1889.03.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 21

τῆς 28 Μαρτίου 1889.

(Τρίτη).

Ὥρα 10 π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς αʹ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Λαρίσσης.

§2Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπομεν χθὲς νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ περὶ ποιμνιοβοσκῆς.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ μεσημβρίαν.

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μετὰ μεσημβρίαν ὅμως νὰ τεθῇ πρῶτον· δὲν θὰ γίνῃ κἀμμία συζήτησις.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν δὲν γενῇ συζήτησις, καλῶς, ἐὰν ὅμως γενῇ συζήτησις, θ’ ἀκολουθήσῃ τὴν σειράν του.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Λαρίσσης.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀνεγίνωσκον πρό τινων ἡμερῶν ἐφημερίδα τινὰ ὑπουργικὴν, ἥτις ἔγραφε περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἡ ἐφημερὶς αὕτη ἠσχολεῖτο νὰ πείσῃ τοὺς ἀναγνώστας αὐτῆς, ὅτι, ἐὰν διεκόπησαν αἱ διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας τὸ Ὑπουργεῖον διεξῆγε μετὰ τῶν διαφόρων Ἑταιριῶν, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν μεγάλην ὀξυδέρκειαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅστις, διαγνοὺς τελευταῖον, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους ἐβελτιώθη, ἐννοήσας δὲ, ὅτι ἡ Τουρκία εἶναι ἠναγκασμένη καὶ ἄκουσα νὰ στέρξῃ τὴν ἕνωσιν τοῦ διεθνοῦς σιδηροδρόμου μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἐπείσθη, ὅτι, ἐὰν διέκοπτε τὰς μετὰ τῶν Ἑταιριῶν διαπραγματεύσεις καὶ ἐφρόντιζε νὰ δανεισθῇ τὸ Κράτος 80,000,000 χρυσοῦ καὶ ἀνελάμβανεν αὐτὸς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἤθελε προσπορίσει μέγα κέρδος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ὅτε ἀνεγίνωσκον ταῦτα, ἐσκανδαλίσθην ὑπὸ ὑπονοίας, μὴ ταῦτα ἐγράφησαν εἴτε κατ’ εἰσήγησιν, εἴτε ἐν γνώσει τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Τὴν ὑπόνοιαν δὲ ταύτην δέν μοι παρίστα ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον ἡ ἰδιαιτέρα σχέσις, τὴν ὁποίαν ἡ ὑπουργικὴ ἐφημερὶς ἔχει μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἀληθῶς μεταξὺ τῶν πολλῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων τὸ φύλλον τοῦτο χρησιμεύει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως ἀνακοινώνῃ εἰς τὸ κοινὸν τὰς γνώμας του. Ἀλλὰ τὰ γραφόμενα μοὶ ἐφάνησαν τοσοῦτον παράλογα, τοσοῦτον — ἐπιτραπήτω ἡ λέξις—μωρὰ, ὥστε ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐνδώσω εἰς τὴν ὑπόνοιαν ταύτην. Διὰ τοῦτο ἀπέκρουσα αὐτὴν ἐν ἐμαυτῷ, καὶ ὑπέθεσα, ὅτι ἡ εἰρημένη ἐφημερὶς ἔγραψε ταῦτα ἐκ ζήλου, ἵνα θυμιάσῃ τὸν Πρωθυπουργὸν, καὶ ἐξ ἐπιθυμίας νὰ δημιουργήσῃ κατορθώματα αὐτοῦ, ὅπως ἐγκωμιάσῃ αὐτά· ἑπομένως, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἦτο ἀθῶος τοῦ δημιουργήματος τούτου. Ἡ χθὲς ὅμως γενομένη συζήτησις, καθ’ ἣν ὁ Πρωθυπουργὸς ὡμίλησε περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, μοὶ ἀπέδειξεν, ὅτι εἶχον ἄδικον, διότι ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀγορεύων χθὲς δὲν εἶπεν ἄλλο τι, εἰμὴ αὐτὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἡ ὑπουργικὴ ἐφημερὶς ἔγραφε τότε. Καὶ ταῦτα ἦσαν μῦθοι, τοὺς ὁποίους ἐδημιούργησεν ἐν τῇ φαντασίᾳ αὑτοῦ, καὶ τοὺς ὁποίους προέβαλε, διὰ νὰ ἐπισύρῃ εἰς ἑαυτὸν ἐπαίνους, ν’ ἀποπλανήσῃ δὲ τὸ κοινὸν, ὡς ἀπεπλάνησεν αὐτὸ διὰ τοσούτων σχεδίων καὶ διὰ τοσούτων δικτύων, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε ἐπισείουσι καὶ ἐπιδεικνύουσι. Ποῖα δὲ ἦσαν τὰ κατορθώματα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψε πρὸ τινων ἡμερῶν ἡ ἐφημερὶς, ἧς ἐμνήσθην, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ὑπεστάλη αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς ν’ ἀπαγγείλῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Δύο ἦσαν τὰ κατορθώματα ταῦτα. Πρῶτον, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς διέγνω κατὰ τὸν τρέχοντα μῆνα Μάρτιον, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους ἐβελτιώθη τοσοῦτον, ὥστε εἶναι εὔκολον εἰς αὐτὸν νὰ ἔχῃ οὐχὶ 80, ἀλλ’ ὅσα ἂν θέλῃ ἑκατομμύρια χρυσοῦ, εὐθὺς, ὡς ἐδήλου τοιαύτην ἐπιθυμίαν. Τοῦτο δὲν ἐγνώριζεν ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ μῆνα Δεκέμβριον καὶ κατὰ μῆνα Ἰανουάριον, ὅτε προεκάλει τὸν συναγωνισμὸν τῶν Ἑταιριῶν. Τότε ἦτο πεπεισμένος, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις δὲν παρεῖχε τὰ μέσα καὶ τὴν εὐκολίαν, τὴν ὁποίαν παρέχει τώρα ἡ οἰκονομικὴ πίστις τοῦ Κράτους· ἀφοῦ δὲ κατὰ τὸν τρέχοντα μῆνα Μάρτιον διέγνω, ὅτι ἀκμάζει ἡ οἰκονομικὴ πίστις τοῦ Κράτους, ἐνόμισεν, ὅτι ἦτο ἀσυνείδητον νὰ ἐξακολουθῇ πλέον διαπραγματεύσεις μετὰ Ἑταιριῶν ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ δημοσίου ταμείου, διότι διέβλεπεν, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις ἦγον αὐτὸν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποδεχθῇ τιμὰς ὑπερόγκους, καθ’ ὃν χρόνον ἀπέκτησε τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἠδύνατο νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον ἐπὶ τιμαῖς ὑποδεεστέραις αὐτῶν. Τὸ δεύτερον κατόρθωμα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸς οὗτος δὲν ὑπεστάλη νὰ ἀνακηρύξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος χθὲς, εἶναι, ὅτι, ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατώρθωσε νὰ ἀνυψώσῃ τὴν πίστιν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ Κράτους, κατώρθωσε νὰ ἔχῃ εἰς τὰ νεύματα αὑτῆς πάντα τὰ κεφάλαια τῆς Εὐρώπης, ἡ Τουρκία ὅμως ἐκ τοῦ ἐναντίου εὑρίσκεται εἰς κακίστην κατάστασιν, ἑπομένως, ἐὰν θέλῃ νὰ δανεισθῇ, εἶναι ἀδύνατον νὰ δανεισθῇ, ἐνῷ ἡ Ἑλλὰς, ἐὰν θέλῃ νὰ δανεισθῇ, ἀρκεῖ νὰ τὸ δηλώσῃ, καὶ τὰ κεφάλαια τῆς Εὐρώπης θέλουσι στραφῆ πάντα εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς εὐκόλως δύναται ν’ ἀνεύρῃ 80 ἑκατομμύρια πραγματικὰ χρυσοῦ, ἵνα κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Λάρισσαν, ἡ Τουρκία, διὰ νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν αὑτῆς μέχρι τῶν συνόρων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρῃ κεφάλαια, διότι οὐδεὶς στέργει νὰ δανείσῃ αὐτήν· ἐνῷ δὲ εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην οἰκονομικὴν ἀμηχανίαν καὶ ἀπόγνωσιν, εἶναι ὑπόχρεως, ἂν θέλῃ νὰ κατασκευάσῃ τὴν μέχρι τῶν Ἑλληνικῶν ὁρίων γραμμὴν, νὰ διαπραγματευθῇ τὴν κατασκευὴν αὐτῆς μετὰ Ἑταιριῶν. Ἀλλὰ οὐδεμία Ἑταιρία θέλει εὑρεθῆ, δυναμένη νὰ στέρξῃ νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τῆς τουρκικῆς γραμμῆς μέχρι τῶν Ἑλληνικῶν ὁρίων, ἄνευ τῆς ἑνώσεως τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ διεθνοῦς μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ σιδηροδρόμου, ἤτοι ἄνευ τῆς προκαταβολικῆς συναινέσεως τῆς Πύλης πρὸς ἕνωσιν τῆς τουρκικῆς γραμμῆς, τῆς ἐκταθησομένης μέχρι τῶν ὁρίων μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ σιδηροδρόμου. Ἡ Τουρκία λοιπὸν, κατὰ τὸν Πρωθυπουργὸν, εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ στέρξῃ τὴν ἕνωσιν, οὐδ’ ἔχει ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτου. Οὕτως, ἀφοῦ ἔφερε τὴν Τουρκίαν εἰς τοιαύτην στενοχωρίαν, ἔσπευσε νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ ἀνεύρῃ τὸ δάνειον, ὅπως κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον μέχρι τῶν ὁρίων, ἀδιαφορῶν περὶ τῆς Τουρκίας, ἥτις θέλει προσέλθει, ζητοῦσα νὰ ἑνωθῇ μετὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ἥτις, καὶ ἂν δὲν θέλῃ νὰ στέρξῃ, θέλει ἀναγκασθῆ νὰ στέρξῃ, ἀφοῦ, ὡς εἴρηται, αἱ Ἑταιρίαι, μεθ’ ὧν θέλει διαπραγματευθῆ, κατ’ ἀνάγκην, θέλουσιν ἀπαιτήσει τὴν ἕνωσιν. Ἀλλὰ ὁ Πρωθυπουργὸς ἔλεγε χθὲς, ὅτι, καὶ ἂν ταῦτα δὲν συμβῶσιν, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀφοῦ εἶχε κατασκευάσει τὸν σιδηρόδρομον μέχρι τῶν ὁρίων, θέλει πραγματευθῆ μετὰ τῆς Τουρκίας τὴν ἕνωσιν ὡς Κράτος πρὸς Κράτος, ὡς ἴσος πρὸς ἴσον, οὐδὲ ἔχει ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ ἔκβασις θέλει εἶσθαι κατὰ τοὺς πόθους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ταῦτα τὰ δύο κατορθώματα, τὰ ὁποῖα καὶ ἡ ὑπουργικὴ «Ἐφημερὶς» ἀνέγραψε πρὸ τεσσάρων ἡμερῶν, ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ὑπεστάλη χθὲς ν’ ἀφηγηθῇ πρὸς τὴν Βουλήν. Ἰσχυρίσθη ἑπομένως, ὅτι οὕτω παρεσκεύασε τὸ ἑξῆς εὐχάριστον ἀποτέλεσμα, ὅτι, ἐνῷ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης δὲν ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ δαπανήσωμεν εἰμὴ μόνον 160 χιλιάδας φράγκων, ἀπηλλάγημεν συγχρόνως τῆς ἀνάγκης νὰ διαπραγματευθῶμεν τὴν παραχώρησιν τῆς κατασκευῆς ἀντὶ φράγκων 22,500. Εἶναι δὲ σημαντικὸν τὸ κέρδος μεταξὺ τῶν 160 χιλιάδων, τὰς ὁποίας πρόκειται νῦν νὰ δαπανήσωμεν κατὰ χιλιόμετρον, καὶ τῶν 225 χιλιάδων, τὰς ὁποίας ἐμέλλομεν νὰ δαπανήσωμεν, ἐὰν ἐγίνοντο ἀποδεκταὶ αἱ προτάσεις τῶν Ἑταιριῶν. Ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο τιμῶν διαφορὰ 65 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἐπὶ 345 δὲ χιλιομέτρων, ἐφ’ ἃ ἐκτείνεται ἡ σιδηροδρομικὴ αὕτη γραμμή, διαφορὰ δαπάνης 22,425,000, τὴν οἰκονομίαν τῶν ὁποίων ὀφείλομεν εἰς τὸν Πρωθυπουργόν. Οὕτως, ἐνῷ, ἂν συνωμολογοῦμεν μετὰ τινος Ἑταιρίας τὴν περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου σύμβασιν, ἡ Κυβέρνησις ἤθελε συμφωνήσει τιμὴν κατασκευῆς κατὰ χιλιόμετρον 225 χιλιάδας φράγκων, κατασκευάζουσα νῦν αὐτὴ τὸν σιδηρόδρομον θέλει δαπανήσει μόνον 160 χιλιάδας φρ. κατὰ χιλιόμετρον καὶ θέλει ἐπιφέρει οἰκονομίαν 22,425,000. Ἑπομένως θέλει δαπανήσει πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου 22,425,000 φράγκων ὀλιγώτερον, ὅσων ἔμελλε νὰ δαπανήσῃ. Τὴν οἰκονομίαν τόσῳ μεγάλου ποσοῦ ὀφείλομεν εἰς τὰς ἐπελθούσας ἐπὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ πεισματικὰς λάμψεις, δυνηθέντος νὰ διαγνώσῃ τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ νὰ παύσῃ διαπραγματευόμενος μετὰ τῶν Ἑταιριῶν, ὡς ἀνήγγειλεν ἡμῖν, νὰ ἀσπασθῇ δὲ τὸ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου προτεινόμενον σύστημα, δι’ οὗ θέλει ἐπιφέρει τοῦ εἰρημένου ποσοῦ τὴν οἰκονομίαν. Καὶ δὲν εἶναι ἐστερημένοι βάσεώς τινος οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐπὶ ταύτης δὲ τῆς βάσεως ᾠκοδόμησε τὸν συλλογισμόν, τὸν ὁποῖον ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἡ βάσις, ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθη, εἶναι ψευδής, πρὸ παντὸς διότι ὁ Πρωθυπουργὸς γνωρίζει, ὅτι εἶναι ψευδὴς ἡ βάσις, ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθη, ἤ, ἂν δὲν τὸ γνωρίζῃ, ὤφειλεν ὅμως νὰ τὸ γνωρίζῃ. Ἀλλὰ γνωρίζει αὐτὸ κάλλιστα, ὑπέλαβε δὲ, ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ μὴ τὸ γνωρίζῃ ἡ Βουλή, ἔκρινε δὲ, ὅτι βεβαίως δὲν ἐγνώριζεν αὐτὸ ἡ κοινωνία, καὶ διὰ τοῦτο, καίπερ γνωρίζων, ὅτι ἦτο ψευδὴς ἡ βάσις, ἐφ’ ἧς ἐστήριξεν ὅσα πρὸς τὴν Βουλὴν εἶπε, δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ ταῦτα, μὴ ἀποστέργων νὰ ὠφεληθῇ, εἴτε ἀπὸ τὴν βεβαίαν ἄγνοιαν τῆς κοινωνίας, εἴτε ἀπὸ τὴν ἐνδεχομένην ἄγνοιαν τῆς Βουλῆς, ὅπως ἑλκύσῃ τοὺς ἐπαίνους τοῦ κοινοῦ πρὸς ἑαυτόν, ἰδίως δὲ ὅπως πείσῃ τὴν Βουλήν, νὰ χορηγήσῃ αὐτῷ τὴν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητουμένην ἄδειαν, ἵνα δανεισθῇ τὰ 80 ἑκατομμύρια πραγματικὰ χρυσοῦ. Ἀλλὰ ποία ἡ ψευδὴς βάσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἡ πληροφορία, ὅτι ὡς ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου εἶχον προσδιορισθῆ 160 χιλιάδες φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἐνῷ τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές. Ἂν τοῦτο ἦτο ἀληθές, τότε, ἐπειδὴ διὰ τῶν διαπραγματεύσεων, τὰς ὁποίας διεξάγει μετὰ τῶν Ἑταιριῶν, κατέληξεν εἰς τιμὴν 225 χιλιάδων, βεβαίως ὑπάρχει μεταξὺ τῶν δύο τιμῶν διαφορὰ 65 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐγνώριζεν, ὅτι, ὅτε ἤρξατο τῶν διαπραγματεύσεων, δὲν ἦτο γνωστόν, ὅτι ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμου Λαρίσσης, ἠδύνατο νὰ περιορισθῇ εἰς 160 χιλιάδας κατὰ χιλιόμετρον, διότι ἕνεκα λάθους τῶν ὀργάνων τῆς Διοικήσεως, ἢ ἕνεκα λάθους καὶ αὐτοῦ τούτου, διότι δὲν ἐφρόντισε νὰ ἐξακριβώσῃ τὸ εἰρημένον λάθος, εἶχε προσδιορισθῆ ὡς τιμὴ κατασκευῆς τὸ ποσὸν οὐχὶ τῶν 160 χιλιάδων φράγκων, ἀλλὰ 203 χιλιάδων φράγκων. Καὶ πράγματι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, ἡ ὁποία εἶχε παραγγελθῆ νὰ μελετήσῃ τὰ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ τεχνικῶς καὶ οἰκονομικῶς, συντάξασα τὸν ἀπαιτούμενον προϋπολογισμόν, προσδιώρισεν ὡς ἔξοδα πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης 203 χιλιάδας φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, καὶ τόσον ποσὸν ἀνέγραψεν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ εἰς τὸ ὑπόμνημα, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλε κατὰ τὴν 10)22 Σεπτεμβρίου 1883 εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ τοῦ ὁποίου ἔχω ἀντίγραφον. Ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπέλαβεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς εἶναι ἀκριβής, καὶ ἤρξατο διαπραγματεύσεων μετὰ Ἑταιριῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τιμῆς τῶν 203 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἤτοι τιμῆς ἀνωτέρας τῆς πραγματικῆς κατὰ 43 χιλιάδας φρ. τὸ χιλιόμετρον, αὐξανούσης ὅμως τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου ἐπὶ 345 χιλιομέτρων κατὰ 14,835,000 περισσότερα τοῦ πραγματικοῦ. Αἱ Ἑταιρίαι, μεθ’ ὧν διεπραγματεύθη ὁ Πρωθυπουργός, ἀπεδέχθησαν τὴν τιμὴν ταύτην ὡς βάσιν τῶν διαπραγματεύσεων, εἴτε ἐν γνώσει, ὅτι πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου δὲν ἀπῃτοῦντο 203 χιλιάδες, ἀλλὰ 160 χιλιάδες μόνον κατὰ χιλιόμετρον, εἴτε καὶ κατὰ πλάνην, ἀποδεχθεῖσαι τὴν ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ προσδιορισθεῖσαν τιμὴν τῶν 203 χιλιάδων φράγκων, διότι πιθανῶς δὲν εἶχον αὐταὶ μελετήσει τὰ τοῦ σιδηροδρόμου ἀκριβέστερον, ἤρξαντο δ’ οὕτως αἱ διαπραγματεύσεις ἐπὶ τῇ βάσει τῇ τιμῆς τῶν 203 χιλιάδων φρ. καὶ ἀπὸ τῆς βάσεως ταύτης αἱ διαπραγματεύσεις ἤγαγον εἰς τὴν τιμὴν τῶν 225 χιλιάδων φρ. κατὰ χιλιόμετρον, προταθείσης ὑπὸ τῶν Ἑταιριῶν τῆς αὐξήσεως τῆς προσδιορισθείσης ἀρχικῶς τιμῆς κατὰ 22 χιλ. φρ. τὸ χιλιόμετρον. Ὅθεν δὲν ὑπάρχει ἡ παρασταθεῖσα ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ διαφορὰ τῶν 160 χιλιάδων πρὸς τὰς 225 χιλιάδας φράγκων κατὰ χιλιόμετρον ἤτοι διαφορὰ 65 χιλιάδων κατὰ χιλιόμετρον, καὶ ἐπὶ τοῦ ὅλου τῆς δαπάνης διαφορὰ 22,425,000, ἀλλ’ ὑπάρχει μόνον διαφορὰ μεταξὺ τῆς τιμῆς τῶν 203 χιλιάδων κατὰ χιλιόμετρον, ἣν εἶχε προδιορίσει ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, καὶ τῆς τῶν 225 χιλιάδων, εἰς τὴν ὁποίαν ἤγαγον τὸν Πρωθυπουργὸν αἱ μετὰ τῶν Ἑταιριῶν διαπραγματεύσεις, ἤτοι διαφορὰ 7,590,000. Ἐὰν ὅμως, ἀντὶ νὰ προταθῇ εἰς τὰς Ἑταιρίας ὡς τιμὴ κατασκευῆς ἡ κατὰ λάθος τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς προσδιορισθεῖσα τιμὴ τῶν 203 χιλιάδων, ἐπροτείνετο ἡ τιμὴ τῶν 160 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, τὴν ὁποίαν τώρα προσδιώρισεν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, ἀνακαλύψασα τὸ λάθος, εἰς ὃ εἶχε περιπέσει, αἱ Ἑταιρίαι, μεθ’ ὧν ὁ Πρωθυπουργὸς διεπραγματεύετο, δὲν ἤθελον ἀγάγει αὐτὸν εἰς τιμὴν 225 χιλιάδων φράγκων, ἀλλ’ εἰς τιμὴν 182 χιλιάδων φράγκων, ἤτοι προσθήκην 22 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ὅση ἦτο ἡ διὰ τῶν διαπραγματεύσεων μετὰ τῶν Ἑταιριῶν προταθεῖσα, ἀναβιβάσασα τὴν κατὰ χιλιόμετρον τιμὴν τῆς κατασκευῆς ἀπὸ 203 χιλιάδων εἰς 225 χιλιάδας φράγκων, καὶ ἑπομένως τὴν ὅλην δαπάνην τῆς κατασκευῆς κατὰ 7,590,000. Ἑπομένως ἡ ἀπόφασις, ἣν ἔλαβεν τελευταῖον ὁ Πρωθυπουργός, νὰ διαῤῥήξῃ πᾶσαν μετὰ τῶν Ἑταιριῶν διαπραγμάτευσιν, καὶ νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τὴν ἄδειαν, νὰ συνομολογήσῃ δάνειον 80 ἑκατομμυρίων πραγματικῶν, διὰ νὰ κατασκευάσῃ ἀπ’ εὐθείας τὸν σιδηρόδρομον, δὲν φέρει ἐλάττωσιν τῆς δαπάνης τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου κατὰ 22,425,000, ἀλλ’ ἐλάττωσιν κατὰ 7,590,000 μόνον, ἐπειδὴ δὲ, κατὰ τὴν σημείωσιν, ἣν εἰσήγαγε προχθές, καὶ ἥτις τυπωθεῖσα διενεμήθη εἰς τοὺς Βουλευτὰς, ἐκτὸς τῆς τιμῆς τῶν 160 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ζητεῖ 8,500,000 διὰ τοὺς μεσολαβοῦντας τόκους δύο ἐτῶν, πρὸς 6% ὑπολογιζομένους ἐπὶ τοῦ δαπανησσομένου πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου κεφαλαίου, οὐδὲ τὴν οἰκονομίαν τῶν 7,590,000 δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ πρὸς δικαιολογίαν τῆς τακτικῆς, ἣν μετῆλθεν, ἀφοῦ ἀντὶ τοῦ ποσοῦ τούτου ὑπολογίζει εἰς τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἐκτὸς τῶν 160 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, καὶ 8,500,000. Δὲν παρουσίασε λοιπὸν ὁ Πρωθυπουργὸς, διὰ τῶν πεισματικῶν λάμψεων, αἵτινες ἐπῆλθον αὐτῷ, καὶ τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐκλέξει, οἰκονομίαν τινὰ, παρεσκεύασεν ὅμως ἀληθῆ παραπλάνησιν, εἰς ἣν περιήγαγε τὰς μετὰ τῶν Ἑταιριῶν διαπραγματεύσεις, ἐνδείξας ὡς βάσιν αὐτῶν τὴν ψευδῆ τιμὴν τῶν 203 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἀντὶ τῆς κατὰ τὰς τελευταίας πληροφορίας ἀληθοῦς τιμῆς τῶν 160 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Οὐδὲ δύναται νὰ παραστήσῃ ὡς οἰκονομίαν τὴν ἀποφυγὴν τῆς εἰς τὴν τιμὴν τῶν 160 χιλιάδων φράγκων προσθήκης τῶν 22 χιλιάδων, τὴν ὁποίαν ἐζήτουν αἱ Ἑταιρίαι, ἤτοι τὴν ἀποφυγὴν τῆς ἐκ τῆς προσθήκης ταύτης δαπάνης τῶν 7,590,000, ἀφοῦ οὐ μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει δαπανηθῆ, ἀλλὰ καὶ περισσότερον αὐτοῦ, διότι ὁ Πρωθυπουργὸς ζητεῖ νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς 160 χιλιάδας φράγκων κατὰ χιλιόμετρον καὶ 8,500,000 ἐν ὅλῳ διὰ μεσολαβοῦντας τόκους τῶν δαπανηθησομένων πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου κεφαλαίων ἐπὶ δύο ἔτη. Αἱ διαπραγματεύσεις λοιπὸν μετὰ τῶν Ἑταιριῶν παρεπλανήθησαν ἕνεκα λάθους τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, τὸ ὁποῖον οὐδ’ ἡ Κυβέρνησις ἠδυνήθη νὰ ἐξελέγξῃ, ἀποδεχθεῖσα καὶ αὕτη ὡς τιμὴν τῆς κατασκευῆς τὴν τιμὴν τῶν 203 χιλιάδων κατὰ χιλιόμετρον ἀντὶ τῶν 160 χιλιάδων, ἃς νῦν προβάλλουσιν. Ἑπομένως, ἂν αἱ διαπραγματεύσεις δὲν ἤθελον παραπλανηθῆ, αἱ τιμαὶ, εἰς ἃς ἤθελον καταλήξει αὗται, ἤθελον εἶσθαι οὐχὶ αἱ τῶν 225 χιλιάδων φράγκων, ἀλλ’ αἱ τῶν 182 χιλιάδων, ἤτοι κατὰ 22 χιλιάδας ἀνώτεραι κατὰ χιλιόμετρον, διὰ τὴν ζημίαν, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ αἱ Ἑταιρίαι ἤθελον ὑποβληθῆ, ἕνεκα τῶν μεσολαβούντων τόκων τῶν δαπανηθησομένων κεφαλαίων. Τὴν περιπλοκὴν ταύτην, προελθοῦσαν ἐκ λάθους τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὁ Πρωθυπουργὸς διεσκεύασεν οὕτως, ὥστε ἐπειράθη νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν χθὲς ὡς κατόρθωμα, δι’ οὗ ἐπετεύχθη οἰκονομία 22,425,000 φράγκων. Καὶ ἀπέδωκα τὸ συμβεβηκὸς εἰς λάθος, διότι ὀφείλω νὰ κρίνω τὰ περὶ τούτου ἐπιεικῶς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπὶ ἄλλων ἐργασιῶν παρετήρησα, ὅτι, ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐγνωρίσαμεν δύο εἴδη προϋπολογισμῶν, προϋπολογισμοὺς ἐξωγκωμένους καὶ προϋπολογισμοὺς παριστῶντας δαπάνας μικροτέρας τῶν ἀληθῶν. Τελευταῖον ἐγένοντο οἰκοδομαὶ ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωκῶν ἐπὶ τῇ βάσει προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου προεκηρύχθη δημοπρασία, καὶ ἐπαρουσιάσθησαν μειοδόται, ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου κατὰ ποσὸν ὀλιγώτερον τοῦ προϋπολογισμοῦ κατὰ 25%. Ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος ἦτο ἀναντιῤῥήτως ἐξωγκωμένος κατὰ 25% περισσότερον τοῦ ἀληθοῦς, διότι, ἀφοῦ εὑρέθησαν ἐργολάβοι, ἀναλαμβάνοντες τὴν κατασκευὴν εἰς τιμὴν μικροτέραν τῆς προϋπολογισθείσης κατὰ 25%, οἱ δ’ ἐργολάβοι οὗτοι εἶχον βεβαίως ἐξασφαλίσει καὶ κέρδος δι’ αὐτοὺς, ἕπεται, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ δημοπρασία, ἦτο ψευδὴς καὶ εἰκονικός. Ἐγένετο τοῦτο κατὰ λάθος, ἢ ἐγένετο ἐν γνώσει καὶ κατὰ συνεννόησιν μετά τινος ἐργολάβου; Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ἐξιχνιάσω ταῦτα, ἀφοῦ οὔτε τὴν διοίκησιν διαχειρίζομαι, οὔτε εἰς ἀνακριτικὴν ἐργασίαν δύναμαι νὰ προβῶ. Ἀλλ’ εἴδομεν ἄλλους προϋπολογισμοὺς, οἱ ὁποῖοι εἶχον συνταχθῆ λίαν περιωρισμένοι καὶ παρίστων δαπάνας ὀλιγωτέρας τῶν ἀληθῶν, μετ’ αὐτοὺς δ’ εἴδομεν ἀλλεπαλλήλους τὰς ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις. Ἔχει ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις νὰ παραπείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅπως ψηφίσῃ δαπάνην τινά; Παρουσιάζει μικρὸν προϋπολογισμὸν, χορηγεῖται ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἡ πίστωσις, ἄρχεται ἡ ἐργασία, ἡ δὲ Βουλὴ δὲν δύναται πλέον νὰ ἀρνηθῇ τὰς πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς ἐργασίας μέχρι πέρατος τοῦ ἔργου ζητουμένας ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις. Διὰ τοῦτο εἴδομεν οὐ μόνον ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τῶν ὁδῶν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἄλλων ἔργων τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῆς δαπάνης, τὸ καταβληθὲν διὰ τὴν κατασκευὴν, νὰ ἀνέλθῃ εἰς ποσὸν διπλάσιον τοῦ ἀρχικῶς προϋπολογισθέντος. Κατὰ τὴν ὁδοποιίαν μάλιστα ἐγένοντο τεράστια πράγματα, οἱ δὲ λεγόμενοι συμπληρωτικοὶ προϋπολογισμοί εἰσιν οὐδὲν ἧττον ἢ ἀπροκάλυπτα ἐγκλήματα, διαπραχθέντα. Ἐνδέχεται λοιπὸν, ὅταν οἱ προϋπολογισμοὶ δὲν ἦναι ἀκριβεῖς, παριστῶντες εἴτε δαπάνας ἀνωτέρας, εἴτε δαπάνας μικροτέρας τῶν πραγματικῶν, ἐνδέχεται τοῦτο νὰ μὴ συνέβη ἐκ σφάλματος ἁπλοῦ, ἀλλὰ νὰ ὑπῆρξε καὶ δολία προαίρεσις. Ἀλλὰ, ὡς εἶπον, ὀφείλω νὰ κρίνω ἐπιεικῶς, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιβαρύνω τινὰ καὶ μάλιστα τὰ μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Οὐχ ἧττον ὅμως τὸ σφάλμα τοῦτο παρήγαγε τὴν περιπλοκὴν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε νὰ χρησιμοποιήσῃ ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅπως ἀνεύρῃ ἐπαινέτας. Ὁ Πρωθυπουργὸς μοὶ ἐφάνη ἐν οὐ δέοντι ἀναμιμνησκόμενος τῶν στρατηγικῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης προσπορίζει εἰς τὴν χώραν. Λέγω ἐν οὐ δέοντι, διότι, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐν τῇ συνειδήσει παντὸς τυγχάνει κατατεταγμένος εἰς τὴν τάξιν τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, δι’ οὓς ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου μεριμνῶσιν ὀλιγώτερον, εἶναι τὰ στρατηγικὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἡ χώρα ἔχει ἀνάγκην νὰ προσπορισθῇ. Ἀλλὰ ποῖά τινά εἰσι τὰ στρατηγικὰ ταῦτα πλεονεκτήματα; Ἀνέγνων περὶ τούτου πραγματείαν ἐν τῷ ὑπομνήματι, τὸ ὁποῖον ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ 1883. Κατὰ τὰς μελέτας ταύτας τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἐὰν κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ μέχρι τῶν ὁρίων, τὸ Κράτος δύναται νὰ μεταφέρῃ ἐν ἀνάγκῃ ἀπὸ τῶν Ἀθηνῶν εἰς τὰ ὅρια 5,000 ἀνδρῶν ἐντὸς 24 ὡρῶν. Τὸ πρᾶγμα βεβαίως δὲν δύναταί τις ν’ ἀποῤῥίψῃ ὡς ἀνάξιον λόγου. Δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ Κράτος δύναται νὰ εὑρεθῇ πρὸ τῆς ἀνάγκης νὰ σπεύδῃ νὰ μεταβιβάσῃ ὅσον οἷόν τε πολυπληθέστερον στρατὸν πρὸς τὰ μέρη τῶν βορείων ὁρίων. Ἐὰν μάλιστα τὸ Κράτος τύχῃ ναυτικῶς ἀποκεκλεισμένον ὑπὸ κραταιῶν ἢ καὶ ἀξιομάχων στόλων, οἷοι ἦσαν οἱ κατὰ τὸ 1886 ἀποκλείσαντες τὰ παράλια ἡμῶν στόλοι τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, τότε παρουσιάζεται ἀληθὴς ἀνάγκη, φέρουσα εἰς τὴν ζωὴν ἢ τὸν θάνατον, διότι δὲν ὑπάρχουσι μέσα θαλασσίας συγκοινωνίας, οὐδὲ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταβιβάσῃ ἐκεῖσε τὸν στρατὸν διὰ τῆς θαλασσίας ὁδοῦ. Ἡμεῖς εὑρέθημεν κατὰ τὸ 1886 εἰς παραπλησίαν ἀνάγκην. Τὸ πρῶτον Ἀρχηγεῖον τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸ 1886 ἐζήτει ἐνίσχυσιν τῶν στρατευμάτων, τὰ ὁποῖα διετέλουν ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτοῦ. Τὸ πρῶτον Ἀρχηγεῖον τοῦ στρατοῦ δὲν εἶχεν ἀκόμη καταρτισθῆ κέντρον ὅλων τῶν ἐν ταῖς Θεσσαλικαῖς χώραις ἑλληνικῶν στρατιῶν, διότι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ εἰς ταξιαρχίας καὶ μεραρχίας ἀναγκαίως ἐβράδυνεν, ἀφοῦ ἠναγκαζόμεθα νὰ διαπράξωμεν αὐτὸν κατὰ τὰς παραμονὰς τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐμέλλομεν νὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς στρατιωτικὴν ἐνέργειαν. Ὑπῆρχε λοιπὸν κατ’ ἀνάγκην ἀκόμη διῃρημένος ὁ κατὰ τὴν Θεσσαλίαν στρατὸς εἰς δύο Ἀρχηγεῖα, εἰς τὸ πρῶτον, τὸ ὑπὸ τὸν ἀντιστράτηγον Σαπουντζάκην, καὶ εἰς τὸ τρίτον, τὸ ὑπὸ τὸν συνταγματάρχην Ζυμβρακάκην. Ἔλαβον εἰδήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐπεβεβαιοῦντο ἐκ πολλῶν πηγῶν, ὅτι τουρκικὰ στρατεύματα ἔμελλον νὰ εἰσβάλωσιν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔδαφος, τινὲς μάλιστα τῶν πηγῶν τούτων μοὶ εἶχον ἀνακοινώσει λεπτομερείας, μοὶ εἶχον παραστήσει ὡς βέβαιον, ὅτι τὴν γνώμην ταύτην δὲν εἶχεν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ὅτι ἄλλοι εἰσηγήσαντο αὐτὴν εἰς τὴν Ὑψηλὴν Πύλην. Εἴχομεν λοιπὸν καθῆκον, νὰ φροντίσωμεν νὰ παρασκευασθῶμεν εἰς ἄμυναν, ἀφοῦ δὲν εἶχεν ἔτι ἐπιστῆ ὁ καιρὸς, διὰ νὰ ὦσι τὰ τῆς διοικήσεως καὶ τῆς διατάξεως τῶν στρατευμάτων κεκανονισμένα οὕτως, ὥστε νὰ ἦναι ἕτοιμα καὶ εἰς ἄμυναν καὶ εἰς ἐπίθεσιν, διότι ἡ ἀναγγελθεῖσά μοι ὡς παρασκευαζομένη ἐπιδρομὴ συνέβη πρὸ τοῦ χρόνου ἐκείνου. Ἔδωκα λοιπὸν ὁδηγίας εἰς τὰ Ἀρχηγεῖα, διὰ νὰ παρασκευασθῶσιν ἐν ἀμύνῃ, τὸ δὲ πρῶτον Ἀρχηγεῖον τοῦ στρατοῦ, τὸ ὑπὸ τὸν ἔντιμον στρατιώτην καὶ διακεκριμένον ἀντιστράτηγον κύριον Σαπουντζάκην, ἐζήτησεν ἐπικουρίαν. Καὶ εἶχον μὲν πολλὰς προχείρους ἐπικουρίας, ἵνα πέμψω ἐκεῖσε, ἡ προχειροτέρα ὅμως πασῶν ἦτο ἡ ἀποστολὴ ἐκεῖσε τοῦ 1ου συντάγματος τοῦ πεζικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔμενεν ἐν Ἀθήναις, καὶ τὸ ὁποῖον εἶχε δύναμιν 4,000 ἀνδρῶν. Δυστυχῶς ἄλλα προσκόμματα παρενεβλήθησαν τότε, καὶ δὲν κατωρθώθη ἡ ἄμεσος ἀποστολὴ τοῦ 1ου συντάγματος, κατωρθώθη δὲ μόνον, ὅταν εὑρέθημεν πρὸ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἑλληνικῶν παραλίων ὑπὸ τῶν ἡνωμένων στόλων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Προσεκάλεσα τὸν διοικητὴν τοῦ συντάγματος καὶ διέταξα αὐτὸν νὰ μεταβιβασθῇ τάχιστα εἰς Λαύριον, ὅπου 4 ἀτμόπλοια ἔμενον ναυλοχοῦντα, διὰ νὰ παραλάβωσι τὸ σύνταγμα καὶ μεταφέρωσιν αὐτὸ εἰς τὸν Βόλον. Εἶχον δὲ συνενοηθῆ μετὰ τῶν διευθυντῶν τῶν σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Ἀττικῆς, ὅπως αἱ δύο σιδηροδρομικαὶ Ἑταιρίαι συμπράξωσιν, ἵνα μεταβιβάσωσι τὸ σύνταγμα εἰς τὸ Λαύριον, καὶ εἶχον κανονίσει μετ’ αὐτῶν τὰ περὶ τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος ἀπῃτεῖτο πρὸς μεταβίβασιν τοῦ συντάγματος, εἶχον δὲ ἑτοιμασθῆ πάντα. Ἀλλ’ ὁ διοικητὴς τοῦ 1ου συντάγματος μοὶ ἀνέφερεν, ὅτι, ἐπειδὴ τὰ πλοῖα τῶν ἡνωμένων στόλων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων εἶχον ἀποπλεύσει ἐκ Σούδας, ὅπου ἐναυλόχουν, καταπλέοντα πρὸς τὰ ἑλληνικὰ παράλια, ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ συναντηθῶσι μὲ τὰ ἀτμόπλοια ἡμῶν, τὰ μεταφέροντα τὸ 1ον σύνταγμα, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, ἐὰν ἐδίδετο εἰς τὰ ἀτμόπλοια, τὰ φέροντα τὸ 1ον σύνταγμα, ὑπὸ τῶν στόλων ἡ διαταγὴ νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὰς διαταγὰς τῶν στόλων, αὐτὸς, ὡς διοικητὴς τοῦ συντάγματος, δὲν ἦτο διατεθειμένος νὰ ἀναλάβῃ τὰς εὐθύνας τῶν πιθανῶς δυναμένων νὰ συμβῶσιν, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελον ὑποκύψει εἰς τὰς διαταγὰς τῶν στόλων. Μοὶ ἐνεδείκνυε δὲ τὰς πιθανὰς συνεπείας ἀντιστάσεως τοιαύτης, διὰ νὰ ἦναι ἀπηλλαγμένος τῆς ἐπὶ ταύταις εὐθύνης. Ἠναγκάσθην τότε νὰ διατάξω τὰ περὶ τῆς διὰ ξηρᾶς ἀποστολῆς τοῦ 1ου συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἐδέησε νὰ ὁδοιπορήσῃ διὰ ξηρᾶς, ἀπερχόμενον εἰς Λαμίαν καὶ Λάρισσαν, καὶ νὰ καταναλώσῃ τέσσαρας ἡμέρας, ἕως οὗ φθάσῃ πρὸς τὰ μέρη τῆς Φθιώτιδος. Ἀναγνωρίζω λοιπὸν ὑπὲρ πάντα ἄλλον, ὅτι ἐνδέχεται νὰ παρασταθῶσιν ἀνάγκαι, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ ταχεῖα μεταφορὰ στρατοῦ νὰ ἐπιβάλληται ὑπὸ τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ, καθ’ ἣν ἔχω γνῶσιν περὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τοῦ Κράτους, ἥτις πολλῷ διαφέρει ἀπὸ τῶν κομποῤῥημονούντων ἐλπίδας, διὰ τῶν ὁποίων πληροῦσι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν οἱ κυβερνῶντες, φοβοῦμαι, ὅτι ἡ σωρεία τῶν δανείων καὶ ἡ σωρεία τῶν ἐλλειμμάτων θέλουσι φέρει τὴν Ἑλλάδα εἰς τὴν δυστυχῆ θέσιν, νὰ ἔχῃ μὲν σιδηρόδρομον μέχρι Λαρίσσης καὶ μέχρι τῶν ὁρίων, νὰ δύνηται δι’ αὑτοῦ νὰ μεταβιβάσῃ στρατὸν εἰς τὰ ὅρια, ἀλλὰ νὰ μὴ ἔχῃ χρήματα διὰ νὰ ἔχῃ στρατὸν καὶ συντηρήσῃ αὐτὸν, πολλῷ δ’ ἧσσον διὰ ν’ ἀποστείλῃ αὐτὸν εἰς τὰ ὅρια, πρὸς ἄμυναν ἢ πρὸς ἐπίθεσιν. Ἔχετε, Κύριοι, γνῶσίν τινα περὶ τῶν ἀδειῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε μέχρι τοῦδε, διὰ νὰ συνομολογήσῃ δάνεια· βεβαίως πάντες ἔχομεν γνῶσιν αὐτῶν, διότι πάντες παρέστημεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καθ’ ἣν ὥραν ἐψηφίζοντο τὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων ἐδίδοντο αἱ ἄδειαι εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δανείζηται, συζητούντων μὲν ἢ ἀνθισταμένων τινῶν ἐξ ἡμῶν, μηδόλως ὅμως εἰσακουόντων ἡμᾶς τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας. Συγχωρήσατέ μοι διὰ τοῦτο νὰ σᾶς ἀναμνήσω ἢ νὰ σᾶς ἀφηγηθῶ τὰς ἀδείας δανείων, τὰς ὁποίας ἐδώκατε μέχρι τοῦδε εἰς τὸν Πρωθυπουργόν. Διὰ τοῦ νόμου τῆς 17ης Δεκεμβρίου 1887, ὑπὸ στοιχ. ΑΦΠΕʹ, ἐδώκατε αὐτῷ τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ 24 ἑκατομμύρια φράγκων εἰς χρυσὸν, πραγματικὰ, διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν. Διὰ τοῦ νόμου τῆς 18ης Δεκεμβρίου 1887, ὑπὸ στοιχ. ΑΦΠΖʹ, ἐδώκατε αὐτῷ τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ 3,756,720 φράγκων εἰς χρυσὸν, πραγματικὰ, διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Διὰ τοῦ νόμου τῆς 13ης Ἰανουαρίου 1888, ὑπὸ στοιχ. ΑΧΜΖʹ, ἐδώκατε αὐτῷ τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ 1,500,000 φράγκων κεφάλαιον πραγματικόν. Διὰ τοῦ νόμου τῆς 23ης Δεκεμβρίου 1888, ὑπὸ στοιχ. ΑΧΟΕʹ, ἐδώκατε αὐτῷ τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ 500,000 δραχμῶν. Δι’ ἄλλου νόμου ἔλαβε τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ 500,000 δραχ. διὰ νὰ οἰκοδομήσῃ Ἀρχαιολογικὸν Μουσεῖον. Διὰ τοῦ νόμου τῆς 19ης Μαρτίου 1889, ὑπὸ στοιχ. ΑΨΙΒʹ, ἐδώκατε αὐτῷ τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ δρ. 540,690 διὰ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ μεγάρου διὰ τὸν ἐνήλικον Διάδοχον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου. Διὰ τοῦ νόμου τῆς 3ης Φεβρουαρίου 1889, ὑπὸ στοιχ. ΑΧΠΘʹ, ἐδώκατε αὐτῷ τὴν ἄδειαν νὰ συνάψῃ δάνειον λαχειοφόρον μέχρι τοῦ ποσοῦ 20 ἑκατομμυρίων. Καὶ εἶναι μὲν βέβαιον, ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο ἀπέτυχε, δὲν ἐζήτησεν ὅμως ἀκόμη ὁ Πρωθυπουργὸς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἀδείας ταύτης, σκοπεύων πιθανῶς νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὴν εἰς συνομολόγησιν τοιούτου δανείου μετ’ ἄλλης Ἑταιρίας, ἂν εὕρῃ τοιαύτην, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου. Διὰ τοῦ νόμου τῆς 3ης Φεβρουαρίου 1889, ὑπὸ στοιχ. ΑΧΥΙΓʹ, ἐδώκατε αὐτῷ τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ πραγματικὸν κεφάλαιον 12 ἑκατομμυρίων διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς Θεσσαλίας. Διὰ τοῦ νόμου τῆς 8 Ἰανουαρίου 1888, ὑπὸ στοιχ. ΑΧΛΓʹ, ἐδώκατε τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ τόσον ποσὸν, ὅσον δύναται νὰ εὕρῃ ἐπὶ τῇ βάσει ὅλου τοῦ κεφαλαίου τῶν ἐσόδων τοῦ Ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, μετὰ τὴν ἀπ’ αὐτοῦ ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων συντηρήσεως τῶν ὁδῶν καὶ τῶν χρημάτων τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῆς Τραπέζης, προοριζομένου διὰ τόκους καὶ χρεωλύσια τοῦ εἰρημένου δανείου. Δὲν προσδιώρισε τὸ ποσὸν τοῦ δανείου ὁ νόμος, θέλει προσδιορίσει δ’ αὐτὸ ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅταν εὕρῃ νὰ δανεισθῇ. Διὰ τοῦ νόμου τῆς 4 Φεβρουαρίου 1889, ὑπὸ στοιχ. ΑΨʹ, ἐδώκατε αὐτῷ τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ τόσα ποσὰ, ὅσα εἰσὶ τὰ ποσὰ τῶν ὑπαρχόντων δανείων τοῦ Κράτους, ἤτοι καὶ 700 ἑκατομμυρίων, διὰ νὰ ἀντικαταστήσῃ τὰ χρεωλυτικὰ δάνεια διὰ παγίων. Ἀφοῦ δὲ τοσαύτας ἀδείας συνεκεντρώσατε εἰς χεῖρας αὐτοῦ, ζητεῖ νῦν παρ’ ὑμῶν τὴν ἄδειαν, διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Λαρίσσης, νὰ δανεισθῇ 80 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, πραγματικὰ, ἤτοι 100 ἑκατομμύρια εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐὰν ὑπολογισθῇ τὸ φράγκον πρὸς 125 λεπτὰ, ἐὰν δὲ ὑποτεθῇ, ὅτι θέλει δανεισθῇ αὐτὰ ἐπὶ κεφαλαίῳ πραγματικῷ 68%, τὸ ὀνομαστικὸν κεφάλαιον τοῦ δανείου τούτου θέλει ἀναβιβασθῇ εἰς 147,205,867. Διὰ δὲ τοῦ συμπληρωματικοῦ δανείου πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τῆς Ἰτέας, νὰ δανεισθῇ ἀκόμη φράγκα 3,400,000 εἰς χρυσὸν πραγματικὰ, ἤτοι 4,250,000 εἰς γραμμάτια τὰ ὁποῖα ἐὰν δανεισθῇ ὡσαύτως πρὸς 68%, τὸ ὀνοματικὸν τοῦ δανείου τούτου θέλει ἀναβιβασθῇ εἰς 6,256,897. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ 1,000,000 φρ. εἰς γραμμάτια, ἐὰν δὲ δανεισθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο πρὸς 68%, τὸ ὀνοματικὸν κεφάλαιον καὶ τοῦ δανείου τούτου θέλει ἀνέλθει εἰς 1,835,165. Καὶ τέλους διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ εἰς χρυσὸν φράγκα 5,500,000 πραγματικὰ, ἤτοι εἰς γραμμάτια 7,125,000. Ἐὰν δὲ δανεισθῇ αὐτὰ πρὸς 68%, καὶ τὸ κεφάλαιον τοῦ δανείου θέλει ἀνέλθει εἰς 10,438,165. Ἐποιησάμην τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι τὰ δάνεια ταῦτα ἐνδέχεται νὰ συνομολογήσῃ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τιμῇ 68 τοῖς 100, ἡ δ’ ὑπόθεσίς μου αὕτη δὲν εἶναι ἄνευ βάσεώς τινος. Δὲν ἔχομεν μὲν ἐπίσημον ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἀνακοίνωσιν πρὸς τὴν Βουλὴν, διότι οὐδεὶς ἐζήτησε τοιαύτην παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐμάθομεν ὅμως ἐκ τῶν ἐφημερίδων, ὅτι τὸ δάνειον τῶν 30,000,000, τὸ ὁποῖον ἔλαβε τὴν ἄδειαν ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ συνομολογήσῃ, ὁ Πρωθυπουργὸς εἶχε πωλήσει ἐπὶ τιμῇ 68% εἰς τὸν Hambro, ὅστις ἐξέδωκεν αὐτὸ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν ἐπὶ τιμῇ τῶν 72%, ἀλλ’ ὅτι ἡ ἐγγραφὴ ἀπέτυχεν, ὁ δὲ Hambro ἠναγκάσθη νὰ ποιήσηται αὐτὸς τὴν ἐγγραφὴν, ὅπως καλύψῃ τὸ δάνειον, ἤτοι νὰ κρατήσῃ ὁ ἴδιος τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἠγόρασε, διότι δὲν εὗρε μετόχους, ἵνα λάβωσι τὰς ὁμολογίας αὐτοῦ. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ εἰρημένον δάνειον, εἰς τὸ ὁποῖον ἔχει προστεθῆ εἰς τὴν πίστιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ πίστις τοῦ Hambro, ὁ ὁποῖος εἶναι διευθυντὴς τραπεζιτικοῦ καταστήματος γνωστοῦ, ἐκδοθὲν ἐπὶ τιμῇ 72%, ἀπέτυχεν, ἐδικαιούμην νὰ ὑποθέσω ὡς ποσοστὸν πραγματικοῦ κεφαλαίου τὸ 68%, τὸ ὁποῖον ἔλαβον ὡς βάσιν. Οὕτως ὁ Πρωθυπουργὸς, διὰ λόγους, οἵτινες δὲν στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἀληθείας, ἐσκέφθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ κατασκευάσῃ αὐτὸς τὸν σιδηρόδρομον, ἢ, καθ’ ἣν μετεχειρίσθη χθὲς φράσιν, ἀπεφάσισε νὰ λύσῃ τὰς πέδας, νὰ ἀνακτήσῃ τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ, νὰ γένηται κύριος τοῦ πεδίου, καὶ, ἔχων εἰς τὰ ταμεῖά του 80,000,000 φράγκων εἰς χρυσὸν, νὰ προκηρύξῃ καθ’ ὅλην τὴν Δύσιν συναγωνισμὸν προσεχῆ καὶ καλέσῃ τοὺς θέλοντας νὰ κατασκευάσωσι τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης, ὅπως ἔλθωσιν εἰς Ἀθήνας νὰ συναγωνισθῶσιν. Ἐνταῦθα δὲ, ἐν Ἀθήναις, πᾶσαι αἱ προσελευσόμεναι, ἵνα συναγωνισθῶσιν Ἑταιρίαι, βλέπουσαι ἐν τοῖς ταμείοις ὑπόδρα τὰ 80,000,000 εἰς χρυσὸν, θέλουσι συναγωνισθῆ, προσδοκᾷ δ’ ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι θέλει μειωθῆ ἀκόμη περισσότερον ἡ τιμὴ τῶν 160,000 φράγκων, ἥτις τελευταῖον ὑπελογίσθη ὡς τιμὴ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης κατὰ χιλιόμετρον. Δὲν ζητῶ νὰ ἀναιρέσω τοῦ Πρωθυπουργοῦ τὸν συλλογισμόν. Βεβαίως, ἂν ὁ Πρωθυπουργὸς λάβῃ 80 ἑκατομμύρια εἰς τὰ ταμεῖα αὑτοῦ εἰς χρυσὸν, βεβαίως θέλουσι λυθῆ πολλὰ ζητήματα, δὲν θέλει λυθῆ μόνον τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἀλλὰ μετ’ αὐτοῦ καὶ πρὸ αὐτοῦ θέλουσι λυθῆ καὶ πολλὰ ἄλλα ζητήματα. Ἀλλ’ οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπρόβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τοὺς ὁποίους, ὡς εἶπεν, ἐπείσθη, ὅτι πρέπει νὰ ἀκολουθήσῃ τὸ σύστημα τοῦτο, οἱ λόγοι οὗτοι δὲν ἦσαν ἀληθεῖς. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἦναι εὔκολον, ἢ δὲν ἦναι εὔκολον, νὰ ἐπιτευχθῇ παρὰ τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως ἡ ἕνωσις τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Λαρίσσης μέχρις τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς μετὰ τοῦ διεθνοῦς σιδηροδρόμου, ἀλλ’ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι ὄχι μόνον εὔκολος, ἀλλὰ καὶ βεβαία ἡ συναίνεσις τῆς Τουρκίας διὰ τὴν ἕνωσιν, ὁ λόγος αὐτὸς δὲν εἶναι ὑπαρκτός. Ποῖον ἐπρόβαλε λόγον; Σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ, ὅτι ἡ Τουρκία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δανεισθῇ τοσαῦτα χρήματα, ὅσα ἀπαιτοῦνται διὰ νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν, ἥτις θέλει ἄρχεσθαι ἀπὸ τῆς γραμμῆς τῆς Θεσσαλονίκης καὶ καταλήγει εἰς τὰ ὅρια τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἑπομένως, ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ δανεισθῇ τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τοῦτο χρήματα, θέλει ἀναγκασθῆ νὰ παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης εἰς Ἑταιρίας, ὅτι δὲ δὲν θέλει εὑρεθῆ Ἑταιρία, ἀναλαμβάνουσα τὴν κατασκευὴν αὐτῆς ἄνευ τοῦ ὅρου τῆς ἑνώσεως. Ἑπομένως, ὅτι ἡ Τουρκία εἶναι ὑποτεταγμένη εἰς τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους αἱ Ἑταιρίαι θέλουσι προτείνει εἰς αὐτὴν, τοὺς ὅρους τῆς ἑνώσεως τοῦ σιδηροδρόμου αὑτοῦ μετὰ τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Ἑλληνικοῦ. Ὁ λόγος δέν μοι φαίνεται ἀκριβὴς, διότι, καθ’ ἃς ἐγὼ ἔχω πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι βεβαίως δὲν εἶναι περιβεβλημέναι μὲ τὸ κῦρος τῆς πρωθυπουργικῆς ἰδιότητος, τὴν ὁποίαν φέρει ὁ Πρωθυπουργὸς, ἡ Τουρκία δύναται νὰ δανεισθῇ, ἐὰν θέλῃ νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ τῆς γραμμῆς τῆς λειτουργούσης μέχρι τῶν ὁρίων τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν δὲ δανεισθῇ ἡ Τουρκία τὰ πρὸς κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης ἔξοδα, ἡ Τουρκία δύναται νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν ταύτην, ἐξυπηρετοῦσαν ἄριστα τὰ ἐμπορικὰ καὶ στρατιωτικὰ συμφέροντα αὐτῆς, ἀλλὰ λήγουσαν εἰς σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ ἑνώσωμεν τὸν ἡμέτερον σιδηρόδρομον ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ τόπου. Εἶπον, ὅτι αἱ πληροφορίαι μου δὲν περιβάλλονται τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον δίδει ἡ πρωθυπουργικὴ ἰδιότης, ἀλλ’ ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ Πρωθυπουργὸς, δὲν εἶναι πληροφορία, ἀλλ’ εἰκασία αὐτοῦ, δὲν εἶναι πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὡς Πρωθυπουργὸς, εἰς δὲ τὰς εἰκασίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ οὐδεμίαν δίδω ἀξίαν, διότι ὁ Πρωθυπουργὸς εἶναι εὔκολος νὰ πληρόνῃ τὰς πήρας ἡμῶν καὶ τοὺς σάκκους μας, ὄχι μόνον δι’ εἱκασιῶν, οἷαι ἀρέσκουσιν αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ δι’ ἐλπίδων, ὅσαι κρίνονται παρ’ αὐτοῦ συμφέρουσαι, καὶ δι’ ὑποσχέσεων ἔτι, ὅσας ἤθελον ζητήσει οἱ φίλοι αὐτοῦ. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἀληθὴς ὁ εἷς τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους προέβαλε πρὸς δικαιολογίαν τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν. Ἀλλ’, ὡς εἶπον διὰ μακρῶν, δὲν εἶναι ἀληθὴς οὐδ’ ὁ ἄλλος λόγος, διότι ὁ ἄλλος λόγος δὲν φέρει οἰκονομίαν τινὰ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀπέδειξα δ’ ἤδη, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ ἐπιδείξῃ ἡμῖν, ὅτι ἐγκαταλιπὼν τὸ σύστημα τῆς δι’ ἑταιρίας κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ἀναλαβὼν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον, ἵνα δι’ αὐτοῦ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον, κατώρθωσεν οἰκονομίαν φράγκων 22,425,000, ἐν ᾧ ἡ ἐλάττωσις τῆς δαπάνης, ἥτις ἀπεδείχθη, ὅτι θέλει ἐπέλθει, ἀνέρχεται μόνον εἰς 7,950,000, ἐὰν ὑπολογισθῶσι τὰ ἔξοδα πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου εἰς 160 χιλιάδας κατὰ χιλιόμετρον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν περιλαμβάνει καὶ τοὺς μεσολαβοῦντας τόκους, τοὺς ὁποίους ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπελόγισεν εἰς 8,500,000, ἐὰν περιλάβῃ αὐτοὺς εἰς τὴν ἀνωτέρω δαπάνην πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, οὐ μόνον δὲν ἐπέρχεται ἐλάττωσις, ἀλλ’ ὑπολογίζεται καί τις αὔξησις, ὅση εἶναι ἡ ὑπεροχὴ τῶν 8,500,000 ἐπὶ τῶν 7,950,000, οὕτω δὲ ἔχομεν δαπάνην 8,500,000 διὰ τόκους μεσολαβοῦντας. Εἶπον, ὅτι δὲν ἐπικρίνω τὸ μέτρον τοῦ Πρωθυπουργοῦ, νὰ δανεισθῇ χρήματα καὶ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἀλλὰ διαψεύδω τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ἐπρόβαλε, καὶ διὰ τῶν ὁποίων ἐπείσθη δῆθεν ν’ ἀποδεχθῇ τὸ μέτρον τοῦτο. Καὶ δὲν ἐπικρίνω τὸ σύστημα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, νὰ δανεισθῇ χρήματα διὰ νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον, ὄχι διότι ἐγὼ, ἐὰν ἐκυβέρνων, ἤθελον ἀκολουθήσει τὸ σύστημα αὐτοῦ. Παντάπασι· τρομάζω τόσον πολὺ τὰ δάνεια, Κύριοι, ὥστε νομίζω, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν τρομάζουσιν αὐτὰ, θέλει ἀνατείλει πρωΐα, καθ’ ἣν θὰ πιάσουν τ’ αὐτιά των ἕνεκα τῶν δανείων αὐτῶν. Φοβοῦμαι μάλιστα, ἀλλὰ διστάζω νὰ ἐξηγήσω εἰς ἄλλους τὸν φόβον μου, φοβοῦμαι μάλιστα, ὅτι τοῦτο γνωρίζουσι καὶ οἱ ἴδιοι, ὅτι γνωρίζουν, ὅτι θὰ πιάσουν τ’ αὐτιά των, ἐργάζονται δ’ οὕτω, ὄχι διότι δὲν ἔχουσι τὸν φόβον τοῦτον, οὐχὶ διότι δὲν προβλέπουσι τὴν καταστροφὴν, ἀλλ’ ἴσως διότι φρονοῦσιν, ὅτι δὲν δύνανται πλέον νὰ τὴν ἀποφύγωσι, καὶ ἐργάζονται οὕτω διὰ νὰ κερδήσωσιν ὅ,τι δύνανται ἐκ τῆς καταστροφῆς. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἤθελον προτιμήσει τὸ σύστημα τῶν δανείων. Ἐπιθυμῶ ἀληθῶς νὰ κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος μεταξὺ Πειραιῶς καὶ Λαρίσσης μέχρι τῶν ὁρίων. Ποῖος Ἕλλην δὲν ἐπιθυμεῖ τοῦτο; ἐπιθυμοῦσι πάντες, ὄχι μόνον τὸν σιδηρόδρομον μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Λαρίσσης, μέχρι τῶν ὁρίων, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καί τινες ἐξ ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ συνδεθῶσι καὶ τὰ χωρία των διὰ σιδηροδρόμων μετὰ τῶν ἄλλων χωρίων. Ποῖος Ἕλλην δὲν θέλει σιδηροδρόμους καὶ δρόμους; Τί μεταχειρίζεσθε τετριμμένα ἐπιχειρήματα καὶ ἀσέμνους διαβολὰς, παριστῶντες τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι παρεμβάλλει προσκόμματα εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων; Διότι προχθὲς εἷς Βουλευτὴς ἐζήτει νὰ προτάξητε ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδιόν τι, σεῖς εἴπετε, ὅτι φέρει προσκόμματα εἰς τὴν ψήφισιν τῶν σιδηροδρόμων! Διαβολαὶ καὶ ἐπιχειρήματα, ἀνάρμοστα εἰς πολιτικοὺς ἄνδρας! Πάντες ἐπιθυμοῦμεν σιδηροδρόμους καὶ δρόμους, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ γίνωμεν αὖθις θεαταὶ τοῦ ἀνοσίου δράματος τῆς 23 Αὐγούστου 1883. Ἠγέρθημεν τότε πρωΐαν τινὰ, καὶ ἀνέγνωμεν Β. Διάταγμα, φέρον τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως, διότι ἔπρεπε καὶ αὐτὴ νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς κύρωσιν τοῦ ψεύδους καὶ τῆς ἀπάτης, μᾶς ἀνηγγέλθη δὲ διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τούτου, ὅτι 76 ὁδοὶ ἐθνικαὶ ἔμελλον νὰ κατασκευασθῶσι. Καὶ ποῖος δὲν ἐπιθυμεῖ δρόμους; Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν ἔλαβε τὸ Διάταγμα καὶ εὗρεν ἐν αὐτῷ τὰς ὁδοὺς τῆς πατρίδος του. Τινὲς ἐξ ἡμῶν προσέτι εἶχον ἀκούσει τὸν Πρωθυπουργὸν κατὰ τὸ προηγηθὲν ἔτος, τὸ ἔτος 1882, νὰ λέγῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὅτι θέλει κατασκευάσει ὁδοὺς, καὶ ὅτι τὴν κατασκευὴν αὐτῶν παρέχει ὡς ἀντάλλαγμα διὰ τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους ἐπρότεινε τότε. Βουλευτής τις τότε, ἀποθανὼν ἤδη, παρέστησεν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ τότε ἀμέσως καὶ τὰ 20 ἑκατομμύρια, τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἔμελλε τότε νὰ συνομολογήσῃ μετὰ τῆς Τραπέζης. Συνεβούλευεν ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος, νὰ ζητηθῇ δάνειον μικροτέρου ποσοῦ, ὅσον ἀπαιτεῖται διὰ τοὺς δρόμους, τοὺς ὁποίους, ἔμελλε νὰ κατασκευάσῃ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς, ὠργισμένος ἀνῆλθε τότε ἐπὶ τὸ βῆμα, καὶ κατεσπάραξε τὸν δυστυχῆ Βουλευτὴν, ἐρωτῶν αὐτόν: «ἐντὸς ἑνὸς ἔτους δὲν δύναμαι νὰ δαπανήσω 20 ἑκατομμύρια; Ὄχι μόνον ἕξ ἑκατομμύρια, ὅσα ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος εἶχε προβάλει, ἀλλὰ 16, 26, 36 ἑκατομμύρια δύναμαι νὰ δαπανήσω ἐντὸς τοῦ ἔτους, διὰ νὰ κατασκευάσω ὁδούς.» Ἡ Βουλὴ πᾶσα ἐξεστηκυῖα ἐθαύμαζε τὸν Πρωθυπουργὸν, καὶ ἐχειροκρότουν οἱ φίλοι αὐτοῦ, καὶ τὰ ἀκροατήρια δὲ ἐμιμοῦντο τὸ παράδειγμα, διότι τὰ χειροκροτήματα τότε δὲν ἐθεωροῦντο ὡς ὀχλαγωγικὰ καὶ ἀντισυνταγματικὰ μέσα, οὐδὲ εἶχον τότε ληφθῆ ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τὰ ἔκτακτα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔχει νῦν ἐν ἐνεργείᾳ, ἤτοι τὰ μέτρα τῆς παρουσίας ἐδῶ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ τοῦ πυροβολικοῦ, διὰ νὰ ἐκτελῇ χρέη ἀστυνόμου ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις. Ἕκαστος, ἀναγνοὺς τότε τὸ Διάταγμα ἐκεῖνο, ἐδόξασε τὸν Θεὸν, θεωρήσας ἐπαρκεῖς τὰς ἐλπίδας, ἅς ἔδωκεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅστις οὕτως ἔλαβε τὰ 20 ἑκατομμύρια ἀπὸ τὴν Τράπεζαν. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, πόσαι ὁδοὶ ἐτελείωσαν; πόσαι ἀρξάμεναι δὲν ἐγκατελείφθησαν καὶ κατεστράφησαν; Τί ἐκερδήσαμεν ἐκ τῶν 20 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐσπαταλήθησαν; Δὲν ἐκερδήσαμεν τίποτε. Τὰ 20 ἑκατομμύρια ἐχρησίμευσαν, δὲν γνωρίζω εἰς τί. Ἀνευρίσκω εἰς τὰς Ἐφημερίδας τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶχε διορισθῆ ποτε εἷς ὁδοστάτης, τεταγμένος νὰ ἐπιτηρῇ τὴν ὁδὸν ἀπὸ Μύλων εἰς Ἄργος, καὶ τὴν ὁδὸν ἀπὸ Κλεωνῶν εἰς Κόρινθον, καὶ τὴν ὁδὸν ἀπὸ Ἀντικύρας εἰς Παρνασσίδα, ἀλλὰ βεβαίως ὁδοὺς δὲν ἔχομεν. Ὁ Βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Παπαγιαννακόπουλος ἐθρήνει χθὲς τὴν κατάστασιν τῆς συγκοινωνίας τῆς πατρίδος του, διότι ἡ ὁδὸς ἀπὸ Πατρῶν εἰς Καλάβρυτα, δι’ ἣν ἐδαπανήθησαν περὶ τὰ τρία ἑκατομμύρια, κατεστράφη. Ἀλλὰ καὶ συμπολῖταί μου ἔντιμοι, ἐλθόντες προχθὲς τὸ ἑσπέρας εἰς Ἀθήνας ἐκ Τριπόλεως, μοὶ διηγοῦντο, ὅτι ἡ ὁδὸς ἐκείνη, τὴν ὁποίαν εἶχε κατασκευάσει ἀείμνηστος πολιτικὸς ἀνὴρ, ὁ Ῥήγας Παλαμήδης, τοῦ ὁποίου ἡ ἱστορία πολλάκις θέλει ἀναφέρει τὸ ὄνομα μετ’ ἐπαίνων, διότι εἶχε διαγνώσει τὴν πολιτικὴν κατάστασιν τῆς χώρας καὶ τοὺς σκοποὺς τῶν ἐν αὐτῇ πολιτευομένων, καὶ εἶχε κατασκευάσει ἐκ τῶν μέσων τοῦ πτωχοῦ καὶ γλίσχρου Προϋπολογισμοῦ τῶν 1846, 1847, 1848, ὅτε τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἀνήρχοντο εἰς τὰ 18,000,000, καὶ αὐτὴ ἡ ὁδὸς κατεστράφη. Ἐπιβαίνουσι τῶν ὀχημάτων οἱ πολῖται, φθάνουσιν εἰς μέρος τι τῆς ὁδοῦ, ἐκεῖ ἀναγκάζονται νὰ κατέρχωνται τοῦ ὀχήματος, νὰ ὁδοιπορῶσιν ἐπὶ τρεῖς ὥρας, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἐπιβαίνωσι πάλιν αὐτοῦ, διὰ νὰ φθάσωσιν εἰς Μύλους. Λοιπὸν τοιαῦτα προηγούμενα μὲ σκανδαλίζουσιν, ὅτι καὶ αὐτὰ τὰ νομοσχέδια τῶν σιδηροδρόμων δὲν ἔχουσι κύριον σκοπὸν τὴν διευκόλυνσιν τῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ τίς οἶδε τίνας ἰδιαιτέρους σκοπούς. Καὶ, Κύριοι, μή με ἐπικρίνητε, ὅτι πονηρεύομαι ὑπὲρ τὸ δέον, ἀναγκάζομαι νὰ πονηρεύωμαι, διότι μὲ ἀναγκάζει νὰ πονηρεύωμαι ἡ πολιτεία τῆς Κυβερνήσεως. Τί ἄλλο ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις προχθές, ὅτε ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν; Κατὰ νοῦν εἶχε νὰ εὕρῃ 10 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, διότι ὁ χρυσὸς τῇ ἐχρησίμευεν εἰς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλυσίων τῆς ἑξαμηνίας ἐκείνης. Ὁ Πρωθυπουργός, ὅτε ἠλέγχομεν αὐτὸν κατὰ τὴν συζήτησιν νομοσχεδίου τινὸς, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἢ κατὰ τὴν λήξασαν τακτικὴν Σύνοδον εἶχε προβάλει εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτει τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος εἶχε ψηφισθῆ περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς ὅτι ἐσφάλλομεν, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν ἐζημιώθησαν. Ἰσχυρίζετο τότε ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν ἐζημιώθησαν οὐδ’ οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν, οὐδὲ τὸ Δημόσιον, καὶ ἠρνεῖτο, ὅτι ἐπώλησαν πρὸς τὸν κ. Γκὶψ ὁμολογίας πρὸς 72%. Ἔλεγεν ἔπειτα, ὅτι, ἐὰν ἐπώλησαν ὁμολογίας, ἐπώλησαν μικρόν τι ποσὸν, ὥστε τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν θέλουσιν ὑποστῆ ἐκ τῆς πωλήσεως, θέλουσιν ἀνακτήσει ἐκ τοῦ κέρδους τῶν ὑπολοίπων ὁμολογιῶν· ἢ καὶ ἂν ἐζημιώθησαν ποσά τινα, δὲν ἐζημιώθησαν αὐτὰ πράγματι, διότι εἶχον ἐν ταῖς ἀποθήκαις των πολὺ ὑλικὸν διὰ δὲ τὸ ὑλικὸν αὐτὸ εἶχον δαπανήσει ὀλιγώτερα τῶν ὅσων συνήθως δαπανῶνται πρὸς ἀγορὰν ὑλικοῦ, οὕτω δὲ καλύπτουσι τὴν ζημίαν των, ἢ τέλος πάντων δὲν ἐζημιώθησαν, διότι, καὶ ἂν ἐζημιώθησαν ἐκέρδησαν, διότι ὅταν ἔχῃ τις μεγάλα καταστήματα, κερδαίνει, ζημιούμενος ὀλίγα, ἵνα συντηρήσῃ αὐτά. Ἀλλὰ χθὲς ὁ Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν ὅτι ἐζημιώθησαν οἱ ἀναλαβόντες, ἢ κάλλιον, ὅτι ἐζημιώθη τὸ Κράτος, τὸ παραχωρῆσαν εἰς αὐτοὺς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἔφερε περίεργον αἰτιολογίαν, λέγων, ὅτι ἐζημιώθη τὸ Κράτος, διότι, καθ’ ὃν χρόνον παρεχώρησε τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν εἰς τοὺς ἀναλαβόντας αὐτὴν, δὲν εἶχεν ἀκόμη ἐπιφανῆ ἡ ἐπελθοῦσα μεγάλη βελτίωσις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἡ πίστις τοῦ Κράτους δὲν εἶχε ἀναβιβασθῆ εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνεβιβάσθη τώρα. Ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι, ἂν τώρα παρεχωροῦμεν τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, ἠθέλομεν παραχωρήσει αὐτὸν βέβαια ἐπὶ ὅροις πολὺ κρείττοσιν ἐκείνων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους παρεχωρήσαμεν αὐτὸν τότε. Ἀλλ’ ἤθελον ἐρωτήσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν ἐγὼ ἔλεγον ταῦτα, ἤθελον εὐλόγως εὑρεῖ ἀληθῆ καὶ πλήρη δικαιολογίαν παρὰ τοῖς συναδέλφοις Βουλευταῖς, ἂν ἐγὼ ἔλεγον, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον παρεχωρεῖτο ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, δὲν ἐγνώριζον, ὅτι ἤθελε βελτιωθῆ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους μετ’ ὀλίγον καὶ ὑψωθῆ ἡ πίστις ἡ δημοσία, θὰ ἤμην ἐν τῇ ἀληθείᾳ, διότι ἐγὼ οὔτε τότε ἐφρόνουν, ὅτι ἤθελε βελτιωθῆ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους διὰ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων τοῦ Πρωθυπουργοῦ, οὔτε τώρα τὸ φρονῶ. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς τότε ἔλεγεν, ὅτι εἶναι βέβαιος, ὅτι θέλει βελτιωθῆ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματός του. Ἀφοῦ λοιπὸν ἦτο βέβαιος, ὅτι ἡ βελτίωσις ἡ οἰκονομικὴ τοῦ Κράτους ἦτο προσεχὴς καὶ ἄφευκτος, διατὶ δὲν ἀνέβαλε τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἐπί τινα χρόνον, ὅπως ἐπιφανῇ πρῶτον ἡ βελτίωσις, τὴν ὁποίαν προσεδόκα καὶ προέβλεπε, καὶ εἶτα νὰ παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν ἐπὶ ὅροις κρείττοσιν ἐκείνων, ἐφ’ οἷς παρεχώρησεν αὐτήν; Ποῖον κέρδος ἐπορίσθη, διότι παρεχώρησε τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου κατὰ Νοέμβριον καὶ ὄχι κατὰ Μάρτιον; ἢ ποία ζημία ἤθελεν ἐπιγίνει, ἂν παρεχώρει τὴν κατασκευὴν τώρα καὶ δὲν παρεχώρει αὐτὴν τότε; Μήπως ἐτέθη εἰς κίνησιν ὁ σιδηρόδρομος; Μήπως τμήματά τινα ἐδόθησαν εἰς χρῆσιν τοῦ κοινοῦ; Μήπως προώδευσαν αἱ ἐργασίαι; Πολλὰ ἔχει τις νὰ ἀπευθύνῃ πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἡ ὥρα, τὴν ὁποίαν διερχόμεθα κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, δὲν εἶναι πρόσφορος, ἀλλ’ ὅταν πάλιν συναντηθῶμεν, θέλομεν πολλὰ διαλεχθῆ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ὅθεν δὲν πονηρεύομαι αὐθαιρέτως. Πονηρεύομαι, διότι μὲ ἀναγκάζει ἡ Κυβέρνησις νὰ πονηρεύωμαι. Αὐτὴ ἔσπευσε, καὶ μεταχειρισθεῖσα τὸν σιδηρόδρομον Μύλων –Καλαμῶν ὡς μέσον, ἔσπευσε νὰ ζητήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ κατασκευάσῃ αὐτὸν, νὰ παραχωρήσῃ αὐτὸν εἰς ἐργολάβον, ὄχι διότι ἐφρόντιζε περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου, ἀλλὰ διὰ νὰ εὕρῃ 10 ἑκατομμύρια χρυσοῦ, ὅπως πληρώσῃ τόκους καὶ χρεωλύσια τῆς ἑξαμηνίας ἐκείνης. Μήπως καὶ τὰ σιδηροδρομικὰ ταῦτα νομοσχέδια ἔχωσι τοιοῦτον σκοπόν; Ἐὰν ἔχωσι τὸν σκοπὸν τοῦτον, οἰκτείρω τὴν πατρίδα, διότι βεβαίως ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐργάζονται τοιουτοτρόπως, εἶναι ἄσπλαγχνοι πρὸς αὐτὴν, δὲν πονοῦσι τὴν χώραν, ἐκθέτουσιν αὐτὴν εἰς τοσαῦτα βάρη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄδηλον, ἂν οἱ κυβερνῶντες θέλουσι δυνηθῆ νὰ ἀποσείσωσιν ἀπὸ τοῦ τραχήλου αὐτῆς, μὴ διακινδυνεύοντες μόνον τὸ μέλλον, ἀλλὰ καταστρέφοντες τὸ μέλλον, τὸ μέλλον αὐτὸ, διὰ τὸ ὁποῖον ἐφρόντισεν ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ προσπορίσῃ στρατηγικὰ ὀφέλη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ Σουλτάνος Ἀζὶζ εἶχε στόλους τρομεροὺς ἐν τοῖς ναυστάθμοις αὐτοῦ, εἶχε θωρηκτὰ, τῶν ὁποίων καὶ ἡ δύναμις πρὸς ἄμυναν καὶ ἡ ἰσχὺς πρὸς ἐπίθεσιν ὑπερέβαινε τὴν δύναμιν πολλῶν εὐρωπαϊκῶν στόλων, εἶχε πληρώσει τὰς ἀποθήκας του διὰ μυριάδων ὅπλων παντοίου συστήματος, εἶχε παρασκευάσει τὰς τουρκικὰς στρατιὰς οὕτως, ὥστε πολλαὶ Δυνάμεις τῆς Εὐρώπης προσέβλεπον πρὸς αὐτὴν μετὰ δέους. Ἀλλ’ ὁ δυστυχὴς Σουλτάνος Ἀζὶζ ἔπεσε θῦμα, θῦμα εὔλογον τῆς ἀπερισκεψίας αὐτοῦ, θῦμα ὅμως, διότι ἦτο καλῆς πίστεως. Ἦλθεν ἡμέρα, καθ’ ἣν δὲν ἠδύνατο οὐδὲ τῶν στόλων αὐτοῦ νὰ ποιήσηται χρῆσιν, οὐδὲ τῶν στρατιωτικῶν μένων, τὰ ὁποῖα εἶχε προσπορισθῆ, διότι δὲν εἶχε χρήματα, δὲν ἠδύνατο οὐδὲ ἄνθρακας νὰ ἀγοράσῃ, ὅπως κινήσῃ δύο πλοῖα ἀπὸ τὸν Κεράτιον κόλπον καὶ ἀποστείλῃ αὐτὰ μέχρι τοῦ Ἑλλησπόντου ἢ τῆς Καλλιπόλεως. Καὶ ἠναγκάζετο νὰ τείνῃ χεῖρα πρὸς τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν τραπεζίτην τοῦ Χαδιαροχάνου, ὅπως δανεισθῇ 1000 ἢ 10,000 λιρῶν, διὰ νὰ ἀγοράσῃ γαιάνθρακας καὶ νὰ κινήσῃ τὰ πλοῖα αὐτοῦ. Καὶ ἦλθεν ἡμέρα, καθ’ ἣν ὁ Μαχμοὺτ Νεδὶμ πασσᾶς, ὁ Πρωθυπουργός του, ἐκήρυξεν ἐπισήμως τὴν πτώχευσιν τῆς Τουρκίας, τότε δ’ ἀνέκυψαν οἱ φιλελεύθεροι τῆς Τουρκίας, οἵτινες διέπραξαν τὸν ἐκθρονισμὸν καὶ εἶτα τὸν φόνον τοῦ Σουλτάνου Ἀζὶζ. Ἀπαίσια ἔτη, τὰ ὁποῖα ἀπεύχομαι διὰ τὴν πατρίδα μου! Βλέπω ὅμως, ὅτι βαδίζομεν ἐπὶ τῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν εἶχε χαράξει ὁ Ἰσμαὴλ πασσᾶς τῆς Αἰγύπτου. Δὲν θέλω νὰ ἐπιβαρύνω τὴν τύχην οὐδενὸς, ἰσχυριζόμενος ὅτι οἱ βαδίζοντες τὴν γραμμὴν ταύτην εἶχον ἢ ἔχουσι κατὰ νοῦν νὰ προπαρασκευάσωσι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπέφερεν εἰς τὴν Αἴγυπτον ἡ πολιτικὴ τοῦ Ἰσμαὴλ, καὶ εἰς τὴν Τουρκίαν ἡ πολιτικὴ τοῦ Ἀζὶζ. Ἀλλὰ, μολονότι δὲν θέλω νὰ ἐπιβαρύνω τινὰ, πρέπει νὰ βεβαιώσω, διὰ χιλιοστὴν φορὰν σήμερον, ὅτι βαίνομεν τὴν αὐτὴν γραμμὴν, καὶ βαίνομεν αὐτὴν δι’ εὐτελῆ καὶ ταπεινὰ συμφέροντα φιλαρχίας, ἵνα μὴ ἀποδώσω βαρύτερον χαρακτηρισμὸν, διὰ νὰ οἰκονομήσωμεν τὸν χρυσὸν, τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀνάγκην πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλυσίων. Καὶ φαντασθῆτε τὸν Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν, ὅτι εὗρε τὴν Ἑλλάδα εἰς τοιαύτην ἀπόγνωσιν, ὥστε δὲν ἠδύνατο νὰ δανεισθῇ 1,000,000 δραχμῶν, καθ’ ὃν χρόνον εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν του 39 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα εἴχομεν ἀφήσει εἰς αὐτὸν, καθ’ ὃν χρόνον εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν του τὰ μονοπώλια, τὰ ὁποῖα ἀφήκαμεν ἀδιάθετα, καθ’ ὃν χρόνον εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν του τὸν νόμον, δι’ οὗ, εἰσηγουμένης καὶ πιεζούσης ἡμᾶς τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, εἴχομεν ἐνδώσει νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν γνώμην αὐτῆς, τὴν τῆς παραχωρήσεως εἰς τοὺς δανειστὰς καὶ αὐτῆς τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων, ὅστις δὲ μετὰ δύο μῆνας ἐκαυχᾶτο, ὅτι ἀνύψωσε τόσῳ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, ὥστε ἠδυνήθη νὰ δανεισθῇ τὰ 135 ἑκατομμύρια, φαντασθῆτε τὸν Πρωθυπουργὸν, γινόμενον κάτοχον 80 ἑκατομμυρίων χρυσοῦ πραγματικοῦ, ἀποταμιεύοντα αὐτὸν εἰς τὰ ταμεῖα! Βεβαίως εὐφρόσυνα θέλουσι γεννηθῆ ἐν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ αἰσθήματα, ἀλλὰ τὰ αἰσθήματα ταῦτα προέρχονται ἐκ τοῦ πάθους τῆς φιλαρχίας, καὶ ἐκ τῆς δίψης τῆς θεραπείας κομματικῶν συμφερόντων, δὲν προέρχονται ἐκ τῆς εὐτυχίας καὶ τοῦ ὄλβου τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων, τοὺς ὁποίους ἐπιβαρύνει ὁσημέραι δι’ αὐτῶν τῶν σπασμωδικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἀλλεπάλληλα εἰσάγει εἰς τὴν Βουλὴν, τὰ ὁποῖα χειροτερεύουσι τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους καὶ μεγεθύνουσι τοὺς κινδύνους, τοὺς ἀπειλοῦντας τὴν καταστροφὴν τῆς εὐημερίας τῆς χώρας.

§8ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος μία ὑπάρχει γνώμη ἐν τῇ Βουλῇ, μία ἐν τῇ κοινωνίᾳ καὶ ἀπὸ μακροῦ χρόνου, τὴν γνώμην δὲ ταύτην ἐπέῤῥωσαν ἀκριβῶς τὰ θλιβερὰ γεγονότα τοῦ 1886, ὧν ἀνεμνήσθη ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τότε ἠδυνήθημεν νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν ζημίαν, ἣν ὑπέστημεν, ὀλιγωρήσαντες ἐπὶ μακρὰ ἔτη νὰ κατασκευάσωμεν τὸ πρώτιστον δημόσιον ἔργον διὰ τὴν Ἑλλάδα. Διὰ τοῦ δημοσίου τούτου ἔργου ἤθελεν ἀληθῶς ἀποδοθῆ ἡ Ἑλλὰς εἰς ἑαυτὴν, ἤθελε καταστῆ ἀνεξάρτητος. Ἂν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν – Λαρίσσης εἶχε συντελεσθῆ, μετὰ μειδιάματος περιφρονήσεως ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ προσβλέψωμεν πρὸς τοὺς γιγαντώδεις ἐκείνους στόλους, οἵτινες εἶχον ἀποκλείσει τοὺς λιμένας ἡμῶν. Δυστυχῶς μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν ἐνόησαν ἐκεῖνοι, οἵτινες ὤφειλον νὰ ἐννοήσωσι, τὴν χρησιμότητα τοῦ ἔργου, καὶ ἀνέβαλον, ὡς μὴ ὤφελε, τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ, προτιμήσαντες νὰ δαπανήσωσι κεφάλαια πρὸς κατασκευὴν ἐντελῶς δευτερευουσῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, ἀφορωσῶν εἰς ἱκανοποίησιν τοπικῶν μᾶλλον συμφερόντων. Ἐπῆλθε τὸ 1886 μὲ τὰς συμφοράς του, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἡ παροῦσα, ἅμα ὡς κατώρθωσε ν’ ἀνέλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἐπηγγείλατο, ὅτι προὐτίθετο νὰ προβῇ εἰς τὴν συντέλεσιν τοῦ ἔργου. Παρῆλθον ἔκτοτε τρία ὁλόκληρα ἔτη καὶ εὑρισκόμεθα εἰσέτι πρὸ νομοσχεδίου, διὰ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς ἀνάγκης τοῦ ἐν λόγῳ ἔργου. Ἂν τὰ γεγονότα τοῦ 1886 ἔχωμεν καὶ ὀφείλομεν νὰ τὰ ἔχωμεν πρόσφατα ἐν τῇ μνήμῃ ἡμῶν, βεβαίως πρέπει νὰ θέσωμεν κατὰ μέρος, προκειμένης τῆς κατασκευῆς τοσοῦτον ἐπιτακτικοῦ ἔργου, ἔργου πρωτίστης ἀνάγκης, νὰ θέσωμεν κατὰ μέρος πᾶσαν ἑτέραν σκέψιν, ἀντὶ πάσης δὲ θυσίας καὶ ἀντὶ παντὸς τιμήματος νὰ συντελέσωμεν αὐτό. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἐπ’ ἄπειρον θέλει ἐξακολουθήσει ἡ κατάστασις ἡ εἰρηνική, ἣν διάγει ἡ Εὐρώπη, εἰς τὴν πρώτην δὲ συντάραξιν τῆς εἰρήνης θέλομεν πάλιν, ἂν δὲν προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν συντέλεσιν τοῦ ἔργου, θέλομεν πάλιν στενάξει, διότι τοσοῦτον ὠλιγωρήσαμεν περὶ τὸ πρώτιστον ἡμῶν καθῆκον καὶ περὶ τὴν ἱκανοποίησιν πρωτίστης ἀνάγκης. Πᾶσαι δὲ αἱ ἀντιῤῥήσεις, αἵτινες ἀντιτάσσονται, οὐδεμίαν δι’ ἐμὲ ἔχουσι σημασίαν. Φοβοῦνται, μήπως ἡ Τουρκία δὲν θελήσῃ νὰ ἑνώσῃ τοὺς σιδηροδρόμους αὑτῆς μὲ τοὺς ἡμετέρους· ποτὲ νὰ μὴ τὸ θελήσῃ! Ἀλλ’ ἂν αἱ στρατηγικαὶ ἀπαιτήσεις δὲν τὴν ὑποχρεώσωσι εἰς τὸ νὰ ἑνώσῃ αὐτούς, βεβαίως τὰ διεθνῆ ἐμπορικὰ συμφέροντα θέλουν τὴν ὑποχρεώσει εἰς τοῦτο. Τὸ παράδειγμα ἔχομεν πρόχειρον καὶ τὸ ἔχομεν ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἀντέταξαν, ὅπως ἀποδείξωσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου. Ἀληθῶς ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἡ Σερβία ἀνέμενε τὴν ἔκδοσιν τοῦ σουλτανικοῦ φιρμανίου, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐπετρέπετο ἡ κατασκευὴ ἐλαχίστης σιδηροδρομικῆς γραμμῆς πρὸς τὴν ἕνωσιν τοῦ συμπλέγματος αὑτῆς. Ἐπὶ μακρὸν ἀνθίστατο ἡ στενοκεφαλιὰ ἡ τουρκική, καὶ ἐπὶ μακρὸν δὲν ἠδυνήθη ἡ Σερβία νὰ πραγματοποιήσῃ ὅλον τὸ ὄφελος, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ πραγματοποιήσῃ ἐκ τῶν σιδηροδρόμων της. Ἀλλ’ ὑπῆρξε στιγμή, καθ’ ἣν ἡ πίεσις τῶν εὐρωπαϊκῶν συμφερόντων ἦν τοιαύτη, ὥστε ἠναγκάσθη νὰ ὑποκύψῃ ἡ Τουρκία, καὶ ἡ Σερβία ἀμέσως τότε ἔτυχε τῆς ἐξυπηρετήσεως τῶν μεγίστων συμφερόντων της. Ὑποθέσατε ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν ὑπεχώρει ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, δὲν εἶχε συντελεσθῆ τὸ Σερβικὸν σύμπλεγμα· τί θὰ ἐγίνετο; Ἡ Σερβία θὰ ἔθετε τότε τὸ πρῶτον σιδηροῦν ἔλασμα, θὰ ἀνέμενεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ὅπως χρησιμοποιήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς ἑνώσεως καὶ ἂν ἦν δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ αὕτη ἄνευ τῆς πιέσεως τῶν διεθνῶν συμφερόντων. Εἰς τὴν αὐτὴν θέλομεν εὑρεθῆ καὶ ἡμεῖς εὐχάριστον θέσιν, ἐὰν κατορθώσωμεν νὰ συντελέσωμεν ὅσον τάχιστα τὸ προκείμενον ἔργον. Θὰ ἔλθῃ στιγμή, καθ’ ἣν ἡ πίεσις τῶν διεθνῶν συμφερόντων θὰ ἐκβιάσῃ πάλιν τὴν χεῖρα τοῦ Σουλτάνου καὶ θὰ τὸν ἐξαναγκάσῃ νὰ ὑπογράψῃ τὸ φιρμάνιον τῆς ἑνώσεως, τότε δὲ θὰ συνδεθῶμεν ἀμέσως μετὰ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ συμπλέγματος. Ἂν ὅμως ἀναμείνωμεν μέχρις οὗ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐγκρίνῃ τὴν ἕνωσιν ὁ Σουλτάνος καὶ τότε μόνον ν’ ἀρχίσωμεν τὸ ἔργον, μὴ ἔχετε κἀμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ποτὲ δὲν θέλει ἐπέλθει ἡ ἔγκρισις αὕτη. Τὴν ἔγκρισιν θέλομεν ἐπιτύχει μόνον διὰ τῆς πιέσεως τῶν διεθνῶν συμφερόντων, συμμαχοῦντες πρὸς τὰ διεθνῆ συμφέροντα, διὰ νὰ καταστήσωμεν δὲ τὴν συμμαχίαν ἐνεργὸν καὶ τελεσφόρον, ὀφείλομεν ἀμέσως νὰ ἀρχίσωμεν καὶ περαιώσωμεν τὸ ἔργον. Ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι οὐδέποτε θέλομεν κατορθώσει τὴν ἕνωσιν τῶν σιδηροδρόμων ἡμῶν μετὰ τῶν τουρκικῶν. Καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ στερηθῇ ἐπ’ ἄπειρον τὸ Κράτος τῆς κυρίας ἀφετηρίας; Εἰς τί χρησιμεύουν ὅλαι ἐκεῖναι αἱ πολλαπλαῖ γραμμαὶ ἐν Πελοποννήσῳ, εἰς τί χρησιμεύει τὸ σύμπλεγμα τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων, ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἡ ἀρτηριακὴ γραμμή, δι’ ἧς θέλουσιν ἀναλάβει ζωὴν ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ σιδηρόδρομοι; Οἱ σιδηρόδρομοι ἐκεῖνοι δύνανται σήμερον νὰ χρησιμεύουν πρὸς εὐκολίαν ὡρισμένων ὁδοιπόρων, δύνανται νὰ χρησιμεύουν ἴσως καὶ πρὸς τὴν θεραπείαν ὡρισμένων τοπικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ βεβαίως ἐθνικὸν συμφέρον, συμφέρον τοῦ Κράτους οὐδὲν ἐξυπηρετοῦσι, θὰ ἐξυπηρετήσουν δὲ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους μόνον, ὅταν κατασκευασθῇ ἡ μεγάλη ἀρτηρία, δι’ ἧς θὰ ἑνωθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι τῆς Πελοποννήσου μὲ τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Θεσσαλίας. Ἐκ τοιούτων ἀναχωρῶν ἰδεῶν, δὲν δύναμαι, παρὰ νὰ ἦμαι θιασώτης τοῦ ἔργου τοῦ προκειμένου, καὶ νὰ ζητήσω διὰ παντὸς τρόπου τὴν πραγματοποίησιν αὐτοῦ. Δυστυχῶς ὅμως δὲν εὑρίσκω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προτίθεται σπουδαίως τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου, ἔχω δὲ τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἀποβλέπει μᾶλλον εἰς τὴν ἄδειαν τῆς συνομολογήσεως δανείου, ἣν περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον. Ἐκ τῆς ὁμολογίας αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ γνωρίζομεν, ὅτι σπουδαῖαι προτάσεις παρ’ ὁμάδων λίαν ἀξιοχρέων καὶ δυναμένων νὰ ἐπιτελέσωσιν ἀσφαλῶς καὶ ταχέως τὸ ἔργον, ἐγένοντο αὐτῷ, αὐτὸς δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐχαρακτήρισε τὰς προτάσεις ἐκείνας, ὡς λίαν συμφερούσας διὰ τὸ Κράτος. Ἐν τούτοις τὰς ἀπέκρουσε πάσας, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ἥτις οὐδέποτε κατεσκεύασε καὶ ἓν μόνον χιλιόμετρον σιδηροδρόμου, ἥτις ἀπέτυχε καὶ εἰς τὰ εὐτελέστερα ἔργα τῆς ὁδοποιΐας, ἐπαγγέλλεται νὰ κατασκευάσῃ μόνη τὴν μεγίστην καὶ δυσχερεστάτην σιδηροδρομικὴν γραμμὴν τοῦ Κράτους, καὶ νὰ ἐπιβλέψῃ διὰ τοῦ ἀνεπαρκοῦς καὶ μὴ ἐμπείρου προσωπικοῦ αὐτῆς τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ. Πολὺ φοβοῦμαι, μὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν σκέπτηται σπουδαίως καὶ ὅτι μετὰ παρέλευσιν δύο ἢ τριῶν ἐτῶν εἰς τὴν αὐτὴν θέλομεν εὑρεθῆ θέσιν, εἰς ἣν καὶ σήμερον. Ἀναχωρῶν δ’ ἐντεῦθεν ἐκ τῶν ἰδεῶν, ἃς ἐξέθηκα ὑμῖν, ἀλλὰ κατεχόμενος καὶ ἐκ τῶν ὑπονοιῶν περὶ τῶν προθέσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἃς δικαιολογοῦσι καὶ ἡ ἀπόκρουσις σπουδαίων καὶ συμφερουσῶν προτάσεων, καὶ ἡ ἀνικανότης τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἐπιτέλεσιν τοιούτου ἔργου, ἀλλὰ καὶ ἡ αἴτησις ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν δανείου πραγματικοῦ 80 ἑκατομμυρίων τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἀποτυχίας δανείου τριάκοντα ἑκατομμυρίων, οὐδόλως μὲν θέλω ἀντιστῆ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ οὐδὲ θέλω ὑπερψηφίσει αὐτοῦ, ἐπιφυλασσόμενος, ὅταν ἐπέλθῃ ἡ ὥρα, νὰ ζητήσω λόγον καὶ εὐθύνας διὰ τὴν ἀπώλειαν νέου πολυτίμου χρόνου.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–5).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6. (Ἀναγινώσκεται).

§11ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπιθυμῶ, νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διατὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 6ῳ ἐναντίον τῆς γνώμης τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἥτις συνέταξε τὴν ἔκθεσιν, ἣν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ζητεῖ τὴν ἄδειαν, ὅπως περιορισθῇ τὸ κεφάλαιον τῆς Ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ῥητῶς λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ κεφάλαιον τῆς Ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως ὡρίσθη εἰς 28,000,000, ἐξ ὧν 7 ἑκατομμύρια θὰ καταβληθῶσι τοῖς μετρητοῖς. Τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἀρκεῖ, ὅπως ἐξασφαλίσῃ καλὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἐπειδὴ ἡ Ἑταιρία αὕτη δὲν ἔχει καταβάλει κεφάλαια διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ ἑπομένως δὲν ὑπόκειται εἰς οὐδὲν βάρος, ἐνομίσαμεν, ὅτι εἶναι μεγίστης σπουδαιότητος διὰ τὸ Δημόσιον, νὰ διοργανωθῇ αὕτη ἐπὶ ἑδραίων βάσεων, καὶ ὅτι εἶναι δίκαιον ν’ ἀπαιτηθῇ παρ’ αὐτῆς σπουδαῖον κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ὅμως νὰ δύναται νὰ ἐλαττωθῇ, ἐὰν αἱ περιστάσεις τὸ ἐπιτρέψωσιν, ὡς καθορίζεται ἐν τῷ νόμῳ.» Εἶναι πολλὰ ὀρθὴ ἡ σκέψις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὅτι ἡ Ἑταιρία τῆς ἐκμεταλλεύσεως ὀφείλει νὰ ἔχῃ κεφάλαιον, ἐξασφαλίζον τὴν καλὴν αὐτῆς ἐκμετάλλευσιν, ἀντίφασιν δὲ εἰς τὴν ἰδέαν ταύτην περιέχει ἡ τελευταία φράσις τῆς ἐκθέσεως, ἥτις βεβαίως ἐτέθη πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἰδέας τῆς ἐλαττώσεως τοῦ κεφαλαίου. Δὲν θέλω νὰ ἐπανέλθω εἰς τὰ συζητηθέντα πρὸ ὀλίγου. Ἀλλ’ ἡ κατασκευὴ σιδηροδρόμου, δὲν εἶναι ζήτημα ἐνθουσιασμοῦ, ἀλλ’ ἀπεναντίας εἶναι ζήτημα λογαριασμοῦ. Εἶναι ζήτημα οἰκονομικόν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλει ὁ νοῦς νὰ ὁμιλῇ πρῶτον καὶ ἔπειτα ἡ καρδία. Ὅταν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων ἡ καρδία προτρέχῃ τοῦ νοός, δύναται νὰ βλάψῃ καὶ τὰ ἐθνικὰ ζητήματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἡ Ἑταιρία, ἥτις θὰ ἐκμεταλλευθῇ τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον, ἐὰν πρόκηται οὗτος νὰ μὴ συνδεθῇ μὲ τὰς τουρκικὰς γραμμάς, βεβαίως δὲν θὰ καλύψῃ τὰς δαπάνας. Διὰ νὰ ἐξασφαλισθῇ ἑπομένως ἡ ἐκμετάλλευσις, πρέπει ἡ Ἑταιρία νὰ ἔχῃ κεφάλαιον ὀνομαστικὸν τοὐλάχιστον 28,000,000, ὅπως συνιστᾷ καὶ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς. Εἶναι καλόν, νὰ εὐκολύνωμεν τὴν σύναψιν συμβάσεως, ἥτις κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ συνομολογηθῇ μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, οὐχὶ ὅμως ἐπὶ βλάβῃ τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Τοιαύτη δὲ βλάβη εἶναι ἐνδεχομένη, ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν σύστασιν Ἑταιρίας ἐχούσης μικρὸν κεφάλαιον.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐθεώρησεν ἐπαρκὲς εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου κεφάλαιον 8,000,000 ὀνοματικὸν καὶ 2,000,000 πραγματικόν, ἐπὶ τοιούτῳ δὲ κεφαλαίῳ διεπραγματευόμεθα πρὸς Ἑταιρίας’ ὅτε ὅμως ἐγκατελείψαμεν τὸ σύστημα τῶν διαπραγματεύσεων ἐκείνων καὶ ἐτράπημεν ἐπὶ τὸ τοῦ νομοσχεδίου, ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐθεώρησε σκόπιμον τὴν συγκέντρωσιν παρὰ τῇ Ἑταιρίᾳ τῆς ἐκμεταλλεύσεως ὅσον ἔνεστι μεγαλειτέρου κεφαλαίου, δυναμένου νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀφετηρία νέων σιδηροδρομικῶν ἐπιχειρήσεων τῆς Ἑταιρίας καὶ ἰδίᾳ τῆς ἐπιχειρήσεως τοῦ ἑνωτικοῦ μετὰ τῆς τουρκικῆς γραμμῆς σιδηροδρόμου. Ἡ ἐπιχείρησις αὕτη ἀπαιτεῖ κεφάλαιον ἀνώτερον τοῦ κατὰ τὴν σύμβασιν ἀνωτάτου ὅρου τοῦ ὀνοματικοῦ κεφαλαίου τῆς Ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀπαιτεῖ δὲ καὶ ἐνεργείας ἄλλας, τὰς ὁποίας δὲν δύναται τελεσφόρως νὰ μετέλθῃ Ἑταιρία, ἐστερημένη κεφαλαίων σπουδαίων, ἐθεώρησεν ἄρα ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, ὅτι, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ συγκεντρώσῃ ἡ Ἑταιρία τῆς ἐκμεταλλεύσεως μεγαλείτερον κεφάλαιον τοῦ ἀπολύτως ἀναγκαίου πρὸς τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἡ τοιαύτη αὐτῆς ἐπίῤῥωσις θὰ ἦτο ὠφέλιμος εἰς τὸ μέλλον εἰς τὴν ἀνάπτυξιν μᾶλλον ἢ εἰς τὴν λειτουργίαν αὐτῆς τῆς ἐπιχειρήσεως. Τούτων ἕνεκα ἀνεγράφη ἐν τῇ συμβάσει ὡς ἐπιτρεπόμενος ὁ καθορισμὸς τοῦ κεφαλαίου ἐπὶ ποσῷ ἀνωτέρῳ τοῦ ἐν ταῖς προηγουμέναις διαπραγματεύσεσι καθωρισμένου καὶ ὅπερ ἐνταῦθα διατηρεῖται ὡς ἀναγκαῖος ὅρος, ἤτοι κατώτατος, τοῦ ἀνωτάτου ἀνταποκρινομένου πρὸς τοὺς εἰδικοὺς σκοποὺς, ὧν ἐμνήσθην. Δὲν ἀνεγράφη τὸ ἀνώτατον τοῦτο ποσὸν διὰ τοὺς οἰκονομικοὺς λόγους, οὓς παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, τουτέστιν εἰς κάλυψιν ἐνδεχομένων ζημιῶν τῆς ἐκμεταλλεύσεως κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη. Ἐλπίζομεν, ὅτι καὶ ἐὰν βραδύνῃ ἡ ἕνωσις μετὰ τῶν τουρκικῶν σιδηροδρόμων, καίτοι δὲν θὰ καταλείπῃ ἐν τῷ μεταξὺ σπουδαῖον κέρδος ἡ ἐκμετάλλευσις, θὰ καλύπτωνται ὅμως ὁπωσδήποτε τὰ ἔξοδα. Ἂν συμβῇ τὸ ἐναντίον καὶ ὑπάρχωσι κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ζημίαι, ταύτας δὲν θ’ ἀπαντήσωσι τὰ κεφάλαια τῆς Ἑταιρίας, ἀλλὰ κεφάλαια ἐκ δανείων ποριζόμενα καὶ ἀποδοθησόμενα ἐκ τῶν ἀφεύκτως καὶ προσεχῶς πραγματοποιηθησομένων πλεονασμάτων, συνεπείᾳ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας καὶ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ σιδηροδρόμου ὡς διεθνοῦς. Πρὸς τοὺς μόνους σκοποὺς τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀρκεῖ κεφάλαιον πραγματικὸν 2,000,000, δυνάμενον νὰ ἐπαυξηθῇ μέχρις 8,000,000, καὶ, ὡς εἶπον, τοιοῦτο κεφάλαιον εἴχομεν ἀναγράψει ἐν τοῖς σχεδίοις συμβάσεων, ἐφ’ οἷς τέως διεπραγματευόμεθα, ἀλλ’ ἡ ἐπὶ μεγαλειτέρῳ κεφαλαίῳ σύστασις τῆς Ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως, καίτοι μὴ ἀναγκαία, μηδὲ χρήσιμος πρὸς τοὺς ἀμέσους σκοποὺς τῆς Ἑταιρίας ταύτης, ἀποβαίνει ὠφέλιμος, ὡς ἐπιτρέπουσα τὴν παρ’ αὐτῆς ἐπιδίωξιν εὐρυτέρου πεδίου ἐνεργείας. Περιελήφθη ἄρα ἐν τῇ συμβάσει, ὡς ἐπιτρεπόμενος ὁ καθορισμὸς τοῦ τε πραγματικοῦ καὶ τοῦ ὀνοματικοῦ κεφαλαίου εἰς ποσὸν ἀνώτερον τοῦ πρὸς τὴν ἐκμετάλλευσιν ἀναγκαίου, ἀλλ’ αἱ περὶ τοῦ καθορισμοῦ τούτου προτάσεις ἐν τῷ διαγωνισμῷ γενήσονται ἀνεξαρτήτως τῆς ἄλλης προσφορᾶς, ὅπως ἐκ ταύτης μᾶλλον ἢ ἐξ ἐκείνης κανονισθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ διαγωνισμοῦ. Ἐν τῷ διαγωνισμῷ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ σιδηροδρόμου ὑπὸ ἐργολάβων ἀνεγνωρισμένης ἱκανότητος καὶ ἐπὶ τοῖς συμφορωτέροις ὅροις, εἰς δὲ τὰ τοῦ κεφαλαίου τῆς Ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως ν’ ἀποβλέψῃ μόνον ἐφ’ ὅσον ἡ ἐπαύξησις τοῦ ἀναγκαιοῦντος πρὸς τὴν ἐκμετάλλευσιν ποσοῦ δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ ἐπηρεασμοῦ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ διαγωνισμοῦ περὶ τὰ τῆς ἐκτελέσεως τῆς κατασκευῆς. Ἐπὶ ἴσοις ἄρα ἢ ἐπὶ ἀσημάντῳ διαφορᾷ περὶ τὰ τῆς ἱκανότητος τῶν ἐργολάβων καὶ τοῦ τιμήματος τῆς κατασκευῆς προτιμητέος εἶναι ὁ προσφερόμενος, ἵνα συστήσῃ τὴν Ἑταιρίαν τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐπὶ τῷ μεγαλειτέρῳ κεφαλαίῳ, οὐδαμῶς ὅμως συμφέρει, ἵνα προτιμηθῇ ἐργολάβος, ὀλιγώτερα παρέχων ἐχέγγυα τελείας κατασκευῆς, ἢ ἐπὶ ἀντιτίμῳ βαρυτέρῳ ἀναλαμβάνων αὐτὴν χάριν τῆς αὐξήσεως τοῦ κεφαλαίου τῆς Ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀφοῦ ἡ αὔξησις τοῦ κεφαλαίου δὲν συντελεῖ εἰς τὴν βελτίονα ἐκμετάλλευσιν, ἀλλ’ εἰς σκοποὺς χρησίμους μὲν εἰς τὸν σιδηρόδρομον, μὴ συνδεδεμένους ὅμως ἀμέσως πρὸς τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ. Βεβαιωμένον ἐκ τῆς μελέτης τοῦ ζητήματος εἶναι, ὅτι πρὸς τὴν ἐκμετάλλευσιν ἀπαιτεῖται κεφάλαιον ὀνοματικὸν 8,000,000 περίπου καὶ πραγματικὸν 2,000,000 περίπου, ὁ καταρτισμὸς ἄρα Ἑταιρίας ἐπὶ τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ εἶναι ἐπαρκής, κατὰ δὲ τὴν σύμβασιν τὸ προνόμιον τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν παραχωρεῖται, εἰμὴ ἐπὶ τῇ ὑποχρεώσει τῆς συστάσεως Ἑταιρίας ἐπὶ τοιούτῳ κεφαλαίῳ· δύναται ὅμως νὰ παραχωρηθῇ ἡ ἐργολαβία τῆς κατασκευῆς ἄνευ τῆς συγχρόνου παραχωρήσεως τοῦ προνομίου τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀφοῦ περὶ ταύτης δύναται νὰ γίνῃ σκέψις καὶ βραδύτερον, ὡς προαπαιτουμένης πρὸς τὴν λειτουργίαν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει.

§13ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἀνάπτυξις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δεικνύει, ὅτι σκοπεῖ νὰ κάμῃ παραχωρήσεις ἐξ ἑνὸς μέρους, ὅπως ἐπιτύχῃ ὠφελείας ἐξ ἑτέρου. Βεβαίως αἱ παραχωρήσεις θὰ εὐκολύνωσι τὴν σύμβασιν, καὶ δὲν εἶχεν ἀνάγκην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀναπτύξῃ τόσον εὐρέως τὸ θέμα τοῦτο. Ἡ παρατήρησίς μου ὅμως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 6 ἐσκόπει νὰ δείξῃ, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν πρέπει νὰ θεωρήσωμεν ὡς ζήτημα δευτερεῦον, δὲν θεωρῶ δὲ ὡς ὑπερβολικὸν διὰ τὴν Ἑταιρίαν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τὸ κεφάλαιον 7,000,000 φράγκων πραγματικῶν καὶ 2,800,000 ὀνομαστικῶν, διότι τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἡ ἐκμετάλλευσις ἤθελε παρουσιάσει ἐκ τῶν 5,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἡ Ἑταιρία ὀφείλει νὰ τὸ καταβάλῃ ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῆς κεφαλαίων. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο δικαιοῦται νὰ τὸ ἐπαναλάβῃ ἐν τῷ μέλλοντι, ἐὰν αἱ εἰσπράξεις ὑπερβῶσι τὰς 5,000 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ γραμμὴ μείνῃ ὡς σιδηρόδρομος τοπικῆς ἀνάγκης καὶ δὲν συνδεθῇ μὲ τοὺς τουρκικοὺς σιδηροδρόμους, ὅπερ πάντες ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ἡμῶν ὡς ἐνδεχόμενον, βεβαίως κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη δὲν θὰ εἰσπράξῃ τὰ πρὸς ἐκμετάλλευσιν αὐτῆς ἀναγκαῖα χρήματα. Τοῦτο δὲ ὑποστηρίζει καὶ τὸ παράδειγμα τῶν ὑφισταμένων σιδηροδρόμων, οἵτινες, πολὺ οἰκονομικώτεροι καὶ ἐν τῇ ἰδίᾳ χώρᾳ λειτουργοῦντες, οὐδὲν φέρουσι περίσσευμα, συνήθως δὲ δὲν εἰσπράττουσιν, ὅσα δαπανῶσιν πρὸς ἐκμετάλλευσιν καὶ συντήρησίν των. Ἀφοῦ ἡ Ἑταιρία ἔχῃ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη, βεβαίως τὸ κεφάλαιον τῶν 7,000,000 δὲν εἶναι ὑπερβολικὸν, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὴν τακτικὴν ἐκμετάλλευσιν. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ κεφαλαίου τούτου δύναται νὰ δυσκολεύσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν ἐν τῷ μέλλοντι. Τίνας δὲ δύναται νὰ φέρῃ δυσκολίας τὸ ἀναξιόχρεων μιᾶς μικρᾶς Ἑταιρίας ἐκμεταλλεύσεως, θὰ μάθῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν θελήσῃ νὰ ἐξετάσῃ τὴν ἱστορίαν τῆς Ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν τουρκικῶν σιδηροδρόμων. Αὕτη, ἔχουσα μικρὰ κεφάλαια, παρίστατο συνεχῶς ὡς εὐθυνομένη εἰς πλεῖστα ζητήματα καὶ ἠνάγκαζε τὴν τουρκικὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐνδίδῃ καὶ συμβιβάζηται, ἀπέναντι τοῦ ἀναξιοχρέου αὐτῆς. Ἂν ὑπάρξῃ ἀνάγκη παραχωρήσεων πρὸς τοὺς κατασκευαστὰς, εἶναι προτιμότερον νὰ γίνωσι τοιαῦται ἀλλαχόθεν, νὰ μὴ ἐλαττωθῇ δὲ ἡ ἐξασφάλισις καὶ ἡ ἐγγύησις τῆς τακτικῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου, τὰς ὁποίας παρέχει Ἑταιρία, ἔχουσα σπουδαῖον κεφάλαιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7. (Ἀναγινώσκεται).

§15ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἔκθεσις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐκτιμᾷ τὴν γραμμὴν Ἰτέας πρὸς 80,000 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον, ὡς γραμμὴν πλατεῖαν. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ κατασκευῆς, οὐχὶ πλατείας γραμμῆς, ἀλλὰ στενῆς· πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ στενὴ γραμμὴ ν’ ἀπαιτῇ δαπάνην 85,000 φράγκων;

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς γινώσκει, ὅτι ἡ διαφορὰ τῆς πρὸς κατασκευὴν δαπάνης σιδηροδρόμου εὐρείας τροχιᾶς καὶ σιδηροδρόμου στενῆς τροχιᾶς εἶναι σχετικὴ πρὸς τὰς τοπογραφικὰς περιστάσεις· ἐν ἐδάφει πεδινῷ καὶ μὴ βραχώδει ἢ τελματώδει, ἡ πρὸς κατασκευὴν τοῦ καταστρώματος τῆς ὁδοῦ διαφορὰ τῆς δαπάνης εἶναι ἐλαχίστη, μόνη δὲ ἀξία λόγου διαφορὰ εἶναι ἡ τῶν διαστάσεων καὶ τοῦ βάρους τῶν τροχιῶν καὶ τοῦ λοιποῦ ὑλικοῦ, ταύτης δ’ ἡ ἐν τῷ συνόλῳ σημασία δὲν εἶναι μεγάλη· ἐν ἐδάφει ὅμως ὀρεινῷ, ἔνθα ἡ στενὴ τροχιὰ δὲν ἀπαιτεῖ ὅσην ἡ εὐρεῖα ἐλάττωσιν τῶν κλίσεων καὶ ἐπιμήκυνσιν τῆς ἀκτῖνος τῶν καμπυλῶν, ἐπίσης καὶ ἐν ἐδάφει βραχώδει ἢ ἀπαιτοῦντι τεχνικὰ ἔργα, ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς εὐρέος σιδηροδρόμου εἶναι ἐπαισθητῶς ἀνωτέρα τῆς τοῦ στενοῦ καὶ κατὰ τοσοῦτον ἀνωτέρα, ὅσῳ τὸ ἔδαφος εἶναι ὀρεινότερον καὶ ἡ ἀνάγκη ἐκβραχισμῶν καὶ τεχνικῶν ἔργων μεγαλειτέρα. Κανὼν ἄρα ἀπόλυτος περὶ τῆς διαφορᾶς τῆς τιμῆς τοῦ εὐρέος καὶ τοῦ στενοῦ σιδηροδρόμου δὲν ὑφίσταται. Τοῦτο δὲ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν περὶ τῆς διακλαδώσεως, ἧς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιτρέπεται ἡ κατασκευὴ, ὅτι αἱ τοπογραφικαὶ περιστάσεις καθιστῶσιν ἐν τῇ κατασκευῇ αὐτῆς, στενῆς ἢ εὐρείας, τὴν διαφορὰν τῆς δαπάνης μικρὰν ἢ μεγαλειτέραν. Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐθεώρησεν, ὅτι ἡ διακλάδωσις αὕτη ἠδύνατο νὰ κατασκευασθῇ διὰ στενῆς τροχιᾶς, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς στενῆς καὶ τῆς εὐρείας τροχιᾶς ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ τούτῳ, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν τιμὴν, δὲν εἶναι πολὺ σπουδαία, ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ εὐρεῖα τροχιὰ ἐν τῇ γραμμῇ ταύτῃ, διατηρουμένης τῆς ἐπαρκείας αὐτῆς πρὸς ἣν προώρισται ἵνα ἐξυπηρετήσῃ συγκοινωνίαν, δύναται νὰ κατασκευασθῇ ἐπὶ σχεδίῳ οἰκονομικωτέρῳ τοῦ κανονικοῦ, τουτέστι διὰ τροχιῶν καὶ ἄλλου ὑλικοῦ, μικροτέρου βάρους τῶν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, ἐγένετο ὁ ὑπολογισμὸς τῆς δαπάνης ἐπὶ τῇ ὑποθέσει τοιαύτης κατασκευῆς. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι, ἐὰν ὁ σιδηρόδρομος μὴ κατασκευασθῇ εὐρὺς, δὲν θὰ γίνῃ καὶ χρῆσις τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν 85,000 φράγκων. Αἱ 85,000 φράγκων εἶναι ὁ ἀνώτατοι ὅροι, ὅπως πάντα τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ εἶναι ἀνώτατος ὅρος· διότι περὶ ἀδείας δαπάνης πρόκειται. Ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Δημόσιον νὰ δανεισθῇ 80,000,000 διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Πειραιῶς καὶ Λαρίσσης, δὲν ἕπεται ὅμως ἐκ τούτου, ὅτι θὰ δαπανηθῶσι πάντα καὶ τὰ 80,000,000, ἐὰν δὲ κατασκευασθῇ ἡ διακλάδωσις διὰ στενῆς τροχιᾶς, ἡ δαπάνη ἔσται κατωτέρα τῶν 85,000 φράγκων, ἀλλὰ οὐχὶ καὶ τοσοῦτον διαφέρουσα τῆς ὡρισμένης τιμῆς, ὅση θὰ ἦτο ἡ διαφορά, ἂν ἡ εὐρεῖα τροχιὰ, ἐφ’ ᾗ ὑπελογίσθη ἡ δαπάνη τῶν 85,000 φράγκων, ἦτο κατὰ τὸ σύστημα τῆς κατασκευῆς ὁμοία τῆς τοῦ κορμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου.

§17ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐδάφους ἐπιπέδου, ἡ διαφορὰ δαπάνης μεταξὺ στενῆς καὶ πλατείας γραμμῆς θὰ ἦτο πάντοτε ἀρκετὰ σημαντική, οὐχὶ ὅμως τοσαύτη, ὅση ἤθελεν εἶσθαι ἐπὶ ἐδάφους ἀνωμάλου. Ἐνταῦθα δὲ πρόκειται βεβαίως περὶ ἐδάφους ἀνωμάλου καὶ ἡ στενὴ γραμμὴ, ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν πλατεῖαν, πρέπει νὰ παρουσιάσῃ οἰκονομίαν σπουδαίαν. Ὁ τρόπος δὲ τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου δεικνύει, ὅτι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, νὰ κατασκευασθῇ στενὴ ἡ γραμμὴ αὕτη.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεμίαν περὶ τούτου γνώμην ἔχομεν ἀπὸ τοῦδε, διὸ καὶ ἀναγράφομεν δικαίωμα ἐπιλογῆς· ἐὰν εἴχομεν τὴν ἀποδιδομένην εἰς ἡμᾶς γνώμην, οὐδὲν θὰ ἐκώλυε τὴν ἔκφρασιν αὐτῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§19ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν πρόκηται περὶ πλατείας γραμμῆς 85,000 κατὰ χιλιόμετρον, εἶναι ἀρκεταί, ἐὰν ὅμως πρόκηται περὶ στενῆς γραμμῆς, τὸ ποσὸν τῶν 85,000 φράγκων εἶναι ὑπερβολικόν.

§20ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπήντησεν εἰς αὐτὸ ἡ Κυβέρνησις.

§21Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποιοῦμαι παρατήρησιν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παρατείνῃ τὴν ἀνοχὴν αὑτοῦ ἐπὶ τοσοῦτον. Ἐὰν μιμηθῶμεν τοὺς Κυρίους, οἱ ὁποῖοι διακόπτουσιν, εἴμεθα εἰς κατάστασιν, καὶ τοῦτο βεβαιῶ, νὰ μὴ ἀφήσωμεν νὰ γίνῃ οὐδεμία συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ. Διατὶ διακόπτουσιν οἱ Κύριοι; Ἐὰν νομίζωσιν, ὅτι ὁ κ. Καραπάνος δὲν λέγει ὀρθὰ, ἂς ἐπιφυλαχθῶσι κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι δὲν ἐπιδοκιμάζουσιν αὐτὰ, δὲν ἔχουσιν ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ διακόπτωσι τὸν ἀγορεύοντα, διακόπτοντες δὲ τὸν ἀγορεύοντα παραβαίνουσι τὸ καθῆκόν των. Ἀπορῶ δὲ καὶ πῶς ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐκ τῆς θέσεως αὑτῶν τὸ καθῆκον νὰ ἐπιβάλλωσι τὴν σιωπὴν εἰς τοὺς φίλους των, μειδιῶσιν, ὅταν συμβαίνωσιν ταῦτα ἐνταῦθα.

§22ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ γραμμὴ αὕτη ἔχει πολλὴν ἐμπορικὴν σημασίαν, ὡς φέρουσα διὰ βραχυτάτης διακλαδώσεως τὴν Πελοπόννησον εἰς ἄμεσον σιδηροδρομικὴν ἐπικοινωνίαν πρὸς τὴν Θεσσαλίαν, πρὸς τὴν Τουρκίαν, πρὸς τὸ ὅλον εὐρωπαϊκὸν σύμπλεγμα, κυριωδεστάτην ὅμως ἔχει σπουδαιότητα τὴν στρατηγικήν. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρατηρεῖ, ὅτι ἡ Πελοπόννησος δύναται ἐπίσης νὰ συγκοινωνήσῃ μετὰ τῶν συνόρων σιδηροδρομικῶς διὰ τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλ’ ἡ συγκοινωνία αὕτη εἶναι ἀνεπαρκὴς, στρατηγικῶς ἀπροφύλακτος καὶ μακροτάτη, κειμένων τῶν Ἀθηνῶν ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ τριγώνου, οὔσης δὲ τῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν στενῆς καὶ ἐκτεθειμένης καθ’ ὅλην αὐτῆς τὴν ἀνάπτυξιν μεταξὺ τοῦ ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου καὶ τοῦ Πειραιῶς εἰς τὸ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐχθρικὸν πῦρ, ἐνῷ τὴν κατ’ εὐθεῖαν καὶ πολλῷ συντομωτέραν συγκοινωνίαν διὰ τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου ἀσφαλίζουσι τὰ στενὰ τοῦ Ῥίου. Ἀποκτᾷ δὲ τ’ ἀγαθὰ ταῦτα ἡ συγκοινωνία διὰ τῆς κατασκευῆς γραμμῆς οἰκονομικῆς, ἀναπτύξεως οὐχὶ ἀνωτέρας τῶν 34 χιλιομέτρων.

§24ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡ συνένωσις εἰς ποῖον σημεῖον θὰ γίνῃ;

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐθεωρήθη πρέπον νὰ προσδιορισθῇ ἀπὸ τοῦδε τὸ σημεῖον τῆς ἑνώσεως, πιθανώτατα ὅμως ἔσται ἡ Λεβαδεία.

§26ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δι’ Ἀραχώβης;

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ διέρχηται ὑπὸ τὴν Ἀράχωβαν, ἂν μὴ προτιμηθῇ ἡ διὰ Γραβιᾶς εἰς Μπράλο διεύθυνσις, ὅπερ ἀπίθανον.

§28ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπιφυλάττομαι νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 8, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων.

§30ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§31ΕΤΕΡΟΙ. Ἂς ψηφίσωμεν καὶ τοῦτο.

§32ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§33ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ καὶ τὸ περὶ γραμμῆς Διακοπτοῦ.

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ λάβω τὸν λόγον, καὶ θὰ ὁμιλῶ ἕως τὸ βράδυ.

§35ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀφήσατε, κύριε Κουμουνδοῦρε, νὰ ψηφισθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς ά. συζήτησιν.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε. Παρακαλῶ νὰ μοὶ φέρωσι τὰ πρακτικὰ τοῦ 1884. Θ’ ἀναγνώσω ἕνα λόγον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ εἶτα θὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐν σχέσει πρὸς τὸν λόγον ἐκεῖνον.

§37ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τότε δὲν θὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον σήμερον.

§38ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ πρωϊναὶ συνεδριάσεις δικαιολογοῦνται ἐκ τῶν νομοσχεδίων περὶ σιδηροδρόμων, καὶ ἀμέσως, ἅμα ψηφισθῶσι τὰ σιδηροδρομικὰ ἔργα, θὰ παύσωσιν αἱ πρωϊναὶ συνεδριάσεις.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ τἆλλα περὶ δημοσίων ἔργων νομοσχέδια.

§40ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν πιστεύω ν’ ἀντιταχθῇ τις, ὅπως ψηφισθῶσι σήμερον ἅπαντα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ ἔργα ταῦτα νομοσχέδια, εἰς πρώτην συζήτησιν, ἵνα αὔριον ψηφίσωμεν αὐτὰ εἰς δευτέραν καὶ μεθαύριον εἰς τρίτην, καὶ οὕτω περιορισθῶμεν εἰς τὰς τακτικὰς ἡμῶν ἅπαξ τῆς ἡμέρας συνεδριάσεις. Καλὸν εἶναι λοιπὸν κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν νὰ λάβωσι τὸν λόγον οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ ὁμιλήσωσιν.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω σήμερον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§42ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων). Σᾶς παρακαλοῦμεν, κύριε Κουμουνδοῦρε, νὰ λάβητε τὸν λόγον εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς ά. συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρομικῆς γραμμῆς πλάτους ἑνὸς μέτρου Πύργου καὶ Πύλου μετὰ διακλαδώσεως Μελιγαλᾶ, Πύργου, Ὀλυμπίων, Καρυταίνης, Μεγαλοπόλεως, Λεονταρίου, Σπάρτης καὶ Γυθείου καὶ Μεσολογγίου–Ἀντιῤῥίου.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ συνημμένῳ εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σχεδίῳ συμβάσεως παρεισέφρησε τυπογραφικὸν λάθος. Ἄρθρον 23 τοῦ σχεδίου συμβάσεως, ἐδάφιον 2 τῆς α. παραγράφου, ἀντὶ 5,000, δραχμῶν, γραπτέον 9,000 δραχμαὶ, καὶ ἐν τῇ βʹ παραγράφῳ ἀντὶ 5,000 γραπτέον 4,000. Τὴν διόρθωσιν τοῦ παροράματος ὑποβάλλω σήμερον εἰς ἀναγραφὴν ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ποιοῦμαι παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐκτείνω ἐπὶ πάντων τῶν ἄρθρων τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀντιστοιχούντων. Ἀφίεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ προσδιορισμὸς ὅλων τῶν λεπτομερειῶν, τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν συνομολόγησιν δανείου τινὸς, ἑπομένως μεταξὺ τῶν ἄλλων λεπτομερειῶν καὶ ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ποσοῦ τοῦ τόκου, τοῦ ἀποδοτέου διὰ τὸ δάνειον. Δὲν δυσκολευόμεθα παντάπασι ν’ ἀποδεχθῶμεν τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου, ἀλλ’ ἔχομεν πάντοτε ὑπ’ ὄψει τοὺς τρέχοντας τόκους τῶν δημοσίων δανείων 4% διὰ τὸ ὀνομαστικὸν καὶ 6% διὰ τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν ἀκριβέστερον τὰς ἀναλογίας· ἐννοεῖται πάντως μέχρι 4% ἐπὶ τοῦ ὀνοματικοῦ καὶ 6% ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ. Ἀρκεῖ δὲ ὁ καθορισμὸς, ὅτι δὲν θὰ ὑπερβῇ ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ τὸ 6%.

§47ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δηλαδὴ ἡμεῖς δίδομεν πᾶσαν εὐκολίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀποδεχόμενοι τὸν ἀνώτατον ὅρον τῶν 6%, διότι ὑπάρχουσι καὶ δάνεια πρὸς 5 καὶ 6%. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, μετὰ τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποδειχθεισῶν διορθώσεων).

§48ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐτελείωσαν τὰ σιδηροδρομικὰ νομοσχέδια.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐποιήσατο πρὸ ὀλίγου ὑπολογισμὸν, καθ’ ὅν, ἐὰν μὴ προβῶμεν σήμερον εἰς τὴν ψήφισιν τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ δημόσια ἔργα νομοσχεδίων, δὲν θὰ φθάσωμεν νὰ ψηφίσωμεν αὐτὰ μέχρι τῆς λήξεως τῆς Συνόδου, δηλ. μέχρι τῶν ἑορτῶν. Νομίζω ἄρα, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῶσι καὶ τὰ 2 ἑπόμενα νομοσχέδια. Τὰ τῶν σιδηροδρόμων διευθύνονται ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ πρέπει νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς διευθύνσεως αὐτῶν, διότι ἄλλως θὰ προσκόψῃ ἡ εὔρυθμος τῶν ἔργων ἐκτέλεσις. Εἰς τοῦτο ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ΑΥΛΘʹ νόμου. Ἐὰν ἡ περίληψις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἄρθρων ἀναγομένων εἰς τὰ τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας προκαλῇ ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, εἴμεθα διατεθειμένοι νὰ διαγράψωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὰ ἄρθρα ταῦτα καὶ νὰ ὑποβάλωμεν αὐτὰ ἐν ἰδίῳ νομοσχεδίῳ, ἀρκεῖ νὰ ψηφίσωμεν ἤδη τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν σιδηροδρόμων. Ἐπίσης καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀδείας πρὸς ἐγγραφὴν ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, ὡς ἐξασφαλίζον τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, πρέπει ἐγκαίρως νὰ ψηφισθῇ.

§50Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διατὶ μᾶς εἰσάγετε εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν νομοσχεδίων; Ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τῶν νομοσχεδίων ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἔχωμεν ἀντιῤῥήσεις τινὰς, πιθανὸν ὅμως νὰ ἔχωμεν παρατηρήσεις, ὥστε δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῶν ἄνευ συζητήσεως. Ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν, εἰμὴ μόνον δύο ἀκόμη πρωϊνὰς συνεδριάσεις, δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν σήμερον, ἀλλὰ συζητοῦντες σήμερον, παραιτούμεθα τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, νὰ συζητῶμεν εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις τὰ νομοσχέδια. Ἐν ᾧ, ἂν συνέλθωμεν εἰς πρωϊνὴν συνεδρίασιν καὶ τὴν Παρασκευὴν, θέλομεν ἔχει καιρὸν νὰ συζητήσωμεν καὶ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν. Νομίζω, ὅτι ἀλλαχοῦ δέον νὰ ζητηθῇ ὁ λόγος τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγγραφῆς ὑποθήκης ἐπὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, καὶ ὄχι ἐκεῖ, ὅπου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησεν αὐτὸν, δηλ. εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου. Ἐπειδὴ τὸ Δημόσιον θέλει δανεισθῆ χρήματα, τὸ δικαίωμα θέλει μεταφερθῆ εἰς τὸν δανειστὴν, ὁ ὁποῖος θέλει καταβάλει τὰ κεφάλαια· ἑπομένως ἡ ἄδεια τῆς ἐγγραφῆς ὑποθήκης ζητεῖται πρὸς ὄφελος τοῦ δανειστοῦ καὶ οὐχὶ πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου. Ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ συζητήσωμεν καὶ τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἐν ταῖς λεπτομερείαις.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω ὅτι δυνάμεθα εἰς αʹ ἀνάγνωσιν νὰ τὰ ψηφίσωμεν σήμερον.

§52ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔστω. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐγγραφῆς ὑποθήκης ἐπὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μεσολογγίου– Ἀγρινίου).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ᾼΥΛΘʹ νόμου τῆς 26 Μαΐου 1887. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§55ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δεχόμεθα ν’ ἀποσύρωμεν τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4, ἵνα μὴ φέρωσιν αἱ διατάξεις αὗται πρόσκομμα εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιφυλαττόμενοι νὰ ὑποβάλωμεν αὐτὰς βραδύτερον ἐν ἰδίῳ νομοσχεδίῳ· παρακαλῶ ὅμως νὰ τεθῇ ὡς 2ον ἄρθρον ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 1.

§56ΡΑΛΛΗΣ. Καθόσον ἀντελήφθην ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ πρώτου ἄρθρου, θίγεται τὸ ἑνιαῖον τοῦ Τμήματος τῶν Δημοσίων ἔργων, διότι δημιουργεῖται ἕτερον τμῆμα καὶ ὁρίζεται τμηματάρχης. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν ἐπιψήφισιν, διότι διὰ τῆς ἑτέρας διατάξεως τοῦ ἄρθρου 4 χορηγεῖται τὸ δικαίωμα τοῦ διοργανισμοῦ αὐτοῦ τοῦ τμήματος καὶ ἑπομένως τοῦ διορισμοῦ προσωπικοῦ.

§57ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ δώσω ἐξήγησιν· τὸ ἄρθρον συνετάχθη κατὰ μίμησιν γαλλικῆς διατάξεως, καθ’ ἣν ἐν Γαλλίᾳ τὸ τμῆμα τὸ σιδηροδρομικὸν ἀποτελεῖ ἰδιαιτέραν ὑπηρεσίαν. Καὶ ἐνταῦθα ἐθεωρήθη τοῦτο ἀναγκαῖον, πρὸ καιροῦ δὲ παρεσκευάσαμεν σχέδιον κανονιστικοῦ Διατάγματος, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κείμενος νόμος δὲν ἐπέτρεπε τὴν τοιαύτην ἀνεξαρτησίαν, παρέστη ἀνάγκη νὰ ὑποβάλωμεν πρὸ τούτου εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου τούτου, δι’ οὗ παρέχεται ἁπλῶς ἀνεξαρτησία εἰς τὸ σιδηροδρομικὸν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τμῆμα.

§58ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι παράδοξον, ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχει ἴδιον τμῆμα, ἀφοῦ ἔχουσι καὶ ἴδιον Ὑπουργεῖον τῆς Γεωργίας καὶ τῶν Δημοσίων Ἔργων. Δὲν θέλω ἤδη ν’ ἀντιταχθῶ εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν, καὶ νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα πρέπει νὰ μελετηθῇ. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 12 καὶ 45′ τῆς μεσημβρίας. (Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 4 μ. μ.).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα κατοίκων τοῦ δήμου Βουρῶν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τοὺς Βουλευτὰς Θάνον Κανακάρην, Φωτήλαν κλπ. Οἱ τηλεγραφοῦντες ἀναφέρουσι τὰ ἑξῆς· (ἀναγινώσκει): «Δῆμος Βουρῶν εὐγνωμονεῖ Βουλὴν διὰ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων, παρακαλεῖ δὲ ὅπως ἡ γραμμὴ αὕτη ἀπολήξῃ ἐν τῷ συνοικισμῷ Ντράπεζα». Ἕτερον τηλεγράφημα πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ ἅπαντας Βουλευτὰς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας παρὰ τῶν ἐν Πειραιεῖ σαπωνοποιῶν, παραπονουμένων, ὅτι θέλουσι καταστραφῆ τὰ ἐργοστάσιά των, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐλαττώσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ πυρηνελαίου.

§61Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Πάντες ἐλάβομεν ὅμοιον τηλεγράφημα ἐκ τῶν ἐργοστασιαρχῶν, οἵτινες ἀνεκοίνωσαν ἡμῖν καὶ προφορικῶς τὰ παράπονά των κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ πυρηνελαίου. Οἱ ἐργοστασιάρχαι Πειραιῶς δικαίως παραπονοῦνται, ὅτι διὰ τοῦ εὐεργετικοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ψηφίζεται ὑπὲρ τριῶν ἐν Ἑπτανήσῳ καταστημάτων, καταστρέφονται τὰ συμφέροντα τῶν ἄλλων καταστημάτων, δὲν ὑπάρχει δὲ οὐδεὶς λόγος νὰ προστατευθῶσι τὰ συμφέροντα τριῶν καὶ μόνον καταστημάτων τῆς Ἑπτανήσου, ἀφοῦ ἐν Ἑπτανήσῳ τὸ κοινὸν ἔλαιον εἶναι εὐθηνότερον ἀπὸ τὸ πυρηνέλαιον, ἀπαλλάσσονται δ’ ἐκεῖ οἱ διάφοροι ἐπαγγελματίαι του τε φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῶν ἄλλων ἀμέσων φόρων. Ἐὰν λοιπὸν ἐλαττωθῇ ὁ δασμὸς τοῦ πυρηνελαίου εἰς 2½ λεπτὰ διὰ τὴν Ἑπτάνησον, δὲν δύνανται νὰ συναγωνισθῶσι τὰ λοιπὰ καταστήματα, τῶν ὁποίων τὰ συμφέροντα καταστρέφονται. Πρὸς τούτοις παρατηρῶ, ὅτι διὰ τοῦ εἰρημένου νομοσχεδίου θὰ ἐπέλθῃ καταδολίευσις τοῦ νόμου, διότι, ὡς εἶναι γνωστὸν, διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σάπωνος τίθεται μόνον ⅕ πυρηνελαίου χάριν τοῦ χρωματισμοῦ, τὰ δὲ ⅘ συνίστανται ἐκ κοινοῦ ἐλαίου· ἀλλὰ καὶ ὀλιγωτέρα ποσότης πυρηνελαίου ἐὰν τεθῇ, ὁ χρωματισμὸς θὰ ἦναι πλήρης. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ μέχρι τῆς προσεχοῦς τακτικῆς Συνόδου, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ νὰ ληφθῇ ἡ δέουσα πρόνοια, ὅπως καταρτισθῇ νομοσχέδιον, συνδυάζον τὰ συμφέροντα τῶν Ἑπτανησίων σαπωνοποιῶν πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν σαπωνοποιῶν τοῦ λοιποῦ Κράτους.

§62ΛΕΒΙΔΗΣ. Οἱ ἐργοστασιάρχαι τοῦ σάπωνος ἦλθον καὶ εἰς τὴν οἰκίαν μου ὡς καὶ εἰς τὰς οἰκίας τῶν λοιπῶν Βουλευτῶν Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, μὲ ἐβεβαίωσαν δὲ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνωμολόγησεν ὅπως δήποτε τὰς ζημίας, αἵτινες πρόκειται νὰ προέλθωσιν ἐναντίον τῶν σαπωνοποιῶν τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, καὶ ὑπεσχέθη νὰ μελετήσῃ καὶ εὕρῃ τρόπον, καθ’ ὃν νὰ μὴ προέλθωσι τὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα εἰς τὴν βιομηχανίαν ταύτην. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν θέλει ἐπέλθει καταστροφὴ οὐδενὸς συμφέροντος, ἐὰν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀναβληθῇ διὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον, ἵνα μελετηθῇ κάλλιον. Οἱ ἀναφερόμενοι σαπωνοποιοὶ εἶναι ἐκ τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θέλουσιν ἔλθει τηλεγραφήματα καὶ ἐξ ἄλλων μερῶν, ἐξ ὧν θὰ ἔχωμεν οὕτω διαμαρτυρίας.

§63Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὑποστηρίζω τοὺς προλαλήσαντας, διότι στηρίζεται ἡ παρατήρησις των εἰς τὸ Σύνταγμα· πρόκειται περὶ ἰσότητος.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐπιβάλωμεν ἄρα καὶ ἐδῶ φόρον.

§65Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ὄχι. Ἀλλὰ σεῖς θέλετε νὰ καταργήσητε φόρον ἀπὸ τὴν Ἑπτάνησον, ὅπου πληρόνουσι μόνον εἰς τὰ τελωνεῖα καὶ δὲν ἔχουσι οὐδένα ἄλλον φόρον. Δὲν ἔχουσι φόρον ἐπιτηδεύματος, δὲν ἔχουσι δεκάτην, ἔρχεσθε λοιπὸν σήμερον καὶ λέγετε: «χαρίζομεν τὸν φόρον». Δὲν δύνασθε νὰ χαρίσητε, ὅ,τι βλάπτει τὸν ἄλλον, ἀλλ’ ὅ,τι εἶναι κοινὸν πρὸς ὄφελος ἀμφοτέρων, δὲν δύνασθε νὰ δωρήσητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι πρὸς βλάβην ἄλλου, δύναται δὲ ὁ ἄλλος νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι δύνασαι νὰ χαρίσῃς μόνον ὅ,τι εἶναι εἰς τὸ σπῆτί σου, καὶ ἔχουν δίκαιον νὰ παραπονῶνται οἱ ἀδικούμενοι, διότι ἐδῶ γίνεται παραβίασις τοῦ Συντάγματος.

§66Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὀρθότατα ἐδικαιολόγησεν ὁ ἀξιότιμος καὶ σεβαστὸς συνάδελφος κ. Καλλιφρονᾶς τὴν γνώμην του· ἂς ἀφομοιώσῃ τὴν φορολογίαν τῆς Ἑπτανήσου μετὰ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἂς ἐλαττώσῃ τότε τὸν φόρον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐννοῶ τὴν μείωσιν τοῦ φόρου· ἀλλ’ ὅταν ἐν Ἑπταννήσῳ ἀπαλλάσσωνται τῆς πληρωμῆς τόσων ἄλλων φόρων, δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη ἡ ἐλάττωσις κατὰ 2½ λεπτὰ τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου ἐκ πυρήνων, διότι εἰς τὸ λοιπὸν Κράτος ὁ σάπων, ὁ ἐκ πυρηνελαίου παραγόμενος, πληρώνει περισσότερον.

§67ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐν Κεφαλληνίᾳ τοιαύτη βιομηχανία δὲν ὑπάρχει καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἀποδοθῇ εἰς τοὺς λόγους μου ἰδιαίτερον συμφέρον. Τὰς παρατηρήσεις μου ὑποβάλλω ἁπλῶς, διότι φρονῶ, ὅτι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου θὰ εἶχον βασιμότητα, ἂν ἐστηρίζοντο ἐπὶ ἀκριβῶν γεγονότων, ἀλλὰ δὲν στηρίζονται καὶ ὡς ἐκ τούτου τὰ συμπεράσματα, τὰ ὁποῖα ἐξήγαγα, δὲν εἶναι ὀρθά. Ἰσχυρίσθησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ δωρεὰ εἰς βιομηχάνους σαπωνοποιείων ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, ὑπάρχουσι δὲ τοιαῦτα σαπωνοποιεῖα ἐν Ζακύνθῳ καὶ Κερκύρᾳ, ἀλλὰ περὶ τοιαύτης δωρεᾶς δὲν πρόκειται. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἐλαίου πληρόνει κατὰ τὴν ἐξαγωγήν, ἀλλὰ τὸ πυρηνέλαιον δὲν ὑπόκειται εἰς τὴν διαφοράν, δὲν ὑπέκειτο δὲ καὶ πρὶν ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις. Ὅτε ὑπεβλήθη ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ ἐλαίου τὸ πυρηνέλαιον δὲν παρήγετο εἰς τὰς νήσους, τὸν πυρῆνα μετεχειρίζοντο ὡς καύσιμον ὕλην. Ἤδη ἡ βιομηχανία παράγει ἔλαιον ἐκ τοῦ πυρῆνος, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς παραγωγὴν σάπωνος, ἀλλὰ πρὸς κατασκευὴν αὐτοῦ ἀπαιτεῖται τοιαύτη δαπάνη, καὶ τοιαύτη χημικὴ προπαρασκευὴ, καὶ τοιαύτη ἐργασία, ὥστε καθίσταται ἀρκετὰ δαπανηρὰ ἡ ἐξαγωγὴ, καίτοι δ’ ἀγοράζεται εἰς εὐτελῆ τιμὴν, οὐχ ἧττον στοιχίζει εἰς τὰ βιομηχανικὰ καταστήματα καὶ ἄνευ ἐλαφροῦ δασμοῦ δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἀνθέξῃ ἡ τοιαύτη βιομηχανία. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ διαφόρου δασμοῦ, καθότι ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ σάπωνος εἰς τὸ λοιπὸν Κράτος εἰς οὐδεμίαν ὑπόκειται φορολογίαν, παρ’ ἡμῖν δὲ ὑπόκειται εἰς φορολογίαν, ὅταν ἐξαχθῇ, εἶναι δὲ τοσοῦτον βαρεῖα αὕτη, ὥστε δὲν δύναται νὰ ἀνθέξῃ ἀπέναντι τοῦ συναγωνισμοῦ οἱασδήποτε ἄλλης σαπωνοποιίας. Δὲν εἶναι ἀληθὲς δὲ, ὅτι ἐν Ἑπτανήσῳ τὸ κοινὸν ἔλαιον εἶναι ἀξίας κατωτέρας τοῦ πυρηνελαίου, ἀπ’ ἐναντίας τὸ πυρηνέλαιον εἶναι κατωτέρας ἀξίας τοῦ λοιποῦ ἐλαίου, ἄλλως δὲ, οὐδόλως θὰ συνέφερε νὰ γίνεται χρῆσις τοιούτου ἐλαίου πρὸς κατασκευὴν σάπωνος, δὲν δύναται δὲ νὰ γίνῃ νόθευσις, διότι ὁ χρωματισμὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐμποδίζει τὴν τοιαύτην νόθευσιν. Διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου οὐδόλως μεταβάλλονται τὰ κρατοῦντα εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, διότι ἡ ὑπάρχουσα φορολογία ἐπιβάλλει δασμὸν εἰς τὸν σάπωνα, τὸν παραγόμενον ἐκ τοῦ κοινοῦ ἐλαίου, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τὸν σάπωνα τὸν ἐκ τοῦ πυρηνελαίου, διότι τοιοῦτος σάπων δὲν παρήγετο προηγουμένως εὐθὺς δὲ, ὡς ἤρχισεν ἡ παραγωγὴ, ἠγέρθησαν τοιαῦτα παράπονα. Συμπεραίνων λέγω, ὅτι διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς θὰ ἐμψυχωθῇ ἡ βιομηχανία ἐν τοῖς Ἰονίοις νήσοις, ἀφ’ ἑτέρου δὲν βλάπτεται ἡ βιομηχανία τοῦ λοιποῦ Κράτους, διότι δὲν ὑπόκειται εἰς φορολογίαν κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν ὅπως ἐν Ἑπτανήσῳ.

§68Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Παρατηρῶ, ὅτι ὁ προλαλήσας ὡμίλησεν ἐν τῇ συνειδήσει του, ἀλλ’ ἐν ἀγνοίᾳ τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἐὰν ἐγνώριζε, δὲν θὰ ὡμίλει οὕτω. Δὲν γνωρίζει καλῶς τὰ περὶ ἐλαίου. Ἐδῶ, ἐπὶ τῆς Ἐπαναστάσεως, δι’ ἀτελῶν μηχανῶν παρήγετο πρῶτον τὸ ἔλαιον καὶ κατόπιν τὸ ἐλαιοκόκκιον διὰ νέας πιέσεως τῶν πυρήνων, τὸ ἔλαιον δὲ τοῦτο ἄφινον εἰς τοὺς ἐλαιοτριβιαρέους διὰ τὴν μισθοδοσίαν των, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἀπεδείχθη, ὅτι ἐγίνετο κατάχρησις καὶ ὅτι αὐτοὶ ἐπίτηδες δὲν ἔστιβον καλὰ τὰς ἐλαίας, διὰ νὰ μείνῃ περισσότερον ἔλαιον εἰς τὸν πυρῆνα καὶ διὰ τοῦτο κατόπιν οἱ ἰδιοκτῆται ἔκτοτε στίβουσι περισσότερον τὰς ἐλαίας καὶ παραλαμβάνουσι τὸ ἔλαιον, τὸ ὁποῖον φορολογεῖται ὁλόκληρον καὶ πληρόνει φόρον εἰς τὸ Δημόσιον. Πῶς λοιπὸν σεῖς δύνασθε νὰ χαρίσητε εἰς ἄλλους πρᾶγμα ἐπὶ ζημίᾳ ἄλλων; Κάμνετε φανερὰν παραβίασιν τοῦ Συντάγματος. Ἐγὼ διαμαρτύρομαι διὰ τοῦτο.

§69ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§70ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ὡσαύτως.

§71ΤΙΝΕΣ. Βεβαίως κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως.

§72Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὑποστηρίξατε νὰ παραιτηθῇ ἡ Κυβέρνησις τοῦ νομοσχεδίου.

§73ΜΠΑΣΙΑΣ. Πρέπει μάλιστα νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§74ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Κάμετε τὴν πρότασίν σας.

§75ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἠξεύρω, ὅτι θὰ τὴν ἀποῤῥίψητε καὶ δι’ αὐτὸ δὲν τὴν κάμνω· ἀλλὰ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ προταχθῇ.

§76ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀντίθεσις τῶν γνωμῶν, ἡ ὁποία παρατηρεῖται ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, ὀφείλεται κυρίως εἰς τὸ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ γίνεται ἡ προκαταρκτικὴ αὕτη συζήτησις, εἰσήχθη ὅλως ἀπροπαράσκευον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τί ζητεῖται διὰ τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου; ζητεῖται ὁ ὑποβιβασμὸς τοῦ τέλους τῆς ἐξαγωγῆς, τὸ ὁποῖον καταβάλλει ὁ σάπων, ὁ ἐκ πυρηνελαίου παραγόμενος ἐν Ἑπτανήσῳ, κατὰ τὸ ½. Ἐγὼ δὲν εὑρίσκω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, ἐκ τῶν ὁποίων ἤθελον πεισθῆ εἴτε περὶ τοῦ δικαίου, εἴτε περὶ τοῦ ἀδίκου αὐτοῦ, δὲν δύναμαι δὲ ἐκ τῶν προτέρων νὰ καταδικάσω τὸ νομοσχέδιον, εἴτε νὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτοῦ. Ὁ λόγος δὲ εἶναι ἁπλούστατος. Βεβαίως τὰ τοπικὰ συμφέροντα εἶναι σεβαστά, ἀλλ’ ἀπέναντι τῶν τοπικῶν συμφερόντων κεῖται ἓν συμφέρον ὑπέρτερον, τὸ γενικὸν, τὸ τῆς ὑπάρξεως ἐν γένει τῆς βιομηχανίας ταύτης. Ἐπὶ εἰκοσαετίαν καὶ ἀπὸ τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου κατεβάλλετο ὁ φόρος αὐτὸς καὶ μέχρις ἐσχάτων οὐδεμία ἠγέρθη φωνή, ἢ ἂν ἠγέρθη φωνή, ἡ φωνὴ αὕτη δὲν ἠκούσθη ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου. Αἰφνιδίως εἰσάγεται ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑποβιβάζει κατὰ τὸ ½ τὸ τέλος τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ σάπωνος, τοῦ παραγομένου ἐν Ἑπτανήσῳ ἐκ πυρηνελαίου. Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὕτω πως εἰσαγόμενον καὶ ἐρχόμενον ἐντελῶς ἀπροπαράσκευον, ἄνευ δικαιολογητικῆς ἐκθέσεως καὶ μελέτης, προσβάλλει ἀμέσως συμφέροντα ἄλλων· ἐντεῦθεν γεννᾶται ἡ ἀντίθεσις, δὲν εὑρίσκω δέ, ὅτι ἡ προκαταρκτικὴ αὕτη συζήτησις, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν, ἦτο ἐντελῶς ματαία, καὶ κατὰ τοῦτο συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν σεβαστὸν φίλον μου κ. Καλλιφρονᾶν. Ἐξ ἐναντίας ἡ συζήτησις αὕτη θὰ χρησιμεύσῃ, ὅπως πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον καὶ ὅπως ὑπεβλήθη σήμερον, δὲν εἶναι ὥριμον νὰ συζητηθῇ, ὅτι, ἂν διῆλθεν εἰς δύο ἀναγνώσεις, κακῶς διῆλθεν, ὅτι, διὰ νὰ διέλθῃ καὶ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν, πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐνώπιον ἡμῶν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, διὰ τῶν ὁποίων ἤθελε δικαιολογηθῆ τόσῳ ἀπότομον μέτρον, τὸ ὁποῖον ἴσως δύναται νὰ φέρῃ εἰς ἰσότητα, δύναται ὅμως νὰ φέρῃ καὶ εἰς ἀνισότητα, τὸ τεκμήριον δὲ τῆς ἀνισότητος παράγεται ἐκ τοῦ ὅτι ἐπὶ εἰκοσαετίαν, ὡς εἶπον, τὸ τέλος κατεβάλλετο καὶ ὑπῆρξε καὶ ὑπάρχει ἀνθηροτάτη ἡ βιομηχανία αὕτη ἐν Ἑπτανήσῳ, συναγωνίζεται δὲ, νικηφόρως μάλιστα, πρὸς τὴν βιομηχανίαν τοῦ ὑπολοίπου Κράτους, καὶ ἰδίως τοῦ Πειραιῶς καὶ τῆς Ἐλευσῖνος. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, ἐκ τῶν ὁποίων ἐπείσθη, ὅτι ὑπάρχει πραγματικὴ ἀνισότης μεταξὺ τῆς βιομηχανίας τοῦ παραγομένου σάπωνος ἐκ τοῦ πυρηνελαίου ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ τῆς βιομηχανίας τοῦ σάπωνος ἐν Ἑλλάδι· ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνισότης, βεβαίως ἡ ἀνισότης αὕτη πρέπει νὰ ἐκλείψῃ, ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται μόνον περὶ ἑνὸς νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὀφείλεται εἰς ἐπιῤῥοὰς τοπικὰς, βεβαίως πρέπει νὰ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐννοῶ τὰς τοπικὰς ἐπιῤῥοὰς, ἐννοῶ τὴν ἱκανοποίησιν αὐτῶν, ἀλλ’ ὄχι πρὸς ζημίαν τῶν ἄλλων, ἐνταῦθα δὲ ἡ ἱκανοποίησις τῶν τοπικῶν, τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ ἐπιῤῥοῶν, ἤθελον ἀποβῆ πρὸς ζημίαν τῶν συμφερόντων τῆς βιομηχανίας ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι καὶ ἰδίᾳ ἐν Πειραιεῖ καὶ Ἐλευσῖνι. Διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ δώσωμεν ψῆφον ἐν πεποιθήσει ἐπὶ τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἤδη, ὡς μὴ ὤφειλεν, εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, βεβαίως ἔχομεν ἀνάγκην στοιχείων, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπεβλήθησαν· ἔπρεπεν ἀληθῶς διὰ δικαιολογητικῆς ἐκθέσεως λεπτομεροῦς νὰ κατασταθῇ ἐντελῶς ἀποδεδειγμένον, τὸ ὅτι ὑπάρχει ἡ ἀνισότης αὕτη εἰς τὰς λεπτομερείας καὶ καθόσον ἔπρεπεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ ἐντελὴς ἀτέλεια ὅλων τῶν Ἰονίων Νήσων, ἐκτὸς καθόσον ἐξάγουσι προϊόντα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ πολλαπλῆ φορολογία, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται ἐν γένει οἱ κάτοικοι τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος καὶ τὰ βιομηχανικὰ καταστήματα. Π. χ. οἱ κύριοι τῶν βιομηχανικῶν καταστημάτων ἐν Ἑπταννήσῳ, ὑπὲρ τῶν ὁποίων εἰσάγεται τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, πληρόνουσι φόρον ἐπιτηδεύματος; Βεβαίως ὄχι· ἐν τούτοις οἱ κύριοι τῶν βιομηχανικῶν καταστημάτων ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι πληρόνουσι φόρον ἐπιτηδεύματος καὶ φόρον βαρύν. Ἠδυνάμην, πρὸς μόνην τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀνισότητος, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ ἐγκατασταθῇ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ν’ ἀναφέρω τοὺς φόρους τῶν ἐπιτηδευμάτων, τοὺς ὁποίους πληρόνει τὸ ἐν Ἐλευσῖνι κατάστημα Σαπωνοποιΐας· ὁ κύριος τοῦ καταστήματος ἐκείνου πληρόνει φόρον ἐπιτηδεύματος, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου πληρόνει καὶ ἄλλους φόρους, ἐὰν δὲ θελήσητε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν ὅλους τοὺς ἄλλους προσθέτους φόρους, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπόκειται ἓν βιομηχανικὸν κατάστημα, εἴτε ἐμμέσως, εἴτε ἀμέσως, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι, ἐνῷ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι διατελοῦσι τὰ βιομηχανικὰ καταστήματα ὑπὸ βαρυτάτην φορολογίαν, τὰ ἐν Ἑπτανήσῳ βιομηχανικὰ καταστήματα δὲν καταβάλλουσιν, ἢ μόνον τὸν φόρον ἐπὶ τῆς ἐξαγωγῆς καὶ τὰ 5 λεπτὰ ἐπὶ τοῦ σάπωνος. Ὅλα ταῦτα βεβαίως λέγονται προχείρως, καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προβάλλω κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, δύνανται αὔριον νὰ ἀποδειχθῶσιν ὡς ἐντελῶς ἀνυπόστατα, ἀλλ’ εὑρισκόμεθα ἀκριβῶς εἰς τὴν θέσιν ταύτην, διότι οὐδεμία ἐγένετο μελέτη σπουδαία ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος παρ’ οὐδενός. Ἀλλὰ, πρὸς Θεοῦ! πῶς εἶναι δυνατὸν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θίγουσι συμφέροντα βιομηχανικὰ, νὰ εἰσάγωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον, νὰ διέρχωνται ἀφώνως τὰς δύο συζητήσεις, τυχαίως δὲ καὶ ἐκ τοῦ ὅτι ἐξανέστησαν τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα προσβάλλονται, νὰ προκαλῶσι τὴν συζήτησιν ταύτην; Νομίζω, ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις, πρὶν ἢ φθάσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νὰ προβῇ εἰς μελέτην, ἡ ὁποία ἤθελε δικαιολογήσει, εἴτε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ μετὰ ὥριμον, ἢ μὴ ὥριμον σκέψιν.

§77ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κατ’ οὐσίαν δὲν ἔχω τι ν’ ἀντιτάξω εἰς τὸ συμπέρασμα τῆς ὁμιλίας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, καθόσον φρονῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι δὲν συνωδεύθησαν δι’ ἐπαρκῶν πληροφοριῶν τ’ ἀφορῶντα εἰς τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὀρθῶς εἶπεν, ὅτι ἐκ τοῦ προχείρου ἐπελήφθη τῆς συζητήσεως ταύτης, διότι ἔθιξε ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι μὲν ἄσχετον πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ἀφορᾷ ὅμως εἰς πολὺ γενικωτέραν συζήτησιν, ἥτις, συνεπείᾳ ἐπαναληφθείσης προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου κ. Μπασιᾶ, ἐγένετο ἤδη ἀντικείμενον συζητήσεως καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ εἰς ἰδιαιτέρας συναθροίσεις Βουλευτῶν, ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν, χωρὶς νὰ εἰσέλθῃ τις εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν πραγμάτων, ἤθελε μείνει ὑπὸ τὴν ἐντύπωσιν τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἠδύνατο νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος φορολογεῖται ὀλιγώτερον τῆς Ἑλλάδος, ὅτι αἱ διάφοροι κοινωνικαὶ τάξεις καὶ οἱ ἐπιτηδευματίαι καὶ οἱ ἔμποροι φορολογοῦνται ὀλιγώτερον ἐν Ἑπτανήσῳ ἢ ἐν Ἑλλάδι. Τοῦτο ἡμεῖς, οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ δεχθῶμεν. Φρονῶ τοὐλάχιστον, ὅτι εἴμεθα πάντες σύμφωνοι, ὅτι ἡ Ἑπτάνησος δὲν φορολογεῖται ὀλιγώτερον τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος, ἐὰν μὴ καὶ φορολογῆται ἴσως περισσότερον. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔφερεν ὡς παράδειγμα τὰ βιομηχανικὰ καταστήματα ἐν Πειραιεῖ καὶ ἐν Ἐλευσῖνι, ὅτι πληρόνουσι φόρον ἐπιτηδεύματος καὶ διπλοῦν μάλιστα, ἐν ᾧ οἱ ἡμέτεροι βιομήχανοι δὲν πληρόνουσιν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τοῦτο ἡμεῖς διατεινόμεθα, οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Ἑπτανήσου, τουλάχιστον συμμεριζόμεθα τὴν γνώμην, ὅτι ἐπέστη ἡ στιγμὴ τῆς ἀφομοιώσεως, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν φορολογεῖται ἡ Ἑπτάνησος, δὲν ἐπιβαρύνει μόνον τὴν γεωργικὴν τάξιν, δὲν ἐπιβαρύνει μόνον τοὺς ἰδιοκτήτας, ἀλλ’ ἐμμέσως ἐπιβαρύνει πάσας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας, διότι καὶ χωρὶς νὰ πληρώνωμεν οὐδένα φόρον, πάντες φορολογούμεθα ἐκ τῶν διαφόρων φορολογιῶν, διότι ὁ βίος, αἱ συναλλαγαί, τὰ πάντα ἐπηρεάζονται ἐκ πάσης φορολογίας, ἑπομένως οὐδεμία ὑπάρχει τάξις ἐν Ἑπτανήσῳ, μὴ βαρέως φορολογουμένη, καίτοι ἐμμέσως βεβαίως. Διότι καὶ ὁ μὴ ἰδιοκτήτης σταφίδων καὶ ὁ μὴ ἔχων καρπὸν ἐξαγόμενον καὶ φορολογούμενον, καὶ οὗτος βεβαίως φορολογεῖται ἐμμέσως ἐκ τῆς φορολογίας, ἥτις ἐπιβαρύνει τὸ μεγαλείτερον προϊὸν τῆς Ἑπτανήσου. Διὰ ταῦτα φρονῶ, ὅτι, καίτοι συμμερίζομαι τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς συναδέλφου, ὅτι ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ λεπτομερεστέρας πληροφορίας περὶ τοῦ ἀντικειμένου, οὐχ ἧττον δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ, ὅτι ἡ φορολογία ἐν Ἑπτανήσῳ, διότι δὲν ἐφαρμόζεται ἐν αὐτῇ, καθ’ ὃν τρόπον ἐφαρμόζεται ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, εἶναι δῆθεν ἐλαφροτέρα διὰ τοὺς Ἑπτανησίους.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι κρατούμενοι διὰ χρέη εἰς τὰς φυλακὰς Τριπόλεως παρακαλοῦσι νὰ ψηφισθῇ νόμος, δι’ οὗ νὰ διπλασιασθῇ τὸ χορηγούμενον αὐτοῖς πεντηκοντάλεπτον χορήγημα διὰ τροφήν. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Οἱ κατὰ τὴν θέσιν Θρομποβούνι καὶ Ψηλὴ Ῥάχη τοῦ δήμου Μυρτουντίων παραχειμάζοντες παραπονοῦνται, ὅτι οἱ ἀποσπασματάρχαι, ἐπὶ προφάσει τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς, φορολογοῦσιν αὐτοὺς ἁδρῶς. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Διάφοροι οἰνοπνευματοποιοὶ ἐκ Πύργου προτείνουσι νὰ καταργηθῇ ὁ νόμος περὶ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, κ’ ἀντικατασταθῇ δὲ διὰ φόρου προσθέτου ἑνὸς λεπτοῦ ἐπὶ τοῦ οἴνου. Παραπέμπεται καὶ αὕτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Δι’ ἑτέρας ἀναφορᾶς ἐκ Πύργου, φερούσης πολλὰς ὑπογραφὰς, παρακαλεῖται ἡ Κυβέρνησις νὰ συστήσῃ τελωνεῖον διαμετακομίσεως καὶ ἐν Κατακώλῳ. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἀγορᾶς καταστήματος πρὸς χρῆσιν τῶν ἐν Ἀθήναις Δικαστηρίων. Ὑπεβλήθη ἐπερώτησις παρὰ τοῦ κ. ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ, περὶ συντάξεως πινάκων, δηλούντων τὰς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 χορηγηθείσας διὰ νόμων ἢ Διαταγμάτων ἐκτάκτους καὶ ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, ὡς καὶ τὰς διὰ νόμων, ἢ Διαταγμάτων, μήπω κυρωθέντων διὰ νόμου, χορηγηθείσας ἐκτάκτους καὶ ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889. Ὑποβάλλω τοὺς πίνακας καὶ παρακαλῶ, ἵνα τυπωθῶσι.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 104–105).

§81ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω καὶ ἐγὼ εἰς συμπλήρωσιν τῶν ἤδη ὑποβληθέντων δύο νομοσχέδια, τὸ μὲν ἓν ἀφορῶν εἰς τὰ χορηγούμενα βοηθήματα συμφώνως ταῖς διατάξεσι τοῦ νόμου τοῦ 1883 δηλ. τὰ βοηθήματα τὰ ἀναγνωρισθέντα ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1883 τοῦ ἀπαγορεύσαντος ἐφεξῆς χορήγησιν τακτικῶν βοηθημάτων. Πρόκειται περὶ ἐξακολουθήσεως τῶν βοηθημάτων κατὰ τὴν κρίσιν ἑκάστοτε τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰς χήρας καὶ τὰ ὀρφανὰ τῶν ἀποθνησκόντων ἐξ ἐκείνων, οἵτινες περιέχονται εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἐγκεκριμένων τακτικῶν βοηθημάτων. Καὶ ἕτερον νομοσχέδιον, ὅπερ προβλέπει περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου δημοτικοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν εἰς τὸν δῆμον Κερκυραίων εἰσαγομένων ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, διότι ὁ δασμὸς, ὡς ἔχει σήμερον, δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ δήμου Κερκυραίων, ζητοῦντος τὴν αὔξησιν αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει σημασίαν προσωρινὴν, μέχρις οὗ ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν. Ἀπαντῶ εἰς ἐπερώτησιν, γενομένην χθὲς ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἐκ μνήμης δύναμαι νὰ ἐνθυμηθῶ τὰ κατ’ αὐτήν παρατηρῶ δὲ, ὅτι εἴς τινα δὲν δίδεται ἀπάντησις, καταθέτω οὐχ ἧττον σημείωμα, ὅπερ ἀπαντᾷ εἰς τὰ πλεῖστα τῶν ζητουμένων, ὡς πρὸς δὲ τὰ λοιπὰ ἐπιφυλλάσσομαι ν’ ἀπαντήσω αὔριον. Εἰδικῶς ὅμως νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω πολλὰ περὶ τοῦ ζητήματος, τοῦ ἀναγομένου εἰς τὴν ἀναγραφομένην χορηγίαν εἰς τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια ἐκ δραχμῶν 10,000. Ἡ χορηγία αὕτη προβλέπεται ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, ὅστις ὁρίζει, ὅτι μέχρις οὗ ὡρίμως κανονισθῶσι τὰ τῶν ἐσόδων τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων λαμβάνονται τόσα τοῖς ἑκατὸν ἐκ τῶν δημοτικῶν εἰσπράξεων καὶ μέχρις ½ ἑκατοστοῦ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας· αἱ 10,000 δραχ. λοιπὸν ἀντιπροσωπεύουσι τὸ ποσοστὸν, τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς τὴν ὁδοποιΐαν δυνάμει τοῦ προτελευταίου ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων.

§82ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἐζήτησε χθὲς πληροφορίας τινάς, σχετικὰς πρὸς τὸ ἐκδοθὲν Διάταγμα, δι’ οὗ ἀνατίθεται εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας ἡ ἔκδοσις τῶν ἐνταλμάτων, καὶ πληροφορίας τινὰς περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὡς γνωρίζετε, Κύριοι, κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀνετέθη ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἡ ἔκδοσις τῶν ἐνταλμάτων, ἡ πεῖρα ὅμως ἀπέδειξεν, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ, καθόσον δυσκολίαι πολλαὶ παρενεβάλλοντο καὶ βραδύτης μεγάλη εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν μισθῶν ἐπήρχετο, ἐκ τούτου δ’ ἐγεννῶντο πολλὰ καὶ δίκαια παράπονα ἐκ μέρους τῶν δημοδιδασκάλων, εἰς τοὺς ὁποίους δὲν ἀπεδίδοντο τακτικῶς τὰ εἰς αὐτοὺς ὀφειλόμενα. Πρὸς ἄρσιν τῶν δικαίων αὐτῶν παραπόνων καὶ ἐπὶ σκοπῷ, ἵνα εἰς τὸ μέλλον τακτικῶς γίνηται ἡ καταβολὴ τῶν μισθῶν, ἐλήφθη τὸ μέτρον τῶν δευτερευόντων διατακτῶν, προκειμένου δὲ νὰ ληφθῇ τοιοῦτο μέτρον, δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποβλέψωμεν ἢ εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας, διότι ἦτο ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ ἄλλη Ἀρχὴ, εἰς ἄμεσον σχέσιν διατελοῦσα, καὶ πρὸς τὴν ὁποίαν εὐκόλως δύνανται οἱ δημοδιδάσκαλοι ν’ ἀποταθῶσιν. Εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας λοιπὸν ἀνετέθη ἡ ἔκδοσις τῶν ἐνταλμάτων, δὲν νομίζω δὲ, ὅτι εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις, ὅτι οἱ Εἰρηνοδίκαι δὲν δύνανται νὰ ἐπιβλέπωσι τὰ τῶν Σχολείων, καθόσον, ὡς συνάγεται ἐκ τοῦ Διατάγματος, δὲν ἀνατίθεται εἰς αὐτοὺς τοιαύτη ἐπίβλεψις, αὐτοὶ θὰ ἐκδίδωσι τὰ ἐντάλματα, καὶ θὰ τὰ ἐκδίδωσιν ἐπὶ τῇ βάσει πιστοποιήσεως, τὴν ὁποίαν θέλουσι θεωρεῖ οἱ κατὰ τόπους Δήμαρχοι· μόνον δὲ καθ’ ἣν περίπτωσιν οἱ Δήμαρχοι ἤθελον ἀρνηθῆ τὴν ἔκδοσιν τῆς πιστοποιήσεως ταύτης, ὁ Εἰρηνοδίκης θέλει ἐκδίδει τὸ ἔνταλμα διὰ τὸν μῆνα διὰ τὸν ὁποῖον δὲν προσήχθη πιστοποίησις, καὶ εἶναι ὑποχρεωμένος δυνάμει τοῦ Διατάγματος νὰ ἐξετάσῃ ἐπὶ τόπου καὶ ἐξακριβώσῃ, ἐὰν ἡ ἄρνησις τῶν Δημάρχων, ἵνα δώσωσι πιστοποίησιν, ἦτο δεδικαιολογημένη, ἢ ὄχι· καὶ ἐὰν μὲν δὲν τὴν εὕρῃ δικαιολογημένην, τότε θὰ ἐκδώσῃ καὶ τὰ μέλλοντα ἐντάλματα, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει θ’ ἀναφέρῃ εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἵνα ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα κατὰ τοῦ δημοδιδασκάλου, τοῦ αἰτοῦντος μισθὸν δι’ ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν δὲν προσέφερεν. Ἀνατεθείσης τῆς ὑπηρεσίας ταύτης εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας, δίκαιον ἦτο νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς μικρά τις ἀποζημίωσις διὰ τὰ γραφικὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι, καὶ διὰ τοὺς κόπους, τοὺς ὁποίους ἡ ἐργασία αὕτη ἐπιβάλλει εἰς αὐτοὺς, τοσούτῳ δὲ μᾶλλον εἶναι δίκαιον τοῦτο, καθόσον πολλὰ ἀνετέθησαν βάρη ἐσχάτως ὑπὸ διαφόρων νόμων εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι δὲν ἦτο ἴσως καλὸν τὸ τοιοῦτον, καθ’ ἣν στιγμὴν ὡς ἐκ τοῦ ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον παρουσιάζει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ταμείου τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως τοῦ 1889, ἐπεβάλλοντο ἰδέαι οἰκονομίας, ἀνεβίβασε δὲ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1889 εἰς 700,000 δραχ. Νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι ναὶ μὲν ὁ Προϋπολογισμὸς ἀναγράφει ἔλλειμμα 700,000, ἀλλ’ ἐν τῷ ἐλλείμματι τούτῳ περιλαμβάνονται ὡς ἔγγιστα 150,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἐκληροδότησεν ἡ χρῆσις τοῦ 1888 εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1889, καὶ βεβαίως αἱ 150,000 δραχμαὶ δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1889· ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὸ πραγματικὸν ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἐξάγεται ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου, ἀνέρχεται εἰς 550,000 δραχμάς. Ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο δὲν θέλει καθ’ ὁλοκληρίαν πραγματοποιηθῆ, διότι, ἐνῷ, ὡς ἐκ τῶν ἀτελῶν πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888, πολλαὶ δαπάναι ἀναγκαῖαι δὲν εἶχον περιληφθῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐκείνῳ, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει ὅλαι ἀνεξαιρέτως αἱ ἀναγκαῖαι δαπάναι· βέβαιον ἄλλως τε εἶναι, ὅτι εἰς τὸ μέλλον, ψηφιζομένου τοῦ νόμου περὶ διαπυλίων τελῶν καὶ δυνατῆς καθισταμένης τῆς οἰκοδομῆς διδακτηρίων, θὰ ἐπέλθῃ μεγάλη οἰκονομία, καὶ ἐπιτρέπεται ἡμῖν νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν δὲν θὰ ὑπάρχῃ διόλου ἔλλειμμα, καὶ ὅτι τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως θὰ δυνηθῇ νὰ λειτουργῇ, ἀνταποκρινόμενον ἐπαρκῶς εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως μὲ τὴν ἐπιχορήγησιν τῶν 300,000 ἢ 350,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας τὸ Δημόσιον δίδει.

§83Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω παντάπασιν, ὅτι, ἂν πραγματοποιηθῇ ἡ ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργεῖον ἔδωκε διὰ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, περὶ ἑνὸς δανείου 20 ἢ 25 ἢ 15 ἑκατομμυρίων, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς οἰκοδομὴν καταστημάτων διὰ τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα ἀνὰ τὸ Κράτος, θέλουσιν ἐλαττωθῆ ἀναλόγως τὰ ἔξοδα τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι θέλει ἀπαλλαγῆ τὸ Ταμεῖον ἀπὸ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς πληρωμῆς τῶν ἐνοικίων. Ἀλλὰ τὸ δάνειον τῶν 15 ἢ 20 ἑκατομμυρίων θέλει ἀπαρτίσει καὶ αὐτὸ ὑπηρεσίαν τόκων καὶ χρεωλυσίων, ἐὰν δὲ ἐπιβαρύνωσιν οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἂν δὲν αὐξήσῃ ἡ ἀμηχανία αὐτοῦ, βεβαίως ὅμως τὸ Ταμεῖον τοῦτο θέλει ἐξακολουθήσει νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν αὐτὴν ἀμηχανίαν, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἐφέτος. Ἀλλὰ πλὴν τούτου παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι βεβαίως τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1889 δὲν εἶναι 700 χιλιάδες δραχμῶν, ὅσαι ἐσημειώθησαν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, τὸν δημοσιευθέντα διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, διότι εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο περιλαμβάνονται καὶ 150 χιλιάδες, ἃς κατέλιπεν ἡ χρῆσις τοῦ 1888, ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ τὸ 1889 θέλει καταλίπει πλὴν τῶν 150 χιλιάδων τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1888 ἔλλειμμα περὶ τὰς 150 χιλιάδας, ἡ χρῆσις τοῦ 1890 θέλει ἀναβιβάσει τὸ ἔλλειμμά της εἰς ποσὸν ἀνώτερον 700 χιλιάδων. Εἶχον φέρει παρατηρήσεις περὶ τοῦ συστήματος, ὅπερ ἠσπάσθη τὸ Ὑπουργεῖον, μεταβιβάσαν εἰς δευτέρους διατάκτας τὴν ἔκδοσιν τῶν πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐνταλμάτων. Εἶχον φέρει, λέγω, τὴν παρατήρησιν ἰδίως, ὅτι ἡ λογιστικὴ αὕτη ὑπηρεσία, ἡ ἀνατεθεῖσα εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας, αὐξάνει τὴν ἐργασίαν αὐτῶν. Ἀπό τινος δὲ καὶ ἰδίως, ἀφ’ ἧς κυβερνᾷ ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀμύθητος ἐπῆλθε σύγχυσις εἰς τὴν νομοθεσίαν. Ἀναθέτομεν διὰ τῶν διαφόρων νόμων ἐργασίαν ἀλλοτρίαν εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας, εἰς τὰ Δικαστήρια, εἰς πᾶσαν Ἀρχήν. Καὶ ἐὰν ἐξετάσῃ τις τὴν κατάστασιν τῶν ἐργασιῶν ἑκάστης τῶν Ἀρχῶν τούτων, θέλει εὑρεῖ, ὅτι ὀλίγος ὑπολείπεται χρόνος εἰς ἑκάστην αὐτῶν, διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ κύρια αὑτῆς καθήκοντα, διότι τὸ ὑπολειπόμενον πλεῖστον τοῦ χρόνου ἀφιεροῖ εἰς τὰ νέα καθήκοντα, ἅτινα τῇ ἀνετέθησαν. Ἀλλὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ φέρω, διὰ νὰ ἐλέγξω τὴν πρᾶξιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι σκοπὸν εἶχον νὰ καταδείξω μόνον, ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε, τῆς ἱδρύσεως ἰδίου Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ἐν πλήρει ἀποτυχίᾳ. Πέρυσι προεκάλεσε γοερὰ πανταχόθεν παράπονα, διότι ἕνεκα τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ταμείου τούτου, ἔμενον πληθὺς δημοδιδασκάλων ἄνευ μισθοῦ, διότι δὲν ἐπληρόνοντο εἰς αὐτοὺς οἱ μισθοὶ, οὐδὲ ἠδύναντο νὰ ζήσωσιν. Ἐφέτος, ἵνα θεραπευθῇ τοῦτο, ἐπενοήθη ἡ ἀνακήρυξις τῶν Εἰρηνοδικῶν ὡς δευτέρων διατακτῶν, ἀλλὰ θέλει ἐπέλθει αὖθις ἡ καθυστέρησις τῶν μισθῶν αὐτῶν, οὐδὲ θὰ ἐπέλθῃ βελτίωσις ἐν τῇ λογιστικῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι οὐδεμία βελτίωσις ἐπέρχεται ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου τῶν μισθοδοτικῶν καταστάσεων. Τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἡ σύστασις δὲν γνωρίζω, τί κυρίως ἐσκόπει. Ἐσκόπει νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἀπὸ τὴν ἐπιμέλειαν καὶ τὴν διεύθυνσιν τῆς δημοσίας διοικήσεως, ἢ ἐσκόπει νὰ ἀπαλλάξῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀπὸ τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ὑπεῖχε, συντελοῦν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν δημοδιδασκάλων διὰ τῆς προκαταβολῆς τῶν μισθῶν αὐτῶν διὰ λογαριασμὸν τῶν δήμων; Ἢ ἐσκόπει νὰ δημιουργήσῃ νέους χρηματικοὺς πόρους εἰς τοὺς δήμους, ὅπως ἐπαρκῶσιν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Οἷον δήποτε ὅμως καὶ ἂν εἶχε σκοπὸν τὸ ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον ἐνομοθέτησεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, εἶναι ἐν πλήρει ἀποτυχίᾳ. Ἐσκόπουν δὲ, οὐχὶ νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τούτῳ, ἀλλὰ νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν αὐτῆς, ὅπως ἐγκαίρως φροντίσῃ περὶ τῆς διορθώσεως τῶν κακῶς ἐχόντων.

§84ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι παραπονοῦνται, ὅτι, ἐνῷ ἐπίκειται ἡ παρέλευσις τριῶν μηνῶν ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου, ἐν τούτοις δὲν ἔλαβον ἀκόμη τὴν μισθοδοσίαν των καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ χρονικὸν διάστημα. Ἰδοὺ τί γράφει εἷς αὐτῶν. (Ἀναγινώσκει).

§85ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀπαντῶ εἰς ταῦτα, ὅτι ἅπασαι αἱ ἐντολαὶ πρὸς τοὺς Εἰρηνοδίκας ὑπεγράφησαν ἤδη πρὸ 10 ἢ 12 ἡμερῶν. Ἐὰν δὲ ἐπῆλθε βραδύτης, τοῦτο ἀποδοτέον εἰς τὴν βραδεῖαν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀδύνατον δὲ ἦτο νὰ συνταχθῇ πρότερον ὁ Προϋπολογισμὸς, διότι ἠναγκάσθην νὰ συλλέξω ὅλα τὰ ἀναγκαῖα στοιχεῖα πρὸς τελειότερον καταρτισμὸν αὐτοῦ. Μόλις δὲ κατηρτίσθη ὁ Προϋπολογισμὸς, ἀμέσως συνετάχθησαν αἱ διάφοροι ἐπιτροπικαὶ, ἐστάλησαν δὲ ἀδιακρίτως εἰς ὅλους τοὺς Εἰρηνοδίκας· ἐδόθη δὲ εἰς αὐτοὺς πίστωσις 7 μηνῶν. Ἑπομένως εἶναι βέβαιον, ὅτι ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀναβολῆς θέλουσι τακτικῶς καταβληθῆ οἱ μισθοί.

§86ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πρὸ τῶν ἑορτῶν.

§87ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως. Ἐδόθη πίστωσις μέχρι τοῦ τέλους τοῦ σχολικοῦ ἔτους.

§88ΡΑΛΛΗΣ. Ἐλπίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐλήφθη πρόνοια καὶ περὶ τῶν δημοδιδασκάλων Λευκάδος. Μεταξὺ αὐτῶν εἶναι εἷς, ὁ ὁποῖος δίδει τὰ μέγιστα ἐπίθετα, τὰ ὁποῖα ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ πρόνοιαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας περὶ αὐτοῦ, βεβαίως τὰ ἔχει προωρισμένα δι’ αὐτόν. Βεβαίως θὰ τὸ πράξῃ· θὰ τὸν ἀποκαλέσῃ ὕψιστον, μέγιστον...

§89ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τί νὰ κάμω;

§90ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ φροντίσητε, νὰ πληρώσητε τοὺς μισθοὺς του.

§91ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι ὡς πρὸς τὸ ἔτος 1888 ἐδόθη διαταγὴ εἰς ὅλους τοὺς Ταμίας νὰ πληρώσωσιν ἀδιακρίτως γραμματοδιδασκάλους καὶ δημοδιδασκάλους. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ἔτος 1889, ἐστάλησαν πρὸ ἡμερῶν ἤδη εἰς ὅλους ἀδιακρίτως τοὺς Εἰρηνοδίκας αἱ ἀναγκαῖαι ἐπιτροπικαὶ καὶ ἑπομένως οὐδεμία θὰ ἐπέλθῃ βραδύτης εἰς τὴν καταβολὴν τῶν μισθῶν.

§92ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς γραμματοδιδασκάλους, οὗτοι ἔχουσι νὰ λάβωσι μισθὸν ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου.

§93ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τούτους, διετάχθησαν οἱ Ταμίαι νὰ πληρώσωσι τῶν μισθόν των μέχρι τέλους Δεκεμβρίου. Ἐστάλησαν αἱ ἐπιτροπικαὶ εἰς τοὺς Εἰρηνοδίκας, ὅπως πληρώσωσι καὶ τοὺς διδασκάλους καὶ τοὺς γραμματοδιδασκάλους. Μὴ λησμονῆτε, Κύριοι, ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς γραμματοδιδασκάλους, οἱ πλεῖστοι τούτων δὲν εἶχον στείλει καταστάσεις. Ἑπομένως δὲν ὑπῆρχον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καταστάσεις, ἵνα ἠξεύρωμεν ποῖοι μισθοὶ ὀφείλονται εἰς αὐτούς· πρὸς ἀποφυγὴν δὲ παραπόνων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ἐγερθῶσι παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι πράγματι ὑπηρέτησαν, ἐλήφθη τὸ μέτρον, ἵνα δοθῇ διαταγὴ εἰς τοὺς Ταμίας νὰ πληρώσωσιν αὐτούς, προσαγομένων τῶν καταστάσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον ὑποβληθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ὥστε βλέπετε, ὅτι, ἐὰν ἀφ’ ἑνὸς ὑπάρχουσιν εὔλογα παράπονα, ἀφ’ ἑτέρου ἐλήφθησαν ἅπαντα τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἄρσιν αὐτῶν.

§94Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους καθυστεροῦνται μισθοί· ἡ χρῆσις ἔκλεισε, συνετάχθη ὅμως νομοσχέδιον περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ὑπεβλήθη ἔτι εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ ἀναπληρωματικὴ αὕτη πίστωσις παρακαλῶ νὰ ὑποβληθῇ.

§95ΤΖΑΝΕΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ἀναγεγραμένον ὡς 29ον τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις, περὶ καταρτισμοῦ πλατειῶν πρὸς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις καθ’ ὅλας τὰς πόλεις. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς συμφέροντα σπουδαιότατα τοπικά, ἰδίως τῶν Καλαμῶν, νὰ δεχθῇ, νὰ ἀναγνωσθῇ, εἰ δυνατόν, μεταξὺ τῶν πρώτων. Δὲν θὰ προκαλέσῃ κἀμμίαν συζήτησιν, οὐδὲ νομίζω, ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ θ’ ἀντιτείνωσιν εἰς τοῦτο.

§96Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἄγνωστον.

§97ΤΖΑΝΕΣ. Διότι ὅλοι οἱ δῆμοι ἔχουσιν ἀνάγκην. Ἐπειδή, κύριοι Βουλευταί, εἰσήχθη ἡ ἀναφορὰ τῶν πολιτικῶς κρατουμένων, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται νὰ διπλασιασθῇ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον καταβάλλουσιν οἱ δανεισταὶ πρὸς διατροφὴν αὐτῶν τῶν δυστυχῶν ὄντων, τηκομένων ἐν ταῖς φυλακαῖς, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα περὶ τῆς ποινῆς τῆς προσωπικῆς κρατήσεως· ἤδη δὲν εἶναι καιρὸς νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο μακρὸς λόγος, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἔγραψαν πολλοί. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, νομίζω, ὅτι θεωρεῖ πλέον ὥριμον τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ ἅπαξ διὰ παντός, τί πρέπει νὰ γίνῃ περὶ τῶν ἀνθρώπων τούτων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰς φυλακὰς ὡς ὀφειλέται διὰ χρέος πολλάκις 10 δραχμῶν.

§98ΣΑΚΚΗΣ. Μοὶ ἀπεστάλη ἀναφορά, ὑπογεγραμμένη ὑπὸ πάντων τῶν καταδίκων τοῦ δεσμωτηρίου Πύλου, δι’ ἧς παραπονοῦνται διὰ τὰς καταπιέσεις, τὰς ὁποίας ὑφίστανται παρὰ τοῦ ἐκεῖ ἐπιστάτου καὶ φύλακος. Παραπονοῦνται ὡσαύτως καὶ διὰ τὴν ἀμέλειαν τοῦ κ. Φρουράρχου, μὴ δίδοντος προσοχὴν εἰς τὰ δίκαια αὐτῶν παράπονα καὶ ἐνισχύοντος οὕτω τὰς παρανομίας ταύτας. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης οἱ κατάδικοι οὗτοι, διεκτραγωδοῦντες τὰ κακὰ καὶ τὰς παρανομίας, τὰς ὁποίας ὑφίστανται παρὰ τῶν ὑπαλλήλων τῶν φυλακῶν Πύλου, ζητοῦσι παρὰ τῶν ἁρμοδίων τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων. Συνιστῶν λοιπὸν καὶ ἐγὼ τὴν ἀναφορὰν ταύτην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ διατάξῃ τὸν κ. Εἰρηνοδίκην Πύλου, ἵνα ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις περὶ τῶν καταγγελλομένων πράξεων.

§99ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Διετάχθη ἤδη ὁ Εἰσαγγελεύς, διότι ὁμοία ἀναφορὰ ἀπεστάλη καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§100ΣΑΚΚΗΣ. Συγχρόνως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸν Στρατιωτικῶν, νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Φρουράρχου ἐπὶ τῶν ἀρχιφυλάκων, οἱ ὁποῖοι δέρουσι συχνάκις τοὺς φυλακισμένους, διότι τολμῶσι νὰ ὑποβάλλωσιν ἀναφορὰς εἰς τὴν Βουλήν, καὶ παραπονεθῶσι διὰ τὰς πιέσεις καὶ καταχρήσεις, τὰς ὁποίας διαπράττουσιν οἱ ἁρμόδιοι φύλακες. Ἤμην αὐτόπτης μάρτυς ἄλλοτε ἑνὸς ξυλοκοπήματος τοιούτου καὶ εἶδον, ὅτι ἡμιθανὴς σχεδὸν εἶχε μείνει ἐκ τούτου εἷς κατάδικος· αἰτία δὲ τούτου ὑπῆρξε, διότι ὁ κατάδικος ἐκεῖνος ἐτόλμησε νὰ κάμῃ παρατήρησίν τινα εἰς τὸν ἀρχιφύλακα. Ἔχομεν καθ’ ἑκάστην ἄπειρα παραδείγματα, ὅτι οἱ ἀρχιφύλακες τῶν φυλακῶν φέρονται βαναύσως καὶ ἀπανθρώπως μάλιστα πρὸς τοὺς φυλακισμένους, οἱ ὁποῖοι βεβαίως, ἐπειδὴ ὑπέπεσαν, ὡς ἄνθρωποι, εἰς ἓν ἔγκλημα, δὲν πρέπει νὰ ὑφίστανται τοιαῦτα βασανιστήρια. Ταῦτα λέγων, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως συστήσῃ εἰς τὰ Φρουραρχεῖα νὰ ἐφιστῶσι τὴν προσοχὴν αὐτῶν ἐπὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀρχιφυλάκων, ὑποδεικνύοντα αὐτοῖς τὰ καθήκοντά των, ἵνα μὴ γίνωνται συχνάκις πρόξενοι σκανδάλων, τῶν ὁποίων χθὲς ἀκόμη ἐγενόμεθα μάρτυρες ἐνταῦθα, ἐν ταῖς φυλακαῖς Μενδρεσέ. Ἐπίσης μοὶ ἐστάλη καὶ ἑτέρα ἀναφορά, ἡ ὁποία θὰ γίνῃ βεβαίως ἀφορμή, ὥστε νὰ μειδιάσωσιν οἱ κύριοι Βουλευταί, διότι πρόκειται περὶ ἑνός, ὅστις ἰσχυρίζεται, ὅτι θεραπεύει τὴν λύσσαν.....

§101ΦΛΕΣΣΑΣ. Εἰς τὴν Μεσσηνίαν εἶναι πολλοὶ τοιοῦτοι ἰατροί.

§102ΣΑΚΚΗΣ. Ζητεῖ δέ, ἵνα τοιοῦτοι ἀσθενεῖς, ἀντὶ νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὸν Παστὲρ εἰς Παρισίους, νὰ μεταβαίνωσιν εἰς αὐτόν, ὑποσχόμενον τελείαν θεραπείαν.

§103ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶναι;

§104ΣΑΚΚΗΣ. Εἶναι κατάδικος τῶν φυλακῶν Κυπαρισσίας, ὀνομάζεται δὲ Κολοφωλλᾶς. Εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς Βουλευτὰς Μεσσηνίας, ὅτι πάντες οἱ δηχθέντες ὑπὸ λυσσῶντος κυνὸς καὶ μεταβάντες παρ’ αὐτῷ ἐθεραπεύθησαν· δὲν ἔχομεν δὲ παράδειγμα τινὸς, μεταβάντος εἰς αὐτὸν καὶ μὴ θεραπευθέντος. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ ἀναφορά.

§105ΤΙΝΕΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὸν Παστὲρ (ἱλαρότης).

§106ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§107ΤΖΑΝΕΣ. Ἀπόδειξις ὅτι οἱ ἄνθρωποι οὗτοι κατέχουσι κάτι τι μυστηριῶδες, τὸ ὁποῖον φέρει ἀποτελέσματα, εἶναι ὅτι, ὅσοι προσέφυγον εἰς αὐτοὺς, δὲν ἔπαθον ἐκ λύσσης· θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διότι πρὸς αὐτὸν ἐνεχείρισα καὶ ἄλλοτε τοιαύτην ἀναφορὰν, νὰ ὑποβάλῃ τὸν ἄνθρωπον τοῦτον εἰς ἐξέτασιν, ἵνα ἴδωμεν, τί ἠξεύρει. Διατὶ νὰ ὑφίσταται τὸ Δημόσιον τοσαύτας δαπάνας, ἀποστέλλον καθ’ ἑκάστην εἰς Παρισίους τοὺς πάσχοντας ἐκ λύσσης ἐνδεεῖς;

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ ἐγγείου φόρου τοῦ ἐκ τῆς ξηρᾶς σταφίδος παραγομένου οἴνου, περιλαμβάνον καὶ διατάξεις τινὰς, κανονιστικὰς τῶν τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 108). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας ἐμπορικῆς συνθήκης.

§111Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε τὴν πρωΐαν νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ποιμνιοβοσκῆς.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι τὴν πρωΐαν συνενοήθημεν, ὅπως προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ποιμνιοβοσκίας, ἐφ’ ὅσον δὲν προκαλῇ συζήτησιν, ἀλλ’ ὅπως, ἐγειρομένης συζητήσεως, ἀναβληθῇ ἡ ἐξακολούθησις αὐτῆς εἰς τὴν οἰκείαν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει σειρὰν καὶ μεταβῶμεν εἰς τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καθ’ ἣν ἐν αὐτῇ κατέχουσι θέσιν.

§113ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ οὐδεμία θὰ ὑπάρξῃ συζήτησις, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§115ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. Μίαν ἐρώτησιν ἀπευθύνω εἰς τὴν Βουλήν. Ἐδῶ εἶναι ἄπειροι τροπολογίαι...

§117ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–4.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται).

§119ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5, διότι ἡ συζήτησις ἀπαγορεύεται, ἔχω νὰ κάμω μίαν παρατήρησιν. Διὰ τῶν προηγουμένων νόμων ἀπεδόθη ἁρμοδιότης εἰς τὸ δικάζον Πταισματοδικεῖον, ὅπως ἀποφαίνηται προσκαίρως καὶ περὶ τῆς κατοχῆς. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης εὐκολύνεται τὰ μέγιστα ἡ ἐκδίκασις τῶν ἀγωγῶν περὶ πολιτικῶν ἀποζημιώσεων διὰ ζημίας, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐκ τῆς βοσκῆς. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη πρέπει νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ, μὲ τὴν προσθήκην, ὅτι καὶ οἱ Εἰρηνοδίκαι δύνανται προσωρινῶς νὰ ἐκδικάζωσι, καθ’ ὅσον εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκδικασθῶσιν αἱ ἐνστάσεις περὶ κατοχῆς τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελον ζημιωθῆ ἐκ τῆς βοσκῆς, χωρὶς ἐντεῦθεν νὰ ἐπηρεάζηται τὸ κύριον ζήτημα τῆς κατοχῆς. Ἰδοὺ δὲ ποῖος εἶναι ὁ λόγος· ὁ Εἰρηνοδίκης, κατὰ τὴν ὑφισταμένην δικονομίαν, δὲν δύναται νὰ ἐκδικάσῃ ζητήματα κατοχῆς. Ἐνάγετέ τινα ἐπὶ ἀποζημιώσει διὰ ζημίαν, ἡ ὁποία διεπράχθη εἰς τὸ κτῆμά σας παρ’ αὐτοῦ. Ἐκεῖνος ἀντιτάσσει ἀμέσως τὴν ἔνστασιν τῆς ἀναρμοδιότητος, τὴν ἔνστασιν τῆς κατοχῆς. Ὁ Εἰρηνοδίκης ἀπεκδύεται αὐτοδικαίως· εἶναι ἠναγκασμένος νὰ παραπέμψῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐκδικάσεως τῆς κατοχῆς ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἁρμόδιον· οὕτω δὲ διαιωνίζεται ἡ ἀγωγὴ περὶ ἀποζημιώσεως. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ περιληφθῇ ἡ διάταξις αὕτη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§120ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις.

§121ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ διάταξις αὕτη μένει ὅσον ἀφορᾷ τὸ Πλημμελειοδικεῖον καὶ Πταισματοδικεῖον. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ τοῦ Εἰρηνοδικείου, καὶ λέγω ῥητῶς, ὅτι πρέπει εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην νὰ ἀποδοθῇ τοιαύτη ἁρμοδιότης, διότι τοιουτοτρόπως οἱ ζημιούμενοι ἐκ παραβάσεως τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς θὰ δύνανται ἀμέσως νὰ ζητῶσιν ἀποζημίωσιν.

§122ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ διατυπώσητε τὴν ἰδέαν σας ἐγγράφως, ὅπως τὴν ἐννοεῖτε.

§123ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεφώνησεν ἡ Βουλὴ, ὅπως διεξαχθῇ ἡ προκειμένη ἀνάγνωσις ἄνευ συζητήσεως. Τούτου ἕνεκα δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐκθέσω τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν παραδέχομαι τὴν γνώμην τοῦ προλαλήσαντος.

§124ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καλὸν εἶναι νὰ διατυπωθῇ ἡ γνώμη ἐγγράφως, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἤμεθα ἕτοιμοι νὰ δώσωμεν τὴν ἀπάντησιν, ἣν ἕκαστος ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη τροπολογία ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν Φθιώτιδος ἐπὶ τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου περὶ βοσκῆς. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα παράρτημα, ἀριθ. 109). Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας ἐμπορικῆς καὶ ναυτιλιακῆς συνθήκης.

§126Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν ἡ συνθήκη αὕτη διαφέρῃ τῆς μέχρι πρὸ μικροῦ ἰσχυούσης συνθήκης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας, καὶ κατὰ τί διαφέρει. Τίνος δὲ ἕνεκα λόγου εἰσήχθησαν αἱ διαφοραὶ αὗται.

§127ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ νέα κατάρτισις τῆς συνθήκης μετὰ τῆς Ἰταλίας καὶ ἡ εἰσαγωγὴ ταύτης εἰς τὴν Βουλὴν λόγον ἔσχε τὸν ἑπόμενον. Ἕνεκα διφορουμένων φράσεων τῆς παλαιᾶς συνθήκης, περιήλθομεν ἐπὶ εἰδικῶν ζητημάτων καὶ εἰδικώτερον ἐπὶ ἑνὸς ζητήματος, ἐν Πάτραις ἀναφυέντος, εἰς διαφωνίαν πρὸς τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν προπέρυσι καὶ πέρυσι, διαφωνίαν εὐτυχῶς λήξασαν ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ ἐκείνου θέματος, ἕνεκα συμβιβασμοῦ τῆς πρὸς τὸ Δημόσιον διαφορᾶς τοῦ Ἰταλοῦ ἀπαιτητοῦ. Τότε λοιπὸν εὑρέθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην, συμπιπτούσης τῆς λήξεως τῆς συνθήκης, νὰ καταγγείλωμεν αὐτήν, ὅπως καταρτισθῇ νέα, ἥτις, ἀνακαθαίρουσα τὰ ἐν τῇ παλαιᾷ, νὰ ἐκφράσῃ, ὅσα ἐσκοπεῖτο νὰ διατηρηθῶσι, σαφέστερον ἢ ὅσον ἦσαν ἐκπεφρασμένα ἐν τῇ προηγουμένῃ συμβάσει. Διὰ τοῦτο εὐθύς, ὡς κατηγγέλθη ἡ σύμβασις, ἐδηλώθη εἰς τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι διὰ μόνον τὸν λόγον τοῦτον κατηγγέλθη, καὶ ὅτι ἤμεθα πρόθυμοι, ἐὰν ἐπεθύμει νὰ συμβληθῇ ἐκ νέου μεθ’ ἡμῶν, νὰ συνεννοηθῶμεν ἐκ νέου ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων. Τῷ ὄντι μετά τινας μῆνας ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, πρὶν ἢ ἔτι λήξῃ τὸ ἔτος, τὸ ἀπὸ τῆς καταγγελίας, ἐδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως ἐπαναληφθῶσιν αἱ συμφωνίαι, αἱ ἐν τῇ προηγουμένῃ συνθήκῃ ὑπάρχουσαι, τότε δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπέστειλεν εἰς Ῥώμην τὸ σχέδιον, ὅπερ εἶχεν ἤδη κατηρτισμένον, ὃν αὐτὸ τοῦτο τὸ σήμερον ὑποβαλλόμενον εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Ἐν τῷ σχεδίῳ τούτῳ οὐσιώδεις διαφοραὶ δὲν ὑπάρχουσιν. Ἰδοὺ δὲ, ποῖαι εἶναι αἱ διαφοραί, καὶ ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ παραλίπω κἀμμίαν ἀπὸ μνήμης. Πρῶτον ἀφηρέθησαν δύο ἢ τρία ἄρθρα τῆς ἐμπορικῆς καὶ ναυτιλιακῆς συνθήκης, τῆς ἰσχυούσης ἔτι, ἅτε περιεχόμενα ἐν ταὐτῷ καὶ ἐν τῇ Ἑλληνοϊταλικῇ προξενικῇ συνθήκῃ, τῇ ἰσχυούσῃ καὶ μελλούσῃ νὰ ἰσχύῃ. Ἐπειδὴ δὲ τὰ ἄρθρα ταῦτα ἦτο περιττὸν νὰ ὑπάρχωσιν ἐν ἀμφοτέραις ταῖς συνθήκαις καὶ ἐπιβλαβὲς ἴσως, καθ’ ὅσον διαφορὰ ἐκφράσεως ἠδύνατο νὰ φέρῃ εἰς ἀμφιβολίαν καὶ ἀμφισβητήσεις, ὁπότερον τῶν δύο κειμένων εἶναι τὸ ἐπικρατέστερον, διὰ τοῦτο ἐνομίσαμεν εὔλογον, νὰ ἀφαιρεθῶσιν ἐντεῦθεν τὰ ὑπάρχοντα ἐν τῇ ἑτέρα συνθήκῃ. Ἔπειτα προσετέθη ἐν ἄρθρῳ πρώτῳ τῆς συνθήκης διάταξις, ἀπαλλάττουσα ἀμοιβαίως τοὺς πολίτας ἑκατέρου τῶν Κρατῶν ἀπὸ ἐκτάκτων εἰσφορῶν καὶ βαρῶν, καθ’ ὅσον, ὅτε τελευταῖον ἐγένοντο ἐνταῦθα τοιαῦται εἰσφοραί, παρετηρήθη, ὅτι, ἕνεκεν ἐλλείψεως προνοίας τῆς κρατούσης συνθήκης, ἐνῷ ἄλλων Κρατῶν οἱ πολῖται ἀπηλλάχθησαν αὐτῶν, οἱ Ἰταλοὶ ἠναγκάσθησαν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς αὐτάς. Τὴν ἔλλειψιν ταύτην τῆς συνθήκης ἀνεπληρώσαμεν ἐπ’ ὠφελείᾳ καὶ τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, τῶν ἐν Ἰταλίᾳ, ἐν ᾗ περιπτώσει καὶ ἐκεῖ ποτε ἐπιβληθῶσιν ἔκτακτα βάρη. Ἐν ἄρθρῳ 3ῳ διετυπώσαμεν τὰ τῆς ἀμοιβαίας ἀναγνωρίσεως τῶν ἀνωνύμων καὶ παραπλησίων Ἑταιριῶν, καθ’ ὃν τρόπον εἶναι διατετυπωμένα ἐν τῷ Ἑλληνικῷ νόμῳ τοῦ 1885 καθ’ ὃν εἶναι ἤδη ἀνεγνωρισμέναι πλείστων Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν αἱ Ἑταιρίαι ἐν Ἑλλάδι. Ἐν ἄρθρῳ 6ῳ ἐγένετο σαφεστέρα ἡ φράσις, ἡ ἀσφαλίζουσα τὴν ἐλευθερίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ τὰ μονοπώλια· διότι ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, φέροντος ἀριθμὸν 9 ἐν τῇ προηγουμένῃ συμβάσει, ἐγεννήθησαν αἱ διαφωνίαι μεταξὺ τῶν δύο Κυβερνήσεων, ὧν ἀνωτέρω ἐμνήσθην. Ἐν ἄρθρῳ 15 προβλέπονται τὰ τῆς ἀναγνωρίσεως καὶ προστασίας τῶν σημάτων. Ἐνταῦθα ἐγένετο λεκτική τις τροπολογία, ἀσφαλίζουσα τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Ἑλλην. νόμου περὶ σημάτων, περὶ ὧν ἔχομεν ἤδη νομοσχέδιον εἰσηγμένον εἰς τὴν Βουλήν, ἐπὶ τῶν Ἰταλῶν πολιτῶν, καὶ τἀνάπαλιν τῶν Ἰταλικῶν νόμων ἐπὶ τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, καθόσον ἀναγνωρίζεται ἀμοιβαίως ἡ προστασία τῶν σημάτων ἐν ἀμφοτέραις ταῖς Ἐπικρατείαις.

§128ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίνων σημάτων;

§129ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν. Ἐν ἄρθρῳ 16 δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν προσθήκην. Αὗται εἶναι ἐν συνόλῳ αἱ διαφοραί, αἵτινες ὑπάρχουσι μεταξὺ ταύτης τῆς συνθήκης καὶ ἐκείνης, ἥτις ἐκπνέει μετὰ δύο ἢ τρεῖς μῆνας. Ἐπειδὴ δὲ εὑρίσκομαι ἐπὶ τοῦ βήματος, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον, νὰ παραγγείλῃ νὰ διορθωθῇ τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου 16 τῆς συνθήκης, διότι παρατηρῶ, ὅτι ἐκ τυπογραφικοῦ σφάλματος ἐν τῇ τελευταίᾳ παραγράφῳ ἀντὶ «πλὴν» ἐτυπώθη «πλοῖα».

§130Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ συνεβιβάσθη ἡ διαφορά, ἡ ὁποία ὑπῆρχε μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἰταλικῆς, νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει κώλυμα, ἵνα πληροφορηθῶμεν, κατὰ τίνα τρόπον ἐπῆλθεν ὁ συμβιβασμός.

§131ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἀνήκει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἔλαβε δὲ διπλωματικὸν χαρακτῆρα, ὅστις ὅμως ἀνεκόπη ἕνεκα λύσεως τῆς δικαστικῆς διαφορᾶς, λαβούσης πέρας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§132Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι γνωστὴ ἡ διαφορά. Ἐπειδὴ μανθάνω, ὅτι συνεβιβάσθη, ἐπεθύμουν νὰ μάθω, πῶς ἔγεινεν ὁ συμβιβασμός.

§133ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι τῆς ἁρμοδιότητός μου.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ συμβιβασμὸς δὲν εἶναι διπλωματικός· εἶναι συμβιβασμὸς δικαστικός, γενόμενος ὑπὸ τῶν Νομικῶν Συμβούλων. Ὑποβαλόντος αἴτησιν θεραπείας τοῦ ἀξιοῦντος τὴν ἀποζημίωσιν, οἱ Νομικοὶ Σύμβουσι ἐπελήφθησαν τοῦ θέματος καὶ ἐκανόνισαν τὰ τοῦ συμβιβασμοῦ ἐκ συνεννοήσεως πρὸς τὸν ὑποβαλόντα τὴν αἴτησιν· συνεπείᾳ δὲ τοῦ συμβιβασμοῦ, ἐξέλιπε πᾶσα ἀφορμὴ διπλωματικοῦ ζητήματος.

§135ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ συμβιβασμὸς οὗτος κατέληξεν εἰς πληρωμὴν ἀποζημιώσεως;

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πάντως ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ ἀποζημίωσις, ἀφοῦ κατὰ τὸν νόμον ἐκλείσθη τὸ ἐργοστάσιον κατασκευῆς πυρείων τοῦ Ἰταλοῦ, κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ νόμον ὀφείλεται ἐπὶ τούτῳ ἀποζημίωσις. Περὶ τῆς ὑποχρεώσεως ἄρα τοῦ Δημοσίου πρὸς ἀποζημίωσιν οὐδεὶς ὑπῆρξε δισταγμός, ἠγέρθη ὅμως ἀμφισβήτησις περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ὀφειλομένης ἀποζημιώσεως. Ἡ Ἰταλικὴ Πρεσβεία ἠξίου, ὅτι τὸ κλείσιμον τοῦ καταστήματος ἀπετέλει παραβιασμὸν διατάξεώς τινος περὶ μονοπωλίων τῆς συνθήκης Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας καὶ ἀπῄτει ἀποζημίωσιν οὐχὶ κατὰ τὰ ὑπὸ τοῦ περὶ πυρείων νόμου διατεταγμένα, ἀλλ’ ὡς ἱκανοποίησιν ἐπὶ τῇ παραβιάσει τῶν ἐκ τῆς συνθήκης ὑποχρεώσεων. Τὴν ἀξίωσιν ταύτην ἀπέκρουσεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ἐπελθοῦσα δὲ συμβιβαστικὴ λύσις μεταξὺ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ ἐργοστασιάρχου κατὰ τὰ περὶ ἀποζημιώσεως ὑπὸ τοῦ περὶ μονοπωλίου τῶν πυρείων νόμου διατεταγμένα, ἔθηκε τέρμα καὶ εἰς τὴν περὶ παραβιασμοῦ τῆς συνθήκης διαφοράν.

§137ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἁπλῶς ἠρώτησα νὰ μάθω, ἂν ἤρθη ἡ διαφορὰ αὕτη, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις εἶπεν, ὅτι συνεβιβάσθη.

§138ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μεταξὺ τῶν διαφορῶν τῆς νέας συνθήκης καὶ τῆς παλαιᾶς λογιστέα καὶ αὕτη, ὅτι δηλ. διὰ πρωτοκόλλου, παρηρτημένου εἰς τὴν σύμβασιν, πᾶσαι ἐφεξῆς αἱ διαφοραὶ περὶ τὴν ἔννοιαν τῆς συμβάσεως ἀνατίθενται εἰς διαιτητάς. Τοιαύτην διάταξιν ἔχομεν ἤδη καὶ ἐν συνθήκῃ μεταξὺ Ἀγγλίας καὶ Ἑλλάδος καὶ ἐκεῖθεν ἐλήφθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ τῶν τμημάτων βιοτεχνικοῦ καὶ καλλιτεχνικοῦ τοῦ Σχολείου τῶν τεχνῶν. Ψηφοφορεῖται τὸ σύνολον.

§140ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Χθὲς ἀνεβλήθη ἡ ἐπιψήφισις τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως δοθῶσιν ἐξηγήσεις ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἀπόντος κατὰ τύχην ἐκείνην τὴν ὥραν. Ἡ ἀπορία, ἥτις ἐδηλώθη, λύεται ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ προβλέπει καὶ περὶ τοῦ παρελθόντος. Τὸ νομοσχέδιον ἐν ἄρθρῳ πρώτῳ ἐκφράζεται ὡς ἑξῆς «.... ἀπὸ τοῦ πρώτου σχολικοῦ τῆς ἐφαρμογῆς ἔτους»· ἡ δὲ φράσις αὕτη ἐτέθη, ὅπως κατασταθῇ δυνατὴ ἡ πληρωμὴ τῶν μισθῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους. (Γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ πληρωμῆς χρημάτων εἰς πιστωτὰς τοῦ Δημοσίου ἐν τῷ ἐξωτερικῷ).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεων δασμολογικῶν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Πετρίδου περὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων βοῶν, δηλ. νὰ φορολογῶνται οὗτοι κατὰ κεφαλὴν καὶ οὐχὶ κατ’ ὀκάν.

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν σχετίζεται πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου, εἰς ὃ ἀναφέρεται ἡ τροπολογία. Εἶναι μὲν δασμολογικὴ διάταξις, ἀλλ’ οὐχὶ ἐξ ἐκείνων, εἰς ἃς ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον· ἑπομένως πρέπει νὰ ὑποβληθῇ ἐν ἰδίῳ νομοσχεδίῳ, ἄλλως τε δὲν κρίνω ὀρθὴν τὴν τροπολογίαν, ὡς ἐξήγησα τὰ περὶ τούτου πρὸς τὴν Βουλὴν κατὰ παρελθοῦσαν συνεδρίασιν.

§144Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ οὐσιῶδες, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εὑρίσκει οὐσιώδη τὴν πρότασιν. Ἀλλ’ ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος προὐτάθη, ὅτι διὰ τῆς τροπολογίας ταύτης δὲν μεταβάλλονται αἱ διατάξεις, αἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχουσαι, ἀλλὰ προστίθεται κατηγορία τις ἄλλη, ὁ λόγος αὐτὸς δὲν καθιστᾷ ἀπαράδεκτον τὴν πρότασιν.

§145Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ ἤθελον ὑποστηρίξει τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Πετρίδου διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους ἤθελεν ἀποδεχθῆ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν ἔδιδε περισσοτέραν προσοχήν. Δὲν γνωρίζω δὲ, διατὶ τὴν ἀποκρούει· ἂν δὲ δὲν θέλῃ νὰ θεωρηθῇ ὡς τροπολογία, ἂς θεωρηθῇ ὡς πρόσθετον ἄρθρον. Τὸ ἀληθὲς εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι διὰ τῆς τελευταίας μεταβολῆς, τὴν ὁποίαν ἐπήνεγκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένων βοῶν καὶ ἄλλων ζώων, θὰ ἐπέλθωσι τοιαῦται ζημίαι, ὥστε πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι μετ’ ὀλίγον θὰ καταντήσῃ τὸ κρέας νὰ πωλῆται πρὸς δύο καὶ ἡμίσειαν δραχμὰς κατ’ ὀκάν. Ἤκουσα δὲ τοὺς ἐμπορευομένους, οἵτινες μεταφέρουν τοὺς βόας ἐκ Ῥωσσίας, νὰ μοὶ λέγωσι ῥητῶς, ὅτι ἐννοοῦν, νὰ ἐγκαταλείψουν τὸ ἐμπόριον τοῦτο, διότι δὲν τοῖς συμφέρει ὁ τρόπος τῆς φορολογίας. Ἂν ἡ ἐγχώριος κτηνοτροφία ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, τότε βεβαίως πᾶς νόμος, ἐπιβαρύνων τὴν ἔξωθεν εἰσαγωγὴν, ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς προστατευτικός· ἀλλ’ ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ἡ ἐγχώριος κτηνοτροφία δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ παρεμβάλωμεν προσκόμματα εἰς τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγὴν κρεάτων, διότι ἄλλως ἡ τιμὴ τοῦ κρέατος θὰ ὑπερβῇ, ὡς προεῖπον, τὰς 2½ δραχμὰς καθ’ ἑκάστην ὀκάν.

§146ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύο περιλαμβάνονται ζητήματα ἐν τῇ προτάσει τοῦ ἐκ Κορινθίας κ. Βουλευτοῦ. Τὸ πρῶτον εἶναι, ἂν πρέπῃ νὰ διατηρήσωμεν τὸ ὑπάρχον σύστημα τοῦ κατὰ κεφαλὴν τελωνισμοῦ τῶν κτηνῶν, ἢ πρέπῃ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ ψηφισθὲν ἄρτι, ἀλλὰ μήπω ἐφαρμοσθὲν, τοῦ τελωνισμοῦ τῶν ζώντων κτηνῶν κατ’ ὀκάν. Τὸ δεύτερον εἶναι, ἂν ὡρίσαμεν πρεπόντως τὸν δασμὸν κατ’ ὀκάν. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον θεωρῶ, ὅτι, ἀφοῦ ἡ ὑπηρεσία δύναται ἤδη νὰ ἐνεργήσῃ τὸν κατὰ βάρος τελωνισμὸν, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι εἶναι οὗτος προτιμητέος. Ἀντιῤῥήσεις εὐλόγους κατὰ τοῦ κατ’ ὀκάν τελωνισμοῦ, μόνη ἠδύνατο νὰ ἔχῃ ἡ ὑπηρεσία, ἀλλ’ αὕτη ἀναγνωρίζει ἤδη ἑαυτὴν ἱκανὴν πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου. Ὁ μέχρι τοῦδε ἰσχύων τελωνισμὸς ηὐνόει τὴν εἰσαγωγὴν ἐκ Ῥωσσίας καὶ ἐπεβάρυνε τὴν εἰσαγωγὴν ἐξ Ἠπείρου καὶ Μακεδονίας, τούτου δ’ ἕνεκα ἄλλοτε ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης ἐζήτησε τὴν τροποποίησιν τοῦ ἰσχύοντος δασμολογίου, ὡς τροποποιεῖται ἤδη· ἡ δὲ ἀντίῤῥησις, ἣν τότε ἀντέταξα, ἦτο ἀναβλητικὴ, ἕως οὗ ἡ ὑπηρεσία δυνηθῇ νὰ παρασκευασθῇ πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς μεταῤῥυθμίσεως. Ἀποτέλεσμα ἄρα τῆς μεταῤῥυθμίσεως εἶναι ἡ ἀποκατάστασις ἰσότητος, ἐπιβλαβοῦς εἰς τὴν εἰσαγωγὴν ἐκ Ῥωσσίας, ἐφ’ ὅσον ὠφελεῖτο αὕτη ἐκ τῆς τέως ὑφισταμένης ἀνισότητος. Ἡ ζημιουμένη δὲ εἰσαγωγὴ κτηνῶν ὑφίσταται τὴν ζημίαν ἐξ ἐφαρμογῆς μέτρου, ἀποδίδοντος ἰσότητα δασμολογικὴν εἰς εἰσαγόμενα κτήνη, ὧν τὸ κρέας εἶναι προτιμητέον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν καὶ ἰδίως ὑπὸ τὴν τῆς ὑγιεινῆς. Ὥστε περὶ προτιμήσεως τοῦ κατὰ κεφαλὴν τελωνισμοῦ κατ’ ἀντίθεσιν πρὸς τὸν τελωνισμὸν κατ’ ὀκὰν τῶν ζώντων κτηνῶν νομίζω, ὅτι δὲν δύναται νὰ γενῇ λόγος. Νομίζω ὅμως, ὅτι δύναται νὰ γενῇ λόγος περὶ τοῦ δασμολογικοῦ ὅρου, τοῦ κατ’ ὀκὰν ἐπιβαλλομένου. Ἂν ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ ὅρος εἶναι ἀνώτερος τοῦ πρέποντος, οὐδὲν παρεμποδίζει τὴν ἐλάττωσιν. Τὸ κατ’ ἐμὲ, θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν, νὰ εἰσάγωνται οἱ βόες ἀτελῶς· τοιαύτην ἰδέαν εἶχον καὶ ταύτην περιέλαβον ἐν τῷ δασμολογίῳ τοῦ 1884. Αἱ περιστάσεις ὅμως τοῦ Κράτους μᾶς ἠνάγκασαν νὰ φορολογήσωμεν τὰ εἰσαγόμενα κτήνη βαρύτερον. Ἴσως αἱ περιστάσεις τοῦ Κράτους δὲν δικαιολογοῦσι φορολογίαν, τοσοῦτον βαρεῖαν, ἴσως τοὐναντίον ἀπαιτοῦσι καὶ βαρυτέραν φορολογίαν· ταῦτα εἶναι ζητήματα, ἅτινα θέλομεν ἐξετάσει, παρουσιαζομένης εὐκαιρίας. Ἐν τῷ παρόντι ἀρκεῖ ἡ παρατήρησις, ὅτι ὅσα ἐλέχθησαν, δὲν ἐστηρίχθησαν ἐπὶ τῶν πραγμάτων, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, ὁ πρῶτος κινήσας τὸ ζήτημα, ἔλεγεν, ὅτι, καίτοι ὑπερετιμήθη τὸ κρέας ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ κατὰ βάρος τελωνισμοῦ, οἱ κρεωπῶλαι αἰσθάνονται, ὅτι δὲν δύνανται νὰ καλύψωσι τὰς δαπάνας αὐτῶν. Ἀντέταξα εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι εἰσέτι δὲν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος, ὡς ἐξαρτηθείσης τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ ἐκ Βασιλικοῦ Διατάγματος, μήπω ἐκδοθέντος, ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν, νὰ ἐπέλθωσι τὰ ἀποτελέσματα, ὧν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐβεβαίου, ὅτι ἀντελήφθη παρὰ τοῖς κρεωπώλαις, τοὺς ὁποίους αὐτὸς γινώσκει. Ὅταν ὁ νόμος ἐφαρμοσθῇ, ὅταν πεισθῶμεν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς, ὅτι κακῶς ἔχουσι τὰ τοῦ ὅρου τοῦ δασμοῦ, τότε δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ ὅρου, οὐχὶ ὅμως τῆς βάσεως τοῦ δασμοῦ, ἤτοι τῆς κατὰ τὸ βάρος φορολογίας, δι’ ἧς ἀντικατεστήθη ἡ τέως κειμένη ἄνισος φορολογία κατὰ κεφαλήν.

§147ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἰσχύοντος συστήματος ἡ φορολογία ἀπέκτησε βαθμὸν ἰσότητος, οἷον προηγουμένως δὲν εἶχεν, ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ ἐναντίον συνέβη καὶ ὅτι προηγουμένως, ὡς ἐφορολογοῦντο τὰ εἰσαγόμενα ζῶα, ὑπῆρχεν ἰσότης ἐν τῇ φορολογίᾳ, ἐνῷ ἐκ τοῦ εἰσαγομένου συστήματος ἐπῆλθεν ἀνισότης. Τοῦτο δὲ αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς ἀνωμολόγησεν, ὅτε μᾶς εἶπεν, ὅτι τὰ εἰσαγόμενα ζῶα, κυρίως ἐκ Ῥωσσίας, εἶναι ζῶα κατωτέρας ποιότητος. Ἂν λοιπὸν παραδεχθῆτε, ὅτι τὰ εἰσαγόμενα ἐκ Ῥωσσίας ζῶα ἦναι πολὺ κατωτέρας ποιότητος, διότι τὸ κρέας αὐτῶν εἶναι κατώτερον, ἰδίως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν ὑγιεινὴν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τοῦ κρέατος τῶν ζώων τῶν ἐξ ἄλλων μερῶν, καὶ διὰ τοῦτο πωλεῖται εἰς κατωτέραν τιμὴν τῶν ἄλλων κρεάτων, φορολογούμενα ὡς φορολογοῦνται καὶ τὰ λοιπὰ ζῶα, διὰ τοῦ αὐτοῦ ὅρου, ἕπεται, ὅτι ἡ φορολογία δὲν στηρίζεται πλέον ἐπὶ τῆς ἰσότητος. Ἐν γένει τὸ σύστημα τὸ φορολογικὸν στηρίζεται εἰς ὅλα τὰ εἴδη, καὶ ὅταν τὰ εἴδη ἦναι καλλιτέρας ποιότητος, βαρύνονται περισσότερον, τὰ δὲ κατωτέρας ποιότητος ὀλιγώτερον. Προηγουμένως ἐφορολογεῖτο τὸ ζῶον τοῦ μικροῦ ἀναστήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι καλλίτερον, κατὰ κεφαλὴν καὶ κατέβαλλεν ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν δασμὸν μὲ τὸ ζῶον, τὸ εἰσαγόμενον ἐκ Ῥωσσίας, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ μεγαλειτέρου βάρους καὶ τὸ ὁποῖον ἑπομένως ἐπλήρονεν ὀλιγώτερον. Σήμερον φορολογεῖτε τὸν μόσχον, τὸ ἄριστον κρέας, μὲ τὸ αὐτὸ ποσὸν, μὲ τὸ ὁποῖον φορολογεῖτε καὶ τὸν βοῦν τὸν ἐκ Ῥωσσίας· οὕτω δ’ ἀνακουφίζονται αἱ τάξεις αἱ εὐπορώτεραι, ἐπιβαρύνονται δὲ αἱ ἧττον εὔποροι, διότι βεβαίως τὸ ῥωσσικὸν κρέας δὲν τὸ ἀγοράζουν οἱ εὔποροι, ἀλλ’ αἱ ἐργατικαὶ τάξεις.... Ὁ κ. Παχὺς λέγει ὅτι τὸ ἀγοράζει. Βεβαίως ὅταν ἐν τῇ ἀγορᾷ δὲν ὑπάρχει ἄλλο κρέας, εἰμὴ ῥωσσικόν, θὰ τὸ ἀγοράσῃ, ἀλλ’ ὅταν ὑπάρχῃ καλλιτέρας ποιότητος, ἐννοεῖται, ὅτι ὁ κ. Παχὺς θὰ ἀγοράσῃ τὸ καλλιτέρας ποιότητος. Λοιπὸν τὸ μέλλον νὰ ἰσχύσῃ σύστημα τῆς φορολογίας εἶναι ἐντελῶς ἄνισον καὶ ἑπομένως οὐχὶ ὀρθῶς ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὸ σύστημα τοῦτο, διότι δὲν εἶναι ὀρθὸν, ὅτι διὰ τοῦ προϋπάρχοντος συστήματος πολεμεῖται ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ, διότι τὸ ἐγχώριον εἶναι πολὺ καλλιτέρας ποιότητος τοῦ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τοῦτο συναγωνίζεται μὲ τὸ ἐκ τοῦ ἐσωτερικοῦ. Εἶναι δὲ τοσαύτη ἔλλειψις κρεάτων, ὥστε εἰς πολλὰ μέρη τοῦ Κράτους ἐὰν λείψωσι τὰ ἔξωθεν ἐρχόμενα ζῶα, δὲν ὑπάρχει πλέον διόλου κρέας καὶ κυρίως πάσχουσιν αἱ νῆσοι, αἵτινες εἶναι εὐτυχεῖς ὅταν εὑρίσκωσι καὶ κρέας ῥωσσικὸν ἐν τῇ ἀγορᾷ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐθεώρησεν ἐπιβλαβὲς εἰς τὴν ὑγείαν. Λοιπὸν τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, καὶ ἔχετε καθῆκον νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν τοιαύτην πρότασιν, ἀφοῦ μάλιστα ἐδασμολογήθη ἀρκετὰ βαρέως ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ζώων καὶ ἀφοῦ ἔχετε νέον σύστημα δασμολογίας, τὸ ὁποῖον φέρει τὴν ἀνισότητα, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξε προηγουμένως.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Πετρίδου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μὴ ὑπαγωγῆς τῶν ὑπαρχόντων λογιστῶν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου ΑΡΞΒʹ τῆς 29 Μαρτίου 1884. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκεται).

§150ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ νόμος τοῦ 1885 ἔδωκε τὸ εὐεργέτημα τοῦτο εἰς τοὺς λογιστάς, τοὺς τότε διορισθέντας.

§151ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐξήγησα ἄλλοτε, ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ μετὰ πενταετίαν, διότι ὑπῆρχεν ἡ ἰδέα, ὅτι μετὰ τὴν πενταετίαν ὅλοι οἱ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὑπάρχοντες ἤθελον προβιβασθῆ. Δὲν προεβιβάσθησαν, ἑπομένως ὑπῆρχε μία διαφορὰ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν ἄλλων. Ὅτε εἶχεν ὑποβληθῆ τὸ νομοσχέδιον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, δὲν εἶχον προβιβασθῆ λογισταί, καταταχθέντες διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1885, ἐπειδὴ ὅμως τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐψηφίσθη τότε, μετὰ τὴν Σύνοδον προεβιβάσθησαν εἰς λογιστάς, καταταχθέντες μετὰ τὸν νόμον τοῦ 1884. Βεβαίως ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐξαίρεσις, καὶ διὰ τοῦτο λέγομεν «οἱ βαθμολογηθέντες μέχρι τοῦ ἔτους ἐκείνου.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν ά συζήτησιν, ἤτοι ἀντικατασταθείσης τῆς ἐν ἀρχῇ φράσεως «οἱ κατὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου ὑπάρχοντες» διὰ τῆς φράσεως «οἱ μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1888 βαθμολογηθέντες.»

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι δύο τροπολογίαι, ἡ μία εἶναι τοῦ κ. Ἀγγέλου Γεωργαντᾶ.

§153ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀπεῤῥίφθη εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§154ΑΓΓΕΛΟΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς θεωρεῖ τὴν διάταξιν ὡς εὐεργετικήν, παρακαλῶ αὐτόν, νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ εὐεργέτημα τοῦτο καὶ εἰς τοὺς δύο καὶ μόνους ἀνθυποφροντιστάς, οἱ ὁποῖοι μένουσι σήμερον, ἐξ ὧν ὁ πρῶτος ἔχει 22 ἐτῶν ὑπηρεσίαν, ὁ δὲ δεύτερος 18 ἐτῶν, διότι ἄλλως θὰ μείνωσιν ἐκτὸς τῆς διατάξεως.

§155ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπέκτασις τοῦ εὐεργετήματος βεβαίως ὑπάρχει καὶ κατὰ τὴν τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§156ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἐπέκτασις.

§157ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1884, ὅσοι ἐκ τῶν λογιστῶν ἤθελον προβιβασθῆ ἐντὸς πενταετίας ἦσαν καλῶς προβιβασμένοι. Μετὰ τὴν πενταετίαν ὅμως ὤφειλον νὰ ἐκμάθωσι ξένας γλώσσας, ὅπως προβιβασθῶσι. Κατὰ τὸ 1884 ὑπῆρχεν ὡρισμένος ἀριθμὸς λογιστῶν, τοὺς ὁποίους μόνον εἴχετε δικαίωμα νὰ προβιβάσητε.

§158ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν διωρίσθησαν κατὰ τὸ 1884, διωρίσθησαν κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1888 συνεπείᾳ διαγωνισμοῦ.

§159ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸν νόμον. Ἐὰν δὲν διωρίσθησαν τότε, μὴ θέλετε νὰ ἐπεκτείνητε τὸ προνόμιον αὐτὸ ἄνευ λόγου.

§160ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὑποθέσατε, ὅτι ὑπῆρχον ὑπολογισταὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1884. Οὗτοι προεβιβάσθησαν μετὰ τὸν νόμον τοῦ 1884. Εἰς αὐτοὺς θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε τὴν τροπολογίαν αὐτήν; Θὰ ἦναι ἀδικία μεγάλη. Πρόκειται μόνον περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατετάχθησαν ὅτε δὲν ἀπῃτεῖτο τὸ προσὸν τῆς γνώσεως ξένης γλώσσης καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν προεβιβάσθησαν κατὰ τὴν πενταετίαν. Αὐτοὺς, διὰ τοὺς ὁποίους δὲν ἀπῃτεῖτο τὸ προσὸν τῆς ξένης γλώσσης κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς κατατάξεώς των, ἀπαλλάσσομεν τοῦ προσόντος τούτου. Περιλαμβάνονται λοιπὸν εἰς τὴν διάταξιν, ὅπως ἐτροπολογήθη, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἶχον καταχθῆ πρὶν ἢ ὁ νόμος τοῦ 1884 ἐφαρμοσθῆ, καὶ ἀποκλείονται ἀπ’ ἐναντίας ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατετάχθησαν μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, καὶ ἀποκλείονται καθ’ ὅσον, ὅτε κατετάχθησαν, ἐγνώριζον, ὅτι ὁ νόμος ἀπαιτεῖ αὐτὸ τὸ προσόν.

§161ΑΓΓ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν λογιστῶν ὑπάγονται καὶ οἱ ἀνθυποφροντισταί, καθ’ ὅσον ὅτε ἐψηφίσθη ὁ νόμος περὶ βαθμολογήσεως τῶν οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ, τότε ὑπῆρχον καὶ ἀνθυποφροντισταί, ἤτοι κατὰ ἕνα βαθμὸν ἀνώτεροι τῶν λογιστῶν. Εὐεργετεῖτε τοὺς λογιστὰς σήμερον καὶ ἑρμηνεύετε τὴν διάταξιν ταύτην, ὅπως ἀποκτήσωσιν αὐτοὶ τὸ δικαίωμα νὰ προβιβασθῶσιν. Ἐγὼ λέγω, τὴν εὐεργετικὴν ταύτην διάταξιν νὰ ἐπεκτείνητε καὶ εἰς τοὺς ἀνθυποφροντιστάς, ἐξ ὧν ὁ εἷς ἔχει, ὡς εἶπον, 22 ἐτῶν ὑπηρεσίαν, ὁ δ’ ἕτερος 18.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Γεωργαντᾶ.

§163ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ ἤδη ὑπάρχοντες ἀνθυποφροντισταὶ δύνανται νὰ προβιβασθῶσιν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ φροντιστοῦ, καὶ ἂν δὲν ὑπηρέτησαν ὡς μέλη οἰκονομικοῦ συμβουλίου πολεμικῶν πλοίων».

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Γεωργαντᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Ἀκολούθως γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν εἰς ξένα πολεμικὰ πλοῖα ἐκπαιδευομένων ἀξιωματικῶν τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκεται).

§166ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὰ ἐπιδόματα τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι ὡρισμένα διὰ νόμου. Ἤθελεν εἶσθαι τακτικώτερον καὶ μᾶλλον σύμφωνον μὲ τὸν Λογιστικὸν Νόμον, ἐὰν ἐτίθεντο βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ προσδιορισθῶσι τὰ ἐπιδόματα.

§167ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὰ ἐπιδόματα πάντων τῶν ἀξιωματικῶν κανονίζονται διὰ νόμου. Ἐδῶ πρόκειται περὶ νέων, ἀποστελλομένων πρὸς ἐκπαίδευσιν· ὁ νόμος δὲν προβλέπει, καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια· σημειώσατε δὲ, ὅτι τοιοῦτοι εἶναι μόνον δύο· ὁ νόμος ἀπαιτεῖ τὸ προσὸν τῆς θαλασσίου ὑπηρεσίας εἰς πολεμικὰ βασιλικὰ πλοῖα, καὶ ἐννοεῖται, εἰς Ἑλληνικὰ πλοῖα. Ἠγέρθη τὸ ζήτημα: οἱ ἐν ξένοις πλοίοις εὑρισκόμενοι πρὸς ἐκπαίδευσιν θεωροῦνται, ὡς ἔχοντες θαλάσσιον ὑπηρεσίαν, ἢ ὄχι; τὸ ζήτημα τοῦτο λύομεν.

§168ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο εἶναι πολὺ ὀρθὸν, ἀλλὰ τακτικώτερον ἤθελεν εἶσθαι, νὰ ὁρισθῇ διὰ τοῦ νόμου, ποῖον ποσοστὸν θέλει δοθῆ ὡς ἐπίδομα. Ἡμεῖς δύνασθε, ὡς λέγετε, νὰ τὸ ὁρίσητε ἐπὶ τὸ οἰκονομικώτερον. Ἀλλὰ τίς θὰ ἐμποδίσῃ ἄλλον Ὑπουργὸν, ἢ καὶ ὑμᾶς, ἐὰν πεισθῆτε, νὰ κανονίσητε διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος δεκαπλάσιον ἐπίδομα;

§169ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς αὐτὸς θὰ ἐνεργῇ πάντοτε ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως· εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν.

§171Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὅτε εἰσήχθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐνομίσαμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλε πράγματι μέτρα πρὸς θεραπείαν τῶν παραπόνων τῶν πολιτῶν. Ἀλλ’ ἐν τῷ δευτέρῳ ἐδαφίῳ τοῦ 1ου ἄρθρου ὑπολανθάνει διάταξίς τις, κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδὲν ἄλλο θὰ πράξωμεν ἢ νὰ νομιμοποιήσωμεν ἀκριβῶς τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου· διότι ἰδοὺ τί λέγει τὸ δεύτερον ἐδάφιον τοῦ 1ου ἄρθρου: «ἄνευ μεταβολῆς τοῦ ἀρχικοῦ ἀριθμοῦ κτλ.». Παρακαλῶ ἑπομένως ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου ἐπί τινας ἡμέρας, ὅπως μελετηθῇ καλλίτερον, ἐννοεῖται, ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου, διότι κατ’ ἀρχὴν πρέπει νὰ γίνῃ δεκτόν.

§172ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ παρασκευασθεὶς κατάλογος ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς κατὰ τὸν κείμενον νόμον λειτουργησάσης, προεκάλεσε παράπονα περὶ κατατάξεως εἰς ἀνωτέραν τάξιν τῶν κατατακτέων εἰς κατωτέραν, καὶ πάλιν εἰς κατωτέραν τῶν κατατακτέων εἰς ἀνωτέραν. Ὁ ἔλεγχος τῶν τοῦ καταλόγου ἀπέδειξεν, ὅτι τὰ πλεῖστα τῶν παραπόνων ἦσαν ἀβάσιμα, πολλὰ μάλιστα, προελθόντα ἐξ ἐσφαλμένων εἰσηγήσεων, ἐκ παραστάσεων οὐχὶ ἀληθῶν καὶ ἐκ πλαστογραφίας, οὐχ ἧττον ὅμως ὑπῆρξαν καί τινα δεδικαιολογημένα. Ταῦτα δὲν ἀφεώρων εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰς ἑκάστην τάξιν καταταχθέντων, ἀλλ’ εἰς τὴν πρὸς ἄλληλα σχετικὴν κατάταξιν τῶν προσώπων· ἄριστον μέτρον πρὸς ἄρσιν τῶν ἀφορμῶν τῶν παραπόνων ἐθεωρήθη ἡ ἀνάθεσις τῆς πρὸς ἀλλήλους σχετικῆς κατατάξεως τῶν ὁμοτέχνων, ἀσχέτως πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰς ἑκάστην τάξιν κατατακτέων, εἰς αὐτοὺς τούτους τοὺς ἐπιτηδευματίας διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν. Ἐγένετο λόγος κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ μέτρου ἐπὶ τοῦ ὅλου συστήματος τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων. Εἶπον, ὅτι τοιοῦτο μέτρον εἶναι παρεσκευασμένον. Εἶναι ὅμως τὸ μέτρον γενικώτερον, διότι δὲν ἀφορᾷ μόνον εἰς τὴν ἐν κατηρτισμένῳ καταλόγῳ κατάταξιν τῶν ἐπιτηδευματιῶν, ὅπως τὸ προτεινόμενον ἤδη νομοσχέδιον, ἀλλὰ διαῤῥυθμίζει τὴν ὅλην διαδικασίαν. Ἐν τῷ ἀρχικῷ καταρτισμῷ τοῦ καταλόγου, ὡς εἰκὸς, δὲν ἀνατίθεται εἰς τοὺς ἐπιτηδευματίας ὁ κανονισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰς ἑκάστην τάξιν κατατακτέων, διότι τοὺς ἐπιτηδευματίας θὰ ἐκίνει τὸ συμφέρον εἰς κατάταξιν πάντων ἐν τῇ ἐσχάτῃ τάξει. Ἐννοεῖται, ὅτι ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τῇ καθοριζούσῃ τὸν κατατακτέον εἰς ἑκάστην τάξιν ἀριθμὸν, πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύωνται καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δήμου καὶ τὰ συμφέροντα τῆς Πολιτείας, ἡ Ἐπιτροπὴ ἄρα αὕτη δὲν δύναται νὰ συνίσταται, ὅπως ἡ ἀποφαινομένη μόνον περὶ τῆς σχετικῆς πρὸς ἀλλήλους κατατάξεως τῶν ὁμοτέχνων. Ἡ Ἐπιτροπὴ, ἥτις θὰ καθορίσῃ τοὺς ἀριθμοὺς τῶν κατατακτέων εἰς ἑκάστην τάξιν, ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ συμφέρον τῶν ἐπιτηδευματιῶν καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Δήμου, ἐπὶ πᾶσι δὲ τὸ νόμιμον. Αἱ Ἐπιτροπαὶ ὅμως, αἵτινες θὰ προσδιορίσωσι τὴν πρὸς ἀλλήλους σχέσιν τῶν ὁμοτέχνων, ὅπως, καθ’ ἣν ἡ σχέσις αὕτη καθορίζει σειράν, πληρωθῶσιν οἱ ὑπὸ τῆς πρώτης Ἐπιτροπῆς ὁρισθέντες ἀριθμοὶ τῶν τάξεων, μόνον εἰς τὴν σχετικὴν πρόσοδον τῶν ὁμοτέχνων ὀφείλουσι ν’ ἀποβλέψωσι, τὸ δὲ Δημόσιον καὶ ὁ Δῆμος οὐδὲν ἔχουσιν ἐνδιαφέρον ἐν τῇ κατατάξει τούτων μᾶλλον ἢ ἐκείνων ἐν τοῖς ἀριθμοῖς τῶν τάξεων, ἀφοῦ οἱ ἀριθμοὶ θέλουσι πάντως πληρωθῆ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ παραλείπομεν τὰ τῆς πρώτης Ἐπιτροπῆς, παραλαμβάνοντες τοὺς ἀριθμοὺς τῶν τάξεων ἐκ τοῦ καταρτισθέντος καταλόγου, καὶ κανονίζομεν τὰ τῶν Ἐπιτροπῶν τῶν ὁμοτέχνων, αἵτινες θέλουσι κανονίσει τὴν σειράν, καθ’ ἣν οὗτοι θὰ ταχθῶσιν ἐν τοῖς ἀριθμοῖς τοῦ καταρτισθέντος καταλόγου. Πλέον τούτου, τό γε νῦν ἔχον, δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, διότι ἂν δώσωμεν εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς τῶν ὁμοτέχνων τὸ δικαίωμα τῆς ἀναθεωρήσεως τῶν κατὰ τὸν καταρτισθέντα κατάλογον ἀριθμῶν, ἀσχέτως πρὸς τὴν ἐν αὐτοῖς κατάταξιν τῶν προσώπων, ἐκθέτομεν τὰς Ἐπιτροπὰς εἰς τὸν πειρασμόν, νὰ ζημιώσωσι τὸ Δημόσιον καὶ τὸν Δῆμον ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν ἐντολέων αὐτῶν, μειοῦντες τοὺς ἀριθμοὺς τῶν ἀνωτέρων τάξεων καὶ ἐξογκοῦντες τοὺς τῶν κατωτέρων. Ὅταν δὲν καθορίζωμεν τὴν τάξιν ἀναλόγως τοῦ μισθώματος, μόνη ἐγγύησις ὑπὲρ τῆς Πολιτείας εἶναι ὁ καθορισμὸς τῶν ἀπαρτιζουσῶν τὰς τάξεις ἀριθμῶν τῶν ἐπιτηδευματιῶν ὑπὸ Ἐπιτροπῆς, ἐκπροσωπούσης τὰ τῆς Πολιτείας συμφέροντα.

§173ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἔχετε καὶ τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς ἐφέσεως.

§174ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐπανόρθωσις ἀδικημάτων ἐν τῇ ἐκδικάσει τῶν καταλόγων δὲν ἀναπληροῖ ἃς ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώκωμεν ἐγγυήσεις ἐν τῇ ἀρχικῇ τῶν καταλόγων συντάξει.

§175ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ δημοσιευθεὶς κατάλογος ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ὅστις συνετάχθη ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους, ἤγειρεν ἀληθῆ θύελλαν ἐν τῇ πρωτευούσῃ καὶ ἄπειρα παράπονα ἐγεννήθησαν ἐκ μέρους τῶν βιομηχάνων. Τινὲς ἐξ αὐτῶν παρεπονοῦντο, ὅτι ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς μετερχόμενοι ἐπάγγελμα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν περὶ φόρου ἐπιτηδευμάτων νόμον κατατάσσεται εἰς τάξιν ἀνωτέραν ἐκείνης, εἰς τὸν ὁποίαν ἀνήκει τὸ ἐπάγγελμα, τὸ ὁποῖον πράγματι ἐξασκοῦσι, καὶ ὅτι ἑπομένως ὑπεβλήθησαν εἰς φόρον πολὺ βαρύτερον. Παραδείγματος χάριν ἤκουσα νὰ λέγωσιν, ὅτι καφεπῶλαί τινες ἁπλοῖ, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸν νόμον ἀνήκουσιν εἰς τὴν πρώτην τάξιν τῶν φορολογουμένων, ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς πωληταὶ οἰνοπνευμάτων καὶ κατετάχθησαν εἰς τὴν ἕκτην κλάσιν, ἑπομένως ἐχρεώθησαν, ἀντὶ 22–156 δραχμῶν, μὲ φόρον δραχ. 66–462. Ἐπίσης μάγειροι, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐτοὶ ὑπάγονται εἰς τὴν κατωτάτην κλάσιν καὶ ἐπιβαρύνονται μὲ φόρον δραχ. 22–156, ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ξενοδόχοι, καὶ ἑπομένως κατετάχθησαν εἰς τὴν τετάρτην κλάσιν, τῆς ὁποίας ὁ φόρος ἀναβαίνει εἰς δραχ. 110–330· ἁπλοῖ κουρεῖς, οἱ ὁποῖοι φορολογοῦνται μὲ 18 δραχμὰς, ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς κουρεῖς μὲ ἀρώματα καὶ ἑπομένως ἐπεβαρύνθησαν μὲ 48 δραχμάς. Ῥάπται ἁπλοῖ, οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται καὶ αὐτοὶ εἰς τὸ ἄνευ τάξεως δασμολόγιον καὶ ἔπρεπε νὰ πληρώσωσιν 27 δραχμὰς, ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἐμποροῤῥάπται καὶ ἑπομένως ἐπεβαρύνθησαν μὲ φόρον 88–264 δραχμῶν. Αὐτὸ εἶναι τὸ γενικώτερον καὶ κυριώτερον παράπονον, τὸ ὁποῖον ἠκούετο κατὰ τοῦ συνταχθέντος καταλόγου τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων. Δεύτερον παράπονον εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν κατάταξιν τῶν εἰς τινα κλάσιν ἀνηκόντων βιομηχάνων εἰς τὰς διαφόρους τάξεις, αἵτινες διὰ τὰς Ἀθήνας εἶναι ἑπτὰ, ἔλαβον χώραν ἀδικίαι, καὶ πολλοὶ κατετάχθησαν εἰς τάξιν ἀνωτέραν ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ καταταχθῶσι, διότι δὲν ἐξετετιμήθη ὀρθῶς τὸ ἐνοίκιον τοῦ καταστήματος, εἰς τὸ ὁποῖον μετέρχονται τὸ ἐπάγγελμά των. Μετὰ τὰ δύο ταῦτα παράπονα ἠκούσθη καὶ τρίτον ἐκ μέρους τινῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀρκοῦνται μόνον νὰ παραπονῶνται διὰ τὸ γενόμενον εἰς αὐτοὺς, ἀλλὰ συγχρόνως παραπονοῦνται, ὅτι ἄλλοι, ὁμότεχνοι αὐτῶν, ἔχοντες κέρδη πολὺ περισσότερα, ὑπήχθησαν εἰς τάξιν κατωτέραν ἐκείνης, εἰς ἣν ἦτο δίκαιον νὰ καταταχθῶσιν. Ἑπομένως τὰ παράπονα, τὰ κατὰ τοῦ καταλόγου αὐτοῦ, εἶναι τριῶν εἰδῶν, τὸ μικρότερον δὲ ὅλων εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ τὸ ὁποῖον προτίθεται νὰ θεραπεύσῃ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Τὰ παράπονα τῶν βιομηχάνων ἔλαβον μεγάλας διαστάσεις, ἐγράφησαν εἰς τὸν τύπον, ἤχθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀνεφέρθησαν δι’ Ἐπιτροπῶν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἦσαν τόσον ἔντονα καὶ ζωηρὰ, ὥστε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπείσθη, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀδιαφορήσῃ, καὶ ἀπέσυρε τὸν κατάλογον, ἀντὶ ὅμως νὰ ἀκυρώσῃ τὸν κατάλογον ἐκεῖνον, περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ ὑποβάλῃ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, καθὼς πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ προαγορεύσας κ. συνάδελφος, δὲν θεραπεύει οὐδὲν παράπονον, διότι, ἐὰν τυχὸν καφεπώλης τις ἐχαρακτηρίσθη ὡς οἰνοπνευματοπώλης καὶ ἀντὶ νὰ πληρώσῃ 20 δραχμὰς ὑπεχρεώθη νὰ πληρώσῃ 100 ἢ 150, οὐδεμία ἐπέρχεται θεραπεία. Ποίαν θεραπείαν ὑπόσχεται ὁ κ. Πρωθυπουργός; Τὴν τελευταίαν, ἤτοι τὴν θεραπείαν τοῦ τελευταίου μόνον παραπόνου, δηλ. ἐάν τις παραπονῆται, ὅτι κατετάχθη εἰς τάξιν ἀνωτέραν ἀπὸ ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ καταταχθῇ, ἄλλος δὲ ὁμότεχνος κατετάχθη εἰς τάξιν κατωτέραν, δίδεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὸ δικαίωμα νὰ μεταθέσῃ ἐναλλὰξ αὐτούς· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐννοεῖ ν’ ἀπολέσῃ οὐδὲ ἓν λεπτὸν ἀπὸ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν εἰς τὸν κατάλογον τοῦ φόρου ἐπιτηδευμάτων, τὸν ὁποῖον θεωρεῖ ἱερόν. Ἀλλὰ τοῦτο κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι διόρθωσις τοῦ κακοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον ἐξηγέρθη ὁλόκληρος ἡ κοινωνία τῶν Ἀθηνῶν· ἀπεναντίας φρονῶ, ὅτι, ἀντὶ νὰ θεραπεύσῃ τὸ κακὸν, θέλει γεννήσῃ λογομαχίας καὶ διαπληκτισμοὺς, καὶ διὰ τοῦτο εἶναι συμφερώτερον νὰ λείψῃ καὶ αὐτὴ ἡ εὐκολία. Ἂς κάμῃ ἕκαστος τὸ παράπονόν του εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τὴν δικαστικὴν καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἂς πράξῃ ὅ,τι ὁ Θεὸς τὴν φωτίσῃ. Ἄλλως τε ἀμφιβάλλω, ἐὰν θὰ εὑρεθῶσι βιομήχανοι, οἱ ὁποῖοι ν’ ἀναλάβωσι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι εἶναι προτιμότερον νὰ λείψῃ ἡ εὐκολία αὕτη καὶ νὰ μείνωσι τὰ πράγματα ὡς σήμερον ἔχουσιν, ἡ δὲ δικαστικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ τὰς ἐνστάσεις τῶν παραπονουμένων.

§176ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Βουλευτὴς ἔχῃ γνώμην, ὅτι κακῶς διετάχθησαν τὰ τοῦ καθορισμοῦ τῶν ὁμοτέχνων, τῶν ταχθησομένων ἐν τοῖς ἀριθμοῖς τῶν τάξεων, τουτέστιν, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ, ἡ διοριζομένη ὑπ’ αὐτῶν τῶν ὁμοτέχνων, δὲν εἶναι ἡ κατάλληλος πρὸς τὴν σχετικὴν αὐτῶν κατάταξιν, ἔχει γνώμην ἀντίθετον πρὸς τὴν ἡμετέραν καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ ἔλθωμεν πρὸς αὐτὸν εἰς συνεννόησιν· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον φρονῇ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν παρέχει τὴν θεραπείαν τῶν παρ’ αὐτοῦ καταγγελλομένων, νομίζω, ὅτι ἡ συνεννόησις εἶναι ἄφευκτος, διότι τὸ νομοσχέδιον περιέχει πανθ’ ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ. Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, περὶ ὧν ἐποιησάμεθα λόγον, ἀφορῶσιν εἰς τὸ πρῶτον στάδιον τῆς διαδικασίας, εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ πρωτοδίκου καταλόγου, εἰς ὃν συντρέχουσι πρῶτον ἡ ἐργασία περὶ τῶν ἀπαρτιζόντων τὰς τάξεις ἀριθμῶν, ἐν ᾗ, ὡς παρέστησα πρότερον, αἱ ἐγγυήσεις ἐνδιαφέρουσι καὶ τὸ Δημόσιον καὶ τὸν δῆμον συνάμα μετὰ τῶν ἐπιτηδευματιῶν, καὶ δεύτερον ἡ ἐργασία περὶ τῆς σχετικῆς σειρᾶς τῶν κατατακτέων εἰς τοὺς ἀριθμοὺς τῶν τάξεων ὁμοτέχνων, ἐν ᾗ αἱ ἐγγυήσεις ἐνδιαφέρουσι μόνους τοὺς ἐπιτηδευματίας. Ἀλλὰ ταῦτα ἀποτελοῦσι τὸ πρῶτον στάδιον τῆς διαδικασίας, τὸ τῆς συντάξεως τοῦ καταλόγου, τὸ δὲ δεύτερον στάδιον τὸ τῆς ἐκδικάσεως, μένει ἀκέραιον, ὡς ἔχει ἐν τῇ κειμένῃ νομοθεσίᾳ, μεταβαλλομένων μόνον τῶν μελῶν τῆς ἐκδικαστικῆς τῶν ἐνστάσεων Ἐπιτροπῆς· διότι, ἐν ᾧ μέχρι σήμερον τὴν ἐκδίκασιν ἐνήργει ὁ Νομάρχης, ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ ὁ Εἰρηνοδίκης, κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὴν ἐκδίκασιν ἐνεργοῦσιν ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, ἢ εἷς Πρωτοδίκης, ὑπ’ αὐτοῦ ὁριζόμενος, ὁ Πρόεδρος τῆς διαρκοῦς Ἐπιτροπῆς τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου καὶ ὁ κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον ἐκλεγόμενος ἐξ ἑκάστης βιομηχανίας ἐπιτηδευματίας. Ἑπομένως, ἐνῷ πάντα τὰ κατὰ τὴν ἐκδίκασιν ἐξακολουθοῦσι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὑφιστάμενα, ὅπως μέχρι τοῦδε, παρέχονται εἰς τοὺς ἐπιτηδευματίας πλείονες ἐγγυήσεις, διότι εἰσάγεται ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἀντιπρόσωπος αὐτῶν, ἡ δ’ Ἐπιτροπὴ παύει ἐκπροσωποῦσα τὴν διοίκησιν, ἐν αὐτῇ δὲν θὰ ἑδρεύῃ καὶ δὲν θὰ προεδρεύῃ ὁ Νομάρχης, ἐν αὐτῇ δὲν θὰ παρακάθηται ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου· τούτους ἀντικαθιστᾷ δικαστικὸς λειτουργὸς καὶ ἀντιπρόσωπος τοῦ νομοῦ ἀντὶ τοῦ δήμου, ἀμέσως διαφερομένου εἰς τὴν ἐκ τῆς φορολογίας πρόσοδον. Ἡ Ἐπιτροπή, οὕτω μετεῤῥυθμισμένη, διατηρεῖ ἀναλλοίωτον τὴν προτέραν αὑτῆς δικαιοδοσίαν· αὕτη ἀποφασίζει ἐπὶ τῇ ἐνστάσει τοῦ καφεπώλου, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι δὲν εἶναι καφεπώλης, ἀλλ’ εἶναι κατατακτέος ἐν τῇ κλάσει τῶν μαγείρων, καὶ περὶ τοῦ μὴ πωλοῦντος καπνὸν, ὅτι κακῶς κατετάχθη εἰς τὴν κλάσιν τῶν καπνοπωλῶν καὶ ὅτι εἶναι κατατακτέος εἰς τὴν κλάσιν, εἰς ἣν ὑπάγονται οἱ ἐπαγγελλόμενοι τὴν βιομηχανίαν, ἣν πράγματι μετέρχεται. Περὶ πάντων τούτων οὐδὲν περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, διότι προκειμένου περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ καταλόγου ἐν τῷ δευτέρῳ σταδίῳ, ἤτοι ἐν τῷ τῶν ἐκδικάσεων, περὶ τούτου μόνον προενόησε τὸ νομοσχέδιον, πῶς νὰ περιβάλῃ δι’ ὅσων ἔνεστι πλειόνων ἐγγυήσεων τὴν ἐκδικάζουσαν τὰς ἐνστάσεις Ἐπιτροπὴν ἐν αὐτῇ τῇ συστάσει της. Ἡ τοιαύτη τῶν ἐγγυήσεων ἐπαύξησις δὲν εἶναι ἀποχρῶν λόγος πρὸς παραδοχὴν τῆς γνώμης τοῦ κ. Βουλευτοῦ, προτείνοντος, ὅπως εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἐνστάσεων Ἐπιτροπὴν παραπεμφθῇ πρὸς ἐκδίκασιν αὐτὸς ὁ κατηρτισμένος κατάλογος, ὡς ἔχει. Κατ’ ἐμέ, ὀρθῶς πράττομεν, ἀντικαθιστῶντες τὴν κατὰ τὰ τέως κείμενα ἐκδικαστικὴν Ἐπιτροπὴν δι’ ἄλλης, περιβαλλομένης διὰ πλειόνων ἐγγυήσεων...

§177ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς αὐτὸ οὐδεμίαν φέρω ἀντίῤῥησιν.

§178ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὀρθῶς δ’ ἐπίσης πράττομεν, παραπέμποντες πρὸς ἐκδίκασιν εἰς τὴν ἀνασχηματιζομένην Ἐπιτροπήν, οὐχὶ τὸν κατάλογον τὸν πλημμελῶς καταρτισθέντα, ὡς ἔχει, ἀλλὰ τὸν αὐτὸν κατάλογον, ἀνατεθεωρημένον ὡς πρὸς τὴν σειρὰν τῆς κατατάξεως τῶν ὁμοτέχνων ὑπὸ τῶν ἐχόντων καὶ τὸ συμφέρον καὶ τὰς γνώσεις, ὅπως καταστήσωσιν αὐτὸν, ὅσον ἔνεστι συμφωνότερον πρὸς τὰ πράγματα.

§179ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§180ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην ἐξήγησιν δὲν εἶπον ὅσα λέγω σήμερον· ἀλλὰ δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ εἴπω τι περὶ τούτων, διότι τὸ νομοσχέδιον εἶναι σαφέστατον. Τὸ νομοσχέδιον οὐδαμοῦ λέγει, ὅτι μεταβάλλεταί τι ἐν τῷ σταδίῳ τῆς ἐκδικάσεως τοῦ καταλόγου, εἰμὴ μόνον, ὅτι μεταβάλλεται ὁ καταρτισμὸς τῆς ἐκδικαστικῆς Ἐπιτροπῆς. Οὔτε εἶπόν τι, οὔτε ἠδυνάμην νὰ εἴπω τι ἀντίθετον τούτου, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον θεμελιώδης βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀκριβῶς αὕτη. Εἶπον, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον οἱ ἀριθμοὶ τῶν ἀπαρτιζόντων τὰς τάξεις παραλαμβάνονται ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ κατηρτισμένῳ καταλόγῳ, τὴν δ’ ἐν τοῖς ἀριθμοῖς κατάταξιν τῶν προσώπων ἀναθέτομεν εἰς αὐτοὺς τοὺς ἐπιτηδευματίας, τὸν κατάλογον δὲ, οὕτως ἀνατεθεωρημένον, παραδίδομεν εἰς τὴν ἐκδικάζουσαν τὰς ἐνστάσεις Ἐπιτροπήν, καταλληλότερον καταρτιζομένην. Εἰς τοὺς ἐπιτηδευματίας ἠρνήθημεν μόνον τὸ δικαίωμα τῆς μεταβολῆς τῶν ἀριθμῶν, εἰς τὴν ἐκδικάζουσαν ὅμως Ἐπιτροπὴν ἀφήσαμεν τὸ δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὰ πάντα. Δὲν εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς μεταβολῆς τῶν ἀριθμῶν εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς τῶν ἐπιτηδευματιῶν, ἀφοῦ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ἀνεγνωρίσαμεν τὰς πλημμελείας τοῦ καταλόγου. Αἱ πλημμέλειαι συνίστανται εἰς τὴν κατάταξιν τῶν ἐπιτηδευματιῶν εἰς τάξεις, εἰς ἃς δὲν ἀνήκουσι.

§181ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Τὰ παράπονα εἶναι πολλαπλᾶ.

§182ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς μόνον ἐκεῖνο ἀνεγνωρίσαμεν, ἐκείνου δὲ ἡ ἐπανόρθωσις εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς συστάσεως τῶν Ἐπιτροπῶν τῶν ὁμοτέχνων. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀπαρτιζόντων τὰς τάξεις ἀριθμῶν ἡ ἐκδικάζουσα Ἐπιτροπὴ ἔχει δικαιοδοσίαν πρὸς παντὸς ἀτόπου τὴν θεραπείαν. Ὡς πρὸς τὴν σχετικὴν σειρὰν τῆς κατατάξεως τῶν ὁμοτέχνων ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ἐργασίας τῶν Ἐπιτροπῶν τῶν ἐπιτηδευματιῶν, πέραν δὲ τούτου ἐγγυήσεις μόνον ἠθελήσαμεν νὰ προσθέσωμεν, κατ’ οὐδὲν δὲ ἄλλο νὰ μεταβάλωμεν τὰ κείμενα. Ἤδη, ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τὴν προτεινομένην παρὰ τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν ἀναβολὴν, ἀποτέλεσμα ἔσται, ὅτι εἰς τὴν ἐκδικάζουσαν Ἐπιτροπὴν, ὡς εἶναι ἤδη κατηρτισμένη, θὰ παραπεμφθῇ ὁ κατηρτισμένος κατάλογος, ὡς ἔχει, ἐὰν δὲ τὸ νομοσχέδιον ἐπιψηφισθῇ, θ’ ἀναθεωρηθῇ ὁ κατάλογος ὑπὸ Ἐπιτροπῶν, ἐκλεχθησομένων παρὰ τῶν ἐπιτηδευματιῶν καὶ οὕτως ἀνατεθεωρημένος θὰ παραπεμφθῇ πρὸς ἐκδίκασιν εἰς Ἐπιτροπὴν, ἧς ἡ σύστασις παρέχει τὰς ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιωχθείσας ἐγγυήσεις.

§183ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἀκούομεν ἀπὸ τῆς συντάξεως αὐτοῦ τοῦ καταλόγου, εἶναι ἀκριβῆ, τὸ νομοσχέδιον ἐλαχίστην ἢ οὐδεμίαν θὰ φέρῃ θεραπείαν. Τὸ νομοσχέδιον ἐφαρμόζει ἐπὶ προσωπικῆς φορολογίας διανεμητικὸν σύστημα, ἐπὶ τῆς παρούσης δὲ φορολογίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ διανεμητικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσαμεν διὰ τὰ ζῶα, διότι οἱ ἄνθρωποι δὲν εἶναι οὔτε αἶγες, οὔτε πρόβατα. Καλῶς παρετήρησαν οἱ προαγορεύσαντες, ὅτι ἡ πρωτοβάθμιος Ἐπιτροπὴ θὰ ἐπιφέρῃ ἐλαχίστας τροποποιήσεις εἰς τὸν κατάλογον, ἢ καὶ οὐδεμίαν. Οὐδὲν ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς θὰ θελήσῃ νὰ ἀναβιβάσῃ ἕτερον συνάδελφον ἐκ τῆς κλάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν τὸν κατέταξεν ἡ λειτουργήσασα ἤδη Ἐπιτροπὴ, ἀφοῦ μάλιστα οὐδεμίαν θὰ ἔχῃ βάσιν δικαιολογίας ἀπέναντι τοῦ συναδέλφου του. Τὸ νομοσχέδιον ἀφίνει τὰ μέλη τῆς πρωτοβαθμίου Ἐπιτροπῆς νὰ κρίνωσιν, ὡς ἔνορκοι, κατὰ συνείδησιν περὶ τῆς κλάσεως, εἰς ἣν ἀνήκει ἕκαστος συνάδελφός των, διότι τοῖς ἀπαγορεύει νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὴν βάσιν τοῦ ἐνοικίου, τὴν καθιερωμένην ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων. Κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ὁ κατάλογος θὰ μείνῃ ὡς ἔχει. Θὰ ἔλθῃ δὲ ἡ δευτεροβάθμιος Ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία θὰ ἔχῃ κατάλογον συντεταγμένον παρὰ δύο Ἐπιτροπῶν, καὶ θὰ εὑρίσκηται ἀπέναντι τεκμηρίων καταδικαζόντων πάντα παραπονούμενον διὰ τὴν κακὴν αὐτοῦ κατάταξιν. Ἡ ἀναβολὴ, ἡ ζητουμένη, βεβαίως δὲν δύναται νὰ φέρῃ βλάβην εἰς τοὺς ἐπιτηδευματίας, τοὺς κακῶς καταταχθέντας, δύναται ὅμως νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τρόπον θεραπεύοντα τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ κοινωνία ἀνεγνώρισαν. Σχηματίσατε τὴν Ἐπιτροπὴν ἐξ ἀντιπροσώπων ἑκάστου ἐπαγγέλματος, προσθέσατε εἰς αὐτὴν, ἂν θέλητε, καὶ ἕνα ἢ δύο ὑπαλλήλους, δημοτικοὺς ἢ διοικητικούς, ἀλλ’ ἀφήσατε τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην ἐλευθέραν νὰ κατατάξῃ τοὺς ἐπιτηδευματίας ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὑφισταμένης νομοθεσίας, χωρὶς νὰ περιορίσητε αὐτὴν ἐντὸς τοῦ προσδιορισθέντος ἀριθμοῦ δι’ ἑκάστην κλάσιν, διότι οὕτω μεταβάλλοντες τὸ σύστημα τῆς φορολογίας εἰς διανεμητικὸν δεσμεύετε αὐτήν. Λάβετε ὅσας θέλετε ἐγγυήσεις περὶ τοῦ σχηματισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς· ἔχετε τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας παρέχει ὁ νόμος περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, βασισθῆτε ἐπ’ αὐτῶν καὶ ἀφήσατε τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ κάμῃ κατάταξιν ἐλευθέραν. Μὴ δεσμεύετε δὲ αὐτὴν ἐντὸς τῶν προσδιορισθέντων ἀριθμῶν, διότι ἡ δέσμευσις αὕτη καθιστᾷ τὸ στάδιον τοῦτο τῆς πρώτης ἀναθεωρήσεως ἢ ἄσκοπον, ἢ ἐπιβλαβὲς διὰ τοὺς ἐπιτηδευματίας.

§184ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Μεθ’ ὅλα, ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 4 δὲν εἶναι σαφὲς, χρήζει διασαφήσεως, καὶ ἡ διασάφησις εἶναι ἀναγκαία, διότι ἐξ αὐτῆς ταύτης ἐξαρτᾶται ὅλη ἡ διόρθωσις τῶν ἀτόπων. Χρήζει δὲ διασαφήσεως ἔτι διότι τὰ δικαιώματα τῆς πρωτοδίκου Ἐπιτροπῆς εἶναι λίαν περιωρισμένα, τοῦτο δὲ τὸ ἀνεγνώρισε καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ τοῦτο ἡ κατ’ ἔφεσιν Ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ δικαιώματά της, μήπως ἐξ ἀναλογίας θεωρηθῇ, ὅτι θὰ δικάσῃ τὰς ἐνστάσεις, τὰς περιεχομένας ἐν τῷ ἄρθρῳ 1. Τὰ ἄτοπα, τὰ συμβάντα ἐκ τῆς συντάξεως τῶν καταλόγων, εἶναι διπλᾶ, καὶ κατὰ τὰς κλάσεις καὶ κατὰ τοὺς ἀριθμοὺς, καὶ ἔπρεπε νὰ προνοήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ διορθώσεως ἀμφοτέρων τῶν ἀτόπων, ἔπρεπε δὲ, διὰ νὰ πράξῃ τοῦτο, νὰ προσθέσῃ καὶ δύο μέλη τῆς Διοικητικῆς Ἐξουσίας, ἵνα ὑπάρχῃ ἐγγύησις τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου· εἴτε τοῦτο ἠδύνατο νὰ πράξῃ, εἴτε νὰ ἐπιφυλάξῃ τὸ δικαίωμα, ἡ ἰδία Κυβέρνησις νὰ ἐφεσιβάλλῃ τὴν ἀπόφασιν, ἐὰν συμβῇ ζημία εἰς τὸ Δημόσιον. Νομίζω ὅτι ἐφ’ ὅλων τούτων πρέπει νὰ γίνῃ διασάφησις.

§185ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμιᾶς χρήζει διασαφήσεως τὸ κείμενον, διότι ταύτην περιέχει τὸ ἄρθρον 6, καθ’ ὃ πᾶσα διάταξις ἀντιβαίνουσα εἰς τὸ νομοσχέδιον καταργεῖται. Μηδεμιᾶς ὑπαρχούσης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατάξεως περὶ ἐκδικάσεως τῶν καταλόγων, τὰ κείμενα ἐξακολουθοῦσιν ὑφιστάμενα. Κατὰ τὰ κείμενα ἡ ἐκδικαστικὴ Ἐπιτροπὴ, ἀποφασίζουσα ἐπὶ ἐνστάσεων, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταθέσῃ ἐν τῷ καταλόγῳ ἐπιτηδευματίαν ἀπὸ τάξεως εἰς τάξιν, ἢ ἀπὸ κλάσεως εἰς κλάσιν, ἢ καὶ νὰ διαγράψῃ αὐτὸν ὁλοσχερῶς· τὸ δικαίωμα τοῦτο διατηρεῖ ἀκέραιον ἡ ἐκδικαστικὴ Ἐπιτροπή. Ὁ κ. Βουλευτὴς, παρατηρεῖ, ὅτι, ἐνῷ δύο τινὰ προέκειτο νὰ ὁρισθῶσιν, ὁ ἀριθμὸς τῶν τάξεων καὶ τὰ εἰς τοὺς ἀριθμοὺς ἀνήκοντα πρόσωπα, τὸ νομοσχέδιον ἐκανόνισε μὲν τὰ τῶν κατατασσομένων εἰς τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τοῦτο καλῶς ὑποθέτω, κατὰ τὴν γνώμην του, δὲν ἐκανόνισεν ὅμως τὰ περὶ τῶν ἀπαρτιζόντων τὰς τάξεις ἀριθμῶν, ἐπειδὴ δὲ τὸ ἕτερον μόνον διεῤῥύθμισε καὶ οὐχὶ τὸ ἄλλο, ἐπειδὴ παρέσχεν ἐγγυήσεις περὶ ἀγαθῆς συντάξεως τοῦ καταλόγου ἐν ἐκείνῳ, οὐχὶ δὲ καὶ ἐν τούτῳ, προτείνει, ὅπως μηδὲν κανονίσωμεν καὶ μηδεμίαν προσθέσωμεν ἐγγύησιν.

§186ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦναι τελειότερον.

§187ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, παρέχει τὸ νομοσχέδιον πρὸς τὸν βελτίονα τοῦ καταλόγου καταρτισμόν, πᾶν ὅ,τι καὶ ὁ ἀπαιτητικώτερος ἠδύνατο ν’ ἀπεκδέχηται ἐν τῇ ὥρᾳ, καθ’ ἣν ἐπιλαμβανόμεθα τοῦ ἔργου· ἐν μὲν τῷ πρώτῳ σταδίῳ τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ καταλόγου, προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀναθεωρήσεως, ἧς τὸ εὔστοχον φαίνεται γενικῶς ἀναγνωριζόμενον, ἐν δὲ τῷ σταδίῳ τῆς ἐκδικάσεως, καθ’ ὃ τὰ κείμενα παρέχουσιν εὐρεῖαν δικαιοδοσίαν εἰς τὴν ἀποφασίζουσαν ἐπὶ τῶν ἐνστάσεων Ἐπιτροπὴν, ἡ δικαιοδοσία αὕτη διατηρεῖται πλήρης, μενόντων κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῶν τῆς ἐκδικάσεως ὡς ἔχουσι, πρόνοια δὲ μόνον λαμβάνεται παρ’ αὐτοῦ, ὅπως ἀντιπροσωπεύωνται οἱ ἐπιτηδευματίαι ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ὅπως τὰ λοιπὰ δύο μέλη μὴ ἀνήκωσιν εἰς τὴν διοίκησιν καὶ εἰς τὸν δῆμον, ἀλλ’ εἰς τὴν δικαιοσύνην καὶ εἰς τὸν νόμον.

§188ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου ἀναβάλλεται. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξαιρέσεως ἐκ τῆς διανομῆς τῶν ἐν τῷ κτήματι Θέρμᾳ ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.