰ δώσῃ εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐὰν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζῃ, θὰ μᾶς τὸ ἐξηγήσῃ μετ’ ὀλίγον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁπωσδήποτε ὅμως ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν παρ’ ἐμοῦ, ἐλέχθησαν ὄχι διότι εἶναι ἡ στιγμὴ νὰ κρίνωμεν περὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἀληθοῦς τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα λαμβάνονται ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Βουλῆς καὶ ὅτε ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς ἐξ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος θεωρεῖται ἀναπόφευκτος. Βλέπετε ὅτι κατὰ 50% τοὐλάχιστον ἐλαττοῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτῶν καὶ ὑποδεκανέων δυνάμει ἑνὸς Διατάγματος, τὸ ὁποῖον ἐκδίδεται ἕνα μῆνα μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Βουλῆς. Πῶς δικαιολογεῖ σήμερον τὸ Διάταγμα τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη τὴν ἐπιοῦσαν τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, ὅτε ἄλλοι νόμοι ἐψηφίσθησαν καὶ ὅτε ἠδύνατο ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν νὰ προβλέψῃ τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ ἑπομένως νὰ εἰσαγάγῃ νομοθέτημα, δι’ οὗ δὲν θὰ εὑρισκόμεθα εἰς ἣν εὑρισκόμεθα ἤδη θέσιν, νὰ ἐρχώμεθα νὰ ἐπικρίνωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία ἐξετέλεσεν ἐναντίον τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους ἐψήφισεν;

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔχομεν ἀναγεγραμμένην δύναμιν 28,000 ἀνδρῶν, ἀλλὰ πολλάκις ἐξηγήθη, ὅτι εἶναι πεπλανημένη ἡ ὑπόθεσις, ὅτι τοσαύτη εἶναι ἡ διαρκὴς δύναμις· ἐξηγήθη ὅτι 28 χιλιάδες ἄνδρες εἶναι ὁ ἀνώτατος ὅρος τῆς δυνάμεως, ἀλλ’ ὅτι καθ’ ὡρισμένας ὥρας τοῦ ἔτους, ὡς ἐκ τοῦ συστήματος τῶν ἀδειῶν, κατέρχεται ἡ δύναμις μέχρι τῶν 16 ἢ 17 χιλιάδων κανονικῶς.

§44ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦ αὐθαιρέτου συστήματος, ἐναντίον τοῦ νόμου.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, κατὰ τὸν νόμον. Κατὰ τὸν νόμον, κατὰ τὸν στρατιωτικὸν ὀργανισμὸν, τὸν ὑπὸ τοῦ στρατηγοῦ Vosseur εἰσαχθέντα, 28,000 εἶναι ἡ δύναμις, ἡ διὰ τῆς ὑποχρεωτικῆς στρατολογίας συμπληρουμένη καθ’ ἕκαστον ἔτος μετὰ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν, ἀλλὰ διάφορα μέτρα, λαμβανόμενα κατὰ τὸ διάστημα τοῦ ἔτους, περιορίζουσι τὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ μέχρι 16 ἢ 17 χιλιάδων ἐν ὡρισμένῃ ἐποχῇ. Ὡς πρὸς τὰ μέτρα δὲ, τὰ διὰ Διαταγμάτων ληφθέντα, ταῦτα ὀρθῶς ἐλήφθησαν διὰ Διαταγμάτων, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δὲν ἐπρόφθασε νὰ ψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια, τὰ περὶ αὐτῶν προνοοῦντα. Ἦτο ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ ληφθῇ εἰδικὴ πρόνοια περὶ τῶν τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1887, οἵτινες, ἀντὶ νὰ καταταχθῶσι τὸν Ὀκτώβριον, εἶχον καταταχθῆ κατὰ τὸν Δεκέμβριον. Καταταχθέντες οὗτοι κατὰ τὸν Δεκέμβριον, ἔπρεπε ν’ ἀφεθῶσιν, ἐξ ὑπολογισμοῦ μὲν τοῦ χρόνου τῆς ὑπηρεσίας, μετὰ τὴν συμπλήρωσιν δύο ἐτῶν ἀπὸ τῆς κατατάξεως, ἐκ τοῦ γράμματος ὅμως τῆς εἰδικῆς διατάξεως τοῦ νόμου, τῆς ὁριζούσης τὴν ἡμέραν τῆς ἀπελεύσεως, κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην. Ἐν τοιαύτῃ ἀντινομίᾳ τὸ Διάταγμα ἔρχεται εἰς λύσιν ζητήματος, νομοθετικῶς ἀμφιβόλου· διότι ὁ νόμος, ὑποθέτων τὴν κατάταξιν γενομένην κατὰ τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου καθωρισμένην ἡμέραν, τουτέστι τὴν 1 Ὀκτωβρίου, ἀνέγραψεν ὡς ἡμέραν ἀπελεύσεως ἐπὶ τετραμήνῳ ὑποχρεωτικῇ ἀδείᾳ τὴν 1 Ἰουνίου, ἤτοι τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν συμπληροῦνται εἴκοσι μῆνες ἀπὸ τῆς κατατάξεως. Τὸν χρόνον τῆς πραγματικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ καθορίζει ὁ νόμος, ἀλλὰ καθορίζει συνάμα καὶ τὴν ἡμέραν τῆς ἀπελεύσεως, αὕτη δὲ ὡς πρὸς τοὺς καταταχθέντας κατὰ Δεκέμβριον 1887 δὲν συνέπιπτε πρὸς τὴν ἐκ τοῦ χρόνου τῆς πραγματικῆς ὑπηρεσίας ἀποῤῥέουσαν. Δὲν ἦτο ἄρα δυνατὸν νὰ λύσωμεν ἐκτελεστικῶς τὸ ζήτημα τῆς ἡμέρας τῆς ἐπὶ ὑποχρεωτικῇ ἀδείᾳ ἀπελεύσεως τῶν ἀνδρῶν τούτων, ὠφείλομεν νὰ τὸ λύσωμεν νομοθετικῶς· ἔπρεπε μὲν νὰ τὸ λύσωμεν διὰ Διατάγματος, ἀλλ’ ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὠφείλομεν νὰ ἐπιφυλάξωμεν εἰς τὴν ψῆφον αὐτῆς τὴν παροχὴν εἰς τὸ Διάταγμα τοῦ ὁριστικοῦ νομοθετικοῦ κύρους. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν διὰ νομοθετικοῦ Διατάγματος καὶ οὐχὶ διὰ συνήθους ἐκτελεστικοῦ ἐκανονίσαμεν τὰ τοῦ θέματος τούτου. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἐν τῷ Διατάγματι, τῷ ἀφορῶντι εἰς τὰς ἐξετάσεις ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, διάταξιν, αὕτη εἶναι καθαρῶς κανονιστική. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι περιελήφθη ἐν νόμῳ καὶ ἑπομένως δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργοῦ ἢ διὰ Β. Διατάγματος, ἀλλ’ ἐκ τῆς φύσεως αὐτῆς εἶναι κανονιστικὴ, ἀφοῦ δὲ ἐκ διαφόρων λόγων τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας ἐπεβάλλετο ἡ μεταβολὴ τοῦ χρόνου, ἡ δὲ ἀναβολὴ τῆς μεταβολῆς μέχρι τῆς ψηφίσεως νόμου θὰ ἐπήγετο σπουδαίαν ζημίαν εἰς τὸν θεσμὸν, ἀφορῶντες εἰς τὸ ἐκτελεστικὸν τοῦ χαρακτῆρος τῆς διατάξεως, καίπερ ἐν νόμῳ περιληφθείσης, ἐνομίσαμεν ὑπαγορευμένην τὴν διαῤῥύθμισιν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἐπιφυλασσόμενοι νὰ ζητήσωμεν κατόπιν παρὰ τῆς Βουλῆς ἄφεσιν ἐπὶ τῇ ὑπερβασίᾳ.

§46Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει πρὸ παντὸς νὰ διακρίνωμεν, ἂν ἡ πρᾶξις ἀνήκῃ εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας ἢ ἂν ἀνήκῃ εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Ἐὰν ἡ πρᾶξις ἦναι ἁπλῶς κανονιστική, τότε ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ τὴν διαπράξῃ, δὲν εἶχε δὲ ἀνάγκην τῆς κυρώσεως τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐνῷ λέγει, ὅτι ἡ πρᾶξις ἦτο ἁπλῶς κανονιστικὴ, προσέθηκεν, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νόμου ἦσαν ἐν ἀμφιβολίᾳ, ἐν τῇ ἀμφιβαλλομένῃ δ’ ἐννοίᾳ τοῦ νόμου ἔσπευσε νὰ λύσῃ τὴν ἀμφιβολίαν διὰ Διατάγματος. Τὰς ἀμφιβολίας τῶν νόμων ἢ τὰς ἑρμηνείας τῶν νόμων δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία διὰ πράξεών της νὰ λύῃ, ἀλλὰ μόνη ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία δύναται νὰ ἑρμηνεύῃ τοὺς νόμους καὶ νὰ λύῃ τὰς ἀμφιβολίας αὐτῶν. Ἐὰν λοιπὸν ἡ πρᾶξις, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ Διατάγματος ἐπράξατε, ἐσκόπει νὰ λύσῃ ἀμφιβολίαν γεννηθεῖσαν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ τῆς ἐννοίας αὐτοῦ, ἤτοι νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸν νόμον, δὲν ἐδύνασθε νὰ διαπράξητε ταύτην διὰ Διατάγματος. Ἐὰν δὲ πάλιν ἦτο ἁπλῶς κανονιστικὴ, δὲν εἴχετε ἀνάγκην νὰ ζητήσητε ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ἔγκρισιν αὐτῆς, διότι ἦτο δικαίωμα ὑμῶν νὰ κανονίσητε τὰ κανονισμοῦ δεόμενα. Ἀλλ’ ἡ πρᾶξις εἶναι νομοθετικὴ, καὶ δύναμαι μὲν νὰ δεχθῶ ὡς δικαιολογίαν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀρχῆθεν προεβάλετε, ἤτοι ὅτι εἰσηγάγετε εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον πρὸς κανονισμὸν τῆς πράξεως καὶ ὅτι τοῦτο δὲν ἐψηφίσθη. Ἀλλ’ ἐνῷ εἴπετε κατ’ ἀρχὰς τοῦτο, πάλιν ἐγκαταλίπετε τὴν δικαιολογίαν ταύτην, καὶ ἐπροτείνατε τὴν ἀμφιβολίαν τοῦ νόμου, καὶ εἶτα ἐγκατελίπετε καὶ τοῦτο καὶ ἰσχυρίσθητε, ὅτι μετήλθετε τὴν κανονιστικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ, καὶ ἐὰν δεχθῶ τὴν κατ’ ἀρχὰς προταθεῖσαν παρ’ ὑμῶν δικαιολογίαν, δέον πάντοτε νὰ ἐξετασθῇ, ἂν εἶχεν εἰσαχθῆ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου· ἐὰν εἶχεν εἰσαχθῆ, διατὶ ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ἐκράτει ἡμᾶς μέχρι τῆς πρωΐας τρεῖς ὁλοκλήρους νύκτας, δὲν ἐφρόντισε νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐνῷ τόσα ἄλλα ἐψηφίσθησαν, τῶν ὁποίων ἡ ψήφισις φαίνεται ὅτι δὲν ἐπεῖγε, ἀφοῦ ἀκόμη δὲν ἐξετελέσθησαν μέχρι τοῦδε;

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτι νομοσχέδιον εἰσήχθη, εἶναι βέβαιον, δὲν ἐμνήσθην δὲ τούτου ἐκ νέου, διότι δὲν ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ παντὸς ἐπιχειρήματος. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ὡς κανονιστικὴν χαρακτηρισθεῖσαν διάταξιν, ὁ κ. Βουλευτὴς ὁ προαγορεύσας ἐποιήσατο σύγχυσιν, διότι δὲν ἐχαρακτηρίσθη ὡς κανονιστικὴ ἡ διάταξις, ἡ ἐν ἀμφιβολίᾳ περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου ῥυθμίσασα τὰ τοῦ χρόνου τῆς ἀπελεύσεως ἐκ τῶν τάξεων τῶν εἰς τὴν στρατολογικὴν κλάσιν τοῦ 1887 ἀνηκόντων καὶ κατὰ Δεκέμβριον καταταχθέντων ἀνδρῶν· ὡς ἁπλῶς κανονιστικὴ ἐχαρακτηρίσθη ἡ διάταξις, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸν χρόνον τῶν ἐξετάσεων διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἐφέδρου ἀνθυπολοχαγοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας εἶπεν, ὅτι ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸν νόμον καὶ ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο εἶχε μόνον ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία· ἀλλ’ ἀπατᾶται ὁ κ. Βουλευτής, λέγων ταῦτα ἐν γενικότητι. Βεβαίως ἡ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία τῶν νόμων δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι ὁ ἐκτελῶν τὸν νόμον δὲν ἑρμηνεύει αὐτὸν εἰδικῶς διὰ τὴν περίπτωσιν, ἐν ᾗ τὸν ἐκτελεῖ. Οὕτως ἑρμηνεύουσα τὸν νόμον ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, ἐντὸς τῆς ἁρμοδιότητος αὐτῆς ἐνεργεῖ. Ἐφαρμογὴ νόμου, προϋποθέτει ἑρμηνείαν αὐτοῦ περὶ τὰ τῆς ἐφαρμογῆς. Ἐνταῦθα προέκειτο περὶ τῶν κατὰ Δεκέμβριον καταταχθέντων ἀνδρῶν τῆς στρατολογικῆς κλάσεως τοῦ 1887 καὶ περὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν θ’ ἀπεστέλλοντο οὗτοι κατὰ νόμον εἰς ὑποχρεωτικὴν ἄδειαν, ἠγείρετο δὲ τὸ ζήτημα, ὁ χρόνος οὗτος θὰ ᾖναι ἡ δεῖνα ἡμέρα τοῦ δεῖνα μηνός, κατὰ τὰ ὁριζόμενα ἐν τῷ δεῖνα ἄρθρῳ τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, ἢ θὰ ᾖναι ὁ χρόνος, ὁ ἀνταποκρινόμενος πρὸς τὴν κατὰ νόμον διάρκειαν τῆς πραγματικῆς ὑπηρεσίας τοῦ κληρωτοῦ, ἀφοῦ ὁ κληρωτὸς οὗτος δὲν κατετάχθη κατὰ τὴν ἐποχήν, ἥτις θὰ ἐπήγετο τὴν σύμπτωσιν τοῦ χρόνου τοῦ ἐκ τῆς διαρκείας τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ ἐκ τοῦ ἄρθρου τοῦ ὁρίζοντος τὴν ἡμέραν τῆς ἀποχωρήσεως; Ὡς πρὸς τοῦτο ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, ἔχουσα τὸ καθῆκον νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον, ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ ἑρμηνεύσῃ αὐτόν· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἑρμηνεία καὶ ἡ εἰς ταύτην παρεπομένη ἐφαρμογή, σύμφωνος πρὸς τὴν ἑτέραν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, θὰ ἦτο προφανῶς ἀσύμφωνος πρὸς τὴν ἄλλην, ἐνόμισαμεν ὅτι ἔπρεπε τὸ περὶ ταύτης Διάταγμα νὰ ἐκδοθῇ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον εἴχομεν προνοήσει περὶ προκλήσεως νομοθετικῆς διαῤῥυθμίσεως τῶν περὶ τούτων. Ἔγκαιρος θὰ ἦτο ἡ νομοθετικὴ διαῤῥύθμισις, τότε ψηφιζομένη, καὶ δὲν θὰ παρίστατο μετὰ τὴν λῆξιν τῆς Συνόδου ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκδόσεως τῶν νομοθετικῶν Διαταγμάτων. Διατὶ δὲν ἐψηφίσθησαν τὰ νομοσχέδια τότε, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ συζητήσωμεν· ἡ Βουλὴ γινώσκει, πῶς διεξήχθησαν τὰ τῆς Συνόδου ἐκείνης, καὶ διατὶ τοσαῦτα νομοσχέδια ἐπείγοντα ἔμειναν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀψήφιστα.

§48ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐγένετο σύγχυσις ἰδεῶν. Αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν τῶν νόμων βεβαίως μόνον τὸ νομοθετικὸν σῶμα δύναται νὰ πράττῃ· τὴν ἄλλην ἑρμηνείαν τῶν νόμων βεβαίως πᾶσα ἀρχή, ἡ ὁποία ἐτέθη νὰ ἐφαρμόσῃ τοὺς νόμους, κατ’ ἀνάγκην θέλει τὴν ἐπιφέρει· περὶ τούτου δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ ἀμφισβήτησις. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ἐπρόκειτο περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας τοῦ νόμου καὶ τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται πρὸς κύρωσιν εἰς τὴν Βουλήν, δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν ἑρμηνείαν ἐκείνην, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐχρειάζετο Διάταγμα λύον γενικῶς τὸ ζήτημα, ἀλλ’ ἀφορᾷ εἰς ἑρμηνείαν αὐθεντικήν. Ὅταν ὅμως παραδέχησθε, ὅτι ἐπρόκειτο ἁπλῶς δι’ ἑρμηνείας νὰ ἐκτελέσητε τὸν νόμον, τίς ἡ ἀνάγκη Διατάγματος, τὸ ὁποῖον νὰ εἰσαγάγητε εἰς τὴν Βουλήν, διὰ νὰ προκαλέσητε τὴν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν τῆς Βουλῆς; Τὸν νόμον θέλετε τὸν ἐφαρμόσει ὄχι ἐκδίδοντες Διάταγμα, ἐν τῇ εἰδικῇ περιπτώσει θέλετε ἑρμηνεύσει τὸν νόμον καὶ θέλετε τὸν ἐκτελέσει.

§49ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία ἐφαρμόζει τοὺς νόμους.

§50ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ ἐφαρμογῇ βεβαίως ὑπάρχει καὶ ἑρμηνεία τοῦ νόμου.

§51ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι, καθόλου.

§52ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πάσῃ ἐκτελέσει τῶν νόμων καὶ ἐφαρμογῇ αὐτῶν, εἴτε ὑπὸ τῶν Δικαστηρίων εἴτε ὑπὸ ὀργάνων τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας γινομένῃ, πάντοτε συνεπάγεται μία ἑρμηνεία, εἶναι ἑρμηνεία ἐπιστημονικὴ τῶν νόμων, ἀλλὰ περὶ ἑρμηνείας τοιαύτης δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ λόγος, καὶ περὶ αὐτῆς τῆς ἑρμηνείας δικαίως ἤλεγχεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸ Ὑπουργεῖον. Ἐπρόκειτο περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας, καὶ ἂν μὲν ἠδύνατο ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται βεβαίως, διὰ Διατάγματος νὰ ἑρμηνεύῃ αὐθεντικῶς τοὺς νόμους, τότε βεβαίως δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ εἰσαχθῇ τὸ Διάταγμα εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἐμορφώθη εἷς ἄλλος λόγος εἰσαγωγῆς εἰς τὴν Βουλήν· εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι τοῦτο γίνεται ἐκ σεβασμοῦ πρὸς τὴν Βουλήν, τὸν δὲ λόγον τοῦτον ἐδημιούργησε πρωτοτύπως. Ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα ἀποτελοῦσι σύγχυσιν ἰδεῶν. Ἐὰν ἠδύνασθε ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου νὰ ἑρμηνεύσητε αὐτὸν, ὅπως ἰσχυρίσθητε, τίς ἡ ἀνάγκη τοῦ Διατάγματος; ἠδύνασθε νὰ προκαλέσητε μίαν ἑρμηνείαν παρὰ τοῦ σώματος, ὅπως ἀνατρέψητε εἰς τὸ μέλλον πᾶσαν ἀσάφειαν· ἐπὶ τοῦ προκειμένου λοιπὸν ἐγένετο σύγχυσις ἰδεῶν καὶ διὰ τοῦτο ἐπεκαλέσθητε, ὅτι ἐξ ἁβρότητος εἰσάγετε τὸ Διάταγμα εἰς κύρωσιν παρὰ τῆς Βουλῆς.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας προδήλως διατελεῖ ἐν τῇ συγχύσει, τὴν ὁποίαν παριστᾷ ὡς ἐξηγοῦσαν τὰς παρατηρήσεις ἡμῶν, διότι ὁμιλεῖ περὶ αὐθεντικῆς ἑρμηνείας ἐν τῷ Διατάγματι τούτῳ. Αὐθεντικὴ εἶναι ἡ ἑρμηνεία ἡ ἀπόλυτος, ἡ ὑποχρεοῦσα πάντας τοὺς κληθησομένους εἰς ἐφαρμογήν. Ἑρμηνεία, καθ’ ἣν ὁ ἐφαρμόζων κανονίζει τὰ τῆς ἐφαρμογῆς, εἶναι ἀπαραίτητον ταύτης στοιχεῖον καὶ ἐνασκεῖται παρὰ παντὸς τοῦ ἐφαρμόζοντος. Πρὸς ταύτην τὴν ἐπὶ τῇ ἐφαρμογῇ ἑρμηνείαν ἀντιτίθεται ἡ ἑρμηνεία ἡ αὐθεντικὴ, κανονίζουσα οὐχὶ τὴν ἐν συγκεκριμένῳ θέματι ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου παρὰ τοῦ ἑρμηνεύοντος, ἀλλὰ τὴν ἐνέργειαν παντὸς ἐφαρμόζοντος τὸν νόμον ἐν πάσῃ παρουσιασθησομένῃ περιπτώσει. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνεγνώρισεν, ὅτι πᾶς ὁ ἐφαρμόζων νόμον ἑρμηνεύει αὐτὸν, ἂν δ’ ἀνεγίνωσκε τὸ Διάταγμα, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι μόνον περὶ ἑρμηνείας ἐπὶ τῇ ἐφαρμογῇ ἐν αὐτῷ πρόκειται, οὐδεμία δὲ τίθεται ἀρχὴ, ἧς τὸ κῦρος ἐκτείνεται πέραν τῶν ὁρίων τῆς ἐπιβαλλομένης εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν συγκεκριμένης τῆς διατάξεως ἐφαρμογῆς. Ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ τοῦ Διατάγματος πρόκειται συγκεκριμένως περὶ τῶν κατὰ Δεκέμβριον καταταχθέντων ἀνδρῶν τῆς στρατολογικῆς κλάσεως τοῦ 1887. «Οἱ τῆς στρατολογικῆς κλάσεως τοῦ 1887 ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιῶται τῶν διαφόρων ὅπλων κτλ. ἀποσταλήσονται εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 84 ὁριζομένην ὑποχρεωτικὴν ἄδειαν κτλ.», εἰδικὴ περίπτωσις, περὶ ἧς ἔπρεπε πάντως νὰ ληφθῇ ἀπόφασις, αὕτη δὲ λαμβάνεται διὰ τοῦ Διατάγματος. Ἐπίσης καὶ τὸ ἄρθρον 2ον ὁμιλεῖ περὶ τῶν «εἰς τὸ πυροβολικὸν καταταχθέντων τῇ πρώτῃ Ἰουνίου 1888.» Ἐπίσης καὶ τὸ ἄρθρον 3ον ὁμιλεῖ περὶ τῶν «εἰς τὴν αὐτὴν στρατολογικὴν κλάσιν ἀνηκόντων ὑπαξιωματικῶν τῶν διαφόρων ὅπλων ἐκτὸς τοῦ ἱππικοῦ.» Πρόκειται περὶ εἰδικῶν κατηγοριῶν, ὧν ἔπρεπε πάντως νὰ διαταχθῇ ἡ ἀποστολὴ εἰς ὑποχρεωτικὴν ἄδειαν, προδήλως ἀνήκοντος εἰς τὸν χορηγοῦντα τὴν ἄδειαν νὰ καθορίσῃ τὴν ἡμέραν τῆς κατὰ νόμον παροχῆς αὐτῆς. Ἀντιστρέφων ἐπὶ τούτοις τὴν ἐπίκρισιν, ἐρωτᾷ ὁ κ. Βουλευτής, διατὶ παρουσιάζει εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν τὰ Διατάγματα ἡ Κυβέρνησις, ἥτις, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς, ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ πάντα, ὅσα ὁ νόμος κελεύει, καὶ νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην νομοθετικῆς κυρώσεως; Ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζει τὰ Διατάγματα ταῦτα εἰς νομοθετικὴν κύρωσιν, διότι ὑπάρχει ἀντινομία ἐν ταῖς ἐφαρμοζομέναις διατάξεσιν. Ὁ νόμος ὑπέθετε τὴν στρατολογίαν τοῦ 1887 πραγματοποιηθεῖσαν ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου, ἀλλ’ αὕτη δὲν εἶχε πραγματοποιηθῆ τὸν Δεκέμβριον· ἐκ τούτου ἡ ἀντινομία. Ἐπὶ ταύτῃ ἤμεθα ἠναγκασμένοι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ νὰ νομοθετήσωμεν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελέσωμεν τὰ τοῦ νόμου ὡς ἔχει, διότι ἐκτελοῦντες τὴν ἑτέραν τῶν συγκρουομένων διατάξεων, θὰ παρεβαίνομεν τὴν ἄλλην· ἀλλ’ οὐδετέρα τῶν διατάξεων συνῆδε πρὸς τὸν χρόνον τῆς κατατάξεως, ὅστις ἐπήγετο ἄλλην διαῤῥύθμισιν. Κατὰ τοιαύτην διαῤῥύθμισιν ἐφηρμόσαμεν τὰ περὶ ὑποχρεωτικῆς ἀδείας, τὰ ἐφηρμόσαμεν διὰ Διατάγματος καὶ ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν ζητοῦντες τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν αὐτοῦ.

§54ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἠθέλησα ἁπλῶς νὰ παρατηρήσω, στηριζόμενος εἰς τοὺς λόγους ὑμῶν, ὅτι δὲν προκαλοῦνται ποτὲ αἱ Βουλαὶ νὰ νομοθετήσωσιν ἁπλῶς ἐκ σεβασμοῦ. Ἤδη λέγετε, ὅτι ἡ Βουλὴ προκαλεῖται εἰς ἐκτέλεσιν νόμου, τὸ ὁποῖον εἶναι μία σύγχυσις, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, καὶ αὐτὸ δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ ἄλλως, εἰμὴ προκαλουμένης τῆς Βουλῆς νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ, οἵα παρ’ ἡμῶν ἐγένετο, ἦτο παράνομος, ἰσχυριζόμεθα ὅμως συγχρόνως, ὅτι πᾶσα ἄλλη ἐφαρμογὴ θὰ ἦτο ἔτι παρανομωτέρα· ἀναγνωρίζομεν, ὅτι τὸ Διάταγμα τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς νόμιμον, ἀλλ’ ἰσχυριζόμεθα, ὅτι πᾶσα ἄλλη διέξοδος θὰ ἦτο ὀλιγώτερον νόμιμος ταύτης. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὰ διαταχθέντα δὲν ἦσαν νόμιμα, ἔπρεπε νὰ παρουσιάσωμεν τὸ Διάταγμα εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα διὰ τῆς κυρώσεως αὐτοῦ νομιμοποιηθῶσι τὰ κατὰ τύπους μὲν πλημμελῶς, κατ’ οὐσίαν δὲ πρεπόντως γενόμενα.

§56Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀληθῶς κατὰ τὴν ὁμολογίαν σας, κύριε Ὑπουργὲ, παρεβιάσατε μίαν διάταξιν τοῦ κεφαλαίου περὶ ἀδειῶν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, διότι οἱ ἐν ἀδείᾳ ἀποσταλέντες 5,419 ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιῶται ἔπρεπε νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν ἄδειαν ταύτην κατὰ τὸν Αὔγουστον, καὶ ἀπεστείλατε αὐτοὺς τὴν 16 Ἰουνίου. Ἀλλὰ φρονεῖτε, ὅτι μόνον αὐτὴν τὴν παραβίασιν ἐπράξατε; Παρεβιάσατε καὶ ἑτέραν διάταξιν. Ἔχομεν, κύριε Ὑπουργὲ, τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ἐν τῷ ὁποίῳ ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν στρατιωτῶν, τῶν ἀποτελούντων τὸν πυρῆνα τῶν στελεχῶν ἑκάστου λόχου, τάγματος καὶ συντάγματος. Ἐὰν λοιπὸν ἀποστείλητε τοὺς 5,419, παραβιάζετε καὶ τὴν διάταξιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ τῶν στελεχῶν, ἐλαττοῦντες τὴν ὡρισμένην δύναμιν πρὸς ἄσκησιν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ στρατὸς εὑρίσκεται εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκεται σήμερον. Δὲν ἔχομεν πλέον στελέχη, ἵνα ἐξασκῶνται οἱ στρατιῶται, οἱ ἀξιωματικοὶ, ἀνώτεροι καὶ κατώτεροι, καὶ τοῦτο ἐξακολουθεῖ ἐπὶ πολὺν χρόνον, πολὺ δὲ περισσότερον κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ ἀπεστείλατε 5,419 εἰς ἄδειαν μὴ κεκανονισμένην, ὅπερ ὡμολογήσατε καὶ ὁ ἴδιος. Διατὶ δὲν ὁμολογεῖτε ταυτοχρόνως, ὅτι αὐτοβούλως ἐτροποποιήσατε καὶ τὸν πυρῆνα τοῦ στρατεύματος, τοῦ προσδιωρισμένου ἐν τῷ στρατιωτικῷ ἡμῶν ὀργανισμῷ ἐπὶ δύο μῆνας; Ἤδη ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται εἰς δύσκολον θέσιν· τί θὰ κάμῃ; θὰ ψηφίσῃ τὴν παράνομον ταύτην πρᾶξιν ὑμῶν ἢ οὔ; Καὶ λέγω τοῦτο διότι δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα ἄνευ ἀδείας τῆς Βουλῆς νὰ προβῆτε εἰς τροποποίησιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν, νὰ φανερώσῃ ἡμῖν τὸν λόγον τῆς παραβάσεώς του ταύτης καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν περὶ τούτου ἄδειαν τοῦ σώματος πρὸς νομιμοποίησιν τοῦ ἀτόπου τούτου. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξέθηκεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸς δικαιολογίαν τοῦ μέτρου περὶ χορηγήσεως ἀδείας πρὸ τοῦ νενομισμένου χρόνου, εἶναι ἄτοπον καὶ ἀποῤῥιπτέον. Ἡμεῖς πιστεύομεν, ὅτι δὲν εἶχε τὴν πρὸς συντήρησιν αὐτῶν ἀπαιτουμένην δαπάνην καὶ μετεχειρίσθη τοῦτο πρὸς ἐξοικονόμησιν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ ἔχητε στρατὸν ἰδανικὸν μὲ μόνον ἀριθμοὺς ἐν ταῖς καταστάσεσι, πράγματι δὲ νὰ μὴ ἔχωμεν οὔτε τοὺς ἀναγκαιοῦντας διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῆς φρουρᾶς. Εἴπετε εἰς τὸν κ. Ῥάλλην, ὅτι 28,000 ἄνδρες εἶναι ἡ ὁλικὴ δύναμις, ἀλλ’ ἡμεῖς βεβαιοῦμεν τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ὁλικὴ δύναμις τοῦ στρατοῦ τῶν ἀσκήσεων, τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν τούτοις ὁμοίων ἀνέρχεται μόνον εἰς 23,897· ὑποδιαιρουμένης ταύτης, ἡ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ δύναμις καταβιβάζεται εἰς τὸ μηδὲν, συνεπῶς ἀδικεῖτε καὶ στρατὸν καὶ Ἔθνος, οὕτω διευθύνοντες τὰ τοῦ στρατοῦ τῆς ἡμετέρας χώρας.

§57ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὀφείλω, Κύριοι, νὰ ὑποβάλω τὴν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τῆς συζητήσεως γνώμην μου, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσον ἐγὼ εἰμὶ ὁ προκαλέσας τὴν συζήτησιν. Ἐκ τῶν διαμειφθεισῶν ἐξηγήσεων ἐξάγω τὸ ἑξῆς, ὅτι ὁ ἰσχύων νόμος δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἑρμηνείας, ὅτι κατ’ αὐτὸν μόνον ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ἵνα προσδιορισθῇ ὁ χρόνος τῆς ἀπολύσεως, ὥστε ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο ν’ ἀπολύσῃ στρατιώτας ἀπὸ τὰς τάξεις, εἰμὴ ὅτε ἤθελε συμπληρωθῆ ὁ νόμιμος τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν χρόνος, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσον δὲν εἶναι καὶ ὑποχρεωτικὴ ἡ χορήγησις ἀδείας, ὡς ὀρθῶς εἶπεν ὁ προλαλήσας. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἡ δυσχέρεια περὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου, ἡ ὁποία προεκάλεσε τὸ προκείμενον Διάταγμα, ἀλλ’ ἦτο ἡ ἐπιθυμία ν’ ἀποστείλουν τοὺς στρατιώτας πρὸ τῆς λήξεως τῆς ὑπηρεσίας των εἰς τὰς οἰκίας των, πρὸς παράστασιν οἰκονομικῶν ἀποτελεσμάτων ἀλλοίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐπέλθῃ, ἐὰν ἀκριβῶς ἐφηρμόζοντο οἱ νόμοι.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ θεμελιώδης ἀρχὴ τοῦ στρατολογικοῦ νόμου εἶναι, ὅτι χορηγοῦνται αἱ ἄδειαι εὐθὺς μετὰ τὸ τέλος τῶν ἀσκήσεων, ὅτι γίνεται ἡ κατάταξις τὸν Ὀκτώβριον, ὅτι ἐκτελοῦνται τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ ὅτι κατὰ Μάϊον διεξάγονται αἱ γενικαὶ ἀσκήσεις, μεθ’ ὃ κατέρχεται τοὺς θερινοὺς μῆνας ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ εἰς τὸ ἔσχατον σημεῖον, διότι κατὰ τοὺς μῆνας ἐκείνους δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ στρατὸς νὰ ἐκπαιδευθῇ. Ἡ ἔννοια τοῦ νόμου εἶναι, ὅτι αἱ ἄδειαι πρέπει νὰ δίδωνται κατὰ τὸ τέλος τοῦ Μαΐου. Ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας δὲν σχετίζεται πρὸς τὸν καθορισμὸν τῆς ἐποχῆς ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ νόμου, διότι ἡ ἄδεια δὲν δίδεται ἵνα περιορίσῃ τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας, ἡ ἄδεια δίδεται διότι κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελῶνται ἀσκήσεις, περιττῆς δὲ οὔσης τῆς παρουσίας τῶν ἀνδρῶν ἐν τῷ στρατῷ, πραγματοποιεῖται οἰκονομία ὑπὲρ τοῦ Κράτους διὰ τῆς ἀποχωρήσεως αὐτῶν, πραγματοποιεῖται καὶ ὑπὲρ τῆς κοινωνίας ὠφέλεια, ἀποδιδομένων εἰς τὴν γεωργίαν καὶ τὴν βιομηχανίαν τῶν βραχιόνων, οἵτινες ματαίως θὰ ἐτηροῦντο ἐν ταῖς τάξεσιν. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς φρονῇ, ὅτι ἡ ἰδέα τῆς διαρκείας τῆς ὑπηρεσίας εἶναι ἡ ἐπικρατοῦσα ἐν τῷ νόμῳ, ὑπάρχουσι καὶ οἱ ἔχοντες τὴν ἐναντίαν γνώμην, ὅτι κρατοῦσα ἰδέα εἶναι ἡ τῆς ἀπολύσεως ἐκ τῶν τάξεων τῶν πλεοναζόντων ἀνδρῶν κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας. Ἐν τῷ διλήμματι τούτῳ ἡμεῖς ἐλύσαμεν τὸ ζήτημα διὰ τοῦ Διατάγματος κατὰ τὰς ἡμετέρας πεποιθήσεις. Οὕτω τιθέμενον τὸ ζήτημα, εἶναι οὐσιαστικόν. Ὁ κ. Βουλευτὴς θεωρεῖ, ὅτι κακῶς ἐπράξαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα τηροῦντες ἀπαραμείωτον τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας, τουτέστιν ἀποστέλλοντες εἰς ὑποχρεωτικὴν ἄδειαν τοὺς ἄνδρας μόνον μετὰ τὴν παρ’ αὐτῶν ἀπότισιν πραγματικῆς ὑπηρεσίας, ὅπως ὁρίζει ὁ περὶ στρατολογίας νόμος. Ἡμεῖς τοὐναντίον φρονοῦμεν, ὅτι μετὰ τὰς γενικὰς ἀσκήσεις δὲν συνάδει πρὸς τὸν νόμον ἡ διατήρησις ἐν ταῖς τάξεσι κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας τῶν ἀνδρῶν τῆς προτελευταίας στρατολογικῆς κλάσεως. Εἶναι τοῦτο θέμα, περὶ οὗ δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν καὶ ὅπερ τελικῶς θὰ λυθῇ διὰ ψηφοφορίας.

§59ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀπάντησις ἡ τελευταία ἀποδεικνύει πῶς ἐκτιμᾷ τὰ τοῦ στρατοῦ ὁ κύριος Πρωθυπουργός. Πρόκειται περὶ ἑνὸς Σχολείου, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ ἄνδρες πρέπει νὰ ἀσκῶνται, νὰ λάβωσιν ἓν πτυχίον καὶ νὰ ἀπέλθουν. Ὑμεῖς νομίζομεν, ὅτι ὁ στρατὸς ἔχει ὅλως διόλου διάφορον προορισμὸν, ὅτι ὁ στρατὸς αὐτὸς πρέπει νὰ ὑπάρχῃ καὶ πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἀκριβῶς κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἐτελείωσε τὰ γυμνάσιά του. Ἀλλὰ γυμνάσια βεβαίως δὲν γίνονται, καὶ τοῦτο εἶναι πανθολογούμενον σήμερον. Ἠθέλησαν νὰ κάμουν γενικά τινα γυμνάσια, τὰ ὁποῖα ἴσως δικαιολογοῦνται ἐκ τῶν προμηθειῶν, τὰς ὁποίας ἐχορήγησαν, ἔκτοτε ὅμως διελύθη ἐντελῶς ὁ στρατὸς, οὐδὲν γυμνάσιον ἔλαβε χώραν, ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι δυνάμει τοῦ Διατάγματος τούτου ἀπελύθησαν, βεβαίως δὲν ἀπεγυμνάσθησαν, ἦσαν δὲ ὑπόχρεοι καὶ ἐκ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον εἰσηγήσατο ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ἐψήφισεν ἡ Βουλή, νὰ μείνωσιν εἰς τὰς τάξεις των μέχρι τοῦ χρόνου, καθ’ ὅν ἤθελον ἀποτελειώσει τὴν ὑποχρέωσίν των πρὸς τὸ Κράτος. Ἀλλ’ εἶπον ἀπ’ ἀρχῆς, ὅτι ἄλλως σήμερον ἀντιλαμβανόμεθα ὅτι ἐκτιμᾷ τὰ τοῦ στρατοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φρονεῖ, ὅτι πρέπει νὰ μείνωσιν ἐπί τινα χρόνον ἐν τῷ στρατῷ, εἴτε γυμνασθῶσιν ἢ ὄχι, εἴτε εἶναι ἐν τῷ συντάγματι ἢ ἀλλαχοῦ, καὶ ἀφοῦ παρέλθῃ ὁ χρόνος, τότε ν’ ἀπέρχωνται· καὶ δικαιολογεῖ τὴν γνώμην του ταύτην ἐκ τῆς καταναλώσεως τοῦ ἄρτου καὶ τῆς ἐλλείψεως βραχιόνων εἰς τὴν γεωργίαν. Ἐὰν τοιοῦτος ἦναι ὁ προορισμὸς τοῦ στρατοῦ, καταργήσατέ τον καὶ θέλομεν ἔχει ἀμέσως οἰκονομίαν 18,000,000 καὶ βραχίονας διὰ τὴν παραγωγήν. Τί τὸν θέλετε τοιοῦτον στρατὸν, στρατὸν, ὁ ὁποῖος κἀνένα προορισμὸν δὲν ἔχει καὶ δὲν δύναται οὔτε διὰ παρέλασιν νὰ χρησιμεύσῃ, τὸν ἐπιδεικνύετε δὲ μόνον διὰ φανῶν ἑνετικῶν;

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν στρατὸν βεβαίως ἔπρεπε νὰ διαλύσωμεν, ἐὰν ἦτο τοιοῦτος, ὁποῖον τὸν θέλει ὁ κ. Βουλευτής· ὅταν ὅμως ὁ στρατὸς ἦναι τοιοῦτος, ὁποῖον τὸν θέλομεν ἡμεῖς, ὅταν ὁ στρατὸς ἦναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ἀποδίδει τὸ σχολεῖον, τὸ ὁποῖον χλευαστικῶς παρέστησεν ὡς τοιοῦτον ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ τοιοῦτος στρατὸς βεβαίως εἶναι ἄξιος τῆς ἀποστολῆς του. Ἡμεῖς θεωροῦμεν τὸν στρατὸν ὡς σχολεῖον, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐθεώρησεν, ὅτι διὰ τοῦτο ἠδύνατο νὰ μᾶς ἐπιῤῥίψῃ μομφήν. Καθ’ ἡμᾶς ὁ στρατὸς εἶναι σχολεῖον καὶ δὲν δικαιούμεθα νὰ κρατῶμεν τὸν στρατιώτην ἐν ταῖς τάξεσιν οὐδ’ ἐπὶ μίαν ἡμέραν ἐπέκεινα τοῦ χρόνου, ἐφ’ ὅν ἐκπαιδεύεται. Ἀφοῦ φρονοῦμεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται ἐκπαίδευσις κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας, δὲν δικαιολογεῖται κατὰ τοὺς μῆνας ἐκείνους ἡ διαμονὴ ἐν τῷ στρατῷ τῶν μὴ ἀναγκαίων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς περὶ τῶν ἑνετικῶν φανῶν, φερομένων ὑπὸ τοῦ στρατοῦ κατὰ τὴν ἐπὶ τοῖς γάμοις λαμπαδηφορίαν, ἦσαν ἀνύπαρκτα, διότι ἡμετέρα διαταγὴ ἦτο καὶ ἐξετελέσθη πιστότατα, ὁ στρατὸς νὰ παρακολουθήσῃ, ἀλλὰ νὰ μὴ κρατῇ φανούς.

§61ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὅλη ἡ πόλις τὸ εἶδεν.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅλη ἡ πόλις, ἡ καθημένη ἐκεῖθεν, ἀλλ’ ἡ ἐντεῦθεν καθημένη οὐχί, ἐγὼ δὲ παραστὰς εἶδον, ὅτι οὐδεὶς στρατιώτης ἐκράτει φανὸν ἑνετικόν. Ὁ μόνιμος ἄρα στρατὸς θεωρεῖται παρ’ ἡμῶν ὡς σχολεῖον, τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως δὲ ἐν τῷ σχολείῳ τούτῳ ἔχουσιν ἄριστα. Ὁ κ. Βουλευτὴς δύναται νὰ θεωρῇ τὰ τῶν ἀσκήσεων τῶν τελευταίων μὴ παριστῶντα τὸν στρατὸν ὡς ἐπιτυχόντα τοῦ προορισμοῦ του· ἀλλ’ ἐὰν συμβουλευθῇ τοὺς παρακολουθήσαντας τὰς ἀσκήσεις, ἵνα σχηματίσωσιν ἐξ αὐτῶν ἀπροσωπόληπτον γνώμην, θὰ πληροφορηθῇ, ὅτι αἱ ἀσκήσεις ἀπέδειξαν, ὅτι ὁ στρατὸς ἐκπληροῖ τὸν ἐκπαιδευτικὸν προορισμόν του. Ὁ κ. Βουλευτὴς νομίζει, ὅτι τὸν προορισμὸν τοῦ στρατοῦ πληροῖ ἡ διατήρησις ἐν ταῖς τάξεσι διηνεκῶς ἁπάσης τῆς ἀποτελούσης αὐτὸν δυνάμεως. Ὁσηνδήποτε δύναμιν καὶ ἐὰν ἔχωμεν ἐν μονίμῳ στρατῷ, καὶ 28 καὶ 38 χιλιάδων ἐὰν ἔχωμεν ἐν αὐτῷ, δὲν δυνάμεθα διὰ τοῦ μονίμου στρατοῦ νὰ πληρώσωμεν τοὺς σκοποὺς, πρὸς οὓς ἔχομεν στρατόν. Ἵνα ᾖ ἱκανὴ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ πρὸς τοὺς σκοποὺς αὐτοῦ, δέον ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ ν’ ἀναζητῶμεν τὸν στρατόν. Ὁ στρατὸς, ὁ κατὰ τὸ ἡμέτερον σύστημα λειτουργῶν, εἶναι στρατὸς ἐφεδρείας, δὲν εἶναι στρατὸς μόνιμος. Δὲν πρέπει ν’ ἀναζητῆτε τὴν δύναμιν ἐν τῷ διαρκῶς διατηρουμένῳ ἐν ταῖς τάξεσιν ἀριθμῷ· πρέπει ν’ ἀναζητῆτε τὴν δύναμιν ἐν τῇ ἐφεδρείᾳ, ἡ δὲ ἐφεδρεία βαθμηδὸν ὀργανοῦται καὶ θὰ καθίσταται ὁσημέραι ἱκανωτέρα, ὅπως ἀνταποκριθῇ πρὸς τὸν προορισμὸν αὐτῆς. Εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι σήμερον ἡ ἐφεδρεία εἶναι μᾶλλον συντεταγμένη ἢ πρό τινος χρόνου καὶ ὅτι ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος ἑδραιοῦται ὁ ὀργανισμὸς αὐτῆς. Περὶ δὲ τοῦ μονίμου στρατοῦ, ὅσον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν αὐτὸν ὀλιγαριθμότερον ἄνευ ἐπηρεασμοῦ τῆς δυνάμεως τῆς ἐφεδρείας, πρέπει νὰ περιορίζωμεν τὴν δύναμιν αὐτοῦ. Δύναμις 28 χιλιάδων ἀνδρῶν δὲν δύναται νὰ διατηρηθῇ διαρκῶς ἐν ταῖς τάξεσιν ἄνευ καταπονήσεως τοῦ λαοῦ, 28 χιλιάδες στρατιωτῶν, ἐὰν διατηρῶνται διαρκῶς ἐν ταῖς τάξεσιν, ὑποθέτουσι κατὰ τὰς ἀναλογίας, τὰς ἁπανταχοῦ κρατούσας, δαπάνην 28 ἑκατομμυρίων, διότι ἀνὰ ἓν ἑκατομμύριον στοιχίζει ἑκάστη χιλιὰς ἀνδρῶν ἁπανταχοῦ, δὲν λέγω παρὰ τοῖς πολυτελέστερον ῥυθμίζουσι τὰ τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ παρὰ τοῖς Κράτεσι τοῖς λιτότερον ῥυθμίζουσι τὰ τοῦ στρατοῦ. Ἑπομένως, ἐὰν διετηροῦμεν διηνεκῶς ἐν ταῖς τάξεσιν ἅπασαν τὴν δύναμιν, ἣν παρέχει ἡ ἡλικία τῶν 28 χιλιάδων ἀνδρῶν, ἔπρεπε νὰ δαπανῶμεν κατ’ ἔτος οὐχὶ 16 ἑκατομμύρια, ὅπως δαπανῶμεν, ἀλλ’ 28 ἑκατομμύρια. Κατωρθώσαμεν διὰ τοῦ ἐφαρμοζομένου συστήματος, ἐνῷ διωργανοῦμεν τὴν ἐφεδρείαν, νὰ πραγματοποιῶμεν οἰκονομίαν ἐτησίαν 12 ἑκατομμυρίων. Τοῦτο ταράσσει βεβαίως τοὺς θέλοντας νὰ ἴδωσι τὸ Κράτος περιερχόμενον εἰς δυσχερῆ οἰκονομικὴν θέσιν· βλέπουσιν οὗτοι τὸ ἰσοζύγιον πραγματοποιούμενον καὶ ἐπιτίθενται καθ’ ἑνὸς ἑκάστου τῶν μέτρων, δι’ ὧν τοῦτο ἐπετεύχθη· ἐπειδὴ δὲ ἓν τῶν κυριωτέρων εἶναι καὶ ἡ οἰκονομία τῶν 12 ἑκατομμυρίων ἐν τῷ μονίμῳ στρατῷ ἄνευ βλάβης τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς ἐφεδρείας, διὰ τοῦτο βλέπομεν τοιαύτην ἐξέγερσιν ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων, ὡς σχετιζομένων πρὸς τὰ τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ στρατοῦ.

§63ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ μέγα ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον πάντοτε παρουσιάζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς οἱανδήποτε συζήτησιν, εἶναι τὸ ἰσοζύγιον καὶ παντοῦ δὲν ἔχει, παρὰ τὸ περίφημον ἐκεῖνο ἰσοζύγιον, τὸ ὁποῖον θ’ ἀπολήξῃ εἰς λαθροχειρίαν, ὡς θ’ ἀποδείξωμεν πῶς ἔληξαν τὰ 2,200,000, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψαν ὡς πληρωθέντα εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ 7βρίου τοῦ 1888· τὸ κωμικὸν ὅμως ἐκεῖνο ἰσοζύγιον δὲν παρηγορεῖ ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι σκεπτόμεθα, ὄχι πῶς νὰ διατηρώμεθα ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, ἀλλὰ πῶς θ’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν προορισμόν του καὶ τὰς ὑποσχέσεις του ὁ τόπος οὗτος. Ὅλη ἐκείνη ἡ ἀπεραντολογία, ἡ ὁποία κατέληξεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν εἶχε κἀμμίαν ἐπιῤῥοήν. Δὲν ἔχετε στρατὸν, ἔχετε ἐφεδρείαν. Καὶ ὁ κωμικὸς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νομίζει, ὅτι ἔχει ἐφεδρείαν διότι νομίζει, ὅτι διὰ τῶν στρατιωτῶν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἀποστέλλει διὰ νὰ καταπιέζωσι τοὺς πολίτας καὶ συνοδεύωσι τοὺς εἰσπράκτορας, θὰ καταστήσῃ ἐφεδρείαν, ὅταν δὲν φροντίζῃ μήτε περὶ ἐκγυμνάσεως μήτε περὶ συντηρήσεώς του. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε συγκαλέσει κατὰ τὸν παρελθόντα Μάϊον ὅλην τὴν ἐφεδρείαν, ἢ δύο ἡλικίας ἢ μίαν, θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ εἴπῃ τι. Ἀλλ’ ἡ ἐφεδρεία ἔρχεται νὰ συγκεντρωθῇ περὶ τὸ κέντρον καὶ περὶ τὸν πυρῆνα, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ τακτικὸς ἐν ἐνεργείᾳ στρατός. Ἀλλὰ ποῦ εἶναι ὁ πυρὴν αὐτὸς, καὶ τίνες οἱ ἔφεδροι, οἵτινες δὲν ὑπάρχουσιν ἢ μόνον εἰς τὸν νοῦν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; διότι ποτὲ δὲν ἐξεγυμνάσθησαν, διότι οὐδεὶς γνωρίζει ποῦ εὑρίσκονται οἱ ἐκτελοῦντες τὴν ἐφεδρείαν ἄνδρες, διότι κατ’ ἔτος ἡ ἐφεδρεία, ἕνεκα τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καταστρέφεται. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ θεωρία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὸν ἔφερεν εἰς ἐκεῖνο τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ στρατὸν οὔτε ἐφεδρείαν, νὰ ἔχῃ δὲ ἰσοζύγιον ἰδανικὸν, τὸ ὁποῖον μόνον σᾶς ἐπιτρέπει νὰ δανείζησθε καθ’ ἡμέραν, ὡς χθὲς ἐδανείσθητε, ἵνα σπαταλᾶτε καὶ διατηρῆσθε εἰς τὴν ἐξουσίαν.

§64Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὡμολόγησεν, ὅτι δὲν ἔχει στρατὸν, ἔχει δὲ μεγάλην ἐφεδρείαν, μὴ δυνάμενος νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι, μὴ ὑπάρχοντος στρατοῦ, δὲν ὑπάρχει καὶ ἐφεδρεία, ἐκτὸς ἐὰν φρονῇ, ὅτι ἐφεδρεία εἶναι οἱ φέροντες ὅπλα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι παρευρέθη εἰς τὰ τελεσθέντα γυμνάσια καὶ γνωρίζει ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἔχῃ στρατόν. Βεβαιῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἔχει καὶ θὰ ἔχῃ ὁπωσδήποτε πάντοτε στρατόν. Οἱ στρατιῶται Ἕλληνες εἶναι ἀνώτεροι παντὸς ἄλλου στρατιώτου, ἀλλὰ δὲν ἔχουσι τὰ στελέχη πλήρη, ὅπως ἐξασκῶνται, δὲν ἔχουσι τοὐλάχιστον μίαν μονάδα ὡς σχολὴν τῶν ἀσκήσεων ἀπὸ τοῦ οὐλαμοῦ μέχρι τῶν μεγάλων ἀσκήσεων τῆς ταξιαρχίας. Ἐὰν ὑπῆρχε τοιοῦτόν τι, βεβαίως οἱ οὕτω ἀσκηθέντες θὰ ἀπετέλουν ἀληθῆ στρατιωτικὴν ἐφεδρείαν, δυναμένην νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν της· τότε καὶ μόνον ἠδύνατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν εὐπροσώπως, ὅτι ἔχει ἐφεδρείαν· ὅταν ὅμως δὲν ἔχητε στρατὸν ἀσκήσεων, παρὰ ἄνδρας, οὓς παρασκευάζετε διὰ τὴν χωροφυλακὴν, καὶ εὐαρίθμους στρατιώτας, μένοντας ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, δὲν ἔχετε οὔτε στρατὸν, ἀλλ’ οὔτε ἐφεδρείαν, καθ’ ὅσον αὕτη δὲν καταρτίζεται ἐκ τοῦ στρατοῦ τῆς ὑπηρεσίας, παρ’ οὗ οὐδὲν στρατιωτικὸν ἀγαθὸν δύναται νὰ παραχθῇ, διότι τὸ ἰσχύον εἰς οὐδὲν δύναται νὰ ὠφελήσῃ τὸν ἡμέτερον στρατὸν, καθόσον δι’ αὐτοῦ οὔτε στρατὸν οὔτε ἐφεδρείαν στρατοῦ δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν, καὶ διὰ τοῦτο θὰ σβύσῃ καὶ θὰ ἐκλείψῃ ἐκ τοῦ στρατοῦ τὸ γόητρον, ὅπερ ἔπρεπε νὰ ἐκαλλιεργεῖτο καὶ νὰ ἀνεπτύσσετο διὰ πάσης θυσίας. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν σας, Κύριοι, τὰς καταστάσεις τῶν διαθεσίμων, θέλετε ἴδει, ὅτι κατὰ τὸ ἥμισυ ἠλαττώθησαν οἱ διαθέσιμοι· καὶ τοῦτο θὰ γίνηται κατ’ ἔτος. Ὅταν λοιπὸν ἔχητε τοιοῦτον σύστημα, ἐκ τοῦ ὁποίου οὐδὲν στρατιωτικὸν καλὸν παράγεται, ἔχετε καὶ τὸ θάῤῥος νὰ λέγητε, ὅτι ἔχετε στρατὸν μὲ μικρὰν δαπάνην! Ποῦ ἔχετε τὸν στρατόν; μὲ δύναμιν τάγματος ἑβδομῆντα ἀνδρῶν καὶ συντάγματος 130 ἀνδρῶν; Φρονῶ, ὅτι ὅλα τὰ ἐκτεθέντα δὲν στηρίζονται εἰς τὴν ἰδέαν καὶ τὰς περὶ μορφώσεως στρατοῦ πολλὰς ἐπαγγελίας σας, κύριε Ὑπουργὲ, ἀλλ’ οὔτε ἐφεδρείαν μεγάλην ἔχετε, ὡς ἐβεβαιώσατε ἐσφαλμένως τὴν Βουλήν.

§65ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν κατορθώνει νὰ ἦναι τέλος πάντων ἀγορεύων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σοβαρὸς καὶ ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτου ζητήματος; Βεβαίως, ἂν ἦτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν στρατιωτικὸς, δὲν θὰ ἠκούετε ὅ,τι ἠκούσατε λεχθὲν, οὐδὲ θὰ παρίστατο εἰς τὰς ὄψεις τῶν ὑπὸ τὴν διεύθυνσίν του στρατιωτικῶν ἐπὶ τοσοῦτον ἀστοιχείωτος, ὅσον σήμερον. Δὲν ἔχομεν στρατὸν, ἀλλ’ ἔχομεν, σᾶς λέγει, ἐφεδρείαν! Καὶ πόθεν προέρχεται ἡ ἐφεδρεία, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν; Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐκτὸς τῶν ἐν Ἀθήναις μενόντων συνταγμάτων, τὰ ὁποῖα φαίνονται συγκεντρωμένα καὶ εἰς τὰ ὁποῖα νομίζετε, ὅτι γίνεται τις ἐκγύμνασις, εἰς τὰς ἐπαρχίας εἶναι συγκεντρωμένος στρατός; γίνονται γυμνάσια; Τί εἶναι αὐτὰ ποῦ λέγετε! μὰ δὲν ἐντρέπεσθε! δὲν συλλογίζεσθε τί ἀντιπροσωπεύετε! δὲν ἐντρέπεσθε ἡμᾶς, δὲν ἐντρέπεσθε τοὐλάχιστον αὐτούς, τοὺς ὁποίους διοικεῖτε, οἵτινες εὑρίσκονται εἰς τὰ θεωρεῖα καὶ σᾶς ἀκούουσι! δὲν συλλογίζεσθε, ὅτι ἀναγινώσκονται ταῦτα καὶ παρὰ ξένων ἀξιωματικῶν, προσκεκολλημένων εἰς τὰς Πρεσβείας; Τοῦτο εἶναι ἀφόρητον! Εἶναι μὰ τὴν ἀλήθειαν ἄπορον, πῶς εἶναι ἀνεκτὸς ἀκόμη ὁ κ. Πρωθυπουργός, τοιαῦτα λέγων. Ἀκούσατε μίαν μόνην λεπτομέρειαν, διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολῶ. Ἔχομεν ἓν σύνταγμα εἰς Καλάμας, ἔχον δύναμιν 60 ὁπλιτῶν περίπου. Εἶναι δὲ εἰς τρεῖς φρουρὰς διῃρημένον, μέρος αὐτοῦ εὑρίσκεται ἐν τῇ ἕδρᾳ, ἓν λεγόμενον τάγμα ἐν Σπάρτῃ καὶ τὸ ἕτερον εἰς φρουρὰς ἐν Πυλίᾳ καὶ Κυπαρισσίᾳ. Ἐρωτῶ, ποία ἡ ἐκεῖ γύμνασις, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν; Πόθεν λοιπὸν προέρχεται ἡ ἐφεδρεία σου; ποῖος εἶναι ὁ στρατός σου; Κύριοι, ἦτο ἀνάξιον δι’ ἐμὲ, στρατιωτικὸν, νὰ παρέλθω τὸ βῆμα, ζητῶν ν’ ἀναιρέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι θέλει ὑποτεθῆ, ὅτι ἦσαν κἄν συζητήσιμα ὅσα εἶπεν. Ἀλλ’ ἀνέβην διὰ νὰ οἰκτείρω μόνον τὸν ἄνδρα καὶ τὴν πατρίδα μου, ἥτις τὸν ἀνέχεται. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 26 Ἰουνίου 1889 Β. Διατάγματος).

§66ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τὴν προεξέλεγξιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοτικῶν προσόδων, δανείων καὶ βαρῶν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῶσι τὸ ταχύτερον παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν οἱ ζητηθέντες πίνακες. Λέγω ταῦτα, ἵνα μὴ αἰτιαθῇ κατόπιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Καθιστῶ δὲ προσέτι γνωστὸν, ὅτι συνῆλθε καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ, εἰς ἣν ὑπεβλήθη τὸ δεύτερον νομοσχέδιον.

§67ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ κατατεθῇ τὸ ταχύτερον τὸ Σάββατον ἢ τὸ πολὺ τὴν Δευτέραν.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον δὲν ἔχομεν συνεδρίασιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7 μ. μ.