1889.03.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 5.

Τῆς 8 Μαρτίου 1889.

(Τετάρτη).

Ὥρα 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τυπικῶς εἶχε δίκαιον χθές, εἰπών, ὅτι δὲν ὤφειλε νὰ δώσῃ πληροφορίαν τινὰ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπραξε, μελετᾷ δὲ μόνον νὰ ἀνεύρῃ, τί πρέπει νὰ πράξῃ. Ἐπειδὴ ὅμως σήμερον ἐνδεικνύει ἐμμέσως τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ φέρωμεν τὰς κρίσεις μας ἐπ’ αὐτῶν. Ἡ ὑπόθεσις μετέχει σπουδαιότητος, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ἐπιφυλαχθῶμεν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν ἀνακοινώσεων, ἃς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐποιήσατο σήμερον.

§2ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι πρίν, ἢ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀποστείλῃ τὴν ἀπάντησιν αὐτοῦ πρὸς τοὺς Ἐπισκόπους, ἐζήτησε τὴν γνώμην τῶν Νομικῶν Συμβούλων. Ὑποθέτω ὅτι αἱ γνωμοδοτήσεις, τὰς ὁποίας τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐπὶ οἱουδήποτε ζητήματος ὑποβάλλει, δὲν εἶναι ἔγγραφα προωρισμένα νὰ τηρῶνται μυστικά. Τοὐναντίον εἶναι συμφέρον καὶ ἀνάγκη, νὰ δημοσιεύωνται, ἵνα συντελέσωσιν εἰς μόρφωσιν ὀρθῆς γνώμης περὶ τῶν ζητημάτων, περὶ ὧν πραγματεύονται. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνωμοδότησιν ταύτην τῶν Νομικῶν Συμβούλων.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 200,000, διὰ τὰ προσεχῶς γενησόμενα ἐαρινὰ γυμνάσια τοῦ στρατοῦ. Οἱ προσεχῶς ἐπ’ αἰσίοις τελεσθησόμενοι γάμοι τῆς βασιλόπαιδος Ἀλεξάνδρας ἐπιβάλλουσιν εἰς τὸ Ἔθνος ὑποχρεώσεις. Ταύτας ἔρχομαι νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως ἐπιτελέσωμεν, ψηφίζοντες νομοσχέδιον, δι’ οὗ συνιστᾶται προὶξ ὑπὲρ τῆς Βασιλόπαιδος ἐκ δρ. 400,000, λαμβανομένων ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ τακτικοῦ τοῦ ἔτους τούτου. Ἐπίσης καὶ οἱ προσεχῶς τελεσθησόμενοι γάμοι τοῦ Διαδόχου ἐπιβάλλουσιν ὑποχρέωσιν εἰς τὸ Ἔθνος, τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως παράσχῃ κατοικίαν εἰς τὸ ἡγεμονικὸν ζεῦγος. Πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον, ἵνα, κατὰ τὸν συνημμένον εἰς αὐτὸ προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης, οἰκοδομηθῇ κτίριον, παραχωρηθησόμενον εἰς κατοικίαν τοῦ ἐνηλίκου Διαδόχου τοῦ θρόνου. Τὴν δαπάνην τοῦ κτιρίου, ἀνερχομένην εἰς 540 χιλιάδας δραχμῶν, προτείνω διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως καλύψωμεν διὰ δανείου. Οἱ γάμοι οὗτοι, ὡς καὶ ἄλλαι ἔκτακτοι περιστάσεις, οἷον αἱ τελεταὶ ἐπὶ τῇ ἐνηλικιώσει τοῦ Διαδόχου, αἱ τελεταὶ κατὰ τὴν εἰκοσιπενταετηρίδα τῆς ἐπὶ τὸν θρόνον ἀναῤῥήσεως τοῦ Βασιλέως, ἐπέβαλον εἰς τὸν Βασιλέα δαπάνας μεγάλας· ἀλλὰ πλὴν τούτων μεγάλας δαπάνας, καὶ τακτικὰς καὶ ἐκτάκτους, ἐπέβαλεν εἰς αὐτὸν καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῶν τοῦ Ἔθνους. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐψηφίσθη ἡ βασιλικὴ χορηγία, ἐν γένει τὰ τοῦ βίου ὑπερετιμήθησαν, καὶ ἀνεγνώρισεν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία τὴν ἕνεκα τούτου ἀνάγκην προνοίας εἰς πάντα τὰ ἄλλα, πλὴν τῆς βασιλικῆς χορηγίας, διότι εἰς πάντα τὰ ἄλλα ἐψηφίσθη αὔξησις δαπάνης ὡς ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως, μόνον δὲ εἰς τὰ περὶ τὴν βασιλικὴν χορηγίαν δὲν ἐλήφθη τοιαύτη πρόνοια. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, προνοῆσαν περὶ τῶν περιστάσεων τούτων, ὡς ἐνδεχομένων, ἐπιτρέπεται τῆς βασιλικῆς χορηγίας ἡ αὔξησις μετὰ παρέλευσιν δεκαετίας ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ Συντάγματος· ἤδη διατελοῦμεν ἐν μέσῃ τῇ τρίτῃ δεκαετηρίδι ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Συντάγματος, καὶ νομίζω, ὅτι ἐπέστη ὁ χρόνος, καθ’ ὃν εἶναι πρέπον νὰ ληφθῇ φροντὶς περὶ τῆς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος προβλεπομένης αὐξήσεως. Τὴν αὔξησιν ταύτην, διὰ τῆς τροπῆς τῆς χορηγίας τοῦ Ἄνακτος ἀπὸ παλαιῶν δραχμῶν εἰς νέας, προτείνομεν διὰ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον μετὰ τῶν ἑτέρων δύο ὑποβάλλομεν εἰς τὴν Βουλήν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 11–14).

§5ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Κατὰ τὴν δηλωθεῖσαν χθὲς αἴτησιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Μεσσηνίας, ὑποβάλλω τὰς δύο παραιτήσεις, τὰς ὁποίας οἱ σεβασμιώτατοι Ἐπίσκοποι ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ τὴν ἀπάντησιν τοῦ Ὑπουργείου. Αἱ παραιτήσεις ἔχουσιν οὕτω (ἀναγινώσκει): Ἐν Ἀθήναις τῇ 5 Μαρτίου 1889. Πρὸς τὸ Σ. Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Παρακαλῶ τὸ Σ. Ὑπουργεῖον, ὅπως μὲ ἀπαλλάξῃ τῶν καθηκόντων μου. Εὐπειθέστατος † Σύρου ΜΕΘΟΔΙΟΣ.» Ὅμοιον τούτῳ εἶναι καὶ τὸ ἔγγραφον τῆς παραιτήσεως τοῦ Ἐπισκόπου Τριφυλίας καὶ Ὀλυμπίας. Ἰδοὺ καὶ ἡ ἀπάντησις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν (ἀναγινώσκει): Ἀριθ. 2872. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 6 Μαρτίου 1889. Πρὸς τὸν Σ. Ἀρχιεπίσκοπον Σύρου καὶ Τήνου κ. Μεθόδιον. Ἐπὶ τῆς διὰ τῆς ὑμετέρας καὶ ἀπὸ 5 ἀρξαμένου μηνὸς ἀναφορᾶς ὑποβληθείσης ὑμῖν αἰτήσεως οὐδὲν δυνάμεθα νὰ ἐνεργήσωμεν, φρονοῦντες, ὅτι καθῆκον ἔχετε, ἵνα μὴ ἀποστῆτε τῆς Συνοδικῆς ὑμῶν λειτουργίας.

Ὁ Ὑπουργὸς

Γ. Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ.»

Ὅμοιον ἐστάλη πρὸς τὸν Σ. Ἐπίσκοπον Τριφυλίας καὶ Ὀλυμπίας κ. Νεόφυτον. Διὰ τοῦ ἐγγράφου τούτου τὸ Ὑπουργεῖον ἐδήλωσεν, ὅτι κατὰ τὴν κρίσιν του καθῆκον εἶχον οἱ σεβασμιώτατοι Ἐπίσκοποι νὰ ἐξακολουθήσωσιν ἐκτελοῦντες τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιβαλλόμενα αὐτοῖς καθήκοντα. Ἡ Κυβέρνησις ἤλπιζε καὶ ἐλπίζει, ὅτι οἱ σεβασμιώτατοι Ἐπίσκοποι, σκεπτόμενοι ὡριμώτερον, θέλουσιν εὕρει, ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Ἐκκλησίας καθῆκον ἔχουσι νὰ ἐξακολουθήσωσι τὰ ὑπὸ τῶν νόμων ἐπιβαλλόμενα αὐτοῖς καθήκοντα, καὶ οὕτω θέλουσιν ἀπαλλάξει τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ σκεφθῇ περὶ τῶν ληπτέων μέτρων κατόπιν τῆς παραιτήσεως ταύτης καὶ τῆς ἀπὸ τῶν καθηκόντων των ἀποχῆς.

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τυπικῶς εἶχε δίκαιον χθές, εἰπὼν, ὅτι δὲν ὤφειλε νὰ δώσῃ πληροφορίαν τινὰ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπραξε, μελετᾷ δὲ μόνον νὰ ἀνεύρῃ τί πρέπει νὰ πράξῃ. Ἐπειδὴ ὅμως σήμερον ἐνδεικνύει ἐμμέσως τὰ διανοήματα αὐτοῦ, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ φέρωμεν τὰς κρίσεις μας ἐπ’ αὐτῶν. Ἡ ὑπόθεσις μετέχει σπουδαιότητος, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ἐπιφυλαχθῶμεν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῶν ἀνακοινώσεων, ἃς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐποιήσατο σήμερον.

§7ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω νομοσχέδιον περὶ προσλήψεως ἐκτάκτου προσωπικοῦ ἐν τῷ Στατιστικῷ Γραφείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὡς γινώσκει ἡ Βουλή, διενεργεῖται ἀπογραφὴ γενικὴ, ἥτις κατὰ δεκαετίαν ἐπαναλαμβάνεται, περιελήφθη δὲ ἤδη πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἰδία πίστωσις, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶχε ληφθῆ πρόνοια, ὅπως διὰ νόμου ἀποκτηθῇ τὸ προσωπικόν, διὰ τὸ ὁποῖον ἀνεγράφη ἡ πίστωσις, ἐκρίθη ἀπαραίτητον νὰ ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον, προβλέπον τὰ τοῦ προσθέτου προσωπικοῦ ἀνὰ δεκαετίαν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 5).

§8ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι πρὶν ἢ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀποστείλῃ τὴν ἀπάντησιν αὐτοῦ πρὸς τοὺς Ἐπισκόπους, ἐζήτησε τὴν γνώμην τῶν Νομικῶν Συμβούλων. Ὑποθέτω, ὅτι αἱ γνωμοδοτήσεις, τὰς ὁποίας τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐπὶ οἱουδήποτε ζητήματος ὑποβάλλει, δὲν εἶναι ἔγγραφα, προωρισμένα νὰ τηρῶνται μυστικά. Τοὐναντίον εἶναι συμφέρον καὶ ἀνάγκη νὰ δημοσιεύωνται, ἵνα συντελέσωσιν εἰς μόρφωσιν ὀρθῆς γνώμης περὶ τῶν ζητημάτων, περὶ ὧν πραγματεύονται. Ἑπομένως, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνωμοδότησιν ταύτην τῶν Νομικῶν Συμβούλων.

§9ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Πρὶν ἢ στείλω τὸ ἔγγραφον οὐδεμίαν ἐζήτησα γνωμοδότησιν, ἑπομένως οὐδεμίαν ἔχω γνωμοδότησιν, ζητηθεῖσαν ἢ δοθεῖσαν πρὸς ἐμέ.

§10ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ἐστείλατε πρὸ ἢ μετά, εἶναι ἀδιάφορον. Ἐγὼ ζητῶ νὰ καταθέσητε τὴν γνωμοδότησιν τῶν Νομικῶν Συμβούλων.

§11ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην ἀπήντησα καὶ χθὲς, διότι μοὶ ἀπηυθύνθη παρὰ πολλῶν. Ἐπιμένω δὲ εἰς τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα χθές. Δυνάμει τοῦ νόμου περὶ συστάσεως τοῦ Συμβουλίου τῶν Νομικῶν Συμβούλων, τὸ Συμβούλιον τοῦτο εἰς ὡρισμένας περιστάσεις ἐκδίδει ἀποφάσεις. Τὰς ἀποφάσεις ταύτας εἶναι ὑπόχρεως ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν ζητηθῶσι, διότι ἐπ’ αὐτῶν βασίζεται ὁ Ὑπουργὸς καὶ ἐκδίδει ἀπόφασιν· π. χ. ὁ νόμος ἐπιβάλλει εἰς τὸν Ὑπουργὸν, νὰ μὴ προβῇ εἰς συμβιβαστικὴν λύσιν διαφορᾶς τινος, πρὶν ἢ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἀποφανθῇ ἐπὶ ταύτης. Ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς προβῇ εἰς συμβιβασμὸν ἐπὶ ἐκκρεμοῦς διαφορᾶς, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παρὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν Νομικῶν Συμβούλων ἐκδοθεῖσαν γνωμοδότησιν. Ὡσαύτως τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἀποφασίζει κατ’ ἔφεσιν ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τελωνῶν, καὶ τότε ἀκόμη αἱ ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου πρέπει νὰ ἀνακοινωθῶσιν, ἐὰν ἡ Βουλὴ ζητήσῃ τὴν προσαγωγὴν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἀποφάσεων τούτων, τὰς ὁποίας ἐκδίδει τὸ Συμβούλιον, ὑποχρεοῦται τοῦτο, δυνάμει ρητοῦ ἄρθρου τοῦ νόμου, νὰ δίδῃ γνωμοδοτήσεις εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, ἐὰν τοιαῦται ζητηθῶσιν, ἐπὶ ζητημάτων τῆς ὑπηρεσίας. Οἱ Ὑπουργοὶ δύνανται, πρὸς μόρφωσιν ἰδίας γνώμης, νὰ ζητήσωσιν, ὅπως τὸ Νομικὸν Συμβούλιον γνωμοδοτήσῃ ἐπὶ ὡρισμένου ζητήματος, ἀλλ’ ἡ γνωμοδότησις αὕτη ἀνήκει εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου. Οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἀξιώσῃ, ὅπως ἡ γνωμοδότησις ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ Ὑπουργὸς, λαμβάνων τὴν γνωμοδότησιν, δύναται, εἴτε νὰ συμφωνήσῃ πρὸς αὐτὴν, εἴτε μή, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀφορᾷ τὴν Βουλὴν, τὴν Βουλὴν ἀφορᾷ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ ἐπὶ ταύτης ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ λόγον.

§12ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλεγε χθὲς, καὶ ἔλεγε λίαν ὀρθῶς, ὅτι οὐδέποτε δύναται νὰ ὑποχρεωθῇ νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις καὶ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας δύναται νὰ ἔχῃ ἐπὶ παντὸς ἀντικειμένου, ὡς καὶ τὰς μελλούσας περὶ αὐτοῦ ἐνεργείας του. Περὶ τούτων οὐδεὶς ἔχει ἀντίῤῥησιν. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἠρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὁποίαν ἔχει γνώμην καὶ τί σκοπεύει νὰ ἐνεργήσῃ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐξέδοτο μίαν γνωμοδότησιν, καὶ ἐδήλωσα, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ καταθέσῃ ταύτην ὁ Ὑπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ἡ γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου δύναται νὰ συντελέσῃ οὐ μόνον εἰς διαφώτισιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ δύναται νὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν μόρφωσιν γνώμης οἱουδήποτε ἄλλου. Τώρα ὑπάρχει λόγος τις, ἀποκρούων τὴν δημοσίευσιν τῆς γνώμης τῶν Νομικῶν Συμβούλων; Ὄχι βεβαίως. Δὲν πρέπει νὰ συγχέωμεν τὴν μέλλουσαν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ μὲ τὸ γεγονὸς, ὅτι τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐξέδοτο γνωμοδότησιν. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀρνῆται ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν προσαγωγὴν τοῦ τοιούτου ἐγγράφου, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι αὐτὸς δὲν ἐσχημάτησε γνώμην. Τὸ ἐκκρεμὲς τῆς γνώμης δὲν δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὴν προσαγωγὴν γνωμοδοτήσεως καὶ διὰ τὸν λόγον, ὅτι αὕτη ἔλαβε πλήρη διὰ τῶν ἐφημερίδων δημοσιότητα. Εἶναι δὲ ἄτοπον, νὰ μανθάνωσιν οἱ Βουλευταὶ ἐκ τῶν ἐφημερίδων πράγματα, τὰ ὁποῖα τὸ Ὑπουργεῖον ὤφειλε νὰ ἀνακοινώσῃ ἐπισήμως εἰς τὴν Βουλὴν.

§13ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι μία τῶν πρωτίστων Τραπεζῶν τῆς Εὐρώπης, ἡ Προεξοφλητικὴ Τράπεζα, περιῆλθεν εἰς δυσχερῆ θέσιν, ἥτις δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ καὶ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ἡ Τράπεζα αὕτη μετὰ τῆς ὁμάδος αὐτῆς εἶχεν ἀναλάβει ὁλόκληρον τὸ δάνειον τῶν 135,000,000. Ἐκ τοῦ δανείου ὅμως τούτου δὲν κατέβαλεν, εἰμὴ μέρος, ἐκράτησε δὲ εἰς χεῖράς της ὁμολογίας ἀξίας 26 ἑκατομμυρίων φράγκων πραγματικῶν, πρὸς πληρωμὴν εἰς διαφόρους δόσεις τοῦ τιμήματος τῶν κατασκευαζομένων θωρηκτῶν. Ἀπέναντι τῶν 26,000,000 κατέβαλε ποσόν τι, ὅπερ ἀκριβῶς δὲν ἐνθυμοῦμαι, μένει δὲ παρ’ αὐτῇ τὸ ὑπόλοιπον, ὅπερ εἶναι βεβαίως σημαντικόν. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἂν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀναθέσασα τὴν πληρωμὴν τῶν διαφόρων δόσεων τῶν θωρηκτῶν εἰς τὴν Προεξοφλητικὴν, ἀπεξεδύθη πάσης εὐθύνης πρὸς τοὺς κατασκευαστὰς, ἢ ἂν ἐξακολουθῇ εὐθυνομένη εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ὑπολειπομένων δόσεων. Ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐξακολουθῇ οὖσα ὑπεύθυνος πρὸς τοὺς κατασκευαστὰς, ὑφίσταται τότε κίνδυνος, ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης δυσχερείας εἰς τὴν Προεξοφλητικὴν Τράπεζαν· ἐπιθυμῶ δὲ νὰ μάθω, ποῖα μέτρα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς ἀποσόβησιν τοῦ τοιούτου κινδύνου.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς, οὐ μόνον ἐζήτησε πληροφορίας, ἀλλὰ καὶ ἐξήνεγκεν ἰδίαν γνώμην περὶ τοῦ θέματος, περὶ οὗ ἐζήτησε πληροφορίας· εἶπεν, ὅτι, ἂν εἴχομεν λάβει τὴν πρόνοιαν νὰ ἀποδυθῶμεν πάσης εὐθύνης πρὸς τοὺς κατασκευαστὰς τῶν πλοίων, ὡς πρὸς τὴν παροχὴν τοῦ τιμήματος, μετενεγκόντες τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην ὁλόκληρον εἰς τὴν Προεξοφλητικὴν Τράπεζαν, ὁ κίνδυνος ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦτο μικρὸς, μέγας δὲ θὰ ἦτο....

§15ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μεγαλύτερος.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μεγαλύτερος δὲ θὰ ἦτο, ὡς λέγει ἤδη, ἐὰν δὲν εἶχε ληφθῆ πρόνοια. Εὐτυχῶς δὲν εἶχε ληφθῆ τοιαύτη πρόνοια, ἥτις θὰ ἐδημιούργει τὸν κίνδυνον. Ἐπειδὴ δὲν ἐλήφθη ἡ πρόνοια, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς θεωρεῖ σωτήριον, διὰ τοῦτο ἀκριβῶς οὐδεὶς ὑπάρχει κίνδυνος. Ἐὰν ἤθελε γενῆ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς παρέστησεν, ὅτι ἔπρεπε, προνοοῦσα ἡ Κυβέρνησις, νὰ πράξῃ, ὁποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα; Ὅτι ἡ ὀφειλὴ πρὸς τοὺς κατασκευαστὰς τῶν πλοίων θὰ ὑπῆρχεν ὁλόκληρος διὰ τῆς Προεξοφλητικῆς Τραπέζης, ἐπειδὴ δὲ αὕτη κινδυνεύει, ἤθελε κινδυνεύσει καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν πλοίων ἀφοῦ δὲ αὕτη δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ τῆς πληρωμῆς τῆς ὀφειλῆς, κατὰ τελικὸν λόγον ἐπὶ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν θὰ ἐπέπιπτεν ἡ ζημία, ἂν ἡ ὀφειλὴ δὲν ἀπετίνετο ὑπὸ τῆς Προεξοφλητικῆς Τραπέζης. Ὥστε πᾶν ἄλλο ἔπρεπε, νὰ διανοηθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἢ νὰ πράξῃ, ὅ,τι ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπέδειξεν. Ἀλλὰ τὰ πραχθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐξησφάλισαν αὐτὴν ἐντελῶς. Ἡ Κυβέρνησις, ὅτε διεπραγματεύθη τὸ δάνειον, τὸ περιλαμβάνον καὶ τὸ ποσὸν τῶν 26 ἑκατομμυρίων πραγματικῶν, μὴ καταβαλλομένων ὅμως τότε, ἀλλ’ ὀφειλομένων νὰ καταβληθῶσιν ὑπὸ τῆς ὁμάδος, τῆς συμβληθείσης, ἐν καιρῷ, τουτέστιν, ὅτε αἱ δόσεις τῆς κατασκευῆς τῶν πλοίων καθιστῶνται ἀπαιτηταί, συνωμολόγησε πρὸς τὴν ὁμάδα, τὴν παρασχοῦσαν τὸ δάνειον, ὅτι αἱ ὁμολογίαι, ἐκ τῶν ὁποίων ἤθελον πληρόνεσθαι αἱ δόσεις τῶν πλοίων, θέλουσι κατατεθῆ ὡς ἐνέχυρον ὑπὲρ τῶν συμβαλλομένων ἐν τῇ Τραπέζῃ τῇ Προεξοφλητικῇ, ἀλλὰ θέλουσι κατατεθῆ ὡς παρακαταθήκη ἐσφραγισμένη, ἥτις θέλει ἑκάστοτε ἐπὶ τῇ πληρωμῇ τῶν δόσεων ἀποσφραγίζεσθαι καὶ πάλιν ἔπειτα σφραγίζεσθαι. Τοῦτο καὶ ἀκριβῶς ἐγένετο. Πληρωμαὶ δόσεων ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου καὶ τῆς ἐνάρξεως τῆς κατασκευῆς τῶν πλοίων ἐγένοντο, ὡς ἐκ τούτου δὲ τὸ ποσὸν τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, τὸ κατατεθειμένον ὑπὸ σφραγῖδας ἐν τῷ καταστήματι τῆς Προεξοφλητικῆς Τραπέζης, ἠλαττώθη ἀπὸ 26 ἑκατομμυρίων πραγματικῶν εἰς 15 ἑκατομμύρια πραγματικά, ἤτοι εἰς 20 ὀνοματικὰ, ταῦτα δὲ διατελοῦσιν ἐκεῖ ὑπὸ σφραγῖδας. Εὐθὺς, ὡς ἐγνώσθησαν τὰ περὶ τοῦ κινδύνου, ὃν διατρέχει ἡ Προεξοφλητικὴ Τράπεζα, ἐτηλεγραφήσαμεν εἰς Παρισίους, ἵνα ληφθῇ πᾶσα πρόνοια, καίτοι αὕτη ἦτο περιττή, ἀλλ’ ἐθεωρήσαμεν, ὅτι οὐδὲν ἔπρεπε νὰ παραλείψωμεν, καὶ διετάξαμεν τὸν Πρέσβυν, ἵνα συμβουλευθῇ καὶ ἔξοχον νομικόν· ἐγένετο δὲ πρόσκλησις νομικοῦ, ὅστις, λαβὼν ὑπ’ ὄψει πάντα τὰ ἔγγραφα, ἀπεφάνθη, ὅτι οὐδένα διατρέχει κίνδυνον ἡ κατάθεσις τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ἡ οὕτω γενομένη ἐν τῷ καταστήματι τῆς Προεξοφλητικῆς Τραπέζης, ἐζήτησε δὲ ν’ ἀποσταλῇ ἐντεῦθεν εἰς Παρισίους τὸ τελευταῖον πρωτόκολλον τῆς ἀποσφραγίσεως καὶ σφραγίσεως, εἰς ἀπόδειξιν, ὅτι αἱ περὶ σφραγίσεως διατάξεις τῆς συμβάσεως εἶχον ἐκπληρωθῆ. Ἐστείλαμεν τὸ πρωτόκολλον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἤδη εἰς χεῖρας τοῦ Πρέσβεως. Ὥστε καὶ ἂν διατρέχῃ κίνδυνόν τινα ἡ Προεξοφλητικὴ Τράπεζα, οὐδένα διατρέχει κίνδυνον ἡ παρακαταθήκη τῶν ὁμολογιῶν· εὐτυχῶς καὶ ἡ Προεξοφλητικὴ Τράπεζα, καθ’ ἃς σήμερον ἔχομεν εἰδήσεις, οὐδένα πλέον διατρέχει κίνδυνον.

§17ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔχει τὴν ἀρετήν, ἢ τὸ ἐλάττωμα, νὰ ἐφευρίσκῃ γνώμας, δῆθεν ἀνηκούσας εἰς ἄλλους, καὶ ν’ ἀντικρούῃ αὐτάς. Ἐγὼ οὐδεμίαν ἐξήνεγκον γνώμην, καὶ οὐδὲν εἶπον περὶ τοῦ, ποία συμφωνία ἤθελεν εἶσθαι συμφερωτέρα εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἠρώτησα, τίνα ἡ Κυβέρνησις, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἀπεξεδύθη τῆς εὐθύνης πρὸς τοὺς κατασκευαστὰς, ἔλαβε μέτρα κατόπιν τῶν ἐπελθουσῶν δυσχερειῶν εἰς τὴν Προεξοφλητικὴν Τράπεζαν. Κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, ἡ Προεξοφλητικὴ Τράπεζα ἀνεδέχθη μετὰ τῆς ὁμάδος αὐτῆς ὁλόκληρον τὸ δάνειον τῶν 135,000,000, ἀναδεχθεῖσα δὲ τὸ δάνειον τοῦτο, ἐγένετο κυρία τῶν 270,000 ὁμολογιῶν. Τοῦτο λέγει ἡ σύμβασις καὶ τὸ Β. Διάταγμα, ὅπερ ἐπικυροῖ αὐτήν· κυρία οὖσα ἡ Τράπεζα αὕτη, ἠδύνατο, χωρὶς νὰ παραβιάσῃ οὐδεμίαν ὑποχρέωσίν της, νὰ πωλήσῃ τὰς ὁμολογίας ταύτας καὶ νὰ γίνῃ χρεώστης πρὸς τοὺς κατασκευαστὰς τοῦ εἰς χρήματα ἀντιτίμου αὐτῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κατὰ τὴν συνήθειάν του, βασίζεται, ὅπως ἀποκρούσῃ οὐχὶ γνώμας ἡμῶν, ἀλλ’ ὑποθέσεις περὶ γνωμῶν ἡμῶν, ἐπὶ γεγονότων, τῶν ὁποίων οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ κοινωνὸν τὴν Βουλήν. Τοῦτο εἶναι, Κύριοι, τὸ ἐλάττωμα τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν καὶ πρὸ ὀλίγου ἐπολεμήσαμεν, ὅτι πράξεις ἐπισήμους, τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ πρὸ παντὸς ἡ Βουλή, νομίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρέπει νὰ μένωσι κεκρυμμένοι καὶ ἄγνωστοι εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὸ Ἔθνος. Συμβάσεως μεταγενεστέρας ἐκείνης, δι’ ἧς συνωμολογήθη τὸ δάνειον τῶν 135,000,000, καὶ μεταβαλλούσης τὸν τρόπον τῆς διαχειρίσεως τοῦ ποσοῦ, τοῦ προωρισμένου διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν πλοίων, οὐδεμίαν ἔχομεν γνῶσιν, καὶ δὲν δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς. Διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ μορφώσωμεν γνώμην, νομίζω καλὸν, καίτοι ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ Προεξοφλητικὴ Τράπεζα δὲν τρέχει κίνδυνον καταστροφῆς, νὰ λάβωμεν γνῶσιν αὐτῆς, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σύμβασιν, τὴν τροποποιοῦσαν τὴν δημοσιευθεῖσαν ἀρχικὴν σύμβασιν τοῦ δανείου.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως ὄχι τροποποιοῦσαν, διότι δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ τροποποιήσωμεν τὴν σύμβασιν.

§19ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Κυβέρνησις προσδιορίζει εἰς κατασκευὴν πλοίων καὶ ναυτικοῦ πυροβολικοῦ τὸ ποσὸν φρ. 26,000,000 πραγματικῶν, συμφώνως μὲ τὸ συμβόλαιον, ὅπερ θέλει ὑπογραφῆ εἰς Ἀθήνας συγχρόνως μὲ τὴν παροῦσαν σύμβασιν μετὰ τοῦ Comptoir d’ Escompte καὶ τῆς Ἑταιρίας Forges et Chantiers de la Mediterranée. Ὡς ἰσάξιον τῆς ῥηθείσης ποσότητος τῶν φρ. 26,000,000 τὸ Comptoir ἀγοράζει ὁριστικῶς 77,151 ὁμολογίας τοῦ παρόντος δανείου ἐπὶ τιμῇ φρ. 337, ἤτοι ἐπὶ τῇ αὐτῇ, ὡς καὶ τὸ ὑπόλοιπον δάνειον ἀξίᾳ, καὶ ὑπόσχεται νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ διὰ τὰ ῥηθέντα ναυπηγήματα καὶ ναυτικὸν πυροβολικὸν ποσὸν, ἤτοι τὰ 26,000,000 φρ., εἰς τὰς προθεσμίας, καθ’ ἃς ὀφείλει αὐτὴ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ μνησθέντος συμβολαίου. Ἡ ἀπολαυὴ τοῦ τόκου τῶν 71,151 τούτων ὁμολογιῶν δὲν θέλει ἀρχίσει τρέχουσα εἰς βάρος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὲρ τοῦ Comptoir d’ Escompte, εἰμὴ ἀπὸ τῶν χρονολογιῶν καὶ κατ’ ἀναλογίαν τῶν καταβολῶν τῶν ληξιπροθέσμων ποσοτήτων ἐπὶ τοῦ ῥηθέντος ποσοῦ τῶν 26,000,000». Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἡ Τράπεζα ὑπόσχεται νὰ ἐξοφλῇ τὰς ληξιπροθέσμους δόσεις.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ δάνειον σχετίζεται πρὸς συμβόλαιον· τὸ συμβόλαιον περιέχει τὰς διατάξεις, περὶ ὧν ἐποιησάμην λόγον πρὸ ὀλίγου, ἑπομένως αἱ διατάξεις, αἱ ἐν τῷ συμβολαίῳ, τῷ προβλεπομένῳ ἐν τῇ συμβάσει, δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς τροποποίησις τῆς συμβάσεως, εἶναι ἐκτέλεσις τῆς συμβάσεως.

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἂς ἴδωμεν τὸ συμβόλαιον τοῦτο.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Κόρπας καὶ Σάκκης κατέθεσαν τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ νόμου ΑΥΛϚʹ τῆς 19 Μαΐου 1887. Θὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 16). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσλήψεως ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ ἰδιωτῶν ἰατρῶν, φαρμακοποιῶν καὶ ἱερέων. Ὁ κ. Τυπάλδος Κοζάκης ἔχει τὸν λόγον.

§24ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἀντιμισθία, τὴν ὁποίαν προσδιορίζει τὸ νομοσχέδιον, εἶναι λίαν γλίσχρα· τοῦτο δὲ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀποτυχίαν.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν καθορίζει τὴν ἀμοιβὴν τὸ νομοσχέδιον.

§26ΚΟΖΑΚΗΣ. Καθορίζει.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν καθορίζει τὴν ἀμοιβήν.

§28ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὑπάρχει ποσὸν 130 δραχμῶν.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι καθωρισμένη.

§30ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως θέλετε ἰδεῖ, ὅτι καθορίζει, καὶ θεωρῶ τὴν ἀντιμισθίαν ταύτην λίαν γλίσχραν, τοῦθ’ ὅπερ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ νομοσχεδίου.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον δὲν περιέχει ἀντιμισθίαν, ἀλλ’ ἀνώτατον ὅρον· κατὰ κανόνα μάλιστα πληρόνονται ὀλιγότερα· ἐὰν προέκειτο νὰ πληρόνηται πᾶν τὸ ἀναγεγραμμένον ὡς ἀντιμισθία, θὰ ἐθεώρουν ταύτην ὑπερβολικὴν, οὐχ ἧττον ὑπάρχει τὸ ποσὸν ἀναγεγραμμένον, διότι ἐνδέχεται ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἢ ἀλλαχοῦ, ὅπου εἶναι μεγαλείτεραι αἱ δαπάναι, νὰ ἦναι ἀνάγκη μεγαλειτέρας τῆς συνήθους ἀντιμισθίας, ἀλλ’ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ὁ ἀναγεγραμμένος ὅρος εἶναι ὑπέρτερος τῆς συνήθους ἀνάγκης.

§32ΚΟΖΑΚΗΣ. Εἶναι μηνιαῖον τοῦτο;

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως.

§34ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι διὰ τὴν πρωτεύουσαν εἶναι ἀνεπαρκές.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, ἐὰν πρόκηται νὰ μετακληθῶσιν ἐνταῦθα πρόσωπα ἐπὶ τοιαύτῃ ἀντιμισθίᾳ, ἀλλ’ εἰς τοὺς διαμένοντας ἐν τῇ πόλει, ἔνθα ἀνατίθεται αὐτοῖς ἡ πρὸς ἀναπλήρωσιν ὑπηρεσία, ἡ ἀντιμισθία ἐθεωρήθη πάντοτε ἐπαρκὴς, καὶ οὐδέποτε ἐγένετο παρατήρησις. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ ΑΥΛϚʹ νόμου τῆς 19 Μαΐου 1887. Εἶναι σχετικὴ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον οἱ Βουλευταὶ κ. κ. Κόρπας καὶ Σάκκης πρὸ ὀλίγου.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Κόρπα τροπολογία, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προταθῇ ὡς ἴδιον νομοσχέδιον, διότι δὲν σχετίζεται πρὸς τὸ θέμα τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ καταργήσεως τῆς ἀδείας τοῦ ἐκπαιδεύεσθαι ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, πρὸς κατάταξιν ἐν τῷ στρατῷ, ἐν ᾧ διὰ τῆς τροπολογίας κανονίζονται τὰ περὶ τῶν ἤδη ἐκπαιδευθέντων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ ἀποτυγχανόντων ἐν ταῖς ἐξετάσεσι, τουτέστι τῶν ἤδη ἐκπαιδευθέντων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ μὴ πληρούντων τοὺς ὅρους τοῦ κειμένου νόμου. Ἴσως εἶναι ἀνάγκη, νὰ ληφθῇ τις πρόνοια περὶ τούτου, ἀλλ’ ἡ πρόνοια αὕτη δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, περὶ οὗ ἤδη συζητοῦμεν· ἡ διάταξις τῆς τροπολογίας ταύτης εἶναι θέμα ἰδίου νομοσχεδίου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ὡς ἔχει).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀποδοχῶν τῶν ὁπλιτῶν τοῦ λόχου τῶν τηλεγραφητῶν.

§39ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶχον παρακαλέσει χθὲς, τόσῳ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅσῳ καὶ τοὺς ἄλλους Ὑπουργοὺς, τοὺς καταθέσαντας νομοσχέδια, ἐπιφέροντα μεταβολὴν δαπανῶν, νὰ μᾶς δώσωσι πληροφορίας περὶ τῶν μεταβολῶν τούτων ἐπὶ ἔλαττον, ἢ ἐπὶ πλέον.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἤδη ἀναγνωσθὲν, περιλαμβάνει μόνον μεταβολὰς ἐπὶ ἔλαττον, καὶ εἶναι περιττὸν, νομίζω, νὰ φέρωμεν περὶ τούτου σημείωσιν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ φέρωμεν ἀκριβῆ σημείωσιν, διότι ἐξαρτᾶται ἡ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ ἐκ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν οἱ ἄνδρες τοῦ τηλεγραφικοῦ λόχου ἤθελον διαμείνει παρὰ τῷ κέντρῳ· ἐὰν διαμείνωσι περισσότερον χρόνον, θὰ ὑπάρξῃ μεγαλειτέρα οἰκονομία, ἐὰν διαμείνωσιν ὀλιγώτερον χρόνον, θὰ ὑπάρξῃ μικροτέρα οἰκονομία, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ καθορισθῇ ἐκ τῶν προτέρων τὸ ποσὸν τῆς ἐλαττώσεως, τῆς ἀναγεγραμμένης ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πιστώσεως, ὁπωσδήποτε ὅμως, ἐλάττωσις μόνον θὰ ὑπάρξῃ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, οὐδεμία δὲ αὔξησις. Περὶ τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, τῶν περιλαμβανόντων τοιαύτας μεταβολὰς δαπάνης, φέρω κατάστασιν πρῶτον περὶ τοῦ ἀφορῶντος εἰς τοὺς ὑπαξιωματικούς, τοὺς παρὰ ταῖς Διευθύνσεσι τοῦ Μηχανικοῦ. Παρὰ ταῖς Διευθύνσεσι τοῦ Μηχανικοῦ, κατὰ τὸν κείμενον νόμον, ὑπάρχουσιν ὑπαξιωματικοὶ 8, οἵτινες εἶναι λοχίαι ἤδη, καὶ ἀναγράφεται πίστωσις ὑπὲρ αὐτῶν 2,511 δραχμῶν· προτείνεται αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ εἰς ἐπιλοχίας 8, καὶ λοχίας 8, ὅπως καὶ ἤδη, καὶ δεκανεῖς 8, ὥστε ἀντὶ προσωπικοῦ ἐξ 8, ἔχομεν προσωπικὸν ὑπαξιωματικῶν ἐξ 24, δι’ αὐτοὺς ἀπαιτεῖται δαπάνη 8,584 δραχμῶν, ἀφαιρουμένων δὲ τῶν 2,511, ἔχομεν πρόσθετον δαπάνην 6,073. Ἑτέραν κατάστασιν φέρω περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν νομὴν τῶν ἵππων τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, ὅπερ εἶναι τὸ μόνον ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ περιλαμβάνον τροποποίησιν εἰς τὰ τῶν δαπανῶν· τοῦτο φέρει αὔξησιν δαπάνης δραχ. 8,668, διότι οἱ ἀξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς λαμβάνουσι διὰ νομὴν ἵππου καθ’ ἑκάστην δραχμὴν 1, κατὰ τὸν κείμενον νόμον· ἤδη ἡ νομὴ αὕτη θὰ δίδηται καὶ εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς, ὅπως καὶ εἰς ὅλους τοὺς ἄλλους ἀξιωματικούς, κατὰ μερίδα, ἡ δὲ μερὶς τιμᾶται 1,25, ὑπάρχει ἄρα διαφορὰ ἐπὶ πλέον λεπτῶν 25. Ταῦτα τὰ λεπτὰ 25 ἐπὶ 95 ἵππων ἀξιωματικῶν φέρουσιν αὔξησιν δραχ. 8,668. Καταθέτω τὰς δύο καταστάσεις.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσιν αὗται καὶ διανεμηθῶσι.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 17–18).

§43ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνεθυμήθη τὴν παράκλησίν μου;

§44ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἐπῆγε σήμερον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§45ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν)....

§46Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι μόνον τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἐπάγουσιν αὔξησιν τῶν ἐξόδων, ἐπειδὴ δὲ καὶ ἄλλα ἐπάγουσι, παρακαλῶ αὐτὸν καὶ δι’ ἐκεῖνα νὰ μᾶς φέρῃ κατάστασιν.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ περὶ χαρτογραφίας ἐπάγεται· δὲν ὑποθέτω νὰ ὑπάρχῃ ἄλλο. Ὡς πρὸς τοῦτο δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ καθορίσωμεν ὁριστικῶς τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν, καὶ ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν, νομίζω ἐν τῇ ἀναπτύξει τοῦ νομοσχεδίου, δυνάμεθα νὰ παραστήσωμεν περίπου ποία θὰ ἦναι ἡ αὔξησις.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δύναμαι ἐκ τοῦ προχείρου νὰ εἴπω τινά· εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθήκης προσωπικοῦ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ταχυδρομικήν.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλουν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν.

§50ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι τὸ περὶ στρατιωτικῶν ἀσκήσεων.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπεβλήθη πίστωσις. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθήκης ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸ προσωπικὸν τῶν Διευθύνσεων τοῦ Μηχανικοῦ.

§53ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ λεκτικὸν τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι καλὸν καὶ πρέπει νὰ τεθῇ ὡς ἑξῆς: «Ἐπὶ τῶν ὑπαρχόντων 8 ὑπαξιωματικῶν προστίθενται 8 ἐπιλοχίαι καὶ 8 δεκανεῖς».

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ διαγραφῇ ἐκ τοῦ νόμου ἡ διάταξις περὶ 8 ὑπαξιωματικῶν, γενικῶς οὕτως ἀναγραφομένη, πρέπει δὲ νὰ τεθῇ εἰδικῶς, ὅτι θὰ ἦναι 8 ἐπιλοχίαι, 8 λοχίαι καὶ 8 δεκανεῖς.

§55ΡΙΚΑΚΗΣ. Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι τὸ λεκτικὸν δὲν εἶναι ὀρθόν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐφεδρείας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ.

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πότε νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι θὰ ἴδωμεν ἐφεδρείαν γυμναζομένην ὄχι ἐν νομοσχεδίοις, ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς πεδίοις:

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ ἀσκήσεις, αἵτινες θέλουσι γενῆ κατὰ τὸ τέλος τοῦ προσεχοῦς Ἀπριλίου, θέλουσι γενῆ ἄνευ ἐφεδρείας κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο· αἱ ἀσκήσεις αὗται ἐπαναλαμβανόμεναι κατ’ ἔτος, ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς ἔτους, θέλουσι γενῆ καὶ μετ’ ἐφεδρείας. Ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, κατὰ τὸ ἐνεστὸς ἔτος ἐθεωρήθη, ὅτι θὰ ἦτο πρόωρος ἡ πρόσκλησις τῆς ἐφεδρείας, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ ἐφεδρείας, οἱ ἔφεδροι καλοῦνται μόνον δὶς κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῶν, ἀφοῦ δὲ πάντες οἱ ἔφεδροι σχεδὸν εἶχον κληθῆ πρὸ τριετίας ἤδη, κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν, ὄχι δὲ δι’ ἄσκησιν 30 ἢ 40 ἡμερῶν, ἀλλὰ δι’ ὑπηρεσίαν καὶ ἐπὶ χρόνον πολύν, θὰ ἦτο ἐναντίον πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου περὶ ἐφεδρείας νὰ κληθῶσι πάλιν δι’ ἄσκησιν 40 ἡμερῶν· νομίζομεν ὅμως, ὅτι ἀπὸ τοῦ προσεχοῦς ἔτους θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ κληθῶσι καὶ ἰδίως οἱ μὴ προσελθόντες προηγουμένως ἔφεδροι, διότι ἤδη ἤρξατο ἔχων ὁ στρατὸς νέας κλάσεις ἐφέδρων, οἵτινες δὲν εἶχον ὑπηρετήσει ὡς ἔφεδροι κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως). (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς ἃ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια: Περὶ νομῆς τῶν ἵππων τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς. Περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νόμου ΑΤΜΕʹ τῆς 9ης Ἰανουαρίου 1886 περὶ συστάσεως εἰδικῶν ἁλαταποθηκῶν κλπ.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ στρατιωτικῶν ἀσκήσεων ἐν τοῖς Γυμνασίοις. Ὁ κ. Τυπάλδος Κοζάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§60ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀπαντᾷ εἰς ἀνάγκην, γενικῶς ἀναγνωρισθεῖσαν ὑπὸ τῆς σχολειακῆς ὑγιεινῆς, καθόσον τὸ εἶδος τοῦτο τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων ἀκριβῶς ἀνταποκρίνεται εἰς τοὺς ὅρους τῆς ῥυθμικῆς γυμναστικῆς, ἥτις θεωρεῖται σήμερον ὡς μία τῶν βάσεων τῆς ἀνατροφῆς ἁπανταχοῦ. Πλὴν δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, διατὶ δύναται νὰ θεωρηθῇ ἁρμόδιος εἷς διδάκτωρ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ὡς γενικὸς ἐπόπτης εἰς τὰς ἀσκήσεις ταύτας. Πιστεύω, ὅτι μόνοι ἁρμόδιοι διὰ τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν εἶναι οἱ ἀξιωματικοί, καὶ ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἐὰν εὐαρεστῆται, νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ, διατὶ ἐγένετο τοιαύτη ἐξαίρεσις εἰς τὴν περίστασιν ταύτην. Τίς εἶναι ὁ διδάκτωρ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ὁ μὴ στρατιωτικός, ὅστις δύναται νὰ θεωρηθῇ κατάλληλος ὡς γενικὸς ἐπόπτης τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων; Τὴν αὐτὴν ἀπορίαν ἔχω καὶ διὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 6. Ὁ στερούμενος τὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 ὁριζόμενα εἰδικὰ προσόντα, ἀλλὰ διατελέσας πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου εἰς τὴν θέσιν τοῦ γενικοῦ ἐπόπτου ἐπὶ ἔτος τοὐλάχιστον, δύναται νὰ διορισθῇ εἰς τὴν διὰ τοῦ παρόντος νόμου ὁριζομένην θέσιν τοῦ γενικοῦ ἐπόπτου». Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἔχῃ τὰ προσόντα, δηλαδὴ ἐὰν δὲν ἔχῃ τὴν ἱκανότητα, διατὶ, διότι κατέσχε τὴν θέσιν ταύτην ἐπὶ ἓν ἔτος, νὰ ἦναι ἁρμόδιος νὰ διορισθῇ εἰς αὐτήν; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ διαγραφῇ τὸ μέρος τοῦ ἄρθρου 1, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται ὁ διορισμὸς διδάκτορος τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου εἰς τὴν θέσιν τοῦ γενικοῦ ἐπόπτου καὶ νὰ περιορισθῇ ἡ ἐκλογὴ μόνον εἰς ἀξιωματικούς. Ἐπίσης νὰ καταργηθῇ καὶ τὸ ἄρθρον 6ον, διότι δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ θεωρηθῇ ἁρμόδιος διὰ τοῦ ἄρθρου 6ου ὁ ἀναγνωριζόμενος διὰ τοῦ ἄρθρου 1ου ὡς μὴ ἁρμόδιος.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ὑπεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως παρέστησεν αὐτὸ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας, ὡς νομοθέτημα περὶ γυμνασιακῆς ὑγιεινῆς· βεβαίως ἐν τῷ θεσμῷ θέλει ληφθῆ πᾶσα πρόνοια περὶ τηρήσεως τῶν κανόνων τῆς ὑγιεινῆς, ἀλλ’ ἡ ὑγιεινὴ δὲν εἶναι οὔτε ὁ κύριος οὔτε ὁ ἐπουσιώδης σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου· σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ στρατιωτικὴ ἄσκησις τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων. Αἱ στρατιωτικαὶ ἀσκήσεις τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων κυρίως ἔπρεπε νὰ διευθύνωνται ὄχι ὑπὸ στρατιωτικῶν, διότι οἱ στρατιωτικοὶ ἔχουσιν ἴδια καθήκοντα, πρὸς ἃ δὲν συμβιβάζεται ἐντελῶς ἡ ἄσκησις μὴ στρατιωτικῶν. Ὁ ἐν ἐνεργείᾳ στρατιωτικὸς πρέπει νὰ διατελῇ, καθ’ ἣν ὥραν ἐνεργεῖ τὴν ἄσκησιν, ὑπὸ τὸν στρατιωτικὸν νόμον, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ διατελῇ ὑπὸ τὸν στρατιωτικὸν νόμον ὁ διευθύνων ἀσκήσεις ὑγιεινάς, ἢ στρατιωτικάς, μαθητῶν Γυμνασίων· ἑπομένως, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ διευθυνθῶσι καλῶς αἱ στρατιωτικαὶ ἀσκήσεις τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων ἄνευ τῆς συνδρομῆς τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, τοῦτο ἔπρεπε νὰ πράξωμεν, ἀλλ’ ἐπειδὴ σπανιώτατα θὰ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν μὴ στρατιωτικοὺς ἱκανούς, ἵνα διευθύνωσι τὰς ἀσκήσεις, ἐδέησε νὰ θέσωμεν ὡς κανόνα, ὅτι θὰ ἦναι στρατιωτικὸς ὁ διευθύνων, ἐπιτρεπομένου ὅμως, ὅπως, ἐὰν παρουσιασθῇ ἐξαιρετικῶς μὴ στρατιωτικός, ἔχων τὰ προσόντα διευθυντοῦ τοιούτων ἀσκήσεων, προτιμᾶται οὗτος· τοιαύτη ἡ ἔννοια τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου· ἐν αὐτῷ ἀνευρίσκει τις ἀμφοτέρας τὰς ἐκτεθείσας ἰδέας. Ἀνευρίσκει τις ἐν αὐτῷ τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ διευθυντὴς τῶν ἀσκήσεων δέον νὰ ᾖ πολιτικός, ἔχων τὰ προσόντα πρὸς τὴν τοιαύτην λειτουργίαν, ἤτοι μόρφωσιν γενικήν, ὡς ὁ διδάκτωρ τοῦ Πανεπιστημίου, ἀλλὰ καὶ μόρφωσιν στρατιωτικήν, ἀποδεικνυομένην ἐκ τῶν ἐξετάσεων, περὶ ὧν προνοεῖ τὸ ἄρθρον. Αὐτὴ ἡ διάταξις θὰ ἦτο ἐπαρκῆς, ἐὰν ὑπῆρχον οἱ κεκτημένοι τὰ προσόντα ταῦτα, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐξαιρετικῶς παρουσιάζονται οἱ κεκτημένοι τὰ προσόντα, ἐτέθη ὡς κανὼν ἡ ἑτέρα διάταξις, καθ’ ἣν ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ θὰ ἦναι οἱ διευθύνοντες τὰς ἀσκήσεις τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων. Αὐτὰ ταῦτα, τὰ ῥηθέντα περὶ τοῦ 1ου ἄρθρου, αὐτὰ ἐξηγοῦσι καὶ τὰ τοῦ ἕκτου ἄρθρου. Ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ, ἐνῷ, ὡς εἶπον, ἡ ἀρχὴ, ἀφ’ ἧς ὁρμώμεθα, εἶναι ὅτι ὁ διευθυντὴς τῶν ἀσκήσεων πρέπει νὰ ἦναι μὴ στρατιωτικὸς, καταλήγομεν εἰς τὸν κανόνα, ὅτι ὁ διευθυντὴς τῶν ἀσκήσεων θὰ ἦναι στρατιωτικὸς, διότι δὲν ἔχομεν ἄλλους κεκτημένους τὰ προσόντα· ἀνεγράψαμεν ὅμως, ὡς ἐξαιρετικὴν, καὶ τὴν διάταξιν περὶ τοῦ μὴ στρατιωτικοῦ, τοῦ κεκτημένου τὸ πτυχίον τοῦ διδάκτορος, καὶ τοῦ ἀποδεικνύοντος, ὅτι κέκτηται τὴν ἱκανότητα δευθυντοῦ ἀσκήσεων. Ἤδη ἐν τοῖς πράγμασι παρουσιάζεται τὸ πρόσωπον τοῦτο, διότι σήμερον ἡ ὑπηρεσία παρ’ αὐτοῦ ἐκτελεῖται, καίτοι δὲν εἶναι νομοθετικῶς κεκανονισμένη, ἐκτελεῖται δὲ θαυμασίως· καὶ δύναμαι νὰ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν ταύτην, διότι ταύτην μετεχειρίσθη ὁ στρατηγὸς Βοσσέρ. Ὁ στρατηγὸς Βοσσὲρ ἐξέφρασε τὸν θαυμασμὸν αὐτοῦ διὰ τὴν ἄκραν εἰδικότητα καὶ ἱκανότητα τοῦ διευθύνοντος τὰς ἀσκήσεις. Ὑπάρχει ἄρα ἐξαιρετικῶς τὸ πρόσωπον, ἀφοῦ δὲ ὑπάρχει τὸ πρόσωπον, τὸ κεκτημένον προηγουμένην ὑπηρεσίαν, ἔπρεπε νὰ ληφθῇ καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ πρόνοια, ἡ λαμβανομένη ἐν παντὶ νόμῳ περὶ προσόντων περὶ τῶν ὑπηρετησάντων πρὸ τοῦ νόμου, τοῦ καθορίζοντος τὰ νέα προσόντα καὶ τῶν μὴ κεκτημένων τὰ προσόντα. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 εἶναι παρεμφερὴς πρὸς τὴν διάταξιν τῶν κεκτημένων προηγουμένην ὑπηρεσίαν, τὴν ἐν πᾶσι τοῖς κειμένοις νόμοις περὶ προσόντων, οὐδὲν δὲ ἔχει ἡ διάταξις αὕτη τὸ ἐξαιρετικόν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν εἰδικὴν ἐφαρμογὴν, ἀφοῦ πρόκειται περὶ προσώπου, ὑπηρετήσαντος καὶ γνωστοῦ, δυνάμεθα νὰ ὦμεν βέβαιοι, ὅτι ὁ θεσμὸς, ὡς κανονίζεται, θὰ λειτουργήσῃ ἐπ’ ἀγαθῷ τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων.

§62ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὅτε κατὰ πρῶτον εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν νομοθέτημα περὶ ἀσκήσεως τῶν ἐν τοῖς Γυμνασίοις σπουδαζόντων νέων, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς παρατηρήσεις μου. Καὶ ἀναγνωρίζω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις αὗται σήμερον, ὅτε τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα διέπει τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἡ γενικὴ στρατολογία παρεμόρφωσε πᾶσαν ἄλλην σκέψιν, ἀναγνωρίζω, ὅτι θεωροῦνται ἀναχρονισμός. Μ’ ὅλα ταῦτα θεωρῶ καθῆκόν μου, νὰ ἐπαναλάβω τὰς παρατηρήσεις ἐκείνας, καὶ ἐὰν αἱ ἰδέαι μου δὲν γίνωσιν ἐντελῶς δεκταὶ, νὰ δοθῇ τοὐλάχιστον περισσοτέρα προσοχὴ, ὅπως ὁ θεσμὸς οὗτος μὴ παρεμποδίσῃ τὸν κύριον σκοπὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπει ἡ ἐκπαίδευσις τῶν νέων ἐν τοῖς Γυμνασίοις. Οἱ νέοι μέχρι τοῦ 17 ἔτους φοιτῶσιν ἐν τοῖς Γυμνασίοις· εἰσὶν εἰς τὴν ἡλικίαν, τὴν ὁποίαν νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀφήσωμεν ἥσυχον εἰς τὴν σπουδὴν τῶν γραμμάτων. Ἀπὸ τῆς ἡλικίας τοῦ 17ου ἔτους καὶ πέραν ὑπάρχει ἀρκετὸς χρόνος, καθ’ ὃν δύνανται νὰ ἀσκηθῶσιν εἰς τὰ ὅπλα, καὶ νὰ προετοιμασθῶσι πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ περὶ στρατολογίας καὶ ἐφεδρείας νόμου. Ἂς μὴ ἐμβάλλωμεν εἰς τὰς κεφαλὰς τῶν νέων προώρως ἰδέας, αἱ ὁποῖαί εἰσι ξέναι πρὸς τὴν ἡλικίαν καὶ τὸν σκοπὸν, πρὸς τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποβλέπωσιν οἱ φοιτῶντες εἰς τὰ Σχολεῖα, διότι, ἂν πρὸς στιγμὴν θελήσωμεν νὰ προσέξωμεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῶν Γυμνασίων, θὰ εὕρωμεν δυστυχῶς τοὺς πλείστους τῶν ἀποφοίτων ἀνορθογράφους καὶ μὴ δυναμένους νὰ ἐκθέσωσι τὰς ἰδέας των, διότι τοὺς περισπῶμεν εἰς ἄλλα ἀντικείμενα· τοὺς θέλετε νὰ φέρουν ὅπλον, νὰ τρέχουν εἰς τὰς ὥρας τῶν γυμνασίων καὶ νὰ προσέχουν εἰς ἰδέας, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ ἦναι δι’ αὐτοὺς ξέναι. Καὶ νομίζετε, ὅτι φέρετε οὕτως ἀποτέλεσμα;

§63ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὰ γυμνάσια τοὺς ἠμπόδισαν;

§64ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ὑγιεινή, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ κ. συνάδελφος, νομίζετε, ὅτι ὑπηρετεῖται πραγματικῶς; τοὐναντίον οἱ περισσότεροι, νέοι μὴ δυνάμενοι νὰ προφυλαχθῶσιν ἀπὸ τοὺς κόπους καὶ τὴν δύσκολον θέσιν, ἕνεκεν τῶν γυμνασίων, ἀσθενοῦσι, διότι ἐκτίθενται ἀπροσέκτως. Ὥστε προτιμότερον εἶναι νὰ φροντίζωμεν ὅπως τὰ παιδιὰ μανθάνωσι γράμματα, δὲν θὰ βραδύνῃ δὲ νὰ ἔλθῃ ἡ ἡλικία, τοῦ 21ου ἔτους, καθ’ ἣν θὰ καταταχθῶσι στρατιῶται, καὶ τότε ἐκγυμνάζονται. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον, δι’ ὃν ἀπασχολοῦμεν τοὺς νέους καὶ σπεύδομεν νὰ τοὺς ὑποτάξωμεν τοσοῦτον ἐνωρὶς εἰς τὸ στρατιωτικὸν πνεῦμα.

§65ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συζητήσωμεν τὸν θεσμὸν τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων ἐν τοῖς Γυμνασίοις, ἤθελον ἐκφράσει καὶ ἐγὼ ἐκτενέστερον τὴν γνώμην μου. Ἐν Εὐρώπῃ δὲν ὑπάρχει σήμερον περὶ αὐτοῦ ἡ αὐτὴ καλὴ ἰδέα, ἡ ὁποία ὑπῆρχε πρὸ δύο ἢ τριῶν ἐτῶν. Μόνον εἰς τὰς χώρας ἐκείνας ὁ θεσμὸς οὗτος ἐπιδοκιμάζεται, εἰς τὰς ὁποίας συνεχίζεται ἡ στρατιωτικὴ ἐκπαίδευσις, ἡ ἀρχομένη εἰς τὰ Γυμνάσια, καὶ μετὰ τὴν περάτωσιν τῶν γυμνασιακῶν σπουδῶν. Ἐκεῖ ὅμως, ὅπου αἱ ἐν τοῖς Γυμνασίοις στρατιωτικαὶ ἀσκήσεις δὲν συνεχίζονται, χαρακτηρίζονται αὗται ὡς παιγνίδιον μᾶλλον, παρὰ ὡς σπουδαία ἐκγύμνασις. Εἶναι δὲ πολὺ πιθανὸν, ὅτι ταχέως θὰ καταργηθῶσιν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ὁ θεσμὸς ὑφίσταται παρ’ ἡμῖν, δὲν συζητοῦμεν δὲ σήμερον περὶ τῆς καταργήσεως ἢ μὴ αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, προτεῖνον τὸν διορισμὸν ἑνὸς γενικοῦ ἐπόπτου τῶν ἀσκήσεων ἐν τοῖς Γυμνασίοις, προτίθεται τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ὑφισταμένου θεσμοῦ. Ὅτι δὲ ὁ θεσμὸς οὗτος ἐν τῇ ἐκτελέσει αὐτοῦ, ἀνεξαρτήτως τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ λεχθέντων περὶ τῆς γνώμης τοῦ κ. Βοσσὲρ ἐν σχέσει πρὸς ὡρισμένον προγυμναστήν, δὲν πρόκειται νὰ φέρῃ σπουδαῖα ἀποτελέσματα, μᾶς δεικνύει αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον. Ὁ ἐπόπτης, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ διορίσῃ ἡ Κυβέρνησις, δὲν θέλει εἶσθαι ἄλλο τι, εἰμὴ εἷς νέος Τμηματάρχης ἢ Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅστις θὰ μένῃ ἐν τῷ γραφείῳ του καὶ θὰ μεταβαίνῃ καθ’ ἡμέραν νὰ διδάσκῃ ὡρισμένον ἀριθμὸν μαθητῶν ὡς διδάσκαλος ἀσκήσεων. Τοιαύτην δ’ ὀφείλων νὰ ἐκτελῇ ἐργασίαν, δὲν θὰ δύνηται φυσικῶς νὰ ἐκτελῇ τὸ κυριώτερον καθῆκον, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ζητεῖ νὰ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὸν, τὴν ἐπιθεώρησιν δηλ. τῶν Γυμνασίων. Τὸ ἄρθρον 2 λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἔργον τοῦ ἐπόπτου εἶναι αʹ) νὰ ἐξετάζῃ τὰ περὶ στρατιωτικῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν μαθητῶν ὑποβαλλόμενα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως, βʹ) νὰ κανονίζῃ τὴν καθόλου καὶ ἐν ἑκάστῳ Γυμνασίῳ πρόοδον τοῦ στρατιωτικοῦ μαθήματος, γʹ) νὰ ἐπιθεωρῇ τῇ συναινέσει τοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ τὰ Γυμνάσια τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ δʹ) νὰ παρίσταται καὶ διευθύνῃ αὐτοπροσώπως τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἐν Ἀθήναις μαθητῶν». Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἄνθρωπος, ὅστις νὰ διευθύνῃ αὐτοπροσώπως καὶ νὰ παρίσταται εἰς τὴν στρατιωτικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἐν Ἀθήναις μαθητῶν, καὶ συγχρόνως νὰ ἐπιθεωρῇ τὰ Γυμνάσια τοῦ Κράτους. Τὸ πρῶτον ἐδάφιον εἶναι θεωρητικόν τι, τὸ ὁποῖον δὲν σημαίνει τίποτε. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας ποιοῦμαι, διότι νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ μελετήσῃ σπουδαιότερον τὸν θεσμὸν τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων, καὶ ἂν πραγματικῶς ἔχῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ θεσμὸς οὗτος δύναται νὰ ᾖ ὠφέλιμος εἰς τὸν τόπον, νὰ τὸν κανονίσῃ κατὰ τρόπον, δυνάμενον νὰ λειτουργήσῃ πράγματι καὶ παράσχῃ ὠφελείας. Τὸν τρόπον δὲ τοῦτον δύναται εὐκόλως νὰ εὕρῃ, ὅταν ἐξετάσῃ, ποῦ ὁ θεσμὸς οὗτος παρήγαγεν ὠφελείας καὶ ποῦ ἐφάνη περιττός. Τὸ σύστημα τῆς διὰ διδασκαλίας στρατιωτικῆς ἀσκήσεως τοῦ Ἔθνους εἶναι σύστημα ἐπωφελῶς ἐφαρμοζόμενον εἰς ὀλίγα μόνον Ἔθνη. Δύναται δ’ ἴσως νὰ λειτουργήσῃ ἐπωφελῶς καὶ παρ’ ἡμῖν, ὅταν ἐφαρμοσθῇ πλῆρες καὶ τέλειον. Ἐφαρμοζόμενον ὡς θεσμὸς μεμονωμένος καὶ ἄσχετος πρὸς τὴν ἐν γένει ἐξάσκησιν τοῦ στρατιώτου παρ’ ἡμῖν, θὰ φθάσῃ εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασεν ἕτερος ὅμοιος θεσμός, ὁ τοῦ Προπαρασκευαστικοῦ Σχολείου τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὅστις, ἐφαρμοσθεὶς χωρὶς νὰ συνδυασθῇ μὲ τὴν καθόλου στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας, ἀπεδείχθη ἐπιβλαβής, ἀντὶ νὰ φανῇ ὠφέλιμος, καὶ ἀναγκάζῃ σήμερον τὸν ἱδρύσαντα αὐτὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ προτείνῃ τὴν κατάργησίν του. Ἀπόῤῥοια τοιαύτης ἀσυναρτήτου πορείας εἶναι καὶ ἡ ἰδέα, ἐπειδὴ ὑπάρχει πρόσωπον ἐν Ἀθήναις, τὸ ὁποῖον ἔκαμε καλὴν ἐντύπωσιν εἰς τὸν κ. Βοσσέρ, ἄρα καλὸν εἶναι νὰ διορίσωμεν αὐτὸν Γενικὸν Ἐπιθεωρητήν. Ἡ νομοθέτησις τοιούτων μέτρων, μεμονωμένων καὶ μὴ συνδυαζομένων καταλλήλως μετὰ τῆς ἐν γένει στρατιωτικῆς ἀσκήσεως, δὲν δύναται νὰ φέρῃ ἀποτελέσματα ἐπωφελῆ, δύναται μάλιστα νὰ βλάψῃ.

§66ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἄσκησις ἐξακολουθεῖ νὰ γίνηται εἰς τὰ Γυμνάσια τῶν ἐπαρχιῶν;

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§68ΡΑΛΛΗΣ. Τότε διατὶ ἀναγράφετε εἰς τὰ νομοσχέδια διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐκτελοῦνται;

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐκτελῶνται ἐν τῷ μέλλοντι.

§70ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν θὰ κατορθώσωμεν νὰ καταρτίσωμεν τὴν ἐκγύμνασιν καὶ ἄσκησιν τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων τῶν ἐπαρχιῶν, τότε δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῶν καθηκόντων τοῦ ἐπόπτου· μέχρι τότε ὅμως νὰ ἀναγράφωμεν καθήκοντα τοῦ ἐπόπτου, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς τὴν ἄσκησιν τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων, ἡ ὁποία δὲν ἐκτελεῖται, οὐδὲν ἄλλο πράττομεν, εἰμὴ νὰ φενακίζωμεν ἑαυτούς. Νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ δηλώσῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἔχει σκοπὸν νὰ καταστήσῃ μίαν θέσιν ἀργομισθίας, καὶ νὰ περιορίσῃ τότε τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ ἕκτον ἄρθρον· ὑπάρχει εἷς, ὁ ὁποῖος εὐαρεστεῖ ὁπωσδήποτε τῷ Πρωθυπουργῷ, δὲν ἔχει νὰ τῷ δώσῃ μισθὸν, δημιουργεῖ μίαν θέσιν καὶ τὸν διορίζει. Τὸν συμβουλεύω, τὸ ἴδιον νὰ κάμῃ δι’ ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι περισσαίνουν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρὰ τισι τῶν Γυμνασίων τῶν ἐπαρχιῶν ὑπάρχουσιν ἀξιωματικοί, διορισθέντες, ὅπως διευθύνωσι τὰ τῶν ἀσκήσεων. Τὰ τῶν ἀσκήσεων τούτων δὲν διευθύνονται κανονικῶς, οὐχ ἧττον γίνονται ἀσκήσεις παρά τισι τῶν Γυμνασίων. Ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν προοδεύει ὁ θεσμός, εἶναι τὸ ἀκανόνιστον· ἤδη θέλομεν νὰ εἰσέλθωμεν εἰς κανονικὴν τροχιάν, καὶ τῆς ἐργασίας ἀρχόμεθα διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διορισμοῦ ἐπόπτου, δυναμένου νὰ ὁδηγήσῃ τὴν Κυβέρνησιν ἐν αὐτῷ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ περιμείνωμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ θεσμοῦ καὶ ἔπειτα νὰ νομοθετήσωμεν· ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο καὶ μάλιστα ἐκ προθέσεως. Ἐνίοτε, ἐλλείψει νόμου, γίνονταί τινα, χρήζοντα νόμου, καὶ διὰ διοικητικοῦ κανονισμοῦ, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ θέσωμεν ὡς ἀρχήν, ὅτι ὁ διοικητικὸς κανονισμὸς θὰ διέπῃ ἔργα, ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν νομοθετικῶς κανονιστέα. Τὰ ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ ἀναγραφόμενα καθήκοντα τοῦ ἐπόπτου τῶν ἀσκήσεων εἶναι ἀπαραίτητα, ἂν μὴ προτιθέμεθα νὰ καταργήσωμεν τὸν θεσμὸν τῶν στρατιωτικῶν ἀσκήσεων. Ἐπειδὴ δὲ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὴν πρόθεσιν τῆς καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ, ὅ,τι δύναται ἤδη νὰ πράξῃ πρὸς ἀνάπτυξιν αὐτοῦ, εἶναι ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ κανονίζεται ἡ θέσις Ἐπόπτου, παρεχομένου οὕτως εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον τοῦ καταλλήλου ὀργάνου πρὸς καθοδήγησιν εἰς τὴν νομοθετικὴν καὶ τὴν διοικητικὴν ἐνέργειαν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως). (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ νομοσχέδια: Περὶ διορισμοῦ κλητῆρος ἐν τῷ Ἰατροσυνεδρίῳ. Περὶ κινητῶν ταχυδρομικῶν γραφείων καὶ περὶ προσωπικοῦ τῆς ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας).

§72ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἄλλοτε ἔγεινε λόγος, ὅτι εἶναι καλὸν εἰς τοὺς νόμους, ὁσάκις ἀναγράφουν ἑτέρους νόμους, νὰ μὴ ἀναγράφωνται μόνον οἱ ἀριθμοὶ καὶ τὰ στοιχεῖα, ἀλλὰ καὶ ἡ χρονολογία.

§73ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Βεβαίως εἶναι παράλειψις. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ᾼΚΕʹ περὶ ὀργανισμοῦ τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας). Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον εἰς αʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐτησίων παραρτημάτων τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφίζεται τὸ σύνολον.

§75Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀναντιῤῥήτως διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου θὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν τύπωσιν τῶν καταλόγων· φοβοῦμαι ὅμως, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ καὶ σύγχυσις κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν.

§76ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ καταβληθῇ προσοχὴ, διὰ νὰ μὴ ἐπέλθῃ σύγχυσις.

§77ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται σήμερον εἰς τὸν παλαιὸν κατάλογον τοῦ λήξαντος ἔτους νὰ προσθέσωμεν ἓν παράρτημα, τὸ ὁποῖον θὰ περιλαμβάνῃ ὅλα τὰ ὀνόματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ζητήσει δι’ ἐνστάσεως τὴν ἐγγραφήν των εἰς τὸν ἐκλογικὸν κατάλογον, ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, θὰ ὑπάρχουν καὶ τῶν παρελθόντων ἐτῶν οἱ κατάλογοι καὶ τὰ ἐτήσια παραρτήματα, ὥστε βεβαίως θὰ ἐπέλθῃ ἡ σύγχυσις κατὰ τὰς ἐκλογὰς, τὴν ὁποίαν παρετήρησεν ὁ συνάδελφός μου.

§78ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι, νὰ γίνηται τύπωσις ὁλοκλήρου τοῦ καταλόγου κατ’ ἔτος, καὶ τοῦτο λόγῳ οἰκονομίας ἥτις δὲν εἶναι ἀξία λόγου· τὰ παραρτήματα ὅμως, ὁσάκις τὸ ἓν φέρῃ διόρθωσιν εἰς τὸ προηγούμενον, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ ἀνατυπῶνται, καὶ οὕτω τὸ τέταρτον ἔτος δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν σαφῆ τὴν προσάρμοσιν τῶν παραρτημάτων εἰς τὸ σῶμα τῶν καταλόγων· οὐδεμία δὲ τῶν διατάξεων τοῦ κειμένου νόμου, τῶν ἀποβλεπουσῶν εἰς κατάταξιν εὐκρινῆ τῶν ἐγγεγραμμένων καὶ διαγεγραμμένων, μεταῤῥυθμίζεται.

§79ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐλησμόνησε τὸν τρόπον, καθ’ ὃν λαμβάνει χώραν καὶ ἡ ἀναθεώρησις καὶ ἡ ἐκτύπωσις· νομίζει ὅτι τὴν ἐκτύπωσιν τὴν ἔχει σήμερον εἰς χεῖρας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· τὴν ἔχει ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν. Αὐτὸς θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀπόφασιν τοῦ Πρωτοδικείου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς θὰ συντάξῃ ἓν παράρτημα τοῦ καταλόγου, ἐν τῷ ὁποίῳ θ’ ἀναγραφῶσιν οἱ μέλλοντες νὰ ἐγγραφῶσι, καὶ θὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀπαλειπτέοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῶσιν. Ἀλλὰ τὸ τρίτον ἔτος θὰ γίνῃ ἄλλο παράρτημα, καὶ τοῦτο δὲν δύναται νὰ περιλάβῃ τὴν ἀναθεώρησιν, τὴν γενομένην κατὰ τὸ παρελθόν, δηλαδὴ νὰ βεβαιώσῃ ὁ Πρόεδρος τοῦ 1891 τὴν ἀναθεώρησιν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν κατὰ τὸ 1890. Διὰ τοῦτο νομίζω καλὸν, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, διὰ νὰ μελετηθῇ.

§80ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ἀνάγκη περαιτέρω μελέτης πρὸς ἐξεύρεσιν τρόπου ἀποφυγῆς συγχύσεως δὲν ἐμφανίζεται· διότι ἀκριβῶς ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου περιέλαβε δευτέραν παράγραφον ἐν τῷ ἄρθρῳ 1ῳ, ἀσφαλίζουσαν ἡμᾶς κατὰ τῶν συγχύσεων, ἃς ὑπέδειξεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας καὶ αἵτινες ἀδύνατον νὰ παρασταθῶσιν, ὁσάκις πρόκηται περὶ καταλόγου, οἷος ὁ τῆς πόλεως Ἀθηνῶν ἢ ἄλλης τινὸς τῶν μεγαλειτέρων πόλεων· εἶναι δυνατὸν νὰ προληφθῇ ἡ σύγχυσις, ἐὰν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀποφασίσῃ ἐξαιρετικῶς νὰ τυπωθῶσιν οἱ κατάλογοι τῶν δήμων ἐκείνων καὶ πρὸ τοῦ τετάρτου ἔτους.

§81ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ἡ σύγχυσις λαμβάνει χώραν εἰς τοὺς καταλόγους τῶν μεγαλοπόλεων, διότι καὶ ἐκεῖ ἐπέρχεται οἰκονομία· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον μέχρι τῆς αὔριον.

§82ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§83ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐπιτρέπεται ἡ τύπωσις μόνον παραρτήματος κατὰ τὰ ἔτη, καθ’ ἃ δὲν πρόκειται νὰ γίνωσι γενικαὶ ἐκλογαί. Πότε δύνανται νὰ γίνωσι γενικαὶ ἐκλογαὶ Δημοτικαὶ, εἶναι γνωστὸν, ἀλλὰ πότε πρόκειται νὰ γίνωσι γενικαὶ Βουλευτικαὶ, τοῦτο εἶναι ἀμφίβολον.

§84ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρόκειται περὶ τακτικοῦ γεγονότος, περὶ τῆς τετραετίας.

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν δι’ αὔριον ἡ ψήφισις τοῦ συνόλου. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτελέσεως ἐργασιῶν ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ Ἀθηνῶν πρὸς ἀνεύρεσιν ὑδάτων.

§86ΡΑΛΛΗΣ. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι θὰ ἦναι περίεργον, νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰς ἰδιοκτησίας, νὰ ἐνεργοῦν ἐργασίας, καὶ νὰ ἐξέρχωνται, πληρόνοντες τὰς ἀποζημιώσεις κατὰ τὸ σύστημα τῶν Μηχανικῶν. Ἀλλὰ τοῦτο οὐδὲν ἕτερον εἶναι, ἢ δήμευσις. Ἐννοῶ τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ἰδιοκτησίας λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ ἑκάστοτε νὰ ἐπέρχηται δημοτικὸς ὑπάλληλος, λόγῳ, ὅτι δύναται νὰ ἀνεύρῃ ὕδατα, καὶ ἀφοῦ καταστρέψῃ τὰς φυτείας, ἀφοῦ ἐκθέσῃ τὴν ἐργασίαν τοῦ ἰδιοκτήτου εἰς ἐντελῆ καταστροφὴν, νὰ ἐξέρχηται δίδων ἀποζημίωσιν, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὁρίσει ἡ Ἐπιτροπή. Ἄτοπον δὲ μεγαλείτερον εἶναι τὸ ἑξῆς. Ὅλαι αἱ ἐργασίαι, περὶ ὧν πρόκειται, ἐὰν ἀποτύχωσι, θὰ καταστήσωσιν ἐπὶ τῆς ἰδιοκτησίας μίαν δουλείαν, καὶ περὶ αὐτῆς οὐδὲν προβλέπει τὸ νομοσχέδιον. Νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐνόμιζον, ὅτι δι’ αὐτοῦ δύνανται νὰ διοχετεύσουν ποταμοὺς ὑδάτων εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, καὶ ἔφερον νομοσχέδιον ἐντελῶς ἀμελέτητον.

§87ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ νομοσχέδιον δὲν ὑπεβλήθη ἀκατεργάστως ὑπὸ τῶν ἐχόντων πρόθεσιν καὶ συμφέρον ἴσως νὰ προβῶσιν εἰς τὴν εὕρεσιν ὑδάτων. Οἱ ἔχοντες τοιοῦτο συμφέρον, εἶναι γνωστὸν, ὑπὸ τίνων προεστάθησαν εἰς τὴν ψῆφον τῶν Ἀθηνῶν καὶ δυνάμει τίνος ὑποστηρίξεως ἐπέτυχον. Τὸ νομοσχέδιον κατηρτίσθη ὑπὸ προσώπων, ἐντεταλμένων ὑπὸ τοῦ νόμου, νὰ βοηθῶσι τοὺς Ὑπουργοὺς εἰς τὴν κατάρτισιν τῶν νομοσχεδίων, ὑπὸ τῶν Νομικῶν Συμβούλων. Εἶναι ἀνακρίβεια ἡ παρατήρησις, ὅτι εἷς Μηχανικὸς τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἀρκεῖ, ἵνα ἀναστατώσῃ ὁλόκληρον ἰδιοκτησίαν, διότι τὰ πρῶτα ἄρθρα τοῦ νόμου δεικνύουσι, ποία εἶναι ἡ διαδικασία. Ἐὰν δ’ ὑπάρχῃ περίπτωσίς τις, ὁποίαν παρετήρησεν ὁ ἔντιμος προαγορεύσας, καθ’ ἣν τυχὸν δὲν λαμβάνεται ἀρκοῦσα πρόνοια πρὸς ἀπόδοσιν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τῆς ἀποζημιώσεως, τὸ ζήτημα τοῦτο συζητηθήσεται ἐν ταῖς λεπτομερείαις καὶ δέν μοι φαίνεται ἀποτελοῦν λόγον ἀναβολῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§88ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μήτε διῆλθε κἂν τὸ νομοσχέδιον· διότι, ἐὰν τὸ εἶχε διέλθει καὶ τροχάδην, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι αἱ παρατηρήσεις μου στηρίζονται ἐπὶ τοῦ γράμματος τοῦ 1ου ἄρθρου, καὶ ἐπιτρέψατέ μοι τὴν ἀνάγνωσιν αὐτοῦ (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται τῷ Δημάρχῳ Ἀθηναίων νὰ προβαίνῃ ἐντὸς τοῦ λεκανοπεδίου Ἀθηνῶν εἰς πᾶσαν ἐργασίαν ἀνιχνεύσεως τοῦ ἐδάφους, ἢ ἐκκαθαρίσεως ἀρχαίων ὑδραγωγείων, πρὸς ἀνεύρεσιν ὑδάτων, ἣν ἤθελε κρίνει ἀναγκαίαν ὁ παρὰ τῷ δήμῳ Ἀθηναίων Μηχανικὸς, ἐγκρίνει δὲ διὰ πράξεως αὐτοῦ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον· οὐδεὶς δὲ κύριος ἀγροτικοῦ κτήματος, κειμένου ἐν τῇ περιφερείᾳ, δικαιοῦται νὰ παρακωλύσῃ τὰς ἐργασίας ταύτας, ἐὰν βεβαιωθῇ κατὰ τὰς ἑπομένας διατάξεις ἡ ἀνάγκη τῆς ἐν τῷ κτήματι αὐτοῦ ἐπιχειρητέας ἐργασίας, καὶ ἀφοῦ κατατεθῇ παρὰ τοῦ δήμου ἡ προσήκουσα ἀποζημίωσις». Λοιπὸν ἡ διαδικασία κατὰ τὸ ἄρθρον 1ον δεικνύει, ὅτι ὁ κ. Δήμαρχος Ἀθηναίων, τοῦ ὁποίου τὸ εὐφάνταστον οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ καὶ τὸν ὁποῖον υἱοθέτησεν ἀρκετὰ ἐγκαίρως ἡ Κυβέρνησις, ὥστε ν’ ἀπαλλαγῶμεν τῆς ἀνάγκης νὰ τὸν κηδεμονεύωμεν, ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων λοιπὸν, τῇ συνδρομῇ τῶν ἐπίσης εὐφαντάστων Μηχανικῶν, σκέπτεται, ὅτι ἐν τῇ ἰδιοκτησίᾳ σας ὑπάρχει ὕδωρ καὶ ἀμέσως, μὲ τὴν εὐκολίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει, ὑποβάλλει αἴτησιν εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον βεβαίως θὰ τὴν ἐγκρίνῃ· αὐτὸ ἤρκεσε, διὰ νὰ καταστήσῃ τὸ κτῆμά σας ὑποκείμενον εἰς τὰς ἀνιχνεύσεις τοῦ κυρίου Δημάρχου... Τώρα σεῖς, κύριε Πρόεδρε, γελᾶτε, διότι ἔχετε Δήμαρχον, μὲ τὸν ὁποῖον δὲν φοβεῖσθε νὰ πάθητε αὐτὰ, ἀλλὰ ἄλλοι δὲν ἔχουν αὐτὴν τὴν τύχην, καὶ ὑπὲρ ἐκείνων συνηγορῶ. Λοιπὸν πῶς δύνασθε νὰ ἐπιτρέψητε εἰς αὐτοὺς νὰ εἰσέλθουν εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ πολίτου, πῶς δύνασθε νὰ γνωρίζητε ἐκ τῶν προτέρων, ποῖαι θὰ ἦναι αἱ ἐργασίαι, ὥστε νὰ ὁρίσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ τὴν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν βλάβην; Πρόκειται περὶ παραδόσεως τῆς ἰδιοκτησίας τῶν ἀτόμων εἰς τὴν φαντασιοπληξίαν ἀνθρώπων, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πράξουν οὐδέποτε, καὶ διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἔργον φαντασιοπλήκτων, οἱ ὁποῖοι ποτὲ δὲν ἐγνώρισαν τί εἶναι ἰδιοκτησία καὶ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐκτιμήσωσι τὸ ἀπαραβίαστον αὐτῆς. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις φέρει τὴν εὐθύνην τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν δὲ ἀληθῶς, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἔφθασε μέχρι τοιούτου βαθμοῦ ἀπονοίας, ὥστε νὰ μὴ ἀποῤῥίψῃ τὸ νομοσχέδιον, θὰ συμβουλεύσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, διὰ μιᾶς διαταγῆς ν’ ἀπολύσῃ ἀμέσως ὅλους τοὺς Συμβούλους, διότι δὲν ἔχουν οὐδὲ κἂν τὸν νοῦν τοῦ κ. Δημάρχου, ἐὰν τοῦτο ἔπραξαν. Ἂς μοὶ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν ἀνέγνωσε τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν ὑπάρχῃ διάταξις, ἡ ὁποία νὰ ὁρίζῃ τὴν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν περίπτωσιν τῆς ἐγκαταστάσεως δουλείας. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔτυχε νὰ ὑποβάλῃ ἓν νομοσχέδιον, δὲν θὰ εἴπῃ, ὅτι ὤφειλε καὶ νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ ὅπως ὅπως καὶ νὰ ἐπικείνῃ. Τὸν παρακαλῶ —καὶ ζητῶ τὴν συνδρομὴν τῆς ὅλης Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἐννοήσῃ περὶ τίνος πρόκειται,—νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον διὰ τρεῖς ἡμέρας, διὰ νὰ τὸ μελετήσωμεν.

§89ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀφαιρουμένης τῆς ἐξάψεως, ἣν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔδειξεν ὁ προσαγορεύσας, καὶ τῶν κεραυνῶν, τοὺς ὁποίους ἔῤῥιψεν ἐναντίον τῆς κεφαλῆς τοῦ ἐκλεκτοῦ αὐτοῦ, πᾶσαι αἱ παρατηρήσεις αὐτοῦ εἰς οὐδὲν ἄλλο συνέτειναν, ἢ ὅπως κυρώσωσι τοὺς λόγους, οὓς πρὸ μικροῦ εἶπον εἰς τὴν Βουλήν. Διότι, καίτοι μόνον ἀτελῶς ἀνέγνωσε τὸ πρῶτον ἄρθρον, οὐχ ἧττον τὸ ἀναγνωσθὲν κείμενον ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ ἐργασία τοῦ Μηχανικοῦ εἶναι ἁπλῶς εἰσαγωγική, ὑποβαλλομένη εἰς ἔλεγχον ἐπανειλημμένον προσώπων ἁρμοδιωτάτων· διότι πρῶτον ὁ Μηχανικὸς ὑποβάλλει τὴν γνώμην αὐτοῦ εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, εἶναι δὲ γνωστὸν, τί ἀντιπροσωπεύει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἔν τινι δήμῳ, καὶ πόσην ἔχει τάσιν εἰς προστασίαν τῶν συμφερόντων τῆς ἰδιοκτησίας τῶν συνδημοτῶν, καὶ πῶς, ἂν δὲν εἶχε τοιαύτην τάσιν, ἤθελεν ἐξαναγκασθῆ εἰς τοῦτο ὑπὸ τῶν συνδημοτῶν. Ἔπειτα μεταβιβάζεται ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸν Νομάρχην, πρόσωπον ἐντεταλμένον ἀνέκαθεν ὑπὸ τοῦ νόμου, νὰ σκέπτηται περὶ τοιούτων ὑποθέσεων, ὁ δὲ Νομάρχης, προσλαμβάνων ἕνα τῶν Ἐπιθεωρητῶν τῶν δημοσίων ἔργων, προβαίνει εἰς τὴν κατωτέρω ἐργασίαν..........

§90ΡΑΛΛΗΣ. Ποίαν;

§91ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ· δὲν ἀνεγνώσατε τὸ τέλος τοῦ 1 ἄρθρου, ὡς φαίνεται, καὶ ἐνομίσατε, ὅτι ἀρκεῖ μόνον ἡ γνώμη τοῦ Μηχανικοῦ τοῦ δήμου καὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὅπως ἀρχίσῃ ἡ ἐργασία. Δὲν ἀρκεῖ τοῦτο· πρέπει νὰ γίνῃ καὶ ἡ ἐργασία, ἡ ἐν τοῖς ἑπομένοις ἄρθροις προβλεπομένη κατ’ ἀντιμωλίαν πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην, καὶ ἀφοῦ περατωθῇ καὶ αὕτη, τότε μόνον ὁ Μηχανικὸς τοῦ δήμου δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ κτῆμα τοῦ ἰδιώτου. Ἐγώ, Κύριοι, ἂν καὶ πολὺ ἠσχολήθην εἰς ζητήματα τοιαῦτα, καὶ ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός μου τοῦ δικαστικοῦ ἄλλοτε, καὶ ἐν τῇ Βουλῇ δ’ ἀσχολοῦμαι ἀπὸ ἐτῶν εἰς νομοθετικὰς ἐργασίας, οὐδένα γνωρίζω νόμον, παρέχοντα πλείονας ἐγγυήσεις εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν, ἢ ὅ,τι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἔχομεν νόμους περὶ ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων, περὶ σχεδίων πόλεων, οἵτινες ἐπιτρέπουσι διὰ μιᾶς μονοκονδυλιᾶς νὰ καταληφθῇ ἡ ἰδιοκτησία τοῦ πολίτου, μὴ ἀσφαλίζοντες μάλιστα πάντοτε καὶ προηγουμένην ἀποζημίωσιν. Ἐνῷ ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ περιβάλλεται ἡ ἰδιοκτησία τοῦ πολίτου διὰ πάσης προφυλάξεως, καὶ μόνον μετὰ ἐπανειλημμένας ἐξετάσεις ἁρμοδίων προσώπων, κειμένων μάλιστα πρὸς ἄλληλα ἐν σχέσει ὑφισταμένου πρὸς προϊστάμενον, τότε μόνον ἐπιτρέπεται ἡ κατάληψις τῆς ἰδιοκτησίας, πάντοτε μετὰ προηγουμένην ἀποζημίωσιν. Ἐπαναλαμβάνω πάλιν, ὅτι, ὅσα περὶ βίας ἀνέφερεν ὁ προαγορεύσας, δύνανται ἴσως ν’ ἀποτελέσωσιν ἀντικείμενον συζητήσεως κατὰ τὰς λεπτομερείας, ἀλλὰ δὲν εἶναι βεβαίως λόγος, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ὑπεβλήθη μετὰ προηγουμένην μελέτην ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§92ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν φρονεῖ, ὅτι ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον ἐφεῦρε πρῶτος καὶ ἀνεκάλυψε τὸν μηχανισμὸν αὐτοῦ. Εἰς τοῦτο πλανᾶται· ὁ μηχανισμὸς αὐτὸς ἐλήφθη κατὰ γράμμα ἀπὸ τὰς συμβάσεις τὰς σιδηροδρομικάς, λειτουργῶν ἀφ’ ὅτου ὑπάρχει σιδηρόδρομος, ἀλλὰ διαφέρει κατὰ τοῦτο, διότι ἐκεῖ ἐπέρχεται ἡ ἀπαλλοτρίωσις ἡ ὁριστικὴ τοῦ ἐδάφους καὶ ἑπομένως ὑπάρχει μία βάσις ἐκτιμήσεως τῆς ζημίας, ἥτις προσγίνεται εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ἡ ὁποία εἶναι ἴση πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι ὁ αὐτὸς μηχανισμὸς, εἶπον, ὡς πρὸς τὴν ἐξεύρεσιν τῆς ἀποζημιώσεως καὶ ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν, δηλ. ὑπάρχει μία Ἐπιτροπὴ, ἥτις μεταβαίνει ἐκεῖ καὶ ἐκτιμᾷ τὴν ὀφειλομένην ἀποζημίωσιν, κατατίθεται δ’ αὕτη εἰς τὸ Ταμεῖον, μετὰ δὲ τὴν κατάθεσιν αὐτῆς ἐπιτρέπεται ἡ ἀνασκάλευσις τοῦ ἐδάφους, ἀλλ’ ἐγὼ ἀκριβῶς λέγω, ὅτι ὁ μηχανισμὸς αὐτὸς δὲν δύναται νὰ ἀσφαλίσῃ τὸν ἰδιοκτήτην, διότι δὲν δύνασθε ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἐκτιμήσητε, ποία θὰ εἶναι ἡ ἀναγκαία ἐργασία καὶ ἂν μετὰ τὴν ἐργασίαν αὐτὴν δὲν θὰ καταστήσητε μίαν δουλείαν. Πῶς ἐκ τῶν προτέρων θέλετε, ἵνα ἡ Ἐπιτροπὴ αὐτὴ, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦναι, ἔστω καὶ ἐκ τῶν σοφωτέρων μηχανικῶν, προμαντεύσῃ, ἐὰν ἡ ἐργασία τοῦ Δημάρχου Ἀθηναίων, κατὰ τοῦ ὁποίου οὐδεμίαν αἰσθάνομαι ἀγανάκτησιν, τοὐναντίον μάλιστα αἰσθάνομαι εὐχαρίστησιν, διότι μὲ ἀπήλλαξεν, ὡς εἶπον τῆς κηδεμονίας καὶ τῆς ἐκ ταύτης εὐθύνης, πῶς θέλετε, λέγω, νὰ προμαντεύσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ, ἐὰν ἡ ἐργασία αὕτη θ’ ἀπολήξῃ εἰς εὐάρεστον ἀποτέλεσμα καὶ ὅτι θὰ κατασταθῇ δουλεία ἐπὶ τοῦ κτήματος τούτου; Δὲν εἶναι δυνατὸν ποτε ὁ μηχανισμὸς, τὸν ὁποῖον ἐδανείσθησαν ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπολλοτριώσεως, τῆς ἐφαρμοζομένης εἰς τὰς σιδηροδρομικὰς γραμμὰς, νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Θέλετε δὲ νὰ γνωρίσητε μέχρι τίνος ἔφθασεν ἡ πρόνοια τοῦ συντάκτου τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς ἰδιοκτησίας; ἀκούσατε τὸ ἄρθρον 9, διὰ νὰ ἐπικροτήσητε εἰς τὴν πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν τοσοῦτον εὐηρεστήθη νὰ ἐπαινέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 9. «Αἱ ἐργασίαι πρὸς ἀνεύρεσιν ἢ διοχέτευσιν ὑδάτων δὲν δύνανται νὰ βλάψωσι τὰ κεκτημένα δικαιώματα ἐπὶ τῶν ῥεόντων ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας ἢ ὑπογείως διὰ χειροποιήτων ἔργων ὑδάτων· πᾶσα ἐκ τοιαύτης προσβολῆς ἀπαίτησις ὑπάγεται μὲν εἰς τὰ Δικαστήρια, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἡ παρεμπόδισις τῶν ἐργασιῶν διὰ τῆς λήψεως προσωρινῶν μέτρων.» Καὶ ἐπανέρχομαι εἰς σᾶς, κύριε Πρόεδρε. Ἔχετε ἐκ τοῦ Κηφισσοῦ ποταμοῦ ὡρισμένας ὥρας ὕδατος καὶ ἐκ τοῦ ὕδατος ἐκείνου ἀρδεύεται τὸ κτῆμά σας. Ὁ Μηχανικὸς τοῦ δήμου, ὁ ὁποῖος, ἂς ὑποθέσωμεν, δὲν εἶναι φίλος σας, μεταβαίνει τῇ ἐπινεύσει τοῦ Δημάρχου ἐκεῖ, καὶ κατορθόνει νὰ παρασύρῃ τὰ ὕδατα, διὰ τῶν ὁποίων ἀρδεύεται τὸ κτῆμά σας, τὸ κτῆμά σας λειποψυχεῖ, ξηραίνεται, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ καλέσητε τὸν Εἰρηνοδίκην καὶ ἐξασφαλίσητε τὰ δικαιώματά σας. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἀσφάλειαι, τὰς ὁποίας παρέχει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, βλέπει δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκ τῶν παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι μεγάλην ἐμποιοῦσιν αὐτῷ ἐντύπωσιν καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων ἀναγκάζεται ἤδη νὰ ἐγκύψῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον καὶ διαγνώσῃ τὰς διατάξεις ταύτας, ὅτι ἐγὼ τὸ εἶχον ἀναγνώσει. Πρόκειται περὶ ἀνευρέσεως ὑδάτων διὰ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, πρόκειται περὶ ἐργασίας, εἰς τὴν ὁποίαν οὐδεὶς θέλει εὑρεθῆ νὰ ἀντιστῇ, διότι πρόκειται περὶ εὑρέσεως ὑδάτων ἀπαραιτήτων εἰς μίαν πόλιν, οἷα αἱ Ἀθῆναι, ἔχουσαν ἀξιώσεις μεγαλοπόλεως, καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἔλλειψιν εἶναι ὑπεύθυνος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος σύρων ὄπισθεν τοῦ ἅρματός του τὸν Δήμαρχον Ἀθηναίων, οὐδὲν ἠθέλησε νὰ πράξῃ ὑπὲρ τῆς πόλεως. Βεβαίως δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι δύναται νὰ γίνῃ μεγαλόπολις ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν ἄνευ ὕδατος· ἀλλὰ διὰ φαντασιοπληξιῶν δὲν προσπορίζονται ποταμοὺς ὑδάτων, τὰ ὕδατα ἀπαιτοῦσι μελέτας καὶ εἰδικότητας, μέχρι τοῦδε ὅμως οὐδὲν σπουδαῖον εἴδομεν. Πρόκειται μόνον, ἱκαναὶ χιλιάδες δραχμῶν νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς ἀργομισθίας, πρόκειται νὰ δαπανηθῇ καὶ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον λαμβάνομεν ἐκ τῶν πιστωτῶν τοῦ δήμου, διὰ νὰ καταξοδευθῇ, ὅπως κατεξοδεύθη μέχρι τοῦδε, ὄχι μόνον κατὰ τελευταῖα ἔτη, ἀλλὰ πρὸ μακρῶν ἐτῶν, καὶ πρόκειται νὰ παραδοθῇ χειροπόδαρα δεμένος ὁ ἰδιοκτήτης τῶν Ἀθηνῶν καὶ ὁ ἰδιώτης καὶ ἡ ἰδιοκτησία αὐτοῦ εἰς τὰς φαντασιοπληξίας τοῦ Δημάρχου. Τοιοῦτο νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἐξεγείρῃ τὴν ἀγανάκτησιν ὅλων ἡμῶν. Δὲν δυνάμεθα νὰ δεχώμεθα πλέον, ὅταν μάλιστα οὐδὲν ἔχῃ τὸ κοινὸν πρὸς οὐδεμίαν πολιτικὴν ἰδέαν, νὰ δεχώμεθα νὰ δεσμεύηται τόσον ἀσυστόλως καὶ τόσον ἀπανθρώπως τὸ δικαίωμα, ὅπερ εἶναι ἴσον πρὸς τὴν προσωπικὴν ἐλευθερίαν τοῦ πολίτου. Ἐὰν προσβάληται οὕτω τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, δὲν ἀπομένει πλέον εἰς τὸν πολίτην, ἢ νὰ τραπῇ εἰς τὴν αὐτοδικίαν· ἀλλὰ μὴ διδάξητε αὐτῷ τὴν αὐτοδικίαν.

§93ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὑποβαλλόμενον εἰς τὴν Βουλὴν, εἶναι νομοσχέδιον προσωρινῆς δυνάμεως, διότι, ὡς ἕκαστος δύναται νὰ ἴδῃ ἐν τῷ τελευταίῳ ἄρθρῳ, αἱ διατάξεις αὐτοῦ, ἐὰν ψηφισθῇ, αἱ ἐπιτρέπουσαι τῷ Δημάρχῳ Ἀθηναίων τὰς ἐν αὐτῷ καθοριζομένας ἐργασίας, ἰσχύουσι μόνον ἐπὶ τριετίαν. Εἶναι δὲ ἀπαραίτητον, ἵνα φθάσωμεν τέλος ἐν Ἀθήναις νὰ ἴδωμεν ἀνακαλυπτόμενα τὰ ὕδατα, τὰ ὑπὸ τὸ ἔδαφος εὑρισκόμενα, ἢ τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸ παλαιὸν ὑδραγωγεῖον καὶ ἀποτραπέντα ἐκεῖθεν ἢ ὡς ἐκ τῆς παρόδου τοῦ χρόνου, ἢ ἐκ τῶν γενομένων ἔξωθεν ἔργων, εἶναι, λέγω, ἀπαραίτητον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Τὸ νομοσχέδιον ὑπεβλήθη, ἔχοντος σύμφωνον γνώμην τοῦ ἄρχοντος τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ὃν ἅπαξ ἐκλεχθέντα ὑπὸ τῶν δημοτῶν καὶ διαχειριζόμενον τὴν ἀρχὴν κατὰ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, ὀφείλομεν νὰ σεβασθῶμεν καὶ ὑποστηρίξωμεν ἐν παντὶ ἔργῳ ὀρθῷ καὶ τείνοντι εἰς τὴν εὐημερίαν τῆς πόλεως, μὴ ἀποβλέποντες εἰς τὰς ἰδιαιτέρας πολιτικὰς ἢ προσωπικὰς διαθέσεις, διότι εἰς τοιαύτας ἐὰν ἀπεβλέπομεν, καὶ ταύτην τὴν ὥραν ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀξιοῖ εὐμενεῖς διαθέσεις παρ’ ἡμῖν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔχομεν καθῆκον νὰ ὑποστηρίξωμεν τὸν Δήμαρχον Ἀθηναίων, οὕτω μάλιστα ἐπιβληθέντα ἡμῖν διὰ χιλιάδων ψήφων, ἔχομεν καθῆκον καὶ νὰ παράσχωμεν ὑποστήριξιν εἰς τὴν εὐημερίαν ὁλοκλήρου τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ἐκφραζομένου δὲ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νομίζομεν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν, νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ πλέον ἡ σπάνις αὕτη τοῦ ὕδατος, ἡ τὰς πτωχοτέρας μάλιστα τάξεις τῶν πολιτῶν μαστίζουσα. Ἔχομεν καθῆκον, νὰ προστατεύσωμεν τούτους κατὰ τῶν ἀντιδράσεων ἐκείνων, οἵτινες σήμερον ἐνταῦθα προβάλλουσιν αὐτὰς, φοβούμενοι ἴσως, μήπως ἄλλοι ἀπολαύσωσι τῆς δόξης τῆς ἐπιτυχίας τοῦ σωτηρίου τούτου διὰ τὴν πόλιν ἔργου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνετάχθη, καθ’ ἣν ὥραν ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀναλάβει τὴν πρωτοβουλίαν νὰ μεσολαβήσῃ καὶ ἐγγυηθῇ ὑπὲρ τοῦ δήμου, ὅπως ἀποκτήσῃ ὕδωρ, πολὺ ἀφθονώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν σήμερον· διότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐμεσολάβησε καὶ διεπραγματεύθη μετὰ Ἑταιριῶν Ἑλλήνων καὶ Ἄγγλων, ἀναδεχομένων τὴν ὑποχρέωσιν νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τὴν πόλιν ὕδωρ, ἐπαρκοῦν εἰς τὰς ἀνάγκας μέχρι καὶ τριακοσίων χιλιάδων κατοίκων, σκοπουμένης καὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ πληθυσμοῦ. Ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι τοῦδε αἱ διαπραγματεύσεις αὗται δὲν ηὐδοκίμησαν. Ἀλλ’ εἶναι ἀδύνατος οἱαδήποτε τοιούτου εἴδους ἐργασία, ἄνευ τοιούτου νομοσχεδίου, καὶ πᾶς, ὅστις ἀντιτάσσεται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, οὐδὲν ἄλλο πράττει, ἢ νὰ φέρῃ παρεμπόδισιν εἰς ἔργον δημωφελές.

§94ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται καὶ περὶ τοῦ ὁποίου προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, νομίζω, ὅτι εἶναι ζήτημα ἐπιστημονικὸν μᾶλλον, δηλ. πρόκειται νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀνευρέσεως καὶ αὐξήσεως τῶν ὑδάτων τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔρχεται πρὸς ἐκτέλεσιν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συνοδεύηται καὶ ἀπὸ μίαν ἔκθεσιν ἐπιστημονικὴν ὑδραυλικῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος, καὶ ἐλπίζω, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη ἔκθεσις, διότι, ὅπως συνταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ ξένων Ἑταιριῶν, βεβαίως τοιαύτη ἐξέτασις ἐπιστημονικὴ θὰ ἐγένετο. Εἶναι δὲ πιθανὸν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἔκθεσις, καὶ προσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν θέλει γίνει ἀντίῤῥησις, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ πεισθῇ, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ὑποβάλλεται μετὰ ὥριμον ἐξέτασιν καὶ μελέτην, καθόσον πράγματι πρόκειται περὶ ζωτικωτάτου διὰ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν ζητήματος.

§95ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν οὕτως ὑποβαλλομένην πρότασιν οὐδεμίαν δύναμαι νὰ ἔχω ἀντίῤῥησιν. Ἐὰν ζητῆται ἡ ἀναβολὴ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀποδεικνύοντα τὴν ἀνάγκην τῆς ὑποβολῆς αὐτοῦ, δέχομαι τὴν ἀναβολὴν καὶ ἐπὶ δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας, προθύμως δὲ αὔριον θὰ φέρω τὴν ἔκθεσιν τοῦ μηχανικοῦ κ. Γκοτλὰν, ἥτις ἀποδεικνύει, ὅτι ὑπὸ τὸ ἔδαφος τῶν Ἀθηνῶν ὑπάρχουσιν ἄφθονα ὕδατα, δυνάμενα διὰ τεχνικῶν τρόπων νὰ ἀνέλθωσιν εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, τὴν γνώμην δὲ ταύτην ἔχει καὶ ὁ Ἄγγλος μηχανικὸς Ἦστον, ὅστις ἐμελέτησε τὸ ζήτημα τῆς ὑδρεύσεως τῶν Ἀθηνῶν.

§96ΡΑΛΛΗΣ. Εἴμεθα εὐτυχεῖς, ὅτι ἐπῆλθον αἱ τελευταῖαι διαπραγματεύσεις διὰ νὰ προκληθῇ ἡ γνωμοδότησις τοῦ κ. Γκοτλὰν καὶ νὰ γνωρίσωμεν τὴν γνώμην τοῦ Ἄγγλου μηχανικοῦ.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι παλαιὰ ἡ γνωμοδότησις.

§98ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ πρὸ τῆς παλαιᾶς ταύτης γνωμοδοτήσεως ἦτο γνωστὸν, ὅτι ὑπὸ τὸ ἔδαφος τῶν Ἀθηνῶν ὑπάρχει ἀφθονία ὑδάτων, πρόκειται μόνον νὰ κατορθώσωμεν, πῶς τὸ στεγνὸν ἔδαφος τῶν Ἀθηνῶν νὰ ἀναβλύσῃ τὰ ὕδατα ταῦτα· ἀλλὰ βεβαίως διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ οὔτε σταγὼν ὕδατος θ’ ἀναβλύσῃ καὶ μήτε διὰ τῶν διαπραγματεύσεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβη τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, θὰ κατορθωθῇ νὰ ἀναβλύσωσι τὰ ὕδατα. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ὁμοία σύμβασις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἀπὸ τοῦ 1882 εἶχεν ὑποβληθῇ πρότασις τοιαύτη, καὶ ἀμέσως εὐηρεστήθη τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον νὰ μοὶ ἀναθέσῃ τὴν ἐξέτασιν τῆς προτάσεως, ἐγὼ δὲ, ἐξετάσας αὐτὴν, οὐδόλως ἐδίστασα νὰ προτείνω τὴν ἀπόῤῥιψίν της· διότι ἐπείσθην, ὅτι οὐδὲν ἄλλο δι’ αὐτῆς ἐσκοπεῖτο, ἢ μόνον νὰ ὑποκλέψωσιν οἱ προτείνοντες, τὰ ὕδατα τὰ ὑπάρχοντα, καὶ λάβωσιν αὐτὰ, καὶ νὰ μὴ πράξωσι τίποτε ἄλλο, ἢ μόνον νὰ ὠφεληθῶσιν αὐτοὶ ἀπὸ τὰ δαπανηθέντα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἐδαπάνησεν, ἵνα ἐκκαθάρῃ τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον καὶ ἀνεύρῃ τὰ ὕδατα αὐτοῦ. Εὐτυχῶς, δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον, δὲν κατωρθώθη νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμα ἡ διαπραγμάτευσις, εἰς τὴν ὁποίαν ἠσχολήθη κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἐὰν φθάσῃ εἰς ἀποτέλεσμα, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι θὰ καταλήξωμεν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, θὰ ὑποκλαπῶσι τὰ ὑπάρχοντα ὕδατα. Ἂς μὴ ὑποθέτωσι δὲ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, ὅτι ζηλεύομεν τὴν θέσιν αὐτῶν. Θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ ἐγκαταλείψωσιν αὐτὴν, ἀφίνοντες μόνον κονιορτὸν καὶ βόρβορον ὄπισθεν αὐτῶν.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§100ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Καλὸν εἶναι νὰ ἐπωφεληθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς ἀναβολῆς ταύτης, διὰ νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς δουλείας, ἐπίσης δὲ καὶ τὰ τοῦ ἄρθρου 10. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: Περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν ἢ εἰς διαλελυμένας Μονὰς ἀνηκόντων γηπέδων, οἰκοπέδων καὶ κτιρίων. Περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων ἐν Πάτραις εἰς τοὺς ἐπ’ αὐτῶν οἰκοδομήσαντας. Περὶ κυρώσεως τῶν ἀπὸ 4 Μαΐου καὶ 21 Ἰουλίου 1888 Β. Διαταγμάτων).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ὑποβρυχίου ἀμύνης.

§102ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ, κύριε Πρόεδρε. Αὔριον.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7 μ. μ.