1889.11.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 11

Τῆς 4 Νοεμβρίου 1889

(Σάββατον).

Ὥρᾳ 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ἀκολούθως προσελθὼν ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ βουλευτὴς Κυκλάδων κ. Ἰωάννης Γκιών).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Σωτηρόπουλος ὑπέβαλε τρεῖς ἐγγράφους ἐπερωτήσεις, αἵτινες θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ.

§2ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς ἀναγνωσθῶσι.

§3ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ πίνακα τῶν γενομένων κατὰ τὰ ἔτη 1887, 1888 καὶ 1889 ἐνοικιάσεων τῆς ἐπικαρπίας τῶν ἀδηλώτων γαιῶν καὶ φυτειῶν, ἐμφαίνοντα τὴν ἐπαρχίαν καὶ τὸν δῆμον, τὸ ὄνομα τοῦ ἐνοικιαστοῦ, τὸ ἐνοίκιον, τὸν ἀριθμὸν τῶν συνταχθέντων παρὰ τοῦ ἐνοικιαστοῦ πρωτοκόλλων, τὸν ἀριθμὸν τῶν πρωτοκόλλων, καθ’ ὧν ἐγένοντο ἀντιῤῥήσεις, τὸ ἀποτέλεσμα τῆς γενομένης ὑπὸ τοῦ γεωμέτρου ἐξετάσεως, τὸν ἀριθμὸν τῶν ὁριστικῶν πρωτοκόλλων καὶ τέλος τὸ χρηματικὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν γενομένην ὑπὸ τῶν ἀρχῶν κατάστασιν ἐδικαιώθη νὰ εἰσπράξῃ ὁ ἐνοικιαστής. «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διαμειφθεῖσαν ἀλληλογραφίαν μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου, τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Κυπαρισσίᾳ Πρωτοδικῶν περὶ συστάσεως Κακουργιοδικείου ἐν Κυπαρισσίᾳ. «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν εἰς τὰς ἐν τῷ νομῷ Μεσσηνίας ἐπανορθωτικὰς φυλακὰς κρατῶνται κατάδικοι, ὧν ἡ ποινὴ ὑπερβαίνει τὰ τρία ἔτη, ὑποβάλλων συνάμα ὀνομαστικὸν κατάλογον τῶν τυχὸν τοιούτων καὶ ἐξηγῶν τοὺς λόγους, δι’ οὓς δὲν ἀποστέλλονται εἰς τὰ Σωφρονιστήρια».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἔχει τὸν λόγον.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰσάγων τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1890, καταθέτω τὸν ἀπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1887. Ὁ ἀπολογισμὸς οὗτος θέλει μᾶς παράσχει τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡμῶν περὶ τὰ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ μέλλοντος καὶ ἑπομένως καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὗτινος πρόκειται ἤδη ἡ εἰσαγωγή. Τὸ ἔτος 1888 οἰκονομικῶς ἔληξεν ἤδη, ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ δὲν δυνάμεθα ἔτι νὰ ὁμιλήσωμεν μετὰ πάσης θετικότητος, διότι τὰ προσωρινὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ εἶναι γνωστὰ μόνον μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου, καὶ ἂν ὅμως ἦσαν γνωστὰ τηλεγραφικῶς καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Ὀκτωβρίου, δὲν παρέχουσιν ἐν συνόλῳ τὴν αὐτὴν ἀσφάλειαν, οἵαν τὰ τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ἅτινα ἐξητάσθησαν ἤδη ἐν τῷ Λογιστηρίῳ καὶ κατεστρώθησαν ἐν ἐπισήμοις πίναξιν. Ὅθεν εἰς τὰ τοῦ 1887 εἶναι πρέπον νὰ δώσωμεν πᾶσαν τὴν προσοχὴν, καὶ διότι ἀποτελοῦσι τὸ ἀσφαλὲς ἔδαφος περὶ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ μέλλοντος καὶ διότι ἐνδεικνύουσι τὴν ἀκρίβειαν ἢ τὴν ἔλλειψιν ἀκριβείας τῶν ὑπολογισμῶν, οὓς ἡ Κυβέρνησις παρουσιάζει ἑκάστοτε, εὐθὺς ἐπὶ τῇ λήξει τῆς χρήσεως, ἐπὶ τῶν προσωρινῶν στηριζομένη ἀποτελεσμάτων τῶν ταμειακῶν καταστάσεων. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐν ὁμοίᾳ τῆς σημερινῆς ἐποχῇ, τὴν αὐτὴν μάλιστα ἡμέραν, τὴν 4 Νοεμβρίου, ὡς καὶ σήμερον, ὑποβάλλων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889, ἀνέλυσα τὰ προσωρινὰ ἀποτελέσματα, τὰ τότε γνωστὰ, τῶν ταμειακῶν καταστάσεων τῆς χρήσεως τοῦ 1887 μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ παρέστησα, ὁποία κατὰ τὴν γνώμην μου ἦτο ἡ ἐκ τῶν καταστάσεων τούτων ἀποδεικνυομένη σχέσις τῶν πραγματοποιηθέντων ἐσόδων πρὸς τὰ πραγματοποιηθέντα ἔξοδα· δὲν ἔχει ἄρα ἡ Βουλὴ ἢ νὰ προσέξῃ σήμερον εἰς τὰ τῶν ἐπισήμων καταστάσεων, τῶν παρ’ ἐμοῦ ὑποβαλλομένων, ἵνα ἴδῃ, ἂν ὀρθῶς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐξετίμησα ἐκ τῶν προσωρινῶν καταστάσεων τὰ ἀποτελέσματα. Πέρυσι, στηριζόμενος εἰς τὰς προσωρινὰς καταστάσεις, εἶχον παραστήσει, ὅτι ὑπάρχει περίσσευμα τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 ἐκ δραχμῶν 277 χιλιάδων. Ὁ Προϋπολογισμὸς εἶχεν ἀναγράψει τὸ περίσσευμα εἰς 387 χιλιάδας, τὰ δὲ ἀποτελέσματα κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, ἣν ἠρυόμεθα ἐκ τῶν προσωρινῶν ταμειακῶν καταστάσεων, ἔφερον τὸ περίσσευμα σχεδὸν εἰς τὸ αὐτὸ ποσόν· διότι, ὅταν ἐπὶ ὁλικοῦ ποσοῦ 83,000,000 ἔχωμεν διαφορὰν 100 χιλιάδων δραχμῶν, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ὑπῆρξε πλήρης ἀκρίβεια ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα οὕτω νὰ κανονίσωμεν τὰς σκέψεις ἡμῶν περὶ τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους, διότι ναὶ μὲν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 παρουσιάζεται περίσσευμα 387,000 δραχμῶν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἦτο περίσσευμα πραγματοποιουμένων ἐσόδων πρὸς πραγματοποιούμενα ἔξοδα, ἀλλὰ βεβαιωθησομένων ἐσόδων πρὸς ἐπιτρεπόμενα ἔξοδα· εἶναι δὲ γνωστὸν ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἡμῶν ὑπηρεσίᾳ, ὅτι τὰ βεβαιούμενα ἔσοδα δὲν συνταυτίζονται πρὸς τὰ πραγματοποιούμενα· κατὰ τὴν ἐπιμέλειαν, τὴν καταβαλλομένην περὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, ὑπάρχει μεγαλειτέρα ἢ μικροτέρα ἀπόστασις μεταξὺ τῶν εἰσπράξεων καὶ τῶν βεβαιώσεων. Ἅλλοτε παλαιὸς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι ἡ κανονικὴ ἀναλογία τῶν καθυστερήσεων τῶν εἰσπράξεων πρὸς τὰς βεβαιώσεις εἶναι 10%, καὶ τῷ ὄντι τοιαύτη ἦτο ἄλλοτε ἡ ἀναλογία, ἀλλὰ χάρις εἰς τὴν καταβαλλομένην ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἐπιμέλειαν, χάρις εἰς τοὺς νόμους περὶ εἰσπράξεων τῶν φόρων, τοὺς κατόπιν τῆς δηλώσεως ψηφισθέντας, ἐπετεύχθη, ὥστε ἡ ἀναλογία τῆς καθυστερήσεως τῶν 10% νὰ κατέλθῃ ἐπὶ πολὺ, καὶ οὕτω κατὰ τὸ ἔτος 1887 τὴν ἀναλογίαν ταύτην εὑρίσκομεν περιωρισμένην εἰς 7. 54%. Ἀλλὰ καὶ ἂν οὕτως ὑπολογίσωμεν ἐπὶ καθυστερήσεων 7. 54%, Προϋπολογισμὸς, παρουσιάζων περίσσευμα 387 χιλιάδων δραχμῶν βεβαιώσεων πρὸς ἐπιτρεπομένας δαπάνας, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἀσφαλῶς ὑπόσχεται τὸ περίσσευμα τοῦτο, διότι ἡ ἀπόστασις μεταξὺ τῶν εἰσπράξεων καὶ τῶν βεβαιώσεων ἔσται σπουδαία· ἡ ἀπόστασις αὕτη ἐπὶ 90 ἑκατομμυρίων βεβαιωθησομένων θέλει εἶσθαι 7,000,000, ὥστε τὸ ποσὸν τῶν 387,000 δραχμῶν τοῦ περισσεύματος πνίγεται ἐντὸς τῆς καθυστερήσεως ταύτης καὶ μόνη ἐλπὶς ἀναπληρώσεως ὑπάρχει ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τῶν δαπανῶν ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. Ἐὰν ἄρα ἐπετεύχθη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῆς χρήσεως τοῦ 1887 ἡ πραγματοποίησις τοῦ τοιούτου ἀναγραφέντος περισσεύματος, ἀπόδειξις τοῦτο, ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων ἐπρυτάνευσε πνεῦμα ἄκρας φειδοῦς. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῶν 277,000, ὅπερ ἀνηγγείλαμεν πέρυσιν ὡς περίσσευμα, στηριζόμενοι εἰς προσωρινὰς ταμειακὰς καταστάσεις καὶ οὐχὶ εἰς ἐργασίαν κατεστρωμένην τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἆρα ὑπῆρξε τὸ πραγματικόν; Τί λέγει τὸ καταστρωθὲν ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου μετ’ ἐπισταμένην ἐξέλεγξιν τεῦχος; Αὐτὸ τοῦτο λέγει καὶ τὸ τεῦχος τοῦτο, διότι ἀναγράφει περίσσευμα εἰσπράξεων 241,000 ἀπέναντι τοῦ ἀναγγελθέντος τῶν 277,000. Δυνάμεθα ἄρα νὰ εἴπωμεν, ὅτι συνταυτίζεται τὸ ποσὸν τοῦτο πρὸς τὸ ἀναγγελθὲν καὶ ἀποδεικνύεται, ὅτι αἱ προσωριναὶ ταμειακαὶ καταστάσεις δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς βάσις πρὸς ὑπολογισμοὺς ἀσφαλεῖς. Τὰ προϋπολογισθέντα κατὰ τὸ ἔτος 1887 ἀνήρχοντο εἰς 94,656,000 δραχμῶν, ἐκ τούτων ἐβεβαιώθησαν 89,609,000, τουτέστιν ἐπὶ ἔλαττον τῶν ἀναγεγραμμένων 5,047,000· ταῦτα δὲ εἶναι ἀποτέλεσμα βεβαιώσεων ἐπὶ πλέον μὲν 4,683,000 δραχμῶν, ἐπὶ ἔλαττον δὲ 9,831,000. Τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο, τὸ οὕτω βεβαιωθὲν, ὡς εἶπον, δὲν ἠδύνατο νὰ εἰσπραχθῇ ὁλόκληρον. Ἐξ αὐτοῦ εἰσεπράχθη ποσὸν 82,849,000 δραχμῶν, ἔμενε δὲ εἰσπρακτέον κατὰ τὰς ἑπομένας τοῦ 1887 χρήσεις ποσὸν 6,759,000 δραχμῶν· τουτέστιν ἀπελείφθη καθυστέρημα τῶν εἰσπραχθέντων πρὸς τὰ βεβαιωθέντα 7.54%. Ἔξοδα εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ 94,269,000 δραχμῶν, ἀλλὰ ἀναπληρωματικαὶ καὶ ἔκτακτοι πιστώσεις ηὔξησαν τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 97,691,000. Καὶ ἂν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ οὕτω ψηφισθὲν, διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ διὰ τῶν ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπραγματοποιεῖτο, τὸ ἔλλειμμα θὰ ἦτο σπουδαιότατον· ἀλλ’ ἐκ τῶν ψηφισθεισῶν πιστώσεων τῶν 97,691,000 δραχμῶν ἐπραγματοποιήθησαν μόνον δαπάναι 82,608,000, ἑπομένως ἔμεινεν ἀδιάθετον ποσὸν 15,082,000, ὡς ἐκ τῆς ἀναπτυχθείσης αὐστηροτάτης φειδοῦς περὶ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐκ τούτου δὲ οὐ μόνον δὲν κατελείφθη τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ ἤθελέ τις εὐλόγως προσδοκᾷ, παραβάλλων τὰς ψηφισθείσας πιστώσεις πρὸς τὰ ψηφισθέντα ἔσοδα, ἀλλ’ ἀνεδείχθη καὶ τὸ περίσσευμα τὸ πραγματικὸν, περὶ οὗ πρὸ ὀλίγου ὡμίλησα. Τοιαῦτα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, ἀποτελέσματα ἀναγγελθέντα καὶ πέρυσι κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν, πιστοποιηθέντα καὶ ἐπισημοποιηθέντα ὑπὸ τῆς ἐργασίας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἥτις σήμερον καθυποβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν ἐν τῷ τεύχει τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1887. Ἀφοῦ οὕτως ἀπεδείχθη ὁπόσον εἶναι ἀσφαλῆ τὰ ἀποτελέσματα τὰ παρεχόμενα ἐκ τῶν προσωρινῶν ταμειακῶν καταστάσεων, δυνάμεθα ἤδη νὰ προβῶμεν εἰς τὴν μελέτην τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν προσωρινῶν ταμειακῶν καταστάσεων διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1888 μετὰ πεποιθήσεως μεγαλειτέρας ἢ μέχρι τοῦδε. Γινώσκομεν ἤδη ἐκ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1887, ὅτι αἱ προσωριναὶ καταστάσεις, ἀποδεικνύονται συνταυτιζόμεναι σχεδὸν πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἐξεληλεγμένα τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Κατὰ τὸ 1888 εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔσοδα μὲν 95,306, 000, ἔξοδα δὲ 92,677,000, ἑπομένως προϋπελογίζομεν πλεόνασμα 2,628,000. Τὸ πλεόνασμα τοῦτο εἶναι τῆς αὐτῆς φύσεως πρὸς ἐκεῖνο, περὶ οὗ πρὸ ὀλίγου ὡμίλησα, ἀναπτύσσων τὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1887, δὲν εἶναι πλεόνασμα εἰσπράξεων πρὸς πραγματοποιουμένας πληρωμὰς, εἶναι πλεόνασμα βεβαιωθησομένων ἐσόδων πρὸς ἐπιτρεπομένας δαπάνας, ἑπομένως, ἐὰν ἠθέλομεν ἐφαρμόσει τοὺς μέσους ὅρους τῶν κατὰ τὸ παρελθὸν ἀποδειχθέντων ἀποτελεσμάτων περὶ τὰς διαφορὰς τῶν εἰσπράξεων πρὸς τὰς βεβαιώσεις εἰς τὸ πλεόνασμα τοῦτο, ἠθέλομεν ἰδεῖ αὐτὸ μετατρεπόμενον ἀριθμητικῶς εἰς ἔλλειμμα, διότι, ἂν ἐπὶ βεβαιωθησομένων 95,306,000 ἔχωμεν καθυστέρησιν 8% κατὰ μέσον ὅρον, αἱ πραγματικαὶ εἰσπράξεις δὲν θέλουσιν ἀνέλθει εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένον, ἀλλ’ εἰς ποσὸν 88,681,000. Πρὸς τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο παραβαλλόμενον τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένον τῶν ἐπιτρεπομένων δαπανῶν, ἀνερχομένων εἰς 92,677,000, ἀφίνει ἔλλειμμα 3,995,000, ἤτοι ἐν στρογγύλῳ ἀριθμῷ 4,000,000 δραχμῶν. Τοιοῦτος ἦτο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1888, οἷος ἐψηφίσθη. Ἤδη ἐξεταστέα ἐκ τῶν ταμειακῶν καταστάσεων τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκείνου. Τὰ ἀποτελέσματα, ὡς εἶπον, δὲν ἠδυνάμεθα, οὐδ’ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ταμειακῶν καταστάσεων στηριζόμενοι, νὰ γινώσκωμεν ἀκριβῶς μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου, ἀλλὰ μόνον μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου· ἐπειδὴ ὅμως πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν ἔληξεν ὁ μὴν Ὀκτώβριος δυνάμεθα νὰ γινώσκωμεν ἐξ ἄλλων πληροφοριῶν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ μηνὸς τούτου καὶ οὕτω δυνάμεθα νὰ γινώσκωμεν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν, ἐφ’ ὅσον ταῦτα προκύπτουσιν ἐκ τῶν ταμειακῶν καταστάσεων. Κατὰ ταύτας τὰ ἔσοδα, τὰ ἀναγεγραμμένα ἐπὶ ποσῷ 95,306,000, παρήγαγον μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1889 βεβαίωσιν 94,906,000, ἑπομένως μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου ὑπολειπόμεθα ὡς πρὸς τὴν βεβαίωσιν τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὡς βεβαιωτέων κατὰ 400,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Ὀκτωβρίου εἶναι ἤδη, ὡς εἶπον, σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν γνωστὰ, συνίστανται δὲ εἰς βεβαιώσεις 1,200,000 περίπου δραχμῶν ἐκ κρατήσεων λόγῳ πολιτικῶν συντάξεων καὶ ἐκ διαφόρων ἄλλων ἐσόδων καὶ προσέτι εἰς βεβαιώσεις 700,000 δραχμῶν ἐκ φόρου ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ὡς ὁριστικῶς κατὰ τὸν μῆνα τοῦτον ἐκδικασθέντος τοῦ φορολογικοῦ καταλόγου. Ἐὰν τὰ δύο ταῦτα ποσὰ, ἀνερχόμενα εἰς 1,900,000, προσθέσωμεν εἰς τὰ 94,906,000, ἅτινα ἐβεβαιώθησαν μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου τοῦ ἔτους τούτου, ἔχομεν ποσὸν 96,806,000 βεβαιωθέντων ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1888, ἤτοι ἔχομεν βεβαιωθέντα ἐπὶ πλέον τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφέντων 1,499,000 δραχμῶν· τουτέστιν, ἐνῷ κατὰ τὸ 1887, ὡς πρὸ μικροῦ παρετήρησα πρὸς ὑμᾶς, εἴχομεν καθυστερήσεις βεβαιώσεων πλέον τῶν 5,000,000, κατὰ τὸ ἔτος 1888 ἔχομεν πλεόνασμα βεβαιώσεων 1,500,000. Τὰ ἔξοδα τοῦ 1888 εἶχον ἀναγραφῆ εἰς ποσὸν 92,677,000, ἀλλὰ προσετέθησαν δι’ ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων ποσὰ, ἅτινα ἀνεβίβασαν τὰς ἐπιτρεπομένας δαπάνας εἰς 98,108,000, προσετέθησαν προσέτι καὶ ἐξ ἐπαναφορᾶς πιστώσεων 2,750,000, ἑπομένως τὸ ὅλον ποσὸν τῶν πιστώσεων ἀνέρχεται εἰς 100,858,000. Ἐκ τούτων μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1888, κατὰ τὰς δεδημοσιευμένας ἤδη ταμειακὰς καταστάσεις, ἐδαπανήθησαν 89,617,000, κατὰ δὲ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον αἱ πληροφορίαι τῆς ὑπηρεσίας—καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα εἶναι αὗται ἀκριβεῖς, ὅπως καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα,— παριστῶσιν ὡς δαπανηθέντα εἰς ἐξόφλησιν τῶν μετὰ τὸ τέλος Σεπτεμβρίου 1889 ἐνταλμάτων 518,000, εἰς τὰ ἐντάλματα λόγῳ πολιτικῶν συντάξεων γενομένων κρατήσεων 700,000 καὶ εἰς προσαχθησόμενα ἄλλα ἐντάλματα διαφόρων ὑπηρεσιῶν 300,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ 1,518,000 δραχμῶν ἐδαπανήθησαν ἐπὶ πλέον, ἅτινα, προστιθέμενα εἰς τὰ 89,617,000, ἀναβιβάζουσι τὸ ποσὸν τῶν δαπανηθέντων μέχρι τέλους τῆς χρήσεως τοῦ 1888 εἰς 91,135,000 δραχμῶν. Ἐὰν ἤδη παραβάλωμεν τὰς δαπάνας ταύτας, αἵτινες φαίνονται ὡς αἱ ὁριστικαὶ, διότι τὰ τοῦ Ὀκτωβρίου ὑπελογίσθησαν ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ, πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἀνερχόμενα εἰς 89,091,000, ἔχομεν ἔλλειμμα κατὰ προσέγγισιν 2,044,000 δραχμῶν. Παρέστησα ἀρχόμενος τὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν τοῦ ἔτους 1888, ὅτι τὰ τοῦ ἔτους τούτου, ὡς ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, παρουσιάζουσι μὲν πλεόνασμα βεβαιωθησομένων ἐσόδων πρὸς ἐπιτρεπομένας δαπάνας 2,628,000, παρουσιάζουσιν ὅμως ἔλλειμμα εἰσπραχθησομένων πρὸς τὰς ἐπιτρεπομένας δαπάνας 3,995,000· τὸ ἔλλειμμα τοῦτο περιωρίσθη ἐν τῇ ἐφαρμογῇ κατὰ 2 περίπου ἑκατομμύρια, θὰ ἠδύνατο δὲ νὰ ἐκλείψῃ καὶ ἐντελῶς, ἐὰν ἐπὶ τοῦ 1888 ἐγίνετο ὅ,τι ἐγένετο κατὰ τὸ 1889 καὶ ὅ,τι κατὰ τὸ σύστημα, ὅπερ ἀνεκοίνωσα πρὸ πολλοῦ ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν, θὰ γίνηται εἰς τὸ ἑξῆς, ἐφ’ ὅσον κρατῶσι τὰ οἰκονομικὰ δόγματα, ἅτινα ἡ Βουλὴ μέχρι τοῦδε ἠσπάσθη, τουτέστιν ἡ πληρωμὴ τῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὀφειλῶν ἐπὶ καταβολῇ πάντοτε τοῦ ἀντιτίμου ἐκ τῶν ἐτησίων ἐσόδων τοῦ Κράτους, οὐχὶ ὅμως δι’ ἀγορᾶς συναλλάγματος, ἀλλὰ δι’ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν. Ἐὰν δι’ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν ἐπὶ τῶν ἐσόδων τοῦ 1888 ἀπεκτᾶτο τὸ ἀντάλλαγμα τοῦ ποσοῦ, ὅπερ κατὰ τὸ αὐτὸ ἔτος διετέθη διὰ συναλλάγματος, εἰς ἀπότισιν τῶν τοκομεριδίων, θὰ ὑπῆρχεν ἰσοζύγιον κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888, διότι ἐπληρώθησαν ὡς ἐκ τῆς διὰ συναλλάγματος ἀποτίσεως λόγῳ ὑπερτιμήσεως 1,849,000. Εἶπον, ὅτι τὰ τοιαῦτα ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1888 ὠφείλοντο κυρίως εἰς τὴν βεβαίωσιν, ἥτις ἀπεδείχθη ὑπερτέρα τῆς προϋπολογισθείσης κατὰ 1,499,000, καὶ προσέτι εἰς τὸν αὐτὸν λόγον, ὃν ἀνεγνωρίσαμεν καὶ ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1887, τουτέστιν εἰς τὴν ἐπιμελῆ εἴσπραξιν, ἣν ἐπιτρέπουσι καὶ οἱ κείμενοι νεώτεροι νόμοι, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας, ἀντὶ 10% καθυστερήσεως, ἔχομεν κατὰ τὸ 1888 διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον εἰσπράξεων πρὸς τὰς βεβαιώσεις 8% περίπου. Ἡ ἐπὶ πλέον δὲ βεβαίωσις πρέπει νὰ ἐξετασθῇ εἰδικώτερον, ἵνα δυνηθῶμεν, ἐπὶ τῆς ἐξετάσεως ταύτης στηριζόμενοι, νὰ κρίνωμεν, κατὰ πόσον αὕτη θέλει πιθανῶς παρουσιασθῆ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι Προϋπολογισμῷ, περὶ οὗ κυρίως πρόκειται νὰ πραγματευθῶμεν καὶ οὗ χάριν προβαίνομεν εἰς τὰς μελέτας τὰς ἀναδρομικὰς ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν, τῶν τέως ἐφαρμοσθέντων. Ἔχομεν ἐκ τῶν βεβαιώσεων διαφορὰς ἐπὶ πλέον καὶ διαφορὰς ἐπὶ ἔλαττον, ὧν τὸ τελικὸν πόρισμα εἶναι ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ τοῦ 1,499,000. Ἐν ταῖς ἐπὶ πλέον διαφοραῖς ἔχομεν ποσὸν ἐξ ἐπιστροφῆς χρημάτων 2,311,000· τὸ ποσὸν ὅμως τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν ἄλλην, εἰμὴ λογιστικὴν, διότι παρουσιάζεται καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις, ὅπως παρουσιάζεται καὶ ἐν τοῖς ἐσόδοις, δὲν δύναται ἄρα νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890. Τὰ λοιπὰ δὲ ἐπὶ πλέον εἰσπραχθέντα εἶναι ἐκ τυχηρῶν 1,034,000, ἐκ ποινικῶν τελῶν καὶ ἐσόδων 918,000, ἐκ τελῶν χαρτοσήμου 841,000, ἐξ ἐγγείου φόρου σταφίδος 805,000, ἐξ ἀντισηκώματος στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας 446,000, ἐκ φόρου ἀροτριώντων κτηνῶν 370,000, ἐκ τόκων ὑπερημερίας 225,000, ἐξ εἰσπράξεως ἐσόδων παρελθουσῶν χρήσεων 195,000, ἐκ φόρου ἐπιτηδευμάτων 155,000, ἐκ φόρου οἰκοδομῶν 137,000, ἐκ διαφόρων δικαιωμάτων 127,000, ἐκ ταχυδρομικῶν καὶ τηλεγραφικῶν 111,000, ἐκ φόρου ἀνωνύμων ἑταιριῶν 85,000, ἐξ ἀντιτίμου ἐκλογικῶν εἰδῶν 82,000, ἐκ φόρου ζώων 57,000, ἐξ ἐγγείου φόρου καπνοῦ 36,000, ἐκ θερμῶν ὑδάτων 25,000, ἐξ ἐγγείου φόρου περιβολίων 23,000, ἐξ ἐγγείου φόρου σύκων 21,000, ἐκ κρατήσεων λόγῳ πολιτικῶν συντάξεων 21,000, ἐξ ἐγγείου φόρου κουκουλίων 19,000, ἐκ φόρου εἰσιτηρίων 15,000, ἐξ ἐνοικίων ἰχθυοτροφείων 12,000, ἐκ προσόδου ποινικῶν ἐργοστασίων 5,000 καὶ ἐξ ἐξόδων πολιτικῶν δικῶν ἀποληπτέων 2,000. Ταῦτα εἶναι τὰ ἐπὶ πλέον βεβαιωθέντα, παραλειπομένων τῶν κλασμάτων· ἐβεβαιώθησαν δὲ ἐπὶ ἔλαττον, παραλειπομένων ἐπίσης τῶν κλασμάτων, ἐξ ἐκποιήσεως ἐθνικῶν κτημάτων 1,672,000 — περὶ τοῦ ποσοῦ τούτου ἐγένετο λόγος κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1889, ἐξ οὗ ἀπηλείφθη ποσὸν 1,750,000 δραχμῶν λόγῳ ὑπερβολικῆς ἐκτιμήσεως, τὰ ἀποτελέσματα δὲ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἀκριβῶς ὑπελογίσαμεν τὰ τοῦ 1889, τοσαῦτα διαγράψαντες, διότι κατὰ τοσοῦτον περίπου ὑπελείφθη ἡ βεβαίωσις καὶ κατὰ τὸ 1888·—ἐκ τελῶν τελωνιακῆς εἰσαγωγῆς ἐπὶ ἔλαττον 1,661,000 δραχμῶν, ἐκ φόρου καταναλώσεως οἴνου 772,000, ἐξ ἐγγείου φόρου ἐλαίου 297,000, ἐκ δικαιώματος καταναλώσεως καπνοῦ 248,000, ἐκ δικαιωμάτων διαμετακομίσεων τελωνιακῶν 198,000, ἐκ δικαιώματος καταναλώσεως πνευματωδῶν ποτῶν 178,000, ἐξ ἐξόδων κοινοποιήσεων περιλήψεων ὑποθήκης ἐθνικῶν γαιῶν 143,000, ἐξ ἀντιτίμου ἐκκλησιαστικῶν ἀκινήτων 130,000, ἐξ ἀντιτίμου ἅλατος 108,000, ἐκ δασῶν 107,000, ἐκ μεταλλείων 95,000, ἐξ ἀντιτίμου παιγνιοχάρτων 88,000, ἐξ ἐγγείου φόρου λακωνικῶν προϊόντων 80,000, ἐκ προξενικῶν τελῶν 71,000, ἐκ μερισμάτων μετοχῶν δημοσίου 63,000, ἐξ ἐξόδων καταμετρήσεως ζώων 56,000, ἐξ ἀντιτίμου πυρείων 40,000, ἐκ τελῶν τελωνιακῆς εἰσαγωγῆς 31,000, ἐκ πετρελαίου 27,000, ἐξ ἐπικαρπίας σταφιδώνων καὶ ἀμπελώνων 21,000, ἐξ ἐγγείου φόρου βοσκῶν 14,000, ἐξ ἐγγείου φόρου σπειρομένων γαιῶν 3,000, ἐκ τυπογραφείου 2,000 καὶ ἐκ προσόδου κτημάτων κατακυρωθέντων 59 δραχμάς. Ἐσημείωσα πάντα, διότι τὸ σημείωμα τοῦτο, συνδυαζόμενον πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, οὗτινος ἀποτέλεσμα τῆς ἐφαρμογῆς εἶναι οἱ ἀριθμοὶ, οὓς ἀνέγνωσα, δίδει τὰς βάσεις, ἐφ’ ὧν δυνάμεθα νὰ στηριχθῶμεν καὶ περὶ τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1889 καὶ περὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890. Καὶ πράγματι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 τὰς μὲν αὐξήσεις δὲν περιελάβομεν ἁπάσας, οἷαι ἀναγράφονται ἐνταῦθα, τὰς περιελάβομεν ὡς στοιχεῖα ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τῶν μέσων ὅρων, προσεθέσαμεν τὰς αὐξήσεις ταύτας εἰς τ’ ἀποτελέσματα τοῦ παρελθόντος πρὸς τὸν καθορισμὸν τῶν μέσων ὅρων, ἐκτὸς μόνον ὅπου ἦτο βεβαιωμένον, ὅτι τῶν αὐξήσεων τούτων εἶναι πιθανὴ ἡ βεβαίωσις καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἐκ λόγων εἰδικῶν· ὡς πρὸς τὰς ἐλαττώσεις ὅμως ἐλάβομεν ταύτας ὑπ’ ὄψει στενότερον, τουτέστιν ἐνομίσαμεν, ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 ἔπρεπε νὰ διαγράψωμεν τὰ ποσὰ, ἅτινα ἀπεδείχθησαν μὴ βεβαιούμενα ἐν τῷ παρελθόντι. Οὕτως ἐπέστησα τὴν προσοχὴν ὑμῶν εἰς τὴν πρώτην ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ σημειώματι τούτῳ ἐπὶ ἔλαττον βεβαίωσιν, τὴν ἐξ ἐκποιήσεως ἐθνικῶν κτημάτων. Τὸ ἐπὶ πλέον ποσὸν εἶχεν ἤδη διαγραφῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889. Οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ποσῶν, ἅτινα δὲν ἐβεβαιώθησαν, ἄλλα μὲν διεγράφησαν ἤδη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889, ἄλλα δὲ διαγράφονται τὸ πρῶτον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890. Περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889 δὲν ἔχομεν ἀποτελέσματα, ὅπως καὶ περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος διατελεῖ ἤδη ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. 22 μῆνας διαρκεῖ ἡ χρῆσις, ἐκ τῶν 22 δὲ μηνῶν παρῆλθον ἤδη οἱ δέκα, ἐκ τῶν 10 δὲ τούτων μηνῶν γινώσκομεν μόνον τ’ ἀποτελέσματα τῶν 9, δὲν δυνάμεθα δὲ ἐκ τῶν 9 μηνῶν νὰ κρίνωμεν ἀσφαλῶς περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν 22 μηνῶν· δυνάμεθα ὅμως νὰ θεωρήσωμεν τ’ ἀποτελέσματα τῶν 9 μηνῶν ὡς ἐνδείξεις, ἀποχρώσας πρὸς μελέτας, ἵνα πεισθῶμεν, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐλπὶς βελτιώσεως τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν, ἢ ἐὰν ὑπάρχῃ κίνδυνος ἀποτελεσμάτων ἧττον εὐνοϊκῶν τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένων. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἔχομεν ἀναγεγραμμένα ἔσοδα 96,449,000 δραχμῶν, ἔχομεν δὲ ἀναγεγραμμένα ἔξοδα 95,974,000 δραχμῶν, ἑπομένως περίσσευμα λίαν περιωρισμένον 475,000 δραχμῶν, περίσσευμα, ὡς εἶπον, βεβαιωθησομένων, ἑπομένως ἔλλειμμα εἰσπραχθησομένων, ἐὰν ἤθελεν ὑποτεθῆ, ὅτι πάντα τὰ ἀναγραφόμενα ἔξοδα ἤθελον πραγματοποιηθῆ. Ἀλλ’ ὡς ἐξέθηκα πρὸ ὀλίγου περὶ τῆς δαπάνης λόγῳ ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος ἐν ἔτει 1889, θὰ ἔχωμεν ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου σπουδαίαν οἰκονομίαν, διότι ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου, τοῦ ἀναγραφέντος ὁλοκλήρου, ἐλάχιστα θέλουσι δαπανηθῆ. Τὰ ἀναγεγραμμένα ἔσοδα ἐξ 96,449,000 δραχμῶν ὑποθέτουσιν, ἐπὶ τῷ ὑπολογισμῷ 8% ὡς διαφορᾶς ἐπὶ ἔλαττον τῶν εἰσπράξεων πρὸς τὰς βεβαιώσεις, εἰσπραχθησόμενα 88,733,000 δραχμῶν. Ἐὰν πρὸς ταῦτα παραβάλωμεν τὰ ἔξοδα ἐξ 95,974,000 δραχμῶν, σπουδαῖος πρέπει νὰ ἐπέλθῃ περιορισμὸς ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, ἵνα κατέλθωμεν μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν πραγματοποιηθησομένων ἐσόδων. Ἀλλὰ τὰ τοῦ συναλλάγματος καὶ τὰ τῶν ἄλλων πράξεων, τῶν σχετιζομένων πρὸς τὰ δάνεια, πραγματοποιοῦσιν οἰκονομίας, αἵτινες ὑπόσχονται περιορισμὸν τῶν δαπανῶν, οὐ μόνον μειοῦντα τὸ ἔλλειμμα, τὸ οὕτω παρουσιαζόμενον, ἀλλὰ καὶ ἀποχρῶντα, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὸ ἰσοζύγιον, ἴσως δὲ καὶ περίσσευμα. Διότι ἐπὶ τῶν προϋπολογισθέντων ἐξόδων ἐξ 95,974,000 δραχμῶν ἔχομεν καὶ πάλιν κατὰ τὸ 1889, ὅπως καὶ πάντοτε κατὰ τὸ παρελθὸν, προσθήκην ἐξ ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων· ἀλλὰ τὴν προσθήκην ταύτην, κατὰ τὸ πλεῖστον, ἂν μὴ καὶ κατὰ τὸ ὅλον, γινώσκομεν ἤδη ἐκ τῶν ψηφισθέντων καὶ ἐκ τῶν διὰ Β. Διαταγμάτων ἐπιτραπέντων, ταῦτα δὲ ἀνέρχονται εἰς 2,270,000 δραχμῶν, ἅτινα, προστιθέμενα εἰς τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα ἔξοδα, ἀναβιβάζουσι τὸ ὅλον τῶν προϋπολογισθέντων ἐξόδων εἰς 98,244,000 δραχμῶν. Ἑπομένως ἤδη, ὅτε γινώσκομεν σχεδὸν πᾶν τὸ δυνάμενον νὰ προστεθῇ εἰς τὰ ἔξοδα ἐξ ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων, ὅ,τι μὴ διατεθῇ δὲν θέλει ἀντισηκωθῆ ἐκ νεωτέρων πιστώσεων, ἢ τοὐλάχιστον θέλει ἐπ’ ἐλάχιστον ἀντισηκωθῆ, καὶ δυνάμεθα νὰ στηριζώμεθα εἰς τὴν συνήθη ἀναλογίαν τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων, τῶν ἀσχέτων πρὸς τὰς ἐκτάκτους καὶ ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις. Ἀπέναντι ἄρα τῶν ἐξόδων, τῶν ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ ὅρῳ καθοριζομένων εἰς 98,244,000 δραχμῶν, ἔχομεν ἤδη βεβαιωμένας ἐν τῇ πραγματοποιήσει ἐπὶ ἔλαττον δαπάνας αʹ) ἐκ τῆς μὴ πληρωμῆς ὑπερτιμήσεως δι’ ἀγορὰν συναλλάγματος 6,485,000 δραχμῶν, διότι τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ποσὸν ἐξ 6,765,000 δραχμῶν, λόγῳ τῆς τοιαύτης ὑπερτιμήσεως, δὲν θέλει διατεθῆ, εἰμὴ μόνον ἐπὶ ποσῷ 280,000 δραχμῶν· ἀφαιρουμένου ἄρα τοῦ ποσοῦ τούτου ἀπὸ τῶν 98,244,000 δραχμῶν, ἔχομεν 91,759,000 δραχμῶν, ἔξοδα ἐπιτρεπόμενα· ἀλλὰ καὶ ταῦτα περιορίζονται περαιτέρω ἐκ τῶν γενομένων πράξεων ἐπὶ τῶν δανείων. Ἡ Βουλὴ ἐπέτρεψεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐκτελέσῃ τροπὰς δανείων πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου· τοιαῦται δὲ ἐξετελέσθησαν πολλαὶ, ὧν τὰ ἀποτελέσματα θέλουσιν ἀναγραφῆ πλήρη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890, ὅπου καὶ θέλω ὁμιλήσει περὶ αὐτῶν ἐν ἐκτάσει. Ἀλλὰ τινὰ ἐξ αὐτῶν πραγματοποιοῦνται ἤδη καὶ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1889 καὶ δὴ ἐπὶ ποσῷ 1,417,000 δραχμῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τούτῳ, τῷ τοῦ 1889· ἐὰν ἄρα ἀφαιρέσωμεν καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο βεβαίας οἰκονομίας, διότι, γενομένων ἤδη τῶν τροπῶν, τὸ ποσὸν δὲν θέλει δαπανηθῆ, ἔχομεν τὰ ἔξοδα περιοριζόμενα ἀπὸ 91,759,000 δραχμῶν εἰς 90,331,000, ἐπὶ τούτων δὲ θέλουσιν ἐφαρμοσθῆ πᾶσαι αἱ ἐν τῇ ἐκτελέσει οἰκονομίαι. Αἱ οἰκονομίαι αἱ ἐν τῇ ἐκτελέσει εἶναι βέβαιαι· ἐν τῷ παρελθόντι πάντοτε ὑπῆρξαν καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν Κυβερνήσεων, τῶν ἥκιστα φειδωλῶν, βεβαίως δὲ θέλουσι πραγματοποιηθῆ ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἀποδειχθείσης ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν Προϋπολογισμῶν φειδωλοτέρας πασῶν τῶν μέχρι τοῦδε Κυβερνήσεων. Ἀφοῦ δὲ ἤδη ἐν τῷ ποσῷ τούτῳ τῶν 90,331,000 δραχμῶν περιελάβομεν σχεδὸν ὅσα εἶναι πιθανὸν νὰ ζητηθῶσι δι’ ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, δὲν φοβούμεθα νὰ ἴδωμεν τὰς οἰκονομίας ταύτας ἐξαφανιζομένας ἢ σπουδαίως περιοριζομένας ἐκ τοιούτων λόγων, ἤτοι ἐκ προσθέτων πιστώσεων· θὰ ὑπάρξῃ ἄρα σπουδαιότατος περιορισμὸς τοῦ ποσοῦ τῶν 90,331,000 δραχμῶν. Ἀπὸ τοῦδε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν τ’ ἀποτελέσματα εἶναι σχεδὸν γνωστὰ, ὅπως πάντοτε κατὰ τοιαύτην ἐποχὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐκείνῳ, ὡς ἐκ τῆς φύσεως τῶν δαπανῶν· ναὶ ἐκεῖ γινώσκομεν, ὅτι κατ’ ἐλάχιστον ὅρον θὰ ὑπάρξῃ ἐπὶ ἔλαττον δαπάνη 1,000,000 δραχμῶν.

§6ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἕτοιμα κατὰ μέσον ὅρον;

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν τ’ ἀποτελέσματα τὰ μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου· δὲν λείπουσιν ἢ δύο μῆνες ἐφαρμογῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐν δὲ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐκκαθαρίζονται αἱ δαπάναι ταχύτατα, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν δυνάμεθα ἤδη νὰ γινώσκωμεν σχεδὸν ἀκριβῶς τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἠξεύρομεν, ὅτι ἡ ἐπὶ ἔλαττον δαπάνη θὰ ἦναι ἀνωτέρα τοῦ 1,000,000. Ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλοις Ὑπουργείοις θὰ ἔχωμεν ἐπὶ ἔλαττον δαπάνας σπουδαίας, καὶ, ὅπως ἄλλοτε εἶπον, τινὲς ἐξ αὐτῶν εἶναι ἀναπόφευκτοι, ὡς ἐκ τοῦ ἐφαρμοζομένου παρ’ ἡμῖν λογιστικοῦ συστήματος, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν καταρτίζεται ὁ Προϋπολογισμὸς ἡμῶν, ἐν ᾧ ἀναγράφονται ὡς πιστώσεις, περιορίζουσαι τὸν Ὑπουργὸν καὶ μὴ ἐπιτρέπουσαι τὴν μεταφορὰν, ὄχι αἱ ἐν τοῖς κεφαλαίοις, ἀλλ’ αἱ ἐν τοῖς ἄρθροις, ἐν τοῖς ἄρθροις δὲ ἀναγράφονται πολλάκις καὶ ὅσα ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν ἔπρεπε ν’ ἀναγράφωνται ἐν ἐδαφίοις. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ἐξ οὗ ἠρύσθημεν ἡμεῖς τοὺς λογιστικοὺς ἡμῶν θεσμοὺς, ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Γαλλίας δεσμεύει τὸν Ὑπουργὸν ὡς πρὸς μόνα τὰ κεφάλαια, καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐκείνῳ δύνανται ἀζημίως ἐν πολλοῖς νὰ ἀναγράφωνται ἐπὶ ἔλαττον αἱ πιστώσεις τῶν ἄρθρων, διότι, ἐπιτρεπομένης τῆς ἐντὸς τῶν κεφαλαίων μεταφορᾶς δαπάνης ἀπὸ ἄρθρου εἰς ἄρθρον, ἐὰν τυχὸν ἡ ἀναγεγραμμένη δαπάνη δὲν ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἐπαρκὴς, ἀναπληροῦται ἐξ ἐνδεχομένου περισσεύματος ἑτέρας, ἀναγεγραμμένης ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ, ἀλλ’ ἐν ἑτέρῳ ἄρθρῳ δαπάνης· ἐνῷ παρ’ ἡμῖν, ὅπου δὲν ἐπιτρέπεται μεταφορὰ δαπάνης ἀπὸ ἄρθρου εἰς ἄρθρον, οὐδὲ ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ, ὅπου αὐτὰ τὰ ἄρθρα, ὡς εἶπον, εἶναι τὰ ἐδάφια ἄλλων Προϋπολογισμῶν, εἴμεθα ἠναγκασμένοι ν’ ἀναγράφωμεν ἐν τοῖς ἄρθροις τὴν πίστωσιν ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ, καίτοι ἐνίοτε γινώσκομεν, ὅτι μικρὰ ὑπάρχει πιθανότης, ὅτι θέλει δαπανηθῆ ὁλόκληρον τὸ ἐν τῷ ἄρθρῳ ἀναγραφόμενον ποσὸν, διότι, ἐὰν μὴ ἀναγραφῇ ἐν τοῖς ἄρθροις, θέλει εὑρεθῆ ἡ Κυβέρνησις ἐστερημένη τῶν μέσων τῶν πρὸς ἀπάντησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας. Ὡς ἐκ τούτου εἶναι βέβαιον, ὅτι τ’ ἀναγεγραμμένα ἔξοδα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ ἐν ταῖς ἐκτάκτοις καὶ ἀναπληρωματικαῖς πιστώσεσιν, ἅτινα περιωρίσθησαν ὡς ἐκ τῶν λόγων, οὓς ἐξέθηκα πρὸς ὑμᾶς, εἰς 90,331,000, θέλουσι σπουδαίως περαιτέρω μειωθῆ ἐν τῇ ἐκτελέσει· τὰ εἰσπραχθησόμενα, καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι αἱ βεβαιώσεις δὲν θέλουσι κατὰ τὸ 1889 ὑπερβῆ τὰς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένας, ὅπως ὑπερέβησαν αὐτὰς κατὰ τὸ 1888, πάλιν ἀνέρχονται εἰς 88,073,000. Ἀπέναντι τοιούτου ποσοῦ εἰσπράξεων ἔχομεν ἤδη βεβαιωμένον περιορισμὸν τῶν δαπανῶν εἰς 90,331,000, βέβαιον δὲ εἶναι, ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ἧς, ὡς εἶπον, γινώσκομεν ἤδη τ’ ἀποτελέσματα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν μετὰ βεβαιότητος, ἡ περαιτέρω μείωσις θὰ ἦναι ἀποχρῶσα, ὅπως φέρῃ εἰς τὸ ἰσοζύγιον, πιθανὸν δὲ καὶ εἰς περίσσευμα. Οὕτω καθορίσαντες τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν Προϋπολογισμῶν, περὶ ὧν μέχρι τοῦδε δὲν εἶχον ἀνακοινωθῆ τὰ ὁριστικὰ ἢ τὰ προσωρινὰ ἀποτελέσματα εἰς τὴν Βουλὴν, δυνάμεθα, ἐπὶ τούτων στηριζόμενοι, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν μελέτην τῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, οὗτινος ἔργον ἡμῶν εἶναι κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην νὰ ἐξελέγξωμεν τὸν καταρτισμόν. Ἐν τῷ καταρτισμῷ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου εἶπον, ὅτι ὀφείλομεν νὰ περιλάβωμεν τὰ πλεονάσματα τῶν βεβαιώσεων, τὰ ἀποδειχθέντα ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν παρελθόντων Προϋπολογισμῶν, νὰ τὰ περιλάβωμεν ὅμως ὡς στοιχεῖα πρὸς καταρτισμὸν τῶν μέσων ὅρων, ἐκτὸς ἐὰν εἰδικοὶ λόγοι ὑπαγορεύωσιν, ὅπως ἅπαν τὸ πλεόνασμα ἀναγραφῇ καὶ κατὰ τὸ 1890. Ἀφοῦ δὲ περιλάβωμεν κατὰ τρόπον τοιοῦτον τὰ πλεονάσματα ταῦτα, ἀφοῦ περιορίσωμεν τὰ βεβαιωθησόμενα κατὰ λόγον τῶν ἀποδειχθεισῶν ὑστερήσεων τῶν βεβαιώσεων ἐν τῷ παρελθόντι, ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τ’ ἀποτελέσματα καὶ νὰ ἐξετάσωμεν, κατὰ πόσον ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων, παρατιθέμενος πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, ἐπιτρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ προβῶμεν εἰς τὰ μέτρα, ἅτινα, ὅτε ἐψηφίσθησαν οἱ παρ’ ἡμῖν κείμενοι ἤδη πρόσθετοι φόροι, ἐθεωρήθη, ὅτι ταχέως πρέπει νὰ ἐπέλθωσι πρὸς ἀνακούφισιν τῆς κοινωνίας ἐκ τοῦ βάρους τῆς τοιαύτης προσθήκης. Δυστυχῶς τ’ ἀποτελέσματα δὲν εἶναι ἔτι τοιαῦτα, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν ἀπὸ τοῦδε πλησίστιοι εἰς τὴν ὁδὸν τῶν τοιούτων ἀνακουφίσεων· ἀλλὰ, ἐπιτευχθέντος τοῦ ἰσοζυγίου κατὰ τὸ ἔτος 1887 καὶ κατὰ τὸ 1888 ἐν προσεγγίσει, ἐπιτυγχανομένου δ’ αὐτοῦ καὶ κατὰ τὸ 1889, κατὰ τὰ ἤδη πρὸ μικροῦ ἀναπτυχθέντα πρὸς ὑμᾶς, ἐπιτρέπεται νὰ μὴ σκεπτώμεθα περὶ τῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ οὕτω στενῶς, ὡς ἐπεβάλλετο ἡμῖν νὰ σκεπτώμεθα μέχρι τοῦδε. Ἐπιτρέπεται ὡς πρός τινα, νὰ προβῶμεν εἰς μέτρα, δυνάμενα καὶ νὰ μειώσωσι τὰς εἰσπράξεις, ὅτε ἡ ἐλάττωσις αὕτη τῶν εἰσπράξεων ὑπόσχεται, ὡς ἐκ τῆς ἀνακουφίσεως τῶν παραγωγικῶν τάξεων τῆς κοινωνίας ἡμῶν, ἀντισήκωμα ἐκ τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς.

§8ΛΕΒΙΔΗΣ. Δημοκοπία.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι δύνασθε νὰ ἀναβάλητε τὴν ἔκφρασιν τοιούτων σκέψεων εἰς τὴν ὥραν, καθ’ ἣν θέλετε μεταβῆ εἰς τὸ καφενεῖον. Ἰδίως δὲ ἐν τῇ τοιαύτῃ σχετικῶς εὐαρέστῳ καταστάσει τῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ δέον ν’ ἀπασχολήσωσι τὴν Βουλὴν τὰ τῶν νέων φόρων, ὅσων δὲν ἀπεδείχθη ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἡ ἐπιτυχία. Διότι, ἀναγκασθέντες ἐκ τῆς ἐκρύθμου καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν νὰ ἐπιβάλωμεν φόρους πανταχοῦ, ὅθεν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν πρόσοδον, ἦτο φυσικὸν νὰ μὴ ἐπιτύχωμεν εἰς πάντα, καίτοι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν φόρων τούτων συνεβουλευόμεθα τὰς ξένας νομοθεσίας καὶ τὰ ἀλλαχοῦ γιγνόμενα. Τὰ τῆς νέας φορολογίας νομίζω, ὅτι εἰς τὸν ἀπαθῶς κρίνοντα περὶ αὐτῆς ἐν συνόλῳ δὲν δύνανται ἢ νὰ παράσχωσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐπέτυχον πέρα τῶν ἐπιτρεπομένων ἐλπίδων, διότι, ἐὰν ἐξαιρέσωμεν ἕνα φόρον, ὅστις ἐν ἄλλοις Κράτεσιν ἐπιτυγχάνει, παρ’ ἡμῖν ὅμως δὲν ἐπέτυχεν, οἱ ἄλλοι φόροι κατὰ τὸ πλεῖστον ἐπέτυχον ἐν ἀρχῇ, δέονται ὅμως ἐν ταῖς λεπτομερείαις ἀναθεωρήσεως καὶ μεταῤῥυθμίσεων, δι’ ὧν νὰ καταστῇ ἡ λειτουργία αὐτῶν ὅσον ἔνεστιν ὁμαλωτέρα. Ὁ φόρος ὅμως, ὅστις ἀναντιῤῥήτως ἀπέτυχε παρ’ ἡμῖν, εἶναι ὁ ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Ὁ φόρος οὗτος ἔν τισιν ἐπικρατείαις ἀποτελεῖ ἕνα τῶν κυριωδεστέρων πόρων τοῦ Κράτους, ἐν ἄλλαις ἐπικρατείαις, καίπερ μὴ κατατασσόμενος μεταξὺ τῶν κυριωδεστέρων, κατατάσσεται ὅμως μεταξὺ τῶν σπουδαίων· ἐν ἁπάσαις ὅμως ταῖς χώραις, ταῖς παραγούσαις οἶνον, ἐν ἁπάσαις ταῖς χώραις, ἔνθα ἡ ἀμπελοφυτεία εἶναι διαδεδομένη, ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου τούτου προσκόπτει εἰς ποικίλας δυσχερείας. Προσκόπτει καὶ ἐν τοῖς Κράτεσιν, ὅπου ὁ φόρος οὗτος θεωρεῖται ἐκ τῶν κυριωδεστέρων, καὶ ἐν τοῖς Κράτεσιν, ὅπου θεωρεῖται ἐκ τῶν σπουδαίων, ἀλλ’ ἐκ τῶν δευτερευόντων. Ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ κατ’ ἔτος βλέπομεν τὸν νόμον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων ὑποβαλλόμενον εἰς βάσανον πρὸς σκοπὸν μεταῤῥυθμίσεως, πολλάκις δὲ καὶ ἐπανειλημμένως μεταῤῥυθμιζόμενον. Αἱ Βουλαὶ τῶν Κρατῶν ἐκείνων κατὰ πᾶσαν Σύνοδον ἐνασχολοῦνται εἰς τὰ τῆς φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος, ὁ δὲ λόγος ὁ κύριος τῆς τοιαύτης ἐνασχολήσεως εἶναι, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ φόρου προσκρούει εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ἀμπελοκτημόνων. Τὰ συμφέροντα τῶν ἀμπελοκτημόνων καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ εἶναι ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων τῆς παραγωγῆς· ἀλλά, ἂν ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ τὰ συμφέροντα τῶν ἀμπελοκτημόνων ἔχωσι τοιαύτην σημασίαν, παρ’ ἡμῖν ἔχουσι σημασίαν ἀσυγκρίτως μεγαλειτέραν. Ἡ σχετικὴ σημασία τῆς ἀμπέλου ἐν Ἑλλάδι, ὡς στοιχείου γεωργικῆς παραγωγῆς, εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα ἢ ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ· οὗτος δὲ εἶναι ὁ κυριωδέστερος λόγος, δι’ ὃν ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ παρ’ ἡμῖν ἄνευ σπουδαιοτάτης πιέσεως. Ἀλλ’ ἐνῷ ὁ φόρος ὁ ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος, ἐφ’ ὅσον ἐπιπίπτῃ ἀμέσως ἐπὶ τὸν ἀμπελουργὸν, πιέζει αὐτὸν, ἀφ’ ἑτέρου, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ τοῦ οἰνοπνεύματος, ἡ ἀμπελουργία ἔχει ἀνάγκην τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων πρὸς χρησιμοποίησιν τῶν στεμφύλων εἰς παραγωγὴν οἰνοπνεύματος. Ἐὰν ἐξηκολουθοῦμεν σήμερον διατελοῦντες ὑπὸ τὸ κράτος τῆς νομοθεσίας τῆς πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ πρώτου νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, θὰ ἠκούομεν πανταχόθεν ἀπαίτησιν παρὰ τῶν ἀμπελοκτημόνων, ὅπως εἰσαχθῇ φόρος ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, ὡς ἀναγκαῖος, ἐφ’ ὅσον περιορίζηται εἰς τὰ οἰνοπνεύματα, τὰ παραγόμενα ἐξ ἄλλων ὑλῶν ἢ τῶν σχετιζομένων πρὸς τὴν ἀμπελοφυτείαν. Ἄνευ φορολογίας βαρείας τοῦ οἰνοπνεύματος, τοῦ παραγομένου ἐξ ἀμυλωδῶν ὑλῶν, ἡ ἀμπελουργία δὲν δύναται νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς οἰνοπνευματοποιΐας, διότι σήμερον τοσοῦτον κατέστη εὔωνον τὸ οἰνόπνευμα, τὸ παραγόμενον ἐξ ἀμυλωδῶν ὑλῶν, ὡς ἐκ τῆς εὐτελοῦς τιμῆς τῶν σιτηρῶν, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ συναγωνισθῇ πρὸς αὐτὸ ἐν ταῖς ἀγοραῖς τὸ παραγόμενον οἰνόπνευμα ἐκ τῶν ζαχαρωδῶν ὑλῶν καὶ δὴ ἐκ τῶν στεμφύλων. Ταῦτα πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ἀναθεωροῦντες τὸν νόμον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Ὁ νόμος οὗτος ὑπέσχετο πρόσοδον ὑπὲρ τοῦ δημοσίου, ἀναγραφεῖσαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἐπὶ τῷ ὅρῳ 1,300,000· κατὰ πόσον ἡ πρόσοδος αὕτη ἤθελε πραγματοποιηθῆ ὡς ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν μηχανικῶν μετρητῶν, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν μετὰ βεβαιότητος· ἀλλ’ ἵνα πραγματοποιηθῇ ἡ πρόσοδος, θὰ ἦτο ἐπάναγκες νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν τοῦ νόμου δι’ αὐστηρότητος, ἥτις θὰ ἐθεωρεῖτο ὡς καταστρεπτικὴ τῶν συμφερόντων τῶν ἀμπελοκτημόνων. Ἐπεβάλλετο ἄρα ἡ ἀνάγκη τῆς διατηρήσεως τῶν ἰσχυουσῶν διατάξεων, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰ τῆς παραγωγῆς, τῆς συναγωνιζομένης πρὸς τὴν ἐκ τῆς ἀποστάξεως τῶν στεμφύλων, καὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν διατάξεων, τῶν ὑποβαλλουσῶν εἰς περιορισμοὺς τοὺς παράγοντας οἰνοπνεύματα ἐκ στεμφύλων. Ἐξετάζοντες πάντα ταῦτα, ἀπελήξαμεν εἰς τὴν γνώμην, ὅτι, ἐνῷ ὁ νόμος ἔπρεπε νὰ διατηρηθῇ ὡς ἔχει ὡς πρὸς τὰ οἰνοπνεύματα, τὰ παραγόμενα ἐξ ἀμυλωδῶν ὑλῶν, καὶ ἑπομένως καὶ ὡς πρὸς τὰ οἰνοπνεύματα, τὰ εἰσαγόμενα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἅτινα ἐξ ἀμυλωδῶν παράγονται ὑλῶν, οὐ μόνον ἔπρεπε ν’ ἀναθεωρηθῇ ὡς πρὸς τὰ οἰνοπνεύματα τὰ παραγόμενα ἐκ στεμφύλων καὶ ἐξ ἄλλων ὁμοειδῶν πρώτων ὑλῶν, ἀλλ’ ἔπρεπε σχεδὸν νὰ καταργηθῇ ὡς πρὸς ταῦτα ἢ τοὐλάχιστον νὰ διατηρηθῇ μόνον ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς φορολογίας τῆς συνήθους βιομηχανίας, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῷ ἐξαιρετικῷ, ἐφ’ ᾧ φορολογοῦνται τὰ οἰνοπνεύματα ἐν τοῖς Κράτεσιν, ἅτινα θεωροῦσι τὸ οἰνόπνευμα ὡς πηγὴν ἐκ τῶν κυριωδεστέρων τῶν προσόδων αὐτῶν. Ἐκ τούτων ὁρμώμενοι, οὐδεμίαν προτείνομεν μεταῤῥύθμισιν εἰς τὰ τοῦ νόμου περὶ τ’ ἀφορῶντα εἰς τὰ οἰνοπνευματοποιεῖα τῆς τρίτης κατηγορίας, τουτέστιν εἰς τὰ οἰνοπνευματοποιεῖα, τὰ παράγοντα οἰνόπνευμα ἐξ ἀμυλωδῶν ὑλῶν, ἀλλ’ εἰς τὰ τῆς πρώτης καὶ τῆς δευτέρας κατηγορίας προτείνομεν ῥιζικὴν μεταβολήν. Προτείνομεν, ὅπως οἱ παράγοντες οἰνόπνευμα διὰ λεβήτων χωρητικότητος κατωτέρας τῶν 100 ὀκάδων ἀπαλλαχθῶσι πάσης φορολογίας. Τοῦτο εἶναι δίκαιον, διότι ὁ παράγων οἰνόπνευμα διὰ λέβητος χωρητικότητος κατωτέρας τῶν 100 ὀκάδων δὲν εἶναι βιομήχανος, εἶναι γεωργός· ἂν ἦτο βιομήχανος, θὰ ἦτο ἄδικον νὰ μὴ ὑποβάλληται καὶ οὗτος εἰς τὴν ἀνάλογον φορολογίαν τῶν βιομηχάνων, ἀλλὰ δὲν εἶναι βιομήχανος, εἶναι γεωργὸς, καὶ ἡ ἐπιβολὴ εἰς αὐτὸν φορολογίας βιομηχάνου θὰ ἦτο ἄτοπος. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἡ παραγωγὴ γίνηται διὰ λεβήτων χωρητικότητος ἀνωτέρας τῶν ἑκατὸν ὀκάδων, δέον νὰ θεωρηθῇ ὁ οὕτω παράγων οἰνόπνευμα ὡς βιομήχανος καὶ νὰ ὑποβληθῇ εἰς φόρον ἐπὶ τῇ φορολογικῇ ἀναλογίᾳ τῆς βιομηχανικῆς παραγωγῆς τῇ συνήθει. Τοιαύτην ἀναλογίαν ἐθεωρήσαμεν τὴν τῶν 10 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν χωρητικότητος τοῦ λέβητος. Ἑπομένως ὁ παράγων οἰνόπνευμα διὰ λέβητος ἑκατὸν ὀκάδων θέλει πληρόνει κατ’ ἔτος ἐφ’ ἅπαξ δέκα δραχμάς, ὁ παράγων οἰνόπνευμα διὰ λέβητος χωρητικότητος πεντακοσίων ὀκάδων θέλει πληρόνει κατ’ ἔτος ἐφ’ ἅπαξ πεντήκοντα δραχμάς. Ἡ τοιαύτη μεταβολὴ τῆς νομοθεσίας ἐπάγεται ἐλάττωσιν προσόδου. Ὡς εἶπον, ἀναγεγραμμένη πρόσοδος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἦτο ἐξ 1,300,000· ἀλλὰ δὲν εἶναι αὕτη ἡ μόνη πρόσοδος, ἡ ἐκ τῶν οἰνοπνευμάτων, ἡ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένη, διότι ἐλήφθησαν καὶ ἄλλα μέτρα, ὅπως φορολογηθῇ τὸ οἰνόπνευμα. Τὰ μέτρα δὲ ἐκεῖνα ὑπῆρξαν ἐπιτυχῆ. Ἡ φορολογία τοῦ οἰνοπνεύματος γίνεται κατὰ δύο τρόπους, γίνεται ἐν τῇ παραγωγῇ, γίνεται καὶ ἐν τῇ καταναλώσει. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν πρόκηται περὶ τῆς φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος ἐν τῇ παραγωγῇ, εἶπον, ὅτι ἀπετύχομεν ὡς πρὸς τὰ οἰνοπνευματοποιεῖα πρώτης καὶ δευτέρας κατηγορίας· ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν ὅμως ἐν τῇ καταναλώσει, δὲν νομίζω, ὅτι ἀπετύχομεν, καὶ δικαιολογεῖ ἡμᾶς πρὸς τὴν θυσίαν τῆς μνησθείσης προσόδου ἡ ἐπιτυχία τῆς ἐν τῇ καταναλώσει φορολογίας, παράγουσα ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ποσὸν οὐχὶ εὐκαταφρόνητον. Ἡ φορολογία ἐν τῇ καταναλώσει ἐπετεύχθη διὰ τῆς ὑπαγωγῆς εἰς τὴν ἀνωτάτην κλάσιν τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος παντὸς πωλοῦντος λιανικῶς οἰνόπνευμα· τὸ μέτρον ἐκεῖνο εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν αὔξησιν τῶν προσόδων τοῦ Κράτους κατὰ 350,000 δραχμῶν. Ἡ πρόσοδος αὕτη ἀναγράφεται ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπιτηδεύματος· ἀλλὰ πράγματι τὸ ποσὸν τῶν 350,000 δραχμῶν, τὸ οὕτως εἰσπραττόμενον, εἶναι πρόσοδος ἐκ τοῦ οἰνοπνεύματος· ὅταν δὲ ἔχωμεν ἐκ τοῦ οἰνοπνεύματος καὶ τῶν οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν πρόσοδον 350,000 δραχμῶν, ἐπιβαλλομένων ἐπὶ τῇ καταναλώσει, ἔχομεν προσέτι καὶ τὴν πρόσοδον, ἣν ὑπόσχεται ὁ περὶ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων νόμος, ὅπως προτείνεται παρ’ ἡμῶν ἵνα τροποποιηθῇ, ἀνερχομένην εἰς 450,000, ἔχομεν ἐξ οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν ὁλικὴν πρόσοδον 800,000, ἥτις νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ παρ’ ἡμῶν ἐπαρκής. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, θεωρουμένη αὕτη ἀπολύτως ὡς ἐπαρκὴς, δὲν ἀπαλλάττει ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ζημίας, ἣν ἐπάγεται ἡ θυσία τῆς διαφορᾶς τῶν 450,000 πρὸς τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ποσὸν ἐξ 1,300,000, ἀλλὰ ταύτην τὴν θυσίαν, ἥτις δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ καὶ ὁλοκλήρως ὡς βεβαία, διότι δὲν ἔχομεν βεβαιωμένα τ’ ἀποτελέσματα ἐπὶ τοιούτῳ ποσῷ κατὰ τὸ 1889, ταύτην, λέγω, τὴν θυσίαν ἐπιτρέπει ἤδη ὁ Προϋπολογισμὸς εἰς ἡμᾶς, ἵνα ὑποστῶμεν, διότι δυνάμεθα ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸ ποσὸν τῆς διαφορᾶς, τὰς 800,000 περίπου δραχμῶν, καὶ πάλιν νὰ ἔχωμεν βεβαιότητα πραγματοποιήσεως ἰσοζυγίου. Τοὺς ἀμπελοκτήμονας δέον παντὶ τρόπῳ νὰ ὑποστηρίξωμεν, δέον νὰ τοὺς ὑποστηρίξωμεν διὰ τῶν μεταῤῥυθμίσεων, ἃς προτείνομεν ἐν τῷ νόμῳ περὶ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, δέον νὰ τοὺς ὑποστηρίξωμεν προσέτι καὶ ἐν τῷ συναγωνισμῷ αὐτῶν πρὸς τὴν παραγωγὴν, τὴν ἐκτὸς τοῦ Κράτους. Πανταχοῦ ἐλήφθησαν νομοθετικὰ μέτρα πρὸς ἐμψύχωσιν τῆς οἰνοποιΐας, τῆς πρὸς ἐξαγωγὴν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἐπὶ τοσοῦτον μάλιστα ξένα Κράτη ἐμερίμνησαν περὶ τούτου, ὥστε προέβησαν καὶ μέχρι μέτρου, ὅπερ, κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν εἶναι δεδικαιολογημένον οἰκονομικῶς, τουτέστι μέχρι τῆς παροχῆς βραβείων εἰς τὸν παράγοντα οἶνον πρὸς ἐξαγωγὴν καὶ ἐξάγοντα τὸν οὕτω παραχθέντα οἶνον. Ἡμεῖς, δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐργασθῶμεν ἐπὶ τοιούτου συστήματος, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐργασθῶμεν ἐπὶ συστήματος ἐμψυχοῦντος τὴν πρὸς ἐξαγωγὴν οἰνοποιΐαν μέχρι τοῦ κατὰ τὰς ὑγιεῖς οἰκονομικὰς ἀρχὰς ἐπιτρεπομένου ὁρίου, τουτέστι δι’ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ πάσης φορολογίας. Πρέπει ὁ οἶνος, ὁ παραγόμενος ἐν τῇ χώρᾳ πρὸς ἐξαγωγὴν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἐπὶ τῇ ἐξαγωγῇ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν νὰ ἀπαλλάσσηται πάσης φορολογίας. Ἐκ τούτου θέλει ἐπέλθει ζημία εἰς τὸ Δημόσιον, θέλουσιν ἐλαττωθῆ τὰ ἔσοδα, ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων θέλει σπουδαίως ἄλλοθεν ἀντισηκωθῆ. Δὲν ὀφείλομεν νὰ ζητῶμεν τὴν βάσιν τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων ἐν τῇ σχέσει τῆς φορολογίας πρὸς τὴν φορολογουμένην μονάδα, ἰδίως πρέπει νὰ ζητῶμεν τὴν βάσιν τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων ἐν τῷ πολλαπλασιασμῷ τῆς μονάδος, ἐφ’ ἧς ἐπιβάλλεται ἡ φορολογία. Ὅταν ὑπάρχῃ ἐλπὶς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς, ἐφ’ ἧς ἐπιβάλλεται ἡ φορολογία, διὰ τῆς ἐλαττώσεως ἢ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διστάζωμεν περὶ τῆς ἐλαττώσεως ἢ τῆς καταργήσεως αὐτοῦ, καὶ μάλιστα ἂν πρόκηται περὶ παραγωγῆς, ἥτις θέλει εἰσαγάγει ἀμέσως ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ μέταλλον. Καὶ αὐτὴ ἡ παραγωγή, ἡ χάριν καταναλώσεως ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἀπολήγει εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ μετάλλου, διότι τὸ διὰ τῆς ἐσωτερικῆς παραγωγῆς ἀναπληρούμενον δὲν εἰσάγεται ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ φέρει ἀρνητικῶς τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα διὰ τῆς μὴ ἐξαγωγῆς τοῦ μετάλλου. Ὅταν ὅμως ἔχωμεν ἄμεσον τὴν σχέσιν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ τῆς παραγωγῆς τῆς εἰς αὐτὸ προωρισμένης, ὀφείλομεν διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν τοιαύτην παραγωγὴν, ἂν δὲ πρὸς ἐνίσχυσιν αὐτῆς ἀπαιτῆται νὰ θυσιάσωμεν καὶ σπουδαίαν πρόσοδον τοῦ Κράτους, ὀφείλομεν νὰ ὑποστῶμεν τὴν θυσίαν. Ἰδίως ὀφείλομεν νὰ ὑποστῶμεν αὐτὴν προκειμένου περὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ οἴνου, ὀφείλομεν νὰ τὴν ὑποστῶμεν χάριν τῆς κοινῆς ἀμπέλου, ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον χάριν τῆς σταφιδαμπέλου. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ παντὸς φόρου τοῦ οἴνου, τοῦ παραγομένου ἐκ τῆς ξηρᾶς σταφίδος, καὶ τότε ἐγένετο λόγος περὶ τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ μέτρου καὶ ἐπὶ τοῦ οἴνου, τοῦ παραγομένου ἐκ τῆς χλωρᾶς σταφίδος, εἴπομεν δὲ τότε, ὅτι τοιαύτην ἐπέκτασιν δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, εἰμὴ μόνον ἐφ’ ὅσον δὲν θὰ ἐπηρεάζετο ἐκ τῆς ἐπεκτάσεως ἡ πρόσοδος τοῦ Κράτους, ἡ ἐκ τῆς οἰνοποιΐας τῆς συνήθους. Εἴπομεν, ὅτι δὲν ἦτο εὔκολον, ἦτο ἴσως καὶ ἀδύνατον νὰ γενῇ ἡ διάκρισις τοῦ οἴνου, τοῦ παραγομένου ἐκ τῆς χλωρᾶς σταφίδος, καὶ τοῦ παραγομένου ἐκ τῆς σταφυλῆς. Ἀλλ’ ἡ βελτιωθεῖσα κατάστασις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτρέπει σήμερον νὰ παρακάμψωμεν τὴν δυσχέρειαν, τὴν ἐκ τοῦ ἀνεπιτεύκτου τῆς διακρίσεως, διὰ τῆς καταργήσεως συνάμα καὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, τοῦ παραγομένου ἐκ τῆς σταφυλῆς, ὅταν ὁ οἶνος οὗτος παράγηται πρὸς ἐξαγωγήν. Τὸ προτεινόμενον ἄρα μέτρον δὲν ἀφορᾷ μόνον εἰς τὴν οἰνοποιΐαν τὴν συνήθη, ἀφορᾷ καὶ εἰς τὴν οἰνοποιΐαν τὴν ἐκ χλωρᾶς σταφίδος, ἥτις ὑπόσχεται πολλὰ, διότι ἐκ τῶν πολλῶν μέτρων, ἅτινα προετάθησαν πρὸς ὑποστήριξιν τῶν τῆς σταφίδος ἐν τῇ κρίσει, ἣν αὕτη διέρχεται, ἴσως ἓν τῶν ὀλιγώτερον ἀμφιβόλων περὶ τὰ ἀποτελέσματα εἶναι τὸ τῆς χρησιμοποιήσεως μέρους τῆς σταφίδος πρὸς παραγωγὴν οἴνου προωρισμένου εἰς κατασκευὴν κονιάκ. Ἤδη ἤρξαντο τοιαῦται ἐργασίαι, ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ πρόοδος τῶν ἐργασιῶν τούτων πρὸς παραγωγὴν οἴνου ἐκ χλωρᾶς σταφίδος, ὅστις νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρώτη ὕλη πρὸς κατασκευὴν κονιάκ, ἀπαιτεῖ ἀναποδράστως τὴν κατάργησιν τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου ἐπὶ τῇ ἐξαγωγῇ. Ἑπομένως διὰ τοῦ προτεινομένου μέτρου οὐ μόνον ἐνισχύομεν τὴν συνήθη οἰνοποιΐαν, ἀλλ’ ἐρχόμεθα ἀρωγοὶ καὶ εἰς τὰ τῆς σταφίδος. Βεβαίως δὲν εἶναι τοῦτο τὸ μόνον, οὐδὲ τὸ κύριον μέτρον, ὅπερ πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Βεβαίως μέτρα σπουδαιότερα πρέπει νὰ ἐξευρεθῶσι καὶ νὰ ληφθῶσι. Τὸ καθ’ ἡμᾶς, τοσαύτην σημασίαν ἀποδίδομεν εἰς τὰ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος, ὥστε δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ προβῶμεν πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν εἰς πρότασιν πρὸς αὐτὴν περὶ συνθήκης περὶ καταργήσεως τοῦ παρ’ αὐτῇ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος εἴτε ἐπὶ ἀμοιβαιότητι, τουτέστιν ἐπὶ καταργήσει τοῦ ἐγγείου παρ’ ἡμῖν φόρου ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ προϊόντος, εἴτε ἐπὶ ἄλλοις ἀντισηκώμασι. Πρὸς τοῦτο ἠθέλομεν θυσιάσει πρόσοδον ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἐπὶ ποσῷ ἀνωτέρῳ τῶν 4,000,000 κατὰ τὰ τέως ἀποτελέσματα, ἀλλὰ καίπερ κολοσσιαῖον τὸ ποσὸν τοῦτο ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡμῶν, δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ προβάλωμεν τὴν πρότασιν ταύτην πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, καὶ δὲν θὰ διστάσωμεν ὁμοίας θυσίας καὶ ἐν τῷ μέλλοντι νὰ προτείνωμεν καὶ νὰ ἀποδεχθῶμεν, ἵνα δι’ αὐτῶν ἐπιτύχωμεν ἀποτελέσματα, οἷα ὑπόσχεται ἡ κατάργησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος δασμοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ. Δυστυχῶς ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν, ὅτι τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτῆς δὲν τῇ ἐπιτρέπουσι τὴν θυσίαν τῆς ἐκ τῆς σταφίδος προσόδου, καὶ ἀπέῤῥιψε τὰς προτάσεις ἡμῶν. Τοῦτο δὲν θέλει μᾶς ἀποτρέψει, ὅπως ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τὸ ζήτημα, οὐδὲ φρονοῦμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐλπὶς, ὅπως ἐν τῷ μέλλοντι ἐπιτευχθῇ ὅ,τι δὲν ἐπετεύχθη ἤδη, τοὐναντίον φρονοῦμεν, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ θέλουσιν ἐπικρατήσει αἱ ἰδέαι τῶν ἐπιδιωκόντων τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ ὅτι ἡ σταφὶς θέλει τελικῶς ἐκλείψει ἐκ τοῦ δασμολογίου, ἴσως καὶ ἄνευ ἀνταλλάγματος παρὰ τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ἐξέλιπεν ἐξ αὐτοῦ πληθὺς ἄλλων εἰδῶν. Ἀλλὰ σήμερον αἱ προτάσεις ἡμῶν δὲν ἐγένοντο δεκταί. Ἡ πρότασις ὅμως, οἵα παρ’ ἡμῶν διετυπώθη, ἀποδεικνύει ὁποίαν ὀφείλει κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν ν’ ἀποδίδῃ σημασίαν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἰς τὰ τῆς σταφίδος καὶ ὁποίας θυσίας νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ ὑποστῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων χάριν τῆς σταφίδος, ἐὰν διὰ τῆς θυσίας ἀπεκδεχώμεθα ἀποτελέσματα ὑπὲρ αὐτῆς θετικά. Τὰ μέτρα, ἅτινα ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀνακουφίζοντα τὴν παραγωγὴν τῆς χώρας, δὲν ἐπάγονται ἐπιβάρυνσιν ἑτέρας παραγωγικῆς τάξεως, ἢ ἑτέρας οἱασδήποτε κοινωνικῆς τάξεως, διότι ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς ἐπέτρεπεν εἰς ἡμᾶς νὰ προβῶμεν εἰς τὰ μέτρα ταῦτα, ἀπεκδεχόμενοι μὲν ἐξ αὐτῶν βελτίωσιν τῶν εἰσπράξεων διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ γινώσκοντες συνάμα, ὅτι, ἂν ἡ αὔξησις αὕτη μὴ ἐπέλθῃ, ἢ βραδύνῃ νὰ ἐπέλθῃ, τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς ἔχουσιν ἤδη, ἐπιτρέπουσι τὴν θυσίαν. Ἀλλὰ καὶ περαιτέρω μεταῤῥυθμίσεις τῆς φορολογίας ὑπαγορεύονται, εἰς ταύτας δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν, ἐὰν μὴ ἀντισηκώσωμεν τὴν ζημίαν τοῦ Δημοσίου διὰ φορολογικῶν ἐπιβαρύνσεων ἄλλων. Τὰ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, ὅπως ἤδη εἶναι οὗτος ἐπιβεβαρημένος καὶ διὰ τῆς προσθήκης τῶν δύο δεκατημορίων, δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς καλῶς ἔχοντα, διότι καὶ τὰ δύο δεκατημόρια καθιστῶσι τὸν φόρον τοῦτον ἐπαχθέστατον, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ ἀρχικὸς φόρος τῶν δύο λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν εἶναι φόρος ὑπερβολικός, οὗτινος πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν τὸν μετριασμὸν ἐν πρώτῃ εὐκαιρίᾳ. Δὲν νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ μετριάσωμεν σήμερον τὸν ἀρχικὸν φόρον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν κατάργησιν τοὐλάχιστον τοῦ προσθέτου φόρου, ἔστω καὶ δι’ ἀντισηκώματος ἐπὶ ἄλλης φορολογίας. Ἐπίσης καὶ ὡς πρὸς τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἡ πρόσθετος φορολογία τῶν δύο δεκατημορίων εἶναι ἐπαχθεστάτη. Παρ’ ἡμῖν ἡ φορολογία τῶν δημητριακῶν καρπῶν, εἴτε ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν βεβαιουμένη, εἴτε ἐν τοῖς ἁλωνίοις, ὡς πρότερον, ὅτε ἴσχυεν ἡ δεκάτη, εἶναι φορολογία ἀδικαιολόγητος. Ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ τῆς παραγωγῆς, ἐκτὸς ἐξαιρετικῶν τινων διαμερισμάτων τῆς Ἑλλάδος, ὅπου αὕτη εἶναι πλουσιωτάτη καὶ ὅπου ἑπομένως τὸ εἰσόδημα σχετικῶς πρὸς τὰς δαπάνας εἶναι μέγα, καθαρὸν ἔσοδον ἐκ τῆς παραγωγῆς δημητριακῶν καρπῶν, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, οὐδὲν ὑπάρχει. Κατ’ ἐμὲ, μελετήσαντα ἐπισταμένως τὸ ζήτημα, τὸ πλεῖστον τῶν δημητριακῶν καρπῶν παράγεται ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ ζημίᾳ, δὲν ὑπάρχει ἄρα ἔδαφος πρὸς φορολογίαν. Λέγων, ὅτι παράγονται οἱ δημητριακοὶ καρποὶ ἐπὶ ζημίᾳ, φαίνομαι ἰσχυριζόμενός τι ἀντιφατικὸν, ἀλλ’ εἶναι ὁ ἰσχυρισμὸς ἀκριβὴς, διότι ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τῆς παραγωγῆς δὲν πρέπει νὰ θεωρῶμεν τὸν ἐργαζόμενον ἰδιοκτήτην ὡς παρέχοντα τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ δωρεὰν, τὸ μίσθωμα αὐτοῦ πρέπει νὰ ὑπολογίζηται ἀνεξαρτήτως τῆς παραγωγῆς καὶ εἰς βάρος αὐτῆς· ὅταν δὲ ὑπολογίσητε τὸ μίσθωμα τῆς ἐργασίας τοῦ ἰδιοκτήτου καὶ τῆς οἰκογενείας αὐτοῦ, τὸ πλεῖστον τῆς παραγωγῆς τῶν δημητριακῶν καρπῶν ἐν Ἑλλάδι ἀποδεικνύεται ἀποκτώμενον ἐπὶ ζημίᾳ· ἐπὶ παραγωγῆς δὲ, μὴ παρουσιαζούσης καθαρὸν κέρδος, δὲν δικαιολογεῖται φορολογία. Πᾶσα ἄρα φορολογία τῶν ἐπὶ τοιούτοις ὅροις καλλιεργουμένων δημητριακῶν καρπῶν εἶναι κατακριτέα. Ἤκουσα ἐν ταῖς συζητήσεσιν ἐνταῦθα ταῖς πολιτικαῖς, ἢ μᾶλλον ταῖς κομματικαῖς, ἡμᾶς κατακρινομένους ὡς κατηργήσαντας τὴν δεκάτην. Λυποῦμαι, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ εἰσαγάγω τὴν κατάργησιν καὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὅστις ἐμετρίασε τὰ κακὰ τῆς δεκάτης κατὰ τὰ ἐννέα δέκατα, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ ὑπολειπόμενον δεκατημόριον τοῦ βάρους ἐν τῷ φόρῳ ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ αὐτὸ πρέπει κατὰ τὸ πλεῖστον τοὐλάχιστον νὰ ἐκλείψῃ, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ ἐκλείψῃ ἐφ’ ὅσον ἦναι ἀποδεδειγμένον ἐκ τῶν ἀναλογιῶν τῆς δαπάνης πρὸς τὴν παραγωγὴν, ὅτι δὲν ὑπάρχει καθαρὸν ἔσοδον, καθαρὸν δὲ ἔσοδον δὲν ὑπάρχει βεβαίως ἐν ταῖς κατηγορίαις τῶν κατωτέρων βαθμίδων τῆς κλίμακος τῆς φορολογίας· πᾶσα ἄρα μεταῤῥύθμισις ἐν τῇ φορολογίᾳ ταύτῃ πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῶν κατωτέρων βαθμίδων. Πρέπει πρῶτον νὰ καταργήσωμεν τὰ ἐπὶ πᾶσαν τὴν κλίμακα ἐφαρμοζόμενα πρόσθετα δεκατημόρια, μετὰ τὴν κατάργησιν δὲ ταύτην πρέπει νὰ διαθέσωμεν πᾶν ποσὸν, ὅπερ δυνάμεθα ἄλλοθεν νὰ ἀρυσθῶμεν, εἰς τὸν μετριασμὸν τῆς φορολογίας τῶν κατωτέρων βαθμίδων τῆς κλίμακος. Ἡ κλίμαξ κατέρχεται σήμερον μέχρι τῆς φορολογίας τῶν πέντε δραχμῶν κατὰ κτῆνος, μετὰ δὲ τῆς προσθήκης τῶν δύο δεκατημορίων, μέχρι τῶν ἓξ δραχμῶν. Αὕτη ἡ φορολογία ἐπιβάλλεται εἰς τὰ κτήνη, τὰ παράγοντα κατ’ ἀναλογίαν, ἀποδειχθεῖσαν ἐπὶ τῇ πρώτῃ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου, μέχρι τριάκοντα κοιλῶν. Φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ καταβιβάσωμεν τὰς διαβαθμίσεις μέχρι τῶν κτηνῶν, ὧν ἡ ἀναλογία τῆς παραγωγῆς δὲν ὑπερβαίνει τὰ εἴκοσι κοιλὰ, καὶ τὸν φόρον, ἀντὶ τῶν 5 δραχμῶν, ἐπηυξημένων διὰ τῶν δύο δεκατημορίων εἰς 6, νὰ περιορίσωμεν ὡς πρὸς τὰ κτήνη ταῦτα εἰς δύο δραχμάς. Τὰ κτήνη τὰ ἀροτριῶντα ἐπὶ παραγωγῇ, οὐχὶ ἀνωτέρᾳ τῶν εἴκοσι κοιλῶν, προδήλως οὐδὲν παράγουσιν εἰσόδημα· ταῦτα ἔπρεπε νὰ καλλιεργῶσιν, εἰς μηδεμίαν ὑποβαλλόμενα φορολογίαν. Δὲν ἐφθάσαμεν εἰσέτι εἰς σημεῖον, ἐπιτρέπον νὰ σκεφθῶμεν περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου, ἀλλὰ δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε νὰ περιορίσωμεν τὴν φορολογίαν αὐτῶν ἀπὸ 6 δραχμῶν εἰς 2 δραχμάς. Ἐκ τῆς ἀφετηρίας ταύτης, τῆς ἐπὶ ἀναλογίᾳ παραγωγῆς μέχρις εἴκοσι κοιλῶν φορολογίας τῶν κτηνῶν διὰ 2 δραχμῶν, προβαίνομεν εἰς τὰ παράγοντα ἐπὶ ἀναλογίᾳ ἀπὸ εἴκοσι μέχρι τριάκοντα κοιλῶν. Ἐπὶ τούτων ἡ φορολογία σήμερον ὁρίζεται εἰς πέντε δραχμὰς, ηὐξημένας διὰ τῶν δύο δεκατημορίων εἰς ἕξ δραχμὰς, ἡμεῖς δὲ προτείνομεν, ὅπως ἡ διαβάθμισις ἀπὸ δύο δραχμῶν αὐξήσῃ κατὰ μίαν καὶ ἡμίσειαν δραχμὴν καὶ ἑπομένως, ὅπως ὁρισθῇ τῆς κατηγορίας ταύτης ἡ φορολογία εἰς δραχμὰς τρεῖς καὶ ἡμίσειαν, ἀπὸ τῆς διαβαθμίσεως δὲ ταύτης νὰ ἐπέρχηται κατὰ πᾶσαν περαιτέρω διαβάθμισιν αὔξησις δραχμῆς 1,25 μέχρις τῆς διαβαθμίσεως τῶν 11 δραχμῶν, ἐν ᾗ συμπίπτουσιν αἱ δύο κλίμακες. Τοιουτοτρόπως ἡ φορολογία τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἡ κατωτέρα τῆς διαβαθμίσεως τῶν 11 δραχμῶν, θὰ μετριασθῇ, θὰ ἦναι δὲ ὁ μετριασμὸς κατὰ τοσοῦτον ἐπαισθητότερος, ἐφ’ ὅσον κατερχώμεθα ἐν τῇ κλίμακι, εἰς τὴν ὁποίαν προσθέτομεν καὶ διαβάθμισιν κατωτάτην, μειοῦσαν τὸν νῦν ἰσχύοντα κατώτατον φορολογικὸν ὅρον τῶν 5 ἢ 6 δραχμῶν κατὰ κτῆνος εἰς δραχμὰς δύο. Ἀλλὰ ταῦτα, ἡ κατάργησις τῶν δύο δεκατημορίων ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου, ἡ κατάργησις τῶν δύο δεκατημορίων ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἡ ἐλάττωσις τῆς αὐτῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν κατωτέρων διαβαθμίσεων τῆς κλίμακος, ταῦτα πάντα ἐπάγονται ἐλάττωσιν ἐσόδων σπουδαίαν, ἐλάττωσιν ὑπολογιζομένην σχεδὸν εἰς ἑκατομμύριον, ἤτοι ἀκριβῶς εἰς 933,000 δραχμῶν, ὡς δ’ ἔχουσι τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν δυνάμεθα ἄνευ διαταράξεως τοῦ ἰσοζυγίου νὰ προβῶμεν εἰς τοιαύτην θυσίαν. Προτείνομεν ἄρα, ὅπως ἐπιβληθῇ φορολογία ἀλλαχοῦ, ἀντισηκοῦσα τὴν ἐλάττωσιν. Τὴν φορολογίαν δὲ ταύτην προτείνομεν ἐπὶ τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ. Προτείνομεν, ὅπως προστεθῇ μία δραχμὴ εἰς τὰς τέσσαρας δραχμὰς, δι’ ὧν ἤδη φορολογεῖται ἡ κατανάλωσις τοῦ καπνοῦ, ἡ προσθήκη δὲ αὕτη ἀποφέρει ἀκριβῶς τὸ ποσὸν τῆς ἐλαττώσεως, τῆς προερχομένης ἐκ τῶν προτεινομένων μεταῤῥυθμίσεων· ἀλλὰ πλὴν τούτου προτείνομεν ὡς πρὸς τὸν καπνὸν καὶ ἕτερόν τι, προτείνομεν τὴν κατάργησιν τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ αὐτοῦ, καὶ τοῦτο ἐκ λόγου ὁμοίου πρὸς τὸν ὑπαγορεύσαντα τὴν πρότασιν περὶ καταργήσεως τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν οἴνου. Ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ ἐξαγομένου εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη καὶ ἐπείγουσα νὰ μὴ ἐπιβάλληται φορολογία. Ἡ ἀνάγκη αὕτη κατέστη ἐπαισθητὴ κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ ὑποβαλλομένῳ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 δὲν θέλετε εὑρεῖ ἀναγεγραμμένα τὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης, ὡς τυπωθέντος τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρό τινων ἡμερῶν, ὅτε δὲν εἴχομεν ἔτι τὴν γνώμην περὶ τοῦ ἐπείγοντος, ἣν ἀναγκαζόμεθα νὰ ἔχωμεν σήμερον. Προεβλέπομεν, ὅτι ἡ ἀνάγκη ἤθελεν ἐπιστῆ ὡς ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ἐν Τουρκίᾳ πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοῦ εἰσαγομένου εἰς τὴν Αἴγυπτον, ἀλλ’ ἤδη τὰ μέτρα ταῦτα, τ’ ἀπειλοῦντα διὰ σπουδαιοτάτου ἐν Αἰγύπτῳ συναγωνισμοῦ τὸν ἐξαγόμενον ἐξ Ἑλλάδος καπνὸν, ἐλήφθησαν, καὶ πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ λάβωμεν μέτρα ἐκ τῶν ἐνόντων, ὅπως ἀντεπεξέλθωμεν κατὰ τὸ ἐφικτόν· πρόχειρον δὲ μέτρον εἶναι ἡ κατάργησις πάσης ἐπιβαρύνσεως τοῦ ἐξαγομένου καπνοῦ. Τὸν καπνὸν ἄρα, τὸν ἐξαγόμενον ἐκ τοῦ Κράτους, δέον ν’ ἀφήσωμεν ἀσύδοτον, ἀλλὰ τὸν καπνὸν, τὸν ἐν τῷ Κράτει παραμένοντα, ὅπως ἐν αὐτῷ καταναλωθῇ, οὐδένα ἔχομεν λόγον, ἵνα ἀπαλλάξωμεν τῆς ἐγγείου φορολογίας. Δύο ἔχομεν τρόπους πρὸς φορολογίαν τοῦ καπνοῦ τούτου ἐξ ἀντιδιαστολῆς πρὸς τὸν ἐξαγόμενον, ἢ τὴν ὑποβολὴν τοῦ ἐξαγομένου καπνοῦ εἰς τὰς διατυπώσεις τῶν ἐγγυήσεων καὶ λυσεγγυήσεων, δι’ ὧν νὰ βεβαιῶται ἡ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀποστολὴ αὐτοῦ, ἢ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου τοῦ ἐγγείου τοῦ ἐν τῷ Κράτει καταναλισκομένου καπνοῦ ἐν τοῖς κοπτηρίοις, ὅπως οὕτως ἀφεθῇ ἐντελῶς ἐλευθέρα ἀπὸ φορολογικῶν περιορισμῶν ἡ κίνησις τοῦ καπνοῦ. Βεβαίως τὸ τελευταῖον τοῦτο μέτρον θὰ ἦτο τὸ προτιμότερον ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς, διότι οὐ μόνον ἀπαλλάττεται οὕτως ὁ ἐξαγόμενος καπνὸς τῆς ἐκ τῆς φορολογίας ἐπιβαρύνσεως, ἀλλὰ ἀπαλλάττεται καὶ τῆς ἐκ τῶν διατυπώσεων καὶ τῆς χρονοτριβῆς, ἃς αἱ διατυπώσεις ἐπάγονται. Προτείνομεν ἄρα, ὅπως ἀντὶ μιᾶς δραχμῆς προστεθῇ εἰς τὸν φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ δραχμὴ μία καὶ λεπτὰ εἴκοσιν, ἀπαλλαγῇ δὲ ὁ παραγόμενος ἐν τῇ χώρᾳ καπνὸς ἀπὸ πάσης ἐγγείου φορολογίας. Τὸ μέτρον τοῦτο, ὅπως καὶ τ’ ἄλλα, εἶναι ὑπαγόρευσις μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἰδέας, τῆς ἰδέας, ὅτι πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ ὑποστηριχθῇ παρ’ ἡμῖν ἡ παραγωγή, διότι μόνον διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς δυνάμεθα νὰ καταστῶμεν ἱκανῶς ἰσχυροί, ὅπως ἄρωμεν τὰ βάρη, ἅτινα ἀναγκαζόμεθα νὰ ἐπιβάλλωμεν εἰς τὴν κοινωνίαν. Τὰ βάρη ταῦτα εἶναι βεβαίως μεγάλα, ἀλλ’ εὐτυχῶς ἐξ ὑπαρχῆς ἐπρυτάνευσεν ἡ ἰδέα, ὅτι ἔπρεπε νὰ κατανέμωνται διὰ τρόπου, ἀφίνοντος τὴν παραγωγὴν ὅσον ἔνεστιν ἐλευθέραν. Τοιαύτη δὲ ὑπῆρξεν ἡ ἐπίδρασις τῆς φορολογίας, οὕτω κατανεμηθείσης, ὥστε οὐ μόνον δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ἐκ τῆς φορολογίας ἐπῆλθε παρακώλυσις τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ τοὐναντίον ἔχομεν ἀποδείξεις, ὅτι ἐν πολλοῖς ἐκ τῆς φορολογίας ἐπῆλθεν ἐμψύχωσις σπουδαία τῆς παραγωγῆς. Ἰδίως τὰ τοῦ δασμολογίου, ἅτινα δὲν ἐπεβλήθησαν ἐπὶ τῷ εἰδικῷ σκοπῷ τῆς προστασίας, —ἐπεβλήθησαν ἐπὶ εἰδικῷ σκοπῷ ταμιευτικῷ — ἔσχον ἀποτελέσματα ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς σπουδαιότατα, ἀποτελέσματα, ἅτινα σήμερον γίνονται ἐπαισθητὰ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἐλαττώσει τῆς προσόδου τοῦ δασμολογίου. Μετὰ χαρᾶς βλέπομεν τὴν πρόσοδον τοῦ δασμολογίου ἐλαττουμένην, ἐφ’ ὅσον ἡ ἐλάττωσις προέρχεται ἐξ αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς ἐν τῇ χώρᾳ. Ὅταν βλέπωμεν τὰ ὑφάσματα, τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα, ὑποχωροῦντα ἀπέναντι τῶν ὑφασμάτων, τῶν ἐν τῇ χώρᾳ παραγομένων, καίτοι τοῦτο ἐπάγεται σπουδαίαν ζημίαν τοῦ ταμείου, εὐχαρίστως παριστάμεθα εἰς τὴν μείωσιν τῆς προσόδου. Ὅταν βλέπωμεν ποικίλας βιομηχανίας, ἀναθρωσκούσας ὡς προϊόντα τοῦ δασμολογίου, καίτοι τὸ δασμολόγιον δὲν ἐψηφίσθη ἐπὶ τοιούτῳ σκοπῷ, ἀλλ’ ἐπὶ σκοπῷ ταμιευτικῷ, ὃν ἐξεπλήρωσεν ἐπιτυχῶς, ἀναγράφομεν τὸ ἀποτέλεσμα εὐχαρίστως. Τὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς πρέπει νὰ ἦναι παρ’ ἡμῖν τὸ κύριον μέλημα, πρωτίστη δὲ παραγωγή, χρήζουσα τῆς μερίμνης ἡμῶν, εἶναι ἡ σταφὶς, εὐθὺς κατόπιν τάσσονται τὰ τῆς οἰνοποιίας ἐν γένει, συνταυτιζόμενα ἔν τισι πρὸς τὰ τῆς σταφίδος καὶ τὰ τῆς παραγωγῆς τῶν σιτηρῶν. Ἡ μέριμνα αὕτη δὲν ἐπιβάλλει μόνον τὰ μέτρα, ἅτινα ὡς καθαρῶς φορολογικὰ ἀναγράφονται ἐν τοῖς ἀποτελέσμασιν αὐτῶν διακεκριμένως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἐπιβάλλει καὶ ἄλλα μέτρα, ὧν τ’ ἀποτελέσματα δὲν δύνανται δι’ ἀριθμῶν εὐκρινῶς καὶ ἐκ προοιμίων νὰ καθορισθῶσιν, ἐπάγονται ὅμως θυσίας ἐνδεχομένας, ἅστινας ὅμως δὲν πρέπει νὰ διστάσωμεν νὰ παραδεχθῶμεν. Ἡ διανομὴ τῆς ἐθνικῆς γῆς ἦτο μέτρον ἐπιβαλλόμενον εἰς τὸ Κράτος, δυστυχῶς ὅμως ἐκανονίσθη οὕτως ἀμελετήτως, τοσοῦτον ἀνεπιτυχῶς, ὥστε δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι, ἐὰν ἐδωρεῖτο ἡ ἐθνικὴ γῆ εἰς τοὺς καλλιεργητὰς, θὰ ἦτο ἐπικερδέστερον εἰς τὸ Δημόσιον τὸ μέτρον, τοῦ ληφθέντος ὡς τὸ διετύπωσεν ὁ Ὑπουργὸς, ὁ εἰσαγαγὼν αὐτὸ κατὰ τὸ 1871. Τοιαύτας ὑπέστησαν πιέσεις οἱ ἀποκτήσαντες τὴν ἐθνικὴν ἀκίνητον περιουσίαν ἐκ τῆς ἀμελετήτου ἐκείνης νομοθεσίας, ὥστε τῇ ἀληθείᾳ ἀντὶ προθέσεως εὐεργετικῆς κινδυνεύει νὰ θεωρηθῇ ὡς ὑπαγορεύσασα τὴν νομοθεσίαν ἐκείνην πρόθεσις τιμωρίας τῶν καλλιεργητῶν τῆς Ἑλλάδος διὰ τῆς οὕτω γενομένης διανομῆς. Ἀπεδείχθη δὲ τοῦτο ἐν τῇ ἀκμῇ αὐτοῦ, ὅτε τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον ἐθεώρησεν ὡς ἀναγκαίαν συνέπειαν τοῦ συστήματος τὴν ψήφισιν νόμου, ἐπιτρέποντος τὴν μίσθωσιν τῆς ἐπικαρπίας τῶν καλλιεργουμένων ἀδηλώτων γαιῶν, εἴτε αὗται προέρχωνται ἐκ πλεονασμάτων δηλωθεισῶν γαιῶν, εἴτε αὗται προέρχωνται ἐκ γαιῶν μηδαμῶς δηλωθεισῶν. Ἀπέναντι συστήματος ἀκαταρτίστου καὶ ἀπολήγοντος εἰς τὸ δίλημμα, τοῦ ἀφορολογήτου τῆς προσόδου τῶν μὴ δηλωθεισῶν γαιῶν, βραβευομένου οὕτω τοῦ κακῆς πίστεως κατόχου, ἢ τῆς ὑποβολῆς τῆς προσόδου ταύτης εἰς φορολογίαν διὰ μισθώσεως ἐπὶ ἀδήλοις, ἐνόμισαν οἱ προκάτοχοι ἡμῶν, ὅτι ἡ πρόσοδος τῶν καλλιεργουμένων τούτων γαιῶν, τῶν πλεοναζουσῶν ἐπὶ τῶν δηλωθεισῶν ἐκτάσεων, καὶ τῶν γαιῶν, τῶν μηδόλως δηλωθεισῶν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε καλλιεργουμένων, ὧν οὐδεμίαν εἶχε σημείωσιν οὐδὲ γνῶσιν ἡ ὑπηρεσία, ἔπρεπε νὰ ἐκμισθῶται ἐπὶ δημοπρασίᾳ, ὁ δὲ μισθωτὴς ν’ ἀναλαμβάνῃ πρὸς τοὺς κακῆς πίστεως κατόχους τὸν ἀγῶνα τῆς βεβαιώσεως τῆς ἐπικαρπίας. Ποῖον ὑπῆρξε τοῦ μέτρου τούτου τὸ ἀποτέλεσμα; Τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ εἰσαγαγὸν τὸ μέτρον, ἀνέγραψεν ἐξ αὐτοῦ πρόσοδον 7,000 δραχμῶν, ἀπεδείχθη ὅμως, ὅτι ἀντὶ 7,000 δραχμῶν, καταβληθεισῶν τὸ πρῶτον ἔτος ὑπὸ τῶν μισθωτῶν, εἰσέπραξαν οὗτοι ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν. Οὐδὲ ταύτας εἰσέπραξαν ἁπάσας παρὰ τῶν κακῆς πίστεως κατόχων, ἀλλ’ εἰσέπραξαν πολλὰς διὰ τοῦ ὅπλου, τοῦ παραδοθέντος εἰς αὐτοὺς πρὸς πίεσιν, παρὰ τῶν καλλιεργούντων γαίας δεδηλωμένας καὶ οἵτινες, ἵνα ἀπαλλαγῶσι τῆς πιέσεως, προετίμων νὰ πληρώσωσι λύτρα. Δὲν δύναμαι νὰ κατακρίνω τοὺς προκατόχους ἡμῶν ἐπὶ τῷ ληφθέντι μέτρῳ· ὁ μόνος καὶ ἐπ’ αὐτῷ κατακριτέος εἶναι ὁ ἀρχικῶς συντάξας καὶ ἐπιτυχὼν τὴν ἐπιψήφισιν τῆς νομοθεσίας περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς ἀκινήτου περιουσίας, διότι ἐκεῖνος εἶναι ὁ παραίτιος ἁπάντων τῶν δεινῶν. Οἱ δυστυχεῖς προκάτοχοι ἡμῶν εὑρέθησαν ἀπέναντι τοῦ διλήμματος, ἢ νὰ θυσιάσωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, βραβεύοντες τοὺς κακῆς πίστεως κατόχους, ἢ νὰ παραδώσωσι τὸ μέσον τοῦτο τῆς πιέσεως εἰς χεῖρας τῶν μισθωτῶν. Προετίμησαν τὴν μίσθωσιν, ἐλπίσαντες ἴσως, ὅτι ἤθελε τοὐλάχιστον ἐπιτευχθῆ σπουδαία εἴσπραξις ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, καίτοι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν δημοπρασιῶν ἐξ 7,000 δραχμῶν μικρὰν καὶ περὶ τούτου ἐπέτρεπεν ἐλπίδα. Ναὶ μὲν αἱ δημοπρασίαι μετὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἀπήνεγκον 70,000 δραχμῶν, ἀλλὰ τί εἶναι 70,000 δραχμῶν ἀπέναντι τῶν ποσῶν, ἅτινα οἱ μισθωταὶ θὰ εἰσέπραττον; Ἐνῷ ἐγένετο ἡ παραχώρησις τῆς μισθώσεως ἐν δημοσίῳ πλειστηριασμῷ, διατὶ δὲν ἐγένοντο προσφοραὶ ἀνώτεραι; Διότι οἱ ἐπιδιώκοντες ὠφέλειαν ἐκ κανονικῆς ἐργασίας δὲν κατήρχοντο εἰς τὸν διαγωνισμόν, διότι ἔβλεπον, ὅτι ἡ βεβαίωσις τῆς ἐπικαρπίας ἤθελε τοὺς ἐκθέσει εἰς δικαστικοὺς ἀγῶνας καὶ ἤθελεν ὑποχρεώσει αὐτοὺς νὰ λάβωσι στάσιν ἀπέναντι τῶν συμπολιτῶν αὐτῶν μὴ ἐπίξηλον. Οἱ διαγωνιζόμενοι ἑπομένως δὲν ἦσαν κατὰ κανόνα ἐκ τῶν συντελούντων εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ πρέποντος ἀποτελέσματος τῶν δημοπρασιῶν, ἦσαν μεταξὺ αὐτῶν καὶ πολλοὶ, οἵτινες κατήρχοντο εἰς τὸν συναγωνισμὸν ἐπὶ σκοπῷ ἐκθέσμου ἐκμεταλλεύσεως τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἤθελον ἀποκτήσει. Συνέπεια τούτου εἶναι, ὅτι οἱ μισθωταὶ εἰσπράττουσι, παρ’ ὀφειλόντων καὶ μὴ ὀφειλόντων, ἑκατομμύριον, τὸ δὲ Δημόσιον εἰσπράττει 70,000 δραχμῶν. Ἐβασανίσθη τὸ ζήτημα παντοιοτρόπως, ἐξητάσαμεν, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ βραβευθῶσιν οἱ κακῆς πίστεως κάτοχοι, οἱ καλλιεργοῦντες καὶ ἀποκρύπτοντες τὴν καλλιέργειαν. Ἀνεγνωρίσαμεν ὅτι ἀδύνατον ἦτο νὰ παραγάγωμεν οἷον δήποτε ἀγαθὸν ἐκ τοῦ ἐλεεινοῦ θεσμοῦ τῆς μισθώσεως τῆς ἐπικαρπίας τῶν ἀποκρυπτομένων ἀδηλώτων ἐθνικῶν γαιῶν καὶ ὅτι προτιμότερον νὰ μείνῃ ἀζήτητος ὁ κακῆς πίστεως κάτοχος ἢ νὰ ἐξακολουθῇ ὁλόκληρος κοινωνία ὑφισταμένη τὰς ἐκ τῆς μισθώσεως πιέσεις. Ἡ νομοθεσία τοῦ 1871 δὲν συνετάχθη βεβαίως χάριν τῶν κακῆς πίστεως κατόχων, ἀλλ’, ὡς συνετάχθη, ἀναποδράστως καταλήγει εἰς τὴν βράβευσιν τῆς κακῆς πίστεως, ἀφοῦ δὲ τοιαύτη εἶναι ἡ νομοθεσία, πρέπει ν’ ἀνεχθῶμεν τὰς συνεπείας, ἕως οὗ δυνηθῶμεν ῥιζικῶς νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὰ κατ’ αὐτήν. Ἀνάγκη ἄρα νὰ παραιτηθῶμεν ἀπὸ τῶν μισθώσεων καὶ τοῦτο προτείνομεν εἰς τὴν Βουλήν, ἤτοι τὴν κατάργησιν τοῦ δικαιώματος, ὅπερ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1885 ἔχει ἡ Κυβέρνησις, τῆς μισθώσεως τῆς ἐπικαρπίας τῶν ἀδηλώτων γαιῶν, ὧν οἱ καλλιεργηταὶ ἀποκρύπτουσι τὴν καλλιέργειαν. Ταυτοχρόνως, ὡς γινώσκει ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον προταθέντων, ἐλήφθησαν ῥιζικὰ μέτρα, ὅπως κανονισθῶσι τὰ τῆς ἀκινήτου περιουσίας τοῦ Δημοσίου, ἐλήφθησαν ῥιζικὰ μέτρα, ὅπως τὰ τοῦ κτηματολογίου τοῦ Κράτους κανονισθῶσιν, ὅπως καταστρωθῇ ὁ κτηματικὸς χάρτης τῆς Ἑλλάδος τῆς τε ἰδιωτικῆς κτήσεως, τῆς μὴ ἐχούσης τὴν ἀρχὴν ἐν τῇ κυριότητι τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς ἀνατρεχούσης εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἐν Ἑλλάδι, ὡς ἐκ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀπεκτήθη ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ Κράτους, εὐτυχῶς τὸ πλεῖστον τῆς κυριότητος τῆς γῆς ἀνατρέχει εἰς τὸ Δημόσιον, ἑπομένως, κανονίζοντες τὰ τῆς ἰδιωτικῆς κτήσεως, κανονίζομεν συνάμα καὶ τὰ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τῶν τῆς ἰδιωτικῆς κτήσεως, τῆς ἐκ τῶν δημοσίων κτημάτων καὶ γαιῶν παραγομένης. Εἰσήχθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου, ἐπιτρέποντος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα προβῇ εἰς τὰ τῆς καταστρώσεως τοῦ κτηματικοῦ χάρτου τῆς Ἑλλάδος, ὁ δὲ νόμος ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν καὶ δὲν ἔλαβε τὴν ὁριστικὴν κύρωσιν, ἀλλ’ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐξ ἄλλων νόμων, νὰ προβῇ εἰς ἐργασίας προκαταρκτικὰς περὶ τοῦ κτηματικοῦ τούτου χάρτου· αἱ δὲ ἐργασίαι ἤρξαντο καὶ προβαίνουσι ταχύτατα καὶ οἱ μεταβαίνοντες εἰς Ἐλευσῖνα ἀπαντῶσι τοὺς χαράττοντας γραμμὴν τῆς γεωδαιτικῆς βάσεως. Διὰ τοῦ κτηματικοῦ χάρτου θέλει ἐπιτευχθῆ ὁ κανονισμὸς τοῦ ζητήματος τῶν δηλωθεισῶν καὶ τῶν ἀδηλώτων γαιῶν, ἀλλὰ θέλει κανονισθῆ καὶ ζήτημα ἄλλο σπουδαιότατον, τὸ τῆς ἰδιωτικῆς κτήσεως, θέλει δὲ καταστῆ ἐφικτὴ ἡ ἐν Ἑλλάδι ἵδρυσις τῆς κτηματικῆς πίστεως. Ἤδη ἐκ τῶν ἐπιτευχθέντων ὡς πρὸς τὰ τῆς πίστεως τῆς χώρας, ὡς πρὸς τὰ τοῦ ὅρου, ἐφ’ ᾧ δανείζεται τὸ Κράτος, ὁ τόκος τοῦ χρήματος, τοῦ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένου εἰς τὴν χώραν πρὸς χρησιμοποίησιν ἐν αὐτῇ, ἐπαισθητῶς ἠλαττώθη. Τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἐδανείζετο πρὸς 9 καὶ 10%, σήμερον δανείζεται ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πρὸς 5%. Ὅταν δὲ τὸ Δημόσιον δανείζηται πρὸς 5%, δὲν ἀπέχει πολὺ ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν πάντες θέλουσι δανείζεσθαι ἐφ’ ὅρῳ παρεμφερεῖ. Ἤδη περὶ Κτηματικῆς Τραπέζης διαπραγματευόμεθα ἐπὶ τοιαύτῃ βάσει, ἐπὶ τῇ βάσει τόκου κανονιζομένου, ὅπως ἁπανταχοῦ καὶ ἐνταῦθα, ἐν σχέσει πρὸς τὸν τόκον τῶν δημοσίων χρεῶν. Προσκόπτουσιν ὅμως αἱ διαπραγματεύσεις οὐχὶ εἰς τὰ τοῦ τόκου, ἀλλ’ εἰς τὰ τῆς ἰδιωτικῆς ἀκινήτου κτήσεως, ἥτις παρ’ ἡμῖν εἶναι τοσοῦτον ἀκανόνιστος, ὥστε δὲν εἶναι εὔκολος ἡ ἐπ’ αὐτῆς στήριξις τῆς κτηματικῆς πίστεως. Βάσις τῆς κτηματικῆς πίστεως εἶναι ὁ καθορισμὸς τῶν δικαιωμάτων ἑκάστου διὰ κανονικῆς ἐργασίας, καὶ ταύτης τῆς ἐργασίας βάσις εἶναι ὁ κτηματικὸς χάρτης. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ τόκου, εὐθὺς, ὡς δυνάμεθα νὰ προσφέρωμεν εἰς τὸ ξένον χρῆμα τὰς ἐγγυήσεις τῆς ἰδιωτικῆς κτήσεως, ἃς ὁ χάρτης ὁ κτηματικὸς καθιστᾷ ἐφικτὰς, ἐπιτρέπει τὴν σύστασιν Κτηματικῶν Τραπεζῶν, μεθ’ ὧν στενότατα συνδέονται καὶ αἱ Γεωργικαὶ Τράπεζαι. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνη αὕτη ἡ ὠφέλεια, ἡ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τοῦ ἐπὶ τῶν χρεῶν τοῦ Δημοσίου· ὅπως τὰ χρέη τοῦ Δημοσίου ἤδη ἐπιβαρύνονται διὰ τόκου ἐλάσσονος ἢ πρότερον, οὕτω πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα, ὅπως καὶ τὰ χρέη τῶν δήμων διὰ συμπράξεως τοῦ Δημοσίου ἀποτίνωσι τόκον ἐλάσσονα· διὰ τῆς συμπράξεως δὲ τοῦ Δημοσίου, γινομένης κατὰ τρόπον ἐξασφαλίζοντα καὶ αὐτοῦ τὰ συμφέροντα, θέλει βεβαίως ἐπιτευχθῆ καὶ ὑπὲρ τῶν δήμων ὅ,τι ἐπετεύχθη καὶ ὑπὲρ τοῦ Κράτους. Εἶναι ἄτοπον σήμερον, ὅτε τὸ Δημόσιον δανείζεται πρὸς 5%, νὰ δανείζωνται οἱ δῆμοι πρὸς 7%· καὶ βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα, ὅπως οἱ τόκοι τῶν χρεῶν τῶν δήμων περιορισθῶσι καὶ αὐτοὶ εἰς τὸν ὅρον, ἐφ’ ᾧ δανείζεται καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τοῦτο τότε μόνον θέλει καταστῆ ἐφικτὸν, ὅταν ψηφισθῇ τὸ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν μέτρον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων τελῶν καὶ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν διὰ τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἦτο ἀνάγκη νὰ μνησθῶ τῶν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἐν σχέσει πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, οὐ μόνον διότι τὰ τοῦ τόκου τῶν κεφαλαίων σχετίζονται ἀμέσως πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ πρὸς τὰ τῆς τροπῆς δανείων, ὧν ὁ Προϋπολογισμὸς ἀναγράφει τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια, ἀλλὰ διότι διὰ τῶν μέτρων ἐκείνων μεταῤῥυθμίζονται τὰ τῆς φορολογίας τῆς ἐπὶ τῇ εἰς τὸ Κράτος εἰσαγωγῇ. Ὅπως κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον περὶ διαπυλίων τελῶν, ἡ κατάργησις αὐτῶν ἀνεπληροῦτο διὰ φορολογίας ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων εἰδῶν, καὶ ἤδη ἐπὶ τῇ αὐτῇ βάσει εἰσάγομεν ἐκ νέου τὸ νομοσχέδιον, τροποποιοῦντες αὐτὸ μόνον ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστον, ἐν τῇ διανομῇ τῶν εἰσπραττομένων καὶ ἐν τῷ ὅρῳ τῶν εἰσπρακτέων. Οὕτως ἐπιβάλλομεν ἀντὶ τῶν καταργουμένων διαπυλίων τελῶν πρόσθετον δασμὸν ἐπὶ τῇ εἰσαγωγῇ· ὁ σπουδαιότερος δὲ τῶν ἐπιβαλλομένων προσθέτων δασμῶν εἶναι ὁ ἐπὶ τῶν σιτηρῶν. Ὁ ὅρος τοῦ προσθέτου τούτου δασμοῦ κανονίζεται διὰ τρόπου, μὴ μεταβάλλοντος κατ’ οὐσίαν τὸ καθεστώς. Σήμερον τὰ εἰσαγόμενα σιτηρὰ εἰς τὰς πόλεις ὑποβάλλονται εἰς φορολογίαν 2% ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῶν ἐν τῇ δασμολογικῇ διατιμήσει τῶν δήμων καθοριζομένων. Οὕτως ὁ σῖτος, ὁ εἰσαγόμενος εἰς Ἀθήνας ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὑποβάλλεται εἰς τὸν καθοριζόμενον ἐν τῷ δημοσίῳ δασμολογίῳ φόρον δραχμῆς καὶ λεπτῶν 20 κατὰ στατῆρα, ἀλλ’ ὁ σῖτος οὗτος ὑποβάλλεται καὶ εἰς πρόσθετον ἔτι φόρον δημοτικὸν 28 λεπτῶν, διότι ἡ δημοτικὴ διατίμησις ὁρίζει τὴν τιμὴν τοῦ σίτου εἰς 14 δραχμὰς κατὰ στατῆρα, ἑπομένως κατὰ λόγον τῶν 2% ἐπὶ τῶν 14 δραχμῶν ὁρίζεται ὁ δημοτικὸς δασμὸς εἰς 28 λεπτὰ κατὰ στατῆρα. Ὁ δασμὸς οὗτος τῶν 28 λεπτῶν καταργεῖται ὡς διαπύλιος, ἐπιβάλλεται δὲ ὡς πρόσθετος ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς· καταργοῦνται καὶ τὰ ἐπιβαλλόμενα διαπύλια εἰς τὸν ἐγχώριον σῖτον, τὸν εἰσαγόμενον εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦ ἐγχωρίου σίτου, τοῦ εἰσαγομένου εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, εἶναι ἐν συνόλῳ ἴσον πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ἔξωθεν εἰσαγόμενον, πρέπει εἰς τὸν ἔξωθεν εἰσαγόμενον σῖτον νὰ ἐπιβάλωμεν ἴσον ποσὸν πρὸς τὸ καταργούμενον ἐπὶ τοῦ εἰσαγομένου εἰς τὴν πόλιν ἐγχωρίου σίτου, ὅπως ἀναπληρώσωμεν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ τέως ἐπιβαλλομένου δημοτικοῦ δασμοῦ, τουτέστι πρέπει νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενον σῖτον πρόσθετον δασμὸν δὶς 28 λεπτῶν, ἤτοι λεπτῶν 56. Τοῦτο τὸ ποσὸν, ἤτοι εἰς στρογγύλον ἀριθμὸν λεπτὰ 60, προτείνομεν, ὅπως ἐπιβληθῇ ὡς πρόσθετος δασμὸς ἐπὶ τοῦ ἔξωθεν εἰσαγομένου σίτου ἀντὶ τῶν καταργουμένων δημοτικῶν δασμῶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων εἰς τοὺς δήμους σίτων, εἴτε ξενικῶν εἴτε ἐγχωρίων· τουτέστι τὸ ποσὸν, τὸ τέως ἐπιβαλλόμενον εἰς τὸν ξενικὸν καὶ εἰς τὸν ἐγχώριον σῖτον, θὰ ἐπιβάλληται ὁλόκληρον εἰς τὸν ξενικὸν, ἀπαλλασσομένου τοῦ ἐγχωρίου ἀπὸ παντὸς δημοτικοῦ δασμοῦ καὶ καταργουμένων τῶν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τελωνιακῶν ζωνῶν, αἵτινες παρεμποδίζουσι τὴν ἐμπορικὴν ἐν τῇ χώρᾳ κίνησιν καὶ ὑποβάλλουσιν εἰς μυρίας πιέσεις τοὺς εἰσερχομένους εἰς τοὺς δήμους.

§10ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ τοῦ δασμολογίου ἐπιβάλλετε ταῦτα ἢ διὰ τοῦ νόμου;

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοῦ νόμου. Ἠξεύρω, ὅτι οἱ θέλοντες νὰ διαστρέφωσι τὰ πάντα παρέστησαν, ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα λαμβάνονται ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἐνῷ οὐδὲ λεπτὸν ἐκ τῶν προσθέτων δασμῶν πρόκειται νὰ περιέλθῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, θὰ εἰσπράττωνται δὲ οὗτοι ὑπὲρ τῶν δημοτικῶν ταμείων, διανεμόμενοι καθ’ ὃν τρόπον ὁ περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν νόμος κελεύει.

§12ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω τίνες οἱ διαστρέφοντες τὰ πράγματα, ἀλλὰ θὰ συζητήσωμεν.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπίσης ἐπὶ τῶν κτηνῶν, τῶν εἰσαγομένων εἰς τὸ Κράτος, θέλει ἐπιβληθῆ πρόσθετος φορολογία τριῶν δεκατημορίων, ἥτις ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὴν καταργουμένην τῶν διαπυλίων, διότι κατὰ τὴν δημοτικὴν διατίμησιν τὰ χονδρὰ κτήνη ἔχουσιν ἀξίαν 240 δραχμῶν, ἑπομένως εἰς δρ. 4.80 ἀνέρχεται ἡ φορολογία ἡ δημοτική, ἡ προστιθεμένη νῦν εἰς τὰς τριάκοντα δραχμὰς ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων κτηνῶν, ἀλλὰ αἱ 4.80 ἐπιβάλλονται καὶ εἰς τὰ εἰσαγόμενα εἰς τοὺς δήμους ἐγχώρια κτήνη, ἐπειδὴ δὲ ὑποθέτομεν ταῦτα ἰσάριθμα πρὸς τὰ ξενικὰ, ἐπιπροσθέτομεν τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸν δασμὸν τῶν ξενικῶν καὶ ἔχομεν πρόσθετον δασμὸν 9,60, περιοριζόμενον διὰ τῶν τριῶν δεκατημορίων εἰς δραχμὰς 9· ἀπαλλάσσονται δ’ οὕτως ἐντελῶς τὰ ἐγχώρια κτήνη παντὸς δημοτικοῦ δασμοῦ, ἐπιβαρυνομένων μόνον τῶν ξενικῶν. Τοιαῦται αἱ προτεινόμεναι μεταῤῥυθμίσεις, αἵτινες ἔχουσιν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἐλάττωσιν ἔν τισι τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1889 καὶ τὴν αὔξησιν ἐν ἄλλοις, αὔξησιν ὅμως, ὡς παρετήρησα, κατωτέραν τῶν ἐλαττώσεων, ἐπειδὴ τὴν αὔξησιν ὡς ἀντισήκωμα προκαλοῦμεν ὡς πρός τινας μόνον τῶν γενομένων καταργήσεων καὶ ἐλαττώσεων φόρων, ἄλλας δὲ ἐλαττώσεις καὶ καταργήσεις εἰσάγομεν ἄνευ οὐδενὸς ἀντισηκώματος. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν διὰ νομοθετικῆς μεταῤῥυθμίσεως αὐξήσεων καὶ ἐλαττώσεων τῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ 1890 σχετικῶς πρὸς τὸν τοῦ 1889, ἔχομεν καὶ ἄλλας μεταβολάς, οὐχὶ ἐκ νομοθετικῶν μέτρων, ἀλλ’ εἴτε ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ παρελθόντος ἀποδεικνυομένας ὡς ἀκριβεῖς, εἴτε θεωρουμένας πιθανὰς ἐξ ἄλλων λόγων. Καὶ ἤδη θέλω ἀνακοινώσει ὑμῖν τὰ τῶν αὐξήσεων καὶ ἐλαττώσεων τούτων. Ἀλλὰ πρὸ τούτου, ἵνα παραστήσω ἀκριβῶς πάντα, ὅσα ἐν τῷ πίνακι τούτῳ περιλαμβάνονται, πρέπει νὰ ἐκθέσω καὶ ἕτερόν τι μέτρον, εἰσαγόμενον διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890. Ἐν αὐτῷ μεταῤῥυθμίζονται τὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ὡς πρὸς τὸν τρόπον τοῦ καταλογισμοῦ τῶν ἐσόδων αὐτοῦ, διότι τὸ ταμεῖον τοῦτο ἔχει εἰσοδήματα περὶ τὰ 4,000,000, ἔχει σήμερον βάρη συντηρήσεως τῶν ὁδῶν 1,900,000, τὸ δὲ ὑπόλοιπον εἶναι προωρισμένον, κατὰ τὸν νόμον, ὅπως συντελῇ εἰς τὴν κατασκευὴν νέων ὁδῶν, εἴτε δι’ ἀμέσου ἐτησίας διαθέσεως τοῦ ποσοῦ, εἴτε διὰ πραγματοποιήσεως δανείου, ἐπιτρεπομένου κατὰ τοὺς κειμένους νόμους εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ἐγγυήσει τοῦ ὑπολοίπου τούτου, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ τόκου τοῦ συμπεφωνημένου ἐπὶ τοῦ πραγματοποιηθέντος δανείου τῶν 20,000,000 παλαιῶν δραχμῶν, ἤτοι 17,580,000 δραχμῶν νέων. Ἤδη κατασκευάζομεν ἁμαξιτοὺς ὁδοὺς, κατασκευάζομεν δὲ καὶ σιδηροδρόμους οὐ μόνον μεγάλης διεθνοῦς συγκοινωνίας, ἀλλὰ καὶ τοπικῆς συγκοινωνίας, ἀντικαθιστῶντας τὰς ἁμαξιτοὺς ὁδοὺς. Ἐθεωρήθη, ὅτι ὁ χωρισμὸς τῆς δαπάνης πρὸς κατασκευὴν τοιούτων σιδηροδρόμων, ἀπὸ τῆς δαπάνης πρὸς κατασκευὴν ἁμαξιτῶν ὁδῶν δὲν ἐδικαιολογεῖτο πλέον, ὅτε ἔπρεπε τὰ περὶ τούτων νὰ κανονίζωνται ἑνιαίως, ἑπομένως, ὅτι ἀπέναντι τῶν δανείων εἴτε τῶν ὑπὲρ τῆς ἁμαξιτοῦ ὁδοποιΐας κατὰ τὰ κείμενα ἐπιτρεπομένων ἢ πραγματοποιηθέντων, εἴτε τῶν ὑπὲρ τῆς σιδηροδρομικῆς τοπικῆς συγκοινωνίας πραγματοποιηθέντων ἢ ἐπιτραπέντων, ἔδει νὰ χρησιμεύωσι τὰ πλεονάζοντα ποσὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας· ἀναγράφομεν ἄρα ὡς ἔξοδον τῆς ὁδοποιΐας τοὺς τόκους τοῦ δανείου τῶν 17,580,000, ἀνερχομένους εἰς 966,000, ἀναγράφομεν δ’ ἐπίσης ὡς πρόσοδον τοῦ Δημοσίου, ἀποδιδομένην ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας χάριν τῆς πληρωμῆς τῶν τόκων τῶν δανείων εἴτε τῆς ἁμαξιτοῦ ὁδοποιΐας, εἴτε τῆς σιδηροδρομικῆς, τὸ ὑπόλοιπον ἐκ δραχμῶν 925,000. Ἀναφέρω τοῦτο, ἵνα ἐννοηθῇ ἐντελῶς ὁ πίναξ, ὃν θέλω ἀναγνώσει, πίναξ, περιλαμβάνων τὰ ἐπὶ πλέον τοῦ 1889 ἀναγραφέντα ἐν τῇ χρήσει τοῦ 1890 ἔσοδα καὶ τὰ ἐπὶ ἔλαττον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889 ἀναγραφέντα. Τὰ ἐπὶ πλέον ἀναγραφέντα εἶναι πρῶτον τὸ μνησθὲν ποσὸν τῶν ἐξ ἀπολήψεως ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ δραχμῶν 925,000, εἶτα δὲ, παραλειπομένων πάντοτε τῶν κλασμάτων, ἐκ τελῶν χαρτοσήμου 840,000, διότι τοῦτο ἀποδεικνύει τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ παρελθόντος, ἐκ δικαιωμάτων καταναλώσεως καπνοῦ 755,000, ὡς ἐκ τοῦ προσθέτου φόρου, περὶ οὗ ὡμίλησα, ἐκ ποινικῶν τελῶν καὶ ἐξόδων 500,000, ἐξ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου 413,000, ἐξ ἀντισηκώματος στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας 300,000, ἐκ φόρου ἐπιτηδευμάτων 206,000, ἐκ διαφόρων ἐσόδων τρεχούσης καὶ παρελθούσης χρήσεως 120,000, ἐκ ταχυδρομείων καὶ τηλεγραφείων 68,000, ἐκ κρατήσεων λόγῳ πολιτικῶν συντάξεων 35,000, ἐκ φόρου ἀνωνύμων ἑταιριῶν 25,000, ἐκ ποσοστῶν ἀνηκόντων εἰς τοὺς δήμους 24,000, ἐκ προσόδων μεταλλείων 5,000, ἐκ προσόδων δημοσίων ἐργοστασίων καὶ καταστημάτων 2,000, ἐκ φόρου οἰκοδομῶν 1,632 καὶ ἐκ φόρου βοσκῶν 319 δραχμῶν. Τὰ ἐπὶ ἔλαττον δὲ ἔσοδα: τέλη τελωνιακὰ εἰσαγωγῆς 1,242,000. Φόρος καταναλώσεως οἴνου 1,098,000· φόρος ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν 914,000· εἰσπράξεις ἐσόδων παρελθουσῶν χρήσεων 800,000· ἔγγειος φόρος ἀροτριώντων κτηνῶν 527,000· ποσοστὰ ταμείου ὁδοποιΐας 339,000· ἔγγειος φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ 408,000· ἐκποίησις ἐθνικῶν ἀκινήτων 245,000· ἀντίτιμον πετρελαίου 208,000· ἀντίτιμον σιγαροχάρτου 177,000· φόρος ἐξαγομένων προϊόντων Ἑπτανήσου 169,000· ἀντίτιμον ἅλατος 150,000· φόρος δασῶν 135,000· πρόσοδος κινητῆς περιουσίας Δημοσίου 79,000· φόρος ἔγγειος προϊόντων φορολογουμένων εἰς τὰ τελωνεῖα 70,000· πρόσοδος ἐκ δημοσίων ἔργων καὶ καταστημάτων 53,000· προξενικὰ τέλη 50,000· εἰσπράξεις τελῶν ἕνεκα καθυστερήσεων 50,000· ἀντίτιμον πυρείων 50,000· ἔγγειος φόρος σταφίδος 45,000· ἀντίτιμον παιγνιοχάρτων 40,000· ἐπικαρπία ἐθνικῶν ἀκινήτων 26,000· διεθνῆ τηλεγραφικὰ τέλη 18,000· ἔγγειος φόρος σύκων 12,000· ἐπικαρπία ἐκκλησιαστικῶν ἀκινήτων 9,000· τέλη τελωνιακὰ ἐξαγωγῆς 4,000· ἤτοι ἐπὶ πλέον 4,220,000, ἐπὶ ἔλαττον δὲ 6,925,000, ἄρα διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον ἀναγραφομένων κατὰ τὸ 1890 ὡς βεβαιωθησομένων πρὸς τὰ τοῦ 1889 δραχμῶν 2,704,000 ἐκ τῶν διαφόρων λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, ἤτοι ἐκ τῶν προτεινομένων νομοθετικῶν μεταῤῥυθμίσεων, ἐξ ἐνδείξεων τοῦ παρελθόντος καὶ ἐξ αὐστηροτέρων ἐκτιμήσεων.

§14ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συμπεριλαμβάνετε καὶ τὰς αὐξήσεις τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ σίτου;

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· ἡ αὔξησις αὕτη, ὡς εἶπον, δὲν ἀποτελεῖ ἔσοδον τοῦ Κράτους· θέλουσιν ἀναγραφῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀλλ’ ὡς ποσοστὰ ἀποδιδόμενα εἰς τοὺς δήμους. Οὕτω τὰ ἔσοδα κατὰ τὸ 1890 ἀναγράφονται ἐπὶ τῷ ποσῷ 93,967,720, ἅτινα, ὡς εἶπον, εἶναι κατώτερα τῶν κατὰ τὸ 1889 ψηφισθέντων 96,449,000 κατὰ 2,481,000. Τὰ δὲ ἔξοδα, ἅτινα κατὰ τὸ 1889 προϋπελογίζοντο εἰς 95,974,000, προϋπολογίζονται κατὰ τὸ 1890 εἰς 91,081,000. Ἡ διαφορὰ αὕτη τῶν ἐξόδων τοῦ 1890 πρὸς τὰ ἔξοδα τοῦ 1889 προέρχεται καὶ αὕτη ἐκ διαφόρων λόγων, κυρίως ὅμως ἐκ τῶν τοῦ δημοσίου χρέους. Εἰς τὸ δημόσιον χρέος ἐγένετο ἐργασία σπουδαία ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ψηφισθέντων νόμων. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατὰ τὴν Σύνοδον ἐκείνην ψηφισθέντων νόμων ἐγένοντο πολλαὶ τροπαὶ δανείων, ἑκάστη τῶν ὁποίων ἀπήνεγκεν ἀποτελέσματα ἐπωφελῆ εἰς τὸ Δημόσιον, ἀπολήξασαι ἔν τισιν εἰς τὸν περιορισμὸν τοῦ τόκου μέχρι 5%, ἐν ἄλλοις εἰς 5½%, πάντοτε δὲ εἰς τὴν κατάργησιν τῶν χρεωλυσίων, ὅπερ ἦν τὸ κυρίως σκοπούμενον. Ὀφείλω ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς γενομένας ταύτας πράξεις, διότι ἡ Βουλή, ἀναθέσασα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ ἔργον τῆς διεξαγωγῆς τῶν τροπῶν τούτων, ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἐξελέγξῃ πάντα τὰ γενόμενα. Καὶ ταῦτα πάντα θέλουσιν ἀνακοινωθῆ εἰς τὴν Βουλὴν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ, ἀπὸ τοῦδε ὅμως πρέπει νὰ γνωρισθῶσι τ’ ἀποτελέσματα μιᾶς ἑκάστης τῶν ἐξ ὑπαρχῆς γενομένων ἐπὶ τοῦ δημοσίου χρέους πράξεων. Αἱ πράξεις αὗται ἀπέληξαν εἰς ἐτησίαν τοῦ Δημοσίου ὠφέλειαν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 6,000,000 δραχμῶν, 270,000· ἐκ τῶν δύο δανείων, τῶν 25 ἑκατομμυρίων καὶ τῶν 4 ἑκατομμυρίων 944,000, ἐκ τοῦ δανείου τῶν 26 ἑκατομμυρίων 515,000· ἐκ τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομυρίων 91,000· ἐκ τοῦ δανείου τῶν 15 ἑκατομυρίων 49,000· ἐκ τῶν προσωρινῶν δανείων, τῶν τραπέντων διὰ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομυρίων, 1,192,000· ἐκ τοῦ προσωρινοῦ δανείου τῶν 10,200,000 δραχμῶν 12,000· ἐκ τοῦ δανείου τῶν σιδηροδρόμων Μύλων καὶ Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου 135,000· ἐκ τοῦ προσωρινοῦ δανείου τῶν 400,000 λιρῶν 12,000· ἐκ τῶν μετατραπέντων δανείων τῶν 9 καὶ 20 ἑκατομμυρίων 619,000· ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, τοῦ τραπέντος διὰ τοῦ δανείου τῶν 5 ἑκατομμυρίων λιρῶν, 925,000· καὶ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τῶν ἐντόκων γραμματίων ἀπὸ 7% εἰς 4% 379,000 δραχμῶν, τουτέστιν ἐν συνόλῳ 5,148,000, ταῦτα δὲ πλὴν τῶν 379,000 ἐκ τῶν ἐντόκων γραμματίων εἰς χρυσὸν, ἑπομένως, ἐὰν προσθέσωμεν καὶ τὴν ὑπερτίμησιν πρὸς τὸ τρέχον παρ’ ἡμῖν νόμισμα, ἀνέρχεται ἡ ὠφέλεια εἰς 6,408,000. Ἀλλὰ πλὴν τούτων ἐγένοντο ἐσχάτως καὶ ἕτεραι πράξεις, μήπω δημοσιευθεῖσαι, πράξεις ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τοῦ 1824 καὶ 1825, τοῦ καλουμένου τῆς ἀνεξαρτησίας. Τὸ δάνειον τοῦτο προέκειτο, ὡς εἶχον ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, νὰ ἐξοφληθῇ διὰ τοῦ δανείου τοῦ λαχειοφόρου, ἀλλὰ τὸ λαχειοφόρον δάνειον δὲν ἐπραγματοποιήθη· ἑπομένως ἤδη ἐπραγματοποιήσαμεν προσωρινὸν δάνειον ἐπὶ τόκῳ 5% καὶ προμηθείᾳ ἑνὸς τεταρτημορίου τοῦ ἑκατὸν πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τούτου καὶ κατάργησιν ἑπομένως τοῦ χρεωλυσίου αὐτοῦ. Τὸ δάνειον τοῦτο, ὡς γινώσκετε, ἔχει μέγα χρεωλύσιον, ἔχει χρεωλύσιον ἀνώτερον τοῦ τόκου· ἡ κατὰ τοῦτο ἄρα ὠφέλεια τοῦ Δημοσίου, ἡ μείωσις τοῦ ἐτησίου βάρους τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι μεγάλη, ἀνερχομένη εἰς 1,096,000 εἰς χρυσόν· ἂν καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπολογίσωμεν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, πρέπει νὰ προσθέσωμεν 274,000 δραχμῶν, ἑπομένως ἡ ὠφέλεια εἶναι 1,370,000, αἵτινες, προστιθέμεναι εἰς τὰ 6,408,000 δραχμῶν, φέρουσιν ἐτησίαν ἐλάττωσιν εἰς τὴν δαπάνην τοῦ δημοσίου χρέους εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια 7,779,000, εἰς χρυσὸν δὲ 6,245,000. Αὗται εἶναι αἱ ὠφέλειαι, αἱ ἐκ τῶν τροπῶν τῶν δανείων. Ἐξ ὑπαρχῆς εἶχον εἰπεῖ προηγουμένως, τίνες ἐκ τῶν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος γενομένων πράξεων τούτων ἔσχον ἀποτελέσματα καὶ ὡς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1889, ἐν ἀντιπαραθέσει δὲ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890 πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889 ἀπαριθμῶ τὰς πράξεις, αἵτινες καταλογίζονται ἐν τῷ τοῦ προσεχοῦς ἔτους, δὲν κατελογίζοντο δὲ ἐν τῷ τοῦ ἐνεστῶτος. Ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 ἐκ τῶν πράξεων τῶν γενομένων ἐπὶ τῶν δανείων διαφοραὶ ἐπὶ ἔλαττον: ἐκ τῆς ἀποσβέσεως μέρους τοῦ κεφαλαίου καὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου ἀπὸ 6 εἰς 5% τοῦ δανείου τῶν 26 ἑκατομ. 367,000 δραχμῶν· ἐκ τῆς ἀποσβέσεως τῶν δανείων τῶν 10 καὶ τῶν 6 ἑκατομ. 109,000· ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τοῦ δανείου τῶν 9,000,000 44,000· ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου τῶν ἐτῶν 1824 καὶ 1825 δραχμαὶ 1,150,000· ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τῶν ἐντόκων γραμματίων 200,000· ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τῶν πληρονομένων προμηθειῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων συνεπείᾳ τῶν γενομένων πράξεων 180,000· ἐκ τοῦ τόκου τῶν δανείων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας 170, 000· ἐκ τῆς ἀποσβέσεως τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων καὶ τῶν προσωρινῶν δανείων ἐκ φράγκων 10,200,000 καὶ ἐκ λιρῶν 400,000 δραχμῶν 418,000· τὸ ὅλον 2,654,000 εἰς χρυσὸν, πλὴν τῆς ἐκ τῶν γραμματίων ἐλαττώσεως. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 ἀναγράφομεν μόνον 500,000 δι’ ὑπερτίμησιν συναλλάγματος, ἑπομένως διαφορὰ πρὸς τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889, ἀλλὰ κατὰ τὸ πλεῖστον μὴ διατεθέντα, 6,265,000 δραχμῶν. Ἔχομεν καὶ ἄλλας ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰς. Ἔχομεν, ὡς εἶπον, τὰ τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας, ἀναγραφόμενα ἤδη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ εἰδικοῦ ταμείου αὐτῆς ἐπὶ ποσῷ 1,042,000. Ἔχομεν καὶ ποσὰ μικροτέρου λόγου, ἀναφερόμενα λόγῳ τάξεως· ἐκ τοῦ τόκου τοῦ δανείου τῶν τριῶν Δυνάμεων 2,000· ἐκ τοῦ χρεωλύτρου τῶν δανείων τῶν 120 καὶ 170 ἑκατομμυρίων 25,000 ἐκ τοῦ χρεωλύτρου τοῦ δανείου τῶν 15 ἑκατομμυρίων 900. Ταῦτα εἶναι λογιστικὸς κανονισμός· ἐν συνόλῳ δ’ ἔχομεν προσθετέαν ἐπὶ ἔλαττον ἀναγραφὴν 1,071,000, ἐξ οὗ ὅμως ἀφαιρετέον τὰ ἐπὶ πλέον ἀναγραφόμενα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889, ἤτοι 877,000 δραχμῶν διὰ τόκον ὁμολογιῶν τοῦ δανείου 135 ἑκατομμυρίων, διατεθεισῶν πρὸς πληρωμὴν τῶν δόσεων τῶν θωρηκτῶν, καὶ 37,000 δραχμῶν διὰ τόκον ἐγγυήσεων· ἀφαιρουμένων ἄρα τούτων τῶν 914,000 δραχμῶν ἀπὸ τοῦ 1,071,000, ἔχομεν 156,000 δραχμῶν, αἵτινες, προστιθέμεναι εἰς τὰ 8,919,000, φέρουσι τὴν ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰν τῶν δαπανῶν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους εἰς 9,076,000. Πλὴν τῶν διαφορῶν τούτων, τῶν ἀναγομένων εἰς τὰ τοῦ δημοσίου χρέους, ἔχομεν καὶ διαφορὰς ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν Ὑπουργείων. Ἔχομεν ἰδίως ἐπὶ πλέον διαφορὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἔχομεν ἐπὶ πλέον διαφορὰς 1,056,000 δραχμῶν, τοῦτο δὲ, διότι, πλὴν ἄλλων αὐξήσεων καὶ ἐλαττώσεων, ἔχομεν αὐξήσεις τὰς ἑπομένας: ἔχομεν ὑπὸ τὸ κεφάλαιον ἐφεδρεία 800,000 δραχμῶν διὰ τὰς ἀσκήσεις αὐτῆς, ἔχομεν ὑπὸ τὸ κεφάλαιον ἱματισμὸς 500,000 δραχμῶν, ἔχομεν δι’ ἱππωνείαν 200,000 δραχμῶν, δι’ ἱπποφορβὴν 50,000 δραχμῶν, καὶ διὰ τὸ συστηθὲν σχολεῖον βολῆς 40,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἐπὶ ἔλαττον διὰ τὸ καταργηθὲν προπαρασκευαστικὸν σχολεῖον τῆς Κερκύρας 100,000 δραχμῶν· διὰ τὰς ἐαρινὰς ἀσκήσεις, αἵτινες συγχωνεύονται ἐν τῇ πιστώσει τῆς ἐφεδρείας, 200,000, 135,000 δραχμῶν ἐκ διαφόρων ἐλαττώσεων εἰς κεφάλαια καὶ ἄρθρα, ἅτινα ἡ ὑπηρεσία ἀπέδειξε δεκτικὰ αὐτῶν, εἰς τὴν χωροφυλακὴν 60,000 δραχμῶν καὶ εἰς τὰς δαπάνας ἀλλοδαπῶν ἀξιωματικῶν 50,000 δραχμῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἀναγράφει ἐπὶ πλέον δαπάνας 589,000 δραχμῶν, ταύτας δὲ, διότι, ὡς ἐκ τῆς κινήσεως τῶν θωρηκτῶν, ἅτινα θὰ καταπλεύσωσι, τὸ μὲν πρῶτον προσεχῶς, τὰ δὲ ἄλλα ἐντὸς τοῦ ἔτους, καὶ ὡς ἐκ τῶν ἀσκήσεων τῶν ἀνδρῶν, τῶν παρασκευαζομένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν καὶ ἐν γένει πρὸς καταρτισμὸν τοῦ στόλου, ἀντὶ ἀνδρῶν 2945, ὅσοι ἀπετέλουν τὴν ναυτικὴν δύναμιν κατὰ τὸ ἔτος 1889, θὰ ἔχῃ τὸ Ὑπουργεῖον ἐν ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ ἄνδρας 3361, ἤτοι 41 ἐπὶ πλέον. Εἶναι καὶ ἄλλαι μικραὶ διαφοραὶ, μὴ χρήζουσαι ἰδίας ἐνταῦθα μνείας. Ἐν τοῖς ἄλλοις Ὑπουργείοις ὑπάρχουσι διαφοραί τινες ἐπὶ πλέον, αἵτινες ὅμως τὸ πλεῖστον οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ αὐτὰ τὰ περιληφθέντα ἐν ἐκτάκτοις καὶ ἀναπληρωματικαῖς πιστώσεσιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, ἤτοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν 46.000 δραχμῶν, τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης 290,000 δραχμῶν, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν 71,000 δραχμῶν, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν 116,000, τῆς δὲ γενικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον δραχμῶν 49,000. Ὑπάρχουσι καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις διοικήσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων ἐπὶ πλέον δαπάναι 759,000 δραχμῶν, προερχόμεναι αἱ μὲν 350,000 ἐκ ποσοστῶν εἰσπράξεως, ἅτινα εἶναι ἀνώτερα τῶν τέως ἀναγραφομένων, διότι καὶ αἱ εἰσπράξεις εἶναι ἀνώτεραι, αἱ δὲ λοιπαὶ ἐκ προμηθειῶν τῶν μονοπωλίων εἰς ἀναπλήρωσιν τῶν ἀποθεμάτων, ἤτοι 372,000 διὰ πετρέλαιον, 75,000 διὰ σιγαρόχαρτον, 30,000 διὰ πυρεῖα καὶ 25,000 διὰ παιγνιόχαρτα. Αἱ ἄλλαι διαφοραὶ εἶναι μικροτέρου λόγου. Κατὰ ταῦτα τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους ἐν ἔτει 1890 παρίστανται ἀνερχόμενα εἰς τὸ ποσὸν 91,081,000 ἀπέναντι ἐσόδων 93,967,000· ἑπομένως ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ πλέον 2,885,000. Ὡς παρετήρησα, ἡ διαφορὰ αὕτη βεβαιωθησομένων ἐσόδων πρὸς ψηφιζομένας πιστώσεις δὲν εἶναι ἀποχρῶσα, ἵνα θεωρηθῇ τὸ ἰσοζύγιον ἀσφαλές· πρέπει νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ πάλιν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ὅπως καὶ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη, ἐλάττωσις δαπανῶν ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἔχομεν πᾶσαν ἐλπίδα, ὅτι καὶ τοῦτο θέλει ἐπιτευχθῆ καὶ διαφορὰ θέλει ὑπάρξει ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1890 ἢ κατὰ τὰ ἔτη, ὧν ἔληξεν ἡ χρῆσις, διότι κατὰ τὸ 1890 ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τῶν ἐσόδων δὲν περιελήφθησαν ὡς εἰσπρακτέα τὰ ἀποδειχθέντα μὴ πραγματοποιήσιμα, ὅπως δὲν περιελήφθησαν καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 τὰ σπουδαιότερα ἐξ αὐτῶν· τουτέστι διεγράψαμεν καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 τὸ ἔσοδον ἐκεῖνο, τὸ ἀποῤῥέον ἐκ τῶν νόμων τοῦ 1871 περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν, ἐξ 1,600,000, ὅπερ διηνεκῶς ἀνεγράφετο ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς μέχρι τοῦ τῆς χρήσεως τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐφαίνετο καὶ ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς· τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπῆρχεν ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1888 καὶ ἐν τῷ τοῦ 1887· παραβάλλοντες ἄρα τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1890 πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888 ἢ πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, οἵτινες εἶναι οἱ ὅροι συγκρίσεως, διότι ὁ τοῦ 1889 δὲν εἶναι ἱκανῶς προκεχωρημένος ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ἵνα χρησιμεύσῃ πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, ἐξ αὐτοῦ καὶ μόνου τοῦ ἄρθρου ἔχομεν 1,700,000 δραχμῶν ἐλπιζομένην διαφορὰν ἐν τῇ πραγματοποιήσει τῶν ἐσόδων. Ἔχομεν καὶ ἄλλας προσδοκίας. Ὅπως μέχρι τοῦδε ὁ νόμος ὁ περὶ ἀδείας τροπῆς δανείων ἀπήνεγκεν ἀποτελέσματα λίαν ὠφέλιμα εἰς τὸ Δημόσιον, ἐλπίζομεν ὅτι, ὑπάρχοντος καὶ περαιτέρω σταδίου ἐνεργείας, θέλομεν δυνηθῆ κατὰ τὸ ἔτος 1890 νὰ πραγματοποιήσωμεν καὶ ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ νέας οἰκονομίας· διότι ἔχομεν τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, οὗτινος τὸ χρεωλύσιον εἶναι 1,470,000 δραχμῶν, ἔχομεν καὶ τὸ δάνειον τῶν 170,000,000, τὸ περιορισθὲν εἰς 100,000,000, οὗτινος τὸ χρεωλύσιον ἀνέρχεται εἰς 1,239,000· ὅταν ἄρα ἐπιτευχθῇ ἡ τροπὴ τῶν δανείων τούτων, θὰ ἔχωμεν ἐλάττωσιν ἐπιβαρύνσεως λόγῳ δημοσίου χρέους 2,729,000 δραχμῶν εἰς χρυσόν. Ἡ τροπὴ δὲν ἐπετεύχθη ἔτι, δὲν ἠδυνήθημεν ἄρα ν’ ἀναγράψωμεν τὴν ἐλάττωσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀποτελεῖ δὲ αὕτη ἐφόδιον τοῦ μέλλοντος. Ἀλλ’ ὅπως ἔχουσι τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἄνευ τῆς πραγματοποιήσεως τῆς ἐλαττώσεως ταύτης, ὅταν παραβάλωμεν αὐτὸν πρὸς τοὺς Προϋπολογισμούς, τοὺς γνωστοὺς ἐν τοῖς ἀποτελέσμασιν αὐτῶν εἴτε τοῖς προσωρινοῖς, εἴτε τοῖς ἐκκαθαρισμένοις καὶ ἐπισήμοις, εὑρίσκομεν ὅτι, ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887, κατηρτισμένος ἐν περισσεύματι βεβαιωτέων ἐσόδων 335,000 δραχμῶν, ἀπέληξεν εἰς ἰσοζύγιον, ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1888, ἀναγράφων περίσσευμα βεβαιωτέων 2,628,000 δραχμῶν, προσήγγισεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον καὶ κατ’ οὐσίαν ἐκτιμώμενος ἐπραγματοποίησεν αὐτὸ, ἤδη, ὅτε ἀναγράφομεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 περίσσευμα βεβαιωτέων 2,886,000 δραχμῶν, δυνάμεθα εὐλόγως νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἐν τῇ πραγματοποιήσει αὐτοῦ ὡς πρὸς μὲν τὰ ἔσοδα θέλομεν ἐπιτύχει πλεόνασμα βεβαιώσεων καὶ μείωσιν τῆς ἀποστάσεως τῶν εἰσπράξεων ἀπὸ τῶν βεβαιώσεων ἐν ἀναλογίᾳ μεγαλειτέρᾳ ἢ ἐν τῷ παρελθόντι, ὡς πρὸς δὲ τὰ ἔξοδα θέλομεν πραγματοποιήσει οἰκονομίας, ἀποχρώσας εἰς ἀναπλήρωσιν τῆς διαφορᾶς μεταξὺ εἰσπραχθησομένων καὶ βεβαιωτέων, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπαρκῇ πρὸς τοῦτο τὸ ἐκ 2,886,000 ἐν Προϋπολογισμῷ βεβαιώσεων ἀναγραφόμενον περίσσευμα. Βεβαίως αἱ εἰσπράξεις ἐπὶ ἐσόδων βεβαιωτέων 93,967,000 δραχμῶν θὰ ὑπολειφθῶσι τοῦ ποσοῦ τούτου. Ἀλλὰ καὶ εἰς 8% ὑπολογίζοντες τὴν διαφορὰν καὶ ὑποθέτοντες τὰς βεβαιώσεις μὴ ὑπερτέρας τῶν ἀναγραφομένων, καίτοι τ’ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1888 ἐπιτρέπουσι τοιαύτην ἐλπίδα, πάλιν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων κατὰ τὰς ἀναλογίας τῆς ἐν τῷ παρελθόντι περιστολῆς τῶν δαπανῶν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ἐξασφαλίζουσιν, ὅπως καὶ ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς, ὧν τ’ ἀποτελέσματα ἀνεκοίνωσα πρὸς ὑμᾶς, οὕτω καὶ ἐν τῷ τοῦ 1890 εὐχερεστέραν μάλιστα, δι’ οὓς ἐξέθηκα λόγους, τὴν ἐπάρκειαν τῶν ἐσόδων πρὸς ἀπάντησιν αὐτῶν. Ἔχοντες οὕτως ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ περίσσευμα 2,885,000, ἔχομεν ἐκ τῆς κεκτημένης πείρας τὴν ἐγγύησιν, ὅτι ἐν τῷ ἀπολογισμῷ θὰ ὑπάρξῃ ἰσοζύγιον. Θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν βεβαίως, τὸν Προϋπολογισμὸν νὰ συνετάττομεν ἰδιοῤῥύθμως ἡμεῖς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πιθανῶν εἰσπράξεων. Τοῦτο ἐπεθύμουν, καὶ ἐλπίζω νὰ ὑπουργεύσω ἐφ’ ἱκανὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὥστε νὰ εἰσαγάγω καὶ οὕτω κατηρτισμένον Προϋπολογισμόν. Τὸ ἔτος τοῦτο δὲν ἐθεώρησα, ὅτι ὤφειλον νὰ καταρτίσω αὐτὸν ὑπὸ τοιοῦτον τύπον, διότι τότε μόνον πρέπει νὰ ὑποβληθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς οὕτω συντεταγμένος, ὅταν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοστοῦ τῆς ἐπὶ ἔλαττον διαφορᾶς τῶν πιθανῶν εἰσπράξεων ἀπὸ τῶν πιθανῶν βεβαιώσεων ἔχωμεν πάλιν τυπικὸν ἰσοζύγιον. Ἐννοεῖται, ὅτι τὸ τοιοῦτον τυπικὸν ἰσοζύγιον εἶναι μέγα περίσσευμα, εἶναι περίσσευμα ἀνώτερον ἴσως τοῦ ἀναγκαίου, ὄχι ὅμως καὶ ἀνώτερον τοῦ πρέποντος. Προϋπολογισμὸς ἰδίως ἐν Ἑλλάδι, ὅπου τὰ τῶν ἐσόδων δὲν εἶναι σταθερά, ὅπου ἐξαρτῶνται ταῦτα ἐκ μυρίων τυχαίων περιστάσεων, πρέπει πάντοτε νὰ παρουσιάζῃ περίσσευμα ἀνώτερον τοῦ θεωρουμένου ὡς ἀναγκαίου ἐν ἄλλαις χώραις, ἵνα θεωρῆται ἄρτιος. Ἐλπίζω, ὡς ἔχουσι τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ὡς βαίνουσι τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος οὕτω νὰ συντάσσωμεν τὸν Προϋπολογισμόν, ὥστε νὰ ἔχωμεν ἰσοζύγιον εἰσπράξεων πρὸς ἁπάσας τὰς ψηφιζομένας πιστώσεις, καὶ νὰ μένῃ ὡς περίσσευμα ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ τῶν πραγματοποιουμένων ἐσόδων πρὸς τὰς διατιθεμένας πιστώσεις.

§16ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Ὡς ἐν Ἀμερικῇ.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐ μόνον ἐν Ἀμερικῇ, ἀλλὰ καὶ ἀλλαχοῦ, ὡς γινώσκετε δὲ, καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ χρεωλύσιον ἐξαιρετικῶς μόνον ἀναγράφεται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, θεωρεῖται δὲ ὡς ἀναγκαῖον χρεωλύσιον τὸ ἐκ τῆς τοιαύτης συντάξεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ προκύπτον περίσσευμα. Ἐκεῖ συντάσσεται ὁ Προϋπολογισμὸς μετὰ βεβαίου περισσεύματος, οὗτινος τὸ ποσὸν, ὅσον καταδειχθῇ ἐν τῷ ἀπολογισμῷ, ἔσται τὸ χρεωλύσιον τοῦ ἔτους. Ἐλπίζω, ὅτι καὶ ἡμεῖς θέλομεν φθάσει ταχέως εἰς θέσιν, ἐπιτρέπουσαν οὕτω νὰ καταρτίζωμεν τὸν Προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ καὶ ἕως οὗ πατήσωμεν τὸ ἔδαφος ἐκεῖνο, ἐπετύχομεν τὸν καταρτισμὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τρόπου, ὃν διετὴς ἐφαρμογὴ ἀπέδειξεν ἄγοντα εἰς ἀπολογισμοὺς ἐν ἰσοζυγίῳ. Ἤδη μάλιστα τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, ὡς ἀνέπτυξα αὐτὰ, ὑπόσχονται τὴν σχέσιν αὐτοῦ πρὸς τὸν ἀπολογισμὸν βελτίονα ἔτι ἢ ἐν τῷ παρελθόντι. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ μόνων τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ παρελθόντος στηριζόμενοι, ἔχομεν ταῦτα, πιστοποιοῦντα πανδήμως, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον ἐξησφαλίσθη παρ’ ἡμῖν, καὶ ἑδραιοῦντα τὰ ἐκ τῶν περὶ τούτου ἐγγυήσεων ἀποτελέσματα ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, ἅτινα εἶναι ἐκ τῶν κυριωδέστερον ἐπιδιωκομένων διὰ τοῦ ἀρτίου καταρτισμοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἠδυνήθημεν νὰ καταρτίσωμεν ἄρτιον προϋπολογισμὸν, ἀπολήγοντα εἰς ἄρτιον ἀπολογισμὸν, οὐχὶ διὰ μέτρων ἐκρύθμων, ἀλλὰ μόνον διὰ μέτρων, ἅτινα ἡ ἠθικὴ συμβουλεύει, διὰ μέτρων ἀποδεικνυόντων, ὅτι ἔχομεν πᾶσαν τὴν εὐλάβειαν πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν. Ἀναδείξαντες ἡμᾶς αὐτοὺς ἱκανοὺς, ὅπως διεξάγωμεν ἄρτια τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα, εὐλαβούμενοι τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν, κατωρθώσαμεν νὰ ἑδραιώσωμεν τὴν πίστιν ἡμῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ ν’ ἀπολαύσωμεν τῶν ὠφελειῶν τῶν ἐκ τῆς πίστεως ἀποῤῥεουσῶν. Τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ παρελθόντος εἶναι τοιαῦτα, ὥστε ἠδύνατό τις τῷ ὄντι νὰ πτοηθῇ ἐκ τῆς ὄψεως αὐτῶν. Καὶ εἶναι τῷ ὄντι κολοσσιαῖον τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς ὃ κατελήξαμεν, διότι, ὅταν ἀναλογιζώμεθα, ἐξετάζοντες μιᾶς δεκαετίας ἀπολογισμούς, διὰ τίνων ἁλμάτων ἐφθάσαμεν μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν εἰσπράξεων τῶν νῦν πραγματοποιουμένων καὶ δι’ ὧν ἀνταποκρινόμεθα πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν, ἀγόμεθα εἰς θαυμασμὸν ἐπὶ τῇ ἐπιχειρήσει, ἣν ἀπετολμήσαμεν. Ὅταν λαμβάνωμεν ἀνὰ χεῖρας τοὺς ἀπολογισμοὺς τοὺς παρελθόντας καὶ εὑρίσκωμεν, ὅτι εἰς παλαιὰς δραχμὰς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1880 ἀνῆλθον εἰς 41,618,000, τουτέστιν εἰς 37 περίπου ἑκατομμύρια νέων δραχμῶν, βλέπωμεν δὲ σήμερον, μετὰ τὴν μόνην προσθήκην τῶν εἰσοδημάτων τῆς Θεσσαλίας, εἴσπραξιν 90 ἑκατομμυρίων, καταλαμβανόμεθα ἐκ θαυμασμοῦ, πῶς τὸ Ἔθνος δὲν ἐγονάτισεν ὑπὸ τοιοῦτον βάρος, ἀλλὰ φέρει αὐτὸ εὐσταλὲς εἰς ἀπάντησιν τῶν ὑποχρεώσεών του. Ἐῤῥήθη πρὸς τὸ Ἔθνος, ὅτι διὰ τοιούτων ἐπιβαρύνσεων θέλει παρακωλυθῆ ἡ παραγωγή, ὅτι διὰ τοιούτων ἐπιβαρύνσεων δὲν θέλει ἐπιτύχει τοῦ ἐπιδιωκομένου, ἀλλὰ θέλει ἀπολήξει εἰς τὰ ἀντίθετα ἀποτελέσματα. Τὸ Ἔθνος ἔσχε τὸ ἠθικὸν σθένος ν’ ἀναδεχθῇ τὰς ἐπιβαρύνσεις ταύτας, ἀπέδειξε δὲ διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων, ὅτι εἶχε καὶ τὸ ὑλικὸν σθένος, ἵνα διὰ τῆς ἐργατικότητος αὑτοῦ κατανικήσῃ πάσας τὰς δυσχερείας καὶ παρασχὸν πᾶν, ὅ,τι ἀπῃτεῖτο μέχρι τοῦδε εἰς ἀπάντησιν τῶν ὑποχρεώσεων αὑτοῦ, ἐξακολουθῇ τὴν παροχὴν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι διὰ θελήσεως καὶ δυνάμεως, ὁσημέραι αὐξανομένης. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ θέλησις ἑδραιοῦται καὶ ἡ δύναμις πολλαπλασιάζεται, τὸ βάρος βαθμηδὸν ἐλαττοῦται. Ἤδη πρῶτον ἔτος εἰσάγομεν μέτρα περὶ μικρᾶς ἀπαλλαγῆς φορολογίας, μικρᾶς, διότι τὸ πλεῖστον ἠναγκάσθημεν νὰ ἀντισηκώσωμεν, οὐχ ἧττον εἰσηγάγομεν καὶ ἀπαλλαγὰς ἄνευ ἀντισηκώματος. Ἐλπίζομεν κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος νὰ εἰσαγάγωμεν νεωτέρας καὶ μεγαλειτέρας ἀπαλλαγὰς, διότι καὶ ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν δεῖται μετριασμοῦ, καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ οἴνου, καὶ ἄλλοι φόροι, οἵτινες ἐπεβαρύνθησαν μετὰ τὰς τελευταίας τοῦ Ἔθνους συμφορὰς, δέονται καὶ ἐκεῖνοι μειώσεως· ἀλλ’ ἐνῷ ἀπεκδεχόμεθα οὕτω νὰ προβαίνωμεν ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος εἰς ἐλαττώσεις φόρων, εἰσήλθομεν εἰς ὁδὸν, ὑποσχομένην ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος αὔξησιν ἐσόδων. Τοῦτο συμβαίνει κατὰ τὸ 1890· ἐλαττοῦμεν τοὺς φόρους, ὑπολείπεται δὲ περίσσευμα ἀνώτερον ἢ ἐν τῷ παρελθόντι· τοῦτο θὰ συμβῇ καὶ κατὰ τὸ 1891, χάρις εἰς τὰ ληφθέντα καὶ εἰς τὰ λαμβανόμενα μέτρα καὶ χάρις εἰς τὴν ἀπόφασιν, ἣν εἶχε τὸ Ἔθνος, ἵνα ἀναδειχθῇ ἄξιον ἑαυτοῦ, καὶ χάρις εἰς τὴν πεποίθησιν, ἣν εἶχεν εἰς ἑαυτὸ, καὶ εἰς τὴν πεποίθησιν, ἣν ἡ Κυβέρνησις τοῦ Ἔθνους εἶχεν εἰς τὸ Ἔθνος. (Ζωηρὰ καὶ παρατεταμένα χειροκροτήματα καὶ ζητωκραυγαί).

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.