1889.03.29

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22

Τῆς 29 Μαρτίου 1889

(Τετάρτη).

Ὥρᾳ 10 π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως κατέθηκαν χθὲς διαφόρους πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχον ζητήσει. Παρακαλῶ νὰ διατάξητε, κύριε Πρόεδρε, νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν ἐντὸς τῆς ἡμέρας, διὰ νὰ λάβωμεν γνῶσιν ἐγκαίρως.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐντὸς τῶν πρακτικῶν.

§3ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἦναι αὐτολεξεί.

§4ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αἱ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι αὐτολεξεὶ, ἀλλὰ δὲν εἶναι πᾶσαι, ὡς εἶπον χθές.

§5ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅλαι αἱ κατατεθεῖσαι παρ’ ὑμῶν;

§6ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πᾶσαι, μάλιστα.

§7ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὥστε οἱ ἀριθμοί, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσιν ἐδῶ διὰ τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, εἶναι ἀκριβεῖς;

§8ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀκριβεῖς, ἀλλ’ ἀτελεῖς, διότι δὲν ἀπαντῶ εἰς ὅλας τὰς ἐρωτήσεις· μετὰ μεσημβρίαν θὰ φέρω τοὺς ὑπολοίπους.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἀντικείμενον πρῶτον εἶναι ἡ δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ὁ κ. Λογιωτάτου ἔχει τὸν λόγον.

§10ΛΟΓΙΩΤΑΤΟΥ. Ὅσοι τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ περιέλθωσι τὴν Θεσσαλίαν, παρετήρησαν βεβαίως τὸ ἄτοπον, ὅτι καὶ εἰς Λάρισσαν καὶ εἰς ἄλλα μέρη ὁ σταθμὸς τοῦ σιδηροδρόμου κεῖται εἰς μεγάλην ἀπόστασιν ἀπὸ τῆς πόλεως· ἐκτὸς ὅμως τούτου, δὲν θὰ διέφυγε τὴν ἀντίληψιν αὐτῶν καὶ ἄλλο τι, τουτέστιν, ὅτι, ἐνῷ, ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς της θέσεως, ἡ Λάρισσα ἔπρεπε νὰ ἦναι τὸ κοινὸν ὁρμητήριον ὅλων τῶν διακλαδώσεων πρὸς τὰ ἄλλα σημεῖα, ἐλήφθη ἀντ’ αὐτῆς τὸ Βελεστῖνον. Τὰ περιστατικὰ ταῦτα ἤσκησαν, ὡς ἦτο ἑπόμενον, ἐπιβλαβῆ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς ἐμπορικῆς κινήσεως τῆς Λαρίσσης· διότι ἡ διὰ τοῦ λιμένος τοῦ Βόλου καὶ τοῦ ἐσωτερικοῦ τῆς Θεσσαλίας συγκοινωνία ἔπαυσε πλέον νὰ γίνηται δι’ αὐτῆς, κατὰ συνέπειαν περιῆλθεν εἰς ἀποκέντρωσιν, ἡ ἀποκέντρωσις δὲ αὕτη ἐπέτεινεν ἔτι μᾶλλον τὴν καχεξίαν, τὴν γεννηθεῖσαν ἐκ τῆς πυρκαϊᾶς, τῆς πλημμύρας καὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ πληθυσμοῦ. Εἰς ταῦτα δέον νὰ προστεθῇ καὶ ἡ ἄλλως ἀπώλεια, ἡ ἐκ τῆς νέας ὁροθεσίας, διότι τοιουτοτρόπως ἀπεκλείσθη ἡ Ἐλασσὼν, καὶ πολλὰ μεσημβρινοδυτικὰ διαμερίσματα τῆς Μακεδονίας, τὰ ὁποῖα πρότερον εὑρίσκοντο εἰς ἄμεσον ἐμπορικὴν συνάφειαν μετὰ τῆς Λαρίσσης. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ, κύριοι Βουλευταὶ, πόσον ἀνεπτυγμένη καὶ πόσον ἐπικερδὴς ἦτο ἡ μετὰ τῶν γειτονικῶν ἐκείνων μερῶν ἐπιμιξία, ἀναφέρω, ὅτι ὑπὲρ τὰ 200 φορτηγὰ ζῶα μετέφερον εἰς τὴν ἀγορὰν Λαρίσσης καθ’ ἑκάστην ἑβδομάδα διάφορα προϊόντα ἐκεῖθεν, τὰ ὁποῖα ἀντήλλασσον μὲ ἄλλα, καὶ τὰ ὁποῖα ἐξῆγον, ὅλη δὲ αὕτη ἡ συναλλαγὴ ἐγίνετο ἐν Λαρίσσῃ, ὥστε εὐκόλως συμπεραίνει πᾶς τις, πόση ζημία προέκυψε μετὰ τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν μερῶν αὐτῶν. Ὁ ἀποκλεισμὸς λοιπὸν αὐτὸς καὶ αἱ ἄλλαι συμφοραί, τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσα καὶ τὰς ὁποίας μάλιστα γινώσκει ἡ Κυβέρνησις, συνεπλήρωσαν τὴν εἰκόνα τῆς κακοδαιμονίας, τὴν ὁποίαν σήμερον παρουσιάζει ἡ πρωτεύουσα τῆς Θεσσαλίας. Ὅτε κατεσκευάζετο ὁ ὑπάρχων σιδηρόδρομος, δι’ ἐπανειλημμένων παραστάσεων ἐζητήθη ἐπιμόνως νὰ καταστῇ ἡ Λάρισσα τὸ κέντρον τῆς συναντήσεως ὅλων τῶν κλάδων τοῦ συμπλέγματος, διὰ νὰ διατηρηθῇ καὶ πάλιν δι’ αὐτῆς γινομένη ἡ μετὰ τοῦ ἐσωτερικοῦ συγκοινωνία, ὡς καὶ πρότερον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησε τότε, ὅτι στρατηγικοὶ λόγοι σπουδαῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν παραδοχὴν τῆς γραμμῆς κατὰ τὸ ἐν λειτουργίᾳ σχέδιον, ἐβεβαίου ὅμως συνάμα, ὅτι τὴν πρόοδον τῆς Λαρίσσης ἔμελλε νὰ ἐξασφαλίσῃ ἡ ἄλλη διεθνὴς λεγομένη μεγάλη γραμμή, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται. Καὶ πραγματικῶς ἔκτοτε, μάλιστα ἕνεκα τῆς ἐπικρατούσης ἀχρηματίας καὶ τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως διὰ τὴν ἀφορίαν τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἡ προσοχὴ καὶ ἡ ἐλπὶς ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων παρ’ ἡμῖν συνεκεντρώθη εἰς τὴν σκέψιν, νὰ θεωρῶνται ἡ σύστασις τοῦ τελωνείου διαμετακομίσεως ἐν Λαρίσσῃ καὶ ἡ κατασκευὴ τοῦ μεγάλου σιδηροδρόμου ὡς γεγονότα πολυσήμαντα, ἱκανὰ νὰ συντελέσωσιν, ὅπως διευκολυνθῇ καὶ πάλιν ἡ ἐπάνοδος τοῦ στενοῦ ἐμπορικοῦ συνδέσμου μετὰ τῶν πέραν τῶν συνόρων πληθυσμῶν καὶ ὅπως ἐπαναλάβῃ καὶ πάλιν ἡ Λάρισσα τὴν προτέραν αὐτῆς ζωηρότητα. Τὸ μέγα ἐνδιαφέρον, μετὰ τοῦ ὁποίου τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον σχεδὸν παρακολουθεῖ τὰς ποικίλας φάσεις τῶν διαπραγματεύσεων καὶ ἡ ἀνυπομονησία μετὰ τῆς ὁποίας περιμένεται ἡ ὁριστικὴ ἔναρξις τῶν ἐργασιῶν, μαρτυροῦσι βεβαίως, ὅτι τὸ προκείμενον ἔργον εἶναι προωρισμένον, νὰ ὑπηρετήσῃ ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ νὰ γίνῃ πρόξενον ὄχι μικρῶν ὠφελημάτων εἰς ὅσα μέρη προσεγγίσῃ. Ἡ ἀνάγνωσις ὅμως τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου παρέχει τὴν ὑπόνοιαν, μήπως, γινομένης τῆς ἑνώσεως πρὸς τοὺς ὀθωμανικοὺς σιδηροδρόμους δι’ ἄλλου σημείου, ἡ πόλις ἡμῶν στερηθῇ καὶ πάλιν τῶν πλεονεκτημάτων, ὅσα ἐλπίζει, ὅτι θ’ ἀποκτήσῃ. Ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐξάγεται, ὅτι ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι πρὸς Ἑταιρίας ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ συμπεριλάβῃ εἰς τὴν σύμβασιν ἐπιφυλάξεις τινάς. Ἐν τούτοις μοὶ ἐπεβάλλετο τὸ καθῆκον νὰ θίξω τὸ ζήτημα καὶ ἀποδείξω τὸν κίνδυνον, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἐξετίθετο ἡ τύχη τῆς Λαρίσσης, ἐὰν πραγματικῶς ἡ πρὸς τὰ σύνορα γραμμὴ ἀκολουθήσῃ ἄλλην διεύθυνσιν, παρὰ τὴν τῆς Λαρίσσης. Τὰ λεχθέντα ὅμως ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διεσκέδασαν πάντα ἐνδοιασμὸν καὶ ἔπεισαν, ὅτι, προκειμένου περὶ ἑνωτικῆς γραμμῆς, ἡ Κυβέρνησις, ἐκτιμῶσα δεόντως τὰ περιστατικά, τὰ παραγαγόντα τὴν ἐμπορικὴν κατάπτωσιν τῆς Λαρίσσης, ἐμφορεῖται πρωτίστως ἀπὸ τὴν ἰδέαν, νὰ μὴ καταδικασθῇ εἰς παραγκωνισμὸν καὶ παντοτεινὴν ἀφάνειαν πόλις, κεκτημένη ὅλας τὰς συνθήκας, τὰς ἐγγυωμένας ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν μέλλον. Διὰ τοῦτο, ἂν καὶ δὲν ἀπηλείφθησαν ἀπὸ τοῦ κειμένου αἱ φράσεις, αἱ ὑποδηλοῦσαι τοιοῦτον ἐνδεχόμενον, αἱ σαφεῖς ὅμως ἐξηγήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι ἐγγύησις, ὅτι θέλει γίνει χρῆσις ὅλης τῆς Κυβερνητικῆς ἐπιῤῥοῆς, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἕνωσις συμφώνως πρὸς τὰς ὑποδείξεις τοῦ γενικοῦ συμφέροντος· τὴν πεποίθησίν μου δὲ ταύτην ἄλλως τε ἐνισχύει καὶ ἡ ἐπαγγελία, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ἐξεδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὴν πόλιν ἡμῶν ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ ἀγλάϊσμα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν).

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὶν ἢ ἀρχίσῃ ἡ ἀνάγνωσις τῶν ἄρθρων, ἐρωτῶ, ἐὰν αἱ διορθώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο χθὲς κατὰ παρατήρησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπὶ τῆς συμβάσεως, ἔχουσιν, ὡς ἐκτίθενται ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, οὕτως ἔχουσιν.

§14ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀναφέρω δὲ τὸ ἄρθρον 23.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καλῶς ἔχουσι.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τίνος συμβάσεως;

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τῶν συμπληρωματικῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ κείμενον, διορθούμενον, ἵνα μή τις ὑπάρξῃ ἀμφιβολία: «ὁ ἀνάδοχος θὰ κρατῇ κατ’ ἀποκοπὴν κλπ. 1ον) ἐτήσιον ποσὸν 9,000 δραχμῶν δι’ ἕκαστον ἐκμεταλλευόμενον χιλιόμετρον καὶ 2ον) 50% τοῦ ὑπολοίπου ἐκ τῶν ἀκαθαρίστων εἰσπράξεων μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἄνω...» ἔπρεπε νὰ εἴπῃ· «9,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον» ἀλλὰ λέγει «5,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον», καὶ πάλιν ἐν τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ λέγει «5,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον», ἀντὶ «4,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον».

§18ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε 9,000 εἶναι;

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, τὸ ποσὸν τὸ πάγιον. (Μετὰ ταῦτα γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον καὶ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων. Ὁ κ. Φωτήλας ἔχει τὸν λόγον.

§21ΦΩΤΗΛΑΣ. Προκειμένου νὰ γίνῃ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἀπὸ Διακοπτοῦ εἰς Καλάβρυτα, πολλοὶ κάτοικοι ἀπὸ τὰ Διακοφτίτικα ἀπετάθησαν δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ἐξαιτούμενοι, ὅπως ἡ γραμμὴ αὕτη ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ συνοικισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὅλοι οἱ κάτοικοι τοῦ Διακοφτοῦ ἔκαμον, ἤτοι τοῦ συνοικισμοῦ τῆς Τραπέζας. Νομίζω, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ὑποστῇ τὸ Δημόσιον πολλὴν δαπάνην, θὰ ἦναι διαφορὰ 20 ἢ 30 χιλιόδων δραχμῶν, καὶ οὕτως ἡ γραμμὴ αὕτη θ’ ἀρχίσῃ ἀπὸ σημείου, ὅπου πρόκειται νὰ γίνῃ συνοικισμὸς, ἀποτελούμενος ἀπὸ τριακοσίας οἰκογενείας. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Διακοφτοῦ.

§22ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι μακρὰν τοῦ Διακοφτοῦ;

§23ΦΩΤΗΛΑΣ. Δέκα λεπτὰ μόνον.

§24ΖΑΙΜΗΣ. Θὰ διασταυρώσῃ τὴν γραμμήν;

§25ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὄχι, ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Ἀθηνῶν– Πατρῶν διέρχεται διὰ τῆς Τραπέζας, εἶναι ὁ σταθμὸς ἐκεῖ.

§26Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἔκτασις εἶνε μακροτέρα.

§27ΦΩΤΗΛΑΣ. Μόλις διαφορὰ ἑνὸς χιλιομέτρου.

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων ἐσκόπει ν’ ἀπευθύνῃ ἄλλην ἐρώτησιν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ τὸν Πρωθυπουργὸν, τὴν ἐρώτησιν, διατί μετεβλήθησαν διὰ τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ Διακοφτοῦ εἰς Καλάβρυτα αἱ διαστάσεις τοῦ σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας. Ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Διακοφτοῦ εἰς Καλάβρυτα θέλει κατασκευασθῆ στενότερος, ἤτοι οὐχὶ ἑνὸς μέτρου, οἷος εἶναι ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας, ἀλλ’ 75/100 τοῦ ἑνὸς μέτρου, ἑπομένως κατὰ τὸ σημεῖον τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας, ἀπὸ τὸ ὁποῖον θέλει ἀρχίζει ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Διακοφτοῦ εἰς Καλάβρυτα, πρέπει οἱ διευθυνόμενοι εἰς Καλάβρυτα, εἴτε ἄνθρωποι, εἴτε ἐμπορεύματα, ν’ ἀποβιβάζωνται ἐκεῖ, νὰ ἐπιβιβάζωνται εἰς ἄλλα βαγόνια καὶ νὰ μεταφέρωνται εἰς τὸν τόπον τῆς διευθύνσεώς των. Ἐντεῦθεν δὲ, διὰ μὲν τὰ ἐμπορεύματα αὐξάνουσι τὰ ἔξοδα, διὰ δὲ τοὺς ἐπιβάτας ἐπέρχεται ἀπώλεια χρόνου. Μόλις ἠρξάμην τοῦ λόγου, μοὶ ἐπεδείχθη χαρτὶ, δι’ οὗ ἐδηλοῦτο, ὅτι τεχνικαὶ δυσκολίαι ἐπαρουσιάσθησαν, αἵτινες δὲν ἐπέτρεψαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ δεχθῇ τὰς διαστάσεις τοῦ ἑνὸς μέτρου τοῦ πλάτους τοῦ σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας. Αἱ τεχνικαὶ αὗται δυσκολίαι μοὶ φαίνονται, ὅτι δὲν εἶναι πραγματικαὶ, ἀφοῦ δὲ ἅπαξ τὸ Κράτος ἀπεφάσισε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦναι γενναιότερον, διὰ νὰ καταστήσῃ τὴν κατασκευὴν χρησιμωτέραν.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Τὸ σημείωμα, τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, περὶ τοῦ θέματος τούτου, περιέχει σαφῆ ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, διότι, κατὰ τὸ σημείωμα τοῦτο, ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης δὲν εἶναι μικρὰ, δὲν πρόκειται περὶ ποσοστοῦ· κατὰ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν, ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς ἀπὸ Διακοφτοῦ εἰς Καλάβρυτα, ὁποία προτείνεται, ἀνέρχεται εἰς 1,000,000, ἐν ᾧ ἡ γραμμὴ, κατασκευαζομένη κατὰ τὸ σύστημα τῆς γραμμῆς Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου, ἀπαιτεῖ οὐχὶ ἓν ἑκατομμύριον, ἀλλὰ 4,250,000, δι’ οὓς λόγους εὑρίσκετε ἀνεπτυγμένους ἐν τῷ σημειώματι. Καὶ ἐὰν προέκειτο μόνον περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων, θὰ ἦτο ἱκανῶς σπουδαία ἡ διαφορὰ, ἵνα πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ψηφίσῃ τὴν δαπάνην γραμμῆς ἑνὸς μέτρου, ἀφοῦ ἠδύνατο διὰ στενοτέρας τροχιᾶς, μὴ παραβλαπτούσης τὴν χρησιμότητα τοῦ σιδηροδρόμου ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, ὑφ’ ἃς θὰ λειτουργήσῃ, νὰ κατασκευάσῃ αὐτὸν ἐπὶ τῷ τετάρτῳ τῆς δαπάνης· ἀλλ’ ὁ σιδηρόδρομος οὗτος, δὲν κατασκευάζεται ἀποκλειστικῶς χάριν τῆς συγκοινωνίας Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων, ὁ σιδηρόδρομος οὗτος εἶναι δοκιμαστικὸς, πρόκειται νὰ ἐξακριβώσωμεν, ἐὰν ὅσα ἐν τῷ σημειώματι ἀναφέρονται περὶ σιδηροδρόμων τοῦ τύπου τῆς γραμμῆς Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων κυρῶνται ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ἐὰν πράγματι ἐν ὀρειναῖς χώραις ἡ δαπάνη κατασκευῆς τοιούτου σιδηροδρόμου διαφέρῃ τοῦ σιδηροδρόμου ἑνὸς μέτρου ὡς 1,000,000 πρὸς 4,250,000· διότι, ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἐν τοῖς ὀρεινοῖς τμήμασι τῆς Ἑλληνικῆς χώρας δυνάμεθα νὰ κατασκευάζωμεν ἀντὶ 1,000,000 γραμμὴν, ἥτις, κατὰ τὸ σύστημα τῶν στενῶν σιδηροδρόμων, τὸ ἐπικρατοῦν ἐν Πελοποννήσῳ, ἀπαιτεῖ δαπάνην 4,250,000, θὰ δυνηθῶμεν κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο νὰ κατασκευάσωμεν καὶ ἄλλους σιδηροδρόμους, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ θὰ δυνηθῶμεν ἴσως ἀντὶ ἁμαξιτῶν ὁδῶν νὰ κατασκευάσωμεν σιδηροδρόμους, ἀφοῦ ἐν αὐτῷ τῷ σημειώματι βλέπομεν τὴν δαπάνην κατασκευῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων, ὑπολογιζομένην εἰς 1,118,000, ἀντὶ 1,000,000, εἰς ὃ ποσὸν ὑπολογίζεται ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τῶν 75 ἑκατοστῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον· τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ὑπολογίζει ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐν τῷ σημειώματι τὴν ἐτησίαν τοῦ Δημοσίου δαπάνην συντηρήσεως εἰς 77,000 δραχμῶν, ἐνῷ τοῦ σιδηροδρόμου τῶν 75 ἑκατοστῶν ὑπολογίζει τὴν ἐτησίαν τοῦ Δημοσίου δαπάνην εἰς μόνον 9,750 δραχμάς· προσέτι ἡ ὠφέλεια, ἡ ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου σχετικῶς πρὸς τὴν ἁμαξιτὴν ὁδὸν, ὑπολογίζεται ἐν τῷ σημειώματι ὡς ἑξῆς: ἡ δαπάνη μεταφορᾶς ἐπιβάτου διὰ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ὑπολογίζεται εἰς 5 δραχμάς, ἐνῷ διὰ τοῦ τοιούτου σιδηροδρόμου ὑπολογίζεται εἰς 2,30· ἡ δαπάνη μεταφορᾶς ἑνὸς τόνου ἐμπορευμάτων διὰ τῆς ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ὑπολογίζεται εἰς 15 δραχμάς, ἐνῷ διὰ τοῦ τοιούτου σιδηροδρόμου ὑπολογίζεται εἰς 2,30· ἔχει ἄρα ὠφέλειαν τὸ ἐμπόριον ὡς 2,30 πρὸς 15, καὶ τοῦτο διὰ γραμμῆς, στοιχιζούσης 1,000,000 ἀντὶ 1,120,000 καὶ ἐπὶ δαπάνῃ ἐτησίᾳ ἀναξίᾳ λόγου, ἐνῷ ἡ ἁμαξιτὴ ὁδὸς ἀπαιτεῖ ἐτησίαν δαπάνην 77,000, καίτοι, ὡς γινώσκετε, ζητεῖται ἔτι τὸ σύστημα τῆς συντηρήσεως τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, θὰ δαπανῶμεν δὲ τὰς 77,000 δραχμῶν, καὶ ἴσως δὲν θὰ ἔχωμεν καλῶς συντηρουμένην ὁδὸν, ἢ καὶ μετρίως συντηρουμένην. Ἐὰν ἄρα τὸ πείραμα ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων ἐπιτύχῃ, νομίζω, ὅτι ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῆς συγκοινωνίας τῆς χώρας θέλει μεταβληθῆ, ἀντικαθισταμένης εἰς τὴν ἁμαξιτὴν ὁδοποιΐαν, τῆς τοῦ οἰκονομικωτέρου συστήματος, σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας. Εἶναι δὲ ἐλπιζόμενον, ὅτι θὰ ἐπιτύχῃ τὸ πείραμα, ἄμεσον δὲ τῆς ἐπιτυχίας ἀποτέλεσμα ἔσται ἡ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων προέκτασις εἰς Σουδενὰ καὶ Μαζέϊκα καὶ ἐκεῖθεν εἰς Λαγκάδια, εἰς Δημητσάναν καὶ Στεμνίτσαν καὶ εἰς Καρύταιναν, ὅπου θὰ ἑνωθῇ μετὰ τῆς συμπληρωματικῆς τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου γραμμῆς Πύργου καὶ Λεονταρίου. Ταῦτα θὰ παρακολουθήσωσιν εὐθὺς εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ πειράματος, δύνανται δὲ νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν τροχιὰν τῶν 75 ἑκατοστῶν, δὲν δύνανται δὲ νὰ ἐκτελεσθῶσιν, ἐὰν τὸ τμῆμα Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων κατασκευασθῇ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου ἢ Μύλων καὶ Καλαμῶν, σύστημα, ὅπερ, ὡς παρετήρησα, οὐδὲ κἂν δι’ αὐτὸν τὸν σιδηρόδρομον Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων θὰ ἐπετρέπετο νὰ δεχθῶμεν, πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραδεχθῶμεν, ἐὰν ἀφορῶμεν εἰς τὴν γενίκευσιν τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος, ἥτις ἔσται ἄφευκτος, ἐὰν κυρωθῶσιν ἐν τῇ ἐκτελέσει αἱ κρίσεις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, αἱ ἐν τῷ σημειώματι τούτῳ ἐκτεθειμέναι.

§30ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μολονότι, Κύριοι, εἰς πολλὰς συζητήσεις, γενικὰς τε καὶ εἰδικὰς, περὶ σιδηροδρόμων ἐξεφράσθημεν πάντοτε, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐναντιοῦται κατ’ ἀρχὴν εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν, οὐχ ἧττον νομίζω ἀναγκαῖον νὰ προτάξω καὶ πάλιν τὴν δήλωσιν ταύτην εἰς τὰς ὀλίγας παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας θὰ ποιήσω ἐπὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Αἱ παρατηρήσεις αὗται κατ’ οὐδὲν μεταβάλλουσι τὴν παρ’ ἡμῖν, ὡς καὶ παρὰ πᾶσι σχεδὸν, ἐπικρατοῦσαν ἰδέαν, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῶν σιδηροδρόμων δὲν εἶναι ἔργον ἁπλῆς διοικήσεως, ἀλλὰ καθῆκον, ἐπιτακτικῶς ἐπιβαλλόμενον εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν καὶ εἰς πᾶσαν Βουλήν. Ἡ ἰδέα ὅμως αὕτη δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἐμποδίζῃ, ὅταν θεωρῶμεν ἐπιβλαβεῖς τοὺς ὅρους τῆς κατασκευῆς αὐτῶν, νὰ συζητήσωμεν αὐτοὺς, καὶ ὅταν ἀκόμη βλέπωμεν τοὺς ἀντιθέτους ἡμῶν συκοφαντοῦντας ἡμᾶς καὶ διαδίδοντας, ὅτι παρεμβάλλομεν προσκόμματα εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων.

§31ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε συνάδελφε, εἶναι ἀνάρμοστον δι’ ὑμᾶς τὸ προοίμιον αὐτὸ, διότι τὰς διαβολὰς καὶ τὰς ταπεινὰς συκοφαντίας πρέπει νὰ περιφρονήσητε, κύριε συνάδελφε, καὶ νὰ ὁμιλήσητε ἐπὶ τῆς οὐσίας τοῦ ζητήματος.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο πράττω .... Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν δοκιμὴν διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων. Εἰς τοῦτο σφάλλει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν πρόκειται τὸ πρῶτον ἤδη νὰ κατασκευασθῶσι τοιοῦτοι σιδηρόδρομοι. Πλεῖστοι σιδηρόδρομοι ὀδοντωτοὶ κατεσκευάσθησαν καὶ λειτουργοῦσιν ἐν Εὐρώπῃ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀνῆλθον διὰ τοιούτων εἰς δύο μέρη, ἐν Ἑλβετίᾳ κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, καὶ ἤθελον ἀναβῆ καὶ εἰς πλειότερα, ἂν εἶχον καιρόν. Οὐδεὶς ὅμως τοιοῦτος σιδηρόδρομος ὑπάρχει, συνδέων πόλιν πρὸς πόλιν, ἢ ἐπαρχίαν πρὸς ἐπαρχίαν. Πάντες οἱ κατασκευασθέντες ὀδοντωτοὶ σιδηρόδρομοι σκοποῦσι τὴν ἀνάβασιν εἰς ὀρεινὰς τοποθεσίας, φυσικῶς ὡραίας καὶ ἐλαυνούσας τοὺς περιηγητάς. Τοῦτο συμβαίνει ἰδίως ἐν Ἑλβετίᾳ, ὅπου οἱ σιδηρόδρομοι οὗτοι συνδέονται μετὰ τῶν ἐπιχειρήσεων τῶν ἐν ταῖς ὀρειναῖς ταύταις θέσεσι ξενοδοχείων, ὧν συνήθως εἰσὶ παραρτήματα. Ἀναπτύσσων ταῦτα, δὲν ἐννοῶ νὰ πολεμήσω κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον. Ὅσας καὶ ἂν παρουσιάζωσιν ἀτελείας οἱ σιδηρόδρομοι οὗτοι, καὶ διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ἐπιβατῶν καὶ διὰ τὴν τῶν ἐμπορευμάτων, εἶναι πάντοτε καλλίτεροι τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, ἀσυγκρίτως δὲ προτιμότεροι τῶν ἐν ταῖς ὀρειναῖς ἐπαρχίαις ἡμῶν ὑπαρχουσῶν ἁπλῶν βατῶν ὁδῶν. Ἐνόμισα ὅμως καθῆκόν μου νὰ ἀναιρέσω τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐκφρασθεῖσαν ἰδέαν, ὅτι πρόκειται τὴν δοκιμὴν νὰ ποιήσωμεν κατὰ πρῶτον παρ’ ἡμῖν. Δὲν πρόκειται περὶ δοκιμῆς, διότι, ὡς εἶπον, οἱ σιδηρόδρομοι οὗτοι ἐδοκιμάσθησαν ἤδη ἐν Εὐρώπῃ. Ἐπιχειροῦντες δὲ ἡμεῖς τὴν κατασκευὴν τοιούτων ἐν Ἑλλάδι, ἔχομεν προηγούμενα, ἐξ ὧν ὀφείλομεν νὰ ὁδηγηθῶμεν καὶ εἰς τὸ ζήτημα τῶν δαπανῶν καὶ εἰς τὸ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν. Ἡ μελέτη δὲ, ἣν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, περιέχει πλείστας ἀτελείας, καὶ μοὶ γεννᾷ τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, νομίζουσα ὅτι πρόκειται περὶ πρώτης δοκιμῆς, προβαίνει εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν ἄνευ σπουδαίας ἐρεύνης καὶ μελέτης. Κατὰ τὰς ἐνώπιον ἡμῶν μελέτας, τὸ 1,000,000, ὅπερ ὑπολογίζεται ὡς δαπανηθησόμενον διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Διακοπτοῦ– Καλαβρύτων, δύναται νὰ θεωρηθῇ εἴτε ὡς ὑπερβολικὸν, εἴτε ὡς ἀνεπαρκές. Ἐν τῇ ἐκθέσῃ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, τῇ πραγματευομένῃ περὶ τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας τῆς Πελοποννήσου, ἐν σελίδι 25, διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων, καὶ μετὰ τῆς προεκτάσεως αὐτοῦ μέχρι Καρυταίνης, ἐπὶ τῇ βάσει πλάτους 60 ἑκατοστομέτρων, ὑπολογίζεται δαπάνη 19,000 φρ. περίπου κατὰ χιλιόμετρον. Ἂν διὰ γραμμὴν πλάτους 60 ἑκατοστομέτρων ἀπαιτῆται δαπάνη 19,000 κατὰ χιλιόμετρον, βεβαίως διὰ τὴν αὐτὴν γραμμὴν πλάτους 75 ἑκατοστομέτρων δὲν δύναται νὰ ὑπερδιπλασιασθῇ ἡ δαπάνη αὕτη. Ἡ διεύθυνσις αὐτῆς ἔσεται περίπου ἡ αὐτὴ, αἱ καμπύλαι δὲ καὶ αἱ κλίσεις ὀλίγην θὰ παρουσιάσωσι διαφοράν. Χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν, ὅτι ἡ διαφορὰ δαπάνης μεταξὺ στενῶν καὶ πλατέων σιδηροδρόμων εἶναι μικρὰ, ὅταν ὑπάρχῃ ἡ αὐτὴ διεύθυνσις καὶ τὰ αὐτὰ περίπου ὑπὸ τὴν ὁδὸν ἔργα. Ταῦτα δ’ ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Ἰτέας. Ἂν δὲ περὶ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου δύναται νὰ λεχθῇ τοῦτο, βεβαίως περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ– Καλαβρύτων δύναται κατὰ μείζονα λόγον νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι μεταξὺ τῶν 60 καὶ 75 ἑκατοστομέτρων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ διαφορὰ ὑπερδιπλασιάζουσα τὴν δαπάνην. Ἐν τῇ ἐνώπιον δ’ ἡμῶν ἑτέρᾳ ἐκθέσει τῆς αὐτῆς ἀποστολῆς περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Καλαβρύτων–Διακοπτοῦ βλέπομεν, ὅτι, διὰ νὰ κατασκευασθῇ τοιοῦτος μήκους 37 χιλιομέτρων καὶ πλάτους ἑνὸς μέτρου, ἀπαιτεῖται δαπάνη 4,250,000, δηλ. 120.000 κατὰ χιλιόμετρον. Διατὶ ἀπαιτεῖται τοσαύτη δαπάνη; Διότι ὑπάρχουσι τεχνικαὶ δυσκολίαι πρὸς προετοιμασίαν τοῦ ἐδάφους τοῦ σιδηροδρόμου. Ἂν εἰς ἔκτασιν 37 χιλιομέτρων, καθ’ ἣν ὑπάρχει πλειοτέρα ἐκλογὴ εὐκόλου ἐδάφους ἀφ’ ὅ,τι ὑπάρχει εἰς ἔκτασιν 23 χιλιομέτρων, παρουσιάζωνται τοιαῦται τεχνικαὶ δυσκολίαι, εἰς μικρότερον μῆκος ὁμοίας φύσεως ἐδάφους αἱ δυσκολίαι αὗται ἔσονται μεγαλείτεραι, ἢ τοὐλάχιστον ἴσαι. Ἡ διεύθυνσις, ἣν θὰ λάβῃ ὁ σιδηρόδρομος ὁ ὀδοντωτὸς, δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θέλει λάβει ὁ σιδηρόδρομος ἑνὸς μέτρου. Θὰ διέλθῃ φυσικῶς διὰ δυσκολωτέρων μερῶν, θὰ ἀναῤῥιχηθῇ, ἐνῷ ὁ σιδηρόδρομος ἑνὸς μέτρου δὲν ἀναῤῥιχᾶται. Ἀναῤῥιχώμενος ἐπὶ τῶν βράχων ὁ σιδηρόδρομος, θὰ ἔχῃ βεβαίως ἀνάγκην περισσοτέρων ἐκβραχισμῶν ἀφ’ ὅ,τι ἤθελεν ἔχει παρακάμπτων τοὺς βράχους. Ἂν λοιπὸν ὁ σιδηρόδρομος, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ, θὰ κατασκευασθῇ ἐπὶ ἐδάφους ὁμοίου ἐκείνου, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελε διέλθει ὁ σιδηρόδρομος ἑνὸς μέτρου, ὁ ἀπαιτῶν δαπάνην 120,000 κατὰ χιλιόμετρον, γεννᾶται ἀμέσως ἡ ἀπορία, πῶς ὁ σιδηρόδρομος οὗτος, ἕνεκα τῆς διαφορᾶς πλάτους 25 μόνον ἑκατοστομέτρων, θὰ ἀπαιτήσῃ δαπάνην, ἀνερχομένην εἰς τὸ τρίτον μόλις ἐκείνης, ἣν ἤθελεν ἀπαιτήσει ἡ κατασκευὴ αὐτοῦ μὲ πλάτος ἑνὸς μέτρου; Ὅτι δὲ ἡ μελέτη τοῦ σιδηροδρόμου τούτου εἶναι ἀτελὴς, καὶ ὅτι ἡ ἀτέλεια αὕτη ἐνδέχεται νὰ μᾶς φέρῃ εἰς ἀπάτην περὶ τοῦ ἀληθοῦς ποσοῦ τῆς δαπάνης, γίνεται δῆλον εἰς πάντα, θέλοντα νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, καὶ ἐκ τῶν παρουσιαζομένων ἐν τῇ ἐκθέσει λογιστικῶν σφαλμάτων. Ἡ ἔκθεσις περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων ἀναβιβάζει τὴν δαπάνην εἰς 971,000 φράγκων, ἐνῷ, ἐξελέγχοντες τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτῆς, εὑρίσκομεν, ὅτι αὕτη ἀνέρχεται εἰς μόνον 810,000 φρ. Διὰ τὸ σκυρωτὸν τῆς ὁδοῦ ὑπολογίζονται 700 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον· ἐπὶ 23 δὲ χιλιομέτρων ἀπαιτεῖται δαπάνη 16,100 φράγκων. Ἡ ἔκθεσις ὅμως διὰ τὸ κονδύλιον τοῦτο ἀναγράφει 160,000 φράγκα. Διὰ τὸ κινητὸν ὑλικὸν, πρὸς 5,000 κατὰ χιλιόμετρον, ὑπολογίζεται δαπάνη 125,000, ἐνῷ εἶναι 115,000. Τὸ ἄθροισμα ἑπομένως τῆς πραγματικῆς δαπάνης εἶναι 816,000 καὶ ὄχι 971,000. Ἐπὶ ὑπολογισμῶν, οἵτινες καὶ ὑπὸ τεχνικὴν καὶ ὑπὸ ἁπλῆν λογιστικὴν ἔποψιν παρουσιάζουσι τοιαύτας ἐλλείψεις, δὲν πρέπει μήτε ἡ Βουλὴ μήτε ἡ Κυβέρνησις νὰ βασισθῶσι καὶ ψηφίσωσι τὴν ἐφαρμογὴν συστήματος, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, δὲν πρόκειται νὰ δοκιμάσωμεν πρῶτοι ἡμεῖς, διότι εἶναι ἐφηρμοσμένον πολλαχοῦ, καὶ τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ μελετήσωμεν θετικῶς καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς δαπάνης καὶ ὑπὸ τὴν τῶν ἀποτελεσμάτων.

§33ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ σιδηρόδρομος πλάτους 75/00 πόσον κοστίζει ἐν Εὐρώπῃ;

§34ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς. Ὑπάρχουσι τοιοῦτοι, διὰ τοὺς ὁποίους νομίζω ὅτι ἐδαπανήθησαν 100,000 κατὰ χιλιόμετρον, καὶ ἄλλοι, τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη δὲν ὑπερέβη τὰς 40,000.

§35ΦΩΤΗΛΑΣ. Γνωρίζετε τὸ ἔδαφος ἐκεῖ;

§36ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἐξάγω ἐκ τῆς περιγραφῆς τῶν μηχανικῶν.

§37Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν νομίζετε ὅτι τὸ λάθος εἶναι μᾶλλον ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τῶν 121,000 κατὰ πᾶν χιλιόμετρον;

§38ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω τίς ἐκ τῶν τριῶν εἶναι ὁ ἀκριβέστερος ὑπολογισμός. Δὲν δύναμαι νὰ κρίνω, διότι δὲν ἔχω τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα ἐνώπιόν μου. Εὑρίσκω ὅμως ἀντιφάσεις σπουδαίας, καὶ ἐπ’ αὐτῶν νομίζω καθῆκον νὰ ἑλκύσω τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπατᾶται, νομίζων ὅτι πρόκειται ἡμεῖς νὰ κάμωμεν τὴν δοκιμὴν ταύτην καὶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ βαδίσωμεν δοκιμαστικῶς εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Τοιούτους βεβιασμένους ὑπολογισμοὺς καὶ λάθη θὰ εὕρωμεν καὶ εἰς τὸ δεύτερον περὶ σιδηροδρόμου νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θὰ συζητήσωμεν μετ’ ὀλίγον. Ἕνεκα τούτου νομίζω ἀναγκαῖον νὰ μελετηθῶσι καλλίτερον τὰ ἀφορῶντα εἰς τοὺς συζητουμένους σιδηροδρόμους, ἢ τοὐλάχιστον νὰ τροποποιηθῇ ἡ σύνταξις τῶν νομοσχεδίων κατὰ τρόπον, ἐπιτρέποντα τὴν κατασκευὴν αὐτῶν ὑπὸ τοὺς συμφερωτέρους ὅρους καὶ διὰ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τὰς ἐπαρχίας, δι’ ὧν πρόκειται νὰ διέλθωσιν. Ἔχομεν ὅλον τὸν ἀπαιτούμενον καιρόν, ὅπως ποιήσωμεν τὴν τοιαύτην μελέτην ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου, καὶ οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος πρὸς κατεσπευσμένην καὶ ἀμελέτητον αὐτῶν συζήτησιν.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο τῶν σιδηροδρόμων ὑπάρχει ἐν Εὐρώπῃ καὶ εἰς πλεῖστα μέρη, ἀλλὰ πάντοτε μόνον χάριν διασκεδάσεως, ὄχι χάριν μεταβάσεως ἐπιβατῶν ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν, ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον, ἀπὸ ἐπαρχίαν εἰς ἐπαρχίαν. Ἐγὼ ἕνα ἐγνώρισα στενὸν σιδηρόδρομον, συνδέοντα ὄχι χωρίον πρὸς χωρίον, ὄχι πόλιν πρὸς πόλιν, ὄχι ἐπαρχίαν πρὸς ἐπαρχίαν, ἀλλὰ Κράτος πρὸς Κράτος, καὶ τὸν ἐγνώρισα διερχόμενον διὰ τῆς μεγαλειτέρας σειρᾶς ὀρέων τῆς Εὐρώπης διὰ τῶν Ἄλπεων, τὸν στενὸν σιδηρόδρομον τοῦ Mont Cenis, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἀναγνωρίζει, ὅτι ἀνήκει εἰς τὰς Ἄλπεις. Αὕτη ἡ γραμμὴ νομίζω, ὅτι δὲν κατεσκευάσθη χάριν τῶν περιηγητῶν, ὅπως θαυμάζωσι τὴν ἀνατολὴν τοῦ ἡλίου, ἀλλ’ ἐξυπηρέτει συγκοινωνίαν ἐκ τῶν μεγίστων τῆς Εὐρώπης. Ἐλειτούργησε δὲ ἡ γραμμὴ μέχρι τῆς διατρήσεως τῆς ὑπονόμου, δι’ ἧς σήμερον συγκοινωνεῖ ἡ Γαλλία μετὰ τῆς Ἰταλίας. Ἡ γραμμὴ ἐπέτυχε πληρέστατα.

§40ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ διὰ μετακόμισιν ἐμπορευμάτων;

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ μετεκόμιζεν ὀλιγώτερα ἐμπορεύματα τῶν μετακομιζομένων μεταξὺ Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων (ἱλαρότης παρατεταμένη). Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν προσπάθειαν, ὅπως ἀποδείξῃ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κακῶς γενομένους. Πιστεύω, ὅτι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, ἡ ὁποία διακρίνεται ἐπὶ μηχανικῇ ἱκανότητι, θὰ ἐξέμαθε τὴν ἀριθμητικὴν ἕως τοῦ βαθμοῦ, τοῦ διδασκομένου ἐν τοῖς ἀλληλοδιδακτικοῖς σχολείοις, διότι περὶ τοιούτων σφαλμάτων προέκειτο, προέκειτο περὶ ἀσφαλοῦς πολλαπλασιασμοῦ τῶν 700 ἐπὶ 23. Δὲν ἠξεύρω ἂν ὁ διευθυντὴς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἔκαμεν αὐτὸς τὸν πολλαπλασιασμόν (ἱλαρότης), θέλω ὅμως ἀνακοινώσει εἰς αὐτὸν τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, πρὸς ἔλεγχον ὑπερβαίνοντα τὰς δυνάμεις μου. Ἀλλὰ δὲν περιωρίσθη εἰς τοιούτους ὑπολογισμοὺς ὁ κ. Βουλευτής, ἔκαμε καὶ ἕτερον ὑψηλότερον, διὰ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἀναμιγνύεται εἰς ἔργα ὑπέρτερα τῶν δυνάμεών της. Εἶπεν ὅτι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, κατὰ τὸ σημείωμα, ὑπελόγισεν εἰς 4,200,000 τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων πλάτους ἑνὸς μέτρου, σιδηροδρόμου ἔχοντος ἀνάπτυξιν 35 χιλιομέτρων, διῄρεσε τὸ ποσὸν τοῦτο διὰ τοῦ 35 καὶ εὗρε τὴν κατὰ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν δαπάνην ἑκάστου χιλιομέτρου, παρέβαλε τὴν δαπάνην ταύτην πρὸς τὴν δαπάνην ἑκάστου χιλιομέτρου τῆς στενῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, ζητῶν ἰσότητα, καὶ καταγγέλλων τὴν ἀκρίβειαν τοῦ ὑπολογισμοῦ, ἐπειδὴ δὲν εὑρίσκει ἰσότητα.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἰσότητα; διόλου.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπεκαλέσθη ὅσα παρετήρησα χθὲς περὶ τῆς διαφορᾶς τῆς δαπάνης γραμμῆς στενῆς καὶ γραμμῆς εὐρείας, ὡς προερχομένης κυρίως ἐκ τῆς διαφόρου χαράξεως τῆς γραμμῆς διὰ κλίσεων ἀποτομωτέρων καὶ ἀκτίνων καμπυλῶν βραχυτέρων ἐν τῇ στενῇ γραμμῇ ἢ ἐν τῇ κανονικῇ, ἀλλὰ δὲν διέκρινεν, ὅτι συνεπείᾳ τούτου ἡ χιλιομετρικὴ δαπάνη τῆς κανονικῆς γραμμῆς δὲν διατελεῖ ἐν ἀναλογίᾳ σταθερᾷ πρὸς τὴν χιλιομετρικὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς στενοτέρας γραμμῆς, διότι ἡ διαφορὰ ἐλαχίστη ἐπὶ ἐδάφους ὁμαλοῦ καθίσταται μεγαλειτέρα, ὅσῳ τὸ ἔδαφος εἶναι μᾶλλον ἀνώμαλον. Κατὰ τὸ ἀνὰ χεῖρας σημείωμα, ἡ κλίσις τοῦ κανονικοῦ σιδηροδρόμου οὐδέποτε ὑπερβαίνει τὰ 25 χιλιοστά, ἀλλ’ ἂν τὸ ἔδαφος ἔχῃ κλίσιν πολλῷ μεγαλειτέραν, ἡ ἐλάττωσις τῆς κλίσεως μέχρις 25 χιλιοστῶν ἐπιτυγχάνεται δι’ ἐπιχωματώσεων καὶ ἐκβραχισμῶν, ἢ δι’ ἐπιχωματώσεων, αἵτινες ἐν τῇ γραμμῇ στενοτέρας τροχιᾶς ἔσονται ὀλιγώτεραι, ἐπαγόμεναι καὶ δαπάνας μικροτέρας κατὰ λόγον τῆς μεγαλειτέρας κλίσεως, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν φύσιν τοῦ ἐδάφους, διότι ἡ ἐλάττωσις τῆς κλίσεως βραχώδους ἐδάφους ἐπιτυγχάνεται διὰ δαπάνης μεγαλειτέρας τῆς ἀπαιτουμένης πρὸς ἐλάττωσιν τῆς κλίσεως ἐδάφους μαλακοῦ. Οὐδὲν ἄρα παράδοξον, ἐὰν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς αὐτῆς, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὰς κλίσεις τοῦ ἐδάφους καὶ τὰς δαπάνας πρὸς ἐλάττωσιν αὐτῶν μεγαλειτέρας μὲν ἐπὶ τῆς γραμμῆς κανονικῆς τροχιᾶς ἀπαιτούσης κλίσεις μικροτέρας, ἐλάσσονας δὲ ἐπὶ τῆς γραμμῆς στενοτέρας τροχιᾶς, ἐπιτρεπούσης κλίσεις ἀποτομωτέρας, ἀπέληξεν ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς αὐτῆς εἰς ἀποτέλεσμα τοσοῦτον διάφορον, ὅσον ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου.

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ σᾶς ἔτυχε, Κύριοι, ποτὲ νὰ ἴδητε ἐντὸς δασῶν νὰ διέρχωνται ἄνθρωποι τραγῳδοῦντες...

§45ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ν’ ἀκούσωμεν.

§46ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ εἴδετε αὐτοὺς, θὰ ἠκούσατε δὲ τὰ τραγούδιά των. Ὅταν τις εὑρίσκηται μεμονωμένος ἐντὸς δάσους, τραγῳδεῖ, διὰ ν’ ἀποβάλῃ τὸν ἐκ τῆς μοναξίας φόβον. Ἀνάλογόν τι πρὸς τὰ τραγούδια ταῦτα εἶναι καὶ οἱ ἀστεϊσμοί, οὓς ποιοῦνται χρῆσιν ἐπὶ σπουδαίων ζητημάτων οἱ μὴ δυνάμενοι ν’ ἀπαντήσωσι διὰ σπουδαίων ἐπιχειρημάτων. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τοιαύτην εὑρέθη πρὸ ὀλίγου θέσιν. Ἀντὶ ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς παρατηρήσεις μου, ἐνόμισε καλὸν νὰ ἀστειευθῇ. Εἶναι εὔκολον τὸ ἀστειεύεσθαι καὶ εὐκολώτατα ἤθελον ἀστειευθῆ μὲ τὰς ἰδέας καὶ τὰ κατασκευάσματα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἂν δὲν εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ συζητοῦντες περὶ σπουδαίων ζητημάτων, ὀφείλομεν μετὰ σπουδαιότητος καὶ οὐχὶ μετ’ ἐλαφρότητος νὰ σκεπτώμεθα. Ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀκριβῶς ἔρχονται εἰς ὑποστήριξιν τῶν παρατηρήσεών μου. Ἀνέφερεν, ὅτι ἐταξείδευσε διὰ τοῦ Mont Cenis. Εἶχον δηλώσει, ὅτι δὲν ἐννοῶ νὰ πολεμήσω κατ’ ἀρχὴν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Ἐθεώρησα ὅμως ὡς μὴ ὀρθὸν τὸ παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ λεχθὲν, ὅτι πρόκειται νὰ κάμωμεν πρῶτοι δοκιμὴν τοιούτου σιδηροδρόμου. Νομίζω, ὅτι τὴν γνώμην ταύτην ὑπεστήριξε διηγηθεὶς, ὅτι καὶ ὁ ἴδιος ἐταξείδευσε διὰ τοιούτου σιδηροδρόμου. Εἶχεν ὅμως δίκαιον ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ μὴ ἐξομοιοῖ τὸν σιδηρόδρομον τοῦ Mont Cenis μὲ τὸν τοῦ Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων. Ὁ σιδηρόδρομος ἐκεῖνος εἶχε κατασκευασθῆ διὰ τὴν κατὰ τὸ διάστημα τῆς διατρήσεως τοῦ ὄρους προσωρινὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ τῶν σημείων, εἰς ἃ ἔληγον ἑκατέρωθεν οἱ Γαλλικοὶ καὶ Ἰταλικοὶ σιδηρόδρομοι. Μετὰ τὴν διάτρησιν δὲ τοῦ Mont, Cenis κατηργήθη οὗτος. Ὑπάρχουσιν ὅμως ἄλλοι, ὅμοιοι σιδηρόδρομοι, κανονικῶς καὶ ὁριστικῶς λειτουργοῦντες, οὓς φαίνεται ἀγνοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι τιμᾷ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν λέγων, ὅτι γνωρίζει τὴν ἀριθμητικήν. Ἐγὼ ἔχω καλλιτέραν ἰδέαν περὶ αὐτῆς, καὶ νομίζω, ὅτι γνωρίζει περισσότερα ἀπὸ τὴν ἀριθμητικήν. Αἱ παρατηρήσεις μου δὲ δὲν ἀπηυθύνοντο πρὸς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολήν, ἀλλὰ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ὑπέβαλε τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Πιστεύω, ὅτι, ἂν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἤθελεν ἐπιφορτισθῆ νὰ κάμῃ ἄνευ βίας σπουδαίας καὶ τακτικὰς μελέτας, αὗται δὲν ἤθελον λήξει εἰς τὰ συμπεράσματα, ἅτινα ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Αἱ εἰς ἡμᾶς ὑποβληθεῖσαι μελέται καὶ ἐκθέσεις ἐγένοντο κατὰ πᾶσαν πιθανότητα μετὰ βεβιασμένης σπουδῆς, ὅπως ψηφισθῶσι τὰ περὶ σιδηροδρόμων νομοσχέδια, οὐ μόνον χάριν χρησιμότητος, ἀλλὰ καὶ χάριν ἐπιδείξεως. Ἐν ἄλλοις Κράτεσιν, ὁμοίοις πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἡ περὶ κατασκευῆς τοσούτων σιδηροδρόμων μελέτη καὶ συζήτησις δὲν ἤθελον ἐπισπευθῆ, ὅπως περατωθῶσιν ἐντὸς τριῶν μόνον συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἡμεῖς, φαίνεται, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ μελετήσωμεν αὐτούς· προτιμῶμεν δὲ νὰ προβῶμεν μετὰ βίας καὶ σπουδῆς· βία ἐν τῇ μελέτῃ, βία ἐν τῇ ψηφίσει, βία ἐν τῇ κατασκευῇ. Δὲν ἦτο ἀνάγκη ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ νὰ κάμῃ τὰς ἀθροίσεις· ὁ πρῶτος γραφεὺς τοῦ Ὑπουργείου ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ ταύτας. Δὲν ἀπαιτοῦνται δὲ γνώσεις μηχανικαί, ὅπως ἐννοήσῃ τις, ὅτι μεταξὺ δαπάνης 19,000, 42,000 καὶ 121,000 φρ. ὑπάρχει δυσανάλογος διαφορά. Ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ὑποβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν τοιούτους ὑπολογισμούς, ἠδύνατο νὰ ἐξελέγξῃ τὸ ζήτημα τοῦτο. Εἰς ἡμᾶς δὲν εἶναι εὔκολος ἡ ἐξέλεγξις αὕτη, διότι δὲν ἔχομεν λεπτομερῆ μελέτην, ἥτις νὰ μᾶς φωτίσῃ, πόθεν προέρχεται ἡ τοιαύτη δυσανάλογος διαφορὰ μεταξὺ τῆς δαπάνης τῶν διαφόρου πλάτους γραμμῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωσε καὶ ἐξήγησίν τινα, ἥτις ἀποτελεῖ τὸ μόνον σοβαρὸν μέρος τῆς ἀγορεύσεώς του. Εἶπεν, ὅτι αἱ κλάσεις ἔσονται ἀνώτεραι καὶ ἐκ τούτου ἡ δυσανάλογος διαφορὰ δαπάνης μεταξὺ τῆς γραμμῆς τοῦ 1 μέτρου καὶ ἐκείνης τῶν 75 ἑκατοστομέτρων. Ἀλλὰ αἱ κλίσεις ἔσονται ἀνώτεραι μόνον διὰ τὸ ὀδοντωτὸν μέρος τῶν σιδηροδρόμων· ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου μένει τὸ βραχῶδες μέρος, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ γραμμὴ θὰ διέλθῃ ἄνευ ὀδοντωτοῦ σιδηροδρόμου καὶ τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἦναι ὀλιγώτερον ἐκείνου, δι’ οὗ ἤθελε διέλθει ἡ γραμμὴ τοῦ ἑνὸς μέτρου. Ὁ ὀδοντωτὸς σιδηρόδρομος ἔχει μῆκος τριῶν χιλιομέτρων. Τὸ ὅλον δὲ τοῦ βραχώδους μέρους ἐκτείνεται ἐπὶ δέκα χιλιομέτρων. Μένουσιν ἑπομένως ἑπτὰ χιλιόμετρα, τὰ ὁποῖα ἡ γραμμὴ θὰ διέλθῃ ἄνευ ὀδοντωτοῦ σιδηροδρόμου, καὶ τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι δαπάνην δι’ ἐκβραχισμοὺς μεταξὺ 60,000 καὶ 150,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Ἔχομεν 10 χιλιόμετρα δύσκολα, ἀπαιτοῦντα μεγάλους ἐκβραχισμούς. Ἐξ αὐτῶν τρία θὰ ἦναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἔχωσι κλίσιν μεγάλην, διότι ἐπ’ αὐτῶν ὁ σιδηρόδρομος ἔσεται ὀδοντωτός. Ἐπὶ τούτων δὲ θὰ ἐπέλθῃ ἡ οἰκονομία, ἡ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐκβραχισμῶν. Ἐπὶ τῶν ἄλλων ὅμως 7 χιλιομέτρων, ἐφ’ ὧν ὁ σιδηρόδρομος δὲν θὰ ἦναι ὀδοντωτὸς, δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἡ οἰκονομία αὕτη. Ἡ οἰκονομία δὲ τῶν τριῶν πρώτων χιλιομέτρων δὲν δύναται νὰ ᾖ τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐπιφέρῃ τοσαύτην ἐλάττωσιν τῆς χιλιομετρικῆς δαπάνης ἐφ’ ὅλης τῆς γραμμῆς. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὑπέβαλον, ἐμφορούμενος οὐχὶ ὑπὸ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως ἢ ἀντιδράσεως πρὸς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ καθήκοντος, ὅπερ θεωρῶ ἐπιβαλλόμενον εἰς ἡμᾶς. Ὅμοιον δὲ καθῆκον, νομίζω, ἐπιβάλλει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ν’ ἀφήσῃ κατὰ μέρος, ἐπὶ τῶν συζητουμένων ζητημάτων, τὸ σύνηθες αὐτοῦ πεῖσμα, καὶ νὰ δώσῃ τὴν δέουσαν προσοχὴν εἰς παρατηρήσεις, βασιζομένας ἐπ’ ὑπολογισμῶν καὶ ἐπὶ τῆς ἀριθμητικῆς, καὶ ὑποδεικνυούσης λογιστικὰ λάθη, τὰ ὁποῖα καὶ ὁ ἔσχατος μαθητὴς τοῦ ἀλληλοδιδακτικοῦ σχολείου δύναται νὰ εὕρῃ, ἅτινα ὅμως διέφυγον τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Τὸ πεῖσμα καὶ ἡ ἀπροσεξία ἐπὶ τοιούτων σφαλμάτων δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ματαίωσιν τοῦ ἐπιδιωκομένου ἔργου.

§47ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ συμπολίτου μου κ. Φωτήλα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἕνωσιν. Αἱ παρατηρήσεις, αἵτινες ἀφορῶσιν εἰς τὸ τεχνικὸν ἢ τὸ λογιστικὸν μέρος, εἰσὶ τοιαῦται, ὥστε βεβαίως δὲν θέλουσιν ἐμποδίσει τὴν ἐκτέλεσιν, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω, ἑνόνων τὰς παρατηρήσεις μου μὲ τὰς τοῦ προαγορεύσαντος συμπολίτου μου κ. Φωτήλα, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις τὸ σημεῖον, καθ’ ὃ πρόκειται νὰ γίνῃ ἡ ἕνωσις, ἀφοῦ ἅπαξ ἐθεωρήθη χρήσιμος ἡ ἕνωσις αὕτη. Νομίζω, ὅτι ἡ μικρὰ διαφορὰ τῆς ἀποστάσεως δὲν ἔχει ἀξίαν ἀνωτέραν τῶν 42,000 δραχμῶν καὶ εἶναι ἐντελῶς ἀναξία λόγου· ἑπομένως πρέπει νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ αἴτησις τῶν κατοίκων τῶν τε Καλαβρύτων καὶ τῆς Αἰγιαλείας, διότι, ὡς γνωρίζετε, ἡ γραμμὴ αὕτη πρόκειται, ὄχι μόνον νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν ἕνωσιν τῶν Ἀθηνῶν μὲ τὰ Καλάβρυτα, ἀλλὰ νὰ εὐκολύνῃ ἰδίως τὴν συγκοινωνίαν τῶν κατοίκων Καλαβρύτων μὲ τὰ παράλια, ὅπου συνήθως παραχειμάζουσιν. Ὁ κάτοικος τῶν Ἀθηνῶν, μεταβαίνων εἰς τὰ Καλάβρυτα, ἀδιαφορεῖ ποῦ θὰ σταματήσῃ, ἀλλ’ ὁ κάτοικος τῶν Καλαβρύτων, ὁ ὁποῖος θὰ κατέλθῃ πολλάκις τῆς ἑβδομάδος ἢ τοῦ μηνὸς εἰς τὴν παραλίαν, διὰ νὰ καλλιεργήσῃ τὰ κτήματά του, ἔχει μέγιστον συμφέρον νὰ σταματᾷ ὁ συρμὸς ἐκεῖ, ὅπου θὰ ἦναι ὁ συνοικισμός. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι οὐδεμία δυσκολία πρέπει νὰ ἐπέλθῃ, καὶ παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ σημεῖον τῆς ἑνώσεως ἡ Τράπεζα.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ σιδηρόδρομος μεταξὺ Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων δὲν εἶναι σιδηρόδρομος μεμονωμένος, ὁ ὁποῖος κατασκευάζεται διὰ νὰ συνδέσῃ τὴν πρωτεύουσαν μιᾶς τῶν μεγαλειτέρων ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου μετὰ τῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν. Ὁ σιδηρόδρομος οὗτος εἶναι ἀρχὴ ἄλλου σιδηροδρόμου, ὁ ὁποῖος, κατὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, θέλει συνδέσει τὰς διαφόρους χώρας τῆς κεντρῴας Πελοποννήσου μετ’ ἀλλήλων καὶ μετὰ τῶν παραλίων αὐτῆς. Οὕτω δὲ θέλομεν ἔχει ἐν Πελοποννήσῳ δύο εἴδη σιδηροδρόμων, τοὺς σιδηροδρόμους τῶν παραλίων, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν εἶσθαι πλάτους ἑνὸς μέτρου, καὶ τοὺς σιδηροδρόμους τῶν κεντρικῶν ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν εἶσθαι πλάτους 75 ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου. Τὸ πρᾶγμα μοὶ ἐφάνη πολὺ σπουδαῖον, καὶ διὰ τοῦτο ἀπηύθυνα ἐρώτησιν, ὅτε ἠρξάμην τῆς συζητήσεως ταύτης, ἵνα καταστήσω γνωστὴν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διαφορὰν, ἥτις πρόκειται νὰ συντελεσθῇ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅμως ἐζήτησε νὰ μὲ ἀνασκευάσῃ, ἢ, διὰ νὰ εἴπω κάλλιον, νὰ μὲ ἀποστομώσῃ. Μὲ παρέπεμψε νὰ ἀναγνώσω τὰ σημειώματα, τὰ ὁποῖα, ἐκτυπωθέντα, διένειμεν εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τῶν σημειωμάτων τούτων ἐδόθη ἡ ἐξήγησις τῆς ἀποδοχῆς τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐν αὐτοῖς δὲ εὑρίσκονται οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη διὰ τὸν σιδηρόδρομον μεταξὺ Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων καὶ ἑπομένως διὰ τοὺς σιδηροδρόμους τῶν κεντρικῶν ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου, τοὺς σιδηροδρόμους τῶν 75 ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου, ἤτοι στενοτέρους τῶν στενῶν σιδηροδρόμων, οἵτινες συνέδεσαν τὰς Ἀθήνας μετὰ τῶν Πατρῶν. Οὕτως ἀνέγνω ὁ Πρωθυπουργὸς ἀριθμούς τινας, τοὺς ὁποίους καὶ ἐγὼ ἀνεῦρον ἐν τοῖς εἰρημένοις σημειώμασι· κατὰ δὲ τοὺς ἀριθμοὺς τούτους διὰ τὸν σιδηρόδρομον μεταξὺ Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων, αἱ δαπάναι τῆς κατασκευῆς θέλουσιν ἀνέλθει εἰς ἓν μόνον ἑκατομμύριον, ἐὰν πρόκηται νὰ κατασκευασθῇ σιδηρόδρομος πλάτους 75 ἑκατοστῶν, ἐν ᾧ αἱ δαπάναι τῆς κατασκευῆς θέλουσιν ἀνέλθει εἰς 4,252,000, ἐὰν πρόκηται νὰ κατασκευασθῇ τοιοῦτος πλάτους ἑνὸς μέτρου. Ἀνέγνω δὲ καὶ ἄλλους ἀριθμοὺς ἐκ τοῦ σημειώματος τούτου, κατὰ τοὺς ὁποίους ἡ ἐτησία δαπάνη τοῦ Δημοσίου διὰ σιδηρόδρομον ἑνὸς μέτρου εἶναι πολλῷ μεγαλειτέρα, ἀνερχομένη εἰς 151,250, ἐν ᾧ ἡ ἐτησία δαπάνη τοῦ Δημοσίου διὰ σιδηρόδρομον 75 ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου ἀνέρχεται μόνον εἰς 9,750. Ἀλλὰ καὶ ἄλλους ἀριθμοὺς ἀνέγνω ὁ Πρωθυπουργὸς, κατὰ τοὺς ὁποίους τὰ ἀγώγια ἑνὸς σιδηροδρόμου πλάτους ἑνὸς μέτρου διὰ τὸν ἐπιβάτην θέλουσιν ἀνέλθει εἰς δρ. 3:50, ἐν ᾧ τὰ ἀγώγια τοῦ σιδηροδρόμου πλάτους 75 ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου θέλουσιν ἀνέλθει μόνον εἰς δρ. 2:30. Πραγματικῶς οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι εὕρηνται ἔν τινι σημειώματι, τὸ ὁποῖον, ἔκτυπον διενεμήθη κατὰ παράξενον τρόπον. Εἶναι σημείωμα, γεγραμμένον γαλλιστὶ, οὐδεμίαν φέρον ὑπογραφὴν, μεταφρασθὲν δὲ ἑλληνιστὶ, καὶ οὐδεμίαν ὡσαύτως φέρον καὶ ἐπὶ τοῦ ἑλληνικοῦ κειμένου ὑπογραφήν. Τὸ σημείωμα τοῦτο εἶναι ἁπλῆ πληροφορία, διὰ τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ὑπεύθυνος, διότι οὔτε ὁ Πρωθυπουργὸς κατέθηκεν αὐτὴν ἐπισήμως ὑπογεγραμμένην, οὐδὲ τοὐλάχιστον εἷς τῶν μηχανικῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Εἶναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι αὗται, ἢ δὲν εἶναι; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ, εἰς εὖρος ἑνὸς μέτρου, ἤθελον δαπανηθῆ 4,250,000; ἢ μήπως ὑπάρχῃ λάθος καὶ δυνάμεθα νὰ δαπανήσωμεν ὀλιγώτερα, καὶ ἑπομένως ἔπρεπε νὰ κρίνωμεν περὶ διαφορᾶς οὐχὶ μεταξὺ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ 4,250,000, ἀλλὰ περὶ διαφορᾶς μεταξὺ ποσοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ ποσοῦ, πολλῷ μικροτέρου τῶν 4,250,000, ἤτοι ποσοῦ, ὀλίγον διαφέροντος ἀπὸ τὸ ἓν ἑκατομμύριον; Αἱ ὑπόνοιαι αὗται ἠγέρθησαν ἐν ἐμοὶ καὶ δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀβάσιμοι. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι διὰ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου εὔρους ἑνὸς μέτρου θέλουσι δαπανηθῆ 4,250,000, ἕπεται, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ σιδηρόδρομος ἔχει ἔκτασιν 35 χιλιομέτρων, ἡ κατὰ χιλιόμετρον αὐτοῦ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς 121,429 φρ. χρυσῶν. Τοσαύτη δαπάνη μοὶ φαίνεται ὑπερβολικὴ κατὰ τοσοῦτον, ὥστε δύναμαι βεβαίως οὐχὶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἐν συζητήσει ἰδίᾳ νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην μου ταύτην. Καὶ λοιπὸν ἐγένετο λάθος; Λοιπὸν ὁ προσδιορισμὸς τῆς δαπάνης εἶναι ἐσφαλμένος; Ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπεκαλέσθη τὸ κῦρος τοῦ ὀνόματος τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ εἶπε πρὸς ἡμᾶς, εἰς ἀπάντησιν, ὅτι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐποιήσατο τοὺς ὑπολογισμούς. Ὁ Πρωθυπουργὸς προσφεύγει εἰς τὸ ὄνομα τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, διὰ νὰ ἀποστομώσῃ πάντας ἡμᾶς. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης σᾶς ἔλεγε πρὸ μικροῦ, ὅτι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ὑπελόγισε καὶ τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων εἰς εὖρος 75 ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου. Καὶ ὅμως ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τούτῳ ὑπάρχουσι λάθη, καὶ λάθη παχυλὰ, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν ἠδύνατο νὰ διαπράξῃ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, διότι, ἐνῷ προσδιώρισε τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς τοῦ εἰρημένου σιδηροδρόμου πλάτους 75 ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου εἰς φράγκα 936,000, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτῆς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἐξελεγχομένους, εὑρίσκεται, ὅτι ἡ δαπάνη ἀνέρχεται μόνον εἰς 816,000, καὶ τότε ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν δύο τούτων ποσῶν παριστᾷ καὶ διαφορὰν δαπάνης κατὰ χιλιόμετρον ὡσαύτως μεγάλην; Ἐὰν ὅμως ἦναι ἀκριβὴς ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ κ. Καραπάνου, ὅτι τὸ ἄθροισμα εἶναι ἐσφαλμένον, τότε ἡ δαπάνη κατὰ χιλιόμετρον ἀνέρχεται μόνον εἰς 23,314 φράγκα καὶ οὐχὶ εἰς 28,571, εἰς ὅσα ὑπελόγισεν αὐτὰ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή. Αἱ ἀνακρίβειαι αὗται δὲν ἐνισχύουσι τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι πιθανὸν νὰ ὑπάρχῃ λάθος καὶ κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τῆς δαπάνης, ἡ ὁποία ἐν τῷ μνημονευθέντι σημειώματι ἀνεγράφη ὅτι ἀπαιτεῖται διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου μεταξὺ Διακοπτοῦ καὶ Καλαβρύτων εἰς πλάτος ἑνὸς μέτρου; Καὶ τὸ παρελθὸν δὲν δίδει εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ ἔχωμεν δισταγμοὺς περὶ τῶν ὑπολογισμῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς; Μήπως ἀρκῇ μόνον νὰ ἀναφέρῃ ὁ Πρωθυπουργός, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ ἐγένοντο ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, διὰ νὰ ἄρῃ ἐν ἡμῖν πάντα περὶ τῆς ἀκριβείας αὐτοῦ δισταγμόν; Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ δὲν ὑπελόγισε τὴν δαπάνην πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν εἰς 113,513 φρ. κατὰ χιλιόμετρον, μετ’ ὀλίγον δὲ ὁ προϊστάμενος τῆς αὐτῆς ἀποστολῆς δὲν κατεβίβασε τὴν δαπάνην εἰς 108 χιλιάδας; Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ δὲν ὑπελόγισε τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Λαρίσσης εἰς 203 χιλιάδας φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἐνῷ πρὸ τριῶν ἡμερῶν διενεμήθη ἡμῖν ἕτερον σημείωμα, καθ’ ὃ ἀρκοῦσι διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης μόνον 160 χιλιάδες φράγκων κατὰ χιλιόμετρον; Δὲν αἰτιώμεθα τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, οὔτε ἦτο ἀνάγκη ὁ Βουλευτὴς Ἄρτης νὰ ἐξηγήσῃ τὰς ἐνδοτέρας αὐτοῦ σκέψεις, διὰ νὰ δικαιολογηθῇ. Τοὺς δισταγμοὺς ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἔχωμεν, ὅταν ἔχωμεν τοιαύτην ἐνώπιον ἡμῶν ἐργασίαν. Ἀλλ’ οἱ δισταγμοὶ οὗτοι παράγουσιν ἄλλον δισταγμόν. Μήπως τυχὸν ἀνεγράφη ἐν τοῖς σημειώμασιν, ὧν ἐμνήθην, ὡς δαπάνη διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων, πλάτους ἑνὸς μέτρου, τὸ ποσὸν τῶν 4,500,000, ὅπως δικαιολογηθῇ ἡ κατασκευὴ αὐτοῦ εἰς εὖρος 75 ἑκατοστῶν μόνον τοῦ μέτρου; Μήπως καὶ ἡ πληροφορία αὕτη ἦναι ὁμοία πρὸς τὰς ἄλλας ἐκείνας πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἑκάστοτε δίδει ὁ Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι τὰς περὶ τῆς δαπάνης διὰ τὸν σιδηρόδρομον ἑνὸς μέτρου, ἀντὶ νὰ δώσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, ἔδωκεν ἡμῖν διὰ τοῦ σημειώματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον διένειμεν εἰς τὴν Βουλήν; Ἐὰν αἱ ὑπόνοιαί μου ἦναι βάσιμοι, νομίζω, ὅτι διαπράττομεν ἀδίκημα εἰς τοὺς πληθυσμούς, τοὺς κατοικοῦντας ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τῆς κεντρῴας Πελοποννήσου, διότι θέλομεν παράσχει εἰς αὐτοὺς συγκοινωνίαν διὰ σιδηροδρόμου οὐχὶ ἑνὸς μέτρου, οἷοί εἰσιν οἱ κατασκευασθέντες καὶ κατὰ τὰς ὑποσχέσεις τοῦ Πρωθυπουργοῦ κατασκευασθησόμενοι διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν παραλίων τῆς Πελοποννήσου, ἀλλὰ συγκοινωνίαν διὰ σιδηροδρόμου πλάτους 75 ἑκατοστῶν τοῦ μέτρου, ἕνεκα δὲ τούτου καὶ τὰ εἰς κατανάλωσιν αὐτῶν ἐμπορεύματα θέλουσιν ἀγοράζει αὐτοὶ εἰς τιμὰς ἀνωτέρας ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας θέλουσιν εὑρίσκει αὐτὰ ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῶν παραλίων τῆς Πελοποννήσου, καὶ οἱ κίνδυνοι τῆς τοιαύτης συγκοινωνίας μεγαλείτεροι, καὶ ἡ ταχύτης αὐτῶν μικροτέρα Ταῦτα εἶχον καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἰς μίαν θέλω ἀπαντήσει, παραλείπων τὰς λοιπάς. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι πρόκειται τὸ σύστημα τῶν σιδηροδρόμων τῶν 75 ἑκατοστῶν νὰ ἐφαρμόσωμεν εἰς τὴν κεντρικὴν Πελοπόννησον, ἐπιφυλάττοντες εἰς τὴν παραλιακὴν Πελοπόννησον τὸ σύστημα τῶν σιδηροδρόμων τοῦ ἑνὸς μέτρου. Ἀλλὰ τὴν γνώμην ταύτην οὐδαμοῦ ἐστήριξεν, ἀφοῦ ἐνώπιον αὑτοῦ ἔχει, ἀναιροῦντας τὸν ἰσχυρισμὸν καὶ τὰς ἄλλας πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ σιδηροδρόμων προτάσεις, καὶ τοὺς ψηφισθέντας ἤδη περὶ Πελοποννησιακῶν σιδηροδρόμων νόμους. Κατὰ τοὺς ψηφισθέντας ἤδη νόμους ἔχομεν τὸν σιδηρόδρομον Μύλων καὶ Καλαμῶν πλάτους ἑνὸς μέτρου, ὅστις βεβαίως δὲν εἶναι σιδηρόδρομος παραλιακὸς, διερχόμενος διὰ τῆς καρδίας τῆς Πελοποννήσου. Ἐκ τῶν συμπληρωματικῶν ἐπίσης ἑνὸς μέτρου ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Πύργου εἰς Καρύταιναν, εἰς Μεγαλόπολιν καὶ εἰς Σπάρτην, βεβαίως δὲν εἶναι σιδηρόδρομος παραλιακὸς, αἱ γραμμαὶ δὲ αὗται τοῦ ἑνὸς μέτρου, αἵ τε ψηφισθεῖσαι καὶ αἱ νῦν ψηφιζόμεναι, διασχίζουσαι σταυροειδῶς τὴν Πελοπόννησον, ὑπηρετοῦσι πᾶσαν τὴν κεντρικὴν αὐτῆς χώραν. Ἤδη πλὴν τῶν σιδηροδρόμων τούτων, θὰ ἔχωμεν καὶ σιδηροδρόμους ἀντὶ ἁμαξιτῶν ὁδῶν, τοιούτους δὲ προτείνομεν τοὺς τῶν 75 ἑκατοστῶν. Δὲν πρόκειται νὰ ὑποκαταστήσωμεν τὸν σιδηρόδρομον τῆς τροχιᾶς ταύτης εἰς τοὺς σιδηροδρόμους τοῦ ἑνὸς μέτρου, πρόκειται νὰ ὑποκαταστήσωμεν αὐτοὺς εἰς τὰς ἁμαξιτὰς ὁδοὺς, προσέτι δὲ νὰ εἰσαγάγωμεν αὐτοὺς καὶ ἐν ὀρεινοῖς διαμερίσμασιν, ὅπου οὐδὲ ἁμαξιτὰς ὁδοὺς ἠθέλομεν κατασκευάσει. Ἐὰν διὰ τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων τῶν 75 ἑκατοστῶν ἀφῃροῦμεν ἀπὸ τῶν διαμερισμάτων, ἔνθα κατασκευασθήσονται, τὴν πιθανότητα τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων τροχιᾶς ἑνὸς μέτρου, θὰ εἶχον ὑπόστασιν αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ. Ἀλλὰ κατασκευὴ σιδηροδρόμων τροχιᾶς ἑνὸς μέτρου ἐψηφίσθη ἤδη καὶ ψηφίζεται ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατὰ σύστημα, περιλαμβάνον πᾶσαν τὴν ἐν Πελοποννήσῳ χώραν, ἔνθα συντρέχουσιν οἱ ὅροι τῆς λειτουργίας τοιούτου σιδηροδρόμου. Ἔχομεν ἐψηφισμένους καὶ ψηφιζομένους κεντρικοὺς ἐν Πελοποννήσῳ σιδηροδρόμους ἑνὸς μέτρου, Πύργου καὶ Σπάρτης, Μύλων καὶ Καλαμῶν, Κυπαρισσίας καὶ Μελιγαλᾶ. Ἐὰν δ’ εἰς τούτους προσθέσωμεν σιδηροδρόμους τροχιᾶς 75 ἑκατοστῶν, ἀντὶ ὁδῶν ἁμαξιτῶν ἐν διαμερίσμασιν, ἔνθα δὲν δυνάμεθα ἢ δυσκόλως δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὁδὸν ἁμαξιτὴν, ἐπιτυγχάνωμεν δὲ τούτων διὰ δαπάνης κατασκευῆς κατωτέρας τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν καὶ διὰ δαπάνης συντηρήσεως ἀσυγκρίτως μικροτέρας, εἶναι ταῦτα ἀποκρουστέα; Διατὶ νὰ θέλωμεν νὰ καταδικάσωμεν τὴν κεντρικὴν Πελοπόννησον εἰς συγκοινωνίαν μόνον ἁμαξιτῶν ὁδῶν, καὶ τούτων ἴσως μετὰ 5, 10, 20 ἔτη κατασκευασθησομένων, καὶ νὰ μὴ προικίσωμεν αὐτὴν εὐθὺς διὰ σιδηροδρόμων, κατασκευασθησομένων ἐπὶ μικρᾷ σχετικῶς δαπάνῃ, συντηρουμένων δὲ τὸ πρῶτον μὲν ἴσως διὰ δαπάνης σχετικῶς πάντοτε ἐλαχίστης, προσεχῶς δὲ ἀδαπάνως, καὶ ὑποσχομένων μετὰ πάροδον χρόνου τινὸς καὶ ἀπόδοσιν περισσεύματος ἐκ τῆς διαχειρίσεως, ὅπερ οὐδέποτε δυνάμεθα ν’ ἀπεκδεχώμεθα ἐκ τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν; Δὲν πρόκειται περὶ ὑποκαταστάσεως σιδηροδρόμου εἰς σιδηρόδρομον, ἀλλὰ περὶ ὑποκαταστάσεως σιδηροδρόμου εἰς ἁμαξιτὴν ὁδὸν, ἢ περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἐκεῖ, ὅπου ἁμαξιτὴ ὁδὸς δὲν θέλει προσεχῶς κατασκευασθῆ. Ὡς πρὸς δὲ τὴν χώραν, τὴν ἐξυπηρετηθησομένην διὰ σιδηροδρόμου ἑνὸς μέτρου, ἡ Πελοπόννησος προικίζεται διὰ συστήματος σιδηροδρομικοῦ, ὁποῖον δὲν ἔχει ἄλλη χώρα τῆς Εὐρώπης ἐν τοιαύτῃ πρὸς τὸν πληθυσμὸν ἀναλογίᾳ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ὡς ἔχει τὸ ἄρθρον 1).

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§51ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μεθ’ ὅσα ἀνεπτύχθησαν, δὲν ἠξεύρω, ἂν θὰ ἦναι συμφέρουσα ἡ γενικὴ δημοπρασία.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάντα ταῦτα πρέπει νὰ κανονισθῶσι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν. Ἐπελήφθημεν τῶν διαπραγματεύσεων, θεωροῦντες ἀπίθανον τὴν ἐν συνόλῳ παραχώρησιν. Ἀλλ’ ἂν παρουσιασθῶσι τοιαῦται προτάσεις, πρέπει νὰ ὦμεν ἐλεύθεροι, ὅπως διαπραγματευθῶμεν. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι καὶ σήμερον ἐγένετο τοιαύτη τις προσφορὰ, ἀλλ’ ἄνευ διατυπώσεως τῶν ὅρων, ὅπως δήποτε ὅμως ἐγένετο. Δὲν εἶναι ἑπομένως ἀδύνατον νὰ γίνῃ καὶ καθωρισμένη γενικὴ προσφορὰ, ταύτην δὲ συμφέρει, ὅπως δυνάμεθα, νὰ δεχθῶμεν, ἢ ἀποῤῥίψωμεν, κατὰ τοὺς προτεινομένους ὅρους.

§53ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατόπιν μελέτης ὁριστικῆς.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατόπιν μελέτης ἀποχρώσης. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηρομικῆς γραμμῆς πλάτους 1 μέτρου Πύργου καὶ Πύλου μετὰ διακλαδώσεως Μελιγαλᾶ–Πύργου, δι’ Ὀλυμπίων, Καρυταίνης, Μεγαλοπόλεως, Λεονταρίου, Σπάρτης καὶ Γυθείου καὶ Μεσολογγίου–Ἀντιῤῥίου.

§56ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μοὶ προξενεῖ διττὴν εὐχαρίστησιν. Πρῶτον, διότι κατασκευάζονται καὶ ἕτεραι σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ, καὶ δεύτερον, διότι αὗται πρόκειται νὰ κατασκευασθῶσιν ἀκριβῶς, καθ’ ὃν τρόπον ὑπεστήριζον πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἀντέκρουεν, ὅτε συνεζητοῦμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ὑπεστήριζον τότε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὸ σύστημα τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων στενῆς γραμμῆς διὰ χιλιομετρικοῦ χορηγήματος, ἐθεώρουν καὶ τότε δυνατὴν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἂν ὄχι ἀμέσως, βεβαίως ὅμως ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος, διὰ χορηγήματος, μὴ ὑπερβαίνοντος τὰς 30,000 φράγκων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρίστα τοῦτο ἀδύνατον, καὶ ἐθεώρει ὡς μόνην δυνατὴν τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ διὰ λ)σμόν τοῦ Δημοσίου καὶ διὰ δαπάνης 120,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐπέμενεν εἰς τὴν ἰδέαν του καὶ ἐφήρμοζε καὶ εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν τὸ σύστημα, ὅπερ ἐφαρμόζει σήμερον εἰς τὰς ἄλλας γραμμὰς τῆς Πελοποννήσου, ἠθέλομεν κατασκευάσει καὶ τὸν σιδηρόδρομον ἐκεῖνον διὰ τοῦ τετάρτου μόνον τοῦ δι’ αὐτὸν δαπανωμένου ποσοῦ καὶ τὸ Δημόσιον ἤθελεν ἔχει ὠφέλειαν 16 ἑκατομμυρίων περίπου. Πρὶν ἢ ὑποβάλω τὰς παρατηρήσεις μου ἐπὶ διατάξεών τινων τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω καθῆκόν μου, νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου περὶ τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀντιῤῥίου. Ἡ γραμμὴ αὕτη εἶναι προέκτασις τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Εἶναι βεβαίως ἀναγκαία, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ κατὰ πρῶτον λόγον ἐπιβαλλομένη προέκτασις τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Ἡ προέκτασις, ἥτις θέλει καταστήσει τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, ἀπὸ ἀδιεξόδου γραμμῆς, ὡς εἶναι σήμερον, γραμμὴν πλήρη καὶ ἐπωφελῆ, εἶναι ἡ μέχρι Καρβασαρᾶ κατ’ ἀρχὰς, ἀκολούθως δὲ μέχρις Ἄρτης. Οἱ στρατηγικοὶ λόγοι καὶ τὰ ὑψηλὰ αἰσθήματα ἐφ’ ὧν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐστήριξε τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ περὶ κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Λαρίσσης νομοσχεδίου, ἔπρεπε νὰ ἐπηρεάσωσι καὶ τὰς σκέψεις του περὶ τῆς γραμμῆς ταύτης, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἡ δι’ αὐτὴν δαπάνη εἶναι ἐλαχίστη ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν τῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἡ προέκτασις μέχρι Καρβασαρᾶ καὶ Ἄρτης θὰ ἐξυπηρετήσῃ τοὺς λόγους καὶ τὰ αἰσθήματα ταῦτα καὶ θὰ καταστήσῃ τὴν γραμμὴν προσοδοφόρον. Γνωρίζω τὰς περὶ εὐρυτέρας ἐπεκτάσεως καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τῆς γραμμῆς ταύτης διαπραγματεύσεις. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ τόλμη, ἣν ἔδειξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τὴν γραμμὴν Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἤθελεν ἔχει λογικωτέραν ἐφαρμογὴν ἐνταῦθα, ὅπου δὲν πρόκειται νὰ κτισθῇ διὰ μεγάλης δαπάνης γραμμὴ ἀμφιβόλου προσόδου, ἀλλὰ διὰ μικρᾶς δαπάνης γραμμὴ προσοδοφόρος ἀφ’ ἑνὸς, συμπληροῦσα δ’ ἀφ’ ἑτέρου τὸν κατασκευαζόμενον σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Μετὰ τὴν συμπλήρωσιν ταύτην τοῦ σιδηροδρόμου ἡ προέκτασις αὐτοῦ μέχρις Ἀντιῤῥίου θὰ ἦναι ἐπωφελὴς, ἐνῷ μόνη αὐτὴ οὐδεμίαν θέλει φέρει οὐσιώδη βελτίωσιν εἰς τὴν ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Ἀγρίνιον γραμμήν. Ἐπὶ τῶν γραμμῶν Πελοποννήσου γεννῶνται αἱ ἑξῆς ἀπορίαι. Ἡ γραμμὴ Πύργου–Πύλου, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, θέλει ἀπαιτήσει δαπάνην 8,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Ἡ γραμμὴ Πύργου–Γυθείου θέλει ἀπαιτήσει δαπάνην κατὰ μέσον ὅρον 85,000 δραχμῶν, δηλαδὴ 93,000 ἡ γραμμὴ Πύργου–Μεγαλοπόλεως, καὶ 78,000 ἀπὸ Μεγαλοπόλεως εἰς Γύθειον, ἡ δὲ γραμμὴ Κυπαρισσίας–Μελιγαλᾶ 116,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Νομίζω, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς Πύργου–Πύλου διὰ χορηγήματος 20,000 δραχμῶν, ἢ καὶ ὀλιγωτέρων, θὰ δύνηται νὰ πραγματοποιηθῇ. Δύσκολος ὅμως μοὶ φαίνεται ἡ πραγματοποίησις τῆς κατασκευῆς τῶν ἄλλων δύο γραμμῶν διὰ χορηγήματος μὴ ὑπερβαίνοντος τὰς 20,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Νομίζω ἑπομένως, ἐὰν θέλωμεν πράγματι νὰ κατασκευασθῶσιν αὗται, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν αὔξησιν κατά τι τοῦ ποσοῦ τοῦ χορηγήματος. Ἐκτὸς ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχῃ ἤδη προτάσεις, δικαιολογούσας τὴν ἐλπίδα τῆς διὰ χορηγήματος 20,000 κατὰ χιλιόμετρον κατασκευῆς αὐτῶν. Ἑτέρα παρατήρησις, ἣν ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν σύμβασιν ὁρίζεται, ὅτι ἡ Ἑταιρία, ἥτις θέλει ἐκμεταλλευθῆ τὸν σιδηρόδρομον, λαμβάνει ἐκ προκαταβολῆς ὡρισμένον ποσὸν διὰ τὰς δαπάνας τῆς ἐκμεταλλεύσεως συμμετέχει δὲ κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς τὰ πέραν τοῦ ποσοῦ τούτου εἰσπραχθησόμενα ἔσοδα. Αἱ γραμμαὶ Πύργου–Πύλου, Κυπαρισσίας–Μελιγαλᾶ καὶ Πύργου–Γυθείου δύνανται, εἴτε κεχωρισμέναι, εἴτε ἡνωμέναι, νὰ ἐκμεταλλευθῶσιν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ συστήματος τούτου. Ἡ γραμμὴ ὅμως Μεσολογγίου–Ἀντιῤῥίου δυσκόλως θὰ δυνηθῇ κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο νὰ ἐκμεταλλευθῇ, διότι ἡ μετ’ αὐτῆς συνδεομένη γραμμὴ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου κατασκευάζεται οὐχὶ διὰ χορηγήματος, ἀλλὰ δαπάνῃ τῆς Κυβερνήσεως. Θὰ ὑπάρξῃ ἑπομένως διαφορὰ ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς τῶν κατὰ χιλιόμετρον πληρωμῶν τῆς Ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλευομένης, ἥτις θὰ λαμβάνῃ 9,000 δραχμῶν διὰ τὸ τμῆμα Μεσολογγίου–Ἀντιῤῥίου, 4,000 δὲ δραχμῶν διὰ τὸ τμῆμα Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Ἐν τῇ συμβάσει οὐδὲν προβλέπεται περὶ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ ζητήματος τούτου. Κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τῆς συμβάσεως ὑποχρεοῦται ὁ ἀνάδοχος, ἵνα ἐντὸς 2 μηνῶν ἀπὸ τῆς ἐγκρίσεως αὐτῆς συστήσῃ ἀνώνυμον Ἑταιρίαν μετὰ κεφαλαίου ὁρισθησομένου ἀκολούθως. Ἡ τελευταία ὅμως παράγραφος τοῦ ἰδίου ἄρθρου ὁρίζει, ὅτι δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ σύστασις ἀνωνύμου Ἑταιρίας. Ἐὰν ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς ἐκχωρήσεως σχηματισθῇ ἀνώνυμος Ἑταιρία, φυσικῶς θὰ σχηματισθῇ αὕτη χάριν τῆς κατασκευῆς. Ἀλλ’ ἀφοῦ, κατὰ τὴν βʹ παράγραφον, δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ σύστασις Ἐταιρίας χάριν τῆς κατασκευῆς, πρὸς ποῖον σκοπὸν θὰ σχηματισθῇ αὕτη μετὰ τὴν κατασκευήν; Φυσικῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἀλλ’ ἐὰν οὕτως ἔχῃ ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου 2, τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ εὑρίσκεται εἰς ἀντίφασιν πρὸς τὸ ἄρθρον 15, τὸ ὁποῖον λέγει: «Ἀπαγορεύεται εἰς τὸν ἀνάδοχον ἢ τὴν διάδοχον αὐτοῦ ἀνώνυμον Ἑταιρίαν νὰ ἱδρύσῃ χωριστὴν Ἑταιρίαν διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου.» Ὑπάρχουσι λόγοι, ἴσως οὐχὶ πολὺ ἰσχυροί, δικαιολογοῦντες τὴν ἀπαγόρευσιν ταύτην· καὶ ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐναντίος αὐτῆς. Νομίζω ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ διορθωθῇ ἡ ὑφισταμένη ἀντίφασις μεταξὺ τῶν ἄρθρων 2 καὶ 15, διότι, ἐὰν ὁ ἀνάδοχος, ἀφ’ ἑνὸς μὲν δὲν ἦναι ὑπόχρεος νὰ συστήσῃ Ἑταιρίαν διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὑποχρεοῦται νὰ συστήσῃ τοιαύτην ἐντὸς δύο μηνῶν, ὅπως ἐξασφαλισθῇ δι’ αὐτῆς ἡ ἐκτέλεσις τῆς συμβάσεως, ἕπεται, ὅτι ἡ Ἑταιρία αὕτη, ἐναντίον τῆς ἀπαγορεύσεως τοῦ ἄρθρου 15, θέλει ἔχει σκοπὸν μόνον τὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἐὰν θέλωμεν νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν τὸν σχηματισμὸν Ἐταιρίας, σκοπούσης μόνον τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἀνάγκη νὰ τροποποιηθῇ τὸ ἄρθρον 2 τῆς συμβάσεως. Ἐξ ὅλων τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου ἐξάγεται, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῶν γραμμῶν θέλει ἐκτελεσθῇ ὑπὸ Ἐταιρίας δι’ ἴδιον αὐτῆς λ)σμόν. Εἰς τὰς Ἐταιρίας ταύτας θέλει δοθῆ τὸ χιλιομετρικὸν χορήγημα, αἱ δὲ γραμμαὶ θὰ ἀνήκωσιν εἰς αὐτὰς καθ’ ὃν τρόπον ἀνήκει εἰς τὴν Ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου ἡ παρ’ αὐτῆς κατασκευασθεῖσα γραμμή. Δὲν πρόκειται ἑπομένως νὰ δοθῶσιν εἰς τὰς Ἐταιρίας ταύτας ὁμολογίαι, ὧν τὸ ἀντίτιμον νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὰς δαπάνας τῆς κατασκευῆς, ὡς ἐγένετο ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ Μύλων–Καλαμῶν. Τὸ Δημόσιον θέλει προσπορισθῇ διὰ δανείου ὁριζομένου ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὸ ποσὸν τῶν τεσσάρων ἢ πέντε ἑκατομμυρίων, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ πληρώσῃ τοῖς μετρητοῖς εἰς τὰς Ἐταιρίας τὸ χιλιομετρικὸν χορήγημα. Κατὰ τὴν βιαστικὴν ὅμως σύνταξιν τῆς συμβάσεως περιελήφθη διάταξις, μὴ συμβιβαζομένη μὲ τὸ σύστημα τῆς διὰ χορηγήματος κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλ’ ἀνήκουσα εἰς τὸ σύστημα τῆς δαπάνης καὶ διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως κατασκευῆς αὐτοῦ. Τὸ ἄρθρον 24 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ μέρος τῶν ἀκαθαρίστων εἰσπράξεων, τῶν ἀνηκουσῶν τῷ Κράτει, ὑπερβῇ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τυχὸν προκαταβολῶν πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐντόκων ὁμολογιῶν, τῶν εἰς τὸν ἀνάδοχον παραδοθεισῶν, τὸ Κράτος δύναται νὰ διαθέτῃ ὡς βούλεται τὸ πλεόνασμα». Ἡ διάταξις, ἡ ἀναφερομένη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἐντόκων ὁμολογιῶν, παραδοθεισῶν εἰς τὸν ἀνάδοχον, οὐδένα ἔχει λόγον ὑπάρξεως ἐν τῇ παρούσῃ συμβάσει. Βεβαίως δὲν ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις, νὰ δεσμεύσῃ τὸ εἰς τὸ Κράτος ἀνῆκον ποσοστὸν τῶν εἰσπράξεων εἰς τὴν πληρωμὴν ἐντόκων ὁμολογιῶν, τὰς ὁποίας δὲν θὰ παραδώσῃ εἰς τὸν ἀνάδοχον, διότι ὁ σιδηρόδρομος δὲν πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ ἐκ τοῦ προϊόντος αὐτῶν. Ἐὰν δὲ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐννοεῖ νὰ δώσῃ τὸ χορήγημα εἰς ὁμολογίας, πάλιν δὲν νομίζω ὀρθὴν τὴν ὑποθήκευσιν τοῦ εἰς τὸ Κράτος ἀνήκοντος μέρους τῶν εἰσπράξεων εἰς τὸ χάριν τοῦ χορηγήματος συνομολογηθησόμενον μικρὸν δάνειον.

§57ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς τοὺς σιδηροδρόμους, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, παρατηρῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐγκαταλείπει τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπό τινος παρεδέχθη καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον χωρίζεται ἡ κατασκευὴ ἀπὸ τῆς ἐκμεταλλεύσεως, καὶ ἐπανέρχεται εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐξ ἀρχῆς παρεδέχθημεν καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου συνηγορεῖ καὶ ὁ κ. Καραπάνος, διότι εἶναι τῷ ὄντι ὠφελιμώτερον διὰ τὸ Κράτος. Ἐπειδὴ ὅμως εἶναι ἐνδεχόμενον, νὰ μὴ εὑρεθῶσιν ἐργολάβοι, οἱ ὁποῖοι νὰ ἀναλάβωσι τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν ὑπὸ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνει, νομίζω καλὸν, νὰ περιληφθῶσι διατάξεις, ἐπιτρέπουσαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προμηθευθῇ τὸ ἀναγκαῖον χρηματικὸν ποσὸν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν γραμμῶν τούτων, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἐπέλθει ἀποτυχία. Τὴν παρατήρησιν ταύτην ποιοῦμαι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρακαλῶ, ἐὰν τὴν εὑρίσκῃ ὀρθὴν καὶ ἐὰν θέλῃ νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι σπουδαίως μεριμνᾷ περὶ τῆς κατασκευῆς καὶ τῶν σιδηροδρόμων τούτων, οἱ ὁποῖοι εἶναι τῷ ὄντι πολὺ ἀναγκαῖοι, νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὴν ἀνήκουσαν διάταξιν.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ σύστημα τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων διὰ χορηγήματος καὶ οὐχὶ δι’ ἐγγυήσεως εἶναι τὸ προτιμηθὲν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐξ ὑπαρχῆς, καὶ κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο κατεσκευάσθησαν αἱ σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ ἐν Θεσσαλίᾳ, κατεσκευάσθη καὶ ἡ γραμμὴ Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου, ἀλλ’ ὅτε προέκειτο νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Μύλων καὶ Καλαμῶν καὶ παρεσκευάσαμεν τὰς μελέτας καὶ ἐδημοσιεύσαμεν αὐτὰς καὶ προσεκαλέσαμεν τοὺς ἀναδεχομένους τοιαύτας ἐπιχειρήσεις ν’ ἀσχοληθῶσιν εἰς ταύτην, ἀντελήφθημεν, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἡ προτέρα προθυμία, καὶ τοῦτο ἕνεκα τοῦ μὴ προσοδοφόρου τῶν γραμμῶν, τῶν ἐν λειτουργίᾳ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Εἶχον κατασκευασθῆ τότε αἱ γραμμαὶ τῆς Θεσσαλίας, αἵτινες οὐ μόνον οὐδεμίαν ἀπέδιδον καθαρὰν πρόσοδον, ἀλλὰ κατέλειπον καὶ ζημίαν. Εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο συνετέλεσαν διάφορα αἴτια, κυρίως δὲ ἡ ἀφορία, ἡ μαστίσασα τὴν Θεσσαλίαν κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα, τούτου δ’ ἕνεκα κατὰ τὸ περυσινὸν ἔτος, ὅπερ δὲν δύναται νὰ ὀνομασθῇ εὔφορον, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξε καὶ ἄφορον, ὅπως τὰ προηγούμενα, ἡ ὄψις τῶν πραγμάτων μετεβλήθη καὶ ἤδη οἱ σιδηρόδρομοι τῆς Θεσσαλίας ἀποδίδουσι μικράν τινα πρόσοδον. Ἀφ’ ἑτέρου εἶχον κατασκευασθῆ τμήματά τινα τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου, ἐλαχίστην δὲ καὶ ταῦτα ἀπέδιδον πρόσοδον, ἤδη ὅμως ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον τὰ πράγματα μετεβλήθησαν ἐντελῶς καὶ σήμερον ἡ γραμμὴ αὕτη, παρουσιάζουσα ἰσολογισμοὺς λίαν βελτιωμένους, ὑπόσχεται ἐν προσεχεῖ μέλλοντι σπουδαίαν περὶ τὰς προσόδους ἐπίδοσιν. Ὅτε ὅμως ἐπελήφθημεν διαπραγματεύσεων περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν, τ’ ἀποτελέσματα, ὡς εἶπον, καὶ τῶν σιδηροδρόμων Θεσσαλίας καὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου δὲν ἦσαν εὐνοϊκὰ, εἶχον δὲ ὑπ’ ὄψει οἱ ἐργολάβοι, ὅτι ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν εἶναι δαπανηροτέρα τῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου, τούτου δ’ ἕνεκα οὐδεμίαν ἐδείκνυον διάθεσιν, ἵνα ἀναδεχθῶσι τὴν παραχώρησιν τοῦ σιδηροδρόμου ἐκείνου ἐπὶ τῇ βάσει συστήματος, καθ’ ὃ εἶχον παραχωρηθῆ οἱ ἄλλοι σιδηρόδρομοι. Προσκλήσεις ἐγένοντο, αἱ μελέται ἐδημοσιεύθησαν καὶ ἀπεστάλησαν πανταχοῦ, ἠνοίξαμεν διαπραγματεύσεις, προετείναμεν αὔξησιν τοῦ χορηγήματος, δὲν περιωρίσθημεν εἰς τὰς 20,000 δραχμῶν, προσηνέγκομεν 25,000 καὶ 30,000, ἀλλὰ πάντες ἀπρόθυμοι, ἐφ’ ᾧ ἀπεφασίσαμεν, ἵνα μὴ ἀναβάλληται ἐπὶ πλέον ἡ ἐκτέλεσις τῆς γραμμῆς τῆς κεντρικῆς Πελοποννήσου, νὰ τραπῶμεν ἐπὶ τὸ ἕτερον σύστημα, τὸ τῆς ἐγγυήσεως, καθ’ ὃ ἦτο πάντως δυνατὸν νὰ εὕρωμεν τοὺς ἐκτελέσοντας, ἀφοῦ ὅπως δήποτε τὸ Κράτος ἠδύνατο νὰ δανεισθῇ τὸ ἀναγκαῖον κεφάλαιον, διότι ἡ ἐπὶ ἐγγυήσει ἐκτέλεσις τῶν τοῦ σιδηροδρόμου εἶναι εἰδικὴ μορφὴ τῆς διὰ δανείου κατασκευῆς αὐτοῦ. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ὁ σιδηρόδρομος Μύλων καὶ Καλαμῶν ἐξετελέσθη κατὰ σύστημα διάφορον τοῦ τῶν πρὸ αὐτοῦ ἐκτελεσθέντων. Ἤδη, ὅτε καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς λειτουργίας τῶν σιδηροδρόμων ἀπεδείχθησαν βελτίονα ἢ τὸ κατ’ ἀρχὰς καὶ τὰ πράγματα ἐν γένει τοῦ Κράτους ἐβελτιώθησαν, δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ἀρχικὸν σύστημα, ὑπάρχουσι δὲ ἤδη οἱ ἀσχολούμενοι εἰς τὴν μελέτην τῶν συμπληρωματικῶν σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου, σκοποῦντες, ἵνα συμφωνήσωσι περὶ τῆς ἀναδοχῆς αὐτῶν ἐπὶ τῷ συστήματι, καθ’ ὃ παρεχωρήθησαν οἱ πρῶτοι κατασκευασθέντες σιδηρόδρομοι τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας εἶπεν, ὅτι δὲν ἔχει βεβαιότητα, ὅτι κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο θὰ κατασκευασθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι οὗτοι. Τοῦτο εἶπον καὶ ἐγώ, ὅτι δὲν ὑπάρχει βεβαιότης, ἀλλ’ ὑπάρχει πιθανότης, ἔχω μάλιστα καὶ βεβαιότητα, προκειμένου περὶ τμημάτων ἰδίως, μάλιστα περὶ τοῦ τμήματος τοῦ διερχομένου διὰ τῆς παλαιᾶς τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐπαρχίας, ἐξ ἧς ἐξελέγετο ἐν τοῖς χρόνοις τῆς στενῆς περιφερείας. Τῆς γραμμῆς Πύργου καὶ Πύλου εὑρίσκομεν τοὺς ἀποδεχομένους τὴν παραχώρησιν κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, τῆς γραμμῆς Κυπαρισσίας καὶ Μελιγαλᾶ ἡ ἀποδοχὴ εἶναι δυσχερεστέρα, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ αὕτη ἀπίθανος. Ὡς πρὸς τμήματα τῶν ἄλλων γραμμῶν ἔχομεν τοὺς διατεθειμένους ν’ ἀναδεχθῶσιν αὐτὰ κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ἀλλὰ μετὰ τροποποιήσεων, ὥστε, καὶ ἐὰν ἀπεδεχόμεθα τὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτοῦ, θὰ ἦτο αὕτη ἀνεπαρκής, διότι ὑπάρχουσιν οἱ ἀποδεχόμενοι τὴν παραχώρησιν ἐπὶ χορηγήματι, ἀλλὰ ζητοῦσιν οὗτοι τροποποιήσεις τινὰς, ἃς δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὡς ἐπιβαρυνούσας τὸ Δημόσιον. Ὅπως δήποτε ἔχομεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι πρὸ τῆς συγκλήσεως τῆς τακτικῆς Συνόδου τῆς Βουλῆς θὰ ἦναι παρακεχωρημέναι ἐὰν μὴ ὅλαι αἱ γραμμαὶ αὗται, πολλαὶ ὅμως ἐξ αὐτῶν, τότε δὲ θὰ ἦναι καιρὸς νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν ὑπολειπομένων, ἐὰν μὴ ἐπιτευχθῇ, ὡς θέλομεν προσπαθήσει, ἡ παραχώρησις ὅλων. Τὴν αὔξησιν τοῦ χορηγήματος ὡς πρὸς τὸ τμῆμα ἰδίως Κυπαρισσίας καὶ Μελιγαλᾶ προτείνει ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ παραδεχθῶμεν ἀπὸ τοῦδε τοιοῦτόν τι. Ἤδη πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν γενικὴν παραχώρησιν, ἐὰν δὲ αὕτη μὴ ἐπιτευχθῇ καὶ γένηται μερικὴ παραχώρησις τῶν γραμμῶν, τότε δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν, ἐὰν πρέπῃ διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ χορηγήματος, ἢ δι’ ἄλλων παροχῶν, ἢ τέλος καὶ διὰ δαπάνης τοῦ Κράτους, νὰ κατασκευασθῶσι τὰ τμήματα, ὧν τὴν παραχώρησιν ἐπὶ τοῖς κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὅροις δὲν ἔστερξαν οἱ ἀνάδοχοι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, μετενεγκὼν τὸν λόγον ἀπὸ τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου εἰς τὸν σιδηρόδρομον τῆς Στερεᾶς, παρετήρησεν, ὅτι γίνεται κακῶς ἀρχὴ τῆς προεκτάσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου πρὸς τὸ Ἀντίῤῥιον, ἐνῷ ἀρχὴ μᾶλλον ἔπρεπε νὰ γενῇ προεκτάσεως πρὸς τὸν Καρβασαρᾶν καὶ τὴν Ἄρταν. Βεβαίως ὁ Καρβασαρᾶς καὶ ἡ Ἄρτα εἶναι τὰ σκοπούμενα, πρὸς τὸ παρὸν ὅμως δὲν ὑπάρχει πιθανότης, ὅτι διὰ τοιούτου χορηγήματος δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τοὺς ἀναδεχομένους. Ὡς εἶπον καὶ ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, καὶ τότε ἐὰν παρουσιάζοντο οἱ ἀναδεχόμενοι τὴν ἐκτέλεσιν τῆς εἰς Καρβασαρᾶν καὶ Ἄρταν προεκτάσεως τῆς γραμμῆς ἀντὶ χορηγήματος 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον καὶ τότε θὰ προετείνομεν ἡμεῖς εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παραχωρήσῃ αὐτὴν ἐπὶ τῷ ὅρῳ τούτῳ· ἀλλ’ ὅπως καὶ τότε δὲν παρουσιάζοντο οὕτω καὶ σήμερον δὲν παρουσιάζονται οἱ ζητοῦντες ἐπὶ τοιούτῳ ὅρῳ τὴν ἐπιχείρησιν. Εἶναι ὅμως πιθανὸν, ὅτι θέλουσι παρουσιασθῆ, ἂν ἐπεκταθῇ ὁ σιδηρόδρομος ὡς προτείνομεν, Ἡ προέκτασις αὕτη προνοεῖται καὶ ἐν αὐτῷ τῷ ἐψηφισμένῳ νόμῳ περὶ γραμμῆς Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, παρέχοντι ἄδειαν προεκτάσεως μέχρι λιμένος, διότι τὸ Μεσολόγγιον δὲν ἔχει λιμένα, ἀλλ’ ἄνευ διακανονισμοῦ τῶν ὅρων, πρέπει ἄρα νὰ προεκταθῇ ὁ σιδηρόδρομος ἢ μέχρι Τουρλίδος, ἂν ἀποφασισθῇ ὅπως αὐτόθι κατασκευασθῇ ὁ λιμὴν, ἢ μέχρι Κρυονερίου, ἢ μέχρις Ἀντιῤῥίου. Ἤδη διακανονίζονται οἱ ὅροι τῆς προεκτάσεως μέχρις Ἀντιῤῥίου διὰ Κρυονερίου. Προτείνομεν δὲ τὸν διακανονισμὸν τῶν ὅρων, διότι οὕτως ἀποκτῶμεν τὴν βάσιν τοῦ σιδηροδρόμου, τουτέστι τὸν λιμένα· ἀφοῦ δὲ ἀποκτήσωμεν τὴν βάσιν τῆς γραμμῆς, εἶναι πιθανὸν, ὅτι δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τοὺς ἀναδεχομένους τὴν προέκτασιν εἰς Καρβασαρᾶν καὶ Ἄρταν χάριν τῶν περαιτέρω διεθνῶν προεκτάσεων. Διατὶ ὅμως δὲν ἐξελέξαμεν τὴν Τουρλίδα καὶ προετιμήσαμεν προέκτασιν μέχρις Ἀντιῤῥίου; ὁ λόγος εἶναι γνωστὸς εἰς πάντας τοὺς μεταβάντας ἐκεῖ. Ἡ κατασκευὴ λιμένος ἐν Τουρλίδι εἶναι δυσχερεστάτη, ἴσως καὶ ἀδύνατος ἄνευ δαπάνης κολοσσιαίας. Ἐὰν θέλωμεν λιμένα ὑπὸ ὅρους οἰκονομικοὺς, πρέπει τοῦτον ν’ ἀναζητήσωμεν ἀλλαχοῦ· ἰδίως δ’ ὑπὸ στρατηγικὴν ἔποψιν λιμὴν χρησιμώτατος εἶναι ὁ τοῦ Ἀντιῤῥίου· τούτου δ’ ἕνεκα δὲν προτείνομεν μόνον προέκτασιν γραμμῆς μέχρι Κρυονερίου, ἀλλὰ περιελάβομεν καὶ τὸ Ἀντίῤῥιον, καίτοι δὲν ἔχομεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι θέλομεν δυνηθῆ νὰ εὕρωμεν τοὺς ἀναδεχομένους τὴν κατασκευήν. Μέχρι Κρυονερίου οὐ μόνον, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, οἱ ἀνάδοχοι τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου θὰ ἐδέχοντο τὴν παραχώρησιν, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι· ἔχομεν δὲ καὶ προτάσεις παρ’ ἄλλων, ἀλλὰ διὰ τὴν μέχρις Ἀντιῤῥίου προέκτασιν, ἣν πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν, δὲν ἔχομεν προτάσεις. Ἡ γραμμὴ τοῦ Ἀντιῤῥίου, εἰς ἣν πάντως θέλομεν καταλήξει, καὶ ἂν ἤδη μέχρι Κρυονερίου προεκταθῇ ἡ γραμμὴ, ἔχει ὑπερτάτην στρατηγικὴν σημασίαν καὶ ἐμπορικὴν, διότι ἡ συγκοινωνία Πελοποννήσου καὶ Στερεᾶς διὰ Ῥίου καὶ Ἀντιῤῥίου, σχεδὸν δυνάμεθα εἰπεῖν, ὅτι δὲν εἶναι θαλασσία· ὑπάρχουσι μάλιστα καὶ οἱ προτείναντες, ὅπως γεφυρωθῇ τὸ στενὸν, οὐχὶ ἐν συγγράμματι ἀσημάντῳ, ἀλλ’ ἐν τῇ «Ἐπιθεωρήσει τῶν Δύο Κόσμων», ὁ διάσημος φιλόλογος Βουρνούφ. Ἀλλὰ καὶ ἂν μὴ γεφυρωθῇ τὸ στενὸν, ἡ στρατιωτικὴ αὐτοῦ σημασία εἶναι πρόδηλος, διότι κλειομένου τοῦ στενοῦ ἡ συγκοινωνία τῆς Πελοποννήσου μετὰ τῆς Στερεᾶς εἶναι ἀσφαλής. Ἐπίσης σημαντικὴ εἶναι καὶ ἡ ἐμπορικὴ συγκοινωνία, διότι ἡ διάβασις εἶναι εὐχερεστάτη, ἀρκοῦντος ἑνὸς πορθμείου. Ὥστε ἡ γραμμὴ αὕτη, εἴτε ἐν τῷ παρόντι ἐκτελεσθῇ μέχρι τοῦ ἄκρου, ἤτοι τοῦ Ἀντιῤῥίου, εἴτε ἐκτελεσθῇ ἐν τῷ παρόντι μόνον μέχρι Κρυονερίου, πάντως ὁριστικῶς θέλει καταλήξει εἰς τὸ Ἀντίῤῥιον καὶ θέλει καταστήσει τὸν σιδηρόδρομον τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος πρωτίστης στρατηγικῆς σημασίας διὰ τὸ Κράτος. Ὅταν δὲ ταῦτα ἐπιτευχθῶσι, τότε, ἐλπίζω, θέλουσιν εὐχερῶς ἐπιτευχθῆ καὶ τὰ ἄλλα, ἅτινα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἐθεώρησε προτιμητέα. Ἠρώτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, πῶς θέλει γενῆ ἡ συγχώνευσις τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν δύο γραμμῶν, ἂν παραχωρηθῇ ἡ προέκτασις εἰς τὴν αὐτὴν Ἑταιρίαν, ὅπερ ἐθεώρησεν ἄφευκτον· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἄφευκτος ἡ ἐκμετάλλευσις ὑπὸ τῆς αὐτῆς Ἑταιρίας. Θὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τούτου, ἂν παρουσιασθῇ ἀνάγκη, καὶ νομοθετικῶς βραδύτερον. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἡ παραχώρησις τῆς γραμμῆς τῆς προεκτάσεως θέλει γενῆ αὐτοτελής· κατόπιν δὲ διοικητικῶς, ἂν τοῦτο ἐπιτρέπηται, ἢ νομοθετικῶς, ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, θέλει ληφθῆ ἰδιαιτέρα πρόνοια περὶ τῆς ἐνδεχομένης τῶν ἐκμεταλλεύσεων συγχωνεύσεως. Ὁ κ. Βουλευτής, προελθὼν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τῆς συμβάσεως, παρετήρησεν, ὅτι ὑπάρχει διάταξις ἐν αὐτῇ, καθ’ ἣν τὴν ἐπιχείρησιν πρέπει ν’ ἀναλάβῃ ἀνώνυμος Ἑταιρία, ἀλλὰ ταὐτοχρόνως ὑπάρχει καὶ ἑτέρα διάταξις, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται ἡ ἐκμετάλλευσις μόνον εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῆς κατασκευῆς· παρέστησε δὲ αὐτὰς ὡς μὴ συμβιβαζομένας πρὸς ἀλλήλας, ἰδίᾳ ὡς ἐπιτρεπομένης τῆς βραδυτέρας συστάσεως τῆς Ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν τῆς κατασκευῆς ἄνευ συστάσεως Ἑταιρίας. Ὁ λόγος, δι’ ὃν προτείνομεν, ὅπως ἡ ἐκμετάλλευσις τῆς γραμμῆς ἀναληφθῇ ὑπὸ Ἑταιρίας ἀνωνύμου, καὶ δὴ Ἑλληνικῆς, εἶναι διττὸς, τοῦτο μὲν, ὅτι διὰ τῆς ἀνωνύμου Ἑταιρίας ἀποκτῶμεν τὸν ἔλεγχον, εἰς ὃν ὑποβάλλονται αἱ ἀνώνυμοι Ἑταιρίαι κατὰ τὰ γενικώτερον κείμενα παρ’ ἡμῖν περὶ αὐτῶν, τοῦτο δὲ, διότι ἡ ἐκμετάλλευσις δὲν πρέπει ν’ ἀνήκῃ εἰς ξένους, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐγγύησιν περὶ τούτου, εἰμὴ κανονίζοντες, ὅτι εἰς Ἑταιρίαν ἀνώνυμον θέλει ἀνατεθῆ ἡ ἐκμετάλλευσις καὶ ὅτι ἡ Ἑταιρία αὕτη ἔσται Ἑλληνική. Εἶναι περιττὸν ν’ ἀναπτύξω τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν σιδηροδρόμων δὲν πρέπει ν’ ἀνατίθηται εἰς ξένους· ἡ κατασκευὴ δύναται ν’ ἀνατεθῇ καὶ εἰς ξένους, ὅπως καὶ τ’ ἄλλα δημόσια ἔργα ἐν Ἑλλάδι ἐκτελοῦνται καὶ ὑπὸ ἐγχωρίων καὶ ὑπὸ ξένων· αὕτη εἶναι προσωρινὴ, κατ’ οὐδὲν δεσμεύουσα τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς, ἐπάγεται δὲ σχέσεις τοῦ ἀναδόχου πρὸς ἐργολάβους καὶ μισθωτὰς, τουτέστι πρὸς τοὺς ἐπιδιώκαντας τὴν πρὸς αὐτὸν συναλλαγὴν, ἥτις καὶ παρὰ ξένου δύναται παρ’ ἡμῖν νὰ διεξαχθῇ, ὡς καὶ παρὰ ἐγχωρίου· ἀλλ’ ἡ ἐκμετάλλευσις ἐπάγεται σχέσεις τοῦ ἀναδόχου πρὸς τὴν κοινωνίαν ἐν γένει ὑποχρεωτικὰς, διὰ τὸ ὑποχρεωτικὸν τῆς συγκοινωνίας. Ὡς ἐκ τῆς παραχωρήσεως τοῦ προνομίου τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου ὁ ἀνάδοχος τελεῖ λειτουργίαν πολιτειακὴν, ἐφαρμόζων τοὺς περὶ σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας νόμους πρὸς τοὺς ποιουμένους χρῆσιν τοῦ σιδηροδρόμου, τοιαύτη δὲ πολιτειακὴ λειτουργία παρὰ κεκτημένου τὴν Ἑλληνικὴν ἐθνικότητα πρέπει νὰ ἐνασκῆται. Ἀλλ’ ἐν τούτῳ ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνευρίσκει τὴν ἀντίφασιν, ἀφοῦ ὑπάρχει ἄρθρον, καθ’ ὃ ὁ ἀνάδοχος ἢ ἡ παρ’ αὐτοῦ σχηματισθεῖσα Ἑταιρία δὲν δύναται νὰ παραχωρήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν εἰς Ἑταιρίαν διακεκριμένην τῆς Ἑταιρίας τῆς κατασκευῆς. Σκοπὸς τῆς διατάξεως ταύτης εἶναι ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου ὑπὸ τοῦ ἀφορῶντος εἰς αὐτὸν ὡς εἰς ἴδιον κτῆμα καὶ ἡ παρεπομένη ἐγγύησις, πλὴν τῆς τοῦ ἐλέγχου, τοῦ κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συγγραφῆς, ὡς ἐκ τοῦ συμφέροντος τοῦ ἀναδόχου ἐν τῇ τελείᾳ ἐκτελέσει. Ὅταν ὁ ἀνάδοχος κατασκευάζῃ δι’ ἑαυτὸν, ὀφείλων ν’ ἀναθέσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν εἰς Ἑταιρίαν, ὅσῳ τελειότερον κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον, ἐπὶ τόσῳ συμφερωτέροις αὐτῷ ὅροις θὰ ἐπιτύχῃ τὴν σύστασιν τῆς Ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἂν ἄρα ὁ ἀνάδοχος συστήσῃ Ἑταιρίαν κατασκευῆς, δέον ἡ Ἑταιρία αὕτη νὰ ἦναι ἡ αὐτὴ καὶ ἡ τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἂν ὅμως προτιμήσῃ νὰ κατασκευάσῃ αὐτὸς τὸν σιδηρόδρομον, ἐπιτρέπεται τοῦτο, καὶ μόνην τὴν ἐκμετάλλευσιν ὑποχρεοῦται ν’ ἀναθέσῃ εἰς Ἑταιρίαν.

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίφασις εἰς τὸν τρόπον τῆς συντάξεως.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξεταζόμενα κεχωρισμένως τὰ ἄρθρα, φαίνονται ἀντιφάσκοντα, ἐν τῷ συνδυασμῷ ὅμως ἡ ἀντίφασις ἐκλείπει.

§61ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἄρθρον 15 ἀπαγορεύει ῥητῶς εἰς τὸν κατασκευαστὴν νὰ σχηματίσῃ Ἑταιρίαν, ἡ ὁποία δὲν θὰ ἔχῃ σκοπὸν τὴν ἐκμετάλλευσιν.

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς προσέτι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 24 παρετήρησεν, ὅτι περιλαμβάνει διάταξιν περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἐντόκων ὁμολογιῶν, τῶν εἰς τὸν ἀνάδοχον παραδοθησομένων, καὶ ἐθεώρησε τὴν διάταξιν περιττήν. Δὲν ἀντιτείνω εἰς τὴν διαγραφήν, καίτοι ἔχει ἔννοιαν, ὅτι δύναται τὸ χορήγημα νὰ δοθῇ εἰς τὸν ἀνάδοχον εἴτε εἰς χρήματα, εἴτε εἰς ὁμολογίας τοῦ δανείου· ἐὰν δοθῶσιν εἰς αὐτὸν ὁμολογίαι τοῦ δανείου, ἐφαρμόζονται τὰ τοῦ ἄρθρου. Αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως, δυνάμεθα δὲ νὰ τὴν διαγράψωμεν, ὡς ὑπονοουμένην, ἀλλὰ δυνάμεθα καὶ νὰ τὴν διατηρήσωμεν. Ἐπέκρινε κατόπιν ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ τὴν μὴ περίληψιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατάξεως, ἐπιτρεπούσης τὴν ὑποθήκευσιν. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἡ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ ἄρθρου 24 πληρωμὴ εἶναι ἀνεκτὴ μόνον, ἂν μὴ χορηγηθῇ ὑποθήκη, ἂν δὲ πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος ἦναι ἀναγκαία ἡ χορήγησις ὑποθήκης, διαγραπτέον τὴν διάταξιν, διότι ἡ χάριν τοσούτου μικροῦ δανείου χορήγησις ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου δέν μοι φαίνεται συμφέρουσα.

§63ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ τῆς προεκτάσεως τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου μέχρις Ἀντιῤῥίου νομίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι θὰ εὐκολύνῃ τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἑτέρας προεκτάσεως ἀπὸ Ἀγρινίου εἰς Καρβασαρᾶν. Τὸ ἐναντίον μοὶ φαίνεται ἀκριβέστερον, ἡ προέκτασις Ἀγρινίου, Καρβασαρᾶ καὶ Ἄρτης θέλει καταστήσει τὴν γραμμὴν παραγωγικὴν καὶ εὐκολύνει τὴν προέκτασιν αὐτῆς μέχρις Ἀντιῤῥίου. Ἐὰν πράγματι θέλωμεν νὰ τελειοποιήσωμεν τὴν γραμμὴν ταύτην, πρέπει νὰ συνδέσωμεν τὴν προέκτασιν αὐτῆς πρὸς ἀνατολὰς μὲ τὴν πρὸς βοῤῥᾶν καὶ προσθέσωμεν εἰς τὴν παράγραφον γʹ τοῦ ἄρθρου 1ου, μετὰ τὰς λέξεις «γραμμὴ ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Ἀντίῤῥιον», καὶ τὰ ἑξῆς: «ἀπὸ Ἀγρινίου εἰς Καρβασαρᾶν καὶ Ἄρταν». Διὰ τῆς προσθήκης ταύτης οὐδὲν προδικάζομεν, διευκολύνομεν ὅμως τὰς διαπραγματεύσεις πρὸς πλήρη κατασκευὴν τῆς γραμμῆς. Γνωρίζω καλῶς τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὴν ἐμπορικὴν κίνησιν αὐτῶν καὶ τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας, καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι, οὕτω τελειοποιοῦντες τὴν γραμμὴν, θὰ καταστήσωμεν αὐτὴν προσοδοφόρον καὶ ἐπωφελῆ εἰς τὸν τόπον καθ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκεται).

§65ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶπον;

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἵνα καταστήσωμεν πιθανὴν τὴν εὕρεσιν ἀναδόχου τῆς γραμμῆς τῆς ἕως τοῦ συνόρου προεκτάσεως, πρέπει νὰ κατασκευσθῇ πρῶτον ἡ γραμμὴ, ἡ συνδέουσα τὸ Μεσολόγγιον καὶ τὸ Ἀγρίνιον πρὸς λιμένα. Ὅταν ἀποκτήσωμεν ὡς κεφαλὴν τῆς γραμμῆς τὸν λιμένα, θὰ ὑπάρχῃ τότε ἐλπὶς πραγματοποιήσεως τῆς ἑτέρας γραμμῆς. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀναγράφωμεν ἐν νόμῳ τὸ μήπω πιθανόν. Ἐπὶ τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου καὶ Ἀντιῤῥίου ἔχομεν βεβαιότητα, ὅτι εὑρίσκομεν ἀνάδοχον τοῦ πρώτου τμήματος, τοῦ μέχρι Κρυονερίου, ἔχομέν τινα πιθανότητα εὑρέσεως ἀναδόχου καὶ τοῦ δευτέρου τμήματος, τοῦ μέχρις Ἀντιῤῥίου, ἀλλὰ τῆς γραμμῆς Ἀγρινίου καὶ Καρβασσαρᾶ καὶ Ἄρτης οὐδεμία ἐν τῇ παρόντι ὑπάρχει πεποίθησις εὑρέσεως ἀναδόχου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγγραφῆς ὑποθήκης ἐπὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου.

§68ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπετρέψαμεν εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πελοποννήσου νὰ παραχωρήσῃ ὑποθήκην πρὸς λῆψιν δανείου παρ’ ἰδιώτου. Ἐπετρέψαμεν ἐπίσης τὴν παραχώρησιν ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ζητεῖται ἤδη διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἡ ἄδεια ἐγγραφῆς ὑποθήκης. Ἡ ὑποθήκη, Κύριοι, συνεπάγεται συνεπείας σπουδαίας. Δίδεται εἰς τὸν δανειστὴν, τὸν ἔχοντα τὴν ὑποθήκην, τὸ δικαίωμα νὰ ἐκποιήσῃ τὸ ἐνυπόθηκον κτῆμα, τὸ ὁποῖον, ἐκποιούμενον, περιέρχεται ἐλεύθερον παντὸς βάρους εἰς τὴν κυριότητα τοῦ ὑπερθεματιστοῦ. Ὁ ἔχων τοιοῦτο δικαίωμα ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου δανειστὴς, ἂν δὲν πληρωθῇ, θέλει προβῆ εἰς ἐξακρίβωσιν τῶν ἄνω δικαιωμάτων, ἤγουν θέλει κατάσχει τὸν σιδηρόδρομον καὶ ἐκθέσει αὐτὸν εἰς πλειστηριασμὸν, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου θέλει κατακυρωθῆ εἰς τὸν προσενεγκόντα ἀνώτερον τίμημα. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ ὑποθέσει, θέλουσι καταστραφῆ πάντα τὰ ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου δικαιώματα τῆς Ἑταιρίας καὶ τοῦ Δημοσίου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ ὑποθήκη παραχωρεῖται εἰς τοὺς κατόχους τῶν ὁμολογιῶν. Καὶ τίνες εἶναι οὗτοι, εἶναι ἄγνωστον, διότι ἐνδέχεται νὰ ἦναι διάφοροι. Ἤθελον νὰ μάθω, ἂν εἰς οἱονδήποτε κάτοχον μιᾶς τοιαύτης ὁμολογίας μὴ πληρωθείσης πρόκηται νὰ παραχωρήσητε τὸ δικαίωμα νὰ κατάσχῃ τὸν σιδηρόδρομον, ἢ ἀπαιτῆται νὰ συμπράξῃ πρὸς τοῦτο σύμπασα ἡ ὁμὰς τῶν δανειστῶν ἢ ἡ πλειοψηφία αὐτῶν, καὶ ἐν πάσῃ περιπτώσει τίς ἡ τηρηθησομένη διαδικασία.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδὲν ὑπάρχει τὸ διαφέρον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ τῶν ἐν τῷ ψηφισθέντι νόμῳ περὶ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν, διότι καὶ ἐκεῖ πρόκειται περὶ ὑποθήκης ὑπὲρ ἀνωνύμων ὁμολογιῶν. Τὸ δικαίωμα παραχωρεῖται εἰς τοὺς κατόχους ὁμολογιῶν ἀνωνύμου ἑταιρίας, ἀπολαύοντας πάντων τῶν δικαιωμάτων τῶν κατὰ τὸν νόμον περὶ ἀνωνύμων ἑταιριῶν συνδεομένων πρὸς τὴν κατοχὴν αὐτῶν. Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὁ κάτοχος πραγματοποιεῖ τὴν ὑποθήκην, τὴν ἀνήκουσαν εἰς τοὺς κατόχους τῶν ὁμολογιῶν ἐν συνόλῳ, κανονίζεται ὑπὸ τῆς γενικῆς ἡμῶν νομοθεσίας. Ὅπως δὲ θέλουσι κανονισθῆ τὰ ἐκ τῆς ὑποθήκης ἀποῤῥέοντα δικαιώματα ὑπὲρ τῶν δανειστῶν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν, ὅπως θέλουσι κανονισθῆ καὶ ὑπὲρ τῶν κατόχων τῶν ὁμολογιῶν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, ὅταν ὁ σιδηρόδρομος οὗτος κατασκευασθῇ, οὕτω θέλουσι κανονισθῆ καὶ ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθήκης.

§70ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ ἐγγραφῆς ὑποθήκης ὑπὲρ ὡρισμένων δανειστῶν καὶ ὑποθήκης παραχωρουμένης διὰ νόμου πρὸς κατόχους ὁμολογιῶν ἀγνώστους καὶ ἀορίστους. Οὐδεὶς νόμος ἐξεδόθη μέχρι τοῦδε, κανονίζων τὰ ἰδιαίτερα δικαιώματα ἑνὸς ἑκάστου τῶν κατόχων τούτων. Ἑπομένως ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι θὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζονται εἰς τὰς ἄλλας Ἑταιρίας, εἶναι ἀνεπαρκής.

§71ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ὡς ὁμοίας φύσεως τὴν ὑποθήκην, ἣν δίδει τὸ Κράτος μὲ τὴν ὑποθήκην, ἣν δίδει ἀνάδοχός τις Ἑταιρία. Ἡ Ἑταιρία ὑποθηκεύει περιωρισμένα δικαιώματα, οἱ ὁμολογιοῦχοι δὲ, ἐν περιπτώσει ἐκποιήσεως τοῦ σιδηροδρόμου, ὑπεισέρχονται εἰς τὰ δικαιώματα αὐτῆς ταῦτα. Τὸ Κράτος ὅμως δὲν ὑποθηκεύει περιωρισμένα δικαιώματα, ἀλλὰ τὴν πλήρη κυριότητα τοῦ σιδηροδρόμου, οἱ δὲ ὁμολογιοῦχοι, ὑπεισερχόμενοι εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ Κράτους, γίνονται κύριοι ἀπόλυτοι τοῦ σιδηροδρόμου. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὡς παριστᾷ αὐτὸ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Πολλαὶ ἐγένοντο περὶ αὐτοῦ συζητήσεις καὶ πολλὰ περὶ αὐτοῦ ἐγράφησαν. Δὲν θεωρεῖται δὲ ἀκόμη ὡς λελυμένον ἐν ὅλαις αὐτοῦ ταῖς λεπτομερείαις. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν πρέπει τὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι τὸ Κράτος θὰ δώσῃ εἰς ὑποθήκην τὴν κυριότητα τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτοῦ, συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τῆς ψηφιζομένης συμβάσεως.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑποθήκη εἶναι πραγματικὸν δικαίωμα, τὸ πραγματικὸν δὲ τοῦτο δικαίωμα τῆς ὑποθήκης δίδοται εἰς ἐγγύησιν τῶν δικαιωμάτων τῶν κεχορηγημένων· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δοθῇ εἰς ὑποθήκην ἄλλο τι, εἰμὴ τὸ κατὰ νόμον ὑπάρχον, δὲν πρόκειται δὲ νὰ μεταβληθῇ ἡ νομοθεσία ἡμῶν περὶ τὰ τῶν σιδηροδρόμων. Ὁ σιδηρόδρομος, ὁ ὑφιστάμενος δυνάμει τοῦ καταστατικοῦ αὐτοῦ νόμου, δίδοται εἰς ὑποθήκην. Ὁ νόμος ἄρα, ὁ καθορίζων τὰ τοῦ σιδηροδρόμου, καθορίζει καὶ τὰ τῆς ὑποθήκης, τὸ διδόμενον δὲ εἰς ὑποθήκην εἶναι τὸ ἐκ τοῦ νόμου ἀποῤῥέον.

§73ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ, κύριε Πρόεδρε, πόσον εἶχον δίκαιον, προκαλέσας τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι ἡ ὑποθήκη, τὴν ὁποίαν δίδει ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου, εἶναι ἡ αὐτὴ, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι ὁ σιδηρόδρομος· ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου ἐνδέχεται κατὰ τὰς διαφόρους περιστάσεις νὰ ὑφίστανται διάφορα δικαιώματα. Ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Πελοποννήσου εἶναι κτῆμα τοῦ Δημοσίου, ὅπερ δικαιοῦται νὰ ἐκμεταλλευθῇ ἡ Ἑταιρία ἐπὶ 99 ἔτη καὶ ὅπερ θὰ περιέλθῃ κατόπιν εἰς τὸ Δημόσιον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ζήτημα ἐγεννήθη, ἐὰν ἠδύνατο ἡ Ἑταιρία νὰ παραχωρήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ ὑποθήκην, καὶ ἐπειδὴ νομικοὶ διακεκριμένοι συνεβούλευσαν τοὺς δανειστὰς, ὅτι δὲν δύναται νὰ παραχωρήσῃ ἡ Ἑταιρία, διὰ τοῦτο ἐζήτησεν ἡ Ἑταιρία καὶ τὸ Δημόσιον τῇ παραχώρησε διὰ νόμου τὸ δικαίωμα νὰ παραχωρήσῃ ὑποθήκην πρὸς ἀσφάλειαν δανείου. Μετὰ τὴν τοιαύτην τοῦ Δημοσίου συναίνεσιν ἅπαντα τὰ ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου δικαιώματα τῆς Ἑταιρίας καὶ τοῦ Δημοσίου κατέστησαν ὑπέγγυα εἰς τὸν δανειστὴν ἐκεῖνον, ὥστε ὁ δανειστὴς δύναται νὰ ἐκποιήσῃ τὸν σιδηρόδρομον, ὡς ἐκποιεῖ πᾶν ἐνυπόθηκον κτῆμα, καὶ τότε θέλει περιέλθει οὗτος, ἐλεύθερος παντὸς βάρους, εἰς τὴν πλήρη καὶ τελείαν κυριότητα τοῦ ὑπερθεματιστοῦ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως ὁ σιδηρόδρομος εἶναι κτῆμα μόνον τοῦ Δημοσίου· ὅταν λοιπὸν λέγῃ τὸ Δημόσιον «παραχωρῶ δικαίωμα ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου», παραχωρεῖ αὐτὸν ὁλόκληρον, ὥστε ὁ σιδηρόδρομος θὰ ἦναι ὑπέγγυος εἰς τὸν δανειστὴν, καὶ πᾶς κάτοχος ὁμολογίας θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα, εἴτε δυνάμει τῆς ὁμολογίας, εἴτε προκαλῶν τὴν καταδίκην τοῦ Δημοσίου δι’ ἀγωγῆς, νὰ κατάσχῃ τὸν σιδηρόδρομον καὶ νὰ ἐκθέσῃ αὐτὸν εἰς πλειστηριασμόν.

§74ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρέχεται εἰς ὑποθήκην ἡ πλήρης ἰδιοκτησία τοῦ σιδηροδρόμου.

§75ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ τὸ ἔδαφος;

§76ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως καὶ τὸ ἔδαφος. Ὑποβάλλομεν ταῦτα, ἵνα ληφθῶσιν ὑπὸ ὄψει καὶ ἐξακριβωθῶσιν.

§77ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἀληθῶς ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ἐὰν ἡ Ἑταιρία, ἡ ἔχουσα τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου ἐπὶ 99 ἔτη, δύνηται νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐκμεταλλεύσεως εἰς ὑποθήκην ἐπὶ ἀπολήψει δανείου, καὶ ἐπειδὴ τῷ ὄντι οἱ νομικοὶ ἐδιχογνώμησαν, ἐὰν ᾖναι δεκτικὸν ὑποθήκης τὸ τοιοῦτον δικαίωμα, ἐπετράπη διὰ νόμου νὰ δοθῇ καὶ τοῦτο τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Ἑταιρία ἐπὶ 99 ἔτη, εἰς ὑποθήκην, δὲν ἕπεται ὅμως ἐκ τούτου, ὅτι ἐδόθη τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ μετὰ τὴν παρέλευσιν 99 ἐτῶν.

§78ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ὁ κύριος—καὶ τοιοῦτος εἶναι τὸ Δημόσιον—λέγῃ: «συναινῶ νὰ δοθῇ ὁ σιδηρόδρομος εἰς ὑποθήκην πρὸς ἐξόφλησιν δανείου», τότε ὁλόκληρος ὁ σιδηρόδρομος καθίσταται ὑπέγγυος διὰ τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ ἡ Ἑταιρία καὶ ὄχι μόνον τὸ πρὸς ἐκμετάλλευσιν δικαίωμα αὐτῆς.

§79ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Λέγει «ἐπιτρέπω νὰ δοθῇ εἰς ὑποθήκην τὸ δικαίωμα τοῦτο», διότι δυνάμει τῶν κειμένων νόμων περὶ ὑποθηκῶν δὲν εἶναι δεκτικὸν ὑποθήκης τὸ δικαίωμα τοῦτο· ὅταν ὅμως ὁ νόμος λέγῃ «ἐπιτρέπω εἰς τὴν Ἑταιρίαν νὰ δώσῃ τὸ τοιοῦτο δικαίωμα εἰς ὑποθήκην», δὲν ἐννοεῖ, ὅτι ἀπαλλοτριοῦται τῶν δικαιωμάτων τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ Δημόσιον ἐπὶ τῶν σιδηροδρόμων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως.)

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 12 καὶ 40′ τῆς μεσημβρίας. (Μετὰ τὴν διακοπὴν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 5 μ. μ.)

§81ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω νὰ προταχθῇ εἰς συζήτησιν παντὸς ἄλλου νομοσχεδίου τὸ περὶ ποιμνιοβοσκῆς, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη ὁ κ. Πρόεδρος νὰ τὸ φέρῃ πρῶτον· ὀλίγος χρόνος θέλει χρειασθῆ πρὸς ψήφισιν αὐτοῦ· εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν παρουσιάζει δυσκολίαν τινὰ, ἄλλως τε καὶ αἱ δύο πτέρυγες τὸ θέλουν, καὶ δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ συζήτησις, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ τοῦτο.

§82ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Διὰ νὰ πεισθῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ποιμνιοβοσκῆς, παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ὁ βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας κ. Δημητριάδης, τί ἐγένετο χθὲς ἢ προχθὲς ἐν μέσαις Ἀθήναις, ὄχι εἰς τὰς ἐπαρχίας.

§83ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Συλλαμβάνουσι τὰ ζῶα τῶν ἀνθρώπων οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες.

§84ΦΛΕΣΣΑΣ. Διατί ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§85ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχω τὸν λόγον, καὶ θὰ ὁμιλήσω τετραπλάσιον χρόνον, παρ’ ὅσος χρειάζεται διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§86ΤΙΝΕΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀρνεῖται νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ποιμνιοβοσκῆς.

§87ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν θὰ γίνῃ κἀμμία συζήτησις· ἂς προταχθῇ.

§88ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ γίνῃ συζήτησίς τις, ἀλλὰ ὄχι μακρά.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν φέρομεν ἀντίῤῥησιν, ὅπως προταχθῇ.

§90Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δηλαδὴ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, παρακαλῶ, νὰ εἴπω δύο λέξεις.

§91ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἰσήλθομεν ἀκόμη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§92Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως, τῆς συνομολογηθείσης μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἀναλαβόντων τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, ἡ ἐργασία τῆς κατασκευῆς ἔπρεπεν ν’ ἀρχίσῃ ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐγκρίσεως τῶν σχεδιαγραφημάτων, τὰ ὁποῖα οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν ὤφειλον νὰ ὑποβάλωσι· πρέπει δὲ αἱ ἐργασίαι νὰ διεξάγωνται οὕτως, ὥστε νὰ ἀποπερατωθῶσιν ἐντὸς τριετίας ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Διατάγματος, τοῦ κυρώσαντος τὴν σύμβασιν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, πότε ἀκριβῶς ἐνεκρίθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τὰ σχεδιαγραφήματα, καθόσον εἶναι ἀναγκαῖον, νὰ γνωρίζωμεν τὴν προθεσμίαν ταύτην, διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ ἐνασκῶμεν τὸν ἔλεγχον. Δεύτερον, ζητῶ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἡ Κυβέρνησις, πότε ἤρχισαν τὰς ἐργασίας των οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν καὶ ἐὰν ἐμπροθέσμως, κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως. Τρίτον, ἐὰν αἱ ἐργασίαι διεξάγωνται οὕτως, ὥστε νὰ καθίσταται πιθανὴ ἡ ἐντὸς τῆς συμπεφωνημένης προθεσμίας περάτωσις τοῦ ἔργου.

§93ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀπὸ μηνῶν μοὶ διεβιβάσθησαν παράπονα ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας μου ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, κατά τινος ἐνωμοτάρχου, Γεωργίου Καλαποθάκη ὀνομαζομένου, διαπράττοντος ὄργια ἐκεῖ. Ἀλλὰ εἰς τὰ παράπονα αὐτὰ ὁμολογουμένως δὲν ἀπέδωκα μεγάλην σημασίαν, διότι δὲν ἐσχετίζοντο πρὸς πράξεις ὡρισμένας τοῦ ἐνωμοτάρχου. Χθὲς ὅμως μοὶ διεβιβάσθησαν τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα, σᾶς βεβαιῶ, ἐὰν ἔλαβον χώραν,—δὲν ἔχω δὲ κἀμμίαν ἀφορμὴν νὰ δυσπιστῶ πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις μετεβίβασε πρὸς ἐμὲ ταῦτα,—δικαίως δύνανται νὰ ἐξεγείρωσιν εἰς ἀγανάκτησιν πάντα ἄνθρωπον καὶ δέον νὰ προκαλέσωσι τὴν προσοχὴν καὶ τὴν σύντονον ἐνέργειαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κύριος αὐτὸς ἐνωμοτάρχης δὲν εἶναι ἁπλῶς μόνον ὑπαξιωματικός, ἀλλ’ εἶναι περιβεβλημένος καὶ μὲ καθήκοντα ἀξιωματικοῦ. Ἐσχάτως, ἐπὶ ἡμέρας κατὰ συνέχειαν, θέλων νὰ προσφέρῃ ὑπηρεσίας πρὸς τὸν ὑποψήφιον Δήμαρχον τῆς γενησομένης μετ’ ὀλίγον Δημοτικῆς ἐκλογῆς τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας, συνελάμβανε τοὺς ἀντιφρονοῦντας πρὸς τὸν Δήμαρχον, καθ’ ὑπόδειξιν βεβαίως τῶν ἀντιπροσώπων τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως, τοὺς ὡδήγει εἰς τὰς φυλακὰς, τοὺς ἐξωμολόγει καὶ τοὺς ἠπείλει, διὰ νὰ μεταβάλουν φρόνημα· τινὸς μάλιστα ἐξ αὐτῶν, τοῦ Ἀριστείδου Γκίτση, ἐξήγαγε καὶ τὸν μύστακα.

§94Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς τὸν ἐξήγαγε;

§95Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν ἀπέσπασεν —Ἄλλους ἐκράτησεν ἐπὶ πολλὰς ὥρας παρανόμως εἰς τὰς φυλακὰς, ἐπὶ τῷ λόγῳ δῆθεν, ὅτι ὀφείλουσιν, ἢ ὅτι ὑπάρχει ἀπόφασις ἐναντίον των· γιγνομένης δ’ ἐρεύνης καὶ εἰς τὰ Ταμεῖα καὶ εἰς τὴν Ὑπομοιραρχίαν, ἀπεδεικνύετο, ὅτι οὔτε ὤφειλον, οὔτε ἀπόφασίς τις ἐναντίον των ὑπῆρχε. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λαμβάνων ὑπ’ ὄψει τὰ πρὸς αὐτὸν διαβιβαζόμενα σήμερον παρ’ ἐμοῦ παράπονα, θέλει σπεύσει—καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μὲ ἀκροασθῇ.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀκούω.

§97Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. ... ν’ ἀπελάσῃ ἐκεῖθεν τὸν ὑπαξιωματικὸν αὐτόν·

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἦναι ἀληθῆ τὰ λεγόμενα.

§99Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκεῖ μόνον νὰ μὴ ἀναθέσητε τὴν ἐξέτασιν τῶν παραπόνων τούτων εἰς τὸν ἴδιον ὑπαξιωματικόν, ὅπως συνήθως γίνεται....Δεύτερον, νὰ διορίσῃ ἐκεῖ ἀξιωματικόν· καὶ πάντοτε μὲν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὀφείλει νὰ πράξῃ τοῦτο, ἰδίως ὅμως ἤδη, ὅτε προσεγγίζει ἡ Δημοτικὴ ἐκλογὴ, μέγας δ’ ἀνταγωνισμὸς εἰς τὴν ἐκλογὴν προμηνύεται. Ὀφείλω δὲ νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν· ὅτι, ἐὰν δὲν σπεύσῃ νὰ θεραπεύσῃ τὰ παράπονα τῶν κατοίκων τοῦ δήμου Ἀνδριτσαίνης, δὲν ἀναλαμβάνω, κύριε Πρόεδρε, οὐδεμίαν εὐθύνην περὶ τῶν συμβησομένων, βεβαίως δὲ θὰ συμβῶσι παρατράγωδα· τολμῶ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι θὰ χυθῇ καὶ αἷμα, ἐὰν ἐξακολουθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διατηρῶν εἰς τὴν θέσιν ἀξιωματικοῦ ὑπαξιωματικὸν, καταχρώμενον τῶν καθηκόντων του, καὶ δὲν σπεύσῃ νὰ διορίσῃ ἀξιωματικὸν καὶ ἀπελάσῃ τὸν ὑπαξιωματικὸν τοῦτον.

§100ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑπάρχει Ὑπομοίραρχος διευθύνων;

§101Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀκτὼ μηνῶν διευθύνει ὁ ὑπαξιωματικὸς οὗτος.

§102ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν πατρίδα μου Τρίπολιν τὸ ταχυδρομεῖον ἀναχωρεῖ καθ’ ἑκάστην, πλὴν τῆς Κυριακῆς. Κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους ἐγένοντο ταχυδρομικαὶ μεταβολαὶ, ἡ δὲ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι Μύλων κατέστησεν εὐχερεστάτην τὴν περαιτέρω ταχυδρομικὴν συγκοινωνίαν, καὶ ὅμως ἐξακολουθεῖ ἡ αὐτὴ κατάστασις τῶν πραγμάτων, διατηρουμένη, δηλαδὴ μέχρι τοῦδε δὲν κατωρθώθη νὰ μεταβαίνῃ εἰς τὴν Τρίπολιν ταχυδρομεῖον ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν, διότι δὲν ἀναχωρεῖ ἐκεῖθεν τὴν Κυριακὴν καὶ δὲν μεταβαίνει ἐκεῖ τὴν Τρίτην. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε προνοήσει, ἵνα ἡ ταχυδρομικὴ συγκοινωνία γίνηται καθ’ ἑκάστην, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω διὰ τίνας λόγους αὐτὰ τὰ μέτρα δὲν ἐπραγματοποιήθησαν. Νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἵνα διευκολύνῃ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο τὴν ταχυδρομικὴν συγκοινωνίαν, διότι τοῦτο εἶναι γενικὴ εὐχὴ ὅλων τῶν ἐμπόρων, τῶν βιομηχάνων καὶ ἐν γένει τῶν κατοίκων Τριπόλεως, πόλεως ἀρκετὰ μεγάλης, ἐχούσης καὶ ἐμπόριον καὶ βιομηχανίαν. Ὑποθέτω, ὅτι μόνον ἁπλῆ ὑπόδειξις τοῦ πράγματος θέλει πείσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα, ἀφοῦ μάλιστα εἶχον ληφθῆ τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐφηρμόσθησαν.

§103ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα περὶ πληρωμῆς φόρου ἐξαγωγῆς ἐπὶ τῆς βεβλαμμένης σταφίδος, τὸ μεταξὺ τῶν ἐν Κεφαλληνίᾳ σταφιδεμπόρων καὶ τοῦ αὐτόθι Τελώνου, μένει εἰσέτι ἐκκρεμὲς, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔλαβεν εἰσέτι τὰς ἀκριβεῖς πληροφορίας, διὰ νὰ ἀναγγείλῃ τὸ ἀποτέλεσμα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, θὰ τὸν παρακαλέσω, νὰ προνοήσῃ καὶ λάβῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας καὶ ἀναγγείλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀποτέλεσμα...

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔλαβον ἔτι τὴν ἀπάντησιν εἰς τὰς αἰτηθείσας λεπτομερεστέρας πληροφορίας.

§105ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. .. καθόσον εἶναι ἐκκρεμῆ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ κανονισθῶσι διὰ τῆς ἀποφάσεως, ἣν θὰ λάβητε.

§106ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Πρὸ τριῶν μηνῶν ἐξεδόθη Διάταγμα, κανονίζον τὰ τῆς συντηρήσεως τῶν δημοσίων ὁδῶν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν διὰ τὴν ὁδὸν ἀπὸ Ναυπλίου εἰς Τρίπολιν ἔλαβε μέτρον τι πρὸς συντήρησιν ταύτης, καὶ ἂν δὲν ἔλαβε, διατὶ δὲν ἔλαβεν, ἀφοῦ τὸ Διάταγμα ἐξεδόθη πρὸ τριῶν μηνῶν, ἡ δὲ ὁδὸς κατέστη ἀδιάβατος καὶ γίνονται δυστυχήματα καθ’ ἑκάστην.

§107ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Οἰκονομικῶν ἐνήργησέ τι περὶ τῶν παραπόνων, τὰ ὁποῖα τῷ ἀπηύθυνα, καὶ ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰσέτι δὲν ἔλαβον ἀπάντησιν.

§109ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὑπέβαλον πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως ἑνὸς τῶν ἄρθρων τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, ἀφορῶντος ἰδίως εἰς τὴν φορολογίαν, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας, πωλοῦντας τὸν σταφιδόκαρπόν των, προκειμένου νὰ ἐκδίδωσιν ἐξοφλητικὰς ἀποδείξεις. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἦναι σύμφωνος, ὅτι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι κατεπεῖγον, νὰ προτάξῃ τὴν ἐν λόγῳ πρότασιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ὥριμον ἀκόμη.

§111ΦΛΕΣΣΑΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐπληροφόρησεν ἡμᾶς, ὅτι συνεπείᾳ τηλεγραφήματος τῶν συγγενῶν τοῦ παθόντος Καραλλᾶ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης περὶ τῶν ἐν Λεονταρίῳ συμβάντων, ἐτηλεγράφησε πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα Τριπόλεως, ὅπως ἀποστείλῃ ἐκεῖ ἀνακριτὴν, καὶ ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐπληροφόρησε τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι ἀπέστειλεν ἀνακριτήν· ἀλλ’ ἐγὼ εἶχον πληροφορίας, ὅτι μέχρι σήμερον δὲν ἀπεστάλη ἀνακριτής. Τί λέγει ὁ κ. Ὑπουργός;

§112ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπισήμως ἀνέφερεν ὁ Εἰσαγγελεὺς, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐκάμετε τὴν ἐπερώτησιν, συνεπείᾳ τηλεγραφικῆς διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου, ἀνεχώρησε μεταβαίνων ἐπὶ τόπου ὁ ἀνακριτὴς κ. Κόκκορης.

§113ΦΛΕΣΣΑΣ. Χθὲς ἦλθεν ἄνθρωπος ἐκεῖθεν, λέγων, ὅτι δὲν ἐφάνη ἀνακριτής.

§114ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τίς οἶδε, πότε ἀνεχώρησεν ἐκεῖθεν ὁ ἄνθρωπος αὐτός.

§115ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν τῷ ἦναι ἐπιτετραμμένον καὶ δύνηται, νὰ διατάξῃ τὸν ἀντιμοίραρχον Μεταξᾶν, νὰ μᾶς στείλῃ τὰ ὀνόματα τῶν συλληφθέντων φυγοδίκων εἰς τὸ χωρίον Καλάμιον· τὸν παρακαλῶ δὲ προσέτι, νὰ διατάξῃ, ὄχι τὸν ἀντιμοίραρχον Μεταξᾶν, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ τὸν ἐπόπτην κ. Σαράτσογλου, εἰς τὸν ὁποῖον ἔχω ἀπεριόριστον ἐμπιστοσύνην, νὰ δηλώσῃ, ἐὰν τὰ καταγγελθέντα παρ’ ἐμοῦ ἦναι ἀκριβῆ, ἢ ὄχι, καὶ ἐὰν συνελήφθησαν εἰς τὸ Καλάμιον φυγόδικοι καὶ τίνες φυγόδικοι· διότι βεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰς τὸ Καλάμιον δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς φυγόδικος, οὔτε διαιτᾶταί τις ἐκεῖ, οὔτε συνέβη ποτὲ ἔγκλημά τι.

§116ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ ἐν τῇ συνεδριάσει ταύτῃ ἐγένετο παρά τινος τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων λόγος περί τινος ἐνωμοτάρχου, προβάντος εἰς βιαιοπραγίας κατὰ πολιτῶν, νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐν Φαρσάλοις ἐνωμοτάρχης τις τῆς χωροφυλακῆς, Παπαῤῥώδης ὀνομαζόμενος, προέβη εἰς φοβερὰς βιαιοπραγίας κατά τινος πολίτου, τὸ δὲ Δικαστήριον τῶν Πλημμελειοδικῶν τῆς περιφερείας κατεδίκασεν αὐτὸν εἰς φυλάκισιν καὶ εἰς ἔκπτωσιν ἀπὸ τοῦ βαθμοῦ. Τὸ παράδοξον εἶναι, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Δικαστηρίου δὲν ἐξετελέσθη, οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλ’ ὁ ῥηθεὶς ἐνωμοτάρχης διατελεῖ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ πόλει, ἐν ᾗ διέπραξε τὰς βιαιοπραγίας, ἐνῷ πρὸ πολλοῦ ἔδει νὰ ἦναι ἔκπτωτος ἐκ τοῦ βαθμοῦ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, διὰ ποῖον λόγον δὲν ἐξετελέσθη ἡ ἀπόφασις τοῦ Πλημμελειοδικείου. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, προκειμένου νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀγορᾶς καταστήματος πρὸς χρῆσιν τῶν ἐν Ἀθήναις Δικαστηρίων, ὅπως φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας: αʹ) Ποία ἡ ἀξία τῆς οἰκοδομῆς τοῦ ἐν Ἀθήναις Νοσοκομείου. Ἂν ἐγένετο ἐκτίμησίς τις, παρακαλῶ νὰ ἔλθῃ ἡ ἐκτίμησις αὕτη. βʹ) Πόσοι πήχεις εἶναι οἰκοδομῆς καὶ πόσοι οἰκοπέδου. Ἐπίσης πληροφορίας τῶν ἁρμοδίων, ἀντὶ πόσου τιμᾶται κατὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα ὁ πῆχυς. Ἀντίγραφον τῶν διαμειφθέντων ἐγγράφων μεταξὺ τοῦ Δημάρχου Ἀθηναίων καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ τῆς διαπραγματεύσεως ταύτης, ὡς ἐπίσης καὶ ἀντίγραφον τῶν γενομένων συζητήσεων ἐν τῷ Δημοτικῷ Συμβουλίῳ Ἀθηναίων ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ΦΜʹ ἐπὶ τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν κτλ. καὶ περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΑΧΚΑʹ περὶ ἀναδιοργανισμοῦ τοῦ σώματος τῶν ἐργοδηγῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, μετὰ τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 γενομένης ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν προσθήκης μετὰ τὰς λέξεις «Νόμου ΦΜʹ» τῶν λέξεων «τῆς 21 Ἰουνίου 1882» καὶ μετὰ τὰ στοιχεῖα «ᾼΧΚΑʹ» τῶν λέξεων «τῆς 24 Δεκεμβρίου 1887». Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας ἐμπορικῆς καὶ ναυτιλιακῆς συνθήκης).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ βοσκῆς τῶν ζώων.

§119ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀντικείμενον τοῦ κανονισμοῦ τῆς βοσκῆς τῶν ζώων εἶναι ἀντικείμενον, περιέχον πλεῖστα σπουδαῖα ζητήματα, ἀναγόμενα εἰς τὸ Διοικητικὸν δίκαιον, εἰς τὸ Ποινικὸν δίκαιον καὶ εἰς τὴν Ποινικὴν Δικονομίαν, τῶν ὁποίων ἡ πλήρης καὶ ἐπισταμένη ἐξέτασις δύναται νὰ λάβῃ μεγίστας διαστάσεις. Ἐγὼ, Κύριοι, ἐνόμιζον, ὅτι δὲν ὑπῆρχε λόγος τις, ἵνα μὴ προβῶμεν εἰς μίαν τοιαύτην ἐξέτασιν ἁπάντων τῶν τοιούτων ζητημάτων· τοὐναντίον ἐφρόνουν, ὅτι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἶναι τοσοῦτον σπουδαῖον, ἐνδιαφέρει τοσοῦτον μέγαν πληθυσμὸν, ὥστε ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Βουλὴν ἡ τοιαύτη ἐξέτασις, καθ’ ὅσον μάλιστα ἡ ἔλλειψις μιᾶς τοιαύτης ἐξετάσεως εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἡ κυριωτέρα αἰτία, ἕνεκα τῆς ὁποίας περιπίπτομεν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἐλαττωματικοῦ νόμου εἰς τὸν ἄλλον, ζητοῦντες πάντοτε μεταβολὰς καὶ βελτιώσεις, καὶ οὐδέποτε ἐπιτυγχάνοντες αὐτάς. Ἐφρόνουν μάλιστα, ὅτι μέγιστον συμφέρον πρὸς τοιαύτην συζήτησιν εἶχεν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, οὐ μόνον διότι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ πρὸ πάντων περὶ τοιούτων ζωτικῶν ἁπάσης τῆς κοινωνίας συμφερόντων, ἀλλὰ καὶ διότι εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρέπει νὰ ἐπιῤῥίψωμεν ἁπάσας τὰς ἐπιβλαβεῖς συνεπείας τῶν ἐφαρμοσθέντων ἀτελῶν νόμων, διότι αὐτὴ εἶναι ἐκείνη, ἥτις εἰσήγαγεν αὐτοὺς καὶ ἐπέμεινεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ καιρὸς ἐπείγει, βλέπω δὲ, ὅτι πανταχόθεν συνιστῶσι ταχύτητα· ἕνεκα τούτου, μὴ θέλων νὰ ἔλθω εἰς ἀντίθεσιν πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῶν συναδέλφων καὶ μὴ θέλων νὰ ἐμποδίσω τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ὁπωσδήποτε θὰ βελτιώσῃ ἐν μέρει τὴν παροῦσαν κατάστασιν, θὰ περιορισθῶ νὰ ὑποβάλω ὀλίγας τινὰς παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Πρὸ πάντων πρέπει νὰ ῥίψωμεν βλέμμα ἐπὶ τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας, διότι ἐντεῦθεν θὰ ἐννοήσωμεν, ἂν ὑπάρχωσιν ἐλλείψεις, καὶ ποῖος ὁ τρόπος τῆς θεραπείας αὐτῶν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ περὶ βοσκῆς ἐν γένει ἐκανόνισε παρ’ ἡμῖν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἀπὸ τοῦ ἔτους 1835. Τότε ἐξεδόθη Διάταγμα τῆς 13 Μαΐου 1835, τὸ ὁποῖον ἐμερίμνησε καὶ ἐκανόνισε τὰ περὶ τῆς παρανόμου βοσκῆς τῶν ζώων, κατὰ δὲ τὸ 1836 ἐπῆλθε Διάταγμα περὶ καθηκόντων ἀγροφυλάκων, τὸ ὁποῖον συνεπλήρωσεν αὐτὴν τὴν νομοθεσίαν. Καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν νομοθεσίαν διετελέσαμεν ἐπὶ μακρὰ ἔτη, ἐφαρμόζεται δὲ εἰσέτι εἰς πολλὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, διότι οἱ νέοι νόμοι δὲν εἰσήχθησαν εἰς αὐτάς. Ἀλλὰ κατὰ τὸ μακρὸν τοῦτο διάστημα ἐπῆλθε τὸ ἑξῆς δυσάρεστον ἀποτέλεσμα, ἐπλεόνασαν αἱ ζημίαι, αἱ ὑπὸ τῶν ζώων προξενούμεναι, καὶ ἑπομένως ἅπαντες οἱ κτηματίαι ἐξηνάγκασαν τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν νὰ σκεφθῇ περὶ προλήψεως αὐτῶν. Κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, ἅπασα αὕτη ἡ ἐπαύξησις τῶν ἐκ τῆς βοσκῆς ἀδικημάτων πρέπει νὰ ἀποδοθῇ πρῶτον μὲν εἰς τὴν ἐπελθοῦσαν αὔξησιν τῆς καλλιεργείας, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας αἱ βοσκήσιμοι γαῖαι περιωρίσθησαν, ἀλλὰ δεύτερον καὶ κυριώτερον πρέπει νὰ ἀποδοθῇ εἰς τὴν δυστυχῶς παρ’ ἡμῖν ἐπικρατοῦσαν πλήρη, δύναμαι εἰπεῖν, ἔλλειψιν τοπικῶν ἀστυνομιῶν, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ἐλλείψεως οὐ μόνον τὰ ἀδικήματα τῶν ἀγροζημιῶν ἐπολλαπλασιάσθησαν, ἀλλ’ ἅπαντα ἐν γένει τὰ ἀδικήματα, εἰς τρόπον, ὥστε πρέπει νὰ μεριμνήσωσιν ἅπασαι αἱ ἐξουσίαι τοῦ Κράτους περὶ θεραπείας τοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον μαστίζει ὁλόκληρον τὸ Βασίλειον. Εἶπον, ὅτι κατ’ ἐμὲ τὸ κακὸν προέρχεται ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἀστυνομίας, διότι ἐκ πείρας γνωρίζω, ὅτι, ὁσάκις ἡ ἀγροτικὴ ἀστυνομία σπουδαίως ἐμερίμνησε περὶ προστασίας τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων, ὡς ἐκ μαγείας ἐξέλιπον πάντα τὰ ἐκ τῶν παρανόμων βοσκῶν ἀδικήματα. Οὐδόλως, Κύριοι, εἶναι ἄπορον, ἂν ὁ ποιμὴν, ὁ μὴ δυνάμενος νὰ διαθρέψῃ τὸ ποίμνιόν του, παρεκτρέπηται καὶ εἰσάγῃ τὰ πρόβατά του εἰς ξένας γαίας, ὅταν γνωρίζῃ, ὅτι οὔτε θὰ ἀνακαλυφθῇ, οὔτε θὰ τιμωρηθῇ, ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως πάσης ἐπιτηρήσεως. Ἐν τούτοις ἡ θεραπεία τοῦ κακοῦ δὲν ἐπεζητήθη εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας, ἀλλ’ ἕτερα μέσα ἐτέθησαν εἰς ἐνέργειαν καὶ ἰδίως ἡ πλήρης ἀπαγόρευσις τῆς βοσκῆς, καὶ ἐντὸς ἀκόμη τῶν κτημάτων τοῦ κυρίου τῶν ζώων. Καὶ ἀπὸ τοῦ 1880 ἤρχισαν νὰ ἐκδίδωνται νόμοι τοπικοὶ περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς ἐν Κεφαλληνίᾳ, ἐν Λευκάδι, ἐν Ζακύνθῳ, οἵτινες νόμοι ἐμερίμνησαν καὶ περὶ προστασίας ἑτέρων τινῶν τοπικῶν συμφερόντων καὶ μάλιστα οὐχὶ ὁμοιομόρφων, ἀλλὰ μὲ παραλλαγὰς πολὺ σπουδαίας. Οἱ νόμοι οὗτοι ἠλάττωσαν οὐσιωδῶς τὴν ἀγροζημίαν, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ ἀπαγόρευσις τῆς βοσκῆς συνεπάγεται τὴν προστασίαν τῆς γεωργίας· ὡς ἐκ τούτου καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι, ἰδίως ἐκεῖναι, ἐν αἷς ὑπῆρχον φυτεῖαι, ἐπεζήτησαν ὁμοίαν προστασίαν, καὶ συνεπῶς ἐξεδόθη νόμος κατὰ τὸ 1884, καθ’ ὃν ἀπηγορεύθη ἡ βοσκὴ ἐντὸς φυτειῶν καὶ ἀμπελοφυτειῶν, ἀλλ’ ὁ νόμος οὗτος ἐφηρμόσθη εἰς ὀλίγας μόνον ἐπαρχίας. Μετ’ ὀλίγον, τὸ 1887, ἐξεδόθη δεύτερος νόμος, δι’ οὗ ἀπηγορεύετο ἡ βοσκὴ καὶ εἰς καλλιεργημένας γαίας καὶ ὅστις ἐπεξετάθη εἰς ἅπαν τὸ Βασίλειον, πλὴν 12 ἐπαρχιῶν, καὶ ὅστις ἐτροποποιήθη ἐν μέρει κατὰ τὸ 1888. Ποῖα τὰ ἀποτελέσματα τῶν τελευταίων τούτων νόμων τοῦ 1884, τοῦ 1887 καὶ 1888; Ἐπετεύχθη ἡ ἐπιδιωκομένη θεραπεία; Ὄχι βεβαίως, καὶ διὰ τοῦτο ἀναγκαζόμεθα νὰ συζητῶμεν ἐκ νέου καὶ κατεπειγόντως περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων τούτων, ἀποδεικνύοντες, ὅτι, ὅτε συνετάξαμεν αὐτοὺς, δὲν κατεβάλομεν τὴν δέουσαν προσοχὴν περὶ τὴν προσήκουσαν σύνταξιν. Ἀλλ’ ἐγὼ, Κύριοι, κατὰ κανόνα δὲν ἀποδίδω τὰ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων ἀτοπήματα εἰς ἐλλείψεις τῶν νόμων, ἀλλὰ κυρίως εἰς τὴν κακὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων. Ἂν ἐφηρμόζοντο δεόντως οἱ νόμοι ἐν Ἑλλάδι, πολὺ ὀλίγα ἀτοπήματα ἤθελον ἐπέλθει ἐκ τῶν ἐλλείψεων τῶν νόμων, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων παρ’ ἡμῖν ἀνατίθεται εἰς χεῖρας διοικήσεως, οἵαν γνωρίζετε πάντες, διοικήσεως φατριαστικωτάτης. Ἡ διοίκησις παρέχει ὄργανα, οὐδεμίαν ἔχοντα συναίσθησιν τοῦ καθήκοντος, καὶ τὰ ὁποῖα φρονοῦσιν, ὅτι τὴν ἐξουσίαν, ἣν ἔχουσι πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, ὀφείλουσι νὰ τὴν ἐξασκήσωσι πρὸς θεραπείαν συμφερόντων, εἴτε ἀτομικῶν, εἴτε κομματικῶν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀκριβῶς καὶ ἀμερολήπτως ὁ νόμος μὲ τοιαῦτα ὄργανα; Μάτην ἑπομένως μεταβάλλομεν καὶ τροποποιοῦμεν τοὺς νόμους. Δὲν πταίουσιν οἱ νόμοι, ἀλλ’ ἡ διοίκησις. Ἀπηγόρευσαν οἱ νόμοι τὴν βοσκὴν ἐντὸς τῶν φυτειῶν καὶ τῶν καλλιεργημένων γαιῶν, καὶ ὅμως καθ’ ἑκάστην ὁ νόμος παραβιάζεται, καθ’ ἑκάστην συλλαμβάνονται ποίμνια, βόσκοντα εἰς ἀπηγορευμένους τόπους, ἀλλὰ συλλαμβάνονται διὰ νὰ ἀφεθῶσι μετὰ ἡμίσειαν ὥραν ἐλεύθερα, συνεπείᾳ ἰδιοτελῶν ἢ κομματικῶν συστάσεων, ὅπως ἐπαναλάβωσι τὸ καταστρεπτικὸν αὐτῶν ἔργον εἰς ἄλλας ἰδιοκτησίας. Τί πταίει λοιπὸν ὁ νόμος; Πταίει ἡ διοίκησις, ἣν πρέπει νὰ μεταβάλωμεν. Ἀλλ’ ἀφίνω τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ἐπιχειρῶ νὰ ἐξετάσω, ἂν ἔχωσιν ἀληθῶς οἱ ἰσχύοντες νόμοι ἐλλείψεις, καὶ τίς ὁ προσήκων τρόπος τῆς θεραπείας. Πρὸ τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἰδιαιτέρως διάφορα ζητήματα. Πρῶτον ζήτημα εἶναι, ἂν δικαιοῦται ἡ κοινωνία νὰ ἀπαγορεύσῃ τὴν βοσκὴν ἐντὸς τῶν ἰδίων κτημάτων τοῦ κτηνοτρόφου καὶ νὰ τιμωρήσῃ τὸν ἀντιβαίνοντα εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἔλυσεν ἀποφατικῶς ὁ νόμος τοῦ 1835. Κατὰ τὸ ἐκδοθὲν τότε Διάταγμα τιμωρεῖται μόνον ὁ βόσκων τὰ ζῶά του ἐπὶ ξένων γαιῶν χωρὶς νὰ ἔχῃ δικαίωμα. Ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι προδήλως ὀρθοτάτη καὶ σοφωτάτη, διότι ἡ παρεμπόδισις τῆς βοσκῆς ἐπὶ τῶν ἰδίων μου γαιῶν ἀποτελεῖ ἀλλόκοτον προσβολὴν τοῦ ἱεροῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, καὶ τοιαύτην, Κύριοι, προσβολὴν ἐγὼ οὐδαμοῦ εὗρον καθιερωμένην. Τοιαύτη προσβολὴ μόνον παρ’ ἡμῖν εὑρίσκεται εἰς ἐνέργειαν ...

§120ΠΑΧΥΣ. Ἐν Γαλλίᾳ;

§121ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, δὲν ὑπάρχει... Τώρα, Κύριοι, ὑπάρχει λόγος ἰδιαίτερος παρ’ ἡμῖν, ἵνα παραδεχθῶμεν ἕνα τοιοῦτον περιορισμὸν τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας; Διότι ἐγὼ ἀναγνωρίζω, ὅτι ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἔχει τὸ δικαίωμα τοῦ περιορισμοῦ καὶ αὐτῆς τῆς ἰδιοκτησίας, ὁσάκις λόγοι ἀνώτεροι ἐπιβάλλωσι τοῦτο. Ὑπάρχουν λοιπὸν λόγοι, οἵτινες ἐπιβάλλουσι τὴν ἀπαγόρευσιν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, νὰ βόσκῃ ἐντὸς τῶν κτημάτων του τὰ ζῶά του;

§122ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, τὸ θέμα αὐτὸ εἶναι ἐξηντλημένον πρὸ πολλοῦ· ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἴχομεν τὴν ἀπεριόριστον χρῆσιν τῆς ἰδιοκτησίας, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐγίνοντο ζημίαι φοβεραί, αἵτινες ἦτο ἀδύνατον νὰ προληφθῶσι, διὰ τοῦτο ἠγέρθησαν αἱ φωναὶ τῶν ἰδιοκτητῶν ὅλων, νὰ γίνῃ αὐτὸς ὁ νόμος. Τοῦτο τὸ ἐννοοῦμεν ὅλοι, ἀλλ’ εἶναι ἐντελῶς ἐξηντλημένον.

§123ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ ἐξακολουθήσω, καὶ θέλει πεισθῆ, ὅτι οὐδόλως εἶναι ἐξηντλημένον τὸ προκείμενον θέμα. Βεβαίως ἡ προστασία τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων καὶ ἐν γένει τῆς γεωργίας ἐπιτυγχάνεται διὰ τοιαύτης ἀπαγορεύσεως, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς γεωργίας ἵσταται ἡ κτηνοτροφία, ἥτις καὶ αὐτὴ προσφέρει ὑπηρεσίαν εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὸ Κράτος. Δὲν πρέπει ἑπομένως χάριν τῆς γεωργίας νὰ καταστρέψωμεν τέλεον τὴν κτηνοτροφίαν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου δὲν εἶναι πάντοτε ἀληθές, ὅτι ἡ προστασία τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων ἀπαιτεῖ τὴν πλήρη ἀπαγόρευσιν τῆς βοσκῆς, διότι πολλοὶ τῶν γεωργῶν ἔχουσιν ἴδια ζῶα, καὶ ἑπομένως συνδυάζουσι τὰ δύο ἔργα τῆς γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας. Ἄλλοι πάλιν διαθέτουσι τὰς γαίας των ἰδίως πρὸς βοσκὴν τῶν ζώων, εἰς τρόπον, ὥστε μεγάλως ζημιοῦνται διὰ τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς. Ἐκτὸς ὅμως τούτων ὑπάρχουσιν ἀπέναντι τῆς τε γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας τὰ δικαιώματα τῶν ἄλλων ἀνθρώπων. Ἡ βοσκὴ τῶν ζώων ἐγγὺς μεγάλων πόλεων ἱκανοποιεῖ πλείστας ἀνάγκας τῶν κατοίκων, διότι ἔχουσι πρόχειρα καὶ εὔωνα τὰ προϊόντα τῶν ποιμνίων. Δυνάμεθα λοιπὸν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἑξῆς συμπέρασμα, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχωσι περιστάσεις καὶ περιφέρειαι, καθ’ ἃς συμφέρει ἡ πλήρης ἀπαγόρευσις τῆς βοσκῆς. Ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ ἄλλαι περιστάσεις καὶ περιφέρειαι, καθ’ ἃς οὐ μόνον δὲν ὑπάρχει τοιοῦτο συμφέρον, ἀλλὰ τοὐναντίον ἡ πλήρης ἀπαγόρευσις τῆς βοσκῆς οὐ μόνον τὴν κτηνοτροφίαν θέλει καταστρέψει, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν γεωργίαν θὰ παραβλάψῃ. Τίς λοιπὸν εἶναι ὁ καλλίτερος τρόπος τῆς θεραπείας τῆς ἀνάγκης ταύτης; Κατ’ ἐμὲ ὁ καλλίτερος, ὁ ὀρθότερος τρόπος εἶναι, νὰ ἀφεθῇ ὁ προσδιορισμὸς καὶ τοῦ χρόνου καὶ τῆς ἐκτάσεως τῆς βοσκῆς εἰς τὰς διαφόρους τοπικὰς Ἀρχάς. Τὸ ζήτημα τοῦτο τῆς ἀπαγορεύσεως εἶναι ζήτημα ἐξαρτώμενον ἀπὸ μυρίας τοπικὰς περιστάσεις· πῶς εἶναι δυνατὸν τοιαῦτα ζητήματα νὰ λύσωμεν διὰ γενικοῦ νόμου, καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος ἐφαρμοζομένου; Μόνον αἱ τοπικαὶ Ἀρχαί, λαμβάνουσαι ὑπ’ ὄψει τὸ σύνολον τῶν ἐπιτοπίων περιστάσεων, δύνανται νὰ ἀποφανθῶσιν ἀσφαλῶς, ἂν συμφέρῃ ν’ ἀπαγορευθῇ ἡ βοσκὴ εἴς τινας ὡρισμένας γαίας καὶ ἐπὶ πόσον χρόνον. Γνωρίζω τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας ἀντιτάσσουσι, τὴν δυσπιστίαν πρὸς τὰς τοπικὰς ἐκείνας Ἀρχάς. Ἀλλ’ ὡς δὲν ἀγνοεῖτε, εἰς τὰς Ἀρχὰς ἐκείνας εἶναι ἀνατεθειμένα πλεῖστα καὶ σπουδαιότατα τῆς κοινωνίας συμφέροντα. Αἱ τοπικαὶ αὗται Ἀρχαὶ μεριμνῶσι περὶ τῆς ἀσφαλείας, περὶ τῆς τάξεως, περὶ τῆς καθαριότητος, περὶ τῆς ὑγείας καὶ εὐζωΐας ἐν γένει τῶν κατοίκων. Ἀναθέτοντες εἰς αὐτὰς καὶ τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς βοσκῆς, δὲν πρόκειται ν’ ἀπονείμητε αὐταῖς νέον τι δικαίωμα, διότι ὑπεστηρίχθη, ὅτι κατὰ τὴν προτέραν νομοθεσίαν εἶχον τοιοῦτον δικαίωμα. Ἀλλὰ τέλος, ἂν ἔχητε δυσπιστίαν πρὸς τὰ ὄργανα τῶν ἐπιτοπίων Ἀρχῶν, δύνασθε νὰ λάβητε ἐγγυήσεις. Ἔχετε ἐπιτοπίους καὶ ἄλλας Ἀρχὰς, διοικητικὰς, δικαστικάς· διατάξατε τὴν σύμπραξιν ἢ τὴν ἐπιτήρησιν αὐτῶν. Μὴ ἔχετε ὅμως τὴν ἀξίωσιν, ὑμεῖς ἀπὸ τοῦ κέντρου ν’ ἀποφασίσητε περὶ γενικῆς ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς εἰς ὅλα τὰ μέρη τῆς Ἐπικρατείας, ὧν τὰς ἰδιαιτέρας περιστάσεις ἀγνοεῖτε. Ἰδοὺ ἡ θεμελιώδης ἰδέα, ἣν ἔχω περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἅπαντες οἱ νόμοι, οἱ μέχρι τοῦδε ψηφισθέντες, εἶναι πλημμελεῖς, διότι στηρίζονται εἰς βάσιν ἐσφαλμένην, ὅτι δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν ἀπὸ τοῦ κέντρου δι’ ὅλην τὴν περιφέρειαν. Σημειωτέον, ὅτι καὶ οἱ νόμοι οὗτοι ἀναγνωρίζουσιν, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς ἀπαγορεύσεως δὲν εἶναι γενική, ὅτι ὑπάρχουσι περιστάσεις καὶ τοπικαὶ περιφέρειαι, καθ’ ἃς οὐδόλως πρέπει νὰ ἰσχύσῃ αὕτη, ἀλλ’ ἐνόμισαν, ὅτι κάμπτουσι τὰς δυσκολίας, χορηγοῦντες εἰς τὰς τοπικὰς Ἀρχὰς τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαιρῶσι τὰς τοιαύτας περιφερείας ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι εἶναι λίαν πλημμελὴς ὁ τρόπος οὗτος τῆς ἐνεργείας. Ἐπετράπη εἰς τὰς ἐπιτοπίους Ἀρχὰς νὰ ἐπιβάλλωσι πταισματικὰς ποινὰς ἐπί τινων παραβάσεων, οὐδέποτε ὅμως ἐπετράπη αὐταῖς νὰ ποιῶνται ἐξαιρέσεις τῆς ἐφαρμογῆς τῶν γενικῶν ποινικῶν νόμων, διότι ποινὴ πρέπει νὰ ἐπιβάλληται μόνον ὅταν τοῦτο ἦναι δίκαιον καὶ νόμιμον, ἀλλ’ ὅταν ἡ περὶ τούτου κρίσις ἀνατίθηται εἰς τὰς ἐπιτοπίους Ἀρχὰς, ἐνδέχεται αὗται νὰ παραλείψωσι νὰ καθιερώσωσιν ἐξαιρέσεις, καὶ τότε θὰ τιμωρηθῶσι πολλοὶ ἀδίκως καὶ παραλόγως. Ὁπωςδήποτε δὲν εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς βοσκῆς γενικὴ, ὡς ὑπέλαβόν τινες· ὑπάρχουσι μέρη, ἔνθα συμφέρει αὕτη, καὶ μέρη ἔνθα οὐδόλως συμφέρει. Τίνα μέρη ἀνήκουσιν εἰς ἑκάστην κατηγορίαν, δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν. Ἄν θέλωμεν νὰ νομοθετήσωμεν ὀρθῶς περὶ τῆς ἀπαγορεύσεως, ὀφείλομεν νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὰς τοπικὰς Ἀρχὰς τὸ δικαίωμα νὰ διατάσσωσιν αὐτὴν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἔνθα συμφέρει αὕτη καὶ ἐφ’ ὅσον χρόνον συμφέρῃ. Ἄν δυσπιστῶμεν πρὸς τὰς Ἀρχὰς ἐκείνας, δυνάμεθα νὰ ἀναθέσωμεν τὸ αὐτὸ δικαίωμα εἰς ἄλλας ἐκεῖσε λειτουργούσας διοικητικὰς ἢ δικαστικὰς Ἀρχάς. Ἀλλ’ οὐδέποτε δυνάμεθα, νὰ λάβωμεν ἡμεῖς ἀπὸ τοῦ κέντρου γενικὰ μέτρα δι’ ὅλον τὸ Βασίλειον. Τοιαῦτα φρονῶ περὶ τοῦ πρώτου καὶ κυρίου ζητήματος, τοῦ ἐκ τοῦ κανονισμοῦ τῆς βοσκῆς ἀναφυομένου. Ἔρχομαι τώρα εἰς ἕτερα δύο ζητήματα. Τὸ πρῶτον ζήτημα εἶναι, πῶς πρέπει νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ βόσκοντες παρανόμως τὰ ζῶά των. Καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι δυσχερὲς καὶ λεπτὸν, ἐλύθη δὲ ὀρθότατα διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1835, καὶ ὅμως ἡμεῖς, μετὰ 50 ἔτη νομοθετοῦντες, ἀνατρέπομεν διατάξεις, στηριζομένας ἐπὶ τῶν στοιχειωδεστέρων ἀρχῶν τοῦ ποινικοῦ δικαίου. Τίς, ἐρωτῶ, πρέπει νὰ τιμωρηθῇ, ὅταν βόσκωσι παρανόμως τὰ ζῶα; μόνος ὁ βοσκὸς, ἢ καὶ ὁ ἰδιοκτήτης αὐτῶν; Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, πρέπει νὰ τιμωρηθῇ ὁ βόσκων, ἀλλὰ κατὰ τὸ Διάταγμα τοῦ 1835 τιμωρεῖται ὅστις βόσκει μόνος ἢ δι’ ἄλλου τὰ ζῶά του, ἤγουν τιμωρεῖται καὶ ὁ ἰδιοκτήτης τῶν ζώων. Ἡμεῖς καταργοῦμεν αὐτὴν τὴν σοφωτάτην ἀρχὴν, διότι ὑπάρχει διάταξις, τιμωροῦσα τὸν ἰδιοκτήτην τῶν ζώων. Δεύτερον ζήτημα εἶναι, ἂν πρέπῃ νὰ διακρίνωμεν τὴν ἐκ προθέσεως παράνομον βοσκὴν τῶν ζώων ἀπὸ τὴν ἐξ ἀμελείας διαπραττομένην. Δὲν εἶναι δίκαιον μία καὶ ἡ αὐτὴ ποινὴ νὰ ἐπιβάλληται καὶ εἰς τὰς δύο περιπτώσεις, καὶ περὶ τούτου σαφῶς διέταξε τὸ Διάταγμα τοῦ 1835, ἐπιβάλλον εἰς τὴν ἐξ ἀμελείας βοσκὴν τὸ ἥμισυ τοῦ προστίμου, ὅπερ ἐπέβαλεν εἰς τὴν πρᾶξιν, τὴν ἐξ ἐπίτηδες διαπραττομένην. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν αὐτὴν τὴν διάκρισιν. Καὶ ἑτέρα διάκρισις εἶναι σπουδαία, ἂν βόσκῃ τις ἐπὶ ἀλλοτρίου κτήματος, ἢ ἂν βόσκῃ ἐπὶ ἰδίου κτήματος, διότι εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν παραβιάζει οὐ μόνον τὴν ἀστυνομικὴν ἀπαγόρευσιν, ἀλλὰ καὶ τὸ πρὸς τὴν ἰδιοκτησίαν ὀφειλόμενον σέβας, ἐνῷ εἰς τὴν δευτέραν περίπτωσιν μόνον τὴν ἀστυνομικὴν ἀπαγόρευσιν παραβιάζει. Ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν ἰδεῶν συνέταξα τροπολογίαν, ἡ ὁποία μάλιστα, φαίνεται, ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ ἑπομένως ὡς πρὸς τοῦτο δὲν ἔχω ἄλλο νὰ προσθέσω, εἰμὴ τὸ ἑξῆς. Ἡ νομοθεσία τοῦ 1835 ἐφαρμόζεται εἰς 12 ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐπιβάλλει εἰς τοὺς παρανόμως βόσκοντας ποινὴν μέχρι τριῶν δραχμῶν, ἤτοι ποινὴν ὅλως ἀσήμαντον, διότι τοιαύτη ποινὴ μόνον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἠδύνατο νὰ ἔχῃ σπουδαιότητά τινα. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ἀναγκαῖον, νὰ ἐπεκταθῶσιν ἐφ’ ὅλου τοῦ Κράτους αἱ νέαι ποινικαὶ διατάξεις, καθ’ ἃς τιμωρεῖται οὐ μόνον ὁ βόσκων ἐπὶ ξένων γαιῶν, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐπὶ ἰδίων. Ἔρχομαι ἐπὶ ἄλλο ἀντικείμενον, τὸ περὶ κατασχέσεως τῶν ζώων. Τίνα ζῶα ἐννοεῖ, εἰς τίνας περιστάσεις καὶ κατὰ τίνας διατυπώσεις ἐπιτρέπεται ἡ κατάσχεσις τῶν παρανόμως βοσκόντων ζώων; Ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸν νόμον τοῦ 1835, βλέπομεν, ὅτι κατ’ αὐτὸν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ κατάσχωνται, εἰμὴ τὰ ἄνευ ἐπιτηρήσεως βόσκοντα ζῶα, ἀλλ’ ὁ νόμος τοῦ 1836 ἐπιτρέπει τὴν κατάσχεσιν καὶ τῶν φυλαττομένων ζώων, ἐφ’ ὅσον ἦναι ἀναγκαία αὕτη πρὸς πληρωμὴν τὴν ποινῆς καὶ τῆς ἀποζημιώσεως. Καὶ ὁ νόμος τοῦ 1856 ῥητῶς ἐπιτρέπει τὴν κατάσχεσιν, ἀλλ’ ἐὰν ἐμφανισθῇ ὁ ἰδιοκτήτης, ὀφείλει ὁ κατασχὼν νὰ τῷ παραδώσῃ τὰ ζῶα, πλὴν δέκα μόνον, τὰ ὁποῖα μένουσιν ὡς ἐγγύησις διὰ τὴν ποινήν. Ἐγὼ, Κύριοι, νομίζω, ὅτι αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1856 ἦτο διάταξις σοφή, καὶ προτείνω νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς αὐτήν. Ἡ κατάσχεσις τῶν ζώων δὲν ἔχει ἄλλον λόγον, παρὰ νὰ ἀναγκάσῃ τὸν βόσκοντα νὰ πληρώσῃ τὰ σύλληπτρα. Ἀλλ’ ἐνδέχεται νὰ μὴ ἔχῃ ὁ ἰδιοκτήτης νὰ πληρώσῃ τὰ σύλληπτρα, τίς ὁ λόγος νὰ μένωσιν ὑπὸ κατάσχεσιν ἅπαντα τὰ ζῶα καὶ νὰ καταστρέφωνται; Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι καὶ ἄλλα πολλὰ ἠδυνάμην νὰ εἴπω ἐπὶ πλείστων ἄλλων ἀντικειμένων, ἀλλὰ παραλείπω νὰ τὸ πράξω, ἕνεκα τῶν ἐκτεθέντων λόγων, καὶ ζητῶ ἀπὸ τὴν Βουλὴν, πρῶτον τὴν παραδοχὴν τῆς γενικῆς ἀρχῆς, ἣν ἀνέπτυξα, καὶ δεύτερον τὴν ἐπιψήφισιν τῶν μερικῶν τροπολογιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον.

§124ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αἰσθάνομαι, Κύριοι, καὶ ἐγὼ, ὅ,τι πολλάκις συμβαίνει παρ’ ἡμῖν, ὅτι νομοσχέδιά τινα ἔχουσιν εἶδος ἀκροσφαλοῦς καταστάσεως, διότι ἐγείρεται μία ἰδία, ὅτι, ἐὰν συζητήσητε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὀλίγον, τότε ἀποσύρεται καὶ ἐγείρεται μέγας φόβος, μὴ τυχόν, ἐὰν συζητήσω ἐπ’ αὐτοῦ, διατρέχω τὸν κίνδυνον, νὰ ματαιώσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ ματαιώσω. Τοιουτοτρόπως ἀληθῶς εὑρισκόμεθα ἐνίοτε ἀπέναντι νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι καθ’ ὑπερβολὴν εὐαίσθητα καὶ ὁ ἐπιλαμβανόμενος ἑνὸς τῶν τῆς τοιαύτης καταστάσεως καὶ ἰδιότητος νομοσχεδίων εὑρίσκεται, οὕτως εἰπεῖν, ὑπὸ τὸ κράτος ἑνὸς τρόμου. Κατέθεσα τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τὴν ὁποίαν σπεύδω νὰ δηλώσω ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι συνέταξα ὑπὸ τὸ κράτος τῶν πλέον εὐνοϊκῶν διαθέσεων ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, περιττὸν δὲ νὰ προσθέσω καὶ τὴν ἄλλην δήλωσιν, ὅτι αἰσθάνομαι ἄπειρον σεβασμὸν πρὸς τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς. Βεβαίως, Κύριοι, τὸ νομοθετεῖν δὲν εἶναι πολὺ εὐχερὲς, διότι πρὸς σύνταξιν νομοσχεδίου ἀπαιτεῖται καὶ ἰδιάζουσα ἐμπειρία καὶ γνώσεις νομικαὶ καὶ ἰδιαιτέρα ἐνασχόλησις. Ἀναγνωρίζω τὴν βασιμότητα τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Κωνσταντοπούλου, δέχομαι, ὅτι ἔχομεν νομοθεσίαν, ἡ ὁποία δὲν ἐνόει νὰ ἀδιαφορήσῃ, ἀπεναντίας κατείχετο ὑπὸ πνεύματος ἰδιαζούσης μερίμνης ὑπὲρ τῆς ἀναπτύξεως τῆς δενδροφυτείας καὶ τῆς γεωργίας· ἐκ τούτου ὅμως δὲν ἕπεται, ὅτι δὲν παρουσιάζονται περιστάσεις νέαι, αἱ ὁποῖαι δημιουργοῦσι νέας ἀνάγκας καὶ ἐπιβάλλουσι νέαν νομοθεσίαν. Ἡ ἀνάπτυξις τῆς γεωργίας πρέπει βεβαίως νὰ ἐπιδιωχθῇ, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ προβαίνωμεν καὶ πέραν τοῦ δέοντος εἰς καταστροφὴν μιᾶς τάξεως παραγωγικῆς τοῦ τόπου ἡμῶν· καὶ ἐνταῦθα κεῖται ὅλη ἡ δυσκολία τῆς συντάξεως νόμου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ὁ ἰσχύων νόμος ἐπρόκειτο νὰ καθιερώσῃ ἀστυνομικήν τινα ἀπαγόρευσιν καὶ περιορισμὸν τῆς χρήσεως τῆς ἰδιοκτησίας. Καθιέρωσε δὲ δύο εἰδῶν περιορισμούς, πρῶτον ἀπηγόρευσε τὴν βοσκὴν ζώων ἐπὶ ἐκτάσεων πεφυτευμένων καὶ καλλιεργημένων, διότι ἀπέβλεψεν ὁ νομοθέτης εἰς τὸ ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἐπικίνδυνον, ἐπειδὴ ἔχω ἀγρὸν 5 στρεμμάτων εἰς μέρος, ὅπου εἶναι φυτεία ἀνεπτυγμένη, νὰ θέλω νὰ ἐνασκήσω τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας καὶ νὰ δώσω τὸν ἀγρὸν αὐτὸν εἰς βοσκήν. Λοιπὸν ἀπηγόρευσεν ὁ νόμος καὶ εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τὴν βοσκὴν ζώων καὶ ἐντὸς τῶν ἰδίων ἑαυτῶν ἰδιοκτησιῶν. Ἀλλ’ ἐγείρεται δικαίως τὸ παράπονον, ὅτι πρέπει τοιαύτη ἀπαγόρευσις νὰ περιορισθῇ, καὶ διὰ τοῦτο συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ πρόκειται διότι σκοπὸν ἔχει νὰ περιστείλῃ τοὺς περιορισμοὺς τῆς ἰδιοκτησίας, οἱ ὁποῖοι ἰσχύουσι κατὰ τὸν ὑφιστάμενον νόμον, καὶ νὰ ἐπανέλθῃ ἐν μέρει εἰς τὴν προτέραν ἐλευθέραν χρῆσιν τῆς ἰδιοκτησίας. Ἀλλὰ πρέπει πάλιν νὰ προσέχωμεν, μήπως μεταβῶμεν εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον. Ὑπὸ τὸ κράτος αὐτῶν τῶν ἰδεῶν ἡ Ἐπιτροπὴ εἰσήγαγε τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Χωρὶς δὲ νὰ πολεμῶ τὴν βάσιν τούτου, ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶναι κατ’ ἀκρίβειαν νομοθετικὴν συντεταγμένον· πρῶτον ἡ ἔκφρασις «ὅπου τὸ ἁρμόδιον Δημοτικὸν Συμβούλιον παρέλειψε», νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθή· ἀφίνω, ὅτι περιέχει καὶ εἶδος μομφῆς κατὰ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Κατ’ οὐσίαν τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἐπιτρέπει εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας νὰ παρέχωσι τὴν ἄδειαν τῆς βοσκῆς· δηλαδὴ ποιεῖται ἐξαίρεσιν τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἰδιοκτησίας, αἴρει τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς βοσκῆς ἐκεῖ, ὅπου εἶναι πεφυτευμέναι γαῖαι, καί, ὡς βλέπετε, φαίνεται, ὅτι πρόκειται περὶ ματαιώσεως νόμου, ἀλλά, διὰ νὰ μὴ ματαιῶται ὁ νόμος, ἐπέρχονται δύο περιορισμοὶ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο: Οἱ ἰδιοκτῆται πρέπει νὰ ἦναι κύριοι τοὐλάχιστον 200 στρεμμάτων. Ζητεῖ ὁ ἐπιτρέπων τὴν ἄδειαν τῆς βοσκῆς νὰ ἔχῃ ἓν προσὸν, νὰ ἦναι κάτοχος 200 στρεμμάτων καὶ τότε κατὰ τὸ νομοσχέδιον δύναται νὰ δώσῃ ἔστω καὶ 2 στρέμματα εἰς βοσκὴν καὶ εἰς οἷον δήποτε μέρος τοῦ Κράτους. Αὐτὸς εἶναι ὁ εἷς περιορισμὸς, καὶ τοῦτο ἐκθέτω μόνον διὰ νὰ γνωρίζωμεν, τί νομοθετοῦμεν, διότι πολλάκις νομοθετοῦμεν ἄλλο, παρ’ ὅ,τι θέλομεν, μὴ ἔχοντες τὴν ἄσκησιν τοῦ νομοθετεῖν τὴν στοιχειώδη. Κατόπιν ἔρχεται ἄλλος περιορισμὸς αὐτῆς τῆς ἀδείας. Δύνασαι νὰ ἐπιτρέψῃς τὴν ἄδειαν ἐναντίον τοῦ νόμου, ἀλλὰ θὰ εὐθύνησαι διὰ πᾶσαν ζημίαν, ἡ ὁποία θὰ γίνηται εἰς τὴν θέσιν ἢ τὴν περιοχὴν, ὅπου κεῖται τὸ κτῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπέτρεψας τὴν ἄδειαν τῆς βοσκῆς. Ἀφ’ ἑνὸς ἐπιτρέπει, ἀφ’ ἑτέρου λέγει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ἐὰν τολμήσῃς νὰ κάμῃς χρῆσιν τῆς ἀδείας αὐτῆς, κινδυνεύεις νὰ πληρώσῃς χιλιάδας δραχμῶν, διότι μίαν ἢ δύο ὥρας μακρὰν ἐγένετο ζημία εἰς σταφιδάμπελόν τινα· καὶ μάλιστα λέγει, διὰ πᾶσαν ζημίαν εὐθύνεσαι εἰς ἀποζημίωσιν. Ἀφ’ ἑνὸς σοῦ ἐπιτρέπει, ἀφ’ ἑτέρου σὲ ἀπειλεῖ μὲ θανατικὴν ποινὴν, ἐὰν κάμῃς χρῆσιν αὐτῆς τῆς ἀδείας. Ὑπῆρχεν ἡ εὐθύνη αὕτη, ἀλλ’ ὑπῆρχε δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου ἔβοσκον τὰ ζῶα· ἐδῶ ὅμως δὲν πρόκειται περὶ τοιούτου τινὸς, ἀλλὰ περὶ ἑνὸς ἰδιοκτήτου, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπιτρέπετε τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματός του. Λοιπὸν ἐγὼ θέλω νὰ ὑποστηρίξω τὴν βάσιν τοῦ ἔργου τῆς Ἐπιτροπῆς, διὰ τῆς τροπολογίας μου δὲ μεταβάλλω τὸ ἄρθρον πρῶτον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἰδιοκτῆται ἢ ἐμφυτευταὶ γαιῶν συνεχομένων ἐκτάσεων ἐν ὅλῳ στρεμμάτων πεντήκοντα δύνανται νὰ ἐπιτρέπωσιν ἐν αὐταῖς τὴν βόσκησιν ζώων καὶ νὰ ἐξαιρῶσιν ἑπομένως τὰς γαίας ταύτας τῶν ἀπαγορευτικῶν διατάξεων τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2 τοῦ νόμου ᾼΦΚϚ’». Ἔθεσα τὸν περιορισμὸν τοῦτον τῆς ἀπαιτήσεως, ὅπως αἱ γαῖαι ἦναι συνεχόμεναι. Μόνον εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν δικαιολογεῖται ἡ ἐξαίρεσις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου περὶ ποιμνιοβοσκῆς. Ὅταν ὑπάρχῃ εἰς ἓν μέρος ἔκτασις 50 στρεμμάτων, ὅπου δύναταί τις νὰ εἰσάγῃ ἓν μικρὸν ποίμνιον, τότε δὲν θεωρεῖται ὑπόθεσις ἡ ἀξίωσίς τινος νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῆς ἰδιοκτησίας του, εἶναι κἄτι πραγματικὸν, ὅταν συνέχηται. Ἐὰν ὅμως δὲν θέσητε τὴν ἀπαίτησιν τοῦ συνεχοῦς, τότε ματαιόνετε τὸν νόμον μόνον διὰ τῆς ἀλλοκότου ἀπειλῆς τοῦ δευτέρου ἄρθρου, ἅμα δὲν πρόκηται περὶ συνεχομένων ἐκτάσεων, ἀλλὰ περὶ 5 στρεμμάτων, εὑρισκομένων εἰς τὴν δεῖνα θέσιν, δύο εἰς τὴν ἄλλην καὶ 6 εἰς τὴν ἄλλην...

§125ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διὰ τῆς τροπολογίας περιλαμβάνετε αὐτό;

§126ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω τὸ ἑξῆς διὰ τῆς τροπολογίας· ἡ χρῆσις τῆς ἰδιοκτησίας δὲν πρέπει νὰ παραβιάζηται, οἱ περιορισμοὶ δύνανται νὰ ἐπέρχωνται ὑπὸ 2 ὅρους, πρῶτον ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μὴ γίνηται μεγάλη βλάβη εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, καὶ δεύτερον, ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ προστατεύηται τὸ κοινὸν συμφέρον. Λοιπὸν, ὅταν πρόκηται περὶ 50 στρεμμάτων, τὰ 50 αὐτὰ στρέμματα, τὰ συνεχόμενα, βοηθούμενα ἀπὸ τὸν σεβασμὸν πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, ἔχουν τὴν δικαίαν ἀξίωσιν, ὅπως ὁ ἰδιοκτήτης ἐπιτρέψῃ τὴν βοσκὴν ἐντὸς αὐτῶν. Ἅμα δὲν πρόκηται ὅμως περὶ συνεχομένων, τότε καταργήσατε τὸν νόμον αὐτὸν, διότι δὲν εἶναι σπουδαῖος. Λοιπὸν γίνεται αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις τῶν 50 στρεμμάτων, συνεπῶς τὸ τρίτον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου δευτέρου πίπτει ἀφ’ ἑαυτοῦ. Κατόπιν ἐρχόμεθα εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἐπίσης τροπολογῶ, ἴσως καὶ ἀπὸ προκατάληψιν, τὴν ὁποίαν ἔχω περὶ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς. Τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ πάσῃ ζημίᾳ, προξενηθείσῃ εἰς κτήματα» (δηλαδὴ καὶ ζημίᾳ διὰ κοπῆς δένδρων, φυτειῶν, καὶ αἱᾳδήποτε ζημίᾳ) «μὴ ἐξαιρούμενα τῆς ἀπαγορεύσεως, ὑπεύθυνοι εἰς ἀποζημίωσίν εἰσιν ἀλληλεγγύως οἱ κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἄρθρα προκαλέσαντες τὴν ἐξαίρεσιν ἰδιοκτῆται κτημάτων, κειμένων ἐν τῇ αὐτῇ θέσει ἢ περιοχῇ, ἐν περιπτώσει ἀφερεγγυότητος τῶν κυρίων τῶν ποιμνίων, τῶν βοσκόντων ἐν ᾗ θέσει ἢ περιοχῇ κεῖται τὸ ζημιωθὲν κτῆμα, ἂν δὲν καταδειχθῇ ὁ προξενήσας τὴν ζημίαν, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀποδειχθῇ φερέγγυος πρὸς πλήρη ἀνόρθωσιν αὐτῆς». Αὐτὸ τὸ περὶ φερεγγυότητος δὲν τὸ ἐννοῶ, ἀλλ’ ἐκτὸς, ὅτι βεβαίως χρήζει διορθώσεως, διότι δὲν πρόκειται περὶ πάσης ζημίας, ἀλλὰ περὶ ζημίας ὑπὸ τῶν ζώων.

§127ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Περὶ πάσης ζημίας πρόκειται. Βεβαίως ὁ νόμος γίνεται διὰ νὰ ἐμποδισθῶσιν αἱ ἐκ τῆς βοσκῆς τῶν ζώων ζημίαι, ἀλλ’ αἱ ἐκ τῆς βοσκῆς τῶν ζώων ζημίαι, δὲν προέρχονται μόνον ἐκ τοῦ ὅτι τὰ ζῶα βόσκουσιν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ὅτι οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐπιτηροῦσιν αὐτὰ, προξενοῦσι ζημίαν, ὅπως προμηθευθῶσι τὴν βοσκήν.

§128ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τοῦτο παρατηρῶ, ὅτι τίποτε ἄλλο δὲν συμβαίνει, ἢ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς κυριεύεται πολὺ ὑπὸ τοῦ καθήκοντός του, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ σκέπτεται πολὺ περὶ τῆς δημοσίου ἀσφαλείας, καὶ διὰ τοῦτο ἀπέδωκε τοιαύτην ἔννοιαν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει. Βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ νομοθετηθῇ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον παρετηρήσατε, διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἦμαι ὑπεύθυνος ἐγὼ, ὁ ἐπιτρέψας νὰ βοσκήσωσι τὰ ζῶα εἰς μίαν περιφέρειαν, διὰ ζημίαν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ προξενήσῃ ἕτερός τις κακόβουλος, εἰσελθὼν τὴν νύκτα εἰς κτῆμα, ἀρκετὰ μακρὰν τοῦ ἰδικοῦ μου κείμενον καὶ κόψας διὰ μαχαίρας μίαν σταφιδάμπελον; Μὲ ἐνάγει ὁ ἰδιοκτήτης τῆς σταφιδαμπέλου, διότι ὁ ἰδιοκτήτης εἶναι ἀφερέγγυος, ἀλλὰ τί ἔκαμα ἐγώ;

§129ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τοιαύτην ἰδέαν δὲν εἶχεν ἡ Ἐπιτροπή.

§130ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον φέρετε, δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξήγησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, διότι ἡ κατ’ αὐτὸ γινομένη ζημία δὲν εἶναι οὔτε διὰ τῶν ζώων, οὔτε ἕνεκα τῶν ζώων.

§131ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ συζητεῖτε ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, σᾶς παρατηρῶ, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τοὐλάχιστον τοιαύτην ἰδέαν δὲν ἐξέφρασεν, ἡ Ἐπιτροπὴ σκοπὸν ἔχει τὴν ζημίαν, τὴν προξενουμένην ὑπὸ τῶν ζώων, καὶ δέον νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ἐγένετο ἡ ζημία ὑπὸ τῶν ζώων.

§132ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπεστήριξε τὴν ἰδέαν μου, ὅτι, ὅπως ἐκφράζεται τὸ ἄρθρον, ἐννοεῖ πᾶσαν ζημίαν.

§133ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πᾶσαν ζημίαν ἕνεκα τῆς βοσκῆς.

§134ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Καράπαυλος παρετήρησεν, ὅτι τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἔφερα ἐγώ, δὲν δύναται νὰ συμπεριλαμβάνηται, διότι δὲν φαίνεται, ὁποίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὴν βοσκὴν τῶν ζώων. Ἐγὼ συζητῶ περὶ ἀνθρώπων, δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὴν μάχαιραν, διὰ νὰ κόψῃ τὴν σταφιδάμπελον, θὰ ἦναι ζῶον. Ὁ κ. Καράπαυλος εἶπεν, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπον, δὲν σχετίζεται μὲ τὴν τροφὴν τῶν ζώων· ἐγὼ εἶπον, ὅτι πρόκειται περὶ ἑνὸς κακούργου, ὁ ὁποῖος τὴν νύκτα, μὲ τὴν μάχαιραν ἀνὰ χεῖρας, εἴτε συνοδεύων ζῶα, εἴτε ὄχι, κόπτει τὴν ἄμπελον. Εὐθύνεται δι’ αὐτὸ ὁ ἐπιτρέψας τὴν βόσκησιν ἰδιοκτήτης, ἢ δὲν εὐθύνεται; Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι εὐθύνεται.

§135ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶπεν αὐτό.

§136ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§137ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα ποτὲ νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἐπὶ πάσῃ ζημίᾳ εὐθύνην τοῦ ἰδιοκτήτου, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι οὐσιῶδες, εἶναι ἡ ἀλληλέγγυος εὐθύνη τῶν ἰδιοκτητῶν, τῶν ἐπιτρεψάντων νὰ ποιήσῃ τις χρῆσιν τῆς ἰδίας αὐτῶν ἰδιοκτησίας. Αὐτὸ εἶναί τι ἀκατάληπτον, ἐναντίον πάσης ἀρχῆς. Ἔχω τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, δικαιοῦμαι νὰ κάμω χρῆσιν αὐτῆς, ὁ νόμος ἔρχεται καὶ μοὶ ἐπιτρέπει τὴν χρῆσιν τῆς ἰδιοκτησίας μου, ἀλλὰ ἐπιτρέπων μοι νὰ δώσω τὴν ἄδειαν εἰς ἄλλους νὰ κάμωσι χρῆσιν τοῦ δικαιώματός μου, μὲ ἐμβάλλει εἰς τὸν κίνδυνον νὰ πληρώσω ἀποζημίωσιν 20,000 δραχμῶν.

§138ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Θὰ εὕρῃ φερέγγυον ποιμένα, ὅτε δὲν κινδυνεύει νὰ πληρώσῃ τίποτε.

§139ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὀρθὸν εἶναι, νὰ παραδεχθῶμεν, ἔστω καὶ κατ’ ἐξαίρεσιν τῶν περὶ κοινῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου, μίαν τεκμαιρομένην εὐθύνην, εὐθύνην διὰ ζημίαν, τὴν ὁποίαν δὲν ἀποδέχομαι ὅτι διέπραξα, ἀλλὰ διὰ τὴν ὁποίαν εἶναι ὑπαίτιος αὐτὸς, ὁ παραβὰς τὸν νόμον. Θέλετε νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν εὐθύνην ταύτην καὶ ὅταν δὲν πρόκηται περὶ παραβάσεως τοῦ νόμου; τὴν ἐπεκτείνομεν, ἀλλὰ νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτὴν διὰ τοὺς βόσκοντας τὰ ζῶα. Ἐγὼ περιορίζω τὴν εὐθύνην τῆς τεκμαιρομένης ὑπαιτιότητος εἰς τοὺς βόσκοντας τὰ ζῶα, ὅπως καὶ ὁ ἰσχύων νόμος περὶ ποιμνιοβοσκῆς ὁρίζει, ἀλλὰ συγχρόνως βεβαίως πρέπει νὰ ὁρίσωμεν τὴν περιοχὴν μιᾶς ἐκτάσεως. Θέτομεν λοιπὸν μίαν ἔκτασιν 500 μέτρων καὶ ὑποθέτομεν, ὅτι αὐτὸς, ὁ ὁποῖος βόσκει τὰ ζῶά του ἐντὸς ἑνὸς ἀγροῦ, εἰς ἀπόστασιν τόσων μέτρων, δύναται νὰ ἐπιβλέπῃ, καὶ ἑπομένως, ὅτι δύναται νὰ γνωρίζῃ τὸν ζημιώσαντα, καὶ καταγγέλλων τὸν ζημιώσαντα, ν’ ἀπαλλαχθῇ αὐτός. Τὰ δύο ταῦτα ἄρθρα τείνουσιν εἰς τὸ νὰ στηρίξωσι τὸ νομοσχέδιον τῆς Ἐπιτροπῆς, νομίζω δὲ, ὅτι ἀληθῆ ὑπηρεσίαν προσφέρει εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρότασις τοιαύτη, ἥτις σώζει αὐτὸ ἀπὸ τῶν ἀντινομιῶν καὶ ἀσαφειῶν, τὰς ὁποίας περιέχει.

§140Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§141ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ποιήσωμαι εἰσήγησιν, οὐδὲ θεωρητικὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ὅτι τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατηρτίσθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, πληροῖ μίαν ἀποδεδειγμένην ἀνάγκην, εἶναι ἀναντίῤῥητον, διότι ἐπεζητήθη τοῦτο παρὰ τῶν πλείστων συναδέλφων. Βεβαίως ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν ἔχει τὴν ἀξίωσιν, ὅτι παρασκεύασέ τι τέλειον, διότι εἰς ζήτημα τοιοῦτον, οἷον τὸ τῆς ποιμνιοβοσκῆς, συμπίπτουσι πολλαὶ περιστάσεις καὶ συγκρούονται τοιαῦτα συμφέροντα, ὥστε δὲν δύναται νὰ εὑρεθῇ ὡς πρὸς ὅλον τὸ Κράτος τὸ τέλειον. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐζήτησε νὰ θεραπεύσῃ τὰ περισσότερα παράπονα καὶ κατήρτισε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· ἐπ’ αὐτοῦ ὑπεβλήθησαν διάφοροι τροπολογίαι· παρεκλήθησαν μάλιστα ὅσοι ἐπ’ αὐτοῦ ἠγόρευσαν, νὰ διατυπώσωσιν ἐγγράφως τὰς τροπολογίας των, ὅπως ἡ Ἐπιτροπὴ μελετήσῃ ταύτας· αὐτὸ ὅμως δὲν κατωρθώθη, διότι σήμερον συνεπληρώθησαν αἱ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τροπολογίαι, καὶ συνενοήθημεν μετά τινων συναδέλφων, ὅπως συνερχόμενοι σήμερον διατυπώσωμεν κοινὴν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπ’ αὐτοῦ γνώμην, ἀλλὰ τοῦτο ἀπέβη ἀδύνατον, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ ὑπελήφθη, ὅτι δὲν θὰ συνεζητεῖτο σήμερον τὸ νομοσχέδιον. Οὐχ ἧττον, διερμηνεύων καὶ τὴν γνώμην τῶν πλείστων μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, μεταδίδωμι εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπὶ τῶν τροπολογιῶν τούτων γνώμην μου. Ἡ πρώτη τροπολογία εἶναι ἡ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κεφαλληνίας βουλευτοῦ κ. Μουσούρη, ἡ ὁποία παραλλάσσει κατά τι τὸ λεκτικὸν τῶν ἄρθρων 1, 2 καὶ 3. Κατ’ ἐμὲ, ἡ τροπολογία αὕτη εἶναι οὐσιώδης, καθ’ ὅσον δι’ αὐτῆς σκοπεῖται, ὅπως ὁρισθῇ, ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ ζητοῦντες νὰ ἐξαιρεθῶσι τοῦ ἀπαγορευτικοῦ τούτου νόμου, δέον νὰ ἔχωσιν ἔκτασιν συνεχῆ ἐκ στρεμμάτων 100. Εἰς τὸ αὐτὸ συμπίπτει καὶ ἡ τροπολογία ἑτέρου συναδέλφου, προτείνοντος νὰ ἔχωσιν ἔκτασιν συνεχῆ πεντήκοντα στρεμμάτων. Ἡ πρότασις αὕτη παρουσιάζει δυσκολίαν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, καθ’ ὅσον δυσκόλως δύνασθε νὰ εὕρητε ἰδιοκτησίαν πεντήκοντα ἢ ἑκατὸν στρεμμάτων, προκειμένου μάλιστα περὶ φυτειῶν. Εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν ἰδιοκτῆται συνεχομένων ἐκτάσεων ἑκατὸν καὶ ἑκατὸν πεντήκοντα στρεμμάτων, ἀλλ’ ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ εὑρίσκηται εἷς ἰδιόῤῥυθμος, ἔχον ἑνὸς στρέμματος ἰδιοκτησίαν καὶ ἀρνούμενος νὰ συμφωνήσῃ μετὰ τῶν λοιπῶν, ἐπέρχεται πρόσκομμα, ματαιοῦν τὴν πρόθεσιν καὶ ἀπόφασιν τῶν ἄλλων ἰδιοκτητῶν; Ἔν τινι νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβληθῆ ὑπὸ τοῦ ἐκ Κεφαλληνίας συναδέλφου κ. Βαλσαμάκη, νομίζω, ὅτι εἶχε σημειωθῆ, ὅτι ὁ ζητῶν τὴν ἐξαίρεσίν του ἀπὸ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ἰδιοκτήτης πρέπει νὰ ἔχῃ ἰδιοκτησίαν 6 στρεμμάτων, νὰ καθιερωθῇ δὲ ἡ ἀναλογία ἐκτάσεως 6 στρεμμάτων καθ’ ἕκαστον πρόβατον. Νομίζω ὅμως, ὅτι τοιαύτη ἀναλογία εἶναι ὑπερβολική.

§142ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ποῖος θὰ μετρᾷ τὴν ἔκτασιν αὐτήν;

§143ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἀνάγεται εἰς τὰ καθήκοντα τῶν ἀγροφυλάκων. Παρατηρῶ εἰς τοὺς ὑποστηρίζοντας, ὅτι πρέπει ἡ ἔκτασις αὕτη νὰ ὁρίζηται, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν προλαμβάνει ἀπολύτως τὸ κακὸν, χάριν τοῦ ὁποίου ὑποβάλλουσιν αὐτήν. Ὑποθέσατε ἕνα ἰδιοκτήτην κτήματος, ἔχοντος ἔκτασιν 50 στρεμμάτων, εἰς τὸν ὁποῖον δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ βοσκήσωσι πρόβατα. Τί θέλει ἐμποδίσει τὸν βόσκοντα, ἐὰν ἦναι κακόβουλος, νὰ παραβλάψῃ τὰ γειτονικὰ κτήματα, παρ’ οἷς ὀφείλει νὰ διέλθῃ, διὰ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ κτῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον τῷ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ βοσκήσῃ; Τοὐναντίον τὸ νομοσχέδιον ἔχει 200 στρέμματα εἰς ἑκάστην περιοχήν. Ἐνταῦθα ὁ προαγορεύσας ἤγειρε μέγαν θόρυβον, λέγων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προσδιορισθῇ ἡ περιφέρεια αὕτη; Βεβαίως, ὅταν πρόκηται θεωρητικῶς νὰ ἐξετασθῶσιν ὅλα ταῦτα, δὲν δυνάμεθα εὐκόλως νὰ καταλήξωμεν εἰς πρακτικόν τι ἀποτέλεσμα, ὅσοι ὅμως γινώσκομεν τὰς ἐπαρχίας δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ προσδιορισθῶσι ταῦτα. Ἀλλὰ, προσθέτουσιν οἱ ἀντιλέγοντες, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῆτε ἔκτασιν δύο ὡρῶν, ἀφοῦ εἰς ἔκτασιν δύο ὡρῶν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ εἷς ἀγροφύλαξ; Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους πάντα ταῦτα ἀφίνονται εἰς ἕνα δικαστὴν, εἰς ἕνα Πταισματοδίκην, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξετάσῃ πάντα ταῦτα καὶ θὰ εὕρῃ τὸν ὑπεύθυνον. Οἱ κύριοι Παπαλέξης καὶ Τζάνες προτείνουσι νὰ ἀπαληφθῇ ἡ λέξις «μισθωταί». Εἰς τοῦτο νομίζω, ὅτι πᾶσα ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος.

§144ΤΖΑΝΕΣ. Ζητοῦμεν νὰ τεθῇ καὶ ἡ λέξις «ἐμφυτευταί».

§145ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπάναγκες νὰ τεθῇ ἡ λέξις «ἐμφυτευταί».

§146ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐὰν γίνῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε, πῶς θὰ ἦναι ὑπεύθυνοι οἱ ἰδιοκτῆται διὰ τὴν ἀποζημίωσιν, ἀφοῦ οἱ μισθωταὶ θὰ ἔχωσι τὴν ἐπίβλεψιν τοῦ κτήματος; Διὰ τοῦτο προσέθεσα, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ «οἱ μισθωταὶ τῇ συναινέσει τῶν ἰδιοκτητῶν» διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἄρθρου 3.

§147ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἀφαιρέσητε ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τὴν λέξιν «μισθωταὶ», δὲν προσθέσητε δὲ τὴν λέξιν «ἐμφυτευταί», θὰ μείνῃ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἀμέριστος ἡ ἐνάσκησις αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος.

§148ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν δύναται νὰ ἐπιβλέψῃ τὸ κτῆμα.

§149ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ποτὲ δὲν θὰ ζητήσῃ νὰ ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμά του τοῦτο, ἐὰν δὲν συνεννοηθῇ πρότερον μετὰ τοῦ ἐμφυτευτοῦ, ἀναλαμβάνοντος τὴν περὶ τούτου εὐθύνην. Ἔρχομαι εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας Βουλευτοῦ. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας πολὺν ἐποιήσατο λόγον περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν εἶναι συντεταγμένον τὸ ἄρθρον 1, ὑπέλαβε δὲ, ὅτι ἡ ὑπ’ αὐτοῦ ἐκπονηθεῖσα διατύπωσις τῆς τροπολογίας ἐπέτυχε κρεῖσσον τοῦ σκοποῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἔρχεται κατόπιν δύο νόμων, τοῦ νόμου τοῦ 1887 καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1888· ὁ νόμος τοῦ 1887 ἔθετο γενικὸν κανόνα τὴν ἀπαγόρευσιν τῆς βοσκῆς ἀπὸ παντὸς τόπου πεφυτευμένου καὶ καλλιεργημένου, ὁ νόμος τοῦ 1888 ἐχορήγησεν εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὸ δικαίωμα, ὅπως, ὅπου αὐτὸ νομίζει ἀναγκαῖον, ποιῆται ἐξαίρεσιν τῆς ἀπαγορεύσεως. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, ἔρχεται πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ νόμου τοῦ 1888. Ὁ νόμος οὗτος ὥρισεν, ὅτι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ποιῆται ἐξαίρεσιν· τὸ δὲ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὁρίζει, ὅτι, ὅπου τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν ἤσκησε τὸ δικαίωμα αὐτὸ, δύνανται νὰ τὸ ἀσκήσωσιν οἱ ἰδιοκτῆται. Ὁ κ. Χατζόπουλος ἐνόμισεν, ὅτι οὐδὲν προηγούμενον ὑπάρχει νενομοθετημένον ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, ὡς ἐκ τούτου δὲ ὑπέβαλε πρότασιν νόμου, μὴ εὑρισκομένην εἰς ἀναλογίαν τινὰ ἢ σχέσιν πρὸς τὰ προηγουμένως νενομοθετημένα· ὡς ἐκ τούτου δύναταί τις βασίμως νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι, καὶ μεθ’ ὅσην ἔχει πεῖραν καὶ ἄσκησιν περὶ τὸ νομοθετεῖν, ὁ κ. συνάδελφος ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀπέτυχεν.

§150ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐγὼ καὶ ὁ κύριος Δανόπουλος ὑπεβάλομεν πρότασιν καταργήσεως καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1887 καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1888, καὶ προτείνομεν, ὅπως τὸν Ὀκτώβριον συνταχθῇ εἷς πλήρης νόμος.

§151ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§152ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας εἶπεν, ὅτι καὶ ἡ τοῦ ἄρθρου 3 διατύπωσις, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν εὐθύνην τῶν ἰδιοκτητῶν, οἵτινες ἤθελον ἀσκήσει τὸ παρεχόμενον αὐτοῖς δικαίωμα, δὲν εἶναι καλῶς διατετυπωμένη. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπέλαβεν, ὅτι οἱ ἰδιοκτῆται, οἵτινες ἤθελον ζητήσει, ὅπως αἱ ἰδιοκτησίαι των ἐξαιρεθῶσι τῆς ἀπαγορεύσεως, ὀφείλουσι νὰ ὦσι προσεκτικοὶ εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ποιμένων· καὶ πρὸς κύρωσιν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπεν εἰς αὐτοὺς νὰ ἐπιβάλῃ τὴν ἀποζημίωσιν ἐπὶ ταῖς ζημίαις, αἵτινες ἤθελον προέλθει ἀπὸ τοὺς ποιμένας· εἰς τοὺς ὁποίους ἤθελον ἐπιτρέψει τὴν βόσκησιν ἐντὸς τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν. Ὁ νόμος τοῦ 1887 θεωρεῖ ἀλληλεγγύως ὑπευθύνους τοὺς ποιμένας ἐπὶ τῇ ζημίᾳ, ἥτις ἤθελεν ἐπέλθει εἰς ὡρισμένην περιοχὴν, ἂν δὲν ἤθελε καταδειχθῇ ὁ προξενήσας τὴν ζημίαν· ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐθεώρησεν, ὅτι τοῦτο ἦτο λίαν αὐστηρὸν, διετύπωσε δὲ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει. Κατὰ τὴν διατύπωσιν τῆς Ἐπιτροπῆς οἱ πρῶτοι ὑπεύθυνοι εἶναι οἱ ποιμένες, μέχρις οὗ καταδειχθῇ ὁ προξενήσας τὴν ζημίαν· ἂν ὅμως αὕτη ἦναι τοσαύτη, ὥστε οὗτοι εἶναι ἀφερέγγυοι καὶ ἀνίκανοι ν’ ἀνορθώσωσιν αὐτὴν, τότε ἔρχονται οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ ὁποῖοι ἐπέτρεψαν τὴν βοσκήν. Ἔρχομαι εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ κ. Κωνσταντοπούλου. Τὸ πρῶτον μέρος τῆς τροπολογίας ταύτης ἀφορᾷ εἰς τὸ νὰ μὴ κρατῶνται ὅλα τὰ ζῶα, ὅσα κατεδείχθησαν ὡς ἐπενεγκόντα ζημίαν, ἀλλὰ μόνον τόσα, ὅσα εἶναι ἐπαρκῆ πρὸς πληρωμὴν τῶν συλλήπτρων. Ἡ διάταξις αὕτη ὑπάρχει ἐν τῷ παλαιῷ νόμῳ τοῦ 1856. Ἐγὼ συντάσσομαι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, καίτοι νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει πρακτικὴν ἐφαρμογὴν, διότι εὐθὺς, ὡς κατασχεθῶσι τὰ ζῶα καὶ προσέλθῃ ὁ ἰδιοκτήτης, θὰ πληρώσῃ οὗτος τὰ σύλληπτρα καὶ θὰ παραλάβῃ ὅλα.

§153ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλάκις τὰ ζῶα τὰ κατακρατοῦσιν ἀδίκως.

§154ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν· δύναται ἀκινδύνως νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νόμῳ. Ἡ ἑτέρα τροπολογία τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου ἀφορᾷ εἰς τὸ ἄρθρον 14 τοῦ νόμου τοῦ 1887, δι’ οὗ ὁρίζονται αἱ ἐπιβαλλόμεναι ποιναί. Ἡ Ἐπιτροπὴ περιωρίσθη εἰς τὴν κατάργησιν τῶν ἐν ὑποτροπῇ καταγινωσκομένων ποινῶν, διότι εὗρεν αὐστηροτάτην τὴν ὑφισταμένην διάταξιν. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος προβαίνει καὶ εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ αʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 14, δι’ οὗ ὁρίζονται αἱ ἐπιβαλλόμεναι ποιναί. Ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι κυρίως ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τοῦ προστίμου· ἡ τροπολογία ποιεῖται διάκρισιν μεταξὺ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐξ ἀμελείας ἤθελον ὑποπέσει εἰς τὸ παράπτωμα αὐτὸ, καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σκοπίμως ἤθελον ἀφήσει τὰ ζῶά των νὰ βοσκήσωσιν εἰς τόπον ἀπηγορευμένον. Ὅταν τις πρακτικῶς ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, θέλει πεισθῆ, ὅτι ὑπάρχει περίστασις, καθ’ ἣν ὁ ἰδιοκτήτης ζώου τινὸς εἶναι δυνατὸν ἐξ ἀμελείας νὰ γένηται πρόξενος ζημίας, διότι εἶναί τινα ζῶα ἀτίθασσα, καὶ ἐξερχόμενα ἀπὸ τὸν σταῦλον ἐν ἀγνοίᾳ καὶ παρὰ τὴν θέλησιν τοῦ ἰδιοκτήτου, προξενοῦσι ζημίας. Ὁ νόμος δέον νὰ ἦναι ἐπιεικὴς ὡς πρὸς τὸν τοιοῦτον ἰδιοκτήτην, ὡς μὴ ἐξομοιούμενον πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις ἐκ προθέσεως προὐξένησε ζημίαν. Τὴν διάκρισιν εὑρίσκω ὀρθήν. Ὅπου δὲν συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, εἶναι εἰς τὸ νὰ ἐπιβάλληται ἡ αὐτὴ ποινὴ τοῦ προστίμου καὶ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τῶν ζώων, ὅταν ταῦτα φυλάσσωνται ὑπ’ ἄλλων, διότι δὲν εἶναι πρέπον οὗτος νὰ ὑποβάλληται εἰς πρόστιμον ἐξ ἀμελείας τοῦ φύλακος τῶν ζώων του. Ἀρκεῖ διὰ προστίμου νὰ τιμωρήσητε τὸν πρόξενον τῆς βλάβης.

§155ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς μόνον τὸ πρόστιμον νὰ ὑποβάλληται ὁ ἰδιοκτήτης, οὐχὶ καὶ εἰς κράτησιν, εἰς ἣν μόνον ὁ φύλαξ αὐτοῦ δύναται νὰ ὑποβληθῇ. Ἡ διάταξις αὕτη ἰσχύει ἤδη 50 ἔτη. Ὁ νόμος λέγει «ὅστις βόσκει τὰ ζῷα του μόνος ἢ δι’ ἄλλου», καὶ τοῦτο διότι δύναταί τις νὰ μεταχειρισθῇ καὶ ἀνήλικον ἢ ἀκαταλόγιστον ἄνθρωπον, μόνον καὶ μόνον, ὅπως προξενήσῃ ζημίαν ἄνευ εὐθύνης.

§156ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ ἄρθρου 4ου εὑρίσκω πλεονεκτοῦσαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου κατὰ τοῦτο, ὅτι ὁ ὑπάρχων νόμος ποιεῖται διακρίσεις μεταξὺ ἐκτάσεων ὑπαγομένων εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 1ου τοῦ νόμου τοῦ 1887 καὶ τῶν ὑπαγομένων εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 2ου. Κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 1ου ὑπάρχει διάκρισις μεταξὺ φυτειῶν· κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρ. 2ου ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ ὑποβάλλῃ εἰς περιορισμὸν τὰς ἐκτάσεις τὰς σποραδικάς. Ὁ νόμος τοῦ 1887 ἐπιβάλλει ἄλλας ποινὰς εἰς τοὺς πρώτους καὶ ἑτέρας εἰς τοὺς δευτέρους· κατὰ τοῦτο ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει δίκαιον. Δέον νὰ ἐξομοιωθῶσι καὶ οἱ τῶν δύο κατηγοριῶν, διότι εἶναι δύσκολον νὰ διακρίνωνται ἐν τῷ Πταισματοδικείῳ. Ὁ ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς κ. Ἀντωνόπουλος καὶ ὁ κ. Πετρίδης νομίζουσιν, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν οἰκοσίτων ζώων. Παρατηρῶ, ὅτι εὐθὺς, ὡς γένηται δεκτὴ ἡ τροπολογία, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁρίζεται ἡ ἔκτασις ἐπὶ ὡρισμένου ποσοῦ ζώων, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁρίσωμεν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν οἰκοσίτων ζώων, διότι θὰ γίνῃ κατάχρησις· διότι, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ μέχρι 10, θέλομεν εὐκολύνει πολλοὺς, ἐὰν ἔχωσι δύο ζῶα, νὰ τὰ αὐξήσωσιν εἰς 10, ἀφοῦ ὁ νόμος ἐπιτρέπῃ τοῦτο.

§157ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τῆς καταργήσεως τῆς διατάξεως περὶ περιπεφραγμένων κτημάτων, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ περιληφθῇ καὶ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1884, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται νὰ βόσκωσι καὶ ἄνευ ἐπιτηρήσεως τοῦ ἰδιοκτήτου ἢ τοῦ ἀνθρώπου του, ἐὰν τὰ οἰκόσιτα ζῷα ἦναι δεδεμένα εἰς τὸ κτῆμα, διότι ὁ ἀγροφύλαξ, μὴ παρόντος τοῦ ἰδιοκτήτου, δύναται νὰ τὰ συλλάβῃ, καίτοι δεδεμένα.

§158ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως ὁ περιορισμὸς εἶναι ἀναγκαῖος, διότι τὰ τοιαῦτα ἀτοπήματα γίνονται πολλάκις εἰς τόπους ἐρήμους. Μεταβαίνω εἰς τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Τζάνε. Ὁ κ. Τζάνες, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 4 ἐπιβαλλομένης χρηματικῆς ποινῆς εἰς τὸν ἐνεργοῦντα κατάσχεσιν ζώων, νομίζει, ὅτι οὕτω παραβιάζεται τὸ ἄρθρον 13 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἐλάχιστος ὅρος χρηματικῆς ποινῆς εἶναι δρ. 15. Ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως ταύτης τοῦ ἐκ Μεσσηνίας συναδέλφου δὲν κρίνω ἀναγκαῖον νὰ ἐνδιατρίψω, διότι κατὰ νεωτέραν σκέψιν ἡ Ἐπιτροπὴ κρίνει, ὅτι, ἀντὶ χρηματικῆς ποινῆς, προτιμότερον εἶναι νὰ ἐπιβάλληται πρόστιμον. Μίαν δευτέραν τροπολογίαν εἰσήγαγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτὴς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 14, νομίζων, ὅτι τὸ γʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 14 δὲν ἔχει καλῶς διατυπωθῆ, διότι ἀναγράφει, ὡς ἀναγομένας εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν Πλημμελειοδικῶν, πράξεις, ἀναγομένας εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν Πταισματοδικῶν κατὰ τὰς κρατούσας γενικὰς διατάξεις. Ἀλλ’ ὁ ὑποβαλὼν τὴν τροπολογίαν ἐλησμόνησεν, ὅτι ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ποινικῆς ἀγωγῆς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7ου ὑποβαλλομένην τροπολογίαν τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, εἶναι περιττὸν ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, διότι πρόκειται περὶ διαῤῥυθμίσεως ἰδιοκτησίας, ὑφισταμένης ἐν τῇ Φθιώτιδι, καὶ γίνεται ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ νομοῦ, ἵνα θεραπεύσῃ δυσκολίαν παρουσιαζομένην.

§159ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ τροπολογία δὲν δύναται νὰ γίνῃ δεκτή, διότι καθιεροῖ δικαστικὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς ἐκδίκασιν διαφορῶν, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύεται ὑπὸ τοῦ Συντάγματος.

§160ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖ ὑπάρχουσι συνήθειαι καὶ παλαιαὶ παραδόσεις, καθ’ ἃς ἄλλος εἶναι ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ ἐδάφους καὶ ἄλλος τοῦ χόρτου, καὶ ἐνῷ εἰς πολλὰ μέρη ἐπροχώρησεν ἡ φυτεία, ἐξηκολούθει ὑφιστάμενον τὸ δικαίωμα τοῦτο μέχρι τοῦ νόμου τοῦ 1886, σήμερον δ’ ἐπιζητεῖται ἡ θεραπεία διὰ τῆς τροπολογίας. Ἀφοῦ ἀνεκοίνωσα τὰς γνώμας μου ἐφ’ ἁπασῶν τῶν τροπολογιῶν, παρατηρῶ τελευταῖον, ὅτι ἐθεωρήσαμεν καλόν, ὅλας τὰς ποινάς, τὰς διεσπαρμένας καὶ εἰς τὰς τροπολογίας καὶ εἰς τὸ νομοσχέδιον, νὰ περιλάβωμεν εἰς ἓν ἄρθρον, οὕτω δ’ ἔχει ταύτας καὶ ὁ νόμος τοῦ 1867. Τὸ ἄρθρον δὲ 14 ἀντικαθιστᾷ ἡ πρότασις τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου. Καταλήγων ἐνταῦθα, παρακαλῶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ὅσοι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, νὰ μὴ ποιήσωνται κατάχρησιν τοῦ λόγου, διότι ὅ,τι ᾠκοδομήσαμεν θὰ καταπέσῃ πρόῤῥιζον.

§161ΦΩΤΗΛΑΣ. Οἱ δύο νόμοι περὶ ποιμνιοβοσκῆς, καὶ ὁ νόμος τοῦ 1887 καὶ ὁ νόμος τοῦ 1888, ἀπεδείχθησαν ἀτελέστατοι καὶ διὰ τοῦτο ἀλληλοδιαδόχως ἡ Βουλὴ ἐπεζήτησε τὴν μεταῤῥύθμισιν αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τούτῳ συνέστησεν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία συνέταξε τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει τὰς αὐτὰς ἀτελείας καὶ τὰς αὐτὰς ἀνωμαλίας. Ἀρκεῖ δὲ μίαν παρατήρησιν νὰ φέρω, ὅπως πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅτι πρόκειται περὶ στερήσεως ἰδιοκτησίας, διότι τὸ νομοσχέδιον περιέχει, ὅτι ἰδιοκτῆται, ἔχοντες περιφέρειαν 200 στρεμμάτων, πρέπει νὰ μεταβῶσιν εἰς Συμβολαιογράφον ἢ εἰς Εἰρηνοδίκην, διὰ νὰ ζητήσωσι τὴν ἄδειαν, πρέπει νὰ γίνῃ πρᾶξις συμβολαιογραφική, διὰ νὰ ἐπιτραπῇ ἡ βοσκὴ εἰς τὸ κτῆμα· ἐγὼ ὅμως ἔχω 80 στρέμματα καὶ μοὶ ἀπαγορεύεται ἡ βοσκή· πρέπει νὰ εὕρω τοὺς συνιδιοκτήτας, νὰ ζητήσω τὴν συναίνεσίν των, νὰ μεταβῶμεν εἰς Συμβολαιογράφον κλπ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους, ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον παρουσιάζει τὰς αὐτὰς ἀτελείας, τὰς ὁποίας ἔχουσι καὶ οἱ ἤδη ἰσχύοντες νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἀπεδείχθησαν πλημμελέστατοι, καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει καιρός, ὅπως σκεφθῶσιν οἱ Βουλευταὶ ὡριμώτερον περὶ τοῦ νόμου τούτου καὶ τῶν ὑποβληθεισῶν ἀπείρων τροπολογιῶν, καὶ ἐπειδὴ δὲν πρέπει νὰ λειτουργήσωσιν οἱ ὑφιστάμενοι νόμοι, ὡς καταπιέζοντες τὸν λαόν, ἐγὼ καὶ ὁ κ. Δανόπουλος ὑπεβάλλομεν πρότασιν νόμου, καὶ παρακαλοῦμεν τὴν Βουλήν, νὰ τὴν θεωρήσῃ κατεπείγουσαν, δι’ ἧς καταργοῦνται οἱ ἰσχύοντες νόμοι περὶ ποιμνιοβοσκῆς, καὶ ν’ ἀναβάλωμεν τὴν ψήφισιν ἑτέρου νόμου διὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον.

§162ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§163ΕΤΕΡΟΙ. Ὑποβάλετέ την ὡς τροπολογίαν.

§164ΦΩΤΗΛΑΣ. Καὶ ὡς τροπολογίαν τὴν ὑποβάλλω· τὸν Ὀκτώβριον νὰ συζητήσωμεν ἐν ἐπιγνώσει περὶ τοιούτου νομοσχεδίου (διάλογοι).

§165ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου, ὡς κακῶς ἔχουσαν· ἐγὼ ἠθέλησα ν’ ἀποτρέψω μίαν ἄλλην ἀπόφασιν. Τὸ ἄρθρον 1ον τοῦ τελευταίου νόμου δίδει εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαιρῶσιν ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει καὶ νὰ ὁρίζωσι καὶ τὰ ζῶα, τὰ ὁποῖα θὰ βόσκωσι. Λοιπὸν ἀσκοῦσι τὴν ἐξουσίαν ταύτην, ὅπως δὲ εἶναι τὸ ἄρθρον 1ον καὶ 2ον τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ἐφαρμογὴν (διάλογοι).

§166ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀναγνώσῃ ὁ Γραμματεὺς, κύριε Πρόεδρε, (διάλογοι).

§167ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ἡ διάταξις, ἡ προκαλέσασα τὰς μεγαλειτέρας ἀντιῤῥήσεις καὶ τ’ ἀποτελέσματα τὰ ἐπιβλαβῆ ἦτο ἡ περὶ τῶν συλλήπτρων· τὰ σύλληπτρα τὰ βαρέα καὶ αἱ βαρεῖαι ποιναὶ, αἱ ἐπιβαλλόμεναι διὰ τῶν ἰσχυόντων νόμων, προὐκάλεσαν τὰς μεγαλειτέρας ἀντιῤῥήσεις καὶ τὰ παράπονα. Ἐκ τῶν γενομένων ἤδη τροπολογιῶν καὶ τῆς ἀντιθέσεως τῶν γνωμῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξετέθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, παρατηρεῖται, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα· λοιπὸν προτείνω νὰ γίνωσι δεκτὰ τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τοῦ 4ου καὶ κατόπιν, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν συλλήπτρων καὶ τῶν ποινῶν, τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς τοὺς παραβιάζοντα τὸν νόμον, ἡ δὲ ἄλλη συζήτησις ν’ ἀναβληθῇ, ὅπως ἐξετασθῇ ὡριμώτερον τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ νὰ μείνωσιν οἱ παλαιοὶ νόμοι (διάλογοι συνεχεῖς).

§168ΤΙΝΕΣ. Προχωρεῖτε, κύριε Πρόεδρε.

§169ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ κ. Μουσούρης ἀνομολογεῖ κατ’ ἀρχὴν, ὅτι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον παρουσιάζει τὰ αὐτὰς ἀτελείας καὶ δι’ αὐτὸ εἶναι σύμφωνος ν’ ἀναβληθῶσι τὰ πρῶτα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀπύλυτος ἀνάγκη διὰ τοὺς ὑπολειπομένους μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου τέσσαρας ἢ πέντε μῆνας νὰ λειτουργήσωσιν οἱ πλημμελεῖς νόμοι τοῦ 1887 καὶ 1888.

§170ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Προτείνω τὴν ἐπ’ ἀόριστον ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου (θορυβώδεις διάλογοι).

§171ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Φωτήλας καὶ Δανόπουλος ὑπέβαλον τροπολογίαν, δι’ ἧς ζητεῖται ἡ κατάργησις τῶν δύο ἰσχυόντων νόμων περὶ ποιμνιοβοσκῆς τοῦ 1887 καὶ 1888.

§172ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ εἶναι νομοσχέδιον, δὲν εἶναι τροπολογία.

§173ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου καὶ ὄχι περὶ τροπολογίας, καὶ πρέπει νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ καὶ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (διάλογοι).

§174ΤΙΝΕΣ. Ἐπαναφέρετε τὴν τάξιν, κύριε Πρόεδρε.

§175ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐγὼ τὴν ὑποβάλλω ὡς τροπολογίαν. Ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις αὕτη, τότε δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον στηρίζεται ἐπὶ τῶν νόμων ἐκείνων.

§176ΤΙΝΕΣ. Εἶναι παράτυπος ἡ πρότασίς σας.

§177ΕΤΕΡΟΙ. Τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μουσούρη, κύριε Πρόεδρε.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ κ. Μουσούρη, ὑποστηρίζεται παρὰ 15;

§179ΤΙΝΕΣ. Εἴμεθα 15.

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μουσούρη, προτείνοντος ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦνται ν’ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν τῶν ἄρθρων. Ἄρθρον 1ον (ἀναγινώσκεται).

§181ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Τὸ ἄρθρον 1ον λέγει: «Ὅπου τὸ ἁρμόδιον Δημοτικὸν Συμβούλιον παρέλειψε ν’ ἀσκήσῃ κλπ. δύνανται οἱ ἰδιοκτῆται κλπ.» Ἐὰν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν παρέλειψε νὰ ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμά του καὶ δὲν ἐξῄρεσεν οὐδ’ ἑνὸς στρέμματος ἔκτασιν;

§182ΤΙΝΕΣ. Δὲν τὸ ἐξήσκησε τότε.

§183ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Τὸ ἐξήσκησε. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἐξασκοῦν τὸ δικαίωμά του, ἀποφαίνεται καὶ λέγει: «δὲν θεωρῶ ἐξαιρετέαν οὐδεμίαν σπιθαμὴν γῆς ἐκ τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ Δήμου ὑπαρχόντων».

§184ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα.

§185ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. ... (διάλογοι).

§186ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τί δύναται νὰ συμβῇ. Ἐξασκεῖ τὸ δικαίωμά του ὑπό τινας περιορισμοὺς, διότι ὁ νόμος δὲν τῷ ἐπιτρέπει ἀπόλυτον ἐλευθερίαν, λέγων: «ἐπιτρέπω τὴν βοσκὴν τόσων προβάτων μόνον». Δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἐξάσκησις, ἀλλὰ τοιαύτη, ὥστε νὰ ἦναι ἀσαφής.

§187ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ θέλω νὰ εἴπω, ὅτι, ἐὰν ἐξήσκησε τὸ δικαίωμά του καὶ δὲν ἐξῄρεσε κἀμμίαν ἔκτασιν γῆς, ἢ ἐξῄρεσε μίαν ἔκτασιν 50 στρεμμάτων, τότε οἱ ἰδιοκτῆται δὲν ἔχουσι πλέον τὸ δικαίωμα;

§188ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἔχουσι (διάλογοι).

§189ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν περιφέρειαν ἐκείνην δὲν ἔχουσι.

§190ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει, Κύριοι, νὰ ἀναμνησθῆτε τῶν διατάξεων τοῦ νόμου 1887, καθ’ ἃς ἡ ἀπαγόρευσις εἶναι κανών· ἦλθεν ὁ νόμος τοῦ 1888 καὶ ἔδωκεν εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαιρέσῃ τῆς ἀπαγορεύσεως. Ἐὰν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐξῄρεσε τῆς ἀπαγορεύσεως τὴν ἰδιοκτησίαν σας, ἄρα ἐπέτρεψε τὴν βοσκὴν εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν σας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἔχετε οὐδένα λόγον νὰ ἐνασκήσητε τὸ διὰ τοῦ σημερινοῦ νομοσχεδίου παρεχόμενον δικαίωμα. Ὅταν ὅμως δὲν ἤσκησε τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, τὸ παρέχει ὁ νόμος εἰς τὸν ἰδιοκτήτην νὰ τὸ ἐνασκήσῃ.

§191ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Δὲν εἶναι αὐτό.

§192ΤΙΝΕΣ. Αὐτὸ εἶναι (διάλογοι).

§193Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Μουσούρης ἔχει δίκαιον, ὑποβάλλων τὰς παρατηρήσεις ταύτας, διότι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1887 τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ὁρίζει τὴν ἀπηγορευμένην ζώνην, ὁ νόμος τοῦ 1888 δίδει τὸ δικαίωμα τῆς ἀπαγορεύσεως, τὴν ὁποίαν προβάλλει ὁ κ. Σιμόπουλος, καὶ ἔχει πληρέστατον δίκαιον ὁ κ. Μουσούρης, ὑποβάλλων τὴν ἀπορίαν ταύτην. Ἐὰν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ποιήσηται χρῆσιν τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1887 ὁριζομένης ἀπηγορευμένης ζώνης, τί θὰ γίνῃ τότε; Οὐδεὶς ἰδιοκτήτης δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ δικαιώματός του, διότι ὑπάρχουσι Δημοτικὰ Συμβούλια, τὰ ὁποῖα ὁρίζουσιν ὡς ἀπηγορευμένην ὁλόκληρον τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου των (διάλογοι).

§194ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιβάλλετε σιωπὴν, διὰ ν’ ἀκούσωμεν.

§195ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ἡ ἰδέα ἡ ἰδική μου εἶναι ἡ ἑξῆς· ὅτι τὸ πρῶτον ἄρθρον πρέπει νὰ διατυπωθῇ σαφέστερον, ὥστε νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι ἐὰν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν ἐξῄρεσε τὰς γαίας τοῦ ἰδιοκτήτου, ὁ ἰδιοκτήτης δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν βοσκὴν τῶν ζώων, ἐνῷ ὅπως εἶναι διατετυπωμένον, δὲν ἐννοεῖ τοῦτο, διότι ἐξασκοῦν τὸ δικαίωμά του τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον λέγει: «ἐξαιρῶ τὰς δεῖνα γαίας, δὲν ἐξαιρῶ τὰς δεῖνα»· τότε οἱ ἰδιοκτῆται τῶν τελευταίων γαιῶν τί γίνονται;

§196ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. Μουσούρης.

§197ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου τότε δὲν ἐφαρμόζεται.

§198ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέσατε μίαν ὡρισμένην περιοχὴν κτηματικήν. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον εἶχε τὸ δικαίωμα κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1888 νὰ ἐξαιρέσῃ τὴν περιοχὴν αὐτὴν τῆς ἀπαγορεύσεως· παρέλειψε νὰ ἐνασκήσῃ αὐτὸ τὸ δικαίωμα· ὁ νόμος τὸν ὁποῖον συζητοῦμεν, δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, ἐὰν θέλωσιν αὐτοί, νὰ ἐνασκήσωσιν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, δηλ. νὰ ζητήσωσι τὴν ἐκ τῆς ἀπαγορεύσεως ἐξαίρεσιν· ἀλλὰ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐνήσκησεν ἐν μέρει τὸ δικαίωμά του, ἐκ τῆς περιοχῆς ταύτης παρέλαβε μίαν ζώνην καὶ ἐξήρεσε τῆς ἀπαγορεύσεως τὸ ἥμισυ τῶν κτημάτων, ἔμεινε δὲ εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν τὸ ἕτερον ἥμισυ· οἱ ἰδιοκτῆται λοιπόν, οἱ ἔχοντες τὴν ζώνην, ἥτις δὲν ἐξηρέθη τῆς ἀπαγορεύσεως, διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ψηφίζομεν ἤδη, ἀποκτῶσι τὸ δικαίωμα καὶ οὗτοι, ἐὰν θέλωσι, νὰ ζητήσωσι τὴν ἐξαίρεσιν τῆς ἀπαγορεύσεως.

§199ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Αὐτὸ ἤθελα νὰ ἐξηγηθῇ, διότι τὸ ἄρθρον, ὅπως διατυποῦται, δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν ταύτην, καὶ παρακαλῶ τὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Σιμόπουλος.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου εἶναι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Μουσούρη.

§201ΤΙΝΕΣ. Παραιτεῖται τῆς τροπολογίας του.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραιτεῖσθε, κύριε Μουσούρη;

§203ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Παραιτοῦμαι.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χατζόπουλος ἔχει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἰδιοκτῆται ἢ ἐμφυτευταὶ γαιῶν συνεχομένης ἐκτάσεως ἐν ὅλῳ στρεμμάτων πεντήκοντα, δύνανται νὰ ἐπιτρέπωσιν ἐν αὐταῖς τὴν βοσκὴν ζώων καὶ νὰ ἐξαιρῶσιν ἑπομένως τὰς γαίας ταύτας τῶν ἀπαγορευτικῶν διατάξεων τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2 τοῦ νόμου ᾼΦΚϚʹ». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Χατζοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται τὸ 1ον ἄρθρον).

§205ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἶπε, νὰ παραλειφθῇ ἡ λέξις «μισθωταί»).

§206ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπου ὑπάρχει ἡ λέξις «μισθωταὶ» ν’ ἀπαλειφθῇ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ἀπαλειφθείσης τῆς λέξεως «μισθωταί».

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὁ κ. Χατζόπουλος ἔχει τροπολογίαν, ζητῶν ν’ ἀπαλειφθῇ τὸ βʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ἐπίσης ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Μουσούρη ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου.

§208ΤΙΝΕΣ. Παραιτεῖται.

§209ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει τὰς ἑξῆς τροποποιήσεις. Πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ αʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 2ου νὰ προστεθῇ «καὶ τὴν ἔκτασιν τῶν κτημάτων ἐπὶ ἀναλογίᾳ 4 στρεμμάτων κατὰ πρόβατον».

§210ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§211ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά· ν’ ἀπαλειφθῇ ὅμως ὁπωσδήποτε τὸ ἐδάφιον τέταρτον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰς ποινάς, τὰς ἐπιβαλλομένας κατὰ Συμβολαιογράφου, Εἰρηνοδίκου ἢ Δημάρχου, διότι ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ ἐδάφιον μεταφέρεται εἰς τὸ ἄρθρον 5ον, ὅπου συγκεντροῦνται πᾶσαι αἱ ποιναί.

§212ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὰ 200 στρέμματα, τὰ ὁποῖα θέτει τὸ ἄρθρον, εἶναι πολλά, καὶ πιστεύω, ὅτι ἐκφράζω τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς, προτείνων, ἵνα τὰ 200 στρέμματα μεταβληθῶσιν εἰς 50 μόνον, καὶ ταῦτα συνεχόμενα. Πρέπει, Κύριοι, νὰ ἤμεθα πρακτικοί, διότι, ἐὰν τὰ στρέμματα ταῦτα δὲν ἦναι συνεχόμενα, ματαιοῦται ὅλως διόλου ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς. Προτείνω λοιπὸν, νὰ τεθῶσιν ἀντὶ τῶν 200 στρεμμάτων 50 στρέμματα συνεχόμενα, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν.

§213ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ὁρισθῇ, ὅτι δὲν θὰ δίδωται διὰ δηλώσεως μονομεροῦς ἐκ μέρους τοῦ κυρίου τῶν κτημάτων ἡ ἄδεια, ἀλλὰ διὰ συμβολαίου μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ κυρίου τοῦ ποιμνίου, ἵνα ᾖ γνωστὸν, τίς ὁ κύριος τοῦ ποιμνίου καὶ ἑπομένως τίς ὁ ὑπεύθυνος, ἐν περιπτώσει ζημίας. Σημειώσατε δὲ, ὅτι οἱ ποιμένες καταφεύγουσιν εἰς μυρία τεχνάσματα· ὀρθότερον λοιπὸν εἶναι, νὰ δίδωται ἡ ἄδεια τῆς βοσκῆς διὰ συμβολαίου ἀμφοτεροβαροῦς, ὅπως ἦναι γνωστόν, ὡς προεῖπον, τίς ὁ κύριος τοῦ ποιμνίου καὶ ἑπομένως τίς ὁ ὑπεύθυνος ἐν περιπτώσει ζημίας.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν ταύτην τοῦ κ. Μουσούρη παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§215ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, ἡ πρότασίς μου νὰ ψηφισθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑποστηρίζεται ὑπὸ 15.

§217ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ὑποστηρίζεται.

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν τὸ βλέπω.

§219ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἰδού, εἴμεθα.

§220ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἡμεῖς ὅλοι εἴμεθα 15· ποῦ νὰ εὑρεθοῦν 15; (ἱλαρότης).

§221ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Σὺν τοῖς ἄλλοις παρατηρῶ, ὅτι τοιαύτη τροπολογία ὑπεβλήθη καὶ παρὰ τοῦ κ. Χατζοπούλου καὶ ἀπεῤῥίφθη.

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μισυρλῆ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 2ου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη).

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἅρθρον 3ον. (Ἀναγινώσκεται).

§224ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ἐννοῶ, ἐπὶ τίνος ἀρχῆς στηρίζεται ἡ εὐθύνη τοῦ ἰδιοκτήτου, ν’ ἀποζημιώνῃ τὴν γενομένην ζημίαν παρ’ ἄλλου· ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ δόλου ἢ τῆς ἀμελείας; ἐπὶ τίνος ἀρχῆς; τί πταίει ὁ ἰδιοκτήτης, ἐὰν εἰς ἀπόστασιν 50, 100, 150 στρεμμάτων ἔκαμαν ζημίαν τὰ πρόβατα; Ἐγὼ ἐζήτησα τὴν ἄδειαν, διὰ νὰ βόσκωσι τὰ πρόβατα ἐντὸς τοῦ κτήματός μου· τί πταίω διὰ τὴν ζημίαν;

§225ΤΙΝΕΣ. Ἐλέχθησαν αὐτά, κύριε Φωτήλα.

§226ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ἐννοῶ ἐπὶ τίνος ἀρχῆς στηρίζεται ἡ διάταξις αὕτη.

§227ΦΛΕΣΣΑΣ. Τὸ ἐννοεῖ ἡ Βουλή.

§228ΦΩΤΗΛΑΣ. Σεῖς μόνον, ὄχι ἡ Βουλή. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῶμεν.

§229ΤΙΝΕΣ. Ἀφήσατε, κύριε Φωτήλα. Ἐλέχθησαν πλέον αὐτὰ (διάλογοι).

§230ΤΙΝΕΣ. Προβῆτε εἰς τὴν ψηφοφορίαν, κύριε Πρόεδρε.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Χατζοπούλου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἰδιοκτῆται τῶν ζώων καὶ οἱ φύλακες αὐτῶν, βοσκόντων ἐντὸς τῶν γαιῶν, περὶ ὧν κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἐχορηγήθη ἡ ἀπαιτουμένη ἄδεια, εἰσὶν ἀλληλεγγύως ὑπεύθυνοι πρὸς πᾶσαν ἀποζημίωσιν κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ ἐδαφίου 2 τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ ᾼΦΚϚʹ νόμου, ἐὰν ἡ ὑπὸ ζώων ζημία ἐγένετο ἐπὶ γαιῶν, ὑπαγομένων εἰς τὰς ὑπαγορεύσεις τῶν ἄρθρων 1 καὶ 2 τοῦ νόμου ᾼΦΚϚʹ, ἀπεχουσῶν δὲ οὐχὶ πλέον τῶν πεντακοσίων μέτρων ἀπὸ τῶν γαιῶν, ἐφ’ ὧν ἐπετράπη ἡ βοσκὴ κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἄρθρα». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Χατζοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3ον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκεται).

§233ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐδάφιον 3ον θὰ ἀπαλειφθῇ ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι θὰ μετατεθῇ εἰς τὸ ἄρθρον 5, ὅπου θὰ συγκεντρωθῶσιν ὅλα τὰ ἀφορῶντα εἰς ποινάς· εἰς δὲ τὸ ἐδάφιον 2ον θὰ προστεθῶσι, κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, τὰ ἑξῆς: «Ἐν περιπτώσει μὴ πληρωμῆς τῶν ἀνωτέρω δικαιωμάτων, κρατοῦνται ἐκ μὲν τῶν μεγάλων ζώων δύο, ἐκ δὲ τῶν μικρῶν δέκα, κατ’ ἀνώτατον ὅρον, ἵνα ἐκ τοῦ ἐκπλειστηριάσματος αὐτῶν πληρωθῶσι τὰ ἀνωτέρω δικαιώματα». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 κατὰ τὴν ἄνω τροπολογίαν).

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται).

§235ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως εἶπον καὶ πρότερον, τὸ ἄρθρον 5 θὰ περιλάβῃ ἁπάσας τὰς ποινάς, τὰς ἀναγκαίας διὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου. Λοιπὸν ἰδοὺ πῶς τροπολογεῖται τὸ ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἄρθρον 14 ἐδάφιον αʹ τοῦ ᾼΡΚϚʹ νόμου τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Ὅστις βόσκει ζῶα ἐπὶ ξένων γαιῶν, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἐπὶ τούτῳ δικαίωμα, ὡς καὶ ὅστις βόσκει αὐτὰ ἐντὸς περιοχῶν ἢ κτημάτων, ἐν οἷς ἡ βοσκὴ ἀπηγορεύθη νομίμως, τιμωρεῖται μὲ πρόστιμον δραχμῶν 20–100 καὶ μὲ κράτησιν 3 μέχρις 20 ἡμερῶν. Ἄν ἡ πρᾶξις ἐγένετο ἐξ ἀμελείας, ἐπιβάλλεται πρόστιμον 20–50 δραχμῶν. Εἰς τὴν αὐτὴν ποινὴν τοῦ προστίμου ὑποβάλλεται καὶ ὁ ἰδιοκτήτης τῶν ζώων, ὅταν ταῦτα ἐφυλάσσοντο ὑπὸ ἄλλου.»

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἷς τῶν Βουλευτῶν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος προτείνει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὴν ἀνωτέρω τροπολογίαν καὶ τὰ ἑξῆς: «Εἰς τὰς ποινὰς τοῦ προστίμου καὶ τῆς κρατήσεως ὑποβάλλεται καὶ ὁ ἐνεργήσας κατάσχεσιν ζώων, βοσκόντων εἰς τόπους μὴ ἀπηγορευμένους, ὑποχρεοῦται δὲ οὗτος εἰς τὴν ἐπιστροφὴν τῶν ληφθέντων δικαιωμάτων συλλήψεως καὶ εἰς ἀποζημίωσιν τοῦ καταβαλόντος τὰ δικαιώματα διατροφῆς καὶ φυλάξεως τῶν ζώων. Ἐπὶ ἰδιωτικῆς ἐπὶ τῷ πταίσματι τούτῳ κατηγορίας ἐκ μέρους τοῦ ἀδικηθέντος δὲν ἐφαρμόζονται αἱ περὶ ἐγγυήσεως διατάξεις τῶν ἄρθρων 280–290 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας. «Οἱ ἰδιοκτῆται, οἱ δηλοῦντες κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ παρόντος νόμου ἔκτασιν ἀνωτέραν τῆς πραγματικῆς τῶν 10%, τιμωροῦνται ὡς ἔνοχοι ἀπάτης κατὰ τὸ ἄρθρον 673 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. «Ὁ Συμβολαιογράφος, Εἰρηνοδίκης ἢ Δήμαρχος, παραλείπων τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τοῦ παρόντος νόμου ὁριζομένων καθηκόντων, τιμωρεῖται διὰ χρηματικῆς ποινῆς 50–300 δραχμῶν».

§237ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, γνωρίζομεν ὅλοι σήμερον, πῶς ἀπονέμεται ἡ δικαιοσύνη ἀπὸ τοὺς Πταισματοδίκας καὶ Εἰρηνοδίκας. Ὁ Πταισματοδίκης σήμερον ἀπονέμει τὸ δίκαιον ὑπὸ τὰς ἐμπνεύσεις τοῦ κατὰ τόπους κομματάρχου. Κατ’ ἐμὲ ἡ πρᾶξις πρέπει νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς πλημμέλημα. Λοιπὸν τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προλάβῃ τὸ κακὸν, εἶναι τοῦτο, νὰ χαρακτηρίσητε τὴν πρᾶξιν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν αὐθάδειαν νὰ συλλαμβάνῃ τὰ ζῶα εἰς μὴ ἀπηγορευμένον μέρος, ὡς πλημμέλημα, καὶ ὡς τοιοῦτον νὰ τιμωρῆται.

§238ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ γενόμεναι παρατηρήσεις μὲ ἔπεισαν, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὰς δίκας αὐτὰς εἰς τὸν Πταισματοδίκην, διότι τότε εὐκολώτερον καὶ ταχύτερον θέλουσιν ἐκδικάζεσθαι, παρὰ ἐὰν ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, ὅτε θὰ ἐκδικάζωνται βραδέως, καὶ ὅτε θὰ ἀποτύχωμεν τοῦ σκοποῦ.

§239ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν βραδύνῃ νὰ ἐκδικασθῇ τὸ πλημμέλημα, εἶναι μικρότερον τὸ κακὸν, παρὰ ἐὰν δικασθῇ ἀπὸ τὸ Πταισματοδικεῖον, ὅτε δὲν θὰ δικασθῇ διόλου, διότι, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι γνωστὸν πῶς δικάζουν τὰ Πταισματοδικεῖα. (Γίνονται γνωσταὶ ἀμφότεραι αἱ ἀναγνωσθεῖσαι τροπολογίαι, τεθεῖσαι ἄρθρον 5, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἐν τῷ σχεδίῳ. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7. Ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία τῶν Βουλευτῶν Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ὡς ἑξῆς.

§241ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 7. Πρὸς ἐφαρμογὴν τῶν διατάξεων τοῦ ᾼΦΚϚʹ νόμου εἰς ἃ μέρη δὲν συμπίπτει ἡ ἰδιοκτησία τοῦ ἐδάφους μὲ τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ χόρτου, δέον νὰ προηγῆται ἡ συγκατάθεσις τῶν ἰδιοκτητῶν τοῦ χόρτου, ἐκτὸς ἐὰν οἱ ἰδιοκτῆται τοῦ ἐδάφους, οἱ ἔχοντες φυτείας, ἀποζημιώσωσι τοὺς ἰδιοκτήτας τοῦ χόρτου κατ’ ἐκτίμησιν, ἐνεργουμένην ὑπὸ Ἐπιτροπῆς, ἀποτελουμένης ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Νομάρχην, τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν καὶ τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον. Κατὰ τῆς ἐκτιμήσεως ταύτης, ἣν προκαλεῖ ἕκαστος τῶν ἰδιοκτητῶν φυτείας δι’ αἰτήσεώς του πρὸς τὸν ἁρμόδιον Νομάρχην, οὐδεμία ἐπιτρέπεται προσφυγὴ ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων. Ἡ ἀποζημίωσις αὕτη δύναται νὰ πληρωθῇ τοῖς ἰδιοκτήταις τοῦ χόρτου εἰς δέκα ἴσας ἐτησίας δόσεις ἐπὶ τόκῳ 6% ἐτησίως.» (Γίνεται δεκτὴ ἡ τροπολογία αὕτη, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἄρθρου 7. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 8, εἶτα δὲ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§242ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τελωνιακῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους καὶ περὶ προσωπικοῦ τῶν τελωνιακῶν ἀρχῶν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–10).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11.

§244ΑΓΓ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν εἶναι σοβαρὰ πράγματα αὐτὰ, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχετε Βουλὴν πλέον. Δὲν εἶναι ἀπαρτία.

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 καὶ 45′ μ. μ.