1889.01.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 64.

τῆς 21 Ἰανουαρίου 1889.

(Σάββατον)

Ὥρα 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κάτοικοι τῶν δήμων Θαυμακοῦ, Μυλιταίας καὶ Ξυνιάδος ζητοῦσι νὰ ὑπαχθῶσι δικαστικῶς καὶ διοικητικῶς εἰς τὸν νομόν Φθιώτιδος. Θὰ σταλῇ ἡ αἴτησίς των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§2ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δικαιοῦμαι νὰ παραπονεθῶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι κατὰ τὴν 15 Νοεμβρίου π. ἔ. ὑπέβαλον ἐπερώτησίν τινα περὶ τῶν δημοσίων ἔργων ἐν Λακωνίᾳ, ἐφ’ ἧς δὲν ἔλαβον ἀπάντησιν. Ὁμολογουμένως ἡ ὑποβληθεῖσα ἐπερώτησις ἦτο ἐκτενὴς, καὶ θὰ ἀπῄτει ἴσως ἀρκετὸν καιρὸν, μέχρις οὗ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ καταρτισθῶσιν αἱ πληροφορίαι, διὰ νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἷς ὁλόκληρος μὴν ἤρκει πρὸς καταρτισμὸν τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν. Ἐν τούτοις, μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς μηνὸς περίπου, ἤτοι τῇ 12 Δεκεμβρίου, ὑπέμνησα τὴν ἐπερώτησίν μου ἐκείνην εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, καὶ μάλιστα, πρὸς εὐκολίαν, τὴν περιώρισα, ὁρίσας τινὰ ἐκ τῶν κεφαλαίων τῆς πρώτης, περὶ τῶν ὁποίων παρεκάλουν αὐτὸν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, καθόσον ἐκεῖνα τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα κατέκρινα, ἀφεώρων εἰς δημόσια ἔργα, τῶν ὁποίων ἡ ἐξακολούθησις κατὰ στρεβλὴν ἀρχὴν, τὴν ὁποίαν εἶχον τότε ὑποδείξει, ἤθελε φέρει εἰς μεγάλας ζημίας τὰ συμφέροντα καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἰδιωτῶν. Θὰ δώσω καὶ σήμερον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τοὺς ἀριθμοὺς τῶν πρακτικῶν, πρὸς εὕρεσιν ὅλης τῆς πρώτης ἐπερωτήσεώς μου...

§3ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι περιττόν. Ἔχω αὐτά.

§4ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ θὰ δώσω πρὸς αὐτὸν σημείωσιν, διὰ τῆς ὁποίας θὰ μερικεύσω ἔτι περισσότερον τὴν πρώτην ἐπερώτησίν μου, διὰ ν’ ἀπαντήσῃ εἰς αὐτὴν, νὰ λάβῃ δὲ καὶ τὰ κατάλληλα μέτρα, ἵνα μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ στρεβλὴ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων. Ἐπιμένω, ζητῶν πληροφορίας περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ἐπὶ τοῦ Εὐρώτα γεφύρας, τῆς ὁποίας ἡ στρεβλὴ κατασκευὴ θ’ ἀπαιτήσῃ πρὸς ταῖς 500,000 δραχμῶν καὶ ἑτέρας 300,000, διὰ νὰ στερεωθῇ τὸ ἔργον ἀμέσως, ὡς συντελεσθῇ, διότι ἡ κατασκευή του εἶναι τοιαύτη, ὡς ἐβεβαίωσαν πολλοὶ Ἕλληνες μηχανικοὶ, ὥστε ἀμέσως εἰς τὴν πρώτην ἐξόγκωσιν τῶν ὑδάτων τοῦ ποταμοῦ θὰ ἐπέλθῃ καταστροφή. Εἶχον ἐπίσης ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, τῆς ἀπὸ Μονεμβασίας εἰς Νεάπολιν καὶ ἀπὸ Μονεμβασίας εἰς Σπάρτην, διότι ἡ ὁδὸς ἐκείνη κατασκευάζεται τῇ προηγουμένῃ ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργοῦ, ὡς διατείνονται οἱ μηχανικοὶ, κακῶς. Ὁδὸς 65 χιλιαμέτρων δὲν διέρχεται δι’ οὐδενὸς χωρίου τῆς Ἐπιδαύρου Λυμηρᾶς καὶ Λακεδαίμονος, ὧν εἶναι προωρισμένη, νὰ ὑπηρετήσῃ τὰς ἀνάγκας. Ἀλλὰ σήμερον δὲν εὑρίσκομαι πρὸ τοῦ φόβου, ὅτι ἡ ἐξακολούθησις τῆς κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ γίνεται στρεβλὴ, διότι πρὸ πολλοῦ ἔπαυσεν ἡ ἐργασία. Εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν κατὰ τὴν πρώτην περίστασιν, ὅτε ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησίν μου, νὰ πληροφορήσῃ, ποία εἶναι ἡ ἡ χορηγηθεῖσα κατὰ τὸ 1888 πίστωσις εἰς τὸν ἐργολάβον. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἔβλεπον, ὅτι οὐδεμία εἶχεν ἐγγραφῆ πίστωσις διὰ τὴν ὁδὸν ἐκείνην, τώρα δὲ μανθάνω ἐξωδίκως, ὅτι οἱ μηχανικοὶ, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν σύμβασιν ἔπρεπε νὰ λαμβάνωσιν 700,000 δραχ. κατ’ ἔτος, δὲν ἔλαβον διόλου χρήματα. Ἠναγκάσθησαν λοιπὸν νὰ διακόψωσι τὰς ἐργασίας, καὶ τὰ μέχρι τοῦδε κατασκευασθέντα τμήματα τῆς ὁδοῦ, ἀτελῆ καὶ ἡμιτελῆ, μένουσι βοῤῥὰ τῶν ῥυάκων καὶ τῶν ἄλλων ἀτμοσφαιρικῶν μεταβολῶν. Πλὴν τῆς δυσκολίας ταύτης, ἤτοι τῆς μὴ χορηγήσεως χρημάτων, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνέγραψεν οὐδεμίαν πίστωσιν πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν παροδίων ἰδιοκτητῶν.

§5ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὴ κοπιάζητε, κύριε Παπαμιχαλόπουλε. Ὁ Διευθυντὴς τῶν Δημοσίων ἔργων μοὶ εἶχεν ὑποβάλει κατ’ ἐρωταπόκρισιν πίνακα ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς σας, πλὴν ἔλειπον εἰσέτι 2 ἢ 3 πληροφορίαι, πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ πίνακος. Ἐλπίζω ἐντὸς βραχέος χρόνου νὰ σᾶς δώσω τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας. Τὰ θέματα ἦσαν ποικίλα, καὶ ἀπῄτουν καιρόν.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν μόνον δύο λέξεις θὰ προσθέσω. Ἡ ὁδὸς ἀπὸ Μονεμβασίας εἰς Σπάρτην δὲν θὰ ἐξυπηρετήσῃ ποσῶς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, ὅθεν διέρχεται, διότι εἰς οὐδὲν χωρίον προσεγγίζει κατὰ τὴν διέλευσιν της. Λοιπὸν εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ; Ἐκεῖ δὲν διενεργεῖται μέγα τι ἐμπόριον· κατὰ τὸ πλεῖστον θὰ διευκολυνθῶσιν οἱ κάτοικοι εἰς τὴν συγκοινωνίαν καὶ τὴν μικρὰν κίνησιν τῶν προϊόντων αὐτῶν. Ἤθελον συστήσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ζητήσῃ περὶ τούτου πληροφορίας, καὶ νὰ λάβῃ φροντίδα, νὰ γίνῃ διακλάδωσις τῆς ὁδοῦ ταύτης κατὰ τὸν δῆμον Ἕλους, πρὸς τὸ χωρίον Νιάτα, ὅπερ εἶναι τὸ μέγιστον χωρίον τοῦ δήμου καὶ ἕν τῶν μεγαλειτέρων τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, δύναται δὲ δι’ ἐλαχίστης δαπάνης νὰ συνδεθῇ πρὸς τὴν ὁδόν. Ἐπίσης εἰς τὸ τμῆμα τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Σπάρτης εἰς Τρίπολιν νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει τὰ Βρέσθενα, κωμόπολις μεγάλη μὲ κατοίκους ἀνεπτυγμένους, νὰ συνδεθῶσι δὲ πρὸς τὴν ὁδόν· τοῦτο δύναται νὰ κατορθωθῇ διὰ μικρᾶς δαπάνης καὶ νὰ εὐκολυνθῇ τὰ μέγιστα ἡ κωμόπολις διὰ τῆς μετὰ τῆς ὁδοῦ συγκοινωνίας.

§7ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγορεύων, Κύριοι, χθὲς ἐπὶ τοῦ Στρατολογικοῦ νομοσχεδίου, ὑποστήριξα, ὅτι τὸ ἄρθρον 119 εἶναι καὶ κατὰ τὴν ἔννοιαν πλημμελὲς καὶ κατὰ τὴν φράσιν σκοτεινὸν καὶ ἀσαφές. Πρὸς ὑποστήριξιν τῶν λόγων μου ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ συντάξω κείμενον τοῦ ἄρθρου 119, συμφώνως μὲ τὴν γνώμην μου. Ὑποβάλλω τοῦτο, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ παραβολὴ τῶν δύο κειμένων θὰ ἀποδείξῃ, πόσον ὀρθὴ καὶ βάσιμος ἦτο ἡ γνώμη μου ἐκείνη.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 255).

§9ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ, διατὶ ἐπὶ ἓν ἤδη ἔτος καθυστεροῦνται οἱ μισθοὶ τῶν καθηγητῶν τῶν καλλιτεχνικῶν μαθημάτων εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον.

§10ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Περὶ τούτου ὑπέβαλον νομοσχέδιον. Ἡ ἐξήγησις εἶναι, ὅτι δὲν ἦτο τακτοποιημένη διὰ νόμου ἡ θέσις τῶν καθηγητῶν τούτων, ἀφ’ ὅτου δὲ ἀφῃρέθη τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου περὶ δημοσίων ἐξόδων, δὲν ἐπιτρέπεται πληρωμὴ μισθοῦ θέσεως, μὴ ὁριζομένης ὑπὸ νόμου.

§11ΚΟΖΑΚΗΣ. Νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ πληρωθῶσι καὶ διὰ τὴν προηγουμένην ὑπηρεσίαν.

§12ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως.

§13ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἐπειδὴ εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν αὐτὸς ὁ θεσμὸς λειτουργῇ καὶ πῶς λειτουργεῖ· βʹ) ἂν αἱ κατὰ τόπους Διοικητικαὶ Ἀρχαὶ προθυμοποιοῦνται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν αἰτήσεων πληροφοριῶν ἢ ἐγγράφων τῶν Ἐπιτροπῶν, καὶ γʹ) ἂν αἱ παρὰ τῶν Νομαρχιακῶν Ἐπιτροπῶν ὑποβαλλόμεναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐφέσεις ἐκδικάζονται συντόμως. Καθόσον γνωρίζω παρὰ τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ νομοῦ Κεφαλληνίας, αἱ Διοικητικαὶ Ἀρχαὶ ὀλιγωρίαν μᾶλλον ἢ προσοχὴν δίδουσιν εἰς τὰς αἰτήσεις τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς. Ἡ Νομαρχιακὴ Ἐπιτροπὴ ζητεῖ ἀπολογισμοὺς δήμων καὶ ἔγγραφα, ὅπως ἐξελέγξῃ αὐτοὺς, συμφώνως τῷ καθήκοντι αὐτῆς, ἀλλ’ εἰς τὰς αἰτήσεις ταύτας οὐδεμία προσοχὴ ἢ ταχύτης ἀποδίδεται. Τοῦ δήμου Πρόννων πρωτεύουσα ἦτο ἐπὶ προστασίας καὶ μέχρι πρὸ 2 ἐτῶν τὸ χωρίον Ἀσπρογέραξ, ἀλλά, ἕνεκα λόγων κομματικῶν, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον πρὸ τεσσάρων ἢ πέντε ἐτῶν ἐψήφισε τὴν μετάθεσιν τῆς ἕδρας τοῦ δήμου ἀπὸ τὸ χωρίον Ἀσπρογέραξ εἰς τὸ χωρίον Βάλτες. Ἡ Κυβέρνησις πρὸ δύο ἐτῶν ἐνέκρινε τὴν μετάθεσιν, διότι ἠπατήθη, καθὼς ὡμολόγησεν ὁ μακαρίτης Λομβάρδος. Μετὰ ταῦτα τὸ νέον Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐζήτησε τὴν ἐπαναφορὰν τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου εἰς τὸ χωρίον Ἀσπρογέραξ, ἡ Νομαρχιακὴ Ἐπιτροπὴ παρεδέχθη τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ κατ’ αὐτῆς ἐγένετο ἔφεσις πρὸ μηνῶν, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἀπεφάνθη ἐπὶ τῆς ἐφέσεως ταύτης.

§14ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ πρῶτον, ὅτι αἱ Διοικητικαὶ Ἀρχαὶ Κεφαλληνίας δὲν δίδουσι προσοχὴν εἰς τὴν Νομαρχιακὴν Ἐπιτροπὴν, παρατηρῶ, ὅτι ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ δίδει προσοχὴν εἰς ὅλας τὰς νομίμους αἰτήσεις τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἡ Νομαρχιακὴ Ἐπιτροπὴ ἐν Κεφαλληνίᾳ ἐνόμισεν, ὅτι εἶναι ἀνωτέρα πάσης ἐξουσίας, καὶ ἀποφασίζει περὶ παντὸς ἀντικειμένου, περὶ μεταθέσεων πρωτευουσῶν δήμων, περὶ ὁδῶν, προκαλεῖ δὲ κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἀπολογίαν τῶν διαφόρων Ἀρχῶν. Βεβαίως εἰς τὰς τοιαύτας αἰτήσεις δὲν δίδει προσοχὴν ἡ Διοικητικὴ Ἀρχὴ, εἰς πᾶσαν ὅμως νόμιμον αἴτησιν ἀμέσως ἀπαντᾷ ἡ Διοίκησις. Ὡς πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Πρόννων, ἀπατᾶται ὁ κ. συνάδελφος, νομίζων, ὅτι πάντοτε ἦτο πρωτεύουσα τὸ χωρίον Ἀσπρογέραξ. Πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων πρωτεύουσα ἦτο τὸ χωρίον Βάλτες, ἐκεῖ ἑδρεύει καὶ τὸ Εἰρηνοδικεῖον πάντοτε. Μετὰ τὴν ἕνωσιν ἐπίσης τὸ χωρίον Βάλτες ἦτο ἡ πρωτεύουσα, διότι εἶναι τὸ κεντρικώτερον τοῦ δήμου χωρίον. Ἡ πρωτεύουσα δὲ μετεφέρθη εἰς τὸ χωρίον Ἀσπρογέραξ πρό τινων ἐτῶν, ἕνεκα κομματικῶν λόγων, ὅπερ εἶναι τὸ ἀκρότατον χωρίον τοῦ δήμου Πρόννων, διὰ νὰ μεταβῶσι δὲ οἱ κάτοικοι τῶν ἀπομεμακρυσμένων χωρίων τοῦ δήμου Ἐλιοῦ, ὅστις ὑπάγεται ἐπίσης εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Πρόννων, εἰς τὸ χωρίον Ἀσπρογέραξ, ἀπαιτοῦνται 4 ὧραι. Ἦτο ἑπομένως μεγάλη ἀδικία, γενομένη εἰς τὰ χωρία τῶν δήμων Ἐλιοῦ καὶ Πρόννων, καὶ ἡ ἀδικία ἐκείνη ἐπηνωρθώθη, μεταφερθείσης τῆς ἕδρας εἰς τὸ χωρίον Βάλτες. Τὴν ἐπανόρθωσιν δὲ ταύτην ἐπέφερεν ὁ μακαρίτης Λομβάρδος, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχε, καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀκριβέσταται καὶ σύμφωνοι πρὸς τὰ πράγματα, χωρὶς νὰ ἀπατηθῇ. Καὶ ὡς πρὸς τὸν νόμον περὶ Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, φαίνεται, ὅτι δὲν ἔχει ἀκριβῆ ἰδέαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Δὲν ἐγένετο πρότασις, ἀποδεχθεῖσα ὑπὸ τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβούλου περὶ μεταφορᾶς τῆς πρωτευούσης, οὔτε ἔφεσις, διότι τοῦτο δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐντεῦθεν ἡ πλάνη τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐνόμισεν, ὅτι δικαιοῦται νὰ μεταθέτῃ καὶ τὰς πρωτευούσας, ἀλλὰ τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον δὲν ἔχει τοιαύτην ἐξουσίαν, μένει δὲ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸ δικαίωμα νὰ ἀποφασίζῃ περὶ μεταφορᾶς τῶν ἑδρῶν τῶν δήμων.

§15ΜΠΑΣΙΑΣ. Ὅτι ὁ μακαρίτης Λομβάρδος ἠπατήθη, ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τῶν συναδέλφων ἡμῶν Βενιεράτου καὶ Καβαλλιεράτου, διότι, ἐρωτηθεὶς παρ’ ἐμοῦ, διατὶ μετέθεσε τὴν ἕδραν τοῦ δήμου Πρόννων, προσεκάλεσε τοὺς ἄνω συναδέλφους μας καὶ ἐνώπιόν μου τοῖς εἶπε: «Σεῖς μοῦ εἴπετε, ὅτι καὶ ὁ Μπασιᾶς εἶναι σύμφωνος νὰ μετατεθῇ ἡ ἕδρα τοῦ δήμου ἐκ τοῦ χωρίου Ἀσπρογέρακος, καὶ τὴν μετέθεσα, ἵνα εὐχαριστήσω ὅλους σας». Ἀλλὰ, διὰ νὰ πεισθῶμεν, ἂν ἡ Νομαρχιακὴ Ἐπιτροπὴ ἐνεργῇ ἐντὸς τοῦ νόμου, ἢ ὄχι, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἅπαντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς, ἐξ ὧν θὰ ἀποδειχθῇ, ἂν αὐτὴ σφετερίζηται ἀλλότρια δικαιώματα καὶ καθήκοντα, Ὁ προαγορεύσας ἐζήτησε τὴν διάλυσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, τοῦτο δὲ, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ μὴ ὑπάρχωσι μεταξὺ τῶν 13 Νομαρχιακῶν, οὓς ὁ νομὸς Κεφαλληνίας ἀνέδειξεν ὡς Συμβούλους, καὶ οἵτινες ἐχαρακτηρίσθησαν, διὰ τῶν πρὸς τὴν «Ὥραν» εἰδήσεών του, ὡς κυβερνητικοί.

§16ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Βεβαίως ἐγὼ δὲν ἐνθυμοῦμαι τοιαύτην ὁμιλίαν ἐνώπιον τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου· ἀλλ’ ἐὰν τὴν ἔκαμεν ἐνώπιον τῶν ἄλλων συναδέλφων μας, θὰ τὴν ἔκαμε χάριν ἀστεϊσμοῦ. Συμφωνῶ, ὅτι πάντα τὰ ἔγγραφα καὶ αἱ πράξεις τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς πρέπει νὰ προσαχθῶσι, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ὑπερέβησαν τὰ ὅρια τῆς ἐξουσίας των. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, πρέπει κατὰ τὸν νόμον νὰ διαλύσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον καὶ τὴν Ἐπιτροπήν.

§17ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἄν ὁ κύριος προαγορεύσας ζητῇ τὴν διάλυσιν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Κεφαλληνίας, ὅπερ ἐγὼ ἐκτιμῶ καὶ σέβομαι, ἐγὼ προτείνω τὴν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τῶν Νομαρχιακῶν Συμβουλίων, ὡς ἀχρήστων καὶ πολυδαπάνων διὰ τοὺς δήμους, καὶ ὃν ὁ προαγορεύσας ὑπεστήριξε καὶ ἐψήφισεν, ἐλπίζων, ὅτι πολιτικὸν κέρδος θὰ προσεπορίζετο ἐξ αὐτοῦ.

§18ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Κεφαλληνίας δείκνυται πολὺ σκληρὸς, θέλων ν’ ἀποκεφαλίσῃ ὅλα τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια. Νομίζω, ὅτι πολὺ σπεύδει, δεικνύων τόσον ἀγρίας διαθέσεις. Ἀλλὰ, προκειμένου περὶ τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς Κεφαλληνίας, οὐδὲν ἔχω παράπονον ἐξ αὐτῆς κατὰ τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἐκ τῆς Διοικητικῆς Ἀρχῆς ἐναντίον τῆς Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς· διὸ καὶ οὐδένα ἔχω λόγον, οὔτε τὴν Νομαρχιακὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἐπιτιμήσω, οὔτε τὴν Διοικητικὴν Ἀρχήν. Ἄν ἐγίνετο παράβασίς τις ἐκ μέρους τοῦ Νομάρχου, βεβαίως ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἀνεφέρετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον ἔπραξε, καὶ ἐκ τούτου εὐλόγως εἰκάζω, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο παράβασις. Ὡς πρὸ δὲ τὰ λεχθέντα περὶ μεταθέσεως τῆς ἕδρας τοῦ δήμου, ὑποθέτω ἀδύνατον ἐκ πλάνης νὰ ἐνεργηθῇ τίποτε ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τοιαύτης ὑποθέσεως, ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐκ πλάνης οὐδὲν θέλει ἐνεργηθῆ εἰς τὸ μέλλον. Καταθέτω νομοσχέδιον περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ΦΜʹ ἐπὶ τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν καὶ περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ᾼΧΚΑʹ περὶ ἀναδιοργανισμοῦ τοῦ σώματος τῶν ἐργοδηγῶν.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 256).

§20ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναγγείλω χθὲς εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι σήμερον ἤθελον φέρει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἐποιούμην τὴν ἀναγγελίαν ταύτην, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν εἶναι ἕτοιμος πρὸς συζήτησιν, καὶ ἑπομένως δὲν σκοπεῖ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ὅσα ἔμελλον νὰ ῥηθῶσιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ζήτημα τῆς ὁδοποιΐας καὶ μεγάλα κοινωνικὰ συμφέροντα θίγει καὶ μεγάλα ποσὰ ἔχουσι δαπανηθῆ διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς συγκοινωνίας τοῦ Κράτους, καὶ τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον τῆς προσοχῆς τοῦ Ὑπουργείου καὶ τῆς Βουλῆς, δὲν νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπιμείνῃ, ὅπως γίνῃ συζήτησις σήμερον. Ἀλλὰ πλὴν τούτου καί τινες τῶν συναδέλφων μου ἐδήλωσαν τὴν ἐπιθυμίαν των ταύτην, διότι οἱ πίνακες μόλις πρὸ μιᾶς ἡμέρας διενεμήθησαν καὶ δὲν ἐδόθη ὁ ἀπαιτούμενος χρόνος πρὸς μελέτην αὐτῶν. Ἀλλὰ πλὴν τῶν δύο τούτων ἰσχυρῶν λόγων, εἶναι καὶ τρίτος, συντρέχων εἰς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καίτοι ἰδιαιτέρως μᾶς ἐδήλωσε προχθές, ὅτι εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου περὶ καταθέσεως πινάκων, ἀναλυτικῶν τῶν εἰσπραχθέντων ἐσόδων ἀφ’ ἑκάστης τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους καὶ τῶν διὰ ἔργα ὁδοποιΐας τοῦ Κράτους ἀναλωθέντων, ἔμελλε νὰ ὑποβάλῃ τὸν πίνακα τοῦτον χειρόγραφον, διότι, ὡς μοι εἶπεν ἰδιαιτέρως, δὲν ἐδόθη καιρὸς νὰ τυπωθῇ, ἐγὼ δὲν ἔχω πρὸς τοῦτο οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν, ἀλλά, προκειμένου περὶ τόσου σοβαροῦ θέματος, ἔπρεπε νὰ ἦναι τυπωμένοι οἱ πίνακες, πρὸς εὔκολον μελέτην πάντων τῶν κ. Βουλευτῶν. Δὲν ἠξεύρω, πόσα οἱ συμπολῖται τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰσήνεγκον εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, καὶ πόσα ἐδαπανήθησαν ὑπὲρ αὐτῶν ἐκ τῶν εἰσαχθέντων φόρων ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας, δηλ. τίνες ὁδοὶ ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ κατεσκευάσθησαν κατὰ τὸ διάστημα, τὸ ἀπὸ τοῦ 1881 μέχρι τοῦ 1887. Τοῦτο ἐζήτησα νὰ πληροφορηθῶ. Ἀλλ’ ὁ πίναξ οὗτος δὲν ἐτυπώθη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι τὸν κατέθεσε μετὰ τοῦ ἄλλου πίνακος εἰς τὸ Γραφεῖον. Ἀλλ’ εἰς αὐτὸ προσφύγων, ἤκουσα, ὅτι δὲν κατετέθη ὁ πίναξ οὗτος, καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. Διευθυντήν, νὰ εἰδοποιήσῃ περὶ τούτου τὸν κ. Ὑπουργόν· δὲν ἤξευρε περὶ τίνος πρόκειται. Οὐχ ἧττον, ἵνα γίνῃ εὐρεῖα καὶ σοβαρὰ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος, εἶναι ἀνάγκη ὁ πίναξ οὗτος νὰ κατατεθῇ, ὅπως λάβῃ ἕκαστος Βουλευτὴς γνῶσιν περὶ τῶν γενομένων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του καὶ περὶ τῶν ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας εἰσαχθέντων ἐν τῷ Ταμείῳ τῆς ὁδοποιΐας. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος πρέπει νὰ γίνῃ τὴν Δευτέραν.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Λυποῦμαι ὅτι ὑπῆρξε παρεξήγησις μεταξὺ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου καὶ ἐμοῦ, ἧστινος ἴσως παραίτιος εἶμαι ἐγὼ, διότι ἴσως δὲν ἀντελήφθην ἐγὼ καλῶς· τοῦτο δὲ λέγων τις, δὲν προσβάλλει πάντως ἑαυτόν...

§22ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα τῆς ἀντιλήψεως εἶναι ἀνάξιον προσοχῆς, κύριε Ὑπουργέ.

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἰδοὺ οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους εἶχον, καὶ οἱ ὁποῖοι, ἐνόμιζον, ὅτι ἀντεπεκρίνοντο πρὸς τὰς ἀξιώσεις τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας. Καὶ πρῶτον, πίναξ ἀναλυτικὸς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἀπὸ τῆς συστάσεως αὐτοῦ, ἀπὸ τοῦ 1867 μέχρι τῆς 1ης Δεκεμβρίου 1887, ὅστις δύναται ἴσως νὰ χρησιμεύσῃ εἰς αὐτόν...

§24ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι κατ’ ἐπαρχίας;

§25ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι κατ’ ἐπαρχίας. Θὰ σᾶς εἴπω ἀμέσως περὶ τῶν ἐπαρχιῶν. Δεύτερον, πίναξ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ἀναλελυμένων, τῆς ὁδοποιΐας κατὰ τὰ ἔτη 1882, 1883, 1884, 1885, 1886 καὶ 1887....

§26ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κατὰ νομοὺς ἢ κατ’ ἐπαρχίας;

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατ’ ἐπαρχίας.—Καὶ τρίτον, πίναξ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιίας τοῦ ἔτους 1887. Τοὺς πίνακας τούτους καταθέτω. Ὡς βλέπετε, ἐγένετο ἐργασία οὐχὶ μικρὰ ἐν τῷ ἁρμοδίῳ Γραφείῳ τοῦ τμήματος τῶν Δημοσίων ἔργων, ὅπως προσαχθῶσι πίνακες, ὅσον τὸ δυνατὸν λεπτομερεῖς· καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει τὴν προθυμίαν τοῦ Ὑπουργείου, ὅπως καταθέσῃ πᾶσαν πληροφορίαν. Σημειωτέον ὅμως, ὅτι ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης, ὁ καὶ συμπολίτης τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ, τοῦ ἐπερωτῶντος, μοὶ ἐδήλωσε πρὸ τριῶν ἡμερῶν, ὅτε μοὶ ὑπέμνησε τὴν ἐπερώτησιν αὐτοῦ ὁ κ. Πετρίδης, ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ ἀσχοληθῇ εἰς ἐργασίαν, ὁποία νῦν ζητεῖται, πρέπει νὰ παύσῃ πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν καὶ νὰ τῷ παρασχεθῇ καιρὸς ἴσως καὶ δύο μηνῶν.

§28ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργός, νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου ἐπὶ τῶν λεχθέντων παρ’ αὐτοῦ, ὅτι ἡ ἀξίωσις, ἣν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω διὰ τῆς Βουλῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὑποθέτει ἐργασίαν δίμηνον. Τοσοῦτον εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν ὑποθέτει ἐργασίαν δίμηνον, ὥστε ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς κατετέθησαν πλείονα τῶν ὅσων ἐγὼ ᾐτησάμην. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ κατατεθῶσι πίνακες ἀναλυτικοὶ τῶν δαπανηθέντων κατ’ ἐπαρχίας τοῦ Κράτους εἰς ἔργα συγκεκριμένα, καὶ τῶν εἰσπραχθέντων ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ἀπὸ τοῦ 1882, ἤτοι τοῦ 1882, 1883, 1884, 1885, 1886 καὶ 1887, ἐφ’ ὅσον ἦσαν ἕτοιμοι. Τοσοῦτον δὲ εἶναι μικρὰ ἡ ἐργασία, ἣν ἐζήτησα, ὥστε ὁ κ. Ὑπουργός, χωρὶς νὰ ἀναγκασθῇ ἐκ τῆς ἰδικῆς μου ἐπερωτήσεως, —καὶ ἐπικαλοῦμαι τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, τὰ περιέχοντα τὰ παρ’ ἐμοῦ ζητηθέντα,—ἀντὶ νὰ περιορισθῇ νὰ ὑποβάλῃ τοὺς πίνακας ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἑξῆς, ἐνόμισεν ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ φέρῃ πίνακας καὶ ἱστορίαν ὁλόκληρον τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, δηλ. τῶν δαπανηθέντων καὶ εἰσπραχθέντων ἀπὸ τοῦ 1867. Ἀλλὰ τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν ἰδικήν μου ἀξίωσιν. Ἐγὼ τῷ ἐζήτησα πέντε μόνον ἐτῶν τοὺς πίνακας. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας ἀπὸ τοῦ 1867, ἂς αἰτιᾶται τὸν ἑαυτόν του, ὁ ὁποῖος ἔθεσεν εἰς τοιαύτην κίνησιν ματαίαν τὸ Γραφεῖον τῆς ὁδοποιΐας, περὶ τοῦ ὁποίου χαίρων ἀκούω, ὅτι ἔχει ἀγαθὰς πληροφορίας. Ἡ εὐθύνη, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐπιζητῶ νὰ ἐλέγξω, ἀφορᾷ εἰς τὰ ἔτη ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἑξῆς. Ποιούμενος δὲ χρῆσιν τοῦ δικαιώματός μου τούτου, νὰ ἐλέγξω τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν, τῶν διαχειρισαμένων τὰ τῆς ὁδοποιΐας ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1887, ἐζήτησα τούτους τοὺς πίνακας. Καὶ ἐν τούτοις τοιαύτην ἔδωκεν ἔκτασιν εἰς τὰ ζητηθέντα ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὥστε προσέθηκε 15 ἐτῶν πληροφορίας. Βλέπετε, ὅτι ὑπέβαλεν ὅλους τοὺς πίνακας. Ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἀπαιτεῖ δίμηνον ἐργασίαν, εἶναι ἁπλούστατον ἔργον. Πρόκειται περὶ τῶν δαπανηθέντων ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μόνον Ἀττικῆς εἰς ἔργα ὁδοποιΐας καὶ τῶν δαπανηθέντων εἰς μισθοὺς ἢ ἡμερομίσθια κατὰ τὰ δύο ἔτη 1887 καὶ 1888. Πρόκειται δηλαδὴ περὶ ἐργασίας, ἡ ὁποία δὲν θὰ χρειασθῇ περισσότερον χρόνον μιᾶς ἑβδομάδος, καὶ ἐπικαλοῦμαι παντὸς ἐμπείρου περὶ τὰ τοιαῦτα τὴν μαρτυρίαν. Καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τῷ εἴπω, ὅτι δὲν εἶναι συγκεχωρημέναι τοιαῦται ὑπερβολαὶ νὰ λέγωνται ὑπὸ Ὑπουργῶν ἀπὸ τοῦ βήματος· δηλ. ὅτι ἐγὼ εἶμαι εἷς ἄνθρωπος ἢ ἐριστικὸς ἢ ὑπερβαλλόντως ἐνοχλητικὸς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ὅταν ζητῶ τὰ δαπανηθέντα ἐν μιᾷ ἐπαρχίᾳ ἐπὶ δύο ἔτη, νομίζω, ὅτι εἶμαι ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς μεγαλειτέρας φειδοῦς τῆς ἐργασίας τοῦ Γραφείου.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι οἱ πίνακες εἶναι τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1887.

§30Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀποξήρανσιν τῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μαντινείας λίμνης Τάκας, ὡς καὶ τὰς μελέτας τῶν κατὰ διαφόρους ἐποχὰς μεταβάντων ἐκεῖ μηχανικῶν, ἐκ τῶν ὁποίων θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς εἰρημένης λίμνης δὲν ἀπαιτοῦνται ἢ 50,000 δραχμῶν. Καὶ ἀφοῦ περὶ τούτου πεισθῇ ἡ Βουλή, πιστεύω, ὅτι θὰ προσθέσῃ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τὴν δαπάνην ταύτην, ἢ θ’ ἀφαιρέσῃ τοὐλάχιστον ἀπὸ τὰ 12,000,000, τὰ ὁποῖα δίδομεν εἰς τὴν Θεσσαλίαν, τὰς 50.000 αὐτὰς δραχμάς. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα.

§31ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ φαίνεται, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου περὶ ὁδοποιίας.

§32ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ Σάββατον.

§33ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μέχρι τοῦ ἄλλου Σαββάτου εἶναι 10 ἡμέραι.

§34ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ἔστε βέβαιος, ὅτι ἔχω ὅλην τὴν προθυμίαν νὰ μελετήσω, ἀλλὰ δυστυχῶς δέν μοι μένει καιρός.

§35ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τί νὰ μελετήσητε;

§36ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κατέθηκα· τοὐλάχιστον πρέπει νὰ τὰ ἐξετάσω λεπτομερέστερον, ὡς θέλετε νὰ ἴδητε ταῦτα καὶ ὑμεῖς. Δὲν ἔχω δὲ καιρόν. Καὶ impossibilium nulla est obligatio, καθὼς ἠξεύρετε.

§37ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὴν Τετάρτην πιστεύω ὅτι θὰ ἔχητε καιρόν.

§38ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ Σάββατον.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡμέρα συζητήσεως περὶ ὁδοποιΐας ὁρίζεται τὸ Σάββατον, 28 Ἰανουαρίου.

§40ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Δὶς ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ ἀντικειμένου, περὶ τοῦ ὁποίου θέλω ἀπασχολήσει ἐπ’ ὀλίγον τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἐκ τοῦ δημοσιευθέντος καταλόγου τῶν κατὰ τὰς διαφόρους ἐφορίας τοῦ Κράτους ὑπαρχόντων οἰνοπνευματοποιείων, εἶδον μετ’ ἐκπλήξεως ὅτι εἰς τὸν νομὸν Κερκύρας, τεσσαράκοντα μόνον ὑπάρχουσι τῆς πρώτης τάξεως, οὐδὲν δὲ τῆς δευτέρας καὶ τρίτης. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐξ αὐτῶν ὀλίγα μόνον εἰργάσθησαν, καὶ ὅτι δηλώσεις κατοχῆς ἀμβύκων μόνον ἔλαβον χώραν, ἕνεκα τῶν πιέσεων τῶν Ἐφόρων καὶ τῶν Δημάρχων. Γινώσκομεν πάντες οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν, ὅτι ἡ καλλιέργεια τῶν ἀμπέλων γίνεται παρὰ οἰκογενειῶν, κατοικουσῶν ἐν ταῖς κώμαις, καὶ αἵτινες βεβαίως δὲν εἶναι ἐκ τῶν εὐπορούντων κατοίκων τοῦ Βασιλείου, διότι τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας καὶ οἱ φόροι εἶναι ὑπέρογκοι, ἡ δὲ τιμὴ τοῦ παραγομένου οἴνου τοιαύτη, ὥστε ὀλίγα μένουσι περισσεύματα εἰς τοὺς καλλιεργητὰς αὐτῶν. Ὡς ἐκ τούτου καὶ εἰς ὀλίγα περιορίζονται τὰ οἰκογενειακὰ αὐτῶν σκεύη, ἀλλὰ μεταξὺ τούτων εὑρίσκεται σχεδὸν γενικῶς καὶ εἷς ἄμβυξ ἐκ τῶν περιγραφομένων εἰς τὸ 14ον ἄρθρον τοῦ ᾼΦΙΒʹ νόμου καὶ ὅστις χρησιμεύει αὐτοῖς, ἵνα θερμαίνωσι τὸ πρὸς καθορισμὸν τῶν βυτίων καὶ φορεμάτων αὐτῶν ὕδωρ, πρὸς μαγειρικὴν καὶ δι’ ἄλλας οἰκογενειακὰς των ἀνάγκας, μόνον δὲ κατὰ τὰς βροχερὰς τοῦ χειμῶνος ἡμέρας νὰ ἀποσταλάζωσι τὰ ἑαυτῶν στέμφυλα. Τὸ γεγονὸς τῆς μὴ δηλώσεως εἰς ἕνα τόσον μεγάλον νομὸν, ἢ τεσσαράκοντα μόνον ἀμβύκων, ἐνῷ ἑκατοστύες ὑπάρχουσι τοιούτων, καὶ ἡ εἰς τοὺς ἀγροὺς καὶ ἔξωθεν τῶν οἰκιῶν ἐπισώρευσις τῶν στεμφύλων πρὸς χρῆσιν λιπάσματος, ἀναντιῤῥήτως ὀφείλεται εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ᾼΦΙΒʹ νόμου, ὅστις, καίτοι, κατὰ τὸ ἄρθρον 5ον, φαίνεται, ὅτι ἀπαλλάσσει φόρου τὸ ἐκ στεμφύλων καὶ διὰ τοιούτων ἀμβύκων παραγόμενον οἰνόπνευμα (ἢ σοῦμαν), οὐχ ἧττον αἱ διὰ τοῦ νόμου αὐτοῦ ἐπιβαλλόμεναι δηλώσεις, σφραγίσεις, καὶ ἐπισφραγίσεις καὶ πάλιν σφραγίσεις εἰς τοὺς βουλομένους ν’ ἀποσταλάξωσι τὰ στέμφυλα αὐτῶν, καὶ ἡ ἐξ ἀνάγκης περιοδία ὡρῶν καὶ ἡμερῶν πρὸς συνάντησιν Ἐφόρου, τελωνιακοῦ ὑπαλλήλου, Δημάρχου, ἢ Εἰρηνοδίκου, πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ἐν λόγῳ διατυπώσεων, ἀποβαίνουσι τοσοῦτον ἐπίμοχθοι καὶ δαπανηραὶ, ὥστε οἱ κάτοχοι στεμφύλων προτιμῶσι νὰ ῥίπτωσιν αὐτὰ εἰς τοὺς ἀγροὺς, οὐχὶ δὲ νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὰς διατυπώσεις τοῦ νόμου αὐτοῦ, πολὺ δὲ μᾶλλον, ἀφοῦ διὰ τῆς νέας σφραγίσεως οἱ ἄμβυκες μένουσιν ἄχρηστοι διὰ τὰς ἄλλας οἰκογενειακὰς των ἀνάγκας. Ὁ νόμος οὗτος, ἐνῷ οὐδεμίαν ἀναντιῤῥήτως παρῆξε χρηματικὴν ὠφέλειαν εἰς τὸ Κράτος, σπουδαίως ἔβλαψε τοὺς ἀμπελοκτηματίας, καθότι τοὺς ὑπέβαλεν ἐμμέσως εἰς φορολογίαν διπλῆν, ὑποχρεώσας αὐτοὺς νὰ στερῶνται προϊόντος, τὸ ὁποῖον εἶχον, ἀλλὰ καὶ νὰ τὸ ἀγοράζωσιν, οὐχὶ ἄνευ γογγυσμοῦ καὶ ἀρῶν. Τὸ οἰνόπνευμα, ὡς πάντες γνωρίζομεν, εἶναι ἀναγκαῖον στοιχεῖον συντηρήσεως τῶν κατοικούντων τὰς κώμας, οὐχὶ μόνον διότι χρησιμεύει αὐτοῖς πρὸς φιλοξενίαν, ἀλλὰ καὶ πρὸς θεραπείαν πολλῶν αὐτῶν ἀσθενειῶν, καὶ διότι ἀναμιγνυόμενον μετὰ πετμεζίου καὶ θερμαινόμενον, χρησιμεύει αὐτοῖς ὡς ποτὸν εὐάρεστον καὶ δυναμωτικὸν, τὸ ὁποῖον συνήθως λαμβάνουσι κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ χειμῶνος, προτοῦ μεταβῶσιν εἰς τὰς γεωργικὰς πρωϊνὰς ἐργασίας των. Ἡ παρὰ τῶν ἀμπελοκτημόνων ἀποστάλαξις τῶν στεμφύλων διὰ τῶν συνήθων ἀμβύκων δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς κερδοσκοπικὸν ἐπιτήδευμα, διότι καὶ μικρὰ ποσότης παράγεται οἰνοπνεύματος, καὶ ἡ ἀπαιτουμένη μεγάλη κατανάλωσις καυστικῆς ὕλης ἀποκαθιστᾷ τὴν παραγωγὴν ἀσύμφορον εἰς αὐτοὺς ἐπὶ σκοπῷ ἐμπορίου, οὔτε δύναται ἑπομένως νὰ παραβλάψῃ τὰ μεγάλα οἰνοπνευματοποιεῖα τοῦ Κράτους, εἰς ἃ μόνον ὀφείλει ὁ νόμος νὰ ἐφαρμόζηται, οὐχὶ δὲ εἰς τοὺς ἀμπελοκτηματίας, οἵτινες ἀποσταλάζουσι τὰ ἑαυτῶν στέμφυλα πρὸς ἰδίαν αὐτῶν χρῆσιν. Τούτων ἕνεκα προτείνω τὸ ἀκόλουθον νομοσχέδιον: «Ἀπαλλάσσονται τῶν διὰ τοῦ νόμου ᾼΦΙΒʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 ἐπιβεβλημένων εἰς τοὺς οἰνοπνευματοπαραγωγοὺς διατυπώσεων οἱ ἐν τῷ νομῷ Κερκύρας ἰδιοκτῆται ἀμπέλων, οἱ ἐκ τῶν ἰδίων στεμφύλων καὶ πρὸς ἀποκλειστικὴν αὐτῶν χρῆσιν ἀποσταλάζοντες οἰνόπνευμα (σοῦμαν), περιέχον πλέον τῶν 37 βαθμῶν τοῦ ἑκατονταβάθμου οἰνοπνευματομέτρου (16 κονάρτιρ), ὑπαγόμενοι μόνον εἰς τὴν ἀπαγορευτικὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 17.»

§41ΛΕΒΙΔΗΣ. Περιῆλθον βεβαίως εἰς τὰς ἀκοὰς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὰ παράπονα τῶν ἐπιτηδευματιῶν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Ἀλλ’ ἡ λέξις παράπονα δὲν εἶναι ἡ ἀκριβῶς ἐκφράζουσα τὰ πράγματα· διότι ἀντελήφθη ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ὑπάρχει ἀληθὴς ἐξέγερσις ἐναντίον τοῦ συνταχθέντος φορολογικοῦ καταλόγου τῶν ἐπιτηδευματιῶν. Δὲν γνωρίζω διὰ ποίαν αἰτίαν οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι περὶ τὴν σύνταξιν τοῦ φορολογικοῦ τούτου καταλόγου ἐφιλοτιμήθησαν κατὰ τὴν περίοδον ταύτην νὰ συντάξωσι τοιοῦτον κατάλογον, οἷος μέχρι τοῦδε δὲν ἠκούσθη ἐνταῦθα. Διότι κατὰ γενικὴν ἀρχὴν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ὡς πρὸς τοὺς ἄλλους ἐπιτηδευματίας ἐτριπλασίασαν καὶ ἐτετραπλασίασαν τὸν φόρον. Καὶ εἰ μὲν ἡ πρᾶξις αὕτη σκοπὸν εἶχε τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἠδύνατό τις ἴσως νὰ σιγήσῃ· ἀλλὰ τότε ἔπρεπε νὰ ἦναι γενικὸν τὸ μέτρον, τὸ μέτρον ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ ὡς πρὸς ἐκείνους τῶν ἐπιτηδευματιῶν, οἵτινες τυγχάνουσι στενοὶ φίλοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Παρατηρητέον ὅμως, ὅτι, εἴτε κατὰ σύμπτωσιν, ὡς θὰ θελήσῃ νὰ ἐξηγήσῃ τὸ πρᾶγμα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἴτε δι’ ἄλλον λόγον, οἱ ἐπιτηδευματίαι, οἱ φίλοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὑπέστησαν τὴν καταδίκην νὰ ἐγγραφῶσιν ἐν τῷ καταλόγῳ μὲ τριπλάσιον καὶ τετραπλάσιον ποσὸν τοῦ δικαίου, ἐνῷ διὰ τοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ὁ φόρος δὲν ἠλαττώθη, βεβαίως ὅμως ὡς πρὸς πλείστους ἐξ αὐτῶν δὲν ηὔξησε. Μὲ ἐφωδίασαν ἀπὸ χθὲς καὶ σήμερον μὲ καταλόγους τῶν ἐπαγγελματιῶν, οὓς βεβαίως δὲν θέλω νὰ ἀναγνώσω εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ ἐάν τις ῥίψῃ καὶ ἁπλοῦν βλέμμα ἐπ’ αὐτῶν, θέλει πεισθῆ, ὅτι περὶ τὴν σύνταξιν τοῦ φορολογικοῦ καταλόγου τῶν ἐπιτηδευμάτων δὲν ἐπεκράτησε πνεῦμα ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἐπρυτάνευσε καθαρὸς φατριασμὸς, ὑπὲρ τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως καὶ κατὰ τῶν ἀντιθέτων αὐτῇ. Ὅταν δὲ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον, κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ ἐκδικώμεθα τοὺς πολιτικοὺς ἀντιπάλους, νομίζω, ὅτι ἡ κατάστασις τοιαύτης Πολιτείας εἶναι πλέον ἀμφίβολος. Ἐάν τις ἴδῃ ἀποσπάσματά τινα ἐκ τῶν καταλόγων τούτων, θέλει πεισθῆ περὶ ὅσων λέγω. Διότι ἐξαίφνης ἔχω ἐνώπιόν μου ἐμπόρους τῶν Ἀθηνῶν ὑπουργικοὺς, οἵτινες ἐφορολογήθησαν μὲ 396, μὲ 495, μὲ 198, μὲ 132 δραχμάς. Ἴσως δὲ ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι εὔλογος καὶ δίκαιος. Ἐν τούτοις ἄλλοι ἔμποροι τῶν Ἀθηνῶν, μὴ φίλα φρονοῦντες τῇ Κυβερνήσει, ἐφορολογήθησαν μὲ 693 δραχμὰς, μὲ 792, μὲ 1024. Σημειώσατε δὲ, ὅτι οἱ πρῶτοι, περὶ ὧν ὡμίλησα, εἶναι διπλασίως καὶ τριπλασίως ἀνώτεροι, λόγῳ ἐμπορικῶν ἐργασιῶν, τῶν δευτέρων. Δὲν θέλω δυσκολευθῆ παντάπασι νὰ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Θεόφιλος Εὐθυμίου, ὅστις εἶναι εἷς τῶν μεγαλεμπόρων Ἀθηνῶν, σημειοῦται ἐν τῷ καταλόγῳ μὲ φόρον ἐπιτηδεύματος 198 δραχμῶν, ἐνῷ ὁ Διονύσιος Ζαχαρίου σημειοῦται μὲ δραχ. 1024, ἀντιπολιτευόμενος ὤν, καὶ μὴ ἔχων τὴν πελατείαν τοῦ πρώτου. Οἱ Λέγγερης καὶ Βασιλόπουλος σημειοῦνται μὲ δραχ. 594, ὁ Πατσιφᾶς μὲ δρ. 792, καὶ οἱ Σακελλαρίου καὶ Ἀνισᾶς μὲ δραχ. 693, οἱ δὲ Ἀγγελόπουλος καὶ Δρακόπουλος ἐπίσης μὲ δραχ. 693. Ἀλλὰ οἱ κύριοι οὗτοι, παραβαλλόμενοι πρὸς ἄλλους, δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν οὐδὲ κατὰ τὸ ἥμισυ, οὐδὲ κατὰ τὸ τρίτον ἔχοντες τὴν πελατείαν καὶ τὴν ἔκτασιν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς κυκλοφορίας ἐκείνων. Δὲν λέγω, ὅτι ὡς πρὸς τὸν κ. Εὐθυμίου εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναβιβασθῇ ὁ φόρος τοῦ ἐπιτηδεύματος, διότι τοῦτο εἶναι ἔργον τῶν Ἐπιτροπῶν. Ἴσως καὶ δικαίως φορολογεῖται πρὸς 198 δραχμάς. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Εὐθυμίου φορολογῆται οὕτως, ἄλλοι πρέπει νὰ φορολογηθῶσι κατὰ ⅔ ὀλιγώτερον. Ἔλαβον ἓν παράδειγμα, ἵνα ἀποδείξω τὸν ἰσχυρισμόν μου· βεβαίως δὲ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναφέρω ἐνταῦθα ὅλον τὸν κατάλογον τῶν ἐπιτηδευματιῶν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. Οὐδὲ εἶναι ἀνάγκη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ εἴπῃ ἴσως, ὅτι ὡς πρὸς τὸν κ. Θεόφιλον Εὐθυμίου ὑπάρχει λᾶθός τι, διότι δὲν εἶναι μόνος οὗτος. Ἐὰν ἐπιμείνητε, θέλω ἀναγνώσει ὑμῖν πολλὰ ὀνόματα ἐκ πάντων τῶν κλάδων τῶν ἐπιτηδευματιῶν, κατατεταγμένα εἰς τάξεις ἀντιπολιτευομένων καὶ συμπολιτευομένων Εἰς τοὺς συμπολιτευομένους θέλετε ἰδεῖ 50 δραχμὰς εἰς τοὺς ἀντιπολιτευομένους 500! Σύμπτωσις εἶναι; Περίεργος σύμπτωσις! Θέλετε ἰδεῖ ἐξαίφνης ἰατρὸν γνωστότατον τῶν Ἀθηνῶν, φορολογούμενον πρὸς 65 δραχμάς, θέλετε δὲ ἰδεῖ ἰατροὺς νεωτάτους, πρὸ ἑνὸς ἢ δύο ἐτῶν ἀπολυθέντας ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, φορολογουμένους μὲ τί νομίζετε; Μὲ 200 ἢ 250 δραχμάς. Καὶ συμπίπτει ὁ ἰατρός, ὁ φορολογούμενος μὲ 65 δραχμάς, νὰ ἦναι φίλος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μάλιστα Βουλευτὴς ὑπουργικός. Οἱ δὲ ἄλλοι, οἱ φορολογούμενοι μὲ 200 καὶ 250, νὰ ἦναι φίλοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Πῶς συμβαίνουσι ταῦτα; Καὶ τίνα μέτρα ἔλαβε τέλος πάντων ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τῶν τοιούτων πραξικοπημάτων τῆς φορολογίας; Διότι εἶναι καθαρὸν πραξικόπημα τοῦτο, νὰ διαιρῶμεν τοὺς ἀνθρώπους εἰς δύο τάξεις, καὶ νὰ λέγωμεν εἰς αὐτούς: «Εἶσαι ὑπουργικός; Θέλεις φορολογηθῆ μὲ τὸν ἐλάχιστον φόρον ἐπιτηδεύματος. Ἀλλ’ εἶσαι ἀντιπολιτευόμενος; Ἢ σπεῦσον νὰ γίνῃς ὑπουργικός, ἵνα ἀπολαύσῃς τῆς αὐτῆς τύχης πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις πρὸ σοῦ εἶχε τὴν εὐφυΐαν νὰ καταταχθῇ εἰς τὰς τάξεις τῆς Συμπολιτεύσεως, ἢ ὕπαγε εἰς τὸ Δημαρχεῖον, νὰ ἴδῃς τὸ ὄνομά σου ἐκτεθειμένον μὲ 500 ἢ καὶ 1000 δραχμάς.» Τοῦτο, Κύριοι, εἶναι πλέον καθαρὰ καταπίεσις. Τί λέγω; εἶναι καθαρὰ κακουργία! Διότι, ἂν προέκειτο περὶ δύο ἢ περὶ τριῶν ὀνομάτων, ἴσως ἐδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι λάθος καὶ πλάνη ἔλαβον χώραν· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἔχω ὁλόκληρον κατάλογον, κατὰ στήλας διῃρημένον, ὑπουργικῶν καὶ ἀντιπολιτευομένων, ὑπουργικῶν φορολογουμένων μὲ τὸν κατώτατον ὅρον, καὶ ἀντιπολιτευομένων μὲ τὸν ἀνώτατον. Ἔχω μάλιστα ὑπουργικὸν Βουλευτὴν ἰατρόν, φορολογούμενον μὲ τὸν κατώτατον ὅρον...

§42ΜΠΑΣΙΑΣ. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§43ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ εἴπω. Δὲν ἐννοῶ ἐγὼ νὰ μειώσω τὴν ὑπόληψιν τοῦ συμπολιτευομένου ἰατροῦ, ἀλλὰ κατέταξαν αὐτὸν εἰς τὸν κατώτατον ὅρον. Δυνατὸν νὰ μὴ ἔπρεπε νὰ κατατάξωσιν αὐτὸν καὶ εἰς τὸν ἀνώτατον. Ἀλλ’ ὅμως ἔχουσι κατατάξει μαθητάς, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ὑπουργικοῦ ἰατροῦ Βουλευτοῦ μὲ 150 καὶ 300 δραχμάς, ἐνῷ τὸν κ. συμπολιτευόμενον Βουλευτὴν κατέταξαν μὲ δραχμὰς 65 μόνον! Θέλετε χρυσοχόους; Τὰ αὐτὰ συμβαίνουσι. Θέλετε ἀρχιτέκτονας; Τὰ αὐτά. Θέλετε οἰνοπώλας; Χείρονα· διατί; Διότι οἱ οἰνοπῶλαί εἰσιν, ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματος αὑτῶν, οἱ ζωηρότεροι τῶν ἀντιπολιτευομένων, καὶ ζωηροτέρα πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἐκδίκησις ἐναντίον αὐτῶν. Παντοπώλης ἀντιπολιτευόμενος, ὅστις πέρυσιν ἐφορολογεῖτο πρὸς 150 δραχμάς, ἐφέτος φορολογεῖται πρὸς 462. Καὶ παντοπώλης, ὅστις ἐφορολογεῖτο πέρυσι πρὸς 60 δραχμὰς, ἐφέτος φορολογεῖται πρὸς 444. Διατί; Διότι ἀμφότεροι ἐγένοντο ἀντιπολιτευόμενοι. Σιδηρουργὸς, φορολογούμενος πέρυσι πρὸς 60 δραχμὰς, ἐφέτος σημειοῦται πρὸς 330. Τέλος πάντων ἔκαμαν αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ἐπιτηδευματίαι, τοιαῦτα ἅλματα, ὥστε νὰ τρετραπλασιασθῇ τὸ ποσὸν τῆς φορολογίας αὐτῶν; Συνέβη μάλιστα καὶ ἓν παράδοξον πρᾶγμα· πλεῖστοι ἐργολάβοι, φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, νὰ μὴ σημειῶνται παντάπασιν ἐν τῷ φορολογικῷ καταλόγῳ, ἄλλοι δὲ ἐξ αὐτῶν νὰ σημειῶνται ὡς λιθοξόοι! ἐνῷ αὐτοί εἰσιν ἐργολάβοι, καὶ μεγάλων μάλιστα δημοσίων ἔργων. Καὶ τοῦτο σύμπτωσις εἶναι; Ἀλλὰ εἶναι τοσαῦται αἱ συμπτώσεις, ὥστε κινδυνεύομεν νὰ ἔχωμεν πλημμύραν. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι οὐχὶ μόνον δὲν ἐπεκράτησε πνεῦμα ἰσότητος καὶ ἀκριβοῦς ἐκτιμήσεως τῶν ἐπιτηδευματιῶν, ὡς ἀπαιτοῦσιν οἱ νόμοι καὶ τὸ δίκαιον, ἀλλ’ ἐπρυτάνευσεν ἀκριβῶς πνεῦμα καταπιέσεως καὶ συναλλαγῆς, πρὸς ἐκβίασιν τῶν πολιτῶν καὶ μετάστασιν ἐκ τῶν πολιτικῶν αὐτῶν φρονημάτων. Διότι αὔριον τὰ Πρακτορεῖα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν θέλουσι τεθῇ εἰς ἐνέργειαν, ὡς συνήθως, καὶ θέλομεν βλέπει αὔριον τὴν πρωΐαν τὸν κ. Δραγούμην ἐν τῇ Λέσχῃ αὐτοῦ κινούμενον πρὸς τὰ δεξιὰ καὶ τὰ ἀριστερὰ, καὶ ἐκπέμποντα τοὺς ὀπαδοὺς αὐτοῦ μὲ τοὺς καταλόγους ἀνὰ χεῖρας, ἵνα συγκεντρώσωσιν εἰς τὰς αἰθούσας αὐτοῦ τοὺς ἐπιτηδευματίας τῶν Ἀθηνῶν, οἵτινες τότε μόνον θέλουσι ληφθῆ ὑπ’ ὄψει, καὶ τότε θέλει ἐλαττωθῇ ὁ φόρος τοῦ ἐπιτηδεύματος αὐτῶν, ὅταν προσκυνήσωσι τὸ σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὗτινος θεράπων ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός. Καὶ ταῦτα δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν γίνονται. Καθ’ ἑκάστην νὰ καταδεικνύωμεν αὐτά; Ἐφθάσαμεν ἀληθῶς εἰς τὸ σημεῖον πλέον τῆς ἀναπεπταμένης, οὕτως εἰπεῖν, συναλλαγῆς. Ἐξέγερσις ἀληθὴς ὑπάρχει ἐκ μέρους τῶν ἐπιτηδευματιῶν τῶν Ἀθηνῶν! Ἔπρεπε νὰ ἴδητε σήμερον καὶ χθὲς ἀκόμη, τί συνέβαινεν ἐν ταῖς αἰθούσαις τοῦ Δημαρχείου Ἀθηνῶν, ὅπου ἔσπευδον οἱ ἐπιτηδευματίαι, ἵνα ἴδωσι τὰ τερατώδη ταῦτα ἀνομήματα τῶν ὑπαλλήλων τῆς Κυβερνήσεως, ἐντεταλμένων πρὸς τοῦτο. Διότι ποτὲ δὲν ὑποθέτω, ὅτι ἄνευ ἐντολῆς ἐδύναντο τοσοῦτον σκαιῶς νὰ καταπατήσωσι τοὺς νόμους καὶ τὴν δικαιοσύνην. Ποῖα μέτρα ἔλαβεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τοῦ Ἐφόρου, ὅστις κατήρτισε τὸν κατάλογον τοῦτον; Προσεκάλεσεν αὐτὸν, ἀφοῦ περιῆλθον εἰς γνῶσιν αὐτοῦ τὰ γενόμενα, ἵνα ζητήσῃ πληροφορίας καὶ ἀπολογίαν; Ὅπως προσεκάλεσεν αὐτὸν διὰ τὰ πρωτόκολλα τῶν οἴνων! Καὶ βεβαίως ἴσως θέλομεν ἀκούσει μετ’ ὀλίγον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἀπαξιοῖ νὰ ἀπαντήσῃ, διότι δὲν εἰδοποιήσαμεν αὐτὸν ἴσως καὶ διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος ἀκόμη. Ἴσως ἡμέραν τινὰ θέλει εἴπει ἡμῖν, ὅτι, ὅταν πρόκηται νὰ φέρωμεν ἐπερωτήσεις, πρέπει νὰ εἰδοποιῶμεν αὐτὸν διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος, νὰ κοινοποιῶμεν δικόγραφον περὶ τούτου πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Τοιαῦτα, Κύριοι, πράγματά εἰσιν ἀληθῶς πρωτάκουστα, ἀνήκουστα· ὁ τόπος ἡμῶν διοικεῖται ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη, καὶ φορολογεῖται· ἀλλὰ τοιοῦτον σύστημα δόλιον, ἀπὸ σκοποῦ γενόμενον, πρὸς εὐτελῆ ἐκλογικὴν συναλλαγὴν, πρῶτον σήμερον ἀπαντῶμεν. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν, νὰ μάθω παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὁποῖα μέτρα ἔλαβε περὶ ἐκείνου, ὅστις κατὰ τὸν νόμον σχεδιάζει προκαταρκτικῶς τὸν φορολογικὸν κατάλογον; Δὲν πρόκειται περὶ λόγων κενῶν. Εἶπον ἡμῖν ὀνόματα ὡρισμένων φορολογουμένων, καὶ δύναμαι νὰ προσθέσω πολλὰς ἑκατοντάδας ἀκόμη. Καταγγέλλω λοιπὸν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸν φορολογικὸν κατάλογον τῶν ἐπιτηδευμάτων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ὡς ἔργον, οὐχὶ ἀποῤῥέον ἐκ τοῦ νόμου καὶ τῆς ἰσότητος περὶ τὸ βάρος τὸ φορολογικὸν, ἀλλ’ ὡς ἔργον ἐπονείδιστον, καὶ γενόμενον τῇ ἐντολῇ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς καθαρὰν συναλλαγήν. Καὶ μεθ’ ὅσα ἠκούσατε κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, αὔριον θέλετε ἴδει τὰ πρακτορεῖα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τιθέμενα εἰς ἐνέργειαν, ἵνα προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας αὑτῶν εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, οἵτινες ὅμως βεβαίως θέλουσιν ἀναμένει τοὺς ἐργάτας τῶν τοιούτων πράξεων πρὸ τῶν καλπῶν, ἵνα δώσωσιν αὐτοῖς τὸ κατάλληλον δίδαγμα.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι εἶναι πρωτάκουστόν τι παράπονα κατὰ τῶν καταλόγων τῶν ἀμέσων φόρων. Ὁ κ. Βουλευτὴς, φαίνεται, ἐλησμόνησεν ἐντελῶς τὰ γενόμενα ἐπὶ τῆς Ὑπουργείας ἐκείνων, μεθ’ ὧν συντάσσεται ὡς πολιτικὸς φίλος, λησμονεῖ, ὅτι, ὅτε ἤλθομεν ἡμεῖς εἰς τὰ πράγματα, ἡ πρώτη ἐνέργεια ἡμῶν τοιαύτης φύσεως ὑπῆρξεν ἡ ἀκύρωσις τοῦ καταλόγου τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ὡς πλημμελῶς συνταχθέντος· βεβαίως δὲν ἐξεφράσαμεν σκέψεις, ὁποῖαι αἱ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, περὶ τῶν λόγων, τῶν ὑπαγορευσάντων ἐπὶ τῆς τότε Κυβερνήσεως τὴν τοιαύτην σύνταξιν τοῦ καταλόγου, οὐδ’ ἀνεμίξαμεν εἰς αὐτὴν τὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν· ἡμεῖς ἀνεγνωρίσαμεν, ὅτι ὁ πλημμελῶς συνταχθεὶς κατάλογος πλημμελῶς συνετάχθη ὑπὸ τῶν ὑπαλλήλων, τοῦτο μὲν ὑπευθύνως, τοῦτο δὲ καὶ ἄνευ εὐθύνης αὐτῶν, διότι καὶ τὰ τοῦ νόμου δὲν ἔχουσιν ἐξαιρέτως, καὶ δυσχερὴς λίαν εἶναι ἡ κατὰ τὰς διατάξεις αὐτοῦ ἄψογος σύνταξις καταλόγου, εἴτε φόρου οἰκοδομῶν, εἴτε φόρου ἐπιτηδευμάτων. Ὡς πρὸς τὸν νῦν συνταχθέντα κατάλογον τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, χθὲς καὶ σήμερον, ἰδίως δὲ σήμερον, ἠκούσθησαν τὰ παράπονα, διότι μόνον τώρα ἐγένετο ἡ δημοσίευσις τοῦ καταλόγου· καὶ ἐδέησε νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς μελέτης αὐτῶν, ἵνα βεβαιωθῇ, ἐὰν ἔχωσιν ὑπόστασιν, καὶ τὴν ἀποδιδομένην εἰς αὐτὰ σπουδαιότητα. Παράπονα εὔλογα πάντοτε θὰ ὑπάρχωσιν, ἀλλ’ ἐὰν ταῦτα ὦσιν ἁπλῶς ἀτομικὰ, ὁ νόμος παρέχει τὸ μέσον τῆς θεραπείας· ἤδη διατελοῦμεν ἐν τῇ διορίᾳ τῶν προσφυγῶν, τὰ δὲ ἄτομα, τὰ ἀδικηθέντα, διὰ τῆς προσφυγῆς δύνανται νὰ δικαιωθῶσιν. Ἀλλ’ ἐνδέχεται τὰ παράπονα νὰ μὴ ἔχωσι χαρακτῆρα ἀτομικὸν, ἐνδέχεται νὰ ἦναι γενικώτερον τὸ κακὸν, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ἀπαιτεῖται ῥιζικωτέρα θεραπεία· ἀλλ’ ἡ ῥιζικωτέρα θεραπεία εἶναι καὶ ὅλως ἔκτακτος, δὲν ἐπιτρέπεται δὲ νὰ ἐπιληφθῶμεν τοιαύτης θεραπείας, εἰμὴ μόνον ἀφοῦ βασανίσωμεν τὰ παράπονα καὶ καλῶς διαγνώσωμεν τὸν χαρακτῆρα αὐτῶν. Εἰς τοῦτο καταγινόμεθα ἤδη. Περὶ ὧν εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀφορώντων εἰς ὁδηγίας δῆθεν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως οὕτω συνταχθῇ ὁ κατάλογος, ἢ ἄλλως, οὐδεμία ὑπάρχει ἀνάγκη, ἵνα ὁμιλήσωμεν. Ἔχει, ὡς λέγει, ὁ κ. Βουλευτὴς πίνακας, διακρίνοντας τοὺς ἐν τῷ καταλόγῳ ἀντιπολιτευομένους καὶ τοὺς συμπολιτευομένους, τοὺς πίνακας ὅμως, ὑποθέτω, συνέταξεν ἁπλοϊκώτερον, ὀνομάσας τοὺς μὲν βαρύτερον φορολογηθέντας ἀντιπολιτευομένους, τοὺς δὲ ἐλαφρότερον φορολογηθέντας συμπολιτευομένους, καὶ πιθανόν τινες τῶν βαρέως φορολογηθέντων, ἀγανακτοῦντες, ν’ ἀποκλίνωσι πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἐν ᾧ ἄλλοι, εὐνοηθέντες ἐν τῷ καταλόγῳ, ἴσως διάκεινται συμπαθέστερον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν τόσῳ ἐπιεικῶς ἐφαρμόζουσαν τὸν νόμον, ἐν συνόλῳ ὅμως οἱ πίνακες τοῦ κ. Βουλευτοῦ, γεννήματα τῆς φαντασίας, εἶναι ἀνάξιοι συζητήσεως.

§45ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ πλημμέλειαι, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ὁ κατάλογος τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων, εἶναι τοσαῦται, ὥστε δὲν δύναται νὰ ἀρκέσῃ ἡ πρόνοια τοῦ νόμου, δὲν πρέπει δὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν διαδικασίαν, τὴν ὁποίαν διαγράφει ὁ νόμος. Αὔριον ἄρχεται ἡ ἡμέρα τῆς ὑποβολῆς τῶν ἐνστάσεων, ἡ ὁποία λήγει μετὰ 8 ἢ 10 ἡμέρας· ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀφήσῃ νὰ παρέλθῃ τὸ στάδιον τοῦτο, βεβαίως ἡ ἐργασία τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ ἀδύνατος θ’ ἀποβῇ καὶ ἄνευ ἀποτελέσματος, ἂν θέλῃ νὰ ἐξακριβώσῃ εἰλικρινῶς τὰ ἀδικήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου, δὲν ἔχει ἢ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸν περυσινὸν φορολογικὸν κατάλογον καὶ νὰ τὸν παραβάλῃ πρὸς τὰ ἐνεστῶτα. Ἐγὼ δὲν ἀποδίδω, ὅτι τῇ ἐπινεύσει τῆς Κυβερνήσεως ἐγένετο διάκρισις μεταξὺ τῶν φορολογουμένων, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποδίδω, εἶναι, ὅτι, εἴτε διὰ τὸν ἕνα λόγον, εἴτε διὰ τὸν ἄλλον, εἴτε διὰ νὰ ἀρέσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἴτε διότι ἐνόμισαν οἱ συντάξαντες τὸν κατάλογον, ὅτι προσφέρουσιν ὑπηρεσίας εἰς αὐτὸν, ἡ φορολογία τῶν ἐπιτηδευματιῶν ἐδιπλασιάσθη· δὲν ἔχει δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει οἱονδήποτε ἐπάγγελμα, οἱανδήποτε τάξιν φορολογουμένην, νὰ παραβάλῃ δὲ τὴν τάξιν αὐτὴν, ὅπως φορολογεῖται σήμερον, μὲ τὸν παλαιὸν φορολογικὸν κατάλογον, καὶ θὰ ἴδῃ, ὅτι σήμερον ἐδιπλασιάσθη καὶ ἐτριπλασιάσθη ἡ φορολογία. Τί σημαίνει τοῦτο; Ὅτι ἡ πλημμέλεια τοῦ καταλόγου εἶναι τόσον γενικὴ, ὥστε δὲν πρέπει νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου διαγραφομένην διαδικασίαν. Ὁ νόμος διαγράφει τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ καταλόγου πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διορθωθῶσιν ὡρισμέναι πλημμέλειαι, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν· ἀλλ’ ὅταν αἱ πλημμέλειαι ἦναι γενικαὶ, ὅταν ὁ κατάλογος συνετάχθη ἐκ συναρπαγῆς, βεβαίως τὰ νόμιμα μέσα καὶ ἡ διαδικασία, ἡ διαγραφομένη ὑπὸ τοῦ νόμου, δὲν θέλουσιν ἀποδειχθῆ ἐπαρκῆ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ ν’ ἀποφύγωμεν τὰ ἄδικα, τὰ ὁποῖα ἤδη κατεδείχθησαν. Ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν ὑπέστη τὰς αὐτὰς περιπτώσεις κατὰ τὸ παρελθὸν, καὶ ἡ Κυβέρνησις τότε ἠναγκάσθη νὰ λάβῃ γενικώτερον μέτρον, τὸ μέτρον τῆς ἀκυρώσεως αὐτοῦ, καὶ νομίζω, ὅτι ὀφείλει ἀμέσως ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τοῦτο, πρὶν ἢ γίνῃ ἡ ἔγκρισις τοῦ καταλόγου, καὶ δύναται εὐκόλως νὰ πεισθῇ περὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης, παραβάλλουσα τὸν ἐκδοθέντα ἤδη εἰς τὸ Δημαρχεῖον κατάλογον μὲ τὸν κατάλογον τοῦ παρελθόντος ἔτους, νὰ ἀπαλλάξῃ δὲ τοὺς φορολογουμένους τῆς ἀνάγκης, τοῦ νὰ τρέχωσιν εἰς τὸ Δημαρχεῖον, ὅπως ὑποβάλωσιν ἐνστάσεις καὶ δαπανῶσι δωρεάν.

§46ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ αἱ πλημμέλειαι, τὰς ὁποίας παρουσιάζει ὁ κατάλογος τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, φαίνονται ἐκ πρώτης ὄψεως, καὶ, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐνδέχεται νὰ προκαλέσωσι ῥιζικώτερον μέτρον πρὸς διόρθωσιν, φρονῶ, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ ἀποσυρθῇ ἀπὸ τὸ Δημαρχεῖον ὁ κατάλογος, διὰ νὰ μὴ ἦναι ἠναγκασμένοι οἱ πολῖται νὰ ὑποβάλωσιν ἐνστάσεις, ἡ παράλειψις τῶν ὁποίων ἤθελε κάμει αὐτοὺς νὰ ἀπολέσωσι τὸ δικαίωμά των. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις, ἐπαναλαμβάνω, φρονεῖ, ὅτι ἐνδέχεται νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν ἀκύρωσιν αὐτοῦ, πρέπει ὁ κατάλογος νὰ μὴ θεωρῆται ἐκτεθειμένος.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἴδωμεν.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν εἰς τὸν ἔντιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν, τὸν ἐπερωτήσαντα περὶ τοῦ συνταχθέντος καταλόγου τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, καὶ εἶπε πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι τὸ συμβεβηκὸς δὲν εἶναι πρωτοφανὲς, διότι, ὡς ἐφέτος συνετάχθη πλημμελῶς ὁ κατάλογος τοῦ φόρου τούτου, οὕτως εἶχε συνταχθῆ ὡσαύτως πλημμελῶς, ὅτε ἐκυβέρνων ἐκεῖνοι, μεθ’ ὧν εἶναι συντεταγμένος ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὁ κατάλογος τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν. Καὶ τότε ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἥτις ἐγένετο μετὰ ταῦτα Κυβέρνησις, διαδεχθεῖσα τοὺς φίλους τοῦ κ. Βουλευτοῦ, δὲν ἀπηύθυνεν αἰτίασιν τοιαύτην κατὰ τῶν τότε κυβερνώντων, οὐδὲ ἐνεκάλεσεν αὐτοὺς, ὡς μετελθόντας τὴν τακτικὴν ταύτην διὰ σκοπὸν πολιτικόν, ἢ ὡς προσπαθήσαντας διὰ τούτου νὰ ἐπηρεάσωσι τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων τῶν Ἀθηνῶν. Ἑπομένως εὗρεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρωτάκουστον, ὄχι τὸ συμβεβηκός, ἀλλὰ πρωτάκουστον τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Λεβίδης μετῆλθεν, ἀποδοὺς τοιαύτην αἰτίασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σφάλλει καὶ κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην, μετερχόμενος τὴν αὐτὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν πάντοτε μετῆλθε, νὰ ἐγκαλῇ τοὺς προκατόχους αὑτοῦ. Ἠκυρώθη ἀληθῶς ὁ συνταχθεὶς κατάλογος τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν κατὰ τὸ 1885, καὶ ἠκυρώθη, δὲν ἐνθυμοῦμαι διὰ τίνας λόγους, ἂν διὰ λόγους ἐσωτερικῆς πλημμελείας, δηλαδὴ διὰ λόγους ἀνισότητος, ἢ παραγνωρίσεως τῆς ἀληθείας, ἢ διὰ λόγους παραλείψεως διατυπώσεων κατὰ τὴν σύνταξιν καὶ ἐκδίκασιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ἠκυρώθη διὰ λόγους ἐλλείψεως δικαιοσύνης, διὰ λόγους παραγνωρίσεως τῆς ἀληθείας, διὰ λόγους ἐσωτερικῆς πλημμελείας, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τολμήσῃ ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις καὶ οἱ διαδεχθέντες ὑμᾶς ἐν τῇ Κυβερνήσει, ν’ ἀποδώσωσιν εἰς ἡμᾶς προαίρεσιν τῆς ἀπὸ σκοποῦ τοιαύτης συντάξεως τοῦ καταλόγου, οὐδὲ νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡμεῖς ἐνετειλάμεθα τοὺς συντάξαντας τὸν κατάλογον τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν νὰ συντάξωσιν αὐτὸν οὕτω πλημμελῶς, ἢ ὅτι ἡμεῖς ἠνέχθημεν αὐτούς, συντάξαντας οὕτω πλημμελῶς τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος φορολογικὸν κατάλογον. Ὁ κ. Λεβίδης, πρὶν ἢ ἀπευθύνῃ αἰτίασιν κατὰ τῆς ἐνεστώσης Κυβερνήσεως, εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διεξάγονται πᾶσαι αἱ ὑποθέσεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν ἀμέσων φόρων καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις δήμοις τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ δήμῳ τῶν Ἀθηναίων. Ὅταν ὁ κ. Λεβίδης κατήγγειλε, καὶ δι’ ἀποδείξεων κατέστησεν ἀναντίῤῥητον, ὅτι ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος τῆς Ἀττικῆς κατήγγειλεν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, καὶ παρέπεμψεν εἰς τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην οἰνοπώλας, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐδήλωσαν ποσὸν οἴνου ὀλιγώτερον τοῦ ἀληθοῦς κατὰ δύο ἢ κατὰ μίαν ὀκὰν, ζητήσαντες ν’ ἀποφύγωσι πληρωμὴν φόρου τεσσάρων ἢ δύο λεπτῶν, καθ’ ὃν χρόνον αὐτοὶ ἐδήλωσαν καὶ ἔσπευσαν νὰ πληρώσωσι φόρον 300 καὶ 400 δραχμῶν, ἤθελέ τις μεγαλειτέραν ἀπόδειξιν καταθλίψεως; Καὶ ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν εἶχε δώσει τοιαύτην ἐντολὴν εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ὅπως ἀπευθύνῃ καταγγελίαν κατὰ τῶν οἰνοπωλῶν, τί ἔπραξε πρὸς καταστολὴν τῆς ἀσεβοῦς ταύτης παραβάσεως τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου; Οἱ προϊστάμενοι δὲν ἐνέχονται μόνον, ὅταν διατάσσωσιν, ὅπως ἐκτελῆταί τι, ἀλλ’ ἐνέχονται καὶ εὐθύνονται, καὶ ὅταν ἀνέχωνται νὰ ἐκτελῆται παρανομία, ἢ παραβίασις τῶν διατάξεων, ἢ ἀθέτησις τῆς δικαιοσύνης, καὶ δὲν σπεύδουσι νὰ καταστείλωσιν αὐτάς. Κατέστειλε τὰς παραβάσεις τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου; Οὐδαμῶς. Καὶ δὲν εἶναι μόνον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις περιέπεσεν εἰς τὴν παράλειψιν ταύτην, εἶναι καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Τί ἔπραξεν ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς περὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Δικαστηρίου τῆς Πρωτευούσης τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος ἐκοινοποίησε κατηγορητήρια κατὰ τῶν οἰνοπωλῶν, διὰ πράξεις, τὰς ὁποίας οἱ νόμοι οἱ ποινικοὶ δὲν τιμωροῦσιν; Ὁ κ. Λεβίδης λοιπὸν δὲν ᾐτιάθη ἀδίκως τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις, εἴτε διατάσσουσα, εἴτε ἀνεχομένη, εἶναι τὸ αὐτὸ πρᾶγμα, φέρει τὴν αὐτὴν εὐθύνην, καὶ φέρει εὐθύνας διὰ πράξεις, αἵτινες ἔχουσι τὸν χαρακτῆρα τῆς ἐκβιάσεως, διότι ἐκβίασις εἶναι, ἢ, ὡς λέγουν οἱ Γάλλοι, εἶναι chantage, νὰ στέλλωσιν ἑκατοντάδας οἰνοπωλῶν εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, διὰ νὰ δικασθῶσιν, ὡς πράξαντες τί; Πρᾶξιν μὴ τιμωρουμένην ὑπὸ τῶν νόμων.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφ’ οὗ ἐδήλωσα, ὅτι εὐθὺς, ὡς ἔλαβον γνῶσιν τῶν συμβαινόντων, ἔλαβον δὲ γνῶσιν χθὲς καὶ σήμερον, ἰδίως δὲ σήμερον, ἔσπευσα νὰ προβῶ διὰ τῶν μέσων, τῶν θεωρουμένων ὡς κανονικῶν, εἰς τὴν ἐξέτασιν καὶ ἐξακρίβωσιν τῶν παραπόνων, δὲν φαίνεται χωροῦσα περαιτέρω συζήτησις περὶ τοῦ θέματος ἐν τῇ Βουλῇ, διότι τὸ Ὑπουργεῖον ἐργάζεται, ὅπως ἀποφανθῇ ἐντὸς βραχέος περὶ τοῦ ὁριστικοῦ διακανονισμοῦ τῆς ὑποθέσεως· μετὰ τὴν ἀπόφανσιν δ’ αὐτοῦ θὰ ἦναι εὔλογος ἡ ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησις· πρὸ τοῦ διακανονισμοῦ ὅμως τοῦ ζητήματος, παρὰ τῆς Ἀρχῆς, εἰς ἣν ἀνήκει, ἵνα ἀποφανθῇ, ἀφοῦ ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Βουλὴν, τί γίνεται περὶ τούτου, καὶ ὅτι τάχιστα θὰ δοθῇ ὁριστικὴ λύσις, νομίζω, ὅτι εἶναι πρόωρος πᾶσα συζήτησις.

§50ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἀπορῶ δι’ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα παρατηροῦνται ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἤδη γινόμενα, διότι θεωρῶ, ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ὑπάρχει ἄλλο τι, εἰμὴ ἐκδήλωσις τῆς ἐλεεινῆς διοικήσεως ἐν Ἑλλάδι. Ἐπειδὴ ὅμως ἤδη πρόκειται περὶ τῆς πρωτευούσης καὶ περὶ καταχρήσεως γενομένης ἀθρόας καὶ ἐν μεγάλαις διαστάσεσι, διὰ τοῦτο ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐὰν ὅμως Ἀντιπρόσωπος ἐπαρχίας, τινὸς κατήγγελλεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοιαύτας καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι καθημερινῶς συμβαίνουν εἰς τὰς ἐπαρχίας, εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως, καὶ δὴ καὶ ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευματιῶν, ὁ τοιοῦτος Ἀντιπρόσωπος θὰ ἐξελαμβάνετο ὡς ἐπασχολῶν τὴν Βουλὴν περὶ τὰ μικρὰ καὶ ταπεινὰ καὶ ἐπαρχιακά. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου λοιπὸν οὐδὲν ἄλλο συμβαίνει, ἢ ὅ,τι συμβαίνει εἰς ὅλον τὸ Κράτος ἐν γένει, καὶ ἄς μοὶ ἐπιτραπῇ ὑπό τινα ἔποψιν νὰ χαιρεκακῶ, διότι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συμβαίνουσιν ἐν σμικρῷ καὶ σποραδικῶς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἐπεκτείνονται καὶ ἐν αὐτῇ τῇ πρωτευούσῃ. Εἶχον εἴπει καὶ ἄλλοτε, ὅτι ἠδυνάμην νὰ ἦμαι ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, διότι φέρει τὴν ἰσότητα ἐν τῇ ταλαιπωρίᾳ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῆς πρωτευούσης, καὶ τότε ὁ ἀξιότιμος ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶχεν ἀναφέρει ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς τὴν ἰδέαν μου ἐκείνην· αὐτὸ τοῦτο παρατηρῶ, ὅτι συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου· ἡ κατάστασις τῆς διοικήσεως, ἡ ὁποία ταλαιπωρεῖ τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον πολίτην ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἕνεκα τοῦ φατριαστικοῦ συστήματος τῆς διοικήσεως ἐν Ἑλλάδι, αὐτὴ αὕτη ἡ κατάστασις εἶναι, ἡ ὁποία ἐπεκτείνεται καὶ ἐν τῇ πρωτευούσῃ, καὶ προέρχονται αἱ τοιαῦται συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ. Βεβαίως πρέπει νὰ μεριμνήσωσιν οἱ κύριοι κυβερνῶντες περὶ τοῦ κακοῦ, τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἐνταῦθα, ἀλλὰ, μεριμνῶντες περὶ τούτου, πρέπει νὰ μεριμνήσωσιν ἐν γένει περὶ τῆς διοικήσεως αὐτῆς, ἡ ὁποία λυμαίνεται τὸν ἀτυχῆ τοῦτον τόπον.

§51ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν ἤμην παρὼν, ὅτε ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Τυπάλδος ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησίν του περὶ τῆς προσγινομένης ἀδικίας εἰς τὸν Σύλλογον τῶν καθηγητῶν τῆς Παλαιᾶς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς, ἔμαθον ὅμως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησεν, ὅτι ὑπέβαλε νομοσχέδιον καὶ θέλει φροντίσει περὶ τούτου. Νομίζω, ὅτι τελεσφόρος ἐνέργεια καὶ δικαιοσύνη εἶναι, νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἵνα ψηφισθῇ.

§52ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Σχετίζεται μὲ τὸν Προϋπολογισμόν.

§53ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Νὰ προταχθῇ αὐτοῦ.

§54ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, ὅταν ἔλθῃ ὁ Προϋπολογισμὸς, διότι εἶναι ἀπαραιτήτως συνδεδεμένον μετ’ αὐτοῦ.

§55ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν ὑπάρχει κἀμμία ἀντίῤῥησις· πρόκειται νὰ ἐπανορθωθῇ ἡ ἀδικία, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὸν Σύλλογον τῶν καθηγητῶν τῆς παλαιᾶς Πολυτεχνικῆς Σχολῆς.

§56ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀφοῦ ὑπηρέτησαν οἱ ἄνθρωποι, θὰ πληρωθῶσι.

§57ΚΑΝΑΡΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου. Ὅσοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν κατάγονται ἀπὸ ναυτικοὺς δήμους γνωρίζουσι, πόσον ἀναγκαία εἶναι ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι ἄλλως θὰ καταστραφῇ τὸ Ταμεῖον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἀπὸ πενταετίας λειτουργεῖ, τοῦτο δὲ τὸ γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, καὶ ὅλαι αἱ προτάσεις, αἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ἀναγραφόμεναι, εἶναι προϊὸν τῆς συνελεύσεως τῶν ἀντιπροσώπων τῶν ναυτικῶν δήμων. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καθ’ οὗ δὲν ὑπάρχει κἀμμία ἀντίῤῥησις.

§58ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον τὴν τιμὴν, κύριε Πρόεδρε, ὡς ἀντιπρόσωπος ἑνὸς τῶν ναυτικῶν δήμων, νὰ διατελέσω καὶ εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία συνέταξε, κατ’ ἐντολὴν τῆς ὁλομελείας τῆς Ἐπιτροπῆς, προτάσεις τινὰς, προϊὸν τῶν ὁποίων εἶναι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ γνωρίζω τὴν σπουδαιότητα αὐτοῦ, καὶ συνενῶ καὶ ἐγὼ τὴν φωνήν μου μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Κανάρη, ὅπως προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο.

§59ΡΑΛΛΗΣ. Παρῆλθεν ἴσως μὴν ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, πῶς περιῆλθεν εἰς τὸ γραφεῖόν του δικογραφία τις, ἀφορῶσα εἰς καταγγελίαν ἰδιωτικήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησε τότε, ὅτι κατὰ λάθος, φαίνεται, περιελήφθη ἡ δικογραφία αὕτη, ἡ ἐκκρεμὴς ἐνώπιον ὡρισμένου Δικαστηρίου, καὶ ὅτι αὐθημερὸν τὴν δικογραφίαν αὐτὴν διέταξε νὰ τὴν ἐπιστρέψωσιν εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν. Τὸν πληροφορῶ, ὅτι, καίτοι παρῆλθε μήν, ἡ δικογραφία δὲν ἔφθασεν εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον.

§60ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅ,τι εἶπον εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ, εἶναι ἡ ἀλήθεια. Ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν μοὶ ἀνεκοινώθη ἡ ἐπερώτησις, ἐξ αὐτῆς λαβὼν ἀφορμὴν, εἶδον ἐν τῇ δικογραφίᾳ, ὅτι ἀληθῶς ἦτο παρεμβεβλημένη καὶ ἡ ἐπὶ συκοφαντίᾳ κατὰ τῶν μαρτύρων καταγγελία, παραχρῆμα δὲ διηύθυνα τὴν δικογραφίαν πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἀθηνῶν δι’ ἐγγράφου μου τῆς 20 Δεκεμβρίου 1888, ἔχοντος ὧδε. (Ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον). Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐγὼ ἐζήτησα τὴν δικογραφίαν, διότι ἐκ τῆς ἀνακρίσεως, τὴν ὁποίαν, διαταγῇ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ Μοίραρχος εἶχεν ἐνεργήσει, ἀπεδεικνύετο, καθ’ ἃ ἰσχυρίζεται ὁ Μοίραρχος, ὅτι δὲν ἦτο ἐντελῶς ἄψογος ἡ πολιτεία τοῦ Εἰρηνοδίκου ἐκείνου. Ἐὰν ἐν τῇ Εἰσαγγελίᾳ τῶν Ἐφετῶν ἐβράδυνεν ἡ δικογραφία, δὲν τὸ γνωρίζω· λαμβάνων ἤδη ἀφορμήν, θὰ ἐρωτήσω τὴν Εἰσαγγελίαν, καίτοι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀμέσως ἐστάλη.

§61ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἱστορία εἶναι, ὅπως ἐξέθηκεν αὐτὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ἡ δικογραφία αὕτη δὲν περιῆλθεν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, εἰς ὃν ὤφειλε νὰ περιέλθῃ.

§62ΚΟΡΠΑΣ. Τὸ γεγονὸς τῆς εἰσαγωγῆς τῶν Ἑλληνικῶν ἐφημερίδων εἰς τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν βεβαίως ὑπῆρξε λίαν εὐχάριστον, ὑπῆρξε δὲ λίαν εὐχάριστον ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, καὶ αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως ἐστέφθησαν ὑπὸ ἐπιτυχίας, καὶ αἱ φωναὶ ἡμῶν τῆς διαμαρτυρίας, τὰς ὁποίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὑψώσαμεν πολλάκις, ἱκανοποιήθησαν. Ἀλλ’ ὅσῳ τὸ μέτρον τοῦτο ὑπῆρξεν εὐχάριστον, τόσῳ τὸ περιωρισμένον αὐτοῦ ἐγέννησε παράπονά τινα, διότι πολλαὶ ἐκ τῶν ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἐκδιδομένων ἐφημερίδων δὲν ἐγένοντο δεκταὶ καὶ ὅλαι σχεδὸν αἱ τῶν ἐπαρχιῶν. Εἶχον ἐπιστολὰς πολλῶν συμπολιτῶν μου, οἰκούντων τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, οἱ ὁποῖοι παρακαλοῦσι, νὰ διαβιβάσω τὰ παράπονα αὐτῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐπιθυμοῦσι μὲν νὰ μανθάνωσι τὰ ἐν Ἑλλάδι τελούμενα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτῶν πατρίδι συμβαίνοντα θέλουσι νὰ γνωρίζωσι, μὲ παρακαλοῦσι δὲ, νὰ μεσολαβήσω παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ἵνα ἐπιτείνῃ τὰς ἐνεργείας αὐτῆς, ὅπως γίνωσι δεκταὶ καὶ αἱ τοῦ νομοῦ Κυκλάδων ἐφημερίδες, ἵνα λαμβάνωσιν οὗτοι γνῶσιν καὶ τῶν ἐν τῷ νομῷ αὐτῶν συμβαινόντων.

§63ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ Κυβέρνησις, καθῆκον ἔχουσα νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως πᾶσαι αἱ Ἑλληνικαὶ ἐφημερίδες καὶ πάντα τὰ Ἑλληνικὰ δημοσιεύματα εἰσάγωνται εἰς τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν, δὲν ἔπαυσε μεριμνῶσα περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ θέλει καταβάλει πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως, εἰ δυνατὸν, ὑπάρξῃ ἀκώλυτος καὶ τῆς τελευταίας Ἑλληνικῆς ἐφημερίδος ἡ εἴσοδος εἰς τὴν Τουρκίαν.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τῆς χρήσεως 1888.

§66Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ζητεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις ἐπὶ δύο κεφαλαίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου Γʹ, εἰς τὰ ἔξοδα τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, καὶ ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου Γʹ ὡσαύτως, διὰ τὰ ἔξοδα Ἑλληνικῶν Σχολείων. Καὶ διὰ μὲν τὰ Ἑλληνικὰ Σχολεῖα ζητεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις δραχμῶν 60,000, ἐπὶ τούτου δὲ οὐδεμίαν ἔχω παρατήρησιν. Ἀλλ’ ἐπὶ τῆς πιστώσεως, τῆς ζητουμένης δι’ ἔξοδα ἀρχαιολογικῆς ὑπηρεσίας καὶ ἀποτελουμένης ἐκ δραχμῶν 15,500, ἐπὶ ταύτης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, νὰ δώσῃ εἰς ἡμᾶς πληροφορίας τινάς. Ἐν πρώτοις ζητεῖται πίστωσις δραχμῶν 1500 δι’ ἐπιτήρησιν ἐργασίας καὶ συλλογῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ κεφαλαίου Γʹ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶχε περιλάβει πίστωσιν 16,000 δραχμῶν, ἀλλὰ τὴν πίστωσιν ταύτην τὴν προώριζε πρὸς θεραπείαν πολλῶν ἀναγκῶν συλλήβδην, ἤτοι: «1) δι’ ἀγορὰν ἀρχαιοτήτων, 2) δι’ ἐπιτήρησιν ἐργασιῶν καὶ συλλογῶν, ὑπὸ ἐπιτήρησιν καθηγητῶν ἢ διδασκάλων, ἐπὶ ἀμοιβῇ νομίμῳ, 3) δι’ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα ἐφόρων, ἐπιστατῶν καὶ φυλάκων καὶ ἀποζημίωσιν αὐτῶν, 4) δι’ ἐπισκευὴν καὶ κατασκευὴν φυλακείων καὶ συλλογῶν, καὶ 5) διὰ συντήρησιν τῶν κατὰ τὴν εἴσοδον τῆς Ἀκροπόλεως δένδρων.» Καὶ αἱ μὲν ἄλλαι ἀνάγκαι ἐθεραπεύθησαν διὰ τῆς πιστώσεως, ἥτις εἶχε περιληφθῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, δὲν ἐθεραπεύθη δ’ ἐντελῶς ἡ δευτέρα κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἐκτεθέντα ἀνάγκη τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν ἐργασιῶν καὶ συλλογῶν, καὶ διὰ ταύτην ζητεῖται ἡ πίστωσις. Ἐπειδὴ ἡ πίστωσις εἶναι καθαρῶς ἀναπληρωματικὴ, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τῶν γενομένων δαπανῶν ἐκ τῆς πιστώσεως, τῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ περιληφθείσης. Δεύτερον, ζητεῖται ὡσαύτως πίστωσις 6,000 δραχμῶν, ἀναπληρωματικὴ τῆς διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ περιληφθείσης, πρὸς βαθμιαίαν συμπλήρωσιν τῆς οἰκοδομῆς τοῦ Κεντρικοῦ Μουσείου, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ἀλλοδαποῦ ἀρχιτέκτονος Τσίλλερ ἐπ’ ἀμοιβῇ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως γνωρίζει τὴν διάταξιν τοῦ Νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ, τὴν ὁποίαν ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προχθὲς, ἤτοι τὴν τοῦ ἄρθρου 24, καθ’ ἣν, ὅταν πρόκηται οἰκοδομὴ Δημοσίου καταστήματος, ὑπερβαίνουσα τὸ ἐν τῷ νόμῳ ὡρισμένον ποσὸν τῶν 3,000 δραχμῶν, δὲν ἀρκεῖ νὰ περιλαμβάνηται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡ πίστωσις, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται νὰ εἰσάγηται καὶ ψηφίζηται Προϋπολογισμὸς ἐν τῇ Βουλῇ εἰδικὸς, καὶ δηλῶται δι’ αὐτοῦ, πόση θέλει εἶσθαι ἡ δαπάνη ἐν ὅλῳ. Τὸ οἰκοδόμημα ᾠκοδομήθη πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀλλὰ τελευταῖον ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ προστεθῇ πτέρυξ, καὶ παρεστάθη ἀνάγκη τοῦ ποσοῦ δραχμῶν 30,000, διὰ τὸ ὁποῖον ἐχορηγήθη διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 ἡ ἀναγκαία πίστωσις. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ἐπὶ τούτου, ὑπάρχει περὶ τούτου νόμος; Ἡ πίστωσις τῶν 30,000 δραχμῶν ἐχορηγήθη, ὡς εἴρηται, ἀλλ’ ἡ πίστωσις αὕτη δὲν ἐπήρκεσε, καὶ ζητεῖται ἔτι πίστωσις 6,000 δραχμῶν. Ἡ πίστωσις αὕτη ὑπερβαίνει τὸ προϋπολογισθὲν ποσόν; Ἐὰν ὑπερβαίνῃ, διατὶ δὲν ἐψηφίσθη νόμος, ἐπιτρέπων τὴν δαπάνην ταύτην; Τὰς πληροφορίας ταύτας ζητῶ παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ.

§67ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Θὰ ἀπαντήσω κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ χρόνου ὑπηρεσίας τῶν κατὰ τὸν ᾼΛΒ’ νόμον προβιβαζομένων εἰς ἀνθυπασπιστάς. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§69ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Θέλω εὐχηθῆ, ὅπως οἱ δύο ἡμῶν συνάδελφοι, οἱ στρατιωτικοὶ, οἵτινες παρακάθηνται ἐνταῦθα, ὁ ἀξιότιμος συνταγματάρχης κ. Γεωργαντᾶς καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀντισυνταγματάρχης κ. Κόρπας, μᾶς φωτίσωσι, διότι βεβαίως ἀπαιτοῦνται γνώσεις εἰδικαὶ ἐπὶ τοιούτων ἀντικειμένων. Ἐγὼ τοιαύτας δὲν ἔχω, οὐχ ἧττον ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους δὲν ἀποθαῤῥύνομαι νὰ ἐκφράσω τινὰς ἰδέας, ἀλλὰ τοῦτο πράττω μόνον, διὰ νὰ προκαλέσω τοὺς εἰδικοὺς συναδέλφους νὰ μᾶς φωτίσωσι. Καθ’ ἃς ἔχω ἐγὼ πληροφορίας ἐκ πλείστων ἐμῶν φίλων ἀξιωματικῶν, ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διὰ τῶν τελευταίων νομοθετημάτων, τῶν εἰσαχθέντων κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἐκανονίσθησαν τὰ τοῦ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν, ἐπέφερε μεταβολὰς ἐν τῷ στρατῷ, αἵτινες πᾶσαι δὲν ἀπέβησαν πρὸς τελειοτέραν αὐτοῦ συγκρότησιν. Ὡς γνωστὸν, πρὸ τῶν νομοθετημάτων τούτων μέγα μέρος τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ προήρχετο ἐκ τῶν τάξεων τῶν ἁπλῶν στρατιωτῶν. Καθ’ ἃ δὲ πληροφοροῦμαι, τὰ τελευταῖα νομοθετήματα κατήργησαν ἐντελῶς τὴν ὁδὸν τῆς προαγωγῆς ταύτης εἰς τὸ πεζικὸν, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ὡς ἡ κυρία βάσις τοῦ στρατοῦ. Κατὰ τὰ ἤδη νενομοθετημένα, δὲν δύνανται νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀξιωματικοῦ, παρὰ μόνον οἱ ἐξερχόμενοι ἐκ τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων ἢ ἐκ τῶν Σχολῶν τῶν ὑπαξιωματικῶν. Ἀλλ’ ἐκ τῆς τάξεως τῶν ἁπλῶν στρατιωτῶν, ὅπως ἄλλοτε ἐγίνετο, ἤδη δὲν ἀνέρχονται εἰς τὸ ἀξίωμα τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ἀλλὰ, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης συγκροτήσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ δὲν εἶναι ἐξ ὁλοκλήρου πρὸς ὄφελος τοῦ σώματος τούτου, τὸ ὁποῖον ἔξοχοι στρατιωτικοὶ συγγραφεῖς ὠνόμασαν τὴν Βασίλισσαν τῶν μαχῶν. Φαίνεται ἄλλως, ὅτι αἱ Στρατιωτικαὶ Σχολαὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἔχουσι τοῦτο τὸ ἄτοπον, ὅτι κλείουσι πράγματι τὸ στάδιον τῆς προαγωγῆς εἰς τοὺς ὑπαξιωματικοὺς, καὶ οὕτως ἀπωθοῦσιν αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ στρατοῦ, πρὸς μεγάλην αὐτοῦ ζημίαν. Ἐν τούτοις τὰ νομοθετήματα ταῦτα δὲν δημιουργοῦσιν ἀφ’ ἑτέρου ἀξιωματικοὺς, ἐπιστήμονας καθ’ ὁλοκληρίαν, κατὰ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει βεβαίως ὁ νόμος, ὅστις καθίδρυσε τὰς Σχολὰς ταύτας, ἐξ ὧν ἐξέρχονται σήμερον ἀξιωματικοὶ τοῦ ἱππικοῦ καὶ τοῦ πεζικοῦ, διότι, καθὰ μὲ ἐβεβαίωσαν ἀξιωματικοὶ δόκιμοι, εἰς ὧν τὴν γνώμην ἔχω πεποίθησιν, αἱ Σχολαὶ αὗται εἶναι Σχολαὶ ἀτελέσταται. Ἀφοῦ δι’ αὐτῶν πρόκειται νὰ ἐπεκταθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπιστημόνων ἀξιωματικῶν, πιστεύω, ὅτι ἁπλούστερον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν ἡ Σχολὴ τῶν Εὐελπίδων διῃρεῖτο εἰς δύο τμήματα, καὶ ἐκ τοῦ ἑνὸς μὲν τμήματος νὰ ἐξέρχωνται ἀξιωματικοὶ τοῦ ἱππικοῦ καὶ τοῦ πεζικοῦ, ἐκ τοῦ ἑτέρου δὲ τμήματος νὰ ἐξέρχωνται ἀξιωματικοὶ τοῦ μηχανικοῦ, τοῦ πυροβολικοῦ καὶ τῶν γενικῶν ἐπιτελῶν, διότι, καθ’ ἃ ἀντελήφθην, ἡ κατάργησις τοῦ σώματος τῶν Γεν. ἐπιτελῶν δὲν ἀπέβη πρὸς ὄφελος τοῦ στρατοῦ. Προτείνω λοιπὸν τὴν κατάργησιν τῶν Σχολῶν τῶν ὑπαξιωματικῶν, τῶν ἀτελῶν τούτων Σχολῶν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ διὰ τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Σχολῶν τούτων ἔχομεν Σχολὰς ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ καὶ τοῦ ἱππικοῦ ἀτελεῖς, ἀφ’ ἑτέρου διὰ τοῦ αὐτοῦ ὀργανισμοῦ ἐκλείσαμεν τὴν θύραν τῆς προόδου εἰς στοιχεῖον σπουδαιότατον ἐν τῷ στρατῷ, ὁποῖον εἶναι τὸ στοιχεῖον τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι, καὶ ὡς τοιοῦτοι, ὡς μέλη δηλαδὴ τοῦ σώματος τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἀποτελοῦσιν ἕνα τῶν κυριωτάτων παραγόντων τοῦ στρατοῦ. Πλὴν, ἐκτὸς τῆς μεγίστης χρησιμότητος, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ σῶμα τῶν ὑπαξιωματικῶν, τὸ ὁποῖον διὰ τῶν νομοθετημάτων τούτων ἀπεθαῤῥύνθη καὶ ἐγκατέλιπε τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἀπεστερήθη τὸ σῶμα τοῦ πεζικοῦ παράγοντος σπουδαιοτάτου εἰς τὴν συγκρότησιν τῶν ἀξιωματικῶν του· διότι βεβαίως ἐπὶ ἀριθμοῦ ὡρισμένου ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ μέγιστον εἶναι τὸ κέρδος, ἐὰν σπουδαῖος ἀριθμὸς, ἴσως τὸ ἥμισυ, ἴσως πλέον τοῦ ἡμίσεος, προκύπτῃ ἐκ τῶν τάξεων τοῦ ἁπλοῦ στρατιώτου. Σήμερον βλέπομεν ἐν τῷ στρατῷ ἐπικρατοῦν τὸ στοιχεῖον τῶν νεαρῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ ἀξιωματικῶν, οἵτινες βεβαίως ἔχουσι τὴν χρησιμότητα αὐτῶν, ἀλλ’ οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι τὴν χρησιμότητα αὐτῶν πλήρη. Ἐὰν μετ’ αὐτῶν συνυπηρέτουν καὶ ἀρχαῖοι ὑπαξιωματικοὶ, προαγόμενοι εἰς ἀξιωματικοὺς, ἄνδρες, διανύσαντες τριακονταετίαν ἐν τῷ στρατῷ, θὰ ἦτο τοῦτο μέγα ὄφελος εἰς τὸν στρατόν.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκ ποίων τάξεων προκύπτουσιν οἱ διὰ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν προαγόμενοι εἰς ἀξιωματικούς; Οὗτοι προάγονται ἀπὸ στρατιωτῶν, τοὐλάχιστον, ὡς νομίζω, μέχρι τοῦδε.

§71ΚΟΖΑΚΗΣ. Κακῶς νομίζετε, κύριε Πρόεδρε, διότι οὗτοι προκύπτουσι κατὰ τὸ φαινόμενον μόνον ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατιώτου. Ἀλλ’ ἡ διαφορὰ εἶναι, ὅτι οὗτοι εἶναι νέοι, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν εἰς οἰκογενείας κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον εὐπόρους, οἱ ὁποῖοι διήνυσαν τὰς γυμνασιακάς των σπουδάς, καὶ οἱ ὁποῖοι, ἐπωφελούμενοι ἐκ τῆς σχετικῆς ταύτης ὑπεροχῆς των, ἢ ἐκ προστασίας, ὡς ἀνήκοντες εἰς οἰκογενείας κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον γνωστάς, ἔρχονται εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, ὅθεν εὐκολώτερον εἰσπηδῶσιν εἰς τὸν στρατόν. Ὥστε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μοὶ λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι κατὰ τύπους ἀκριβὲς, οὐχὶ ὅμως καὶ κατ’ οὐσίαν, διότι ἐγὼ δὲν ἐννοῶ ὑπαξιωματικοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μετὰ ἓξ μηνῶν ὑπηρεσίαν λαμβάνουσι τὸν βαθμὸν τοῦ λοχίου, ἀλλὰ τοὺς λευκανθέντας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατιώτου καὶ τοῦ ὑπαξιωματικοῦ, τοὺς grisonants, ὡς τοὺς ὀνομάζουσιν οἱ Γάλλοι. Γνωρίζω ἀξιωματικὸν ἀνώτερον τεχνικοῦ ὅπλου, ἄνδρα στρατιωτικῆς παιδείας, ἄνδρα ἐξελθόντα τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων καὶ κατατρίψαντα τὴν ζωήν του εἰς στρατιωτικὰς μελέτας, ὅστις πολλάκις μοὶ ἐξήγησε τὸ θέμα τοῦτο, καὶ μ’ ἔπεισε διὰ πολλῶν ἐπιχειρημάτων, ὅτι σήμερον, ὅπως εἶναι κατηρτισμένος ὁ ἡμέτερος στρατὸς, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ πεζικὸν, θέλει παρουσιάσει ἐν ἐκστρατείᾳ ἥττονα ἀντοχὴν ἐκείνης, ἣν θὰ ἐπαρουσίαζε πρὸ τριάκοντα ἐτῶν. Προσθέτω δὲ, ὅτι διὰ τῶν νομοθετημάτων τούτων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, οὐ μόνον ἠλάττωσε τὴν πραγματικὴν δύναμιν τοῦ στρατοῦ, ἀλλὰ καὶ προσέκρουσεν εἰς αἴσθημα ἐθνικὸν καὶ κοινωνικὸν παρ’ ἡμῖν, ἀπαιτοῦν, ἵνα ὁ ἁπλοῦς στρατιώτης θεωρῇ προσιτὰς δι’ αὐτὸν τὰς ἐπωμίδας τοῦ ἀξιωματικοῦ.

§72ΚΟΡΠΑΣ. Μολονότι χθὲς ἔλαβον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, εἶμαι ἠναγκασμένος καὶ αὖθις νὰ εἴπω ὀλίγα, προκληθεὶς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἶναι νομοσχέδιον περὶ προβιβασμῶν, δὲν εἶναι ὀργανισμὸς στρατοῦ. Πᾶσαι αἱ Σχολαὶ ἀνήκουσιν εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, καὶ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ ὀργανισμοῦ προβλέπει περὶ αὐτῶν. Σήμερον πρόκειται νὰ παράσχωμεν εἰς τοὺς πολλοὺς ὑπαξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἐμὲ δικαιοῦνται νὰ ἔχωσι τὰς θέσεις των, τὰς ὁποίας οἱ νόμοι παρέχουσιν αὐτοῖς, ἀλλὰ πραγματικὴν θέσιν, ὅπως προαχθῶσι, τὴν ὁποίαν μέχρι τοῦδε δὲν εἶχον, ἐξερχομένων τόσων ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν καὶ θεωρουμένων ὑπεραρίθμων. Ὑπάρχουσι δύο νόμοι, ὁ νόμος τοῦ 1882, τὸν ὁποῖον προεκάλεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ ὁποῖος παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς παλαιοὺς ὑπαξιωματικούς, νὰ προάγωνται μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, καὶ ἐξαιρετικῶς τοῦ ὑπολοχαγοῦ, κατόπιν ἕτερος νόμος, ὃν προεκάλεσεν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης προεκάλεσε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται ἡ προαγωγὴ τῶν παλαιῶν ὑπαξιωματικῶν μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑπολοχαγοῦ καὶ τοῦ λοχαγοῦ εἰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις. Εἰς τοὺς παλαιοὺς λοιπὸν ὑπαξιωματικοὺς παρέχεται ἀναλογία τῆς θέσεως μέχρι τοῦ βαθμοῦ, εἰς ὃν ἠδύναντο νὰ φθάσωσιν ἐπαρκῶς καὶ ἐπωφελῶς. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἢ ἄλλων τινῶν νομοσχεδίων, ἅτινα ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, θέλω εἰπεῖ τὴν ἐμὴν γνώμην περὶ τῶν ἡμετέρων στρατιωτικῶν σχολείων· ἀπὸ τοῦδε ὅμως δύναμαι νὰ εἴπω εἰς τὸν ἔντιμον προαγορεύσαντα, ὅτι ἡ Σχολὴ τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐπήνεγκε λαμπρὰ ἀποτελέσματα, καὶ ἔδωσεν ἐξαιρέτους ἀξιωματικοὺς τοῦ πεζικοῦ καὶ τοῦ ἱππικοῦ καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ κλάδου. Ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ μελετήσω τὸν ὀργανισμὸν τῶν ἄλλων Κρατῶν, καὶ μάλιστα τὸν τῆς Ἰταλίας, ἧς ἐπεσκέφθην τὰς Σχολάς, καὶ ἐγνώρισα πολλοὺς τῶν ἐξελθόντων, καὶ δύναμαι νὰ βεβαιώσω μετὰ θάῤῥους, ὅτι οἱ ἡμέτεροι ἀξιωματικοὶ εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ καλλίτεροι ἐκείνων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ Νομαρχιακῶν Συμβούλων.

§74ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ, τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ν’ ἀναβληθῇ διὰ τὴν Δευτέραν.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά· ἀναβάλλεται. Ἐξακολούθησις τῆς βʹ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ στρατολογίας ᾼΦΚΗʹ νόμου.

§76ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι ἐπὶ τοῦ νόμου τούτου νὰ ἐννοήσω τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 82, ἔνθα ὁμιλεῖ περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν ἀνυποτάκτων.

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται ἤδη νὰ ψηφίσωμεν τὴν τροπολογίαν, ἀλλὰ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν· διότι καὶ ἤδη ὑπεβλήθησαν ἄλλαι τροπολογίαι, καὶ παραδέχομαί τινας τούτων. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὰ τροποποιοῦντα τὸν κείμενον νόμον ἄρθρα 29, 33, 34, 36, 44, 57, 60, 67, 82, 100, 119, 121, 122,126, καὶ 127).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 128, λαμβάνον ἀριθμὸν 125.

§79ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐπὶ τούτου ἔχω τροπολογίαν. Θεωρῶ, Κύριοι, τὸ ἄρθρον τοῦτο καταπιεστικὸν, καὶ καθιστῶν ματαίαν τὴν εὐεργετικὴν διάταξιν τοῦ νόμου, διότι λέγει, ὅτι οὐδεὶς ἀπαλλάσσεται, ἂν δὲν καταβάλῃ τὸ ποσόν. Ἀλλὰ, Κύριοι, διὰ τὸν πτωχὸν καταντᾷ τοῦτο καταπιεστικὸν, διότι πιθανὸν νὰ μὴ ἔχῃ, τοῦτο δὲ καὶ συνέβη πολλάκις, διότι πολλοί, μὴ ἔχοντες νὰ καταβάλωσιν, ἔμειναν εἰς τὸν στρατόν. Ἐγὼ, Κύριοι, προτείνω, ἵνα ἡ καταβολὴ γίνηται μετὰ ἓξ μῆνας, ἐφαρμοζομένων τῶν διατάξεων τοῦ περὶ εἰσπράξεων τῶν δημοσίων ἐσόδων νόμου, ὁ ὁποῖος εἶναι πολὺ αὐστηρός. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεων εἰς τὸ ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τελωνιακὸν δασμολόγιον.— Ἄρθρον 1ον.

§81ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον ὑποβάλει μίαν ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ χαρακτηρισθῇ, ὡς τροπολογία τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου, ἀφορῶσα εἰς τοὺς ἐν Τριπόλει σιδηρουργοὺς, ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῶν πετάλων.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυστυχῶς τὸ εἶδος, τοῦ ὁποίου ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν βαρυτάτην δασμολογίαν χάριν τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, δὲν θέλει πράγματι ἀποτίσει τὸν δασμόν· διότι κατὰ τὸν πίνακα, τὸν συνημμένον εἰς τὴν συνθήκην τὴν ἐμπορικὴν μετὰ τῆς Γερμανίας, περιλαμβάνεται καὶ τοῦτο μεταξὺ τῶν ἀτελῶν, ἑπομένως, ἂν ὑπαγάγωμεν αὐτὸ εἰς τέλος βαρύτερον τοῦ κειμένου ἐν ταῖς μεταῤῥυθμίσεσι τοῦ γενικοῦ δασμολογίου, ταῖς νῦν ψηφιζομέναις, θέλει ἐφαρμοσθῆ ὁ ηὐξημένος δασμὸς, ὅπως ἐφαρμόζεται καὶ ὁ κείμενος εἰς μόνας τὰς προελεύσεις τῶν Κρατῶν, ἅτινα δὲν ἀπολαμβάνουσι παρ’ ἡμῖν τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου, θέλει ἐφαρμοσθῆ εἰς τὰς προελεύσεις τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ῥουμανίας.

§83ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Γερμανίας προβλέπει περὶ ἀκατεργάστου σιδήρου.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προβλέπει περὶ εἰδῶν ἀκατεργάστων ἐκ σιδήρου.

§85ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ σίδηρος, ἐξ οὗ κατασκευάζονται τὰ πέταλα, πρέπει νὰ χαρακτηρισθῇ κατειργασμένος καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν λάβει τοιοῦτον χαρακτῆρα, δὲν δύναται νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν συνθήκην, καὶ δύναται νὰ ἐπιβληθῇ δασμός.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κύριος Βουλευτὴς δὲν ἔχει ἐνώπιόν του τὸ κείμενον τοῦ πίνακος, τοῦ προσηρτημένου εἰς τὴν Γερμανικὴν συνθήκην. Κατὰ τὸ κείμενον τοῦτο, εἶναι ἀτελὴς ὁ εἰς ἐλάσματα ἁπλᾶ σίδηρος, εἰς πλάκας, μεγάλας ἢ μή, εἰς φύλλα καὶ εἰς ἄλλα τοιαῦτα εἴδη. Πάντα ταῦτα ὑποβάλλονται κατὰ τὸ γενικὸν δασμολόγιον εἰς δασμὸν 4 λεπτῶν κατ’ ὀκὰν, ὅστις ὅμως εἶναι ἰδανικὸς, διότι δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὰς προελεύσεις τῶν Κρατῶν, τῶν ἀπολαμβανόντων τοῦ πλεονεκτήματος τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου....

§87ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ εἰδικεύονται τὰ τοῦ κατειργασμένου σιδήρου, δὲν δύναται νὰ τεθῇ μία εἰδικὴ τάξις;

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἐξητάσαμεν τὸ ζήτημα, ἐὰν δύνηται ὁ σίδηρος οὗτος νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ ὑπαγόμενος εἰς τὴν ἀτέλειαν τῆς Γερμανικῆς συμβάσεως, καὶ ἀνεγνωρίσαμεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς μὴ ὑπαγόμενος εἰς αὐτήν. (Γίνονται δεκταὶ ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως ἡ κατηγορία αʹ, κλάσις 1η, ἡ Κατηγορία δʹ, κλάσεις 25η καὶ 41η).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ (ἀναγινώσκει). Κατηγορία Ϛʹ, κλάσις 50ή. Πᾶσα ἡ οἰκοδομικὴ ἀκατέργαστος ξυλεία...

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τῆς ἀκατεργάστου ξυλείας ἐξ ἐλάτης καὶ πεύκης τὸ τέλος, ἀντὶ δραχμῶν 13,44 κατὰ κυβικὸν μέτρον, ὡς εἶχεν ἐν τῷ ἀρχικῷ κειμένῳ τοῦ νομοσχεδίου, ὁρίζεται εἰς 12 δραχμὰς, τῆς ἐκ δρυὸς καὶ ὀξυᾶς ἀντὶ 20,96 ὁρίζεται εἰς δραχμὰς 21. Τῆς ἐκ καστανέας, πτελέας καὶ ἐκ παντὸς ἄλλου δένδρου, ἀντὶ 18,56 καὶ οὐχὶ 15,56, ὡς εἶχεν ἀναγραφῆ κατὰ τυπογραφικὸν λάθος, ὁρίζεται εἰς 19 δραχμάς.

§91ΜΠΑΣΙΑΣ. Οἱ τελωνοφύλακες πρέπει νὰ ἔχωσι καὶ μαθηματικὰς γνώσεις διὰ τὴν ξυλείαν.

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συνετάχθησαν πίνακες, ἐκ τῶν καλουμένων τυφλοσυρτῶν, χάριν τῶν ἀγεωμετρήτων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ κατηγορία Ϛʹ κλάσις 50ή. Ἀκολούθως δὲ καὶ αἱ κλάσεις 53, 56, καὶ ἡ κατηγορία θʹ, κλάσεις 88 καὶ 94).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ (ἀναγινώσκει). Κλάσις 89. Κηριζίνη, παραφίνη καὶ πᾶσα τεχνικὴ κυρώδης ὕλη.

§94ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρατηρῶ ὅτι τὰ, περὶ ὧν πρόκειται, εἴδη ἐπιβαρύνονται, εἶναι δὲ ἡ πρώτη ὕλη, ἡ ὁποία χρησιμεύει διὰ τὴν κηροποιΐαν, ἥτις ἤρξατο νὰ ἀναπτύσσηται εἰς τὸ Κράτος, συνεστήθησαν δὲ καὶ ἐργοστάσια, τὰ ὁποῖα κατασκευάζουν παντὸς εἴδους κηρία, ἀρκετὰ καλῆς ποιότητος, καὶ ὧν ἡ χρῆσις ἤρχισε νὰ διαδίδηται. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ βοηθήσωμεν τὴν ἀνάπτυξιν τῆς βιομηχανίας ταύτης, ἐνῷ, καθ’ ὅσον ἐπιβαρύνομεν τὴν πρώτην ὕλην, τοσοῦτον καθιστῶμεν τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς δυσκολωτέραν. Παρακαλῶ, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν παρατήρησίν μου ταύτην.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ τροποποίησις αὕτη τοῦ δασμολογίου ἀφορᾷ ἀκριβῶς εἰς ὑποστήριξιν τῆς βιομηχανίας τῆς κηροποιΐας, διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ τῆς κηριζίνης καὶ παραφίνης, διότι τὰ εἴδη ταῦτα χρησιμεύουσιν εἰς νοθείαν. Ἤδη ἔχομεν εὐδοκίμως λειτουργοῦντα δύο καταστήματα, αὐτὰ ἐκεῖνα, ὧν τὰ προϊόντα διεκρίθησαν ἐν τῇ Ἐκθέσει, καὶ ἰδίως τὸ κατάστημα τῆς Κερκύρας. Εὐχαρίστως πληροφορούμεθα, ὅτι τὸ προϊὸν τοῦ καταστήματος τῆς Κερκύρας προτιμᾶται ἐν τῇ ἀγορᾷ, τοῦ ξενικοῦ, ἀνεξαρτήτως πάσης ἰδέας φιλοπατρίας ἢ προστασίας τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας· ἀλλὰ τὸ προϊὸν ἐκεῖνο δὲν νοθεύεται διὰ παραφίνης καὶ κηριζίνης. Αὐτὴ ἡ βιομηχανία τῆς γνησίας κηροποιίας ζητεῖ τὴν αὔξησιν τοῦ δασμοῦ τῶν εἰδῶν τούτων, διότι παραβλάπτει αὐτὴν ὁ συναγωνισμὸς πρὸς τοὺς νοθεύοντας· ἐγένετο καὶ εἰσήγησις περὶ δασμολογήσεως τῆς κηριζίνης καὶ παραφίνης μέχρις ὅρου ἀπαγορευτικοῦ· ἐθεωρήθη ὅμως τοῦτο ἀσύμφορον. Διότι ναὶ μὲν ἀποτελεῖ νοθείαν ἡ ἀνάμιξις τῶν εἰδῶν τούτων εἰς τὸν κηρὸν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιβλαβὴς ἡ ἀνάμιξις εἰς τὴν ὑγείαν, ἐπηρεάζουσα μόνον τὴν βιομηχανικὴν ἀξίαν τοῦ προϊόντος. Ἐμψύχωσις τῆς ἁγνῆς βιομηχανίας ἐπιτρέπεται· ἀλλ’ ὅταν ἡ νοθεία δὲν ἦναι ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν ὑγείαν, τελῆται δὲ ἐν γνώσει τοῦ ἀγοραστοῦ, δὲν εἶναι ἀπαγορευτέα. Ἡ νοθεία, ἡ μὴ ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν ὑγείαν, ἀπεδείχθη κατὰ τοὺς νεωτέρους μάλιστα χρόνους πολύτιμος παράγων τῆς προόδου τῆς βιομηχανίας, ἰδίᾳ περὶ τὰ τῆς εὐθηνίας. Ὁ καθορισθεὶς ηὐξημένος δασμὸς ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς ἰδέας ταύτας.

§96ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑπάρχει διάκρισις μεταξὺ λαμπάδων κοινῶν ἐκ κηροῦ καὶ ἄλλων, χρησιμευουσῶν πρὸς κοινὸν φωτισμόν. Ἡ βιομηχανία σήμερον κατασκευάζει καὶ κηρία, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουν πρὸς φωτισμὸν, αὐτὰ δὲ εἶναι τὰ κηρία, τῶν ὁποίων ἡ κατασκευὴ ἀνεδείχθη λίαν ἐντελὴς καὶ δυναμένη νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὰ κηρία τὰ Εὐρωπαϊκὰ, ταῦτα δὲ κατασκευάζονται ἐκ τῶν πρώτων ὑλῶν, τὰς ὁποίας ὑποβάλλετε εἰς βαρὺ τέλος.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ ξενικαὶ λαμπάδες εἶναι τοσοῦτον δασμολογικῶς ἐπιβεβαρυμέναι, ὥστε οὐδόλως εἰσάγονται. Ἡ ἐπιβάρυνσις δὲ αὕτη εἶναι ἡ κυριωδεστέρα αἰτία τῆς εὐδοκιμήσεως τῶν καταστημάτων, περὶ ὧν ὡμίλησα.

§98ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν ἀπηντήσατε περὶ τῆς στεαρίνης.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ διάταξις, ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀφορᾷ μόνον εἰς τὴν κηριζίνην τὴν παραφίνην, καὶ πᾶσαν τεχνητὴν κηρώδη ὕλην. Οὐδὲν περιελάβομεν περὶ τῆς στεαρίνης, διότι εὐτυχῶς τὰ δύο καταστήματα, περὶ ὧν ὁμιλῶ, κατεργάζονται ἐγχώριον πρώτην ὕλην, οὐδὲν εἰσάγουσιν ἔξωθεν, καὶ τούτου ἕνεκα ἐχορηγήθησαν εἰς αὐτὰ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος πλεονεκτήματα, δυνάμει διατάξεως τοῦ νόμου περὶ τελωνιακοῦ δασμολογίου, καταργουμένης διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐπιτρεπούσης, ὅπως ὑπὸ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας παρέχηται ὑπὲρ βιομηχανικῶν καταστημάτων ἀπαλλαγὴ τοῦ ἐπιβεβλημένου τέλους εἰς εἴδη, χρησιμεύοντα ὡς πρώτη ὕλη. Ἡ διάταξις αὕτη ἐφηρμόσθη μόνον εἰς δύο περιστάσεις, ἤτοι ὑπὲρ τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος καταστημάτων καὶ ὑπὲρ ἑτέρου καταστήματος. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ δικαίωμα τῆς χορηγήσεως τοιούτων προνομιακῶν ἀτελειῶν ἀφαιρεῖται ἀπὸ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, μένον ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν Νομοθετικήν.

§100ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Τὰ δύο ἐκδοθέντα Διατάγματα ὑπὲρ τῶν καταστημάτων αὐτῶν θὰ ἰσχύουν;

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ δύο Διατάγματα, ἐγκαίρως ἐκδοθέντα, θὰ ἐξακολουθῶσιν ἰσχύοντα, ἀλλ’ ἐν τῷ μέλλοντι δὲν θὰ ἐπιτρέπηται ἡ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἀπαλλαγὴ ἀπὸ δασμολογίας, ἑπομένως τοιαῦται ἀτέλειαι θὰ κανονίζωνται διὰ νόμου.

§102ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπαναλαμβάνω τὴν πρότασίν μου καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ δέρματα τὰ ἀκατέργαστα, τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα. Διότι, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἐντόπιος παραγωγή, τότε ἦτο δεδικαιολογημένη ἡ ἀτέλεια, ἀλλ’ ὅταν ὑπάρχῃ καὶ ἐσωτερικὴ παραγωγή, ἡ ὁποία καταστρέφεται, ὡς ἐκ τῆς ἀτελείας τῆς εἰσαγωγῆς· νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ τεθῇ ἓν μέτρον, ὥστε ἡ ἐσωτερικὴ παραγωγὴ νὰ ἔλθῃ εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τὴν ἔξωθεν εἰσαγωγήν.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ δασμὸς ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων ἀκατεργάστων δερμάτων ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῶν ἐντὸς τοῦ Κράτους παραγομένων, ἐπαγόμενος τὴν ὑπερτίμησιν αὐτῶν· καὶ εἰς τοῦτο ἀκριβῶς ἐνδιαφέρονται οἱ διαθέτοντες ἀκατέργαστα δέρματα ἐν τῷ Κράτει, εἰς τὴν ἐπιβολὴν εἰς τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα δασμοῦ, ἐπιτρέποντος τὴν ἀκριβωτέραν πώλησιν τῶν ἐγχωρίων. Ἡ ὑπερτίμησις αὕτη γίνεται ἐπὶ ζημίᾳ τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, ἀποτινούσης τὴν ἐπὶ πλέον διαφορὰν τῆς τιμῆς, ἐφ’ ὅσον μὲν πρόκειται περὶ δερμάτων, ἔξωθεν εἰσαγομένων, εἰς τὸ Δημόσιον, ἐφ’ ὅσον δὲ πρόκειται περὶ δερμάτων ἐγχωρίων, εἰς τὸν κτηνοτρόφον. Καθ’ ἡμᾶς, εἶναι πρέπον νὰ δίδηται εἰς τὴν βιομηχανίαν, ἐν τῷ ἐπιτρεπομένῳ ὑπὸ τῶν οἰκονομικῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους μέτρῳ, ἡ προστασία τοῦ ἀφορολογήτου, ἢ τῆς κατωτέρας τοῦ ἀναλογικοῦ ὅρου φορολογίας, τῆς εἰσαγομένης παρ’ αὐτῆς πρὸς κατεργασίαν πρώτης ὕλης. Τὰ ἀκατέργαστα δέρματα δὲν εἰσάγονται ἤδη ἀτελῶς, ὅπως ἐπὶ τῇ ἀρχικῇ ψηφίσει τοῦ ἰσχύοντος δασμολογίου· αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους ὑπηγόρευσαν τὴν ἐπιβολὴν τέλους εἰς αὐτὰ, μηδόλως μὲν ἀφορῶντος εἰς προστασίαν τῶν ἐγχωρίων δερμάτων, ὁρισθέντος δὲ ἐπὶ ἀναλογίᾳ πολλῷ κατωτέρᾳ τῆς ἐπικρατούσης ἐν τῷ κειμένῳ δασμολογίῳ. Αὕτη ἡ προστασία, ἡ διὰ τῆς ἀτελείας ἢ τῆς μετριωτάτης φορολογίας τῆς πρὸς κατεργασίαν εἰσαγομένης πρώτης ὕλης, εἶναι ἡ μόνη ἐπιτρεπομένη. Πέραν τῶν ὅρων τούτων ἡ προστασία, παρεχομένη εἰς ἐγχώριον παραγωγὴν, ἐπὶ ζημίᾳ ἑτέρας ἐγχωρίου παραγωγῆς, εἶναι ἀποκρουστέα. Προστασία, παρεχομένη ἀποκλειστικῶς ἀναλώμασι τοῦ Δημοσίου, παραιτουμένου τοῦ ἐπὶ τῆς πρώτης ὕλης δασμοῦ, ἢ ἐπαισθητῶς μειοῦντος αὐτὸν, τοιαύτη προστασία εἶναι ἡ μόνη ἐπιτετραμμένη.

§104ΡΙΚΑΚΗΣ. Οἱ παραγωγοὶ δὲν ζητοῦσιν αὔξησιν τῆς τιμῆς, εἰς ἣν πωλοῦσι τὰ δέρματά των. Λέγουσιν, ὅτι, ὡς ἐκ τῆς ἀτελείας τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων δερμάτων, εἰσάγονται τόσα πολλὰ, ὥστε δὲν δύνανται πλέον νὰ διαγωνισθῶσι, πρὸς αὐτὰ, καὶ κατὰ συνέπειαν καταστρέφονται. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, ὄχι διὰ νὰ πωλήσωσιν ἀκριβώτερα. Ἐδῶ τὰ βάρη τῆς κτηνοτροφίας εἶναι μεγάλα, ἐνῷ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἡ κτηνοτροφία δὲν ἔχει βάρη.

§105ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Πρωθυπουργὸς βεβαίως δὲν ἀγνοεῖ ἕνα κανόνα, ὁ ὁποῖος διέπει τὰ τῆς αὐξήσεως καὶ τὰ τῆς μειώσεως τῆς παραγωγῆς τῆς ἐντοπίου, τὸν κανόνα, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις πράγματος, τὸ ὁποῖον εὐχερῶς δύναται νὰ παράγῃ ὁ τόπος, θέλει φέρει κατόπιν τὴν εὐθηνίαν, ἀλλὰ τὴν εὐθηνίαν ἐκείνην, ἥτις εἶναι κυρίως χρήσιμος εἰς τὸν τόπον, θέλει φέρει τὴν εὐθηνίαν διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς τοπικῆς παραγωγῆς, καὶ ταύτην πρέπει νὰ προτιμήσωμεν καὶ ὄχι ἐκείνην, ἡ ὁποία ἐξάγει τὸ χρῆμα εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς κτηνοτροφίας, ἡ ὁποία εἶναι εἷς πόρος παραγωγῆς, πολὺ κατ’ ἔκτασιν καὶ ποσὸν ἀνεπτυγμένος παρ’ ἡμῖν, πρέπει νὰ προσέξωμεν, μὴ, ὁρμώμενοι ἀπὸ ψευδοῦς ἰδέας περὶ προστασίας ἄλλων βιομηχανιῶν, περιορίσωμεν ἐκεῖνα τὰ στάδια, τὰ ὁποῖα πρὸ πάντων εἰς τὸν τόπον εἶναι ἐπιδεκτικὰ προχείρου προστασίας καὶ ἐνισχύσεως. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι εἰς τὰ ἄλλα Κράτη φόρος ἐπὶ τῶν ζώων δὲν ὑπάρχει, ἐν τούτοις ἐδῶ ὑπάρχει. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ὑπάρχει ἰσότης, ὅταν ἐπιτρέπηται νὰ εἰσάγωνται ἀτελῶς τὰ προϊόντα τῆς ξένης κτηνοτροφίας. Οὕτω πως λοιπὸν, ὄχι δὲν προστατεύετε, ἀλλὰ πιέζετε τὴν κτηνοτροφίαν ἐν Ἑλλάδι, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸν μόνον πόρον ζωῆς εἰς πλείστας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Ποῖον στάδιον θὰ ἔχουν πλέον οἱ ἐν Ἑλλάδι κτηνοτρόφοι; Νομίζετε, ὅτι τοὺς κατηγορεῖτε, λέγοντες πρὸς αὐτοὺς, ὅτι τοὺς πιέζετε, διὰ νὰ προστατεύσητε μίαν βιομηχανίαν χειροκτίων λ.χ. ἢ ἄλλην τινὰ βιομηχανίαν; Εἶναι, νομίζω, πολὺ κακὴ σκέψις αὐτὴ, τὸ νὰ θέλωμεν νὰ προστατεύσωμεν μίαν βιομηχανίαν, ἐπὶ βλάβῃ ἄλλης μεγίστης τάξεως. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, πῶς θέλετε νὰ συναγωνισθῇ ἡ ἐγχώριος κτηνοτροφία πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν, ἀφοῦ ἐδῶ ὑπάρχει φόρος ἐπὶ τῶν ζώων, ὁ ὁποῖος εἰς τὰ ἄλλα Κράτη εἶναι ἄγνωστος; Σημειωτέον δὲ, ὅτι γίνεται καὶ ἄλλη ἀκόμη ἀδικία πρὸς τοὺς ἐγχωρίους κτηνοτρόφους, ἡ ἐκ τῆς ἀτελείας τῶν ζώων, τῶν διὰ ξηρᾶς εἰσαγομένων, τοῦτο δὲ εἶναι μέγα κακὸν διὰ τὴν κτηνοτροφίαν, τὴν ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἤθελον συστήσει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ ἐπιβάλῃ ἓν τέλος, διότι πράγματι δὲν ἔχομεν ἰσότητα πραγματικὴν, ἀλλὰ καταπιέζομεν τὴν κτηνοτροφίαν τὴν τοπικὴν, ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς κτηνοτροφίας τῶν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος μερῶν.

§106ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει)....

§107ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κατετάξετε εἰς δύο τάξεις τὰς δύο ποιότητας τοῦ χαλβᾶ, ἀλλὰ φορολογεῖτε τὸν χαλβᾶν ἐν γένει πρὸς 80 λεπτὰ κατ’ ὀκάν. Δὲν νομίζω τοῦτο ὀρθὸν, διότι ὁ χαλβᾶς ὁ μελίπηκτος χρησιμεύει διὰ τὴν ἐργατικὴν τάξιν καὶ εἶναι εὐθηνότερος, ἐνῷ ὁ ζαχαρόπηκτος χρησιμεύει διὰ τὰς ἀνωτέρας τάξεις. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἐπιβαρύνωμεν εἶδος, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν τεσσαρακοστὴν ἰδίως χρησιμεύει πρὸς τροφήν. Ἡμεῖς λ. χ. προμηθευόμεθα ἀπὸ τὴν Τουρκίαν χαλβᾶν, ὅστις κατασκευάζεται ἀπὸ πετιμέζι καὶ εἶναι τρίτης ποιότητος· ὀφείλετε τοὐλάχιστον νὰ κάμητε διάκρισιν μεταξὺ τούτου καὶ τῶν ἄλλων ποιοτήτων, διότι εἶναι πολὺ κατώτερος ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς εὐθηνίας προτιμᾶται ἀπὸ τὴν ἐργατικὴν τάξιν.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι τόσον ἄφθονος ἡ παραγωγὴ τοῦ μέλιτος ἐν τῇ χώρᾳ, ὥστε δὲν διατρέχομεν τὸν κίνδυνον σπουδαίως νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ τιμὴ τοῦ μελιπήκτου χαλβᾶ ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ. Ἂν θὰ ἐπήρχετο ἐκ τούτου σπουδαία ὑπερτίμησις τοῦ ἐγχωρίου χαλβᾶ, θὰ ἦτο ὀρθὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἀλλ’ εἶναι τοσαύτη ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ τοῦ εἴδους τούτου, ὥστε ἐπ’ ἐλάχιστον θὰ ἐπηρεασθῇ ἡ τιμὴ ἐκ τοῦ δασμοῦ. Ἡ ἀφομοίωσις τοῦ μελιπήκτου χαλβᾶ πρὸς τὸν ζαχαρόπηκτον ὑπαγορεύεται ἐκ τοῦ δυσεφαρμόστου τῆς διακρίσεως, οὗ ἕνεκα εἰσέρχεται εἰς τὸ Κράτος ἐπὶ τῷ ἐλαφροτέρῳ δασμῷ ὁ ζαχαρόπηκτος ἐπὶ ζημίᾳ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς καὶ μειώσει τῆς προσόδου τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ χαλβᾶ καὶ ἐκ τῆς ζακχάρεως. Ἀφοῦ ἡ ζάκχαρις προσπορίζει εἰς τὸ Δημόσιον σπουδαιοτάτην δασμολογικὴν πρόσοδον, δέον ἡ πρόσοδος αὕτη νὰ περιφρουρηθῇ διὰ τῆς ἐπιβολῆς δασμοῦ ἐπὶ τῶν ὁμοειδῶν, ἐξαιρέσει μόνον τῶν καταναλισκομένων ὑπὸ τῶν ἀπορωτέρων· ἀλλ’ ὡς προεῖπον, ὁ ἐγχώριος μελίπηκτος χαλβᾶς ἐπαρκεῖ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν ἀπορωτέρων, καὶ δὲν θέλει ἐπαισθητῶς ὑπερτιμηθῆ ἐκ τοῦ προτεινομένου μέτρου.

§109ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἶναι εὔκολος ἡ διάκρισις τοῦ χαλβᾶ τοῦ μελιπήκτου καὶ τοῦ ζαχαροπήκτου ἀπὸ τοῦ χαλβᾶ, τοῦ ἐξ ἄλλων ὑλῶν, οἷον ἐκ γλεύκους κατασκευαζομένου, καὶ ὅστις χρησιμεύει διὰ τὰς ἀπορωτέρας τάξεις τῆς κοινωνίας.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχομεν γνῶσιν εἰσαγωγῆς τοιούτου εἴδους.

§111ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε δὲν ὑπάγεται εἰς αὐτὴν τὴν κατηγορίαν.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ χαλβᾶς, περὶ οὗ ὁμιλεῖ ὁ κ. Βουλευτής, δὲν ὑπάγεται εἰς τὴν μεταῤῥυθμιζομένην κατηγορίαν, διότι τὸ ἄρθρον ἀφορᾷ εἰς τὸν ζαχαρόπηκτον καὶ μελίπηκτον, ἐνῷ ὁ χαλβᾶς, περὶ οὗ ὁμιλεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, οὔτε ἐκ ζαχάρεως οὔτε ἐκ μέλιτος κατασκευάζεται.

§113ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Λοιπὸν τί δασμὸν θὰ πληρόνῃ;

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θέλει δασμολογηθῆ κατ’ ἐκτίμησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ.

§116ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Πρώτην φορὰν ἔρχεται ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου εὐεργετικὸν νομοθετικὸν μέτρον ὑπὲρ τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος μου, καὶ τῇ ἀληθείᾳ, ἐν τῇ σπουδαιότητι, τὴν ὁποίαν φέρει, ὑπὸ τοσούτου κατέχομαι ἐνθουσιασμοῦ, ὥστε, προκειμένου περὶ πραγματοποιήσεως αὐτοῦ, δὲν δύναμαι νὰ μὴ ἐκφράσω τὸν δίκαιον ἔπαινον καὶ τὰς εὐχαριστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, μεθ’ ὅλην τὴν ἐναντίαν θέσιν, τὴν ὁποίαν τελευταίως ἔλαβον πρὸς αὐτήν. Καὶ δὲν δύναται, νὰ μὴ ᾖ εὔλογον τὸ αἴσθημα, ὅπερ ἐκδηλῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅταν χώρα, ὁποία ἡ Θεσσαλία, προωρισμένη ὑπὸ τῆς φύσεως ὡς ἡ γῆ τῆς ἐπαγγελίας, οὐ μόνον τοῦ δώρου τούτου σήμερον δὲν τυγχάνει, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας καὶ εἰς ἀξιοθρήνητον διατελεῖ κατάστασιν, ἰδίως ὁ ἀγροτικὸς αὐτῆς πληθυσμὸς, εἰς τὸν ὁποῖον δυστυχῶς ἡ δουλεία βαρέα τὰ λείψανα ἐκληροδότησε καὶ ἐν τῇ ἀπελευθερώσει. Καὶ ἐπεθύμουν βεβαίως, συμφώνως πρὸς τοὺς διακαεῖς πόθους τῶν ἀγροτῶν, τοὺς ὁποίους ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διηρμήνευσα κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν Περίοδον, ἐπεθύμουν, λέγω, ὅπως τοῦ νομοσχεδίου τούτου προηγεῖτο ἕτερον νομοσχέδιον, τεῖνον, ἂν οὐχὶ ἀμέσως, ἐμμέσως τοὐλάχιστον, εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν, μὴ κεκτημένων σήμερον οὐδὲ σπιθαμὴν γῆς πρὸς ταφήν· ὅπερ θὰ ἦν ἡ συμπλήρωσις τῆς ἀπελευθερώσεως. Ἀλλὰ τούτου μὴ δυνατοῦ ἄχρι τοῦδε καταστάντος, ἀφοῦ οὐδεμία μερὶς ἐνταῦθα ἔσχε τὸ σθένος νὰ ἐγκολπωθῇ τὸ ἀληθῶς μέγα καὶ ἐθνικὸν αὐτὸ ζήτημα, παρηγοροῦμαι τοὐλάχιστον, βλέπων ἓν κάλλιστον βῆμα διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ὅπερ, ἐν ᾧ ἄγει εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν μέσων τῆς παραγωγῆς, τείνει ἐν μέρει καὶ εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν ἀγροτῶν, δυναμένων πολλῶν ἐξ αὐτῶν νὰ ἐγκατασταθῶσιν ἐν ταῖς γαίαις τῶν ἀποξηρανθησομένων λιμνῶν καὶ τελμάτων· ἡ παρηγορία μου δὲ αὕτη εἶναι ἔτι μεγαλειτέρα, καθ’ ὅσον προχθὲς ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ζητήσας ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νομοσχεδίου, νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ σκοπὸς τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα παρέχονται διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου εἰς τοὺς χωρικούς, εἶναι ὁ ἐθνικὸς σκοπὸς τῆς ἀποκαταστάσεως, ὅπερ δεικνύει, ὅτι ἀπασχολεῖ ὁπωσδήποτε τὸν νοῦν τῆς Κυβερνήσεως ἡ κατάστασις τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ. Ὁ κανονισμὸς καὶ ἡ διευθέτησις τῶν ποταμίων ὑδάτων θέλει ἀπαλλάξει τὴν Θεσσαλίαν ἑνὸς προαιωνίου ἐχθροῦ, τῶν πλημμυρῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν καταμαστίζουσιν αὐτήν. Καὶ ἔχομεν πρόσφατα τὰ γεγονότα τῶν τελευταίων ἐτῶν, κατὰ τὰ ὁποῖα μεγάλαι ἐπῆλθον καταστροφαὶ εἰς τὰ προϊόντα τῆς Θεσσαλίας, καταστροφαὶ δὲ καὶ εἰς αὐτὰς τὰς πρωτευούσας πόλεις, τὴν Λάρισσαν, τὴν Καρδίτσαν καὶ τὰ Τρίκκαλα, τῶν ὁποίων τὰ εἰσρεύσαντα ὕδατα κατέστρεψαν πολλὰς οἰκίας, πολλῶν δὲ ἀνθρώπων ἐκινδύνευσαν καὶ αὐτὴν τὴν ζωήν. Ἡ ἄρδευσις θὰ ἔχῃ τὸ μέγα πλεονέκτημα, ὄχι μόνον εἰς τὴν ἐπαύξησιν τῆς παραγωγῆς τῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα σήμερον καλλιεργοῦνται, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν εἰσαγωγὴν νέων τοιούτων, τὰ ὁποῖα, μόνον ὑπαρχόντων ὑδάτων, δύνανται νὰ εἰσαχθῶσι καὶ νὰ εὐδοκιμήσωσιν· ἐκ τούτου δὲ θέλει δοθῆ μεγάλη ὤθησις πρὸς ἀνάπτυξιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου καὶ εἰς ἄλλα προϊόντα, μᾶλλον προσοδοφόρα. Ἡ ὤθησις αὕτη ἐδόθη καὶ ἀπὸ τοῦδε παρ’ ἰδιοκτητῶν, ἐνδιαφερομένων ὑπὲρ τοῦ καλοῦ, θέλει δὲ λάβει μεγαλειτέρας διαστάσεις μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν προκειμένων ἔργων, πρὸς ὄφελος καὶ τῶν χωρικῶν, οἱ ὁποῖοι καλλιεργοῦσιν εἰς τὰς ἰδιοκτησίας ἐκείνας. Ἡ ἀποξήρανσις, ἐκτὸς τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀποκαταστάσεως πολλῶν ἀγροτικῶν οἰκογενειῶν, θέλει συνεπαγάγει καὶ τὸ σωτήριον ἀποτέλεσμα τοῦ καθαρισμοῦ τῆς ἀτμοσφαίρας ἐκ τῶν ἑλωδῶν μιασμάτων, τὰ ὁποῖα διὰ τῶν πυρετῶν κατατρύχουσιν, ὄχι μόνον τοὺς πλησίον τῶν ἑλῶν κατοικοῦντας, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἁπανταχοῦ κατοίκους τῆς Θεσσαλίας, διότι τὰ ἕλη ταῦτα, σποράδην κείμενα καὶ ἐν μεγάλαις ἐκτάσεσι, μιαίνουσιν ὁλόκληρον τὴν ἀτμόσφαιραν τῆς Θεσσαλίας. Ἐὰν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν κατατεθεῖσαν χθὲς ἔκθεσιν τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν πολλαὶ χιλιάδες τετραγωνικῶν μυριαμέτρων ἔσονται αἱ γαῖαι, αἱ ἐκ τῶν ἀποξηρανθησομένων λιμνῶν καὶ τελμάτων, ἰδοὺ ὁ ἀναμφισβήτητος λόγος τῶν ἐπιπολαζόντων πυρετῶν ἐν Θεσσαλίᾳ· καὶ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἀπαλλάσσεται ὁ τόπος τῶν ὀλεθρίων αὐτῶν ἀποτελεσμάτων, ἀφ’ ἑτέρου χρησιμεύουσι γαῖαι ἀπέραντοι καὶ εὔφοροι ὡς ἄσυλον τῶν ἀγροτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐντελῶς παρηγκωνισμένοι εἰς πολλὰ κτήματα πολλῶν ἰδιοκτητῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι, ἐνῷ ἐργάζονται αἰωνίως, δὲν δύνανται ν’ ἀποκομίσωσιν οὐδὲ τὸν ἄρτον αὑτῶν. Ἡ ἀποκατάστασις, ὡς ἐκ τοῦ προστατευτικοῦ τοῦ νομοσχεδίου, γενήσεται λίαν εὐκόλως, διότι ἡ πληρωμὴ τῶν 20 δραχμῶν κατὰ στρέμμα ἄρχεται κατὰ τὸ νομοσχέδιον τρία ἔτη μετὰ τὴν παραχώρησιν τῶν γαιῶν, λήγει δὲ μετὰ παρέλευσιν 26 ὅλων ἐτῶν, κατὰ τὸ διάστημα τῶν ὁποίων ἐτησίως, ἐν ἴσῃ ἀναλογίᾳ, θέλει ἀποτίεσθαι ἐλάχιστον ποσὸν ἐκ τόκου καὶ χρεωλυσίου, κατὰ τὸ σύστημα τῆς συνθέτου χρεωλυσίας, ὡς ὁρίζουσιν ἐπίσης αἱ προστατευτικαὶ διατάξεις τοῦ νόμου ΥΛΑʹ τοῦ 1871. Γινώσκων ἐκ τοῦ ἀμέσως τὰ πράγματα, δὲν δύναμαι νὰ σᾶς παραστήσω, πόσον εὐτυχεῖς ἤθελον εἶσθαι οἱ ἀγρόται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀποκατασταθῶσιν εἰς τὰς γαίας αὐτάς. Θὰ δυνηθῶσι νὰ ἀποτίσωσι τὸ τίμημα τῶν γαιῶν, οὐχὶ μετὰ παρέλευσιν τῶν 26 ἐτῶν, τὰ ὁποῖα τάσσονται, ὡς προεῖπον, ὑπὸ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν τοῦ ἡμίσεος αὐτῶν, ἢ καὶ πολὺ ὀλιγώτερον, διότι ὁ λαὸς ἐκεῖνος εἶναι ἐργατικός! Ἐὰν δὲ παρατηρῆται οὐχὶ τόση ἡ ἐργατικότης αὐτοῦ σήμερον, τὸ αἴτιον ἔγκειται ἀλλαχοῦ. Τὸ αἴτιον εἶναι, ὅτι αἱ γαῖαι, τὰς ὁποίας καλλιεργοῦσι, δὲν εἶναι ἰδιοκτησίαι των, ὥστε νὰ καλλιεργῶσιν αὐτὰς μετὰ πόθου καὶ καθ’ ὃν τρόπον αὐτοὶ θέλουσι καὶ θεωροῦσι συμφέρον, τόσῳ δὲ χεῖρον, διότι πολλοὶ τῶν ἰδιοκτητῶν, καὶ ἰδίως οἱ Ὀθωμανοὶ, ἔχουσιν ἐντελῶς παραμελημένα τὰ κτήματά των καὶ δὲν συντρέχουσι τοὺς ἀγρότας διόλου διὰ μικρῶν δανείων κατὰ τὰς ἐργασίας αὐτῶν, ὡς εἴθισται καὶ ὅπως εἶναι ἀνάγκη, ἐνῷ τὸ ἥμισυ, ἢ τὸ τρίτον τῶν προϊόντων, ὅπερ θὰ ὑπελείπετο εἰς τοὺς χωρικούς, τὸ κέρδος ἀπέναντι τῆς ἐργασίας των καὶ τῶν δαπανῶν, τὸ λαμβάνουσι λόγῳ δικαιώματος ἰδιοκτησίας, κατὰ τὰ κρατοῦντα ἀνέκαθεν. Τοὺς αὐτοὺς λόγους ἔχει καὶ ἡ ἐν γένει κατάστασις τῆς χώρας τὸ ἄδενδρον καὶ γυμνὸν αὐτῆς. Καὶ διὰ τοῦτο εὐχῆς ἔργον ἤθελεν εἶσθαι, νὰ ἐθεώρει ἐπείγουσαν ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις τὴν σύστασιν Γεωργικῆς Τραπέζης, ἥτις θέλει εἶσθαι τὸ σπουδαιότατον βῆμα πρὸς ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυσμοῦ, διότι διὰ τῆς συστάσεως τῆς Γεωργικῆς Τραπέζης θὰ δύνανται εὐκόλως οἱ χωρικοί, δανειζόμενοι χρήματα ἐπὶ μετρίῳ τόκῳ, νὰ ἀγοράζωσι τὰ τυχὸν πωλούμενα χωρία ἐκ μέρους ἰδιοκτητῶν· γινώσκω δὲ, ὅτι πολλοὶ ἰδιοκτῆται εἶναι προθυμότατοι νὰ πωλήσωσι τὰ κτήματα αὐτῶν, ἰδίως εἰς τοὺς χωρικούς, ἅμα πεισθῶσιν, ὅτι οὗτοι δύνανται νὰ ἀποτίσωσι τὸ τίμημα, ὅπερ ἤθελον συμφωνήσει· ἐκτὸς τούτου καὶ ὡς πρὸς τὰς ἄλλας ἀνάγκας των καὶ ἐργασίας θέλουσιν ἀπαλλαγῆ καὶ τῆς δεινῆς τοκογλυφίας, ἡ ὁποία καταμαστίζει αὐτοὺς, καὶ ἕνεκα τῆς ὁποίας, ἐν ὅσῳ δὲν αἴρεται, δὲν δύνανταί ποτε νὰ ὀρθοποδήσωσιν. Ἀλλὰ καὶ αἱ ἐπιβαλλόμεναι εἰσφοραὶ καὶ τὰ 10 πρόσθετα ἑκατοστὰ ἐπὶ τῶν ἐν γένει βεβαιουμένων δημοσίων φόρων ἐν ταῖς Ἐφορίαις τῶν νομῶν Τρικκάλων καὶ Λαρίσσης δὲν ἐπιβαρύνουσι τὸν λαὸν, καθ’ ὃν τρόπον διατυποῦνται, διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν αἱ εἰσφοραὶ αὗται θ’ ἀρχίσωσιν ἑπτὰ ἔτη μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου, ὁπότε τὸ πλεῖστον τῶν ἔργων θέλει συντελεσθῆ, ἀφ’ ἑτέρου δὲ, διότι ἔρχεται ἀρωγὸς ἡ Κυβέρνησις, προκαταβάλλουσα τὸ μέχρι 12,000,000 προϋπολογισθὲν χρηματικὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει πληρωθῆ διὰ τῶν εἰρημένων εἰσφορῶν ἐμμέσως, ὥστε νὰ μὴ καταστῇ τόσον ἐπαισθητὴ ἡ ἀπότισις. Τοιούτου ὄντος τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν μὲν τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ εὐεργετικωτάτου, ὑπὸ τὴν ἔποψιν δὲ τῶν πρὸς πραγματοποίησιν ὑλικῶν μέσων καὶ τὴν ἐν γένει οἰκονομίαν οὐδόλως ἐπιβαρυντικοῦ, θέλω ὑπερψηφίσει αὐτοῦ, καὶ θέλω παράσχει πᾶσαν τὴν συνδρομὴν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ πάντων τῶν μέτρων, τῶν σχετιζομένων πρὸς τοῦτο, πεποιθὼς, ὅτι ἐκπληρῶ ἱερώτατον καθῆκον πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς μου, ὅπερ κατ’ οὐδένα τρόπον ἠδυνάμην νὰ παραβῶ, διότι συνέπεσε νὰ ἦμαι ἐναντίον τῆς Κυβερνήσεως, ἕνεκα ἄλλων λόγων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον. (Ἀναγινώσκεται).

§118ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, νὰ δώσῃ μίαν ἐξήγησιν· τί ἐννοεῖ μὲ τὸ «ἐπὶ τῶν μεταφερομένων;» ἐννοεῖ ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον, ἀπὸ πόλεως εἰς πόλιν, ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον;

§119ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννοοῦμεν τὰ μεταφερόμενα, ὡς χαρακτηρίζονται ταῦτα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν κειμένων δασμολογικῶν νόμων, διακρινόντων τὴν ἐξαγωγὴν ἀπὸ τῆς μεταφορᾶς.

§120ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Εἶναι ἐξαγωγὴ τότε.

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ἐξαγόμενα ἐκ Θεσσαλίας ἀποστέλλονται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἢ εἰς ἄλλα διαμερίσματα τοῦ Κράτους, ἡ δὲ δασμολογικὴ γλῶσσα, τὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀποστολὴν ὀνομάζει ἐξαγωγὴν, τὴν δ’ εἰς ἕτερον διαμέρισμα τοῦ ἐσωτερικοῦ μεταφοράν.

§122ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἐντὸς τοῦ τόπου λοιπὸν δὲν ἐφαρμόζεται ἡ προκειμένη ἔννοια;

§123ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐντὸς τῆς Θεσσαλίας ὄχι.

§124ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡ ἐκ τῆς εἰσφορᾶς πρόσοδος θέλει χρησιμεύσει βεβαίως διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ συνομολογηθησομένου δανείου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπιθυμῶ ὅθεν νὰ μάθω, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ὑπελόγισε καὶ ἔχῃ βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται ὡς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ῥηθέντος δανείου, ἐὰν δηλαδὴ γνωρίζῃ κατὰ προσέγγισιν, τί δύναται νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῆς τοιαύτης εἰσφορᾶς, καὶ ἑπομένως πόσον εἶναι τὸ ἔσοδον, τὸ ἐκ τῆς εἰσφορᾶς, καὶ ἐὰν ἀνταποκρίνηται εἰς τὸν τόκον τοῦ συνομολογηθησομένου δανείου.

§125ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παραγωγὴ τῆς Θεσσαλίας κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ὑπῆρξε τόσον ἀνώμαλος, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ στηριχθῶσιν ὑπολογισμοὶ ἐπ’ αὐτῆς, διότι κατὰ τὰ ἔτη, τὰ ἐπακολουθήσαντα τῇ ἑνώσει τῆς Θεσσαλίας, εἴχομεν ἔλλειψιν ἐσοδείας σχεδὸν παντελῆ, ἐνῷ κατὰ τὰ ἀμέσως προηγούμενα τῆς ἑνώσεως ἔτη ὑπῆρξεν ἡ παραγωγὴ ἐν Θεσσαλίᾳ μεγάλη, ἑπομένως, ἐὰν λάβωμεν μέσον ὅρον, τὸν τῆς ἀπὸ τῆς ἑνώσεως παραγωγῆς, θὰ ἔχωμεν αὐτὸν ἐλάχιστον, ἐὰν πάλιν λάβωμεν τὸν μέσον ὅρον τῶν τελευταίων πρὸ τῆς ἑνώσεως ἐτῶν, δὲν θὰ ἀνταποκρίνηται οὗτος πρὸς τὴν πρόσφατον κατάστασιν. Ἔχομεν μελέτας, ἃς δυνάμεθα ν’ ἀνακοινώσωμεν πρὸς τὴν Βουλὴν, περὶ τῆς παραγωγῆς τῆς Θεσσαλίας ἐν καλῇ ἐσοδείᾳ, ἀλλὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν καλῶν ἐσοδειῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπολογίσωμεν, ἔστω καὶ κατὰ προσέγγισιν, ἵνα ὁρίσωμεν μέσον ὅρον συνήθων ἐσοδειῶν. Δὲν συνωδεύσαμεν ἄρα τὸ νομοσχέδιον διὰ πληροφοριῶν περὶ τῆς πιθανῆς ἀποδόσεως τῶν δι’ αὐτῶν κανονιζομένων φόρων· τοῦτο δὲ τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἐθεωρήσαμεν, ὅτι αἱ τοῦ νομοσχεδίου εἰσφοραὶ δὲν ἐπιβάλλονται ἐν σχέσει πρὸς τὴν γενησομένην παρὰ τοῦ Δημοσίου δαπάνην, ἀλλὰ καθωρίσθησαν ἐν σχέσει πρὸς τὰς φορολογικὰς δυνάμεις τῆς Θεσσαλικῆς χώρας. Ἐσκέφθημεν ὅτι τὸ ἔργον εἶναι μεγίστης ὠφελείας εἰς τὴν γεωργίαν τῆς Θεσσαλίας, ἑπομένως πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ εἰσφορὰ, πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ, εἰς τὴν γεωργίαν καὶ τὴν κτηνοτροφίαν τῆς Θεσσαλίας μέχρι τοῦ ὅρου, εἰς ὃν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν ἄνευ καταπονήσεως τῆς χώρας. Ἐὰν, οὕτω καθορίζοντες τὰ τῆς φορολογίας, δὲν ἀπολαμβάνωμεν, ὅσα ἀπαιτοῦνται πρὸς ἀπότισιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου, δὲν ἀναιρεῖται ἡ ἀρχὴ ἡ τεθειμένη παρ’ ἡμῶν, ἐν τῷ καταρτισμῷ τοῦ νομοσχεδίου, διότι, καταρτίζοντες τὸ νομοσχέδιον, ἐθεωρήσαμεν, ὅτι τὸ ἀγαθὸν, τὸ ἐκ τῶν ἔργων τῶν ὑδραυλικῶν ἐν Θεσσαλίᾳ, δὲν ἀφορᾷ εἰς μόνην τὴν Θεσσαλίαν, εἶναι ἀγαθὸν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ἐν γένει, ὅτι τὸ ποσὸν, ὅπερ θέλει δαπανηθῆ εἰς τὰ ἔργα ταῦτα τῆς Θεσσαλίας, ἐὰν ἀποτιθῇ ὑφ’ ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος, δὲν θέλει καταβληθῆ ἐπὶ ματαίῳ, οὐχὶ ἐκ λόγων ἠθικῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν ὑλικῶν συμφερόντων, ὅτι αἱ ἐκ τοῦ ἔργου ὑλικαὶ ὠφέλειαι τοῦ Κράτους εἶναι ἐπαρκεῖς, ἵνα δικαιολογήσωσι τὴν δαπάνην, γιγνομένην ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ, τεθείσης τῆς ἀρχῆς, τῆς δικαιολογούσης τὴν ἀνάληψιν τῶν δαπανῶν ὑπὸ τοῦ Κράτους, δὲν ἐκρίθη πρέπον ἡ διανομὴ τῆς δαπάνης νὰ γίνηται ἀδιακρίτως μεταξὺ Θεσσαλίας καὶ τῆς ἄλλης χώρας, ἐθεωρήθη, ὅτι, ἐπειδὴ ἀμέσως ὠφελεῖται ἡ Θεσσαλία, ἐμμέσως δὲ τὸ ἄλλο Κράτος, πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τὴν Θεσσαλίαν ἀμέσως ἐπὶ τῆς παραγωγῆς φόροι ἀνάλογοι πρὸς τὴν ὠφέλειαν, ἄσχετοι ὅμως πρὸ τὸ ἐκ τῆς δαπάνης βάρος. Τοιαῦτα πρεσβεύοντες, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν, τί θέλουσιν ἀποδόσει οἱ ἐπιβαλλόμενοι φόροι, ἵνα ὁδηγηθῶμεν ἐκ τοῦ ποσοῦ περὶ τῆς ἀποδοχῆς ἢ μὴ ἀποδοχῆς τοῦ μέτρου, περὶ τοῦ τοιούτου ἢ τοιούτου καταρτισμοῦ αὐτοῦ. Τὸ μέτρον κατηρτίσθη, οἷον ἔπρεπε νὰ καταρτισθῇ, ἡ δαπάνη ἐπιβάλλεται εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἐπιβάλλεται ὅμως ἐπὶ ἀναλογίᾳ ἀνωτέρᾳ εἰς τὴν Θεσσαλίαν, διότι αὕτη ὠφελεῖται ἀμέσως. Ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ παρουσιάσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τῆς ἀναλογίας, ἥτις θέλει ἐπιβληθῆ εἰς τὴν Θεσσαλίαν, καὶ ἑπομένως περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει μείνει εἰς βάρος τοῦ ἐπιλοίπου Κράτους, θὰ τὸ ἐπράττομεν, ἀλλ’ ἀκριβεῖς πληροφορίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβάλωμεν, εἶναι μόνον δυνατὸν νὰ ὑποβάλωμεν τὰ στοιχεῖα, ἐφ’ ὧν ἐστηρίξαμεν ἡμεῖς γνώμην περὶ τούτου, ὅπως ἕκαστος, λαμβάνων γνῶσιν αὐτῶν, καταρτίσῃ ἰδίαν ἰδέαν περὶ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἐν τῇ διανομῇ τῆς δαπάνης θέλει ἀποδοθῆ διακεκριμένως ὑπὸ τῆς Θεσσαλίας, ἑπομένως δὲ καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ θέλει ἐπιβαρύνει διαρκέστερον τὴν Πολιτείαν ἐν γένει.

§126ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅμοιον νομοσχέδιον μὲ τὸ ἤδη συζητούμενον ἐψηφίσθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον διὰ τὴν κοιλάδα τοῦ ποταμοῦ Παμίσου, ἀλλὰ τόσον ὁ νόμος ἐκεῖνος, ὅσον καὶ τὸ ἤδη συζητούμενον νομοσχέδιον, ἀντιβαίνουσιν εἰς τὰ μέχρι τοῦδε παραδεδεγμένα καὶ εἰθισμένα, διότι, ὁσάκις πρόκηται περὶ ἔργων τοπικῆς ὠφελείας, τὰ ἔργα ταῦτα ἐκτελοῦνται διὰ φόρων, ἐπιβαλλομένων εἰς τὰ προϊόντα τοῦ τόπου, ἐν ᾧ τὰ ἔργα ἐκτελοῦνται, ἐὰν δὲ ἦναι ἀνάγκη νὰ ἐπιταχυνθῇ τὸ ἔργον, δίδεται ἡ ἄδεια διὰ τοῦ νόμου, τοῦ ψηφίζοντος τὴν εἰσφοράν, νὰ συνομολογηθῇ καὶ δάνειον. Ἐπειδὴ ἡ ἀποξήρανσις τῆς κοιλάδος τοῦ Παμίσου ἐθεωρήθη ἔργον κοινῆς ὠφελείας, διὰ τοῦτο τὸ Κράτος ἀνεδέχθη νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον αὐτὸ διὰ δανείου, τοῦ ὁποίου τὴν ὑπηρεσίαν ἠγγυήθη τὸ Κράτος, καὶ τὸ ὁποῖον θέλει ἐξοφληθῆ κατὰ μικρὸν διὰ τῶν εἰσφορῶν, αἵτινες ἐπεβλήθησαν. Τοιοῦτον προτείνεται καὶ διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν, διότι πραγματικῶς ἡ ἐκτέλεσις ὑδραυλικῶν ἔργων θέλει ὠφελήσει πολὺ τὴν Θεσσαλίαν, μ’ ὅλον ὅτι, κατὰ τὴν πεποίθησίν μου, ἡ ὠφέλεια δὲν θὰ ἦναι τόσον μεγάλη, ὅσον ἠδύνατο νὰ ἦναι, ἐὰν ἐλαμβάνετο πρόνοιά τις καὶ περὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ ἀγροτικοῦ πληθυμοῦ τῆς χώρας ἐκείνης, ὁ ὁποῖος διατελεῖ εἰς ἀθλίαν καὶ ἀξιοθρήνητον κατάστασιν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τούτου, οὐδὲ ἔλαβον τὸν λόγον, ἵνα ὑποκινήσω τοιοῦτον ζήτημα· παρατηρῶ μόνον, ὅτι μεταξὺ τῶν εἰσφορῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς τὴν Θεσσαλίαν, καὶ τῶν εἰσφορῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπεβλήθησαν εἰς τὴν Μεσσηνίαν, ὑπάρχει μεγίστη διαφορά· πρῶτον, εἰς τὴν Μεσσηνίαν ἐπεβλήθη εἰσφορὰ εἰς προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἐν ὅλῳ ἐξάγονται, ἑπομένως φορολογεῖται ἡ ὅλη παραγωγὴ τῶν μερῶν ἐκείνων, ἐνῷ ἐν Θεσσαλίᾳ ἐπιβάλλεται ὁ φόρος αὐτὸς εἰς προϊόντα, τὰ ὁποῖα καταναλίσκονται κατὰ μέγα μέρος, ἐνίοτε δὲ καὶ ἐν ὅλῳ, εἰς τὸν τόπον· δεύτερον, ἡ εἴσπραξις τῶν φόρων διὰ τὴν Μεσσηνίαν ἐπεβλήθη ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου, καὶ ἤρχισε νὰ γίνεται εἴσπραξις καὶ εἶναι ἤδη εἰς τὸ ταμεῖον εἰσηγμένον ποσόν τι, μ’ ὅλον ὅτι ἀκόμη οὐδεμία ἐγένετο ἔναρξις τοῦ ἔργου· τρίτον, τὸ κυριώτερον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, νὰ ἐπιστήσουν τὴν προσοχήν των, εἶναι, ὅτι εἰς τὴν Μεσσηνίαν, ἐκτὸς τῆς εἰσφορᾶς, τῆς ἐπιβληθείσης ἐπὶ τῶν προϊόντων, ἐπεβλήθη καὶ φόρος κατὰ στρέμμα εἰς ὅλα τὰ κτήματα, τὰ κείμενα ἐντὸς τῶν περιφερειῶν, τῶν ὠφελουμένων ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῶν γινομένων ἔργων. Καὶ ἐπεβλήθη φόρος ἀρκετὰ μέγας, 30–80 λεπτῶν κατὰ στρέμμα διὰ τὰς ἀσκεπεῖς γαίας, καὶ 60–150 διὰ τὰς φυτείας· δικαίως δὲ ἐπεβλήθη τοιοῦτος φόρος, διότι διὰ τοῦ ἔργου τῆς ἀποξηράνσεως ὅλαι αὗται αἱ γαῖαι θέλουσι βελτιωθῆ καὶ ἑπομένως εἶναι δίκαιον οἱ ἰδιοκτῆται αὐτῶν νὰ εἰσφέρωσι διὰ τὴν βελτίωσιν ταύτην· ἀλλὰ τοιοῦτόν τι θὰ γίνῃ καὶ κατὰ μείζονα λόγον, καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν· αἱ γαῖαι, αἱ ὁποῖαι εὑρίσκονται εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν δύο τμημάτων, εἰς ἃ θέλουσι γίνει τὰ ἔργα, βεβαίως θέλουσιν ὠφεληθῇ πολὺ, καὶ καθ’ ὅσον αἱ γαῖαι αὗται εἶναι ἰδιόκτητοι, πρέπει καὶ οἱ ἰδιοκτῆται τῶν γαιῶν τούτων νὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ πληρώσωσιν εἰσφοράν τινα, ἂν ὄχι ὅσην ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσιν οἱ κάτοικοι τῆς Μεσσηνίας, τοὐλάχιστον ἀνάλογον μὲ τὴν ἐλπιζομένην ὠφέλειαν· τοσούτῳ δὲ μᾶλλον θεωρῶ τοῦτο εὔλογον, διότι αἱ γαῖαι τῆς Θεσσαλίας δὲν ἀνήκουσιν εἰς πτωχοὺς γεωργοὺς, ἢ εἰς μικροὺς κτηματίας, ὅπως αἱ γαῖαι τῆς Μεσσηνίας, ἀλλ’ ἀνήκουσιν εἰς μεγάλους καὶ πλουσίους ἰδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ὠφεληθῆ πολὺ ἐκ τῶν ἔργων τούτων. Δὲν βλέπω λοιπὸν τὸν λόγον, οὐδὲ θεωρῶ δίκαιον, νὰ μὴ ὑποχρεωθῶσι καὶ αὐτοὶ νὰ πληρώσωσιν, ὅπως καὶ οἱ ἔχοντες γαίας εἰς τὴν Μεσσηνίαν καὶ ὄχι μόνον πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ὁμοία εἰσφορὰ κατὰ στρέμμα, ἀλλὰ πρέπει νὰ γίνῃ ἔναρξις τῆς πληρωμῆς τῆς εἰσφορᾶς ταύτης ἀπὸ τοῦδε. Ἐπίσης νομίζω, ὅτι πρέπει ἀπὸ τοῦδε νὰ ἀρχίσῃ καὶ ἡ πληρωμὴ τοῦ προσθέτου φόρου ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων καὶ μεταφερομένων προϊόντων τῆς Θεσσαλίας, διότι καὶ τὰ ἐξαγόμενα προϊόντα δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸν πτωχὸν καὶ ἐργατικὸν λαὸν τῆς Θεσσαλίας, ὅστις μόλις ἀποζῇ ἐξ ὅσων λαμβάνει, ἀλλ’ ἀνήκουσιν εἰς τοὺς μεγάλους κτηματίας. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο πρέπει νὰ τροποποιηθῇ, ἐπιβαλλομένης εἰσφορᾶς εἰς τὰς γαίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ὁπωσδήποτε ἐκ τῶν ἐκτελεσθησομένων ἔργων θέλουσιν ὠφεληθῆ, τὸ δ’ ἑπόμενον ἄρθρον πρέπει νὰ μεταβληθῇ εἰς τρόπον ὥστε, ἡ εἰσφορὰ ν’ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου.

§127ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἐθεώρησεν, ὅτι ἐπειδὴ τὰ ἄρθρα, τ’ ἀφορῶντα εἰς τὴν φορολογίαν, εἶναι διάφορα, διάφορον εἶναι καὶ τὸ μέτρον περὶ τὴν ἐπιβολὴν τῶν προσθέτων φόρων· ἀλλὰ τὸ ἐναντίον συμβαίνει. Ἐὰν τὰ ἄρθρα ἦσαν τὰ αὐτὰ, τὸ μέτρον τῆς φορολογίας θὰ ἦτο διάφορον· διότι, ἐὰν ἐν Θεσσαλίᾳ, χάριν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, ἐπεβάλλομεν τὴν φορολογίαν, ἥν ἐπιβάλλομεν διὰ τοῦ νόμου περὶ ὑδραυλικῶν ἔργων τοῦ Παμίσου ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Παμίσου, ἐλάχιστα θὰ ἐπλήρονον οἱ Θεσσαλοὶ, διότι θὰ ἐπεβάλλομεν φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἐπὶ τῶν σύκων....

§128ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν παράγει ἡ Θεσσαλία τοιαῦτα.

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τούτου ἀκριβῶς ἕνεκα δὲν δυνάμεθα νὰ φορολογήσωμεν ἐπὶ τῷ αὐτῷ μέτρῳ διὰ τῶν αὐτῶν διατάξεων. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ μέτρου ἄλλας διατάξεις ὑπαγορεύει ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ ἄλλας ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Παμίσου· ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Παμίσου, ἔνθα παράγονται σταφὶς, σῦκα, ἔλαιον, ἐπιβάλλεται ὁ φόρος ἐπ’ αὐτῶν· ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅπου παράγονται τὰ τῶν ἀσκεπῶν γαιῶν, ἐπιβάλλεται ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ σίτου, ἐπὶ τῆς κριθῆς, ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἐπὶ τῶν ὀσπρίων, ἐπὶ τοῦ ξηροῦ χόρτου, ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐπὶ τῶν ζώων. Ἐὰν ἐπεβάλλομεν τὴν φορολογίαν ἐν Θεσσαλίᾳ, οἵαν ἐπεβάλλομεν αὐτὴν ἐν Παμίσῳ, ἠθέλομεν ἀδικήσει τὸ Δημόσιον, καὶ ἠθέλομεν εὐνοήσει ὑπὲρ τὸ δέον τὴν Θεσσαλίαν· ἐπιβάλλομεν φορολογίαν ὑπὸ ἄλλον τύπον, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἐρωτᾷ, διατὶ παραλείπομεν τὸ ἄρθρον τοῦ νόμου περὶ Παμίσου. Ἀλλ’ ἐὰν θέλητε νὰ μὴ παραλείψωμεν τὸ ἄρθρον 3, τὸ περὶ τῶν κτημάτων, δὲν πρέπει νὰ παραλείψωμεν καὶ τὸ ἄρθρον 2, τὸ περὶ τῶν σύκων καὶ περὶ τῆς σταφίδος. Ἀφοῦ δὲν θέλετε τὴν ἀναγραφὴν τοῦ ἄρθρου τούτου, διότι τὸ θεωρεῖτε μὴ ἔχον ἐφαρμογὴν, πρέπει νὰ ἐπιτρέψητε εἰς τὸν δικαίως ἐφαρμόζοντα τὸ μέτρον τῆς φορολογίας, νὰ μὴ καταχωρίσῃ καὶ τὸ ἄλλο. Δὲν ἐπιτρέπεται ἡ διάκρισις ὧν διατάξεων, ὅπως αὕτη μὲν μὴ ἰσχύσῃ ἐν Θεσσαλίᾳ, ὡς μὴ ἐπιπίπτοντος τοῦ φόρου βαρέως ἐπ’ αὐτὴν, ἐκείνη δὲ ἐφαρμοσθῇ, ὡς ἔχουσα τὴν ἐπίπτωσιν βαρυτέραν ἐν Θεσσαλίᾳ ἢ ἐν Παμίσῳ. Τὸ ἄρθρον 3 θὰ ἐπέπιπτε βαρύτερον ἐπὶ τοὺς Θεσσαλούς. Ἐν Παμίσῳ ἐλάχισται εἶναι αἱ ἀσκεπεῖς γαῖαι, τὰ δὲ κτήματα πληρόνουσι τὸν φόρον κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν, ἐνῷ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3, περιλαμβανομένη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ Θεσσαλίας, δὲν θὰ ἦτο τί ἐξαιρετικὸν, ὅπως ἐν τῷ νόμῳ περὶ Παμίσου, ἀλλὰ θὰ ἦτο ὁ γενικὸς κανών. Ἐν Θεσσαλίᾳ ἐπιβάλλομεν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἐπὶ τῶν ζώων, ἐπὶ τῶν λειβαδίων· πάντα ταῦτα τί ἄλλο εἶναι ἢ φόροι ἐπὶ τῆς ἐγγείου κτήσεως; Ἐπίσης εἰς τὴν ἔγγειον κτῆσιν ἐπιπίπτει ὁ φόρος ἐπὶ τῆς κριθῆς, ἐπὶ τῶν ὀσπρίων, ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἐπὶ τοῦ ξηροῦ χόρτου, ὥστε ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 3 εὕρηται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, περὶ οὗ συζητοῦμεν, πολλαπλασίως βαρυτέρα ἢ ἐν τῷ νόμῳ περὶ τῆς κοιλάδος τοῦ Παμίσου, ἀλλὰ ὑπὸ μορφὴν ἄλλην. Ὡς πρὸς τὸ ἕτερον ἄρθρον ὑπάρχει τῷ ὄντι διαφορὰ, διότι ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Παμίσου ἐπεβλήθη φορολογία εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ἐν Θεσσαλίᾳ δὲ ἐπιβάλλεται πολὺ βραδύτερον, τὴν διαφορὰν δὲ ταύτην ὑπηγόρευσαν λόγοι ἄλλοι, πληροφορίαι περὶ τῆς καταστάσεως τῆς χώρας. Ἡ Θεσσαλία, ἐν ὅσῳ μὴ ἄρξηται ὠφελουμένη ἐκ τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ν’ ἀποτίσῃ πρόσθετον φόρον, μόλις εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ βαστάσῃ τοὺς ὑφισταμένους φόρους, καίτοι ἀποτίνει αὐτοὺς, ὡς καὶ πᾶσα ἡ Ἑλλάς. Εἶπον προηγουμένως, ὅτι ἡ ἰδέα, ἡ πρυτανεύουσα ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ, ὡς καὶ ἐν τῷ περὶ τοῦ Παμίσου, εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβάλληται φορολογία μέχρι τοῦ ἀνωτάτου ὅρου, ὃν δύναται νὰ ἀποτίσῃ ἡ παραγωγὴ ἄνευ καταπονήσεως. Τούτου ἕνεκα ἀνεγράψαμεν ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας διορίαν, μὴ περιλαμβανομένην ἐν τῷ νόμῳ περὶ τῆς ἀποξηράνσεως τῆς κοιλάδος τοῦ Παμίσου.

§130ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπαντήσας, ὡς ἀπήντησεν, ἠδίκησε καὶ ἑαυτὸν καὶ ἡμᾶς τοὺς Βουλευτὰς, πρὸς τοὺς ὁποίους ἐλάλησε. Καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδέποτε ἀνέμενον τοιαύτην ἀπάντησιν. Ἐγὼ βεβαίως, λαλήσας ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, οὐδέποτε ἠδυνάμην νὰ φθάσω εἰς τοιαύτην μωρίαν, ὥστε νὰ εἴπω νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν Θεσσαλίαν φόρος ἐπὶ τῶν σταφίδων καὶ ἐπὶ τῶν σύκων, διότι, καὶ ἐὰν δὲν εἶχον ἀκούσει παρ’ ἄλλων, ἐσχάτως ὅμως ἐπεσκέφθην τὴν Θεσσαλίαν καὶ εἶδον, ὅτι τοιαῦτα προϊόντα ἐκεῖ δὲν παράγονται. Ἄλλην ἔννοιαν εἶχον οἱ λόγοι μου καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόησε τὴν ἔννοιαν αὐτὴν, καὶ ἔπραξε κακῶς, νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν ἐννοεῖ, διότι αὐτὸ δὲν εἶναι πρέπον. Τὰ προϊόντα τῆς Μεσσηνίας ἐξάγονται σχεδὸν ἐν ὅλῳ, ὥστε διὰ τῆς ἐπιβαλλομένης εἰσφορᾶς κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν φορολογεῖται ἡ ὁλικὴ παραγωγὴ τῶν μερῶν ἐκείνων, ἐνῷ διὰ τῆς εἰσφορᾶς, τῆς ἐπιβαλλομένης εἰς τὴν Θεσσαλίαν, δὲν φορολογεῖται ἡ ὁλικὴ παραγωγὴ, διότι μέγα μέρος τῆς παραγωγῆς ταύτης, ἐνίοτε δὲ καὶ ἡ ὅλη παραγωγὴ, καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν φόρον τῶν κτημάτων, εἶπεν ὅτι, ἐπειδὴ ἐπιβάλλομεν φόρον ἐπὶ τοῦ σίτου, τῆς κριθῆς, τῶν ὀσπρίων κτλ. ἐν Θεσσαλίᾳ, φορολογοῦμεν τὰ κτήματα. Ἀλλὰ τὸν ἐρωτῶ, ὅταν ἐν Μεσσηνίᾳ ἐπιβάλλῃ φόρον ἐπὶ τῶν σύκων, τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐλαίου, δὲν φορολογοῦνται τὰ κτήματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα τὰ εἴδη ταῦτα παράγονται; Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ φόρου τούτου, ὁ περὶ Παμίσου νόμος ἐπιβάλλει καὶ ἕτερον φόρον εἰς τὰ κτήματα, καὶ φόρον πολὺ μέγαν, διότι εἰς μὲν τὰς γαίας ἐπιβάλλει φόρον 30–80 λεπτῶν, εἰς δὲ τὰς φυτείας 60 ἕως 150· ὥστε καὶ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα, βλέπετε, ὅτι πίπτει ἀφ’ ἑαυτοῦ. Ὡς πρὸς τὴν καταπόνησιν, καὶ ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ὁ λαὸς τῆς Θεσσαλίας νὰ πληρώσῃ τὴν εἰσφορὰν ταύτην, ἀπαντῶ, ὅτι ἡ εἰσφορὰ αὕτη θὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς μεγάλους ἰδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσωσι.

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τοῦ φόρου τοῦ στρεμματικοῦ, ἰδοὺ τί ἔχομεν νὰ εἴπωμεν. Ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος δὲν εἶναι ἀκριβής· εἶπεν, ὅτι ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Παμίσου πληρόνει ὁ ἰδιοκτήτης διὰ τὰ σῦκα, τὴν σταφίδα καὶ τὸ ἔλαιον, πληρόνει δὲ κατόπιν καὶ διὰ τὰ κτήματα, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ εἴδη ταῦτα παράγονται, 60 λεπτὰ ἕως 150, ὁμοιόν τι δὲ, εἶπε, δὲν συμβαίνει ἐν Θεσσαλίᾳ. Ἐν Θεσσαλίᾳ πληρόνει χάριν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ὁ ἰδιοκτήτης διὰ τὸν σῖτον, τὴν κριθήν, τὰ ὄσπρια κλπ. ἀλλ’ ἐν ᾧ πληρόνει διὰ ταῦτα, πληρόνει ἔπειτα διὰ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, τουτέστι στρεμματικὸν φόρον, διότι τί εἶναι ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἢ στρεμματικὸς φόρος, ὅπως καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν λειβαδίων, καὶ ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ζώων, οὓς ἐπίσης πληρόνει; Ἑπομένως καὶ ὁ νόμος περὶ Θεσσαλίας περιλαμβάνει καὶ αὐτὸς στρεμματικὸν φόρον, καὶ καθορίζει αὐτὸν, ἀλλ’ ὑπὸ τύπον ἄλλον, ἡ διαφορὰ ὅμως εἶναι, ὅτι εἰς τοὺς φόρους τοῦ Θεσσαλικοῦ νομοσχεδίου ὑπάγονται πάντες, εἴτε ὠφελήθησαν ἐκ τῶν ἔργων, εἴτε δὲν ὠφελήθησαν, ἐνῷ ὁ φόρος τοῦ νόμου περὶ τῆς κοιλάδος τοῦ Παμίσου ἀφορᾷ εἰς μόνα τὰ κτήματα. Ὑπάρχει ἄρα κατὰ τοῦτο διαφορά, ἀλλ’ εἰς βάρος τῆς Θεσσαλίας καὶ οὐχὶ πρὸς ὄφελος αὐτῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 5, 6 καὶ 7).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8ον. (Ἀναγινώσκεται).

§133ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξηγήσῃ, ποῖα θὰ ᾖναι τὰ ἐπίσημα ἀποδεικτικὰ ἔγγραφα, τὰ ἀναφερόμενα ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρέπει νὰ καθορίσωμεν ἐνταῦθα εἰδικώτερον τὰ περὶ τούτου, πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τὴν διάταξιν ἄνευ εἰδικεύσεως, ὅπως ἐν τῇ ἐκτελέσει προσαρμοσθῇ εἰς τὰς περιστάσεις, διότι πᾶσα διδομένη παρ’ ἡμῶν ἐξήγησις θὰ θεωρηθῇ αὐθεντικὴ, καὶ θὰ περιορίσῃ, ἣν ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐπιτρέψωμεν ἐλευθερίαν περὶ τὸν κατάλληλον ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ κανονισμὸν τῶν κατὰ τὴν ἀπόδειξιν τῶν προσόντων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 9.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10. (Ἀναγινώσκεται).

§136ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξηγήσῃ, ποῖον θὰ ᾖναι τὸ ἐπικρατέστερον, ἡ ἐπιλογὴ, ἢ ὁ κλῆρος;

§137ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κανονισμὸς τούτου ἀφέθη εἰς Βασιλικὸν Διάταγμα, διότι ἐθεωρήσαμεν, ὅτι δὲν εἴμεθα ἀρκούντως μεμελετημένοι ἤδη, ἵνα καθορίσωμεν τὰς λεπτομερείας.

§138ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐννοῶ, τίνα ἐπιλογὴν ἐννοεῖται ἐνταῦθα, ἐπιλογὴν τῶν προσόντων, ἢ τῶν προσώπων;

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐπιλογῆς οὐχὶ τῶν προσώπων, ἀλλὰ τῶν παραχωρηθησομένων τεμαχίων, κατὰ δὲ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 10, ἡ Ἐπιτροπὴ κανονίζει, ἂν θὰ ἐνασκηθῇ ὑπὸ τῶν αἰτησαμένων ἐπιλογὴ, ἢ ἂν διὰ κλήρου θὰ καθορισθῇ τὸ παραχωρηθησόμενον τεμάχιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἀνεγνώσθη).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11. (Ἀναγινώσκεται).

§141ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Δημόσιον θὰ ἔχῃ ἀμφότερα τὰ δικαιώματα, καὶ τῆς ὑποθήκης καὶ τῆς διαλύσεως τῆς πωλήσεως;

§142ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀμφότερα ἀνήκουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, αὐτοδικαίως δ’ ἐπανέρχεται ἡ κυριότης καὶ ἡ κατοχὴ τῶν γαιῶν εἰς τὸ Δημόσιον κατὰ τὰς προβλεπομένας ὑπὸ τοῦ νόμου περιπτώσεις.

§143ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Χαίρω πολύ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς ἀπαντήσεώς του ἐδικαίωσε τὴν ἐρώτησιν, καὶ τὴν ἐδικαίωσε τοσούτῳ μᾶλλον, διότι, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν χθεσινὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἐπίσης εἶναι καὶ νομομαθής, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παρετήρησε χθές, ὅτι πρόκειται περὶ διαλυτικοῦ ὅρου. Ὅταν πρόκηται περὶ διαλυτικοῦ ὅρου, καὶ μάλιστα περὶ διαλυτικοῦ ὅρου ἕνεκα μὴ πληρωμῆς τοῦ τιμήματος, ὁ πωλητὴς ἔχει ἀμφότερα τὰ δικαιώματα, ἔχει τὴν ἐπιλογὴν μεταξὺ τῆς ἐπιδιώξεως τοῦ τιμήματος καὶ τῆς διαλύσεως. Λοιπόν, ἐὰν πρόκηται ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ περὶ διαλυτικοῦ ὅρου, εἰς τὸ Δημόσιον θὰ μείνωσιν ἀμφότερα τὰ δικαιώματα, καὶ εἰς τοῦτο θὰ συντελῇ καὶ ἡ διάταξις, ἡ ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ, ἡ καθορίσασα τὴν ὑποθήκην ὑπὲρ τοῦ τοῦ Δημοσίου. Ἡ ὑποθήκη αὕτη βεβαίως δὲν θὰ ἦτο πολὺ χρήσιμος, ἐὰν τὸ Δημόσιον δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα, νὰ ζητήσῃ τὴν καταβολὴν τοῦ τιμήματος. Διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου δὲν ἐξάγεται, ὅτι ὑπάρχει ἐξαίρεσις εἰς τοὺς κοινοὺς κανόνας, τώρα ὅμως τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δύναται τὸ Δικαστήριον νὰ τὴν ἔχῃ ὑπ’ ὄψει, ὥστε ν’ ἀνατρέψῃ τοὺς κανόνας τούτους.

§144ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν παρατήρησιν τὴν διπλῆν τοῦ προαγορεύσαντος δύναμαι νὰ εἴπω τὸ αὐτὸ, ὅτι ὁ νόμος ἐνταῦθα, προκειμένου περὶ διαλυτικοῦ ὅρου, ἐπιβάλλει εἰς τὸ Δημόσιον, νὰ μὴ ἔχῃ τὴν ἐπιλογὴν, νὰ μὴ ἐκλέξῃ μεταξὺ ἀκυρώσεως ἢ ἐπιστροφῆς τοῦ τιμήματος, ἀλλὰ νὰ ζητῇ τὴν ἀκύρωσιν, διότι ἀναφέρει τῷ ὄντι τὴν λέξιν «αὐτοδικαίως». Ἡ δὲ παρατήρησις, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν ὑποθήκην, δὲν εἶναι ὀρθή, διότι δὲν παρετηρήθη ὑπὸ τοῦ συναδέλφου, ὅτι ἡ ἔκπτωσις γίνεται, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπέλθῃ ἡ καθυστέρησις τριῶν συνεχῶν δόσεων, ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἐπέλθῃ καθυστέρησις δύο μόνων δόσεων, ἢ πολλῶν δόσεων μὴ συνεχῶν, ἡ ὑποθήκη αὕτη εὐδοκιμεῖ, διότι δι’ αὐτῆς θὰ κατορθώσῃ τὸ Δημόσιον νὰ λάβῃ τὰς καθυστερουμένας δόσεις.

§145ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὑπάρχει ἡ χρησιμότης τῆς ὑποθήκης. Διότι πρόκειται καὶ περὶ ἐξασφαλίσεως τῆς καθυστερήσεως καὶ ἑνὸς ἔτους. Δὲν ἀρνοῦμαι τὴν χρησιμότητα τῆς γνώμης ὑμῶν, ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν πρακτικωτέραν, ἡ ὑποθήκη θὰ καθίσταται περιττή, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακτήσεως τῆς κυριότητος. Ἀλλὰ εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον ἀναφέρεται ἡ λέξις «αὐτοδικαίως». Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔχει ἀντίθετον ἰδέαν ὡς πρὸς τὴν ἰδιότητα τῶν διαλυτικῶν ὅρων τῶν συνήθων συμβολαίων. Ὁ διαλυτικὸς ὅρος ἐν τοῖς συμβολαίοις αὐτοδικαίως φέρει τὴν διάλυσιν. Ἀπορῶ, πῶς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸν νομομαθῆ, ἐπηρεάζει ἡ λέξις «αὐτοδικαίως» ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διότι ὁ δηλωτικὸς ὅρος πάντοτε αὐτοδικαίως ἐνεργεῖ. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, προκειμένου περὶ τοιούτων ὑποθέσεων, αἱ ὁποῖαι σχετίζονται καὶ μὲ κοινωνικὰ συμφέροντα, καλὸν εἶναι, νὰ δίδητε πλήρεις ἐξηγήσεις, καὶ νὰ μὴ ἀφίνωμεν εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν νόμων καὶ τὸ Ἀστικὸν Δίκαιον τὸν κανονισμὸν τῶν τοιούτων περιστάσεων· καὶ διὰ τοῦτο παρατηρῶ, ὅτι χάριν κοινωνικῶν συμφερόντων πρέπει νὰ προστεθῇ ῥητὴ ἐξήγησις, ὅτι αὐτὸς ὁ ἀγοραστὴς διατηρεῖ τὸ δικαίωμα, νὰ ζητήσῃ τὰς δαπάνας τῆς βελτιώσεως. Τοῦτο, νομίζω, εἶναι καὶ χρήσιμον καὶ δίκαιον.

§146ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν βελτίωσιν, ἀρκοῦντα ἐλέχθησαν προχθές. Ἐὰν δὲ προστεθῇ, ὅτι ὁ κάτοχος τῶν κτημάτων ἔχει καὶ τὴν ἔνστασιν τῆς παρακρατήσεως διὰ τὰς βελτιώσεις, ἰδοὺ ὅτι παρέχονται ἀρκοῦσαι ἐγγυήσεις. Ὅ,τι δὲ ἀφορᾷ εἰς τὴν παρατήρησιν, τὴν περὶ τοῦ ὅρου τῶν βελτιώσεων, προσθέτω καὶ τοῦτο, ὅτι διέφυγε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἡ διάταξις περὶ ἐπανόδου τῆς κατοχῆς εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ οὐ μόνον τῆς κυριότητος, ἀλλὰ καὶ τῆς κατοχῆς, δηλαδὴ τῆς νομῆς. Ἀφ’ ἧς ἐξέλθῃ ἡ αἵρεσις, δὲν ἀπόλλυσι μόνον τὴν κυριότητα, ἀλλὰ καὶ τὴν νομὴν, καὶ οὐδὲν ἀπομένει ἢ τὸ ὑλικὸν γεγονὸς τῆς κατοχῆς, ἥτις θέλει χρησιμεύσῃ, ἵνα ἐξασκήσῃ τὰς περὶ βελτιώσεως ἀξιώσεις αὑτοῦ. Εἶναι προφανὲς, ὅτι ὁρίζεται ἡ αὐτοδικαίως ἔκπτωσις τοῦ κατόχου, τοῦ εἰς ὃν γίνεται ἡ παραχώρησις κτήματος, εὐθὺς, ὡς ἐπέλθῃ συνεχὴς καθυστέρησις τριῶν δόσεων.

§147ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν γίνηται λόγος περὶ ἀπωλείας δικαιωμάτων, ἐπερχομένων αὐτοδικαίως, τὸ τοιοῦτον πολλὴν σημασίαν δὲν ἔχει προκειμένου περὶ κατοχῆς, διότι, ὡς γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ κατοχὴ εἶναι γεγονὸς μᾶλλον ὑλικὸν, εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει καὶ ὁ ἅρπαξ, «fur possidet», καὶ ὁ κλέπτης νέμεται. Τὸ «ἀπόλλυσιν αὐτοδικαίως» ἀναφέρεται εἰς τὴν κυριότητα. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς δαπάνας, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνισχύει τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀποβάλλει καὶ τὴν ἀπαίτησιν τῶν δαπανῶν. Ἡ ἀπαίτησις τῶν δαπανῶν κατὰ τὰς ἀρχικὰς διατάξεις τοῦ Ῥωμαϊκοῦ Δικαίου, ἐγένετο δι’ ἐνστάσεως καὶ διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπισχέσεως. Ἐὰν λάβωμεν τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἀπόλλυται πᾶν δικαίωμα κυριότητος καὶ κατοχῆς, πρέπει νὰ δώσωμεν ἔτι μᾶλλον τὴν ἔννοιαν τῆς αὐτοδικαίως ἐπερχομένης ἀπωλείας παντὸς δικαίου κατοχῆς καὶ ἐκ τῆς ἀπαιτήσεως τῶν δαπανῶν, διότι ἀκριβῶς ἓν δικαίωμα, οὕτως εἰπεῖν, κατοχῆς ἦτο ἡ ἀπαίτησις τῶν δαπανῶν. Ἀλλὰ δὲν συμφέρει νὰ ἀφήσωμεν οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἐκεῖνοι, αἱ ὁποῖοι παραλαμβάνουσι τὰ κτήματα καὶ καλλιεργοῦσιν αὐτὰ, ἔχουν δικαίωμα νὰ ἀνακτήσωσι τὰς δαπάνας τῆς βελτιώσεως, διὰ τῶν ὁποίων κατέστησαν τὸ κτῆμα πολυτιμότερον. Ἡ ἄρσις τοιούτου δικαιώματος οὐ μόνον εἶναι ἄτοπος, ἀλλὰ καὶ ἐναντία τῶν σκοπῶν, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, λαμβάνοντες ὑπὸ σκέψιν τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ὁρίσωμεν ῥητῶς, ὅτι ὑπάρχει τὸ δικαίωμα τῆς ἀπαλείψεως τῶν δαπανῶν, νὰ διευκρινισθῇ δὲ καὶ τὸ ἕτερον ζήτημα, ἐὰν τὸ Δημόσιον ἔχῃ ἀμφότερα τὰ δικαιώματα.

§148ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν συμφωνῶ μήτε μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν, μήτε μὲ τὸν προλαλήσαντα. Εἰς ὅλα τὰ συναλλακτικὰ συμβόλαια ὑπονοεῖται ὁ ὅρος τῆς διαλύσεως, εἴτε συμπεριληφθῇ ἐν αὐτοῖς, εἴτε μή. Οὐδέποτε δὲ δύναται νὰ διαλυθῇ τὸ συμβόλαιον ἄνευ δικαστικῆς ἀποφάσεως. Τὸ Δικαστήριον μόνον θ’ ἀποφασίσῃ ἐὰν ἐξεπληρώθη, ἢ οὔ, ὁ ὅρος. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ ἡ Κυβέρνησις δύναται αὐτοδικαίως νὰ λάβῃ τὸ κτῆμα, διότι ἔχει τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ δὲν ἕπεται, ὅτι τὸ λαμβάνει καὶ νομίμως, διότι ὑποχρεοῦται καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὡς πᾶς πολίτης, νὰ λάβῃ ἀπόφασιν δικαστικὴν, ἀποφαινομένην περὶ τῆς μὴ ἐκπληρώσεως τῆς ὑποχρεώσεως καὶ περὶ διαλύσεως τοῦ συμβολαίου. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει γεννᾶται καὶ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκίνησα, τὸ τῶν βελτιώσεων, καὶ τὸ ὁποῖον παραδέχεται νῦν ἡ Κυβέρνησις, ἀναγνωρίζουσα δικαίωμα εἰς τὸν κάτοχον περὶ ἀποζημιώσεως, διὰ τὰς τυχὸν βελτιώσεις τοῦ κτήματος. Ἐγὼ δὲ ὑπέμνησα τὸ ζήτημα, διότι ὑπεστήριξα, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ μέτρον ὁριστικὸν διὰ τοῦ νόμου, ἵνα ἀποφύγῃ τὰς διενέξεις ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου. Εἶναι δὲ δίκαιον, διότι, ὡς ἑρμηνεύεται ὁ νόμος, θὰ παρίσταται τὸ Δημόσιον ὡς ἐναγόμενος καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὡς ἐνάγων ὁ πτωχός, ὁ ὁποῖος ὡς ἐκ τῆς ἀνεχείας ἀπώλεσε τὸ κτῆμά του. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει, νὰ συμπεριλάβῃ διάταξιν, κανονίζουσαν ἐκ τῶν προτέρων, πῶς θ’ ἀποζημιῶται ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐβελτίωσε τὸ κτῆμα, καὶ τοῦτο δὲ πρὸς τὸ συμφέρον καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ καλλιεργητοῦ, διότι ἄλλως οὐδεὶς θὰ ἐπιλαμβάνηται ἐκτάκτων καλλιεργειῶν.

§149ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡμεῖς εἴπομεν, ὅτι θεωροῦμεν ἐπαρκεῖς τὰς διατάξεις τοῦ κοινοῦ δικαίου· ἐφ’ ὅσον ὁ νόμος δὲν διατάσσει ἄλλο τι, ἐξακολουθοῦσιν ἰσχύουσαι αἱ διατάξεις τοῦ κοινοῦ δικαίου. Τὰ Δικαστήρια δὲ θέλουσι κρίνει, ἐὰν πρόκηται περὶ κατόχου καλῆς ἢ κακῆς πίστεως, ἢ ἐὰν ὑπάρχῃ δικαίωμα ἀπαιτήσεως διὰ τὰς βελτιώσεις.

§150ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι ὁ νόμος δὲν θεωρεῖ, ὅτι ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τοῦ κοινοῦ δικαίου.

§151ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὡς πρὸς ὅλα τὰ ἄλλα τὰ Δικαστήρια θὰ ἀκολουθήσωσι πιθανώτατα τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν οἱ εἰσηγούμενοι τοῦ νόμου δίδουσιν εἰς αὐτόν.

§152ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλη ἡ γινομένη συζήτησις ἀποδεικνύει, ὅτι εἶχον δίκαιον, ὅτε ἐπρότεινα νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον, καὶ θαυμάζω, πῶς ἐπιμένουσιν εἰς τὰς διατάξεις του. Ἂν δὲν ἐξαλειφθῇ, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι, ὁσάκις θελήσῃ τὸ Δημόσιον, νὰ ἀποβάλῃ κάτοχόν τινα ἀπὸ τὰς γαίας, διότι δὲν ἐπλήρωσε τρεῖς συνεχεῖς δόσεις, ὁ κάτοχος ἐκεῖνος θὰ ἐγείρῃ ἀγωγήν, θὰ κρατήσῃ τὸ κτῆμα καὶ θὰ ζητήσῃ ἀποζημιώσεις διὰ τὰς βελτιώσεις. Ἠξεύρομεν δὲ, τί γίνεται μὲ τὰς ἐκτιμήσεις καὶ πόσα ἄτοπα συμβαίνουσι καὶ ὁποίας ζημίας ὑφίσταται τὸ Δημόσιον. Διὰ τοῦτο προτείνω, νὰ ἀπαλειφθῇ τὸ ἐδάφιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 12).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13. (Ἀναγινώσκεται).

§154ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον 13 ἀνατρέπει καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ ἄρθρον 7, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κἀμμίαν ὑπόστασιν πρὸ ἐκείνου, διότι, ἐν ᾧ διὰ τοῦ ἄρθρου 7 κανονίζεται ἡ παραχώρησις γαιῶν εἰς τοὺς χωρικοὺς, ἔρχεται τὸ ἄρθρον 13, τὸ ὁποῖον προτιμᾷ τὴν παραχώρησιν διὰ δημοτικοὺς ἢ κοινοτικοὺς σκοποὺς καὶ κυρίως πρὸς συνοικισμὸν μεταναστῶν. Ἐὰν παρουσιασθῶσιν ὁμάδες πολλαὶ πρὸς συνοικισμὸν, δὲν θὰ ὑπολειφθῶσι γαῖαι διὰ τοὺς ἐντοπίους χωρικούς. Ἐὰν δὲ χωρισθῶσιν αἱ περιφέρειαι πρὸ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 8, τότε αἱ περιφέρειαι θὰ μείνωσιν ἄχρηστοι, ἐὰν δὲν παρουσιασθῶσι ποσῶς μετανάσται, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου θὰ ἔχωσιν ἀνάγκην γαιῶν οἱ ἐγχώριοι.

§155ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τοῦτο τὸ ἄρθρον ἐπαναλαμβάνει διάταξιν κειμένην ἐν τοῖς νόμοις, τοῖς ὑπάρχουσι, περὶ διανομῆς ἐθνικῶν γαιῶν. Ὁσάκις πρόκηται περὶ γῆς, χρησιμευούσης πρὸς δημόσιόν τινα ἢ κοινοτικὸν σκοπὸν, αὕτη ἐξαιρεῖται. Ἐνταῦθα ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ γίνῃ προσθήκη, ἕνεκα λόγου ἐθνικοῦ, διότι ἐζητήθη νὰ γίνωσι μεταναστεύσεις εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἐὰν ὑπάρχωσι γαῖαι, ἐὰν δὲ εὑρεθῶσι μετανάσται, εἶναι ἐθνικὸν συμφέρον νὰ ὑπάρχωσι γαῖαι πρὸς συνοικισμόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 μ. μ.