1889.01.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 60.

Τῆς 17 Ἰανουαρίου 1889.

(Τρίτη).

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Κοκκέβη).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατέθηκα ἤδη πίνακας, ἀφορῶντας εἰς τὰ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο πληρωθέντα εἰς τοὺς δημολογιστὰς καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος. Ὡσαύτως κατέθηκα πληροφορίας περὶ τῆς συμπεριφορᾶς τοῦ τηλεγραφητοῦ κατὰ τὰ τελευταῖον ἐν Τριπόλει συμβάντα.

§2ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Σᾶς εἶχον ζητηθῆ πληροφορίαι εἰδικῶς περὶ τῶν εἰσπραχθέντων ἐν τῷ νομῷ Λαρίσσης διὰ δημολογιστῶν καὶ τῶν πληρωθέντων εἰς δημολογιστάς.

§3ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ σημείωσις τῶν πληρωθέντων εἰς δημολογιστὰς εἶναι αὕτη. (Ἀναγινώσκει). Ἀλλὰ περιμένομεν πληροφορίας καὶ περὶ τῆς λεπτομερείας ταύτης. Εἰς τὸν πίνακα συνάπτεται ἀνακεφαλαιωτικὸς πίναξ, ἐκ τοῦ ὁποίου φαίνεται τὸ σύνολον τῶν δαπανηθέντων οὕτω π. χ. (ἀναγινώσκει): «Ἐν Ἀττικῇ καὶ Βοιωτίᾳ.... κλπ.»....

§4ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί εἰσεπράχθησαν, δὲν ἔχει;

§5ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι. Οἱ πόροι προέρχονται ἐκ δημοτικῶν χρημάτων, ὡς γνωρίζετε.—Καταθέτω ὡσαύτως τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ ἐπεισόδιον τῶν Ὀθωμανῶν λιποτακτῶν ναυτῶν, πάντα μὲν τὰ ἄλλα τηλεγραφήματα ἐν ἀντιγράφοις, τὸ δὲ πρὸ μικροῦ ληφθὲν τηλεγράφημα τοῦ Νομάρχου Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας ἐν πρωτοτύπῳ, διότι δὲν πρόλαβε ν’ ἀντιγραφῇ. (Ἀναγινώσκει)....

§6ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ διὰ τῆς λέμβου λιποτακτήσαντες ναῦται θεωροῦνται λιποτάκται;

§7ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ...

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ λέμβος ἡ πολεμική, λέγει ὁ κ. Βουλευτής, δὲν εἶναι πολεμική! (Θόρυβος). Εἶναι κύριοι τῆς γνώμης των.

§9ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι βέβαιος ὁ ἀντιπαρατηρῶν ταῦτα κ. Τυπάλδος, θεωρῶν, ὅτι ἡ λέμβος ἡ πολεμική, διότι ἐγκατελείφθη ὑπὸ ναυτῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, εἶναι res delicta, καὶ ἑπομένως ὁ κ. Βουλευτὴς δύναται νὰ θέσῃ χεῖρα ἐπ’ αὐτῆς καὶ καταστήσῃ ἴδιον αὐτοῦ κτῆμα; Ἀλλὰ πᾶς, ἔχων καὶ τὴν ἐλαχίστην γνῶσιν νομικὴν, εἴτε διεθνοῦς δικαίου, εἴτε καὶ ἁπλῶς ἀστικοῦ, γινώσκει, ὅτι τοιαύτη λέμβος δὲν θεωρεῖται res delicta, ἀλλ’ ἐξακολουθεῖ νὰ ἀνήκῃ εἰς τὸ πολεμικὸν πλοῖον, ἐξ οὗ ἀπεσπάσθη· ἡ δὲ λέμβος, ἥτις νῦν ἀπασχολεῖ ἡμᾶς, εἶναι ἤδη παρειλημμένη ὑπὸ τοῦ Ὀθωμανικοῦ πολεμικοῦ πλοίου, καὶ ἀνηρτημένη εἰς τὸ πλευρὸν αὐτοῦ.

§10ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἀνηρτήθη, διότι τὴν παρεδώκατε.

§11ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ποῖος τὴν παρέδωκεν; Ἡμεῖς βεβαίως δὲν τὴν παρεδώκαμεν. Ἀλλ’ ἡμεῖς γνωρίζομεν ...

§12ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μοὶ δώσητε τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν. Πῶς θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ λιποτακτήσωσι ναῦται ἐξ Ὀθωμανικοῦ πλοίου, ἑδρεύοντος ἐν τουρκικῇ θαλάσσῃ, ἂν δὲν λάβωσι τὸ ὄργανον καὶ τὸ μέσον, τὸ ὁποῖον ἔλαβον οἱ λιποτακτήσαντες οὗτοι ναῦται; Ποία ἄλλη περίπτωσις δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς λιποταξία ἐκ πλοίου, ἑδρεύοντος ἐν τουρκικῇ θαλάσσῃ; ...

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπιτρέψατε νὰ ἀπαντήσω. Ἡ λέμβος, ἡ ἀνήκουσα εἰς πλοῖον, ἀκολουθεῖ τὴν ἐθνικότητα τοῦ πλοίου τούτου, διότι εἶναι παρακολούθημα τοῦ πλοίου. Εἰς τὴν λέμβον ταύτην, τὴν φέρουσαν τὴν Ὀθωμανικὴν σημαίαν, κατέβη ὁ ἀξιωματικὸς τοῦ πλοίου, δοὺς ἐντολὴν εἰς τοὺς ναύτας τῆς λέμβου, νὰ μεταβιβάσωσιν αὐτὸν εἰς τὴν ξηρὰν, καὶ ἔπειτα ἄλλην ἐντολὴν, νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν θέσιν αὐτῶν. Ἀλλ’ οὗτοι, ἀντὶ νὰ ἐπιστρέψωσιν εἰς τὸ πλοῖον, διὰ τῆς λέμβου ἐστράφησαν πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ ὕδατα, ἀφοῦ δ’ ἔφθασαν εἰς Ἄκτιον, παρέλαβον ἀκάτιον Ἑλληνικόν, ἀπέλυσαν τὴν λέμβον εἰς τὴν φορὰν τῶν κυμάτων, ἐπανῆλθον δ’ εἰς τὴν ξηρὰν ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν ὑδάτων, ἐν οἷς εὑρίσκοντο....

§14ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Καὶ ἐξ Ἑλληνικῆς λέμβου.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκ Τουρκικῆς λέμβου ἀπέβησαν καὶ ἐξ Ἑλληνικῶν ὑδάτων. Δὲν ἐξῆλθον τῶν Ἑλληνικῶν ὑδάτων.

§16ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τί τὴν ἤθελον τὴν Ἑλληνικὴν λέμβον;

§17ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὴν ἤθελον ἁπλούστατα, ἵνα ἀπομακρύνωσιν ἐκ τοῦ παραλίου τὴν Τουρκικήν. Τὴν ἀπεμάκρυναν, τὴν ἀφῆκαν εἰς τὴν φορὰν τῶν κυμάτων, καὶ αὐτοὶ ἐπανῆλθον, μὴ πατήσαντες πλέον τὸ Τουρκικὸν ἔδαφος. Ἔφθασαν δι’ Ὀθωμανικοῦ σκάφους ἐπὶ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους, ἐκεῖ δὲ ἐλιποτάκτησαν. Κατὰ τὴν σύμβασιν, ἥτις ἔχει διατάξεις ὁμοίας πρὸς πάσας τὰς μεθ’ ἁπασῶν τῶν Εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων συνωμολογημένας ὑπὸ τῆς Ἑλλάδος συμβάσεις, καὶ ἥτις εἶναι κατὰ τοῦτο ὁμοία πρὸς πάσας τὰς ἐν Εὐρώπῃ καὶ Ἀμερικῇ μεταξὺ τῶν διαφόρων Κρατῶν συνωμολογουμένας συμβάσεις, κατὰ τὴν σύμβασιν ταύτην, οἱ ἐν Ἑλληνικοῖς ὕδασι λιποτακτήσαντες ἔδει νὰ ἀποδοθῶσιν. Εἶναι ζήτημα λελυμένον διὰ διατάξεων θετικῶν, αἵτινες πανταχοῦ εἰσιν αἱ αὐταί. Εἶναι δὲ ζήτημα, τὸ ὁποῖον οὕτω πάντως ἔδει νὰ λυθῇ, διότι καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον ἔχει συνωμολογημένην τοιαύτην σύμβασιν, ἀπαιτεῖ νὰ λύηται οὕτω τοιοῦτο ζήτημα. Μὴ λησμονῆτε δὲ, ὅτι ὑπὲρ πᾶν ἄλλο τὸ ἡμέτερον Κράτος ἔχει συμφέρον νὰ λύωνται τὰ τοιαῦτα ζητήματα ταχέως καὶ ἀσφαλῶς, διότι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἶναι Κράτος ναυτικόν, ὡς ἐκ τούτου διατρέχει κίνδυνον, νὰ βλέπῃ συμβαινούσας συχνοτέρας τοιαύτας λιποταξίας τῶν ἰδίων ναυτῶν. Ἔχομεν συμφέρον ὑπὲρ πᾶν ἄλλο Κράτος ν’ ἀποδίδωνται οἱ λιποτακτοῦντες ναῦται ταχέως καὶ ἀσφαλῶς, διότι δὲν ἀγνοεῖτε, ὅτι οὐχὶ σπανίως Ἕλληνες ναῦται λιποτακτοῦσιν...

§18Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀποδίδετε μομφὴν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, καὶ ἰδίως τὸν στρατὸν τῆς θαλάσσης...

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ στρατοῦ, κύριε Βουλευτά.

§20Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ ναυτῶν λιποτακτούντων, κύριε Βουλευτά, δὲν ὁμιλῶ δὲ περὶ ναυτῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ. Εἶναι γνωστόν, ὅτι οἱ ἡμέτεροι ναῦται, καθὼς ἐν γένει οἱ ναῦται τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, ὅταν εὑρεθῶσιν ἐπὶ ξένου ἐδάφους, εὕρωσι δὲ κέρδος εἰς τὴν ξηράν, ἐγκαταλείπουσι τὸ πλοῖον καὶ ἐγκαθίστανται εἰς τὴν ξηράν. Ἔχομεν πλῆθος τοιούτων ἐν Αὐστραλίᾳ...

§22Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁμιλεῖτε περὶ ἐμπορικῶν πλοίων;

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ ἐμπορικῶν ναυτῶν δι’ ἡμᾶς.

§24Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Αὐτοὶ εἶναι ναῦται τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ.

§25ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ· οἱ ἡμέτεροι ναῦται τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, ὅτι ἐλιποτάκτησαν.

§26Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀποδίδετε τοιαύτην μομφὴν, ὅπως τὸ εἴπετε.... (Θόρυβος).

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ· ἀφοῦ δὲν ἀντελήφθητε, μὴ μὴ διακόπτετε. Ἡ σύμβασις, ἡ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας, περιλαμβάνει, ὅπως καὶ ἄλλαι συμβάσεις, διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν πάντες οἱ λιποτακτοῦντες ναῦται, εἴτε τοῦ πολεμικοῦ, εἴτε τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ, ἀποδίδονται. Ἐνταῦθα ἔχομεν λιποταξίαν ναυτῶν τοῦ Ὀθωμανικοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ....

§28ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν ἀμφισβητεῖται τοῦτο παρ’ οὐδενός.

§29ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀμφισβητεῖται παρὰ συναδέλφου ὑμῶν.

§30ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὅ,τι ἀμφισβητεῖται, εἶναι, ἂν ἐγένετο ἡ λιποταξία ἀπὸ τοῦ πλοίου, ἢ ὄχι.

§31ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ. Ἐὰν, Κύριοι, ἡ ὑμετέρα λογικὴ κρίνῃ, ὅτι πλοῖον Τουρκικὸν δὲν εἶναι ἡ λέμβος ἡ Τουρκικὴ, τότε βεβαίως χωρεῖ ἡ ἀμφισβήτησις· ἐὰν ὅμως ἡ ὑμετέρα λογικὴ δὲν ἀμφισβητῇ τοῦτο, τότε βεβαίως οὐδεμία ἀμφισβήτησις χωρεῖ.

§32ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Εἴπετε ἐξ Ἑλληνικῆς λέμβου.

§33ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριοι, παρακαλῶ παύσατε νὰ διακόπτητε· ἔχετε καιρὸν νὰ ἀναβῆτε τὸ βῆμα καὶ ἀπαντήσητε. Ἐγὼ ἀνέβην, ἵνα καταθέσω τὰ ἔγγραφα καὶ δώσω ἐξηγήσεις τινάς· ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν παρῆλθε στιγμὴ ἄνευ διακοπῆς. Τοιουτοτρόπως δὲν δύναται νὰ γίνῃ λογικὴ συζήτησις. Λέγω θετικὰ γεγονότα· πᾶς, ὅστις ἔχει ἀντίῤῥησιν πρὸς αὐτά, ἢ φρονεῖ, ὅτι αἱ κρίσεις μου ἐπ’ αὐτῶν εἶναι πεπλανημέναι, δύναται νὰ ἀνέλθῃ καὶ νὰ φέρῃ παρατηρήσεις. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν οὕτως· ἂν ἡ λέμβος ἦναι πλοῖον, ἢ δὲν ἦναι πλοῖον. Δὲν ἠξεύρω τί ἄλλο εἶναι, ἀφοῦ ἐῤῥίφθη εἰς τὴν θάλασσαν καὶ εἶναι προωρισμένη νὰ πλέῃ δι’ ἱστίων καὶ κωπῶν.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδια: 1) περὶ ἀδείας συνομολογήσεως καὶ τροπῆς δανείων, 2) περὶ ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τῆς χρήσεως 1888, 3) περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ προσόντων νόμων ΑΡΞΓʹ τῆς 14 Μαΐου 1884 καὶ ΑΦΜΔʹ τῆς 28 Μαΐου 1887, ὡς πρὸς τοὺς παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ καὶ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ γραφεῖς αʹ τάξεως. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 220–222).

§35ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐζήτησε πίνακα τῆς διαχειρίσεως κεφαλαίων τινῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888. Κατατίθημι αὐτόν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 223). Ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας κ. Σάκκης ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τεσσάρων ἢ πέντε καταγγελιῶν κατὰ ὑπογραμματέως Καζιτόρη, κατὰ ἐπιθεωρητοῦ Χαραλάμπη, κατὰ Νικολάου Στυλιανοῦ καὶ ἄλλων τινῶν. Ὁ Εἰσαγγελεὺς Καλαμῶν, ἐρωτηθείς, ἀπαντᾷ, ὅτι οὐδεμία ἐκ τῶν ἀναφερομένων μηνύσεων ἐνεχειρίσθη κατὰ τῶν ἐν αὐτῇ μνημονευομένων προσώπων. Καταθέτω τὸ τηλεγράφημα. Ὁ Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας κ. Γ. Πετροπουλάκης εἶχε καὶ πάλιν ἐρωτήσει περὶ τῶν κατηγοριῶν κατὰ Ἀνδρακάκου. Καταθέτω τηλεγραφικὴν ἀπάντησιν τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν. Εἰς συμπλήρωσιν τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας κατέθηκα ὡς πρὸς τὰς ἐκκρεμεῖς καταγγελίας κατὰ τοῦ ἀνωτέρου ἐπόπτου τῶν μεταβατικῶν ἀποσπασμάτων τοῦ νομοῦ Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας, αἵτινες προήρχοντο ἐκ τῆς Εἰσαγγελίας Μεσολογγίου, καὶ καθ’ ἃς 5 ἢ 7 εἶχον ὑποβληθῆ καταγγελίαι, 4 ἐκ τῶν ὁποίων εἶχον περατωθῆ, καταθέτω καὶ τηλεγράφημα τοῦ Εἰσαγγελέως Λευκάδος, διότι ὑπώπτευσα, μὴ τυχὸν καταγγελίαι τινὲς εἶχον παραδοθῆ καὶ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν Λευκάδος διὰ τὰ τμήματα ἐκεῖνα τοῦ νομοῦ, τὰ ὁποῖα ὑπάγονται εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Λευκάδος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος εἶχε ζητήσει δικογραφίαν τινὰ κατὰ Περικλέους Ῥαυτοπούλου. Καταθέτω ταύτην. Ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτὴς εἶχεν ἐρωτήσει, τίς ἡ τιμὴ τοῦ ἄρτου, τοῦ χορηγουμένου εἰς τὴν ἐν Πάτραις φρουρὰν καὶ τοὺς καταδίκους, καὶ τίνες εἶναι οἱ χορηγηταί. Ἐὰν ἡ ἐρώτησίς του ἀναφέρηται εἰς τὸ λῆξαν ἔτος, πληροφορῶ αὐτὸν, ὅτι χορηγητὴς ἦτο ὁ Β. Καραμπέης, ἡ δὲ μερὶς τοῦ ἄρτου εἶχε κατακυρωθῆ ἀντὶ 29 λεπτῶν εἰς αὐτόν· ἐὰν ὅμως ἀναφέρηται εἰς τὸ ἔτος 1889, πληροφορῶ αὐτὸν, ὅτι δὲν ἐτελείωσεν ἀκόμη ἡ δημοπρασία. Ἡ 15 τοῦ μηνὸς, ἡ προχθὲς, ἦτο ἡ τελευταία ἡμέρα τρίτης δημοπρασίας, τῆς ὁποίας τὸ ἀποτέλεσμα δέν μοι ἀνεκοινώθη εἰσέτι, ἐφέτος ἔχομεν φθάσει κατὰ τὴν τρίτην ταύτην δημοπρασίαν εἰς 25½ λεπτῶν προσφορὰν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐνηργήθη ἡ τρίτη δημοπρασία τῇ 13, 14 καὶ 15 τοῦ μηνὸς καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας δὲν μοὶ ὑπεβλήθη μέχρι σήμερον.

§36ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ἐργασία σχετικῶς μὲ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, τὰς ἀναγομένας εἰς τὰς ποινικὰς ἐκτελέσεις ἀπὸ τοῦ 1853 μέχρι σήμερον;

§37ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Αἱ Εἰσαγγελίαι τῶν Ἐφετῶν ἔδωσαν πληροφορίας, ἐφ’ ὅσον ἠδύνατο ἑκάστη ἐξ αὐτῶν· τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἀπέστειλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης πληροφορίας τινὰς τῶν δύο Βασιλικῶν Ἐπιτρόπων, αἱ πληροφορίαι ὅμως αὐτῶν ἦσαν ἀτελεῖς, καὶ χθὲς ὑπέγραψα ἔγγραφον πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, παρακαλούμενον νὰ παραγγείλῃ τοῖς Β. Ἐπιτρόποις, νὰ καταστρώσωσι πίνακας, ὥστε νὰ ἦναι εὐκολωτέρα ἡ ἐκτίμησις τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔδωκαν, ἐλπίζω δ’ ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ ἔχω ἀπάντησιν· γίνεται δὲ ἡ τακτοποίησις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἀπὸ διαφόρους Εἰσαγγελίας συνελέξαμεν, περὶ τῆς ἐποχῆς, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ὑπάρχουσι στοιχεῖα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ....

§38ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Προέβητε εἰς κἀμμίαν ἐνέργειαν ἐπὶ τῆς προχθεσινῆς ἐπερωτήσεώς μου;

§39ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παραχρῆμα, διότι πρὶν ἐπικυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ, εἴχετε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ δώσητε ἰδιαιτέραν σημείωσιν, καὶ ἐτηλεγράφησα εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, ὑπομιμνήσκων αὐτῷ διαταγήν μου τῆς 3 ἢ 4 Δεκεμβρίου μηνὸς περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, ἐκδοθείσης ἐπὶ τῇ βάσει τῆς εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὑποβληθείσης τῶν κατοίκων ἀναφορᾶς. Εἴπετε, ὅτι εἶχον ἀναφερθῆ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ δὲν ἐγένετο τίποτε. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον διηύθυνεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἀναφορὰν, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης παρήγγειλε τὴν ἐπιοῦσαν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα νὰ ἐξετάσῃ, ἅμα δὲ λαβὼν τὴν ἐρώτησίν σας, ἐτηλεγράφησα πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα, νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας.

§40ΑΓΓ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀπέδωκε μομφὴν εἰς τὸν στρατὸν τῆς θαλάσσης, ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ παρατηρήσω εἰς αὐτὸν περὶ τούτου, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν ἀντελήφθην. Λέγω λοιπὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν, νὰ ἦναι βέβαιος, ὅτι οὐδέποτε θέλω ζητήσει πιστοποιητικὸν περὶ τῆς ἀντιλήψεώς μου, ἐὰν τοιαύτην ἔχω, ἢ οὔ· ἀντίληψιν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ περὶ τῆς ἀντιλήψεώς του νὰ φροντίζῃ καὶ περὶ αὐτῆς νὰ ζητήσῃ πιστοποιητικόν. Κατόπιν ἠθέλησε νὰ διορθώσῃ τὸ λάθός του, καὶ εἶπεν, ὅτι ὡμίλει περὶ τοῦ Ἐμπορικοῦ Ναυτικοῦ, ἐνῷ ὡμίλει περὶ τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης τοῦ Τουρκικοῦ Ἔθνους. Παρατηρῶ λοιπὸν, ὅτι ἄλλοτε δὲν δέχομαι τοιαύτας παρατηρήσεις ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, οὔτε παραδέχομαι πιστοποιητικὸν τῆς ἀντιλήψεώς μου, ἢ ὄχι, ὅταν δὲ θέλῃ νὰ ὀργίζηται, εἶναι κύριος νὰ πράττῃ τοῦτο ἐν τῷ οἴκῳ του.

§41ΡΙΚΑΚΗΣ. Διάφορα δυστυχήματα πυρκαϊῶν, συμβασῶν ἐν Πάτραις τελευταῖον, ὑπεχρέωσαν τὸν Ἐμπορικὸν Σύλλογον τῆς πόλεως νὰ ἐπικαλεσθῇ διὰ πράξεώς του τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἀποστείλῃ εἰς Πάτρας ἀπόσπασμα πυροσβεστικὸν, ὁριστικῶς διαμένον ἐκεῖ, ἀφοῦ ἡ πόλις προσφέρεται νὰ χορηγήσῃ τὸ οἴκημα καὶ ὅλα τὰ μηχανήματα.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μηχανήματα καὶ ἀντλίας ἔχομεν, καὶ θὰ ὦμεν πρόθυμοι νὰ ἀποστείλωμεν εἰς πᾶσαν πόλιν πυροσβεστικὸν σῶμα, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς καταβολῆς τῆς δαπάνης ὑπὸ τοῦ δήμου. Προσφέρομεν οὕτω λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς πυροσβεστικῆς ὑπηρεσίας τῶν πόλεων, τοὐτέστι διὰ τῆς παροχῆς τῆς ὑπηρεσίας ὑπὸ τοῦ στρατοῦ, ἀποδιδομένης ὅμως εἰς τὸ Δημόσιον τῆς δαπάνης ὑπὸ τοῦ δήμου.

§43ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσω, ἐὰν ἡ πόλις θέλῃ δεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην, οὐχ ἧττον ὅμως παρατηρῶ, ὅτι, ἀφοῦ ὑπάρχει στρατιωτικὸν σῶμα πυροσβεστικὸν, διατηρούμενον δημοσίᾳ δαπάνῃ, καὶ ἀφοῦ ἔχομεν στρατὸν 26,000, μεταξὺ αὐτῶν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν 100 ἄνδρας περισσοτέρους, οἱ ὁποῖοι νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτήν· π. χ. ἔχετε εἰς τὰς Πάτρας ἓν ἀπόσπασμα ἱππικοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν χρησιμεύει εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαιώθητε, ὅτι τὸ διατηροῦμεν ἐκεῖ ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ διότι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον διὰ τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τῶν Πατρῶν· ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ ἀνακαλέσωμεν τὸ ἀπόσπασμα ἄνευ βλάβης τῶν πραγμάτων τῶν Πατρῶν, βεβαίως ἠθέλομεν τὸ πράξει, αὐθωρεὶ δὲ ἠθέλομεν ἀνακαλέσει τὸ ἀπόσπασμα, ἐὰν ἐνομίζομεν, ὅτι πιστῶς ἐκφράζει τὸ φρόνημα τῶν Πατρῶν ὁ ἐξ αὐτῶν ἀντιπρόσωπος, εὐχαριστῶν τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἐπὶ τοιαύτῃ ζημίᾳ διατηροῦσαν ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ ἀπόσπασμα ἱππικοῦ, διὰ τῆς παρατηρήσεως, ὅτι τὸ ἀπόσπασμα εἶναι περιττόν.

§45ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι εἶναι ὀλιγώτερον ἀναγκαῖον ἀπὸ τὸ πυροσβεστικὸν σῶμα.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ἀναγκαζόμεθα νὰ διατηρῶμεν ἐκεῖ ἀπόσπασμα ἱππικοῦ, ἵνα χρησιμεύῃ ὡς ἀστυνομικὸν σῶμα.

§47ΡΙΚΑΚΗΣ. Λέγω, ὅτι οἱ πυροσβέσται εἶναι ἀναγκαιότατοι εἰς τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν ἀναφορὰν, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη, νομίζῃ, ὅτι πρέπει ν’ ἀπευθύνῃ τὴν πρότασιν ταύτην, αὕτη δύναται νὰ διαβιβασθῇ διὰ τοῦ Νομάρχου εἰς τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν, ὅπως ἀποφασίσῃ, ἐὰν θὰ δεχθῇ, ἢ ὄχι. Ἐγὼ τοῦτο μόνον γνωρίζω, ὅτι ὁ τόπος ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην πυροσβεστικοῦ σώματος, καὶ ἔχετε ὑπ’ ὄψει τὰ ἀποτελέσματα τῆς πυρκαϊᾶς τοῦ καταστήματος Μαμάκη....

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ πυροσβεστικὴ ὑπηρεσία ἀποτελεῖ ὑποχρέωσιν δημοτικήν· δῆμος, ὅστις θέλει νὰ ἔχῃ πυροσβεστικὴν ὑπηρεσίαν, ὀφείλει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν πρὸς τοῦτο δαπάνην. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δύναται νὰ τῷ παρέξῃ τὴν εὐκολίαν, ὅπως ὑποβάλῃ τὸ σῶμα ὑπὸ στρατιωτικὴν πειθαρχίαν, καὶ νὰ παρέξῃ καὶ τ’ ἄλλα πλεονεκτήματα τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἀναλάβῃ τὴν δαπάνην τῆς τοιαύτης ὑπηρεσίας.

§49ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὴν πυροσβεστικὴν ὑπηρεσίαν τῆς πόλεως Ἀθηνῶν τὴν συντηρεῖ ὁ δῆμος Ἀθηναίων;

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ τῆς πρωτευούσης εἶναι ἐξαιρετικά.

§51ΡΙΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν αὐτὴν τὴν ἐξαιρετικότητα νὰ τὴν ἔχητε καὶ διὰ τὰς Πάτρας, καὶ νὰ ἀποσπασθῶσιν ἐκεῖ 10 ἄνδρες. Συγχρόνως διὰ τῆς ἰδίας ἀναφορᾶς παρακαλοῦσι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὑποβάλλουσιν ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου πρὸς τὰς εὐκολίας τὰς ἐμπορικὰς, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ αἱ περὶ τοῦ κινητοῦ χαρτοσήμου. Ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὰς ἀνωνύμους ἑταιρίας καὶ τὰς Τραπέζας, νὰ μεταχειρίζωνται τὸ κινητὸν χαρτόσημον, εἰς τοὺς τραπεζίτας ὅμως δὲν τὸ δίδει, καὶ ἐννοῶ τοὺς τραπεζίτας ἐκείνους, οἵτινές εἰσι ἀνεγνωρισμένοι, καὶ ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ἐπιτηδευμάτων ὡς τοιοῦτοι ἀναφέρονται, καὶ τῶν ὁποίων τὰ βιβλία, ὅπως καὶ τὰ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, δύνανται ὁπωσδήποτε νὰ τεθῶσιν ὑπὸ τὴν ἐξέτασιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δύναται ν’ ἀπαιτήσῃ· παρακαλοῦσι δὲ, νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ εὐκολία αὕτη καὶ εἰς αὐτοὺς, διότι ὁ περιορισμὸς φέρει συνεπείας ἐπιζημίους εἰς τὸ ἐμπόριον. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ μελετήσῃ τὴν αἴτησιν ταύτην καὶ φέρῃ τὴν δέουσαν θεραπείαν.

§52ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Φωτήλας ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ νοθείας τοῦ σταφιδοκάρπου. Νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἦτο ἄξιον τοσαύτης περιφρονήσεως, ὥστε νὰ τεθῇ ἀκριβῶς εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει πολὺ τὸ ἐνδιαφέρον, καὶ πολὺ ἐπηρεάζει τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος, καὶ πολὺ συντελεῖ εἰς τὴν καλὴν ἐκτίμησιν τοῦ πράγματος εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς καταναλώσεως. Νομίζω λοιπὸν καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν εἰς τοῦτο, ἡ ὁποία κανονίζει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὸ εἰρημένον νομοσχέδιον θέσις κατάλληλος καὶ ἀνάλογος τῆς σπουδαιότητος αὐτοῦ, νὰ τεθῇ τοὐλάχιστον πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ πρὸ τῆς προσεχοῦς παραγωγῆς.

§53ΦΩΤΗΛΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. συνάδελφον διὰ τὴν μέριμνάν του περὶ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον ὑπέβαλον, ὑποθέτω δὲ, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ φέρῃ ἀντίῤῥησιν, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος εἶναι ἄξιον πολλῆς μελέτης, ἀλλὰ δι’ αὐτὸ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ τὸ προτάξωμεν, πρὶν ἢ ἡ βάσανος, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ ὑπέβαλεν ἡ ὑπηρεσία, καταστῇ πλήρης. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι τὰ ἐν τῇ προτάσει ταύτῃ θέλουσι θεωρηθῆ περιληπτέα ἐν νομοσχεδίῳ, ἐν τῷ ὁποίῳ θέλουσι περιληφθῆ καὶ ἄλλα τινά· ὅπως δήποτε ὑπάρχει πρὸ ἡμῶν ὁ χρόνος, διότι μέχρι τῆς προσεχοῦς ἐσοδείας θέλει ἡ Βουλὴ συνέλθει καὶ πάλιν, καὶ δύναται τότε νὰ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§55ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ διὰ τὴν σπουδαιότητα τοῦ ἀντικειμένου, ἀλλὰ καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ζητούμεθα νὰ ψηφίσωμεν, τῆς πιστώσεως τῶν 3,208,978 δρ., ἐπιθυμῶ νὰ παράσχῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν πληροφορίας τινὰς, σχετικὰς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων, καὶ ἰδίως πρὸς τὸν ὁπλισμὸν αὐτῶν. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι τελευταῖον ἰδίως συνέβησαν δυστυχήματα σχετικὰ πρὸς τὸ σύστημα τῶν πυροβόλων τοῦ Bange, καὶ βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν γινώσκει, ὅτι ἐσχάτως λ.χ. ἐθραύσθη ἓν τηλεβόλον. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἐπῆλθον καὶ ἄλλα δυστυχήματα ἐκ τούτου, ἀλλὰ τέλος πάντων ἐκ τῶν νέων τούτων γεγονότων, συνδυαζομένων πρὸς ἄλλα προηγούμενα, τίθεται εἰς ἀμφιβολίαν ἡ ποιότης τοῦ συστήματος τούτου. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τῆς ἀτελείας τοῦ συστήματος τοῦ Bange, σχετικῶς πρὸς τὸ σύστημα τοῦ Κρούπ, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Γαλλίᾳ, ὡς παρατηρῶ, καὶ εἰς τὴν ἐφημερίδα τὴν γαλλικὴν, τὴν «Revue Militaire Française», ἤρχισαν νὰ θορυβῶνται πολὺ καὶ ὁ Τύπος, καὶ ἡ κοινωνία καὶ τὸ Ναυτικὸν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν πυροβόλων τοῦ Bange. Τελευταῖον συνέβη τὸ συμβεβηκὸς, ὅτι ἐθραύσθη ἓν τηλεβόλον, ἀλλὰ συνέβησαν καὶ πολλὰ τοιαῦτα περιστατικὰ προηγουμένως, εἶδον δὲ κατ’ αὐτὰς εἰς ἐφημερίδας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημα....

§56ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐγένετο δεκτὸν, οὐδόλως πρόκειται νὰ μεταβληθῇ.

§57ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν πρόκηται νὰ γίνῃ μεταβολή τις· τὴν εἴδησιν ταύτην ὅμως εἶδον εἰς ἐφημερίδα ὑπουργικὴν ἀναγεγραμμένην.

§58ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἴμεθα ὑπεύθυνοι ἡμεῖς διὰ τοῦτο.

§59ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν λέγω, ὅτι εἶσθε ὑπεύθυνοι. Ἐπιθυμῶ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, εἰς ποῖον ἐργοστάσιον κατασκευάζονται τὰ πυροβόλα, καὶ ἂν ἐγένετο δοκιμή τις αὐτῶν· καὶ τοῦτο εἶναι σπουδαῖον, ἀφοῦ μανθάνομεν, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν συμβαίνουσι τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα διαταράσσουσι τὴν δημοσίαν γνώμην.

§60ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀλλὰ μάθετε, ὅτι συμβαίνουσι καὶ εἰς τὴν Ἀγγλίαν, Γερμανίαν καὶ παντοῦ.

§61ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τοιαῦτα ἀτυχήματα συνέβησαν εἰς τὰ πυροβόλα τοῦ συστήματος Κροὺπ, ὁποῖα παρατηροῦνται εἰς τὸ σύστημα τῶν πυροβόλων τοῦ Bange....

§62ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Βεβαίως συνέβησαν εἰς ὅλα τὰ συστήματα.

§63ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι συνέβησαν τοιαῦτα σχετικῶς πρὸς τὰ πυροβόλα τοῦ Κροὺπ, ὡς παρετηρήθη εἰς τὸ σύστημα τοῦ Bange, καὶ ὅταν βλέπωμεν εἰς Γαλλικὴν στρατιωτικὴν ἐφημερίδα ν’ ἀναφέρηται σειρὰ τοιούτων ἀτυχημάτων, καὶ ὅτι τὸ Ναυτικὸν ἤρχισε νὰ θορυβῆται ἐκ τούτου, νομίζω, ὅτι δικαιούμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν καὶ νὰ ζητήσωμεν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν,—ἐγὼ μάλιστα ἐνόμισα, ὅτι ἡ εἴδησις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρόκειται νὰ μεταβάλῃ τὸ σύστημα, εἶχε βασιμότητα....

§64ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οὐδεμίαν βασιμότητα ἔχει ἡ εἴδησις αὕτη.

§65ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, εἰς ποῖον ἐργοστάσιον κατεσκευάσθησαν τὰ πυροβόλα καὶ ὁ χάλυψ, διότι, καθὼς ἤκουσα ἀπὸ εἰδήμονας καὶ εἶδον εἰς δημοσιογραφικὰ φύλλα, ἐγείρεται ὑπόνοια, ὅτι ὁ χάλυψ, ἐξ οὗ πρόκειται νὰ κατασκευασθῶσι τὰ πυροβόλα, δὲν εἶναι ὁμοειδὴς, ἀλλ’ ἐκ διαφόρων ἐργοστασίων, καὶ θεωρεῖται μεγίστη ἔλλειψις καὶ ἐλάττωμα λίαν κινδυνῶδες διὰ τὰ πυροβόλα· ἤκουσα ἐπίσης, καὶ δὲν ἠξεύρω ἐὰν εἶναι ἀκριβὲς, —ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει μᾶς πληροφορήσει περὶ τούτου— ὅτι αὐτὸ τοῦτο τὸ κατάστημα, εἰς τὸ ὁποῖον παρηγγέλθησαν τὰ πλοῖα, ἔκαμε δήλωσιν, ὅτι οὐδεμίαν εὐθύνην ἀναλαμβάνει περὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἐκτελέσεως....

§66ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οὐδεμία τοιαύτη δήλωσις ἐγένετο.

§67ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν γένει δὲ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ καταθέσῃ καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῶν γνωστῶν γεγονότων δὲν ἐδόθη καιρὸς νὰ γίνῃ συζήτησις. Λέγων ταῦτα, βεβαίως δὲν προτίθεμαι νὰ ἐλέγξω τὴν ἐνέργειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἐπρόκειτο, εἰμὴ νὰ ἐκτελέσῃ τι, τὸ ὁποῖον ἦτο προαποφασισμένον καὶ αὐτὸς τὸ πολὺ ἴσως δύναται ἤδη νὰ προλάβῃ τινὰς συνεπείας κινδυνώδεις, ἀποῤῥεούσας ἐκ τῆς βάσεως, ἡ ὁποία ἀρχικῶς εἶχε τεθῆ πρὸς τὴν προμήθειαν τῶν πλοίων σχετικῶς, διότι, ὡς εἴπομεν καὶ πέρυσι, προμηθευόμεθα πλοῖα χωρὶς νὰ θέλωμεν.

§68ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὡς εἴπετε, ὄχι ὡς εἴπομεν.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἴπετε, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶναι ἀνεύθυνος, διότι ἡ προμήθεια ἐγένετο ὡς συνέπεια τῆς οἰκονομικῆς πράξεως, ἐνῷ, ὅτε ἐγένετο ἡ οἰκονομικὴ πρᾶξις, ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχε κεκλεισμένην τὴν παραγγελίαν.

§70ΘΕΟΤΟΚΗΣ (πρὸς τὸν κ. Χατζόπουλον). Καὶ πέρυσιν ἀπέδειξα, κύριε Βουλευτὰ, ὅτι ἔχετε ἐσφαλμένην ἰδέαν, καὶ πάλιν θέλω τὸ ἀποδείξει.

§71ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν ὑποβάλλω τὴν αἴτησιν ταύτην περὶ τῶν πληροφοριῶν ὡς πρὸς τὴν προμήθειαν τῶν πλοίων μὲ τὴν πρόθεσιν, τοῦ νὰ ἐπιφέρω ἔλεγχόν τινα καθ’ ὑμῶν. Ἐὰν μάλιστα αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας θέλω λάβει παρ’ ὑμῶν, ἦναι ἀποχρῶσαι, βεβαίως τὸν ἐλάχιστον ἔλεγχον δὲν θέλω ἐπιφέρει· πληροφορίας ἰδίως ζητῶ ἐπὶ τοῦ παρόντος, καὶ τὰς στηρίζω εἰς γεγονότα πασίγνωστα. Διὰ νὰ μὴ λαμβάνω πάλιν τὸν λόγον ἐπὶ ζητήματος ὁπωσδήποτε σχετικοῦ, ὑπομιμνήσκω γενικῶς, ὅ,τι εἶναι γνωστόν: ποῖα ἔξοδα ὑφίστανται ὁ τόπος ὡς πρὸς τὰ δημόσια ἔργα; ποίας δαπάνας ἰδίως προὐκάλεσε καὶ προκαλεῖ ἡ γνωστὴ ἀποστολὴ τῶν ξένων; Βεβαίως, ὅταν τοιαῦται δαπάναι ἔκτακτοι ἐπιβαρύνωσι τὸν λαόν, ὁ ὁποῖος δὲν πιστεύω νὰ εὑρίσκεται εἰς πολλὴν εὐεξίαν οἰκονομικὴν, δὲν δυνάμεθα, εἰμὴ μετὰ περιεργείας νὰ παρατηρῶμεν. Ἐὰν ὑπάρχῃ τελειότης τις ἔκτακτος, ἀνάλογος πρὸς τὴν δαπάνην ταύτην εἰς τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐκτελοῦνται· ὅταν δὲ παρουσιάζωνται ἀτοπήματα, πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν ὁποίων προσκαλοῦμεν τοὺς μηχανικοὺς τοὺς Ἕλληνας, βεβαίως τὸ πρᾶγμα καταντᾷ σκανδαλῶδες. Φέρομεν ξένους μηχανικούς, (καὶ δὲν ἐννοῶ ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἀμφισβητήσω τὴν ἱκανότητα αὐτῶν) ἀλλὰ παρετηρήθη, ὅτι τοιαῦτα συνέβησαν, τοιαῦται ἀτέλειαι ἐπαρουσιάσθησαν εἰς τὴν κατασκευὴν μερικῶν ἔργων, ὥστε ἐδέησεν ἡ ὑπηρεσία νὰ προσκαλῇ τοὺς ἐντοπίους μηχανικούς, ὅπως ἐξελέγξωσι τὰ ἔργα τῶν ξένων μηχανικῶν, καὶ ἐν τούτοις καὶ πολλὰ ἐπληρώσαμεν καὶ ἐξακολουθοῦμεν πληρόνοντες διὰ τὴν ξένην ἀποστολήν. Ὡς παράδειγμα τοιούτων ἀτελειῶν καὶ ἀτοπημάτων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ θεωρηθῶσιν ἀπροσδόκητα, θὰ ἀναφέρω τινὰ περιστατικά, ἅτινα βεβαίως ἔχουσι τὴν ἀξίαν των. Καὶ εἰς ἐφημερίδα ἀκόμη ὑπουργικὴν παρετήρησα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῆς στέγης τῶν Ἀνακτόρων, ὡς ἐν παραδείγματι, ἡ ὁποία βεβαίως κατεσκευάσθη τῇ ὁδηγίᾳ ξένου μηχανικοῦ, ἐπαρουσίασεν ἀτέλειαν, ἡ ὁποία προὐξένησε μεγίστην ἐντύπωσιν. Μάλιστα νομίζω, ὅτι εἶναι ἀληθὲς καὶ τὸ διαδοθὲν, ὅτι ἐν τοῖς Ἀνακτόροις ἠναγκάσθησαν νὰ μεταχειρισθῶσιν ἀλεξιβρόχια! καὶ δὲν πιστεύω, ὅτι λόγῳ μόνον ἀστεϊσμοῦ, πρὸς παράστασιν τῆς ὑπερβολικῆς ἀποτυχίας, ἐλέχθη, ὅτι αὐτὴ ἡ βασιλόπαις Ἀλεξάνδρα μίαν ἡμέραν ἠναγκάσθη νὰ ἵσταται ὑπὸ τὴν στέγην τῶν Ἀνακτόρων ἐντὸς δωματίου μὲ τὸ ἀλεξιβρόχιον, διότι τὰ ὕδατα ἔῤῥεον ῥαγδαῖα διὰ τῆς στέγης τῆς νέας. Καὶ ἐν τούτοις, διὰ νὰ κατασκευασθῇ ἡ στέγη τῶν Ἀνακτόρων, ἐδαπανήθησαν 170,000 δραχμῶν! Τὸ Ὑπουργεῖον, ὡς παρατηρῶ καὶ εἴς τινα νεωστὶ ἐκδοθεῖσαν ἐφημερίδα, τὴν «Ἐργάνην», ἔλαβέ τινα φροντίδα καὶ διέταξε μηχανικοὺς ἐντοπίους, νὰ ἐξελέγξωσι τὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο, καὶ κρίνωσιν, ἐὰν ἐκ τοῦ ἐργολάβου, ἢ ἔκ τινος ἄλλης αἰτίας, προῆλθεν αὐτὴ ἡ οἰκτρὰ ἀποτυχία. Ἐπιτροπή, ἐξετάσασα τὰ τοῦ ἔργου, ἀπεφάνθη τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «1ον. Ὅτι ἡ οἰκτρὰ κατάστασις τῆς στέγης ὀφείλεται εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τῆς διὰ φύλλων ψευδαργύρου Menant ἐπικαλύψεως, ἀκαταλλήλου διὰ στέγας μικρᾶς κλίσεως, ὡς ἡ τῆς ἐν λόγῳ. «2ον. Ὅτι κίνδυνος νέας πυρκαϊᾶς ὑφίσταται καὶ πάλιν, οὔσης τῆς στέγης κατὰ τὸ πλεῖστον ξυλίνης. 3ον. Ὅτι, κακῶς ὑπολογισθέντος τοῦ ἀνὰ τετραγωνικὸν μέτρον φορτίου, ἐπῆλθεν αὔξησις δαπάνης κατὰ 25% ἐπὶ πλέον, ἤτοι 20,000 δραχμῶν. «4ον. Ὅτι τὸ ὑπὸ τοῦ ἐργολάβου ὑποβληθὲν πρὸ τῆς ἐκτελέσεως ἴδιον σύστημα ἐντελῶς σιδηρᾶς στέγης, ἀποῤῥιφθὲν δὲ ὑπὸ τοῦ Γάλλου μηχανικοῦ κ. Bally, τοῦ καὶ μελετήσαντος τὸ ἔργον, ἦτο ἀσυγκρίτως ὑπέρτερον καὶ ἀσφαλέστερον κατὰ ἐνδεχομένης πυρκαϊᾶς, ἢ τὸ ἐφαρμοσθέν, ὅπερ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ τῶν μηχανικῶν ἀπεδέχθη. Καὶ 5ον. Ὅτι ὁ ἐργολάβος οὐδεμίαν ὑπέχει εὐθύνην τῆς καταστάσεως τοῦ κτιρίου, ἅτε ἐκπληρώσας κατὰ γράμμα ἁπάσας τὰς ὑποχρεώσεις του, ἐπενεγκὼν μάλιστα, τῇ ἐγκρίσει πάντοτε τὴν διευθυνόντων τὸ ἔργον μηχανικῶν, καὶ τροποποιήσεις ἐπὶ τὸ βέλτιον» κλπ. κλπ. Κατόπιν ἡ Ἐπιτροπὴ προτείνει τὰ πρὸς θεραπείαν. Κατὰ 25,000 δραχμῶν, λέγει, ἀλλ’ ὡς πληροφοροῦμαι, ἡ δαπάνη εἶναι μεγαλειτέρα. Ἕως 50,000 δραχμῶν ἐδαπανήθησαν περιπλέον, ἕνεκα τοῦ κακοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη. Καὶ βλέπετε, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀτελειῶν μικρῶν, ἀλλὰ περὶ χονδροειδεστάτων ἀτελειῶν, αἱ ὁποῖαι παρετηρήθησαν, ἀνεγνωρίσθησαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν ὑπὸ ἐπιτροπῆς Ἑλλήνων μηχανικῶν, τοὺς ὁποίους διέταξεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξετάσωσι τὰ τῆς στέγης. Σφάλμα τοῦ ἐργολάβου οὐδὲν ὑπῆρξε. Δαπανῶνται λοιπὸν τὰ χρήματα, σκορπίζονται, καὶ κατόπιν προσκαλοῦμεν τοὺς Ἕλληνας μηχανικούς, καὶ ἀποκαλύπτουσι τὴν τοιαύτην κατάστασιν! Εἶναι δὲ γεγονὸς τοῦτο ἀναμφισβήτητον, ἡ πλήρης ἀποτυχία τῆς στέγης τῶν Ἀνακτόρων. Πρὸς τί λοιπὸν αἱ μεγάλαι δαπάναι; Οἱ ἡμέτεροι μηχανικοὶ ἔχουσι τὴν ἀξίωσιν, ὅτι δύνανται νὰ κατασκευάζωσι στέγην, καὶ ὑφ’ ὅλων ἀνεγνωρίσθη, ὅτι ὅλως διόλου νέον σύστημα ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς στέγης τῶν Ἀνακτόρων. Ἤθελον νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου ἐν γένει πληροφορίας καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας τοῦ Ἀχελῴου, διότι, καθ’ ἃ μοὶ γράφουσιν ἐκ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, παρετηρήθησαν ἐλλείψεις, αἱ ὁποῖαι ὑποπίπτουσιν εἰς τὴν παρατήρησιν καὶ τῶν ἁπλουστέρων. Δὲν ἀποφαίνομαι ἐκ προοιμίων, διότι βεβαίως οὔτε ἐπεθεώρησα τὴν γέφυραν, οὔτε εἶμαι εἰδήμων, διὰ νὰ κρίνω ὁ ἴδιος περὶ τῶν ἀτελειῶν τούτων, ἀλλ’ οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ καὶ τοῦτο σχετίζεται μὲ τὴν προσδοκίαν καὶ τὴν ἀξίωσιν τελειοτέρας διευθύνσεως τῶν δημοσίων ἔργων ἐν Ἑλλάδι, χάριν τῶν ὁποίων δαπανᾶται τόσον χρῆμα, ἐπιθυμῶ νὰ χορηγήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον σχετικάς τινας πληροφορίας, διὰ νὰ ἴδωμεν, πῶς δαπανᾶται τέλος πάντων τὸ δημόσιον χρῆμα. Πρῶτον, παρατηροῦσιν εἰδήμονες, ὅτι κακῶς εἶχε προτιμηθῆ τὸ σύστημα τῆς σιδηρᾶς γεφύρας, ἀντὶ τῆς λιθίνης, τῆς ὁποίας ἡ κατασκευὴ ἦτο τοσούτῳ μᾶλλον εὐθηνὴ ἐκεῖ, καθόσον ὑπῆρχεν ὑλικὸν πρόχειρον ἡ λιθινὴ γέφυρα θὰ εἶχε τὸ πλεονέκτημα, ὅτι ἡ κατασκευὴ αὐτῆς συντελεῖ εἰς τὴν πρόοδον τῆς τέχνης καὶ ὅτι δὲν ἐξέρχεται τὸ χρῆμα εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, θὰ εἶχε καὶ ἄλλα πλεονεκτήματα. Μόνον παρατηρεῖται, ὅτι γίνεται δαπάνη τις μεγαλειτέρα, ἀλλ’ ἀπέναντι τῶν ἐλαττωμάτων τῆς σιδηρᾶς γέφυρας, μία τοιαύτη μικρὰ ὑπέρβασις δαπάνης εἶναι λίαν δεδικαιολογημένη. Μάλιστα νομίζω, ὅτι εἶχεν ἀποφασισθῆ λιθίνη νὰ γίνῃ ἡ γέφυρα αὕτη, καὶ εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἐκτέλεσις, κατόπιν ὅμως μετεβλήθη τὸ σχέδιον, δὲν ἠξεύρω διὰ τίνα λόγον, καὶ παρηγγέλθη γέφυρα σιδηρᾶ. Καὶ, ὅπως λέγουσιν, εἰς τὴν σιδηρᾶν αὐτὴν γέφυραν ὑπάρχουσι μέγιστα ἐλαττώματα· λ. χ., ὅτι αἱ ῥάβδοι αἱ σιδηραῖ, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐπὶ τῆς γεφύρας, δὲν εἶναι μονοκόμματοι, ἀλλὰ τεμάχια προσκεκολημμένα, ὅτι καὶ αὐταὶ αἱ ὀπαὶ ἀκόμη δὲν ἀντιστοιχοῦσιν ἡ μία πρὸς τὴν ἄλλην, καὶ ὅτι ἠναγκάσθησαν νὰ ἐλαττώσωσι τὸ πάχος τῶν ἥλων, τῶν boulons, διὰ νὰ δύνανται νὰ χωροῦν ταῦτα. Παρουσιάζονται λοιπὸν ἀτέλειαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι καταληπταὶ εἰς πάντας. Λέγουσιν, ὅτι καὶ ἡ ποιότης τοῦ σιδήρου εἶναι ἀθλία, ἀλλὰ περὶ τούτων δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς ν’ ἀποφανθῶμεν, ἂν δὲν στηριχθῶμεν εἰς πληροφορίας εἰδημόνων· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὁ Σνάϊδερ, ὁ εἰδικώτατος περὶ τὰ τοιαῦτα, ἐστάλη ἐκεῖ πρὸς ἐπιθεώρησιν τῆς γέφυρας, παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ μᾶς παρουσιάσῃ τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὁ Σνάϊδερ ὑπέβαλε περὶ τῆς γέφυρας ταύτης....

§72ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀλλοδαπός!

§73ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον ἐπιχείρημα θέλετε νὰ ἐξαγάγητε ἐκ τούτου; Ἀφοῦ σᾶς λέγω, ὅτι αἱ ἐλλείψεις ὑποπίπτουσιν εἰς τὴν ἀντίληψιν πάντων, πῶς θ’ ἀμφισβητήσω, ὅτι ὁ εἰδικώτατος κ. Σνάϊδερ δὲν ἤθελε τὰς ἀναγνωρίσει; Ἀκούω αἰτιάσεις καὶ ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ περὶ τούτου λεπτομερείας δὲν ἔχω, οὔτε δύναμαι νὰ δώσω ἐκ τῶν προτέρων πίστιν· ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἔχῃ πληροφορίας τοιαύτας, ὅτι θὰ ἔλαβεν αἰτιάσεις ἀναλόγους καὶ θὰ ἔλαβεν ἀφορμὴν, νὰ ἐξελέγξῃ τὸ βάσιμον τῶν αἰτιάσεων τούτων. Λέγουσιν, ὅτι ἐπίβλεψις ἀνάλογος δὲν ὑπάρχει, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς ἐνδιαφερόμενος περισσότερον....

§74ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ταύτην τὴν στιγμὴν εὑρίσκεται ἐκεῖ ὁ Γκοτλὰν, εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν τοὺς σιδηροδρόμους, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι· εἶναι ἐκεῖ καὶ ἐπιτηρεῖ τὸ ἔργον.

§75ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ κάμω κατηγορητήριον· ἐκ προοιμίων εἶπον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λαμβάνων τὰς πληροφορίας, θὰ ἔσπευσε νὰ ἐξετάσῃ προσηκόντως. Οὐχ ἧττον ὅμως, ἐπειδὴ ὁπωςδήποτε ἐγείρονται τοιαῦται αἰτιάσεις, ἃς ὑποθάλπουσιν ἴσως καὶ τὰ ἄλλα παράπονα τῶν κατοίκων ἐκεῖ, τὸ παράπονον, ὅτι ἡ Ἑταιρία ἔχει ὅλους τοὺς ἐργάτας αὐτῆς ξένους, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴν τὴν ἐπίβλεψιν, τὴν ὁποίαν μοὶ παριστᾷ ταύτην τὴν στιγμὴν, ὅτι ἐνασκεῖ ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Ἐγὼ ἐπρόκειτο μόνον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχήν του, ἀφ’ ἑνὸς ἐπὶ τῆς δαπάνης τῆς ὑπερόγκου, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται ὁ τόπος ἐν γένει διὰ τὴν συγκοινωνίαν καὶ τὰ δημόσια ἔργα, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἐπὶ τῶν παρατηρουμένων σκανδαλωδῶν πολλάκις ἐλλείψεων, τὰς ὁποίας ἐξελέγχουν οἱ ἐντόπιοι μηχανικοί. Εἶναι τὸ ζήτημα τόσον σπουδαῖον, καθόσον ἀπό τινος χρόνου κατελήφθημεν ἀπὸ ἓν εἶδος ξενοφροσύνης, τὸ ὁποῖον φέρει εἰς τὴν ἐν γένει δημοσίαν ὑπηρεσίαν τοῦ τόπου ἓν εἶδος ἐξευτελισμοῦ, διότι δὲν ἐννοεῖ τις, εἰς τί χρησιμεύουσι πλέον οἱ ἐντόπιοι μηχανικοί· ἂν χρειάζηται ξένος μηχανικὸς καὶ διὰ μίαν στέγην, τί τοὺς θέλομεν τοὺς ἰδικούς μας; Ἐκάμαμεν μίαν στέγην τῶν Ἀνακτόρων καὶ ῥέουν τὰ ὕδατα ἐντὸς, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν συμβαίνει οὔτε εἰς τὴν τελευταίαν καλύβην χωρικῶν! Ἡ δαπάνη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς βεβαίως δὲν εἶναι μικρά· ἦτο πολὺ ἀνωτέρα πρὶν ἐλαττωθῇ τελευταῖον, ἀλλὰ πάντοτε μένει 150,000 δρ. δαπάνη, ἡ ὁποία κατὰ τὸ 1885 ηὐξήθη, διότι πολλῶν μηνῶν οἱ μισθοὶ ηὔξησαν ἀπὸ τοῦ 1887–1888. Ἐπεθύμουν μάλιστα διὰ τοὺς τρεῖς τελευταίους ἐκ τῶν ἀναφερομένων μηχανικῶν, νὰ μάθω, ἐὰν ἔχουν διπλώματα καὶ ποῖα διπλώματα, ἢ ἂν ἦναι ἁπλοῖ ἰδιῶται, καὶ πῶς, ἀφοῦ εἶναι ἁπλοῖ ἰδιῶται, λαμβάνουσιν ἐτησίως 5,440, 5,200, καὶ 4,800 δραχμάς. Ἀπέναντι τοιαύτης ἀνισότητος, ἀπέναντι τοιαύτης διαφορᾶς καὶ τοιαύτης προτιμήσεως, δὲν ἀπογοητεύονται οἱ ἐντόπιοι μηχανικοί; Ἀλλὰ, διὰ νὰ φαινώμεθα, ὅτι τέλεια πράγματα εἰς τοιαύτην ἐποχὴν πράττομεν, ὅτι τὰ τοῦ τόπου εἶχον ὅλως ἀγροίκως, οὕτως εἰπεῖν, ἐφέραμεν πρὸς ἐπίδειξιν τοὺς ξένους. Ἐπίσης καὶ εἰς ἄλλα παρετηρήθησαν τοιαῦται ἐλλείψεις. Ἐπρόκειτο περὶ τῶν Ὀλυμπίων, ἀπεδείχθη δ’ ὅτι ἐγένετο δαπάνη πρόσθετος, ἕνεκα ἀτελείας τῶν ἔργων, πολλῶν χιλιάδων δραχμῶν περιπλέον. Ἐπρόκειτο περὶ δεξαμενῆς· ἐδόθη τὸ σχέδιον ὑπὸ Γάλλου μηχανικοῦ, τὸ σχέδιον αὐτὸ ὑπεβλήθη εἰς Ἐπιθεωρητὴν τῶν δημοσίων ἔργων τῆς Γαλλίας, καὶ ὁ Ἐπιθεωρητὴς ἀπήντησεν, ὅτι εἶναι ἀτελέστατον. Λοιπὸν διατὶ πληρόνομεν τόσα; τὸ ἓν ἀπέτυχε, τὸ ἄλλο ἐναυάγησε· διατὶ πληρόνομεν;

§76ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχεν ὑποσχεθῆ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ πολλῶν ἡμερῶν, ὅτι θὰ ἔδιδε πληροφορίας, σχετικὰς πρὸς τηλεγράφημα πολίτου τινὸς ἐκ Βονίτσης, τοῦ Κ. Μαρκαντώνη, καταγγέλλοντος τὸν ἐκεῖ Ἀνθυπομοίραρχον...

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὔριον.

§78ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω, ἂν δὲν γίνωμαι ὀχληρὸς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπενθυμίζων αὐτῷ ἐπερωτήσεις, ἃς πρὸ 40 ἡμερῶν ἐγγράφως τῷ εἶχον ἀπευθύνει.

§79ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τί ἀπέβλεπον;

§80ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μία ἐξ αὐτῶν ἀπέβλεπεν εἰς τὸν νόμον, τὸν ψηφισθέντα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, περὶ συστάσεως Ὑποταμείων. Ἠρώτων, ἂν τὰ καθήκοντα δημοτικῶν εἰσπρακτόρων ἀνετέθησαν εἰς ταμίας ἢ ὑποταμίας, τίνων δήμων ὡρισμένως καὶ ἕνεκα τίνων λόγων κλπ.

§81ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὡς πρὸς τοῦτο θέλω δυνηθῆ αὔριον νὰ σᾶς φέρω τὰς πληροφορίας.

§82ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἐζήτησα, δεύτερον, τὰ πρωτόκολλα τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν Δημοτικῶν ταμείων τοῦ Κράτους, τὰ συνταχθέντα ὑπὸ τῶν Δημάρχων ἢ τῶν Διοικητικῶν Ἀρχῶν κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν, καὶ πίνακα, ἐμφαίνοντα τοὺς ἐν τῷ Κράτει ἐλλειμματίας δημοτικοὺς εἰσπράκτορας, τὸ ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος ἑκάστου, ὡς καὶ τὰ ἀναλογοῦντα εἰς ἕκαστον δῆμον χρηματικὰ ποσὰ, τὰ ἐκ προστίμων καὶ χρηματικῶν ποινῶν ἐπὶ ἀγροζημίαις ἰδίως καὶ ζωοκλοπαῖς προερχόμενα, μὴ εἰσπραχθέντα δὲ ἕνεκα παραγραφῆς τῶν σχετικῶν ποινικῶν ἀποφάσεων· τρίτον, πληροφορίας σχετικὰς πρὸς τὰ Λιμενικὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους καὶ τὴν Δημοτικὴν ὁδοποιΐαν, καὶ ἑτέρας, περὶ ὧν παραπέμπω ὑμᾶς εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς 7ης Δεκεμβρίου, καὶ τῶν ὁποίων τινὲς ἀπέβλεπον εἰς τοπικὰ τῆς κοινότητος Βονίτσης συμφέροντα.

§83ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὀφείλω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς σας, ἡ ὁποία κατέχει πολλὰς σελίδας τῶν πρακτικῶν, ἔδωκα παραγγελίαν, νὰ ζητηθῶσι τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς δόσιν τῶν πληροφοριῶν ἔγγραφα· ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ἐθεωρήθη δυσχερέστατον, διότι ὁλόκληρα ἀρχεῖα Νομαρχιῶν ἔπρεπε νὰ μετακινηθῶσιν, ὅπως εὑρεθῶσιν αἱ πληροφορίαι· διὰ τοῦτο ὁ Νομάρχης Ἀκαρνανίας ἔσπευσε νὰ στείλῃ πρὸς ἡμᾶς ὁλόκληρον τὸ ἀρχεῖον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζητήσατε. Ἔχω δὲ τὸ ἀρχεῖον τοῦτο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἐστενοχωρούμην, διότι σταλὲν πρό τινων ἡμερῶν ἐζητεῖτο πάλιν, ἐνῷ δὲν ἔβλεπον ὑμᾶς ἐδῶ, ὅπως σᾶς παρακαλέσω νὰ ἔλθητε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἴδητε ποῖα ἔγγραφα εἶναι χρήσιμα.

§84ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐδῶ ἤμην, ἐνόμιζον δὲ, ὅτι φροντίζετε ἐν τῷ μεταξὺ νὰ ἑτοιμασθῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησα. Ἂν δὲ νομίζητε, ὅτι ἐζήτουν πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνάμην νὰ ζητήσω, ἢ τὰ ὁποῖα, διὰ νὰ εὑρεθῶσιν, ἀπήτουν μῆνας ὁλοκλήρους, φρονῶ, ὅτι εἴχετε τὸ καθῆκον νὰ μοὶ κάμητε τὴν παρατήρησιν ἔκτοτε, διὰ νὰ περιορίσω τὸν κύκλον τῆς ἐπερωτήσεώς μου· ἀλλὰ τοῦτο δὲν τὸ ἐπράξατε.

§85ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐφρόντισα αὐθωρεὶ νὰ συλλεχθῶσιν αἱ πληροφορίαι· θὰ φέρω ἐδῶ ὁλόκληρον τὸ ἀρχεῖον τῆς Νομαρχίας Ἀκαρνανίας, ἵνα κάμητε χρῆσιν αὐτοῦ.

§86ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν τὸ ἀρχεῖον αὐτὸ δὲν περιέχῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ζητῶ, εἶναι περιττόν. Θέλω σᾶς παρακαλέσει νὰ φροντίσητε νὰ κομισθῇ, μόνον ὅ,τι ἐζήτησα.

§87ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς ἀπαντήσω σήμερον.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατέθηκα εἰς τὸ Προεδρεῖον τὴν τηλεγραφικὴν ἀπάντησιν τοῦ Μοιράρχου Βονίτσης, ἣν εἶχον ἐν τῷ φακέλλῳ καὶ ἀνεῦρον. Ὥστε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας δύναται νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶχε ζητήσει χθὲς πληροφορίας τινὰς περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τροποποίησιν τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου, καὶ ἰδίᾳ τὰς σημειώσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίξαμεν τὴν μεταβολὴν τοῦ δασμολογίου ὡς πρὸς τὰ ζῶα καὶ ὡς πρὸς τὴν ξυλείαν. Ὑποβάλλω ἔκθεσιν συνοπτικὴν περὶ τῶν δύο τούτων μεταβολῶν, δύναμαι δὲ νὰ ὑποβάλω καὶ φακέλλους πληρεστέρους, ἂν τυχὸν ὁ κ. Βουλευτής, ἀφοῦ λάβῃ γνῶσιν τῶν ἐν τῇ ἐκθέσει, ζητήσῃ αὐτούς. Δύναται μάλιστα καὶ νὰ τυπωθῇ ἡ ἔκθεσις, ὡς ἐπεξηγοῦσα τὸ νομοσχέδιον. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 224).

§89ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω τὰς πληροφορίας περὶ τοῦ τακτικοῦ προσωπικοῦ τοῦ Σχολείου τῶν Βιομηχάνων τεχνῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀργολίδος Βουλευτής. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 225). Ἀπαντῶν δὲ καὶ εἰς τὴν χθὲς ὑπομνησθεῖσαν ὑπόθεσιν τῆς ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων, λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ἐνόμιζον, ὅτι προσήχθη εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ δὲν εὑρέθη μέχρι τοῦδε, καὶ γίνεται ἔτι ἔρευνα. Ἐν περιπτώσει μὴ εὑρέσεως, θέλω φροντίσει περὶ ὑποβολῆς ἄλλου.

§90ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Σχετικῶς πρὸς τὰς κατατεθείσας πληροφορίας παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ὑπενθυμίσω αὐτῷ, ὅτι τρίτην φορὰν κατὰ τὴν 29 Δεκεμβρίου π. ἔ. παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ πληροφορίας τινὰς, σχετικὰς πρὸς τὰ δημόσια ἔργα τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς, περὶ τῶν ὁποίων ἐποιήσατο τότε μνείαν καὶ ἂν σκέπτηται νὰ τὰς ὑποβάλῃ, ἢ ὄχι. Τῷ ὑπομιμνήσκω τὴν αἴτησίν μου καὶ ἤδη, τετάρτην φοράν. Πρὸς δὲ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀντίγραφα τῶν ἀποφάσεων τοῦ Νομάρχου Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας ἐπὶ τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν δήμων Τρικκάλων, Στυμφαλίας καὶ Σικυῶνος, ὡς καὶ ἀντίγραφα τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν δήμων τούτων.

§91ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶχεν ὑποσχεθῆ νὰ καταθέσῃ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα τῶν μεταθέσεων καὶ παύσεων δημοδιδασκάλων ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου καὶ ἐντεῦθεν. Μοὶ εἶπε τότε, ὅτι εἶναι ἀόριστος ἡ αἴτησίς μου αὕτη, διὸ τῷ εἶπον νὰ καταθέσῃ τὰ δικαιολογητικὰ τῶν μεταθέσεων καὶ παύσεων τῶν τελευταίων 15 ἡμερῶν. Κατὰ τὴν ἰδίαν ἐποχὴν τὸν ἠρώτησα ἐγγράφως, ἂν, ὡς λειτουργοῦσι τὰ Διδασκαλεῖα, ἐκπληρῶσι τὸν προορισμόν των, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει, τίνα ἔλαβε πρόνοιαν, ὅπως λειτουργήσωσι τοὐλάχιστον ἐν τῷ μέλλοντι. Ἠρώτησα, ἕνεκα τίνων λόγων κατηργήθη τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσσης κατὰ προτίμησιν, ἀφοῦ τοῦτο εἶχε διπλασίους σχεδὸν μαθητὰς τοῦ Διδασκαλείου Κερκύρας, τὸ ὁποῖον διετηρήθη. Πρό τινων δὲ ἡμερῶν ἠρώτησα, ἐπειδὴ ἐκ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἐχίνου παραπονοῦνται καὶ πάλιν, ὅτι τὸ Δημοτικόν των Σχολεῖον ἀργεῖ ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου, ἂν ἀργῇ διότι κατηργήθη τὸ Σχολεῖον, ἢ διότι δὲν ἐλήφθη πρόνοια ν’ ἀντικατασταθῇ ὁ μετατεθεὶς ἐκεῖθεν δημοδιδάσκαλος.

§92ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀληθῶς, Κύριοι, εἴς τινας ἐκ τῶν ἐρωτήσεων, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος μοὶ εἶχεν ἀπευθύνει, δὲν εἶχον δώσει ἀπάντησιν, διότι ἐνόμιζον, ὅτι δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ δώσω τοιαύτην· ὡς ἠκούσατε ὅμως πρὸ ὀλίγου, ἐπιμένει νὰ μάθῃ παρ’ ἐμοῦ, ἂν τὰ Διδασκαλεῖα λειτουργῶσι καλῶς, ἢ κακῶς. Ἡ ἀπάντησις τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ἀναμείνῃ παρ’ ἐμοῦ, ἦτο, ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Διδασκαλείων, φρονῶ, ὅτι τὰ Διδασκαλεῖα ἔχουσι καλῶς, καὶ λειτουργοῦσι ἐπίσης καλῶς. Δευτέρα ἐρώτησις, εἰς ἣν δὲν ἀπήντησα, εἶναι, διατὶ κατὰ προτίμησιν κατηργήθη τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσσης. Ὡς γνωστὸν, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐνόμισεν ἀναγκαῖον χάριν οἰκονομίας νὰ ἐλαττώσῃ τὴν πίστωσιν περὶ Διδασκαλείων· ὅτε ἀνελάβομεν τὴν Κυβέρνησιν, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1886 ἦτο κεκυρωμένος καὶ ἔπρεπε νὰ ἐφαρμοσθῇ, καταργουμένου ἑνὸς ἐκ τῶν Διδασκαλείων, ἐπειδὴ δὲ τὸ ἐν Λαρίσσῃ Διδασκαλεῖον ἦτο πράγματι διαλελυμένον, καθόσον καὶ τὸ διδακτήριον εἶχε καταληφθῆ ὑπὸ στρατοῦ καὶ τὸ προσωπικὸν εἶχε διασκορπισθῆ, τοποθετηθὲν εἰς διαφόρους ἄλλας θέσεις, ἔκρινα ὀρθότερον, ἵνα τοῦτο ἐξακολουθήσῃ ἀργοῦν. Ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος, πόσοι ὑπεράριθμοι Διδάσκαλοι ὑπάρχουσιν εἰς τὰ Σχολεῖα, ἀπαντῶ, ὅτι οὐδεὶς εἰς οὐδὲν Σχολεῖον ὑπάρχει ὑπεράριθμος...

§93ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε βέβαιος;

§94ΜΑΝΕΤΑΣ. Βεβαίως· διότι δὲν ὑπάρχει διάταξις, ὁρίζουσα τὸν ἀριθμὸν τῶν διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ διδάσκωσιν ἐν ἑκάστῳ Σχολείῳ. Ὁ ἀριθμὸς τῶν διδασκάλων ὁρίζεται κατὰ κανόνας τινὰς θεωρητικοὺς, ὡς ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν. Παραδέχονται, ὅτι ἕκαστος διδάσκαλος δὲν δύναται νὰ διδάσκῃ τελεσφόρως περισσοτέρους τῶν 60–70 μαθητῶν· ἐν πᾶσι δὲ τοῖς Δημοτικοῖς ἡμῶν Σχολείοις οἱ διδάσκαλοι, οἱ διδάσκοντες, εἶναι ὀλιγώτεροι τοῦ ἀριθμοῦ, τὸν ὁποῖον ἡ τοιαύτη ἀναλογία ὁρίζει. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἑτέραν ἐρώτησιν, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸν πληροφορήσω· ἓν μόνον πληροφορῶ αὐτὸν ὁριστικῶς, ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου περὶ τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως οὐδὲν Σχολεῖον κατηργήθη.

§95Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐπαναλάβω, τί ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως προέβαλε πρὸς δικαιολογίαν του διὰ τὸν περιορισμὸν τῶν Διδασκαλείων κατὰ ἕν, διότι ἐνδέχεται νὰ σφάλλω, μὴ ἀντιληφθεὶς καλῶς τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λεχθέντα. Ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τοῦ Διδασκαλείου τούτου, ὁ Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι κατηργήθη τὸ Διδασκαλεῖον τῆς Θεσσαλίας διότι τὸ μὲν οἰκοδόμημα εἶχε καταληφθῆ ὑπὸ τοῦ στρατοῦ, τὸ δὲ προσωπικὸν εἶχε διασκορπισθῆ...

§96ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἕνεκα τούτου προὐτιμήθη νὰ καταργηθῇ τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσσης, διότι ἓν Διδασκαλεῖον ἔπρεπε νὰ καταργηθῇ, ἀφοῦ εἶχεν ἀφαιρεθῆ ἡ πίστωσις.

§97ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διατὶ ἡμεῖς ἀφῃρέσαμεν τὴν πίστωσιν, προθύμως δυνάμεθα νὰ δώσωμεν λόγον. Ἀλλ’ ὑμεῖς διετηρήσατε τὴν κατάργησιν ταύτην καὶ κατὰ τὸ 1888 καὶ κατὰ τὸ 1889. Ἀποδέχεσθε λοιπὸν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους κατηργήσαμεν τὴν πίστωσιν. Διατὶ λοιπὸν ἐπιῤῥίπτετε τὴν εὐθύνην εἰς ἡμᾶς;

§98ΜΑΝΕΤΑΣ. Κατὰ τὸ 1887 καὶ 1888 ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων δὲν μᾶς ἐπέτρεπε νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἀνασυστάσεως τοῦ Διδασκαλείου τούτου. Ἐλπίζω βραδύτερον νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ προστεθῇ πίστωσις, ὅπως λειτουργήσῃ ἐκ νέου καὶ τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσσης.

§99ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ἔφερεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν κατάργησιν τοῦ Διδασκαλείου Λαρίσσης, δὲν μοι φαίνεται ὀρθός, διότι ἠδύνατο νὰ ἐνοικιάσῃ ἄλλο οἴκημα μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ στρατοῦ κατάληψιν τοῦ Διδασκαλείου· ἀλλὰ προσέτι δέν μοι φαίνεται καὶ ἀκριβής, διότι, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μετὰ τὴν ἐπιστρατείαν ἐλειτούργησε τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσσης ἐπί τινα χρόνον καὶ εἶχε σταλῆ Διευθυντὴς ἐκεῖ...

§100ΜΑΝΕΤΑΣ. Τὸ Διδασκαλεῖον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ κατὰ τὸ σχολικὸν ἔτος 1886–1887, διότι, ὡς προεῖπον, εἶχεν ἀφαιρεθῆ ἡ σχετικὴ πίστωσις. Ἀληθῶς κατὰ τὰ μέσα τοῦ Ἰουλίου μηνὸς ὁ Διευθυντὴς εἶχε διορισθῆ Γενικὸς Ἐπιθεωρητὴς καὶ ἑπομένως εἰργάσθη, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἔναρξιν τοῦ σχολικοῦ ἔτους ἀπελύθη.

§101ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἐπίσης ἀκριβές, ὅτι τὰ Διδασκαλεῖα λειτουργοῦσι καλῶς, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργῶσι καλῶς Διδασκαλεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα διδάσκουσι καθηγηταί, μὴ ἔχοντες τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα, ὡς εἶναι ἐν Εὐρώπῃ· διότι καθηγηταὶ Πανεπιστημίων καὶ Γυμνασίων δὲν δύνανται νὰ διδάσκωσιν εἰς Διδασκαλεῖα εἰδικὰ μαθήματα. Ἀλλ’ οὔτε δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὁ ἀναγκαῖος ἀριθμὸς εἰδικῶν διδασκάλων διὰ τὰ τρία Διδασκαλεῖα· πολλοὶ ὑπάρχουσι, τινὲς μάλιστα σπουδάσαντες δαπάνῃ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ τοῦ Συλλόγου πρὸς διάδοσιν τῶν Ἑλληνικῶν γραμμάτων, ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἔχοντες ὑποχρέωσιν διὰ τοῦτο πρὸς τὸ Δημόσιον...

§102ΜΑΝΕΤΑΣ. Δὲν γνωρίζω οὐδένα, σπουδάσαντα εἰδικῶς τὰ παιδαγωγικά, ὁ ὁποῖος νὰ μένῃ ἄνευ θέσεως.

§103ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ὁ κ. Μιχαλόπουλος...

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι συζήτησις αὐτή. Συζήτησις κατ’ ἐρωταπόκρισιν δὲν ἐπιτρέπεται, κατὰ τὸν Κανονισμὸν (θόρυβος).

§105ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνόσῳ, κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπαντᾷ εἰς τὸν κ. Σακελλαρόπουλον, ἑπομένως συγκροτεῖται μία συζήτησις διαλεκτικὴ, δὲν πρέπει ν’ ἀπαγορεύσητε τὸν λόγον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Σακελλαρόπουλον, ἐβεβαίωσεν, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει, μὴ ἔχων θέσιν· ὁ κ. Σακελαρόπουλος ἀπήντησεν, ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτος, καὶ ὠνόμασεν αὐτόν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐπιτρέπῃ τοιαύτην συζήτησιν.

§107ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τόσον ἁπλοῦ πράγματος, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ τὴν ἐρωτήσητε. Ἐγὼ δὲν ἐνοχλῶ συχνὰ τὴν Βουλὴν, πολὺ σπανίως λαμβάνω τὸν λόγον, καὶ ὁσάκις ὁμιλῶ, δὲν ἐνοχλῶ τινα, οὔτε κακῶς φέρομαι πρός τινα, ἑπομένως ὁ τρόπος σας οὗτος πρὸς ἐμὲ εἶναι ἄτοπος, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§108ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Περιττὸν, κύριε Βουλευτά· ἐξακολουθήσατε.

§109ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὑποθέτω, ἀγνοεῖ, ὅτι ὑπάρχει διαθέσιμος τοιοῦτος διδάσκαλος, ἐπανελθὼν ἐκ Γερμανίας πρὸ δύο ἢ τριῶν μηνῶν, ὁ κ. Μιχαλόπουλος, ὁ ὁποῖος ἐδίδασκεν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον ἐνταῦθα, καὶ τελευταῖον ἐπὶ 3 ἔτη μετέβη δαπάνῃ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐσπούδασεν εἰς Γερμανίαν.

§110ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ὅτι ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας ἡμῶν ἐπαρχίας ὑπάρχει ὁ κύριος Ἰωάννης Ἀποστολόπουλος, ὁ ὁποῖος ὡσαύτως εὑρίσκεται ἐκτὸς ὑπηρεσίας.

§111ΜΑΝΕΤΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ γεωπόνου.

§112ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ Διδασκαλεῖα ὑπάρχει ἀνάγκη καὶ γεωπόνου.

§113ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας συναδέλφου ἐνεῖχον πολὺ τὸ σπουδαῖον· καὶ λυποῦμαι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καθ’ ἃ συνειθίζει, μετὰ τόσης ἀφελείας καὶ ἀπειρίας ἅπτεται ζητημάτων, ἀξίων πλείονος παρ’ αὐτοῦ προσοχῆς. Ὁ κ. συνάδελφος λίαν εὐλόγως ἠρώτησε τὸν κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν, ἂν τὰ Διδασκαλεῖα λειτουργῶσιν εὐδοκίμως καὶ καρποφόρως, κατὰ τὸν ὀργανισμὸν, τὸν ἰσχύοντα, καὶ τοὺς κειμένους νόμους, ἂν τηρῶνται ἐν αὐτοῖς οἱ κανονισμοί. Ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς, ἀντὶ ν’ ἀπαντήσῃ προσηκόντως εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, εἶπεν, ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, τροποποιοῦν τὸν κείμενον ὀργανισμὸν, ἕπεται, ὅτι τὰ Διδασκαλεῖα λειτουργοῦσι κανονικῶς, καὶ οὐδεμίαν ἔχει ἀφορμὴν νὰ μὴ ἐγκρίνῃ τὴν λειτουργίαν αὐτῶν. Σχολεῖα τοιαῦτα, ἐν οἷς μορφοῦνται οἱ διδάσκαλοι καὶ μορφωταὶ τοῦ λαοῦ, ἔδει νὰ ἐφελκύωσιν ἄγρυπνον καὶ αὐστηρὰν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Περὶ αὐτῶν δὲ κρίνων καὶ δίδων πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του τὰς ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων, τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου τεταγμένων νὰ ἐπιθεωρῶσι τὰ Διδασκαλεῖα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτων νὰ παρέχῃ εἰλικρινεῖς, λεπτομερεῖς καὶ ἀκριβεστάτας, ὡς ὁ νόμος ὑποθέτει, πληροφορίας. Ἐὰν δὲ δὲν ἔχῃ ὑπ’ ὄψει τοιαύτας, ὡς μὴ μεριμνήσας περὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν Διδασκαλείων, ἢ ἂν δὲν ἔχῃ μελετήσει ταύτας, ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ ἀναβολήν, μέχρις οὗ μελετήσει τὰς ἐκθέσεις καὶ τοὺς ὀργανισμοὺς, καὶ κατόπιν ἐν γνώσει καὶ συνειδήσει, προκειμένου περὶ τοιούτου σοβαρωτάτου ζητήματος, νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ δώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας. Ὁ δὲ λόγος, ὅτι πάντες οἱ νόμοι λειτουργοῦσι καὶ πᾶσαι αἱ Ἀρχαὶ ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκόν των, ἐν ὅσῳ δὲν σπεύδει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ μεταβολὰς, ἤτοι ἐφ’ ὅσον δὲν εὑρίσκει λόγον νὰ ὑποβάλῃ νομοθετήματα, τροποποιητικὰ τῶν κειμένων καὶ λειτουργούντων νόμων, δὲν εἶναι λόγος ἀποχρῶν τῆς καλῆς καταστάσεως τῶν Διδασκαλείων, ὃν σοβαρῶς δύναται νὰ προβάλῃ Ὑπουργὸς, ἐπερωτώμενος ἐπὶ τοιούτου ζητήματος. Εἶναι ἁπλοῦς modes dicendi, καὶ οὐδὲν πλέον. Ἀλλ’ ἔχω καθῆκον, ἐπειδὴ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξηνέχθησαν ἔννοιαι, μὴ συμφωνοῦσαι πρὸς τὰ πράγματα καὶ πρὸς τὴν νομοθεσίαν, παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅπως διὰ βραχέων σᾶς δώσω ὀλίγας πληροφορίας, ἐπανορθωτικὰς τῶν ὅλως ἀνακριβῶς παρ’ αὐτοῦ ῥηθέντων, ὥστε, ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπερωτηθῇ εἰς τὸ μέλλον παρὰ συναδέλφου τινὸς, νὰ ἦναι εἰς θέσιν ν’ ἀπαντήσῃ ἀκριβέστερον καὶ ἐγγύτερον τῇ ἀληθείᾳ, πρὸ πάντων δὲ ἐν ἐπιγνώσει τῶν κειμένων καὶ λειτουργούντων ὀργανισμῶν. Τὰ Διδασκαλεῖα διαιροῦνται εἰς δύο, χωριστὰ, ἀλλ’ ὀργανικῶς συναφῆ τμήματα: εἰς τὸ θεωρητικὸν, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἔχει ἀναθέσει εἰς τὸ διδακτικὸν προσωπικὸν τῶν Διδασκαλείων, ἐπιτετραμμένον νὰ παρέχῃ τὴν θεωρητικὴν διδασκαλίαν, διὰ τῆς ὁποίας ὁ διδάσκαλος πρόκειται νὰ λάβῃ τὰς ἀναγκαίας θεωρητικὰς γνώσεις, ὅσαι εἶναι πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ ἐπαγγέλματος αὑτοῦ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖαι, διαιρούμεναι εἰς φυσιογνωστικὰς, εἰς ἱστορικὰς καὶ θρησκευτικὰς, κατὰ τὸ περὶ τούτου χωριστὸν Β. Διάταγμα· καὶ εἰς τὸ πρακτικὸν τμῆμα, ἐν ᾧ γίνονται ἐπὶ διετίαν αἱ πρακτικαὶ ἀσκήσεις ἐν ταῖς μεθόδοις, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ ἕτερον ἡμισφαίριον τῆς ὅλης σφαίρας, τῆς περιλαμβανούσης τὴν θεωρητικὴν διδασκαλίαν καὶ τὴν πρακτικὴν ἄσκησιν. Τὸ δεύτερον τμῆμα περιλαμβάνει τὴν πρακτικὴν ἄσκησιν, δηλ. τὴν σπουδὴν τὴν πρακτικὴν τῶν μεθόδων τῆς διδασκαλίας, τὴν στηριζομένην ἐπὶ ψυχολογικῶν νόμων καὶ ἐπὶ ἐπιστημονικῶν ἀρχῶν τῆς παιδαγωγικῆς. Ἄνευ τῆς πρακτικῆς ἀσκήσεως, ἥτις εἶναι διὰ τὸν διδάσκαλον, ὅ,τι τὸ Νοσοκομεῖον διὰ τὸν ἰατρὸν, εἶναι ἀδύνατον νὰ μορφωθῇ διδάσκαλος, δυνάμενος νὰ ἐπιτελέσῃ τὴν ὑψηλὴν αὑτοῦ ἐντολὴν, τουτέστι νὰ ἀναπτύξῃ ἐναρμονίως τὸν νοῦν καὶ μορφώσῃ τὸν χαρακτῆρα, ὃν παρ’ αὐτοῦ ἀπεκδεχόμεθα. Τὸ πρακτικὸν τοῦτο τμῆμα, ἐν ᾧ αἱ ἀσκήσεις, εἶναι τὸ Πρότυπον λεγόμενον Σχολεῖον, προσηρτημένον καὶ συναφὲς τῷ Διδασκαλείῳ. Τὰ Β. Διατάγματα, ἤτοι οἱ ὀργανιστικοὶ αὐτῶν κανονισμοὶ εἰσι χωριστοί· ἄλλος ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Διδασκαλείου, καὶ ἄλλος ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Προτύπου. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τοῦ ὀργανισμοῦ, καθ’ ἣν νομοθετοῦνται τὰ περὶ Διδασκαλείων πανταχοῦ· ὁ διχασμὸς ἐν ὀργανικῇ ἑνότητι κρατεῖ παντοῦ, ὅπου ὑπάρχουσι Διδασκαλεῖα (écoles normales)· τοιοῦτο σύστημα εἰσήχθη καὶ ἐν Ἑλλάδι, καὶ λειτουργεῖ ἀπὸ τοῦ 1878, ὑπὸ τοῦ νῦν ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ἀλλ’ ἵνα λειτουργήσῃ τὸ σύστημα τοῦτο λυσιτελῶς, χρήζει λειτουργῶν πρὸς τοῦτο, δι’ ἐπιστημονικῆς μορφώσεως εἰδικῶς παρεσκευασμένων. Ὅπως, ἵνα λειτουργήσῃ στρατὸς, ἔχομεν ἀνάγκην στελέχεων, οὕτω, ὅπως λειτουργήσῃ ἓν καθολικὸν ἐν τῷ Κράτει παιδαγωγικὸν τοῦ λαοῦ σύστημα, ἔχομεν ἀνάγκην ὀργάνων ἁρμοδίων καὶ εἰδικῶς πρὸς τὴν ὑψηλὴν ταύτην ἐπαγγελίαν μεμορφωμένων· διότι ἄλλως ἅπαντα, ὅσα δαπανῶμεν εἰς συντήρησιν Σχολείων τοῦ λαοῦ, ἤτοι οὐκ ὀλίγα ἑκατομμύρια, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι τὰ ῥίπτομεν εἰς τὴν θάλασαν, καὶ τὸ χείριστον, ἀφίνομεν ἐν ἀμαθείᾳ καὶ κακοπαιδευσίᾳ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Καὶ τὰ 22 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησαν οἱ δῆμοι ἀπὸ τοῦ 1856 μέχρι τῆς σήμερον, καὶ τὰ κατ’ ἔτος νῦν δαπανώμενα 2,500,000, πάντα ταῦτα, καὶ αἱ 200,000 δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι ἀναγράφονται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ δαπανῶνται εἰς συντήρησιν τῶν Διδασκαλείων, πάντα ταῦτα δαπανῶνται εἰς μάτην, ἂν μὴ πλῆρες παιδαγωγικὸν σύστημα λειτουργήσῃ ἐν τοῖς Διδασκαλείοις καὶ τοῖς Δημοτικοῖς Σχολείοις. Βεβαίως δὲ παριστῶμεν Ἔθνος ἀνατολικὸν εἰς τὰ ὄμματα παντὸς ἐμπείρου περὶ ταῦτα, μανθάνοντος, ὅτι λειτουργεῖ σύστημα Διδασκαλείων, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀριθμὸν εἰδικῶν καθηγητῶν, τῶν ἀπαιτουμένων, ὅπως τὸ σύστημα τοῦτο λειτουργήσῃ. Ἐνῷ τὸ σύστημα τοῦτο, νομοθετηθὲν, λειτουργεῖ ἀπὸ τοῦ 1878, ἐν τούτοις οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια περὶ μορφώσεως εἰδικῶν καθηγητῶν Διδασκαλείων, καίτοι ἔχομεν ἀνάγκην πρὸς τοῖς ὑπάρχουσι νὰ συστήσωμεν ἀνυπερθέτως καὶ ἓξ τοὐλάχιστον πρὸς τούτοις ἀῤῥένων καὶ ἄλλα τόσα θηλέων, ἂν πρόκηται νὰ ἔχωμεν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν διδασκάλων πρὸς λειτουργίαν πέντε χιλιάδων Σχολείων ἑκατέρων τῶν φύλων, ὧν ἐν λιτότητι χρήζομεν. Τὰ τέσσαρα Διδασκαλεῖα, τὰ συστηθέντα, συνεστήθησαν ἐν μεγίστῃ στενοχωρίᾳ τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ, λογίων, εἰδικῶν περὶ τὰ παιδαγωγικὰ καὶ μεθοδολογικὰ, παντελῶς ἐλλιπόντων. Καὶ γινώσκω τοῦτο, διότι εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸν κλάδον τοῦτον, καὶ ἐγὼ συνέστησα καὶ ὠργάνωσα τὰ Διδασκαλεῖα, ὁ δὲ ὀργανισμὸς οὗτος εἶναι ὁ λειτουργῶν. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι μετὰ πολλῆς δυσκολίας κατώρθωσα νὰ στρατολογήσω τέσσαρας καθηγητὰς εἰδικοὺς, ἐπιμελείᾳ ἄλλων μορφωθέντας καὶ ἐκ τυχηρᾶς συμπτώσεως ἀποδεχθέντας τὴν θέσιν, εἰς τοὺς ὁποίους ἠδυνήθημεν νὰ ἐμπιστευθῶμεν μίαν τοιαύτην ὑψηλὴν, ἐπαναλαμβάνω, καὶ χαλεπὴν ἐντολήν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, ἀπὸ τοῦ 1880 μονίμως σχεδὸν κυβερνῶσα καὶ ὑπ’ ὄψει ἔχουσα καὶ ἐφαρμόζουσα τὸ σύστημα τοῦτο, χωρὶς νὰ τολμήσῃ, οὔτε νὰ τὸ μεταβάλῃ, οὐδὲ νὰ τὸ τροποποιήσῃ, οὐδόλως ἀπέβλεψεν εἰς τὴν ἐπιβάλλουσαν ἀνάγκην μορφώσεως καθηγητῶν ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ, οὐδεμίαν πρόνοιαν ἔσχε περὶ παρασκευῆς τῶν ἀναγκαίων ὀργάνων πρὸς λειτουργίαν αὐτῶν. Σᾶς ἀπέδειξα χθὲς, καὶ πολλάκις ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, ἵνα μορφωθῇ καὶ ἀποκτήσῃ λόγου ἀξίαν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἔχει ἀνάγκην 40 Διδασκαλείων, ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων· διότι τὰ ὑπάρχοντα, ἐπαναμβάνω, δὲν ἐπαρκοῦσιν, ὅπως ἀναπληρῶσι τὰ ἐν ταῖς τάξεσι τῶν διδασκάλων μένοντα κενά. Τί λέγω; Δὲν ἀπολύουσι κατ’ ἔτος διδασκάλους τόσους, ὅσοι εἶναι ἀναγκαῖοι, οὐδὲ κατὰ τὸ ἥμισυ, ἵνα ἀναπληρῶσι τὰ κατ’ ἔτος κενὰ λόγῳ γήρατος, λόγῳ νόσου καὶ ἄλλων βιωτικῶν περιπετειῶν. Σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι δὲν θὰ παρέλθῃ πενταετία, ὅτε οὐχὶ 800, ἀλλὰ 2,000 γραμματοδιδάσκαλοι ἀντὶ διδασκάλων θὰ διδάσκωσι· διότι γινώσκω κάλλιστα, ὅτι μετὰ δύο ἢ τρία ἔτη, ἂν δὲν λάβωμεν πρόνοιαν, ὁλόκληρος ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις θὰ περιέλθῃ εἰς χεῖρας ἁπλῶν καὶ ἀμαθῶν γραμματοδιδασκάλων, δηλ. τῶν καταστροφέων τούτων τῆς ἑλληνικῆς νεολαίας. Διότι, τί ἐννοεῖτε λέγοντες γραμματοδιδασκάλους; Τοιοῦτοι εἶναι εἷς ἱερεὺς ἀπαίδευτος, ἢ εἷς δευτεροετὴς τοῦ Ἑλληνικοῦ Σχολείου, εἷς Ἀναγνώστης τοῦ χωρίου του, ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἰδέαν οὐδὲ περὶ Σχολείων, οὐδὲ περὶ γνώσεων, οὐδὲ περὶ παιδαγωγικῆς μορφώσεως, χαρακτῆρος καὶ ἤθους, οὐδὲ περὶ οὐδενὸς ἄλλου. Δαπανᾶτε δὲ, Κύριοι, ἐπὶ ματαίῳ καὶ ὀλέθρῳ· διατί; Οὐχὶ διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν γνωρίζει τὴν ἐκ τοιούτων τυφλῶν διδασκάλων γινομένην πνευματικὴν καταστροφὴν, ἣν ἐγὼ σᾶς ἀνέπτυξα, ἀλλὰ διότι πιέζεται ὁ πολιτευτὴς ὑπὸ τῶν πολιτῶν, ἐνστίκτως, οὕτως εἰπεῖν, ζητούντων διδάσκαλον τῶν παίδων, πιέζει ὁ Δήμαρχος τὸν Βουλευτήν, πιέζει ὁ Βουλευτὴς τὸν Ὑπουργὸν, καὶ οὕτω δίδομεν ὡς μίαν πανάκειαν τῆς πνευματικῆς ταύτης νόσου τὸν γραμματοδιδάσκαλον, ἐν γνώσει ἀπατῶντες τοὺς ἁπλουστέρους. Ὁ χωρικὸς διατελεῖ ἐν τῇ ἀμαθείᾳ, ἣν σᾶς περιέγραψα ἐν ἑτέρᾳ μου ἀγορεύσει· φρονεῖ δὲ, ὅτι ὁ γραμματοδιδάσκαλος δύναται νὰ μορφώσῃ τὸν παῖδά του, διότι βλέπει, ὅτι ὑπάρχει εἷς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος ἔχει ἕνα κώδωνα καὶ ἓν βιβλίον καὶ συναθροίζει περὶ ἑαυτὸν καθ’ ἡμέραν τοὺς παῖδας καὶ τοὺς ἀπασχολεῖ τυπικῶς, ὡς μηχανάς, ἐν τῷ Σχολείῳ· καὶ μένει ἥσυχος, καὶ ἐν συνειδήσεως γαλήνῃ μεταβαίνει εἰς τὸν ἀγρόν του, νομίζων, ὅτι ἡ Πολιτεία, ὑπὲρ τῆς ὁποίας εἰσφέρει ἐκ τοῦ ἱδρῶτός του, ἐξετέλεσεν ὡς πρὸς τοῦτο τὸ καθῆκον αὐτῆς. Οὐδόλως κατανοεῖ τὸ μέγεθος τῆς προσγιγνομένης αὐτῷ ὑπὸ τῆς Πολιτείας ἀδικίας. Διότι, ἂν ἦτο ἀνεπτυγμένη ἡ δημοσία συνείδησις διὰ τὴν ἀστοργίαν ταύτην τῆς Πολιτείας, ἥτις, ἀπατῶσα τὸν λαὸν, διατηρεῖ λειτουργοῦσαν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν τοιαύτην, σκοτιστικὴν τοῦ νοῦ καὶ στρεβλωτικὴν τῆς καρδίας, μόνον τὸ ζήτημα τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἐγείρῃ κοινωνικὴν ἐπανάστασιν. Νομίζει ὁ χωρικὸς, ὅτι οἱ παῖδες, οἱ φοιτῶντες εἰς τὰ Σχολεῖα καὶ διδασκόμενοι παρὰ τῶν γραμματοδιδασκάλων, μορφοῦνται ὅπως δήποτε καὶ προάγονται ἠθικῶς καὶ διανοητικῶς δι’ αὐτῶν. Διὰ τοῦτο εἰς 800 ἀνέρχονται τὰ Γραμματοδιδασκαλεῖα καὶ λειτουργοῦσιν 800 γραμματοδιδάσκαλοι τυφλοί, ταχθέντες νὰ ὁδηγήσωσι τοὺς τυφλούς. Καὶ τοῦτο καλεῖται παρ’ ἡμῖν δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, καὶ δι’ αὐτὴν δαπανῶνται 2,200,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἀλλ’ ἵνα μορφώσωμεν διδασκάλους, ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρχωσιν εἰδικοὶ καθηγηταί, διδάσκοντες καὶ ἀσκοῦντες αὐτοὺς εἰς τὴν ἐφαρμογὴν πρὸ πάντων τῶν μεθόδων ἐν τοῖς Προτύποις. Ἀλλ’ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον εἶναι, ὁ Διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου καὶ ὁ Διευθυντὴς τοῦ Προτύπου νὰ τυγχάνωσιν ἐπιστήμονες εἰδικοί. Ἡ ἔλλειψις δὲ εἰδικῶν καθηγητῶν τῶν Διδασκαλείων διὰ τὸν λοιπὸν κύκλον τῶν μαθημάτων δύναται κατά τινα τρόπον νὰ ἀναπληρωθῇ ἐπί τινα χρόνον, μέχρις οὗ κατορθωθῇ νὰ μορφῶνται καὶ οὗτοι εἰδικῶς. Διὰ τοῦτο μάλιστα εἶπον, ὅτι εἰς ἕκαστον Διδασκαλεῖον εἶναι ἀναγκαῖοι τοὐλάχιστον τρεῖς εἰδικοὶ περὶ τὰ παιδαγωγικὰ καθηγηταί. Ἐὰν λοιπὸν ἔχωμεν δέκα Διδασκαλεῖα, ἔχομεν ἀνάγκην τριάκοντα τοὐλάχιστον τοιούτων ἀνδρῶν. Δὲν ἀρκεῖ δὲ ἡ τελειοτάτη λειτουργία τοῦ Διδασκαλείου, ὅπως ἔχωμεν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἀξίαν τῆς ἀποστολῆς της, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο καὶ ἐπιθεώρησις πεφωτισμένη καὶ ἐνδελεχὴς τοῦ Σχολείου. Ἐπικράτειαι πεπολιτισμέναι, τὸ Βέλγιον, ἡ Πρωσσία, ἡ Γαλλία, παρὰ ταῖς ὁποίαις λειτουργεῖ παρόμοιον σύστημα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πρὸς τὸ ἡμέτερον, ἔχουσιν ὀργανώσει σῶμα Ἐπιθεωρητῶν, οἱ ὁποῖοι εἰδικῶς ἐκπαιδεύονται, καὶ εἰδικὰ προσόντα διὰ τὴν λειτουργίαν ταύτην εἰσὶν ἐπιβεβλημένα διὰ νόμων, καθοριζόντων τὰ τῶν Ἐπιθεωρητῶν εἰδικὰ προσόντα. Ὅπως παρ’ ἡμῖν ἀπαραιτήτως ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ὁ καθηγητὴς τοῦ Γυμνασίου, ὁ καθηγητὴς τοῦ Διδασκαλείου, ἵνα διορισθῇ, ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὡρισμένα διὰ νόμου προσόντα, οὕτως ἐν Γαλλίᾳ, ἐν Βελγίῳ, ὁ Ἐπιθεωρητὴς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ ὁ Ἐπιθεωρητὴς τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως ὀφείλει νὰ ἔχῃ κεκτημένα εἰδικὰ πρὸς τὸ καθῆκόν του προσόντα, ὀφείλει νὰ ἀκολουθήσῃ κύκλον θεωρητικὸν καὶ πρακτικὸν μαθημάτων, ὅπως ἔχῃ τὸ δικαίωμα διορισμοῦ, ὀφείλει νὰ μορφωθῇ πρὸς τοῦτο, ἵνα διορισθῇ Ἐπιθεωρητής. Ὁ Ἐπιθεωρητὴς εἶναι συμπλήρωμα ἀναγκαῖον τοῦ Σχολείου, εἶναι ὄργανον σχολικὸν, ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, παντὸς ἐκπαιδευτηρίου, οὐδὲ αὐτοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἐξαιρουμένου. Διότι καὶ ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ Πανεπιστημίου ἔχουσιν αἱ Πολιτεῖαι τεταγμένους ἐπιτρόπους. Ἡμεῖς ὅμως, ὡς ἀληθεῖς Ἀνατολῖται, δαπανῶμεν τρία ἑκατομμύρια πρὸς συντήρησιν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, χωρὶς νὰ ἔχωμεν οὐδὲ ἕνα Ἐπιθεωρητήν. Δὲν εἶναι τοῦτο οἰκτρόν; Εἰς τί δὲ κατέφυγε, νομίζετε, ἡ Κυβέρνησις ἐφέτος; Ἔστειλε τοὺς δημοδιδασκάλους τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ, ἵνα ἐπιθεωρήσωσι τοὺς συναδέλφους αὐτῶν, καὶ οὗτοι ὑπέβαλον τὰς περὶ τῶν Σχολείων ἐκθέσεις, ἐκ τῶν ὁποίων ἀνέγνωσά τινας· ἐὰν δὲ ἠθέλετε ἀναγνώσει ταύτας, ἠθέλετε ἀπορήσει καὶ λυπηθῆ διὰ τὴν ἁπλότητα τῶν ἀποστειλάντων αὐτοὺς οὐχ ἧττον ἢ διὰ τὴν τῶν Ἐπιθεωρητῶν τῶν Σχολείων. Διότι οἱ πλεῖστοι τῶν Ἐπιθεωρητῶν τούτων ἐξελέγχονται ἐντελῶς ἀστοιχείωτοι. Πλὴν τῶν 800 Σχολείων εἰς τὰ ὁποῖα ὑπηρετοῦσι γραμματοδιδάσκαλοι, ἔχομεν 1500 πτυχιούχους διδασκάλους. Ἐὰν ἐξαιρέσητε τὰς διδασκαλίσσας, αἱ ὁποῖαι τυγχάνουσι μορφώσεώς τινος ἐν τῷ Ἀρσακείῳ, καὶ τοὺς ὑπὸ τοῦ παλαιοῦ ἢ τῶν νεωτέρων Διδασκαλείων ἀναγνωρισθέντα, οἱ λοιποὶ, κατὰ τὴν μαρτυρίαν τῶν Ἐπιθεωρητῶν, εἶναι ἀτελέστατοι, πλὴν ὀλίγων ἐξαιρέσεων. Ἂν δ’ εἴχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀναγνώσητε τὰς ἐκθέσεις αὐτῶν τῶν Ἐπιθεωρητῶν, ἐκτραγῳδούντων τὴν κατάστασιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τοῖς τοιούτοις Σχολείοις, τὰ ὁποῖα ἐπεθεώρησαν, ἠθέλετε φρίξει διὰ τὴν τύχην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ διὰ τὴν ἀπαιδευσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν κυλίεται, ἔτι δὲ μᾶλλον ἠθέλετε θαυμάσει τὴν νωχελείαν, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ Πολιτεία καὶ ἡ κοινωνία, ὡς νὰ μὴ ἀνεμένετο οὐδεμία ὠφέλεια οὔτε εἰς τὸ Κράτος οὔτε εἰς τὴν κοινωνίαν ἐκ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Οὕτως ἐξαπατῶμεν τὴν κοινωνίαν, ἀφ’ ἧς εἰσπράττομεν τοὺς φόρους. Τὰ χρήματα ὅμως δαπανῶνται· καὶ ἐξαπατᾶτε ταύτην, διότι δὲν δύναται ἡ δυστυχὴς κοινωνία νὰ γνωρίζῃ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον τὴν ἐξαπατᾶτε. Δὲν λέγω, ὅτι τὴν ἐξαπατᾶτε dolo mallo, ὡς λέγουσιν οἱ νομομαθεῖς, ἤτοι ἐκ δολίας προθέσεως, ἀλλ’ ἡ φύσις τῶν πραγμάτων εἶναι τοιαύτη, ὥστε εἶναι ἠναγκασμένος ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀπατᾷ τὰς κοινότητας, εἰς τὰς ὁποίας ἀποστέλλει τοιούτους διδασκάλους, ἀνικάνους καὶ τυφλοὺς, διότι οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια πρὸς μόρφωσιν ἐπαρκῶν τοιούτων· ἀλλ’ ὄντως οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια ἀπὸ τοῦ 1878, ἀφ’ ὅτου λειτουργεῖ τοῦτο τὸ σύστημα, οὐδὲ περὶ Διδασκαλείων πλειόνων, οὐδὲ περὶ μορφώσεως τῶν Ἐπιθεωρητῶν, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ ἀναπληρῶσι τὰς ἐλλείψεις τῶν διδασκάλων, ἀσκοῦντες καὶ ὁδηγοῦντες αὐτοὺς, καὶ ἐνθαῤῥύνοντες ἐν τῷ ἔργῳ, καὶ ἐμπνέοντες αὐτοῖς τὸν ἐνθουσιασμόν. Ἀλλὰ καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἑκάστοτε ἤθελον φωτίζει περὶ τῆς καταστάσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ καὶ ἐν ἑκάστῳ δήμῳ, ἵνα λαμβάνει τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς λυσιτελεστέραν λειτουργίαν τῶν Σχολείων. Ὁμολογουμένως εἶναι ὁ ὀφθαλμὸς τῆς Κυβερνήσεως ὁ Ἐπιθεωρητής. Ἄνευ Ἐπιθεωρητοῦ, καὶ τὰ τελειότερα Διδασκαλεῖα ἐὰν ἔχητε, δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε Σχολεῖα, λειτουργοῦντα λυσιτελῶς. Καὶ οἱ ἱκανοὶ διδάσκαλοι χρήζουσι διηνεκοῦς ἐπιβλέψεως καὶ παρακελεύσεως. Διὰ τοῦτο ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω χθὲς τὸ νομοσχέδιόν μου, ὅπως γίνῃ ἔναρξις μορφώσεως τοιούτων ὀργάνων, ἵνα δυνηθῶμεν ἐντὸς δεκαετίας νὰ εἴπωμεν, ὅτι μετὰ πεποιθήσεως θὰ δίδωμεν τὸν στοιχειώδη πνευματικὸν ἄρτον πρὸς τὸν λαὸν διὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Προστίθημι εἰς ταῦτα, ὅτι ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν ἦτο, οἵαν ἀνέμενέ τις, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν λειτουργίαν τὴν κανονικὴν τῶν Διδασκαλείων. Τὰ Διδασκαλεῖα νοσοῦσι τὴν αὐτὴν νόσον, τὴν ὁποίαν καὶ τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα. Καὶ δὲν ἔχω ἀνάγκην μακροῦ λόγου, ὅπως ἀποδείξω τοῦτο πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι τὸ θέμα θεωρῶ λίαν σοβαρὸν καὶ πολλῆς προσοχῆς ἄξιον παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τοῦ ἔχοντος πρώτιστα τὴν τελευταίαν λέξιν ἐπὶ παντὸς ζητήματος. Τὰ Διδασκαλεῖα δὲν ἐκπληροῦσι τὸν προορισμὸν αὐτῶν, πρῶτον ὑπὸ ἔποψιν ποιότητος. Τὸ Διδασκαλεῖον Ἀθηνῶν κατὰ τὸ λῆξαν σχολικὸν ἔτος ἀπέλυσε 12 διδασκάλους μόνον. Ἐδαπανήθη λοιπὸν δι’ ἕκαστον δημοδιδάσκαλον, ἀπολυθέντα ἐκ τοῦ τελειοτέρου τούτου Διδασκαλείου τῆς πρωτευούσης, ποσὸν 5,000 δραχμῶν, διότι ἡ ὅλη δαπάνη τοῦ Διδασκαλείου συγκεφαλαιοῦται εἰς 60,000 δραχμῶν. Ἠδυνάμεθα δὲ διὰ τῶν 5.000 δραχμῶν νὰ στείλωμεν, νὰ ἐκπαιδευθῶσι καὶ νὰ μορφωθῶσι τελειότερον, εἰς τὴν Εὐρώπην τοὺς νέους τούτους. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν τῆς ἐσωτερικῆς λειτουργίας, τῆς ἐπιστημονικῆς, καθυστεροῖ οὐχ ἧττον. Δὲν ἔχει δέ τις ἀνάγκην ἢ νὰ ῥίψῃ ἓν βλέμμα εἰς τὸν ὀργανισμὸν τῶν Διδασκαλείων καὶ τὰς ἐν αὐτοῖς καθοριζομένας ὥρας διδασκαλίας καὶ ἀσκήσεως ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν μεθόδων, ὡς πρὸς τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον εἶχον ζητήσει καὶ ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, τῶν καθηγητῶν τῶν διδασκόντων, καὶ τῶν ὡρῶν, ἃς ἕκαστος τούτων διδάσκει, ἵνα πεισθῇ, ὅτι ὑπὸ ἔποψιν μορφωτικὴν τῶν διδασκάλων μικρὰ καὶ ἀτελὴς γίνεται ἐργασία καὶ ἥκιστα ἐπιτυχής. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν θεωρητικὴν ἐκπαίδευσιν, φρονῶ, ὅτι ἱκανὰ διδάσκονται οἱ μαθηταί, διότι καὶ οἱ καθηγηταί, οἱ μεταδίδοντες τὰς θεωρητικὰς γνώσεις, εἶναι ἱκανοὶ, καὶ φιλοτίμως οἱ πλεῖστοι τούτων ἀσχολοῦνται· κατὰ τοῦτο οἱ τρόφιμοι ἱκανῶς μορφοῦνται. Ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς πρακτικῆς ἀσκήσεως ἐν ταῖς μεθόδοις τῆς διδασκαλίας, ἤτοι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ κυρίου αὐτῶν ἔργου, οὐδόλως ὁ νόμος, οὐδὲ τὸ σύστημα λειτουργεῖ, διότι κατὰ τὸν ὀργανισμὸν πρέπει ὁ Διευθυντὴς τοῦ Προτύπου νὰ παραμένῃ ἐν τῷ Σχολείῳ 4 ὥρας καθ’ ἑκάστην, ἤτοι 24 καθ’ ἑβδομάδα, ὁ δὲ Διευθυντὴς, ὁ ὁποῖος σήμερον εἶναι καὶ Διευθυντὴς τοῦ Προτύπου, ἔχει ἀναλάβει νὰ διδάσκῃ 17 ὥρας καθ’ ἑβδομάδα. Τὰς ὥρας λοιπὸν ταύτας, τὰς ὁποίας διδάσκει ὁ Διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου, τὰς καταναλίσκει εἰς θεωρητικὴν διδασκαλίαν, ἡ δὲ πρακτικὴ ἐξάσκησις ἐντελῶς ἐλλείπει, διότι, ἂν τῷ ἀναθέσητε πρὸς ταῖς ὥραις ταύταις καὶ τὴν πρακτικὴν ἄσκησιν, διὰ τὴν ὁποίαν τάσσει ὁ νόμος 24 ὥρας, δύναται ἀνθρωπίνως νὰ ἀντίσχῃ εἷς καὶ ὁ αὐτὸς καθηγητής; Θὰ ἔχητε ἄθροισμα ὡρῶν, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἤθελεν ἐπαρκέσει, οὐδὲ τοῦ Κύκλωπος ἂν εἶχε τοὺς πνεύμονας. Βεβαίως λοιπὸν ἡ ἔλλειψις, ἡ ἀνεπάρκεια τῆς πρακτικῆς ἀσκήσεως ἀντανακλᾶται ἐπὶ ζημίᾳ τῇ ἐφαρμογῆς τῶν μεθόδων. Ἀλλ’ εὐθὺς, ὡς οἱ μαθηταὶ τοῦ Διδασκαλείου δὲν ἀσκηθῶσιν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νεωτέρων μεθόδων, βεβαίως ἡ θεωρητικὴ αὐτῶν διδασκαλία ἥκιστα συντελεῖ εἰς τὸ ἔργον αὐτῶν, οὕτω δὲ τὸ χρῆμα, τὸ δαπανώμενον ὑπὸ τῆς Πολιτείας, δαπανᾶται ματαίως. Ἀλλὰ δὲν οἰκτείρω τὸ χρῆμα, ὅσον οἰκτείρω τοὺς ἀπολλυμμένους καρποὺς ἀπὸ τῆς καλῆς λειτουργίας τῶν Σχολείων διὰ μεταδόσεως εὐμεθόδου τῶν στοιχειωδῶν γνώσεων εἰς τὸν ἀτυχῆ Ἑλληνικὸν λαὸν, διότι εἶναι οἰκτρὸν, κύριοι Βουλευταί, εἰς τὸ τέλος τοῦ 19ου αἰῶνος ἡ Ἑλλὰς, διὰ τῶν γραμμάτων καὶ τῶν Σχολείων καὶ τῆς ἰδέας πρὸ πάντων σκοποῦσα νὰ σταδιοδρομήσῃ καὶ συνεχίσῃ τὴν ἱστορίαν της, νὰ ἀριθμῇ ἓν ἑκατομμύριον τριακοσίας χιλιάδας κατοίκων ἀναλφαβήτων. Εἶναι ὄνειδος τοῦτο ἐθνικὸν, εἶναι ἀπώλεια τοῦ μέλλοντος ὅπερ ἐξοφλεῖται ἢ ἀπειλεῖται καὶ κινδυνεύει. Καταναλίσκομεν οὐχὶ μόνον τὸ παρὸν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἐξοφλοῦμεν τὸ μέλον· διότι φρονῶ, καὶ πάντες μετ’ ἐμοῦ οἱ πολιτειολόγοι, ὅτι οὔτε ἡ γεωργία, οὔτε ἡ κτηνοτροφία, οὔτε τὸ ἐμπόριον, οὔτε ἡ βιομηχανία, δύνανται νὰ προαχθῶσιν, οὐδὲ ἀπροσκόπτως ὁ νόμος δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἄνευ μορφώσεως τοῦ λαοῦ. Πᾶσαι δὲ αἱ κοινωνικαὶ ἀνωμαλίαι, τὰς ὁποίας ἀπαντῶμεν καθ’ ὅλην τὴν κίνησιν τῆς πολιτικῆς ἡμῶν μηχανῆς, κατὰ τὰ τρία τέταρτα ὀφείλονται εἰς τὴν ἐλλιπῆ μόρφωσιν, ἢ τὴν ἀπαιδευσίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· τοῦτο μὴ τὸ λησμονεῖτε, διότι, ἂν τὸ ἀρνηθῆτε, ἀρνεῖσθε ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον πάντες οἱ σοφοὶ πάντων τῶν Ἐθνῶν ἀνεκήρυξαν, ἡ δὲ ἱστορία ἐκύρωσεν, ὡς ἀναμφισβήτητον. Μόνον εἰς Ἀνατολίτην ἐπιτρέπεται νὰ λέγῃ, ὅτι δύναται ἡ κοινωνία, ὑπὸ τὰς συνθήκας τῆς νεωτέρας κοινωνίας, νὰ σταδιοδρομήσῃ ἄνευ τῆς μεταδόσεως τῶν στοιχειωδῶν γνώσεων καὶ τῆς μορφώσεως τοῦ λαοῦ· πρέπει νὰ εἶναί τις Ἀνατολίτης, Ὀσμανλῆς, ἵνα ἰσχυρισθῇ τοῦτο. Ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις εἶναι ἡ συγκρατοῦσα ἐν εὐρωστίᾳ σήμερον τοὺς διαφόρους πεπολιτισμένους λαούς· αὕτη ἀποξέει τὰς ἀνωμαλίας τοῦ χαρακτῆρος λαῶν ἑτεροφύλων, καὶ συσφίγγει τοὺς δεσμοὺς τοὺς ἠθικοὺς τῶν Ἐπικρατειῶν ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦνται ἐκ πολυμιγῶν φυλῶν. Μόνον διὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δύναται ν’ ἀποτελεσθῇ κοινωνία γαλήνιος καὶ εὔρωστος, διὰ τῆς ἐργασίας καὶ τῆς εὐκοσμίας ἐνισχυομένη. Εὐτυχῶς ἡμεῖς σωζόμεθα κατὰ τὴν γνώμην μου, διότι ἔχομεν φυλετικὸν χαρακτῆρα ὁμολογουμένως ἀξιάγαστον, ἔχομεν πνεῦμα πρακτικὸν, βίον λιτοδίαιτον καὶ ἐν γένει ἐπιχειρηματικὸν πνεῦμα καὶ δραστήριον, καὶ οὕτω πῶς δυνάμεθα διὰ τῶν ἐφοδίων ἡμῶν τῶν φυλετικῶν, τῶν μὴ ἐπικτήτων διὰ μορφώσεως, νὰ συγκρατώμεθα, ὅπως συγκρατούμεθα· διότι σᾶς βεβαιῶ, εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, ἂν δὲν εἴχομεν τοὺς φυλετικούς τούτους χαρακτῆρας, ἐξελθόντες ἀπὸ δουλείας ζοφώδους τεσσάρων αἰώνων, βεβαίως θὰ εἴχομεν κοινωνίαν οἰκτρῶς ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν ἐκλυομένην καὶ ἐκπίπτουσαν. Καὶ ἐν τούτοις παρατηρεῖται ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, ὅτι καὶ τὸ ἔγκλημα κατέστη θρασὺ, καὶ ἡ ἔλλειψις σεβασμοῦ πρὸς τὰς Ἀρχὰς καὶ ὁ μαρασμὸς τοῦ θρησκευτικοῦ αἰσθήματος καὶ ἡ παντοία ἀκολασία εἰς τὰς πόλεις ἰδίως, παρ’ αἷς ἡ διαφθορὰ δύναται νὰ εἰσέλθῃ εὐκολώτερον, ἐπιτείνονται, ἐπὶ μεγάλῃ ζημίᾳ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, καὶ ἐπὶ μεγάλῳ ὀνείδει τοῦ Ἑλληνικοῦ ὀνόματος. Ἐὰν εἰς τὰ χωρία σώζηται ἔτι χρηστότης τις, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ ὅτι εἶναι μεμονωμένα ἀπὸ τῶν πόλεων, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ θὰ εἰσδύσῃ ἡ διαφθορὰ, ἂν δὲν ληφθῇ ταχεῖα πρόνοια περὶ μορφώσεως τοῦ λαοῦ καὶ διὰ τοῦ κατωτέρου κλήρου. Τὰ δὲ ἑκάστοτε ἐπιτεινόμενα οἰκτρὰ κοινωνικὰ συμπτώματα εἶναι ἄξια τῆς προσοχῆς καὶ προνοίας τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Ὅθεν ἔχω καθῆκον νὰ συστήσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ προνοήσωσι τάχιστα, ἀποδεχόμενοι τὴν ἐμὴν πρότασιν, ὅπως ἀποστέλλωνται καὶ μορφῶνται κατ’ ἔτος εἰς Εὐρώπην 10 ἢ 15 νέοι διὰ διαγωνισμοῦ καὶ ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις. Οὕτω μετὰ 4 ἢ 5 ἔτη θ’ ἀρχίσωμεν νὰ ἀποκτῶμεν δυνάμεις παιδαγωγικὰς, καὶ κατ’ ὀλίγον τὸ ἐπικρατοῦν παρ’ ἡμῖν σύστημα τῆς μεταδόσεως τῶν στοιχειωδῶν γνώσεων εἰς τὸν λαὸν θὰ κατορθωθῇ νὰ λειτουργῇ, ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου, διότι, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἡ εὐθύνη ἡμῶν εἶναι βαρεῖα καὶ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία ἀπειλεῖται ὑπὸ μυρίων κινδύνων, οὐχ ἧττον ἐσωτερικῶν ἢ ἐξωτερικῶν, ἐκ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ τῶν γειτόνων νέων Κρατῶν.

§114ΡΑΛΛΗΣ. Ἤλπιζον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ φωνὴ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀργολιδοκορινθίας δὲν θὰ ἔμενε φωνὴ φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἤλπιζον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἤθελεν ἀμέσως λάβει τὸν λόγον, ἵνα φωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα σκέπτεται ὡς πρὸς τὴν βελτίωσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία παρεστήθη μὲ τοιαῦτα μελανὰ χρώματα, οὐ μόνον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὁσάκις ἔτυχεν, ἐπερωτώμενος, νὰ λάβῃ τὸν λόγον καὶ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν. Ποῖα εἶναι τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν, ἀναμφισβήτητα; Ἔχομεν 800 Γραμματοδιδασκαλεῖα δηλ. 800 ἀξέστους καὶ ἀγραμμάτους ἀνθρώπους, διδάσκοντας τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ, 2,000 Δημοτικὰ Σχολεῖα, ἢ μᾶλλον 2,000 δημοδιδασκάλους ἐλλείποντας. Τὰ Σχολεῖα ταῦτα λειτουργοῦσιν ἀπὸ τοῦ 1868, δηλαδὴ ἀπὸ δεκαετίας καὶ πλέον, καὶ ἐν τούτοις οὐδεμία παρέχεται ἐλπὶς περὶ μορφώσεως τῶν ὀργάνων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναποφεύκτως ἀναγκαῖα διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ. Τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις, ὁποία παρεστήθη, καὶ ἡ ὁποία ἀναμφισβητήτως εἶναι ἡ ἀληθὴς εἰκὼν τῆς παρ’ ἡμῖν δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Πρέπει ν’ ἀφήσωμεν νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις αὕτη, χωρὶς νὰ ἔλθωμεν εἰς ἓν πρακτικὸν συμπέρασμα; πρέπει ν’ ἀφήσωμεν νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις αὕτη, ἡ προκληθεῖσα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Αἰτωλοακαρνανίας, καὶ ἡ ὁποία τοσοῦτον ἐπιτυχῶς ἀνεπτύχθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀργολιδοκορινθίας, χωρὶς νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ἐπ’ ἄπειρον θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη; Κατὰ ἓν δύναμαι νὰ μεμφθῶ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀργολιδοκορινθίας, ὅτι, ὑποβαλὼν νομοσχέδιον, μᾶς ἀφῆκε τὴν ἐλπίδα, ὅτι μετὰ 10 ἔτη δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καλλίτερον προσωπικόν. Ἐὰν ἀφήσωμεν νὰ παρέλθῃ δεκαετία ὅλη, μέχρις οὗ καταρτισθῇ τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ἐλπίζει, ὅτι θὰ καταρτισθῇ διὰ τοῦ νομοσχεδίου του, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, βεβαίως θὰ ἤμεθα ἄξιοι πάσης καταδίκης. Τὸ ζήτημα εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπειγόντων· πρέπει δὲ ὅπως δήποτε ἡ Βουλὴ καὶ νὰ γνωρίσῃ καὶ ν’ ἀποφασίσῃ τί πρέπει νὰ πράξῃ. Δὲν ἀρκεῖ ἑκάστοτε ἐρωτώμενος ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ ἀπαντᾷ: δὲν ἔχω δημοδιδασκάλους νὰ διορίσω εἰς τὸ δεῖνα Δημοτικὸν Σχολεῖον· δὲν ἀρκεῖ νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν ἔχει εἰδικοὺς, ἵνα διορίσῃ εἰς τὰ Διδασκαλεῖα, πρὸς μόρφωσιν δημοδιδασκάλων· δὲν ἀρκεῖ νὰ ἐκτραγῳδῶμεν καθ’ ἡμέραν τὰ λαμβάνοντα χώραν εἰς ἕκαστον Δημοτικὸν Σχολεῖον τοῦ Κράτους, πόσα Σχολεῖα εἶναι ἄνευ διδασκάλου, καὶ πόσα λειτουργοῦσι τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας, καὶ πόσα λειτουργοῦσιν ὑπὸ ἀξέστους δημοδιδασκάλους. Πρέπει τέλος πάντων τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ λύσωμεν, διότι εἶναι ἓν τῶν ζωτικωτέρων ζητημάτων διὰ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ ἓν μέτρον. Ὡς τοιοῦτον δὲ προτείνω τὴν ἄμεσον σύστασιν Ἐπιτροπῆς κοινοβουλευτικῆς, ἡ ὁποία νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Ἀργολιδοκορινθίας, τὸ ὑποβληθὲν, καὶ σκεφθῇ μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας περὶ τῶν ἀναποφεύκτων καὶ κατεπειγόντων μέτρων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ λυθῶσιν, ὅπως ἐλπίσωμεν, ὅτι οὐχὶ πλέον μετὰ 10 ἔτη, ἀλλ’ ἀμέσως, τοὐλάχιστον ἀπὸ τοῦ ἑπομένου ἔτους, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ διορθώσωμεν τὴν βδελυρὰν ἀληθῶς κατάστασιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐὰν ἀφήσωμεν νὰ παρέλθῃ καὶ ἡ εὐκαιρία αὕτη, θὰ ἤμεθα ἄξιοι πάσης καταδίκης. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν τέλος, ὅτι πρὸς τὸν λαὸν αὐτὸν, ὁ ὁποῖος μᾶς πέμπει ἐνταῦθα, ὁ ὁποῖος πληρόνει ἁδρῶς τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους ἡμεῖς κατασπαταλῶμεν, ἔχομεν καθήκοντα, καὶ ἓν τῶν πρωτίστων καθηκόντων εἶναι, μὲ τὴν τήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως, νὰ τῷ παρέξωμεν τὰ μέσα πρὸς τὴν μόρφωσιν τῶν τέκνων αὑτοῦ. Οὐδὲν μέχρι τοῦδε ἐπράξαμεν ἐπὶ τοῦ ζωτικωτάτου τούτου θέματος, οὐδὲν ἠθελήσαμεν νὰ σκεφθῶμεν, ὁ δὲ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας μᾶς δίδει τὴν ἐλπίδα, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου του μετὰ 10 ἔτη θὰ ἔχωμεν, θὰ ἀρχίσωμεν νὰ ἔχωμεν καλλιτέραν κατάστασιν δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἐλπὶς αὕτη δὲν μοι ἀρκεῖ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν εὑρίσκω, μολονότι ἐπαινῶ τὸν ζῆλον του, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν εἰδικότητά του, δὲν εὑρίσκω ὡς ἱκανοποιοῦν τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας ἡμῶν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο. Ζητῶ νὰ ληφθῇ πρόνοια, ἀλλ’ ἄμεσος, τὸ ταχύτερον, ἀποδεικνύουσα ὅλην τὴν σπουδαιότητα, ἡ ὁποία πρέπει ἐπὶ τοῦ προκειμένου νὰ ἐπικρατήσῃ, καὶ ἀποδεικνύουσα τὴν μέριμναν τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τῆς λύσεως ἑνὸς τῶν σπουδαιοτέρων ζητημάτων τῆς Πολιτείας ἡμῶν.

§115ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Συνήθως, νομίζω, κύριε Πρόεδρε, περὶ πολλὰ καὶ περὶ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο κρυπτόμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας καὶ συζητοῦμεν, ὡς ἐὰν πρόκηται περὶ ἄλλης τινὸς κοινωνίας, περὶ ἄλλου τινὸς τόπου, καὶ οὐχὶ περὶ τῶν πραγμάτων αὐτοῦ τοῦ τόπου, τὸν ὁποῖον καλούμεθα νὰ κηδεμονεύσωμεν. Ὅταν ἀκούῃ τις τὰ ἀγαθὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ γνωρίζῃ ὁπωσοῦν τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως παρ’ ἡμῖν, ἤθελε νομίσει, ὅτι εἶναι μία καθαρὰ θεωρητικὴ συζήτησις. Παρ’ ἡμῖν δύναμαι, μὰ τὴν ἀλήθειαν νὰ εἴπω, χωρὶς μεγάλην ὑπερβολὴν, ὅτι μᾶλλον βλαπτόμεθα ἐκ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁποία εἶναι αὕτη παρ’ ἡμῖν, καὶ δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἠθέλομεν προβῆ εἰς μίαν στατιστικὴν ἔρευναν, ἂν ἠθέλομεν καταλήξει εἰς τὸ νὰ ἀνακαλύψωμεν, ὅτι ἐγκληματίαι ὑπάρχουσι πλειότεροι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐντελῶς ἔμειναν ἄγευστοι τῆς δημοτικῆς αὐτῆς ἐκπαιδεύσεως, ἢ ἀπεναντίας ἐγκληματίαι ὑπῆρξαν πλειότεροι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διετέλεσαν τρόφιμοι τοιούτων διδασκάλων, οἵους ἔχομεν. Καὶ προβαίνομεν εἰς τὸ νὰ σκεπτώμεθα περὶ νομοθετικῶν μεταῤῥυθμίσεων καὶ τελειοποιήσεως συστήματος, καὶ ἀνατρέχομεν εἰς τὰ γινόμενα παρ’ ἄλλοις Ἔθνεσιν, ἔνθα βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἡ κατάστασις, ἡ παρ’ ἡμῖν. Ἄν ἤθελε ῥίψει τις ἓν βλέμμα εἰς τὰς ἐκθέσεις ἐκείνων τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα πέμπει τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως ἐπισκοπήσωσι τὴν κατάστασιν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, ἤθελε βεβαίως φρίξει διὰ τὴν κατάστασιν ἐκείνην, ἣν περιγράφουσι. Καὶ ὅταν ὁ Ἐπιθεωρητής, τὸν ὁποῖον ἐμπιστεύεσθε, καὶ στέλλετε, ἵνα ἐπιθεωρήσῃ ἓν Σχολεῖον, σᾶς λέγῃ, ὅτι ὁ διδάσκαλος ὁ δεῖνα εἶναι φαῦλος, εἶναι χαρτοπαίκτης, εἶναι τὸ παράδειγμα πάσης παρεκτροπῆς ἀπὸ τῶν ἠθικῶν νόμων ἐν τῷ χωρίῳ, καὶ ὅμως τὸν διδάσκαλον τοῦτον τὸν διατηρεῖτε, σκέπτεσθε κατόπιν περὶ μεταῤῥυθμίσεων καὶ βελτιώσεων νομοθετικῶν; καὶ νομίζετε, ὅτι ἔχετέ τι ἀγαθὸν, ὅταν ἐκεῖνον τὸν διδάσκαλον τὸν διατηρῆτε εἰς τὴν θέσιν του καὶ φέρητε μόνον τὴν πρόφασιν, ὅτι δὲν ἔχετε ἀρκετοὺς διδασκάλους; Ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται περὶ τοιούτων διδασκάλων, θὰ ἦτο εὐτύχημα ἀληθῶς, νὰ μὴ ἔχητε ἀρκετοὺς, ἢ νὰ μὴ ἔχητε παντάπασιν. Καὶ αἰωνίως περιστρέφεσθε εἰς τὰς ἀλλεπαλλήλους ταύτας ἐπιθεωρήσεις. Ὅταν δὲ ἐκτελῶνται αἱ ἐπιθεωρήσεις, ὅταν συγκεντρῶνται αἱ τοιαῦται ἐκθέσεις εἰς τὰ Ὑπουργεῖα, οἱ Ὑπουργοὶ ὅλοι—διότι δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω εἰδικῶς περὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας—ἔρχονται καὶ σᾶς λέγουν, ὅτι δὲν ἔχομεν ἀρκετὸν ἀριθμὸν διδασκάλων. Ἐκείνους δὲ, τοὺς ὁποίους οἱ Ἐπιθεωρηταὶ χαρακτηρίζουσιν ὡς φαύλους, ὡς χαρτοπαίκτας, ὡς μεθύσους, διατηροῦσι. Σᾶς φέρουσιν ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν δύνανται νὰ διορίσωσιν ἄλλους, διότι παρεστήθησαν ὡς ὑποπεσόντες εἰς παρεκτροπάς τινας φατριασμοῦ εἴς τι χωρίον, εἰς τὸ ὁποῖον ἦσαν διωρισμένοι. Καὶ ἂν κάμητε τὴν σύγκρισιν μεταξὺ τοῦ ἑνὸς κακοῦ, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐπαύθησαν οἱ διδάσκαλοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπανέρχονται εἰς τὰς θέσεις των, καὶ τῶν κακῶν, τῶν ἐλαττωμάτων, τὰ ὁποῖα παριστῶσιν αἱ ἐκθέσεις περὶ τῶν μήπω παυθέντων, πῶς δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι πράττομεν πᾶν τὸ ἐφ’ ἡμῖν ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Καὶ καταντῶσιν αἱ συζητήσεις αὗται ἀληθὴς χλεύη, προστιθεμένη εἰς τὴν κακοπραγίαν αὐτοῦ τοῦ δυστυχοῦς τόπου.

§116ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ ἀφορμὴ, Κύριοι, ἐξ ἧς ὡρμήθημεν εἰς τὴν ἀπασχολοῦσαν ἡμᾶς συζήτησιν, εἶναι ἡ ἐρώτησις, ἣν μοὶ ἀπηύθυνεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας συνάδελφος, ἂν τὰ Διδασκαλεῖα λειτουργῶσι καλῶς, καὶ τίνα περὶ τούτων ἔχω γνώμην. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἔλαβε τὸν λόγον καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συνάδελφος, καὶ κρίνω δίκαιον νὰ εὐχαριστήσω αὐτὸν, διότι, ὁμιλήσας, οὐδεμίαν παράλειψιν τῆς διοικήσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εὗρε νὰ ἐκθέσῃ, ἐκ τῆς ὁποίας δῆθεν νὰ προέρχηται ἡ κακὴ λειτουργία τῶν Διδασκαλείων. Ἀντὶ τούτων ὁ κ. ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας Βουλευτὴς ἀνεμνήσθη, ὅσων καὶ χθὲς ἐξέθηκε πρὸς τὴν Βουλὴν, πρὸς αἰτιολογίαν νομοσχεδίου τινὸς, τοῦ ὁποίου τὴν ἐπιγραφὴν ἀγνοῶ, διότι εἰσέτι δὲν μᾶς διενεμήθη, καὶ παρέστησε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ ἀνάγκαι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπαιτοῦσι τὴν μόρφωσιν δεκάδων τινῶν προσώπων δι’ ἀποστολῆς αὐτῶν δαπάνῃ τοῦ Κράτους εἰς τὴν Ἑσπερίαν, ἵνα μέρος μὲν τούτων χρησιμεύσῃ πρὸς συμπλήρωσιν τῶν τε συνεστημένων νῦν καὶ τῶν ἱδρυθησομένων Διδασκαλείων, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ περίπου εἰς τὴν κατάρτισιν σώματος Ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Οὐδὲν ἔχω ν’ ἀντείπω εἰς τὰς ἰδέας καὶ τὰς γνώμας ταύτας τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας Βουλευτοῦ, διότι καὶ ἡ μακρὰ ὑπηρεσία αὐτοῦ, ὡς προϊσταμένου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ αἱ εἰδικαὶ αὐτοῦ γνώσεις εἶναι ἀρκοῦσα ἐγγύησις, ὅτι αἱ γνῶμαι αὐτοῦ εἶναι βάσιμοι καὶ ὀρθαί. Δύναμαι μάλιστα νὰ προσθέσω, ὅτι εἰς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐξήγησε καὶ περὶ τῶν ὁποίων προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κατέθηκε, δέον νὰ προστεθῇ καὶ μία ἀκόμη, ἡ ὁποία κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι λίαν οὐσιώδης, ἡ πρόνοια περὶ οἰκοδομῆς διδακτηρίων, διότι, ὅπως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς καλλίτερον παντὸς ἄλλου γινώσκει, εἰς οὐδὲν θὰ ὠφελήσῃ ἡ μόρφωσις καλῶν διδασκάλων, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχουσι καὶ καλὰ διδακτήρια. Καὶ ἐλπίζω, ὅτι μετ’ οὐ πολὺ ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐάρεστον θέσιν, ἀποκαθιστῶσα τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν τοῦ τόπου, νὰ δύνηται νὰ ὑποστῇ τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην χάριν τῶν ἀναγκῶν τούτων· διότι ἡ ἀποστολὴ 70 νέων καὶ ἡ ἀντιμισθία αὐτῶν μετὰ τὴν ἐπάνοδον καὶ τὸν διορισμόν των ἐν ὑπηρεσίᾳ ἀπαιτεῖ δαπάνην οὐ σμικρὰν καὶ ἴσως ἀνωτέραν τῶν 500,000 δραχμῶν ἐτησίως, ἐὰν εἰς ταῦτα προστεθῶσι καὶ αἱ ἄλλαι ἀναγκαῖαι δαπάναι διὰ τὰ ἑπτὰ πρόσθετα Διδασκαλεῖα, τὰ ὁποῖα προτείνει ὁ κ. συνάδελφος, ἵνα συστηθῶσι, καὶ αἱ δαπάναι διὰ τὰ ὁδοιπορικὰ τῶν Ἐπιθεωρητῶν. Ταῦτα καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς οἰκοδομῆς καταλλήλων διδακτηρίων ἀναβιβάζουσι τὰς ἀπαιτουμένας δαπάνας ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς ποσὸν ὑπέρογκον καὶ δυσανάλογον πρὸς τὴν ἐνεστῶσαν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους. Ὁ κύριος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος, ζωηρότερος τοῦ κ. ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας συναδέλφου, δὲν περιωρίσθη μόνον νὰ ὑποστηρίξῃ τὰς προεκτεθείσας γνώμας, ἀλλ’ ἀπῄτησεν, ἵνα ἡ Βουλὴ αὐθωρεὶ λάβῃ μέτρα. Ἐὰν ὁ κύριος συνάδελφος ἔχῃ γνώμην ὥριμον καὶ σαφῆ περὶ μέτρων, τὰ ὁποῖα δύνανται ἀμέσως νὰ τεθῶσιν εἰς ἐνέργειαν, πρὸς βελτίωσιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, εὐχαρίστως θέλομεν ἀκούσει ταῦτα, καὶ θέλομεν συντρέξει, ἵνα γίνωσι παραδεκτά.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ, ἵνα ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁ ὁποῖος διέπει τὰ τῆς παιδείας πρὸ 2½ ἐτῶν, ἔλθῃ καὶ μᾶς φέρῃ τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας ἐσχημάτισε περὶ τοῦ τρόπου, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει παύσει ἡ κατάστασις ἡ βδελυρὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀντὶ νὰ μᾶς λέγωσιν, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ φροντίσωσι περὶ τούτου, ἔπρεπε νὰ φροντίσωσι περὶ καταργήσεως καὶ τῆς γιγνομένης δαπάνης. Ὅταν τοιαύτη ἦναι ἡ κατάστασις τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, δὲν μᾶς ἱκανοποιεῖ ἡ ἐλπίς, τὴν ὁποίαν μᾶς χορηγεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι, ὅταν ὀρθοποδήσωσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους μὲ τὸ πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως, θὰ σκεφθῇ περὶ βελτιώσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐζήτησα καὶ ζητῶ, ἐν ὀνόματι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ ἀναξίως κυβερνωμένου, νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῶν τέκνων ἡμῶν, καὶ διὰ τῶν γλίσχρων μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, νὰ βελτιωθῶσι τὰ τῆς παιδείας, καὶ ὄχι νὰ παραπέμπωσιν ἡμᾶς, ἀναβάλλοντες, εἰς τὸν χρόνον, καθ’ ὃν θὰ ἀνορθωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους.

§118ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Συμμερίζομαι τὴν ἀνάγκην τῆς λήψεως μέτρων τινῶν, μᾶλλον ἐπειγόντων καὶ ὅσον οἷόν τε πρακτικωτέρων. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ὑπὸ πρακτικωτέραν ἔννοιαν, καταλήγω εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν σύστημά τι ἁπλούστερον, ἀποκεντρωτικώτερον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιτρέπῃ νὰ γνωμοδοτῶσιν ἀμέσως καὶ οἱ ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι, θὰ ἠδυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς καλλίτερον ἀποτέλεσμα. Ἔπρεπε νὰ γνωρίζωμεν τὴν κοινωνικὴν κατάστασιν ἡμῶν, καὶ νὰ μὴ τείνωμεν ἁπλῶς εἰς εὕρεσιν συστημάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀνάγκην πολλῶν ὅρων καὶ συνθηκῶν. Ταῦτα λέγων, δὲν ἀμφισβητῶ τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς προτεινόμενα, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι καὶ ἄλλα μέτρα. Ὁ λέγων ταῦτα δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κατέχηται ὑπὸ ἰδεῶν ἐν γένει ἀποκεντρωτικῶν καὶ δημοσιολόγοι, οἱ ὁποῖοι εἰς ἄλλα θέματα δὲν εἶναι τόσον ἀποκεντρωτικοὶ, καὶ ὁ διάσημος Bluntshli, προκειμένου περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, παρατηρεῖ που ἐν τῷ συγγράμματί του «la Politique», ὅτι, προκειμένου περὶ διορισμοῦ διδασκάλων τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως, πρέπει νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψει καὶ ἡ γνώμη τῶν γονέων.

§119ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ὅτι ἔχουσιν ἐλλείψεις τὰ τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ πρὸ πάντων τὰ τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, σπουδαίως χωλαίνουσιν, ὡς ἀπέδειξαν αἱ διάφοροι Ἐπιτροπαὶ, αἱ σχηματισθεῖσαι πολλάκις καὶ ἐπὶ διαφόρων Ὑπουργείων, πρὸς διοργάνωσιν τοῦ ἀνωτέρου τούτου ἡμῶν ἐκπαιδευτικοῦ ἱδρύματος, καὶ αἱ γνῶμαι διαπρεπῶν καθηγητῶν, αἱ ὁποῖαι ἐξετέθησαν ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ. Καὶ ἐν τούτοις, κύριε Πρόεδρε, οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια, οὐδὲν νομοσχέδιον εἴδομεν πρὸς διόρθωσιν τῶν ἐλλείψεων τούτων· ἀλλ’ ἔρχεται ἡ Βουλὴ ἐνταῦθα καὶ ψηφίζει νομοσχέδια περὶ τῶν λεπτομερειῶν τῆς ὑπηρεσίας, τὰ δὲ σπουδαιότερα, τὰ ζωτικώτερα ζητήματα ἐγκαταλείποντα. Νομίζω ὅτι ἐπὶ τούτων ἔχει κατεπεῖγον καὶ ἀναπόδραστον καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ, καὶ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν καὶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἀνταποκρινομένη εἰς ἐπιβάλλουσαν πλέον κοινωνικὴν ἀνάγκην· ἄλλως, ἂν νομίζῃ, ὅτι κύριον καὶ μόνον ἡμῶν ἐνταῦθα ἔργον εἶναι ἡ ψήφισις ἀσημάντων σχεδὸν νομοσχεδίων, ἥκιστα ἀνταποκρίνεται πρὸς τὴν ὑψηλὴν αὑτῆς ἀποστολήν.

§120ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κ. Ὑπουργὸς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ ἐκφράσῃ πρός με εὐχαριστήρια, διότι δὲν εὗρον, ὡς εἶπε, τι, τὸ ὁποῖον νὰ τείνῃ εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐπαιδεύσεως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβῆ τὰ ῥηθέντα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ· διότι ἐγὼ πρὸ πάντων σκοπὸν εἶχον νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν, δι’ ἣν ἔδειξε μέχρι τοῦδε παντελῆ ἀφροντισίαν περὶ τὴν μόρφωσιν ἱκανῶν καὶ περὶ τὰ παιδαγωγικὰ ἐντριβῶν λειτουργῶν τοῦ κρατοῦντος παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος. Καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν δύναται νὰ ῥηθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου βαρυτέρα μομφή, παρ’ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀπὸ τοῦ 1880 σχεδὸν μονίμως κυβερνῶσα τὴν χώραν, οὐδεμίαν ἔλαβε πρόνοιαν περὶ μορφώσεως καθηγητῶν Διδασκαλείων καὶ ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, οἵτινες ἔμελλον νὰ ἐργασθῶσι λυσιτελῶς πρὸς μόρφωσιν τῶν διδασκάλων τοῦ λαοῦ. Καὶ πρῶτον, καθὰ ἀνέπτυξα ἐν τῇ πρώτῃ μου ἀγορεύσει, τὰ Διδασκαλεῖα δὲν παράγουσι τοὺς ἀναμενομένους κατά τε ποιὸν καὶ ποσὸν καρποὺς, καὶ ἑπομένως τὰ ὑπὲρ αὐτῶν δαπανώμενα δαπανῶνται, ἂν ὄχι ἐπὶ ματαίῳ, ἀλλὰ βεβαίως ἄνευ ἐλπίδων ἐπιτεύξεως τοῦ κυριωτάτου σκοποῦ, δι’ ὃν συνεστήθησαν. Δεύτερον ἀποτέλεσμα τῆς ἀφροντισίας ταύτης εἶναι, ὅτι οἱ δῆμοι δαπανῶσι 2,200,000 δραχμὰς ἐπὶ ματαίῳ, πρὸς συντήρησιν Σχολείων, ἐν οἷς ἡ Κυβέρνησις ἀδυνατεῖ ν’ ἀποστείλῃ διδασκάλους πτυχιούχους, μὴ προνοήσασα νὰ μορφώσῃ προσωπικὸν Διδασκαλείων ἐπαρκὲς, ὅπως συστήσῃ καὶ ἄλλα Διδασκαλεῖα, ὅσων χρήζει ἡ Πολιτεία, ἵνα ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς σχολικὰς ἀνάγκας τῶν κοινοτήτων. Διότι, ἂν ἐξαιρέσητε τοὺς ἀπὸ Διδασκαλείων ἀνεγνωρισμένους 200 περίπου διδασκάλους καὶ τοὺς ὀλιγίστους διὰ τῆς πρακτικῆς ἀσκήσεως μορφωθέντας κἄπως ἐμπειρικοὺς, πάντες οἱ λοιποὶ εἶναι, οἷοι περιγράφονται ἀπὸ τὰς ἐκθέσεις τῶν Ἐπιθεωρητῶν, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν προκληθεὶς ὁ κύριος Ὑπουργός. Ἀλλὰ τὸ χείριστον πάντων εἶναι, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ἐνῷ ἔλαβε τὴν καλωσύνην νὰ διαγνώσῃ καὶ ὁμολογήσῃ τόσῳ οἰκτρὰν τὴν κατάστασιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, οὐδεμίαν ἔδειξεν ἀνησυχίαν, ἀλλ’ ἐν ἠρέμῳ συνειδήσει νομίζει, ὅτι δὲν ἔχει καθῆκον νὰ φροντίσῃ, ὅπως, ὅ,τι τάχιστα, συντελέσῃ εἰς βελτίωσιν αὐτῆς καὶ ἀνύψωσιν τοῦ Σχολείου. Ὅταν τοῦ Κράτους οἱ πόροι βελτιωθῶσι, τότε, εἶπε, θέλει μεριμνήσει καὶ περὶ συστάσεως Διδασκαλείων καὶ βελτιώσεως τῶν ὑπαρχόντων· διότι ὑποθέτει, ὅτι μετὰ 10 ἔτη ἐνδεχόμενον εἶναι τὸ Κράτος νὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ δαπανήσῃ 300,000 δραχμῶν, ὅπως ὑπολογίζει, ὅτι δέον νὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος, ἂν γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ ἐμὴ πρότασις. Καὶ ὅπως καταστήσῃ ἐπίφοβον εἰς τὴν Βουλὴν τὴν αὔξησιν τῆς δαπάνης ταύτης, ὑπεδήλωσεν ὡς μέλλουσαν νὰ διασείσῃ τὰ θεμέλια τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἵνα ὑποστηρίξῃ τὸ μέγα βάρος τῆς δαπάνης, ἀτόπως καὶ ἀνακριβῶς ὑπελόγισεν, ὅτι οἱ 70 νέοι, οἵτινες ἐντὸς δέκα ἐτῶν πρόκειται ν’ ἀποσταλῶσιν ἀνὰ δέκα καθ’ ἕκαστον ἔτος, θὰ ἐπανέλθωσιν ὁμοῦ πάντες ἐξ Εὐρώπης καὶ διὰ μιᾶς θὰ ἀποῤῥοφήσωσι διὰ τῶν μισθῶν αὐτῶν, διοριζομένων καθηγητῶν Διδασκαλείων ἢ ἐπιθεωρητῶν, τὸ ποσὸν τῶν 200,000 δραχμῶν. Ἐνῷ ἡ δαπάνη αὕτη θὰ γίγηται κατὰ μικρὸν καὶ ἡ σύστασις τῶν Διδασκαλείων θὰ ἀκολουθῇ τὴν κατὰ μικρὸν ἐπάνοδον ἐξ Εὐρώπης τῶν ὡς ὑποτρόφων ἀποσταλησομένων. Ἄλλως, πῶς ἄλλως θὰ πράξωμεν, ἵνα ἐγκαταστήσωμεν ἐν τῷ ἡμετέρῳ Κράτει καθολικὸν σύστημα ἐκπαιδεύσεως τοῦ λαοῦ πλῆρες, οἷον καὶ παρὰ τοῖς ἄλλοις λαοῖς; Οἱ κυβερνῶντες δέον νὰ ὑπολογίσωσιν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀναλισκόμενον πρὸς μόρφωσιν τῶν διδασκάλων ἐν Διδασκαλείοις καὶ πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, ἔσται βεβαίως ἀνεπαρκὲς, ὅταν μετά τινα ἔτη συστηθῶσι δέκα, τὰ ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα, Διδασκαλεῖα, καὶ ὅταν ὀργανωθῇ ἀληθὴς τῶν σχολείων ἐπιθεώρησις· διὰ τὴν ἐπιθεώρησιν μόνον θὰ ἀπαιτηθῇ δαπάνη 300,000 δραχμῶν, καὶ ἑτέρας 300 χιλιάδας θὰ χρειασθῆτε, ὅπως συντηρῆτε δέκα Διδασκαλεῖα. Διατὶ ἀπορεῖτε; Καὶ πάλιν βεβαίως θὰ κριθῇ ὡς μικρὰ ἡ δαπάνη αὕτη, ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ ὑπὲρ τῆς μέσης καὶ ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως δαπανώμενα. Ἐὰν διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, τῆς ὁποίας μόνον ὡρισμέναι τάξεις τοῦ λαοῦ, αἱ εὐπορώτεραι καὶ ὀλιγοπληθέστεραι, μετέχουσι, δαπανῶνται δύο ἑκατομμύρια δραχμῶν, διατὶ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν πολυπληθεστέρων καὶ τῶν ἀπορωτέρων τάξεων τοῦ λαοῦ, ἀπὸ τῶν ὁποίων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον συγκομίζει τὸ Κράτος 84,000,000 ἔσοδα κατ’ ἔτος, καὶ αἵτινες ὡς βάσις τῆς εὐρείας κοινωνικῆς πυραμίδος ὑποβαστάζουσι τὰ μᾶλλον ἐπαχθῆ κοινωνικὰ καὶ πολιτικὰ βάρη, καὶ πρὸς τὰς ὁποίας οὐδὲν ἄλλο προσφέρετε πλὴν τοῦ διδασκάλου, ἀφοῦ τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως τῶν Σχολείων, καταβαλλόμενα ὑπὸ τῶν δήμων, ἐπιβαρύνουσι ἰδιαιτέρως αὐτὰς τὰς ἀπορωτέρας τῶν γεωργῶν καὶ τῶν ποιμένων καὶ τῶν μικροκτηματιῶν πολυπληθεῖς τάξεις, διατὶ, λέγω, σᾶς φαίνεται ὑπερβολικὸν, ἂν δαπανήσητε ὑπὲρ αὐτῶν 400 ἢ 500 χιλιάδας δραχμῶν; Εἶναι προσῆκον, εἶναι συμφέρον, νὰ φανῆτε φειδωλοὶ 300,000, ἢ 400,000, ἢ καὶ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δραχμῶν, προκειμένου περὶ τῆς μορφώσεως τοῦ λαοῦ; Ἀλλὰ τέλος πάντων τίνα ἔχετε γνώμην ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Σᾶς ἐξήγησα, ὅτι, ἐὰν δὲν σπεύσητε νὰ λάβητε σύντονα μέτρα περὶ μορφώσεως διδασκάλων τοῦ λαοῦ, μετὰ 4 ἢ 5 ἔτη θὰ κλείσωσι πάντα σχεδὸν τὰ Σχολεῖα, δι’ ἔλλειψιν διδασκάλων· καὶ τοῦτο δὲν ἠδυνήθητε νὰ τὸ ἀναιρέσητε, ἀφοῦ καὶ σήμερον, δι’ ἔλλειψιν διδασκάλων, ἠναγκάσθητε νὰ διορίσητε ὀκτακοσίους ἀγραμμάτους γραμματοδιδασκάλους, καὶ νὰ κλείσητε πολλὰ τούτων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὄνειδος, ἀφοῦ αἱ πτωχαὶ κοινότητες δαπανῶσι δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰς μισθοὺς διδασκάλων καὶ συντήρησιν τῶν Σχολείων, οἱ ἐκπροσωποῦντες τὸ Κράτος, σεῖς νὰ δεικνύησθε τόσῳ φειδωλοὶ, φοβούμενοι νὰ δαπανήσητε πρὸς μόρφωσιν τῶν διδασκάλων καὶ ἐπιθεώρησιν τῶν Σχολείων 500,000 δραχμῶν; Καὶ δὲν ἀνατρέχετε εἰς τοὺς Προϋπολογισμοὺς ἄλλων πεπολιτισμένων Κρατῶν, καὶ διὰ νὰ μὴ σᾶς παραπέμψω ἀλλαχοῦ, δὲν ἀνατρέχετε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Ῥουμανίας, ἔνθα θέλετε ἰδεῖ, ὅτι διὰ τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν Σχολείων αὐτῆς τὸ ἔτος 1878 ἐδαπάνησε 360,000 δραχμάς; ἢ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Βουλγαρίας, ἥτις κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἀναστάσεώς της, ὡς Κράτους, συνέστησε τέσσαρα Διδασκαλεῖα, ὅπως μορφῶνται ἐν αὐτοῖς κατὰ τὰ νεώτερα συστήματα οἱ διδάσκαλοι τῶν Βουλγαροπαίδων; Ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, ἀποβλέπει εἰς τὴν ἀποστολὴν 10 νέων κατ’ ἔτος εἰς τὴν Εὐρώπην, οἱ ὁποῖοι, ἐντὸς τῆς δεκαετίας ἐπανερχόμενοι, θέλουσι χρησιμεύσει εἰς τὴν σύστασιν τῶν Διδασκαλείων σὺν τῷ χρόνῳ· τουτέστιν ἐπρότεινα τὴν ἀναγραφὴν 50,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅπως ἀποστέλλωνται κατ’ ἔτος ἀνὰ δέκα νέοι διὰ διαγωνισμοῦ πρὸς σπουδὴν τῶν παιδαγωγικῶν καὶ τῶν συναφῶν ἐπιστημῶν. Καὶ εἶναι πρέπον ἐπὶ τῆς τοιαύτης προτάσεως νὰ προβάλλητε προφάσεις καὶ ἐνδοιασμούς; Πρέπει δὲ νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι καὶ ἡ δι’ εἰδικῶν Ἐπιθεωρητῶν, ἐπιστημόνων καὶ ἐμπείρων περὶ τὰ παιδαγωγικὰ, ἐπιθεώρησις τῶν Σχολείων εἶναι ἀναγκαιοτάτη· διότι πανταχοῦ, ὅπου ἐλειτούργησε τὸ σύστημα τῆς ὑπὸ τῶν ἐπιτοπίων ἢ τῶν Διοικητικῶν Ἀρχῶν ἐπιθεωρήσεως, ἀπέτυχεν ἐντελῶς· τὸ δὲ σύστημα, τὸ λειτουργοῦν, τῆς δι’ Ἐπιθεωρητῶν ἐπιθεωρήσεως, εἶναι τὸ μόνον ἐκ πεφωτισμένης πείρας κυρωθὲν, ὡς λυσιτελὲς καὶ ἐν γένει σπουδαιότατον. Ἐν Γερμανίᾳ, πρὸ χρόνων πολλῶν, ἐν Βελγίῳ, ἐν Γαλλίᾳ τοῦτο ἐγένετο δεκτόν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν θέλητε νὰ τροποποιήσητε τὸν ἰσχύοντα ὀργανισμὸν ἐπὶ τὸ πρακτικώτερον, προβῆτε τάχιστα, ἄλλως, ἰσχύοντος τοῦ κειμένου νῦν ὀργανισμοῦ, ἔχετε ἀνάγκην μεμορφωμένων παιδαγωγικῶν ἀνδρῶν, ὅπως τὰ Σχολεῖα δυνηθῶσι νὰ κινηθῶσι λυσιτελῶς· καὶ διὰ νὰ μορφώσητε τοιούτους, ἀνάγκη προνοίας, ἀνάγκη ἐσπευσμένως νὰ φροντίσητε ν’ ἀποστείλητε αὐτοὺς, ὅπου δύνανται νὰ μορφωθῶσιν. Ἢ μήπως ἔχητε ἐνταῦθα τὰ παιδαγωγικὰ φῶτα, ἢ δύνασθε νὰ ἀπεκδέχησθε ἐπικουρίαν ἀπὸ τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολήν;—καὶ περὶ τούτου θὰ γίνῃ λόγος ἐν καιρῷ —ἢ μήπως ἔχητε τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν; περὶ τῆς ὁποίας ἐπίσης θὰ γίνῃ λόγος. Σᾶς ἐξήγησα δὲ τὸν λόγον, κατὰ τὸν ὁποῖον οὐδεμία κενοδοξία μὲ ἐκίνησε νὰ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸς τοιοῦτον, ὑπὸ οἱασδήποτε βάσεις. Ἀλλὰ πρέπει νὰ σπεύσῃ, διότι ἔχομεν ἐπείγουσαν ἀνάγκην νὰ μορφώσωμεν τὰ χρήσιμα ὄργανα, ἵνα ἀποκτήσωμεν δημοδιδασκάλους κατά τε ποιὸν καὶ κατὰ ποσὸν ἱκανοὺς, ἵνα διορισθῶσιν εἰς τὰ Σχολεῖα τοῦ Κράτους, ὧν ὁ ἀριθμὸς κατ’ ἔτος αὐξάνει σὺν τῇ κοινωνικῇ ἀναπτύξει. Καὶ ἔχω ἀνάγκην ἐπιχειρημάτων ἄλλων, ἵνα καταδείξω τὸ ἐπεῖγον καὶ τὸ ἀναβολῆς τῆς ἐλαχίστης ἀνεπίδεκτον; Ἡ κοινωνία ἔχει ἀνάγκην ἀναγεννωμένου Σχολείου, οὗ ἄνευ νοσεῖ. Τούτου ἕνεκεν ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπὴ ὁμοψήφως ἀνέγραψε καὶ ἠτιολόγησε καὶ συνέστησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐνεστῶτος ἔτους δαπάνης 50,000 δραχμῶν πρὸς ἀποστολὴν ὑποτρόφων δέκα κατ’ ἔτος διδακτόρων καὶ πρωτοβαθμίων δημοδιδασκάλων, ἵνα διὰ τούτων ἀποκτήσωμεν ἱκανοὺς ἐπιθεωρητὰς καὶ καθηγητὰς Διδασκαλείων, πρὸς μόρφωσιν τῶν διδασκάλων τοῦ λαοῦ. Ἐν τῷ μεταξὺ δὲ, δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ὑπάρχουσι προχειρότερα πρακτικὰ ἄλλα μέσα, δι’ ὧν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν, ἐκ τῶν ἐνόντων, βελτίωσιν τοῦ ὑπάρχοντος διδακτικοῦ προσωπικοῦ καὶ τῶν Διδασκαλείων καὶ τῶν Σχολείων. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἔχει ὑπ’ ὄψει ὡρισμένα μέτρα. Ἐγὼ ἔλαβον τὸν λόγον ἁπλῶς, ὅπως ὑποστηρίξω τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιόν μου. Δυνάμεθα ὁμολογουμένως περὶ τούτων νὰ λάβωμεν καὶ ἄλλα προχειρότερα μέτρα· πρὸς τοῦτο ὅμως χρεία νὰ καταβάλῃ σύντονον προσοχὴν καὶ ἐπιμελῆ ἐνέργειαν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅστις δέον νὰ ἐμφορῆται ὑπὸ ἐνθουσιασμοῦ ὑπὲρ τοῦ μεγάλου τούτου ἐθνικοῦ ἔργου· διότι ἄνευ ἐνθουσιασμοῦ οὐδὲν συντελεῖται. Ἀλλὰ πρὸς τί ἐπικαλοῦμαι τὸν ἐνθουσιασμὸν τοῦ Ὑπουργοῦ; Ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου ἐλησμόνησα, ὅτι τοσαύτην μέριμναν ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος, ὥστε διάταξιν θεμελιώδη, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται ἡ λειτουργία τοῦ νόμου περὶ συστάσεως Διδασκαλείων, καθ’ ἣν ἕκαστος Δῆμος ὀφείλει νὰ ἀποστέλλῃ ἕνα ὑπότροφον εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, ἀφῆκε παντελῶς ἀνεφάρμοστον, ὡς ἂν οἱ διδάσκαλοι εἶχον πλημμυρήσει. Ἐζήτησα πίνακα τῶν ὑποτρόφων, καὶ ἐκ τούτου ἀπεδείχθη, ὅτι μόνον ἑπτὰ Δῆμοι συντηροῦσιν ὑποτρόφους ἐν τοῖς Διδασκαλείοις, ἐνῷ πρό τινων ἐτῶν εἴχομεν 35 νέους τοιούτους ὑποτρόφους, καὶ ἐνῷ ὁ νόμος ἐπιβάλλει φόρον πρόσθετον 2½%, ἐὰν οἱ πόροι τοῦ Δήμου, πρὸς συντήρησιν ἑνὸς ἢ δύο ὑποτρόφων Διδασκαλείων, δὲν ἐπαρκῶσι. Καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Νομάρχου τῆς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν δήμων Τρικκάλων καὶ Στυμφαλίας ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἵνα καταδείξω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὄχι μόνον δὲν φροντίζει περὶ ἐκτελέσεως τῆς διατάξεως ταύτης, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας ὁ Νομάρχης τὴν πίστωσιν, τὴν ἀναγραφεῖσαν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν Δήμων τούτων τῇ πρωτοβουλίᾳ τῶν Δημοτικῶν Ἀρχῶν, ἀπήλειψεν, ὅπως ἀποδείξῃ σαφῶς καὶ ἀπροκαλύπτως τὴν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μέριμναν ἑαυτοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἐνεπιστεύθη αὐτῷ τὴν διοίκησιν τοῦ νομοῦ. Τοιαύτην ἔννοιαν ἔχουσιν οἱ κυβερνῶντες περὶ Σχολείου, καὶ τοιαύτην δεικνύουσι πρὸς αὐτὸ στοργήν! Καὶ ἔχουσι τὴν ἀξίωσιν, νὰ θεωρῶνται ὡς σοβαρῶς σκεπτόμενοι! Ἀληθῶς ἀπήλειψεν ἀπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὁ κ. Νομάρχης Ἀργολίδος τὴν ὑπὲρ ὑποτρόφου ψηφισθεῖσαν πίστωσιν, ἀλλ’ ἤθελον νὰ πληροφορηθῶ, ποῦ ἐστηρίχθη καὶ ἀφήρεσεν ἀπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Δήμου τὴν δαπάνην πρὸς ἀποστολὴν ὑποτρόφων καὶ μόρφωσιν διδασκάλων, τῶν ὁποίων εἶχεν ἀνάγκην ὁ Δῆμος; Ὁ Δῆμος, ἀφοῦ δαπανᾷ 4 ἢ 5 χιλιάδας δραχ. εἰς συντήρησιν τοῦ Σχολείου του, καὶ βλέπει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν φροντίζει περὶ μορφώσεως ἱκανῶν διδασκάλων, φροντίζει ὁ Δῆμος καὶ δαπανᾷ εἰς τὴν ἀποστολὴν δύο ὑποτρόφων. Σεῖς δὲ, ἀντὶ νὰ ἐνισχύσητε τὸν Δῆμον, διαγράφετε τὴν δαπάνην! Καὶ τοῦτο λέγεται διοίκησις! Ἀλλ’ αἱ διατάξεις πᾶσαι τοῦ περὶ συστάσεως Διδασκαλείων νόμου ἀποτελοῦσι πλήρη ὀργανισμὸν, καὶ ἂν ἀφήσητε ἓν μέρος αὐτοῦ μὴ λειτουργοῦν, ὁλόκληρος ὁ ὀργανισμὸς παραλύει. Εἶναι ἀνάγκη λοιπὸν, νὰ ζητήσητε τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ λειτουργοῦντος συστήματος πλήρη, ἢ νὰ φέρητε νέον σύστημα, καὶ νὰ παράσχητε εἰς ἡμᾶς τὴν ἐλπίδα, ὅτι σκέπτεσθε περὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις ἀπὸ τοῦ Σχολείου ἀναμένει εὐλόγως τὴν παλιγγενεσίαν αὐτοῦ.

§121Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ κατέθεσαν τὰ περιμενόμενα ἔγγραφα ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως περὶ τῆς παραδόσεως δύο ναυτῶν λιποτακτῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ τῆς Τουρκίας, καὶ ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως περὶ τῆς ἀρνήσεως τοῦ τηλεγραφητοῦ Τριπόλεως νὰ μεταβιβάσῃ ἀναφορὰν πρὸς τὴν Α. Μεγαλειότητα τῶν πολιτῶν Τριπόλεως, εἰμὶ διατεθειμένος νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν περὶ τούτου αὔριον. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἔχῃ ἀντίῤῥησίν τινα ὁ κ. Ὑπουργός.

§122ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν). Οὐδεμίαν.

§123ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τοῦ Α. Πολυχρονιάδου, ἑνὸς τῶν μεγάλων σταφιδοκτημόνων, ὁ ὁποῖος προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν μέτρα τινὰ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς προστασίας τοῦ σταφιδοκάρπου. Ὁ ἀναφερόμενος νομίζει, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξευρεθῇ μέγας τις πόρος, καὶ νὰ διατεθῇ πρὸς εἰσαγωγὴν τοῦ προϊόντος, ὅπου δὲν εἶναι ἀνεπτυγμένη ἀκόμη ἡ κατανάλωσις. Πρὸς τοῦτο δὲ προτείνει, νὰ ἐπιβληθῇ πρόσθετος φόρος, τὸ ποσὸν τοῦ ὁποίου νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ἀναφορᾶς, τὴν ὁποίαν καταθέτω, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψει.

§124Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Χθὲς, ποιούμενος λόγον περὶ τῶν παραπόνων, τῶν ἐγερθέντων ὑπὸ ἰδιοκτητῶν οἰκοδομῶν, κειμένων ἐν Ἀθήναις, διὰ τὴν ἄδικον φορολογίαν, ἥτις ζητεῖται παρ’ αὐτῶν διὰ τὰ ἔτη 1884, 1885 καὶ 1886, ἐνῷ οὗτοι δὲν εἶχον οἰκοδομὰς, προεκλήθην παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ φέρω ὡρισμένας περιπτώσεις, ἵνα ἀπαντήσῃ ἐπὶ τούτων ἐπίσης ὡρισμένως. Λέγω λοιπὸν πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὁ Ν. Βερνάρδος, ἐπικαλούμενος τὸ ὑπ’ ἀριθ. 19,734 τῆς 12 Μαρτίου 1886 συμβόλαιον ἀγορᾶς τοῦ οἰκοπέδου, καὶ τὴν ἀπὸ 29 Μαρτίου ἄδειαν τῆς Ἀστυνομίας πρὸς οἰκοδομὴν, ἐζήτησεν, ὅπως ἀπαλλαγῇ τοῦ φόρου διὰ τὰ ἔτη 1884, 1885 καὶ 1886, ἀφοῦ, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων, δὲν εἶχεν οἰκοδομήν. Τὸ Ὑπουργεῖον ἀπέῤῥιψε τὴν αἴτησίν του, οὗτος ὅμως ἐκ νέου ᾐτήσατο παρὰ τοῦ Ὑπουργείου, νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ ἀδικήματος, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον δι’ ἐγγράφου του τῆς 30 Δεκεμβρίου π. ἔ. ἀπηυθύνθη πρὸς τὴν Ἐφορίαν, ζητοῦν πληροφορίας, ἐὰν οὗτος ἔκαμε τὰ παράπονά του εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἀλλὰ βεβαίως, πῶς ἠθέλετε νὰ κάμῃ παράπονα πρὸς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἀφοῦ δὲν εἶχεν οἰκοδομήν; διότι, ὡς προεῖπον, ἐκ τῶν ἐγγράφων ἀποδεικνύεται, ὅτι μέχρι τέλους τοῦ 1886 δὲν εἶχεν ἀνεγείρει τοιαύτην. Ἐπίσης ὁ Κωνστ. Χαϊμαντᾶς καὶ ὁ Παναγιώτης Χαρβάτης ἀπηύθυναν ἀναφορὰς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐξαιτούμενοι τὴν ἀπαλλαγὴν αὐτῶν ἀπὸ τοῦ ἀδίκου τούτου φόρου. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὸν ἕνα, τὸν Χαϊμαντᾶν, τὸ Ὑπουργεῖον ἀπέῤῥιψε τὴν αἴτησίν του, ἐπὶ τῆς αἰτήσεως δὲ τοῦ ἑτέρου δὲν ἀπήντησεν εἰσέτι. Ὑποβάλλων ὅθεν τὰς ὡρισμένας ταύτας περιπτώσεις πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, παρακαλῶ, αὐτὸν, ὅπως λάβῃ ἓν γενικὸν μέτρον, μὴ ὀχυρωθῇ δὲ τυχὸν ὄπισθεν τοῦ νόμου, λέγοντος ἴσως, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ἀνέκκλητοι, διότι καὶ τοῦτο ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, βλέπων ὀφθαλμοφανῶς τὴν προσγινομένην ἀδικίαν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας οἰκοδομῶν, τοὺς ὑπὸ τοιούτους ὅρους διατελοῦντας, ὀφείλει, ὑπαρχούσης μάλιστα τῆς Βουλῆς, νὰ φέρῃ νομοσχέδιον, τροποποιοῦν τὸν νόμον καὶ ἐπιτρέπον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπὶ παρομοίων περιπτώσεων νὰ ἀπονέμῃ τὸ δίκαιον καὶ μὴ εἰσπράττῃ φόρους ἀπὸ τοὺς πολίτας, ὅταν οὗτοι δὲν ἐκέκτηντο τὸ ἀντικείμενον τῆς φορολογίας.

§125ΛΕΒΙΔΗΣ. Σχετικῶς πρὸς τὸ ἀντικείμενον περὶ οὗ ἐπραγματεύθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, ὁ Νικόλαος Β. Νικολάου, κάτοικος Ἀθηνῶν, ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῆς Διευθύνσεως τῆς Ἀστυνομίας, καὶ ἔλαβεν ἄδειαν οἰκοδομῆς τῇ 17 Ὀκτωβρίου 1884 ἔτους, μετὰ δὲ ταῦτα καὶ κατὰ Δεκέμβριον τοῦ ἔτους ἐκείνου προέβη εἰς ἀνοικοδόμησιν οἰκίας ἐπὶ τοῦ οἰκοπέδου αὐτοῦ. Κατόπιν, δυνάμει συμβολαίου, ὑπ’ ἀριθ. 26,288 τῆς 18 Ἀπριλίου 1885 ἔτους, ἐπώλησε τὴν ἐν λόγῳ οἰκίαν οὗτος πρὸς τὸν Γεώργιον Γκούφαν, κάτοικον Ἀθηνῶν, καὶ ἐξαίφνης ὁ εἰσπράκτωρ ζητεῖ παρὰ τοῦ νῦν κυρίου τῆς οἰκίας ταύτης φόρον οἰκοδομῶν διὰ τὸ ἔτος 1884, ἐνῷ, ὡς παρατηρεῖτε, ἐκ τῆς ἀδείας τῆς Ἀστυνομίας, ἣν προσάγω, ἡ ἄδεια πρὸς οἰκοδομὴν ἐλήφθη τῇ 17 Ὀκτωβρίου 1884 ἔτους, βεβαίως δὲ ἡ οἰκοδομὴ ἐγένετο μετὰ τὴν 17 Ὀκτωβρίου 1884, δηλαδὴ περὶ τὸν Δεκέμβριον ἰδίου ἔτους, καὶ ἀναντιῤῥήτως οὐδένα ὀφείλει φόρον οἰκοδομῆς διὰ τὸ 1884 οὔτε ὁ Νικόλαος Νικολάου, οὔτε ὁ Γεώργιος Γκούφας. Ἂν καὶ πολλάκις ὁ ἀναφερόμενος προσέτρεξεν εἰς τὴν ἁρμοδίαν Ἀρχὴν, αὕτη οὐδεμίαν ἔδωκε προσοχὴν, καὶ τοιουτοτρόπως αὐτὸς περιέπεσεν εἰς τὴν θέσιν ἀνθρώπου, καθ’ ἑκάστην καταδιωκομένου παρὰ τοῦ δημοσίου εἰσπράκτορος. Πρὸς τοῦτο συνέταξεν ἀναφορὰν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἣν θέλει ὑποβάλει αὔριον, καὶ ἣν ἔχω ἐνταῦθα, ἐκτὸς ἐὰν συναινῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ κατατεθῇ διὰ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς, καὶ εἶμαι ἕτοιμος τότε νὰ καταθέσω αὐτήν. Προσάγω καὶ τὸ συμβόλαιον καὶ τὴν ἄδειαν τῆς Ἀστυνομίας, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι ζητοῦσι φόρον οἰκοδομῶν οὐχὶ δι’ οἰκοδομήν, ἀλλὰ δι’ οἰκόπεδον.

§126Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ περὶ πλημμελείας κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων γίνεται λόγος, ἀναγκάζομαι νὰ ἀνακοινώσω καὶ ἐγὼ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐκ Πατρῶν μοὶ ἐστάλη ἀντίγραφον δύο διπλοτύπων, τὰ ὁποῖα βεβαιοῦσι τὴν πληρωμὴν τοῦ διπλοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπεβλήθη τις τῶν ἐν Πάτραις συμπολιτῶν ἡμῶν. Ὁ συμπολίτης οὗτος ἐπλήρωσε διπλοῦν τὸν φόρον διὰ τὸ 1887, ἐκβιασθεὶς καὶ ἀπειληθείς, ὅτι θέλει ἀπαχθῆ εἰς τὰς φυλακάς· ἀφοῦ δὲ παρέστη ἐνώπιον τοῦ Ὑποταμίου καὶ ἐπέδειξε τὸ ἓν διπλότυπον, καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι εἶχεν ὑποβάλει δύο ἀναφοράς, ἀπειλεῖται ἤδη νὰ φυλακισθῇ, ἐὰν δὲν πληρώσῃ διπλοῦν, καὶ τὸν φόρον τοῦ 1888.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐγκρίσεως καὶ ἐπικυρώσεως ἀτμοπλοϊκῶν συμβάσεων).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας τοῦ Λούδ.

§129ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1ου τῆς συμβάσεως παρατηρῶ, ὅτι ἀναφέρεται ἐπισυνημμένον δρομολόγιον· τοιοῦτον δὲν εἴδομεν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τὸ καταθέσῃ, ὅπως λάβῃ γνῶσιν αὐτοῦ ἡ Βουλή. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2ου ὑπάρχει διάταξις, ἥτις ἐπαναλαμβάνεται μὲν καὶ εἰς τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἐψηφίσαμεν, ἀλλ’ ἧς ἡ σπουδαιότης εἶναι διάφορος ἐν τῇ παρούσῃ. Ἡ Ἑταιρία Λούδ, κατὰ τὴν διάταξιν ταύτην, δύναται νὰ διακόψῃ τὰς γραμμάς, τὰς ὁποίας συνιστᾷ δυνάμει τῆς συμβάσεως, μὲ μόνην τὴν ὑποχρέωσιν, ν’ ἀναγγείλῃ τοῦτο 15 ἡμέρας πρότερον εἰς τὴν Διεύθυνσιν τῶν ταχυδρομείων. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἔχει σπουδαιότητα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἄλλας Ἑταιρίας, μετὰ τῶν ὁποίων συνεβλήθη τὸ Δημόσιον, ὅσον ὅμως ἀφορᾷ εἰς τὴν Ἑταιρίαν Λούδ, ἡ διάταξις αὕτη ἔχει πολὺ μεγαλειτέραν σπουδαιότητα. Ἡ Ἑταιρία Λοὺδ δὲν εἶναι ὁμοία μὲ τὰς μικρὰς ἐκείνας Ἑταιρίας, τῶν ὁποίων τὰ ἀτμόπλοια διέρχονται ἅπαξ κατὰ δεκαπενθημερίαν, ἢ κατὰ μῆνα, ἐξ ἑνὸς οἱουδήποτε λιμένος τῆς Ἑλλάδος, καὶ τῶν ὁποίων ἡ διάβασις δὲν δύναται νὰ ἐξασκήσῃ ἐπιῤῥοήν τινα ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐμπορίου. Ἡ Ἑταιρία Λοὺδ συνιστᾷ πολλὰς τακτικὰς καὶ συχνὰ ἐπαναλαμβανομένας γραμμὰς μεταξὺ διαφόρων λιμένων τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν γειτόνων Ἐπικρατειῶν, ἰδίως δὲ τῆς Τουρκίας. Ἡ σύστασις δὲ τῶν τοιούτων ἀτμοπλοϊκῶν γραμμῶν γεννᾷ ἀνάγκας καὶ ἕξεις ἐμπορικὰς καὶ κοινωνικάς, ὧν ἡ ἀπότομος διακοπή, ἡ γενησομένη κατόπιν ἁπλῆς κοινοποιήσεως πρὸ 15 ἡμερῶν, δύναται νὰ βλάψῃ πολλὰ ἐμπορικὰ καὶ κοινωνικὰ συμφέροντα. Ἕνεκα τῆς σπουδαιότητος, ἣν ἔχουσι, καὶ ὑπὸ ταχυδρομικὴν καὶ ὑπὸ ἐμπορικὴν ἔποψιν, αἱ ἀτμοπλοϊκαὶ γραμμαὶ τῆς Ἑταιρίας Λούδ, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 2, ὅπως, εἰ δυνατόν, ἐπιτύχῃ τροποποίησιν, ἣν νομίζω δυνατήν. Ἑτέραν παρατήρησιν ὑποβάλλω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9ου, ὅπερ ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ περιέχει διάταξιν, ὅλως διάφορον ἐκείνης, ἥτις περιλαμβάνεται ἐν τῇ συμβάσει, ἣν ἐψηφίσαμεν πρὸ ὀλίγου, δηλ. ὅτι ἡ Ἑταιρία Λόϋδ ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεταφέρῃ τὰ ταχυδρομεῖα μόνον ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ὄχι δὲ καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Εἰς τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσαμεν πρὸ ὀλίγου, ἡ ὑποχρέωσις τῆς μεταφορᾶς τῶν ταχυδρομείων ἐπεκτείνεται καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὸ Λόϋδ, νομίζω, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τῆς μεταφορᾶς τῶν ταχυδρομείων ἐν τῷ ἐσωτερικῷ εἶναι πολὺ μικροτέρας ἀξίας τῆς μεταφορᾶς αὐτῶν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Φοβοῦμαι δὲ, μήπως ἡ διάταξις αὕτη συνδέεται μὲ τὸ ζήτημα τῶν Ἑλληνικῶν ταχυδρομείων ἐν Τουρκίᾳ. Ἴσως ἡ Ἑταιρία τοῦ Λόϋδ ἠθέλησε νὰ ἀποφύγῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς μεταφορᾶς τῶν Ἑλληνικῶν ταχυδρομείων εἰς τοὺς τουρκικοὺς λιμένας. Τοιοῦτος ὅρος, ὁ ὁποῖος θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐπαναληφθῇ καὶ ἐν συμβάσεσι μετ’ ἄλλων ταχυδρομικῶν Ἑταιριῶν, ἤθελεν εἶσθαι ὀλέθριος διὰ τὰ ταχυδρομικὰ καὶ ἐμπορικὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Νομίζω ἀναγκαίαν τὴν τροποποίησιν κατὰ τοῦτο τοῦ ἄρθρου 9. Ἡ Ἑταιρία Λόϋδ, ὡς ταχυδρομικὴ Ἑταιρία, πρέπει νὰ ἀναδεχθῇ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ μεταφέρῃ τοὺς ταχυδρομικοὺς σάκκους τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ ἰδίᾳ εἰς τοὺς τουρκικοὺς λιμένας. Τὴν τροποποίησιν ταύτην θεωρῶ τοσούτῳ μᾶλλον ἀναγκαίαν, καθ’ ὅσον ἐν τῇ βʹ παραγράφῳ περιλαμβάνεται ὑποχρέωσις τῆς Ἑταιρίας, νὰ μεταφέρῃ τὰ χρήματα καὶ ἄλλα ἀντικείμενα, ἀνήκοντα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις δύναται νὰ ἑρμηνευθῇ ὡς ἀποκλείουσα τὴν ὑποχρέωσιν τῆς μεταφορᾶς τῶν ταχυδρομείων.

§130ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νομίζω καλλίτερον, ν’ ἀπαντήσωμεν εἰς τὴν βʹ συζήτησιν.

§131ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν δυνάμεθα ν’ ἀντείπωμεν εἰς τοῦτο· ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ μάθω, ἂν θὰ καταθέσητε σήμερον τὸ δρομολόγιον, διὰ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§132ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὔριον. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ὡς καὶ ἡ σύμβασις, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως). (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἀντιβασιλείας ἢ διαχειρίσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐν ἐνδεχομένῃ ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως κατὰ τὸ ἔτος 1889).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαχειρίσεως τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Ἠπείρῳ βακουφίων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 1–4).

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5ον. (Ἀναγινώσκεται).

§135ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλῶ νὰ διαγραφῶσιν, ἐν μὲν τῇ πρώτῃ γραμμῇ τῆς αʹ παραγράφου αἱ λέξεις «τῆς λήξεως», ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ γραμμῇ τῆς βʹ παραγράφου αἱ λέξεις «κατασκευαζόμενα ἐξ ἀναλόγου χάρτου συνεῤῥαμμένου». (Μετὰ τὴν ὡς ἀνωτέρω διαγραφὴν γίνεται δεκτὸν τὸ τὸ ἄρθρον 5. Εἶτα ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 6–10).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11. (Ἀναγινώσκεται).

§137ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ν’ ἀντικατασταθῇ τὸ ἐν τῇ δευτέρᾳ γραμμῇ τοῦ ἄρθρου 11 «κτλ.» διὰ τῶν λέξεων «καὶ δωρεῶν.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11 μετὰ τῆς τροπολογίας ταύτης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν).

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12. (Ἀναγινώσκεται).

§139ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ν’ ἀντικατασταθῇ τὰ ἐν τῇ ἕκτῃ γραμμῇ «κτλ.» διὰ τῶν λέξεων «τὸ κληροδότημα ἢ τὴν δωρεάν.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12 μετὰ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13. (Ἀναγινώσκεται).

§141ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Ἐν τῇ βʹ παραγράφῳ: «Ἀπαλλοτρίωσις παντὸς ἄλλου ἀκινήτου ἢ ἐμπραγμάτου δικαιώματος ἀπαγορεύεται, ἐκτὸς ἐὰν τῇ ὁμοφώνῳ γνωμοδοτήσει τῆς Ἐπιτροπῆς ἐγκρίνῃ ταύτην ὁ Νομάρχης», παρακαλῶ νὰ τεθῇ, ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλή, ἀντὶ τοῦ «ἐκτὸς ἐὰν ἐγκρίνῃ ταύτην ὁ Νομάρχης», τὸ ἑξῆς: «ἐκτὸς ἐὰν ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου προσοδοφόρου κτήματος».

§142ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καλλίτερον νὰ τὸ ἀφήσωμεν εἰς τὸν Νομάρχην.

§143ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Ὅπως ἐγκρίνετε. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς βʹ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως τῆς κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν.

§145ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω καθῆκόν μου, ν’ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε χθές, ἀντικρούων τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ συνδυασμοῦ, δι’ οὗ ἐπεδίωξε τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ὁ συνδυασμὸς οὗτος ἀποτελεῖ μέρος τοῦ ὅλου οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ἀποτελέσματα δ’ αὐτοῦ μᾶς δεικνύουσι, ποῦ δύναται νὰ μᾶς φέρῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τούτου. Πρὸς ἀπόδειξιν τῶν ὅσων εἶπον, εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ εἰσέλθω εἴς τινας λεπτομερείας. Κατὰ τὸ φυλλάδιον, ὅπερ διενεμήθη εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ὁ νῦν διευθύνων τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν κ. Γκοτλὰν ἀνεβίβαζε τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ εἰς 113,000 δραχμῶν περίπου κατὰ χιλιόμετρον, ἤτοι εἰς 21,000,000 διὰ τὸ ὅλον τῆς γραμμῆς. Ὁ δὲ τότε διευθύνων τὴν ἀποστολὴν ταύτην κ. Ῥονδὲλ τὴν δαπάνην ταύτην ἀνεβίβαζεν εἰς δραχ. 108,000 κατὰ χιλιόμετρον, ἤτοι ἐν ὅλῳ εἰς 20 ἑκατομμύρια. Εἰς τὸ ποσὸν δὲ τῶν 20 ἑκατομμυρίων τοῦ κ. Ῥονδὲλ καὶ τῶν 21 ἑκατομ. τοῦ κ. Γκοτλὰν συμπεριελαμβάνοντο, εἰς τὸ πρῶτον μὲν 3,180,000 δρ., ἐν τῷ δευτέρῳ δὲ 2,825,000 δι’ ἀπρόβλεπτα ἔξοδα, μεταξὺ τῶν ὁποίων κατετάσσετο φυσικῶς καὶ ἡ διαφορὰ τοῦ νομίσματος διὰ τὰ ὑλικά, ἅτινα ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῶσιν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, περιλαμβάνονται δὲ ῥητῶς καὶ οἱ μεσολαβοῦντες τόκοι. Ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πέρυσι, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ἐδήλωσεν, ὅτι κύριος σκοπὸς αὐτοῦ ἦτο ἡ ἕναρξις τῶν ἔργων, δι’ ἧς ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἡ κατασκευὴ αὐτοῦ, ὡς δυναμένη νὰ γίνῃ ὑπὸ ὅρους συμφερωτέρους ἴσως διὰ τὸ Δημόσιον ἐκείνων, οὓς εἶχεν ὁρίσει ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή....

§146ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους.

§147ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι καὶ τὴν φράσιν ὑμῶν, ὅτι δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ τύχωμεν καὶ καλλιτέρων, ἀλλὰ τοὐλάχιστον θὰ τύχωμεν τῶν ὅρων τοῦ κ. Ῥονδέλ.

§148ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· τῶν ὅρων τοῦ κ. Γκοτλάν.

§149ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοὺς ὅρους, οὓς ὑπεβάλετε τότε, ἐθεωρήσατε ὡς δυναμένους νὰ ἐπιτευχθῶσι. Δὲν ἐθεωρήσατε δὲ ἀδύνατον, ὅτι ἡ ἔναρξις τῆς κατασκευῆς ἐνδέχεται νὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν ἐπιτυχίαν καὶ καλλιτέρων ὅρων.

§150ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦ κ. Γκοτλάν· ὁ κ. Γκοτλάν προέκειτο νὰ ἐκτελέσῃ.

§151ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν ἐλπίδα, ἣν εἴχετε τότε καὶ ἣν ἀποκρούετε σήμερον, θεωρῶ ὡς βάσιμον.—Ἀλλὰ τὴν γνώμην, ἣν εἶχε τότε, δὲν ἐφήρμοσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸ τῆς ἐνάρξεως δὲ τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου καὶ χωρὶς νὰ περιμείνῃ τὰ ἐξ αὐτῶν ἀποτελέσματα, παρεδέχθη τὴν παραχώρησιν τῆς κατασκευῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μελετῶν τοῦ κ. Γκοτλάν. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν κατασκευὴν, ἐπέτυχε τοὺς ὅρους τούτους. Οἱ ἐργολάβοι ἀνέλαβον αὐτὴν ἐπὶ τῇ βάσει πληρωμῆς εἰς μετρητὰ δραχ. 112,000 περίπου κατὰ χιλιόμετρον, ἤτοι φράγκων χρυσῶν 86,400. Ἀπέναντι ὅμως τοῦ ὅρου, ὅτι θὰ πληρωθῇ ὁ σιδηρόδρομος οὐχὶ τοῖς μετρητοῖς, ἀλλὰ δι’ ὁμολογιῶν δανείου, φερουσῶν τόκον 6%....

§152ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο.

§153ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοιαύτη εἶναι ἡ μετ’ αὐτῶν σύμβασις ὑμῶν.—Ἀπέναντι τοῦ ὅρου τούτου οἱ ἐργολάβοι ὑπελόγισαν τὰς ὁμολογίας οὐχὶ εἰς τὸ ἄρτιον, ἀλλ’ εἰς τὴν τιμὴν, εἰς ἣν ἠδύναντο νὰ πωλήσωσιν αὐτάς. Ἂν ὑπελόγιζον τὰς ὁμολογίας εἰς τὸ ἄρτιον, λαμβάνοντες 120,000 φράγκων ὀνομαστικῶν κατὰ χιλιόμετρον, ἤθελον λάβει, κατὰ τὴν τότε τρέχουσαν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος, πρὸς 127½, δρ. 153,000 κατὰ χιλιόμετρον. Διὰ τῆς συμβάσεως βεβαίως λαμβάνουσιν αὐτὰς εἰς τὴν ὀνομαστικὴν αὐτῶν ἀξίαν. Ὑπολογίσαντες ὅμως 120,000 φρ. κατὰ χιλιόμετρον καὶ οὐχὶ 86,400, αἵτινες ἀντιστοιχοῦσι πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἔλαβον αὐτὰς οὐχὶ εἰς τὸ ἄρτιον, ἀλλὰ πρὸς 72%...

§154ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὁ κ. Γκοτλάν καὶ ὁ κ. Ῥονδὲλ ἐποιοῦντο τοὺς ὑπολογισμούς των, δὲν ὑπῆρχεν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ὑπῆρχεν ἰσοτιμία τραπεζικῶν γραμματίων πρὸς τὸ μεταλλικόν. Ἑπομένως οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Ῥονδὲλ εἶναι εἰς μεταλλικὸν νόμισμα· ἡ ἡμερομηνία σᾶς τὸ λέγει: τῇ 7 Δεκεμβρίου 1884.

§155ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ Ῥονδὲλ εἶναι καμωμένοι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τρέχοντος νομίσματος ἐν τῷ τόπῳ. Δὲν ἀμφισβητῶ, ὅτι τότε δὲν ὑπῆρχεν ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἀλλὰ δὲν δύνασθε ν’ ἀμφισβητήσητε, ὅτι ὁ Ῥονδὲλ, ὑπολογίζων διὰ τὰς ἐκχωματώσεις δραχμὰς τρεῖς καὶ ἡμίσειαν, καὶ διὰ τὴν μεταφορὰν εἰς ἀπόστασιν 500 μέτρων μίαν δραχμὴν κατὰ κυβικὸν μέτρον, ὑπελόγισεν ἀνωτέρας, ἢ τοὐλάχιστον ἴσας ἐκείνων, αἵτινες πληρόνονται διὰ τὰς τοιαύτας ἐργασίας σήμερον, ὅτε ὑπάρχει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Οἱ ἐργολάβοι δὲ, μελετήσαντες τὰ διάφορα ταῦτα ἔργα, ἅτινα ἀναλύονται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὑπελόγισαν τὴν δαπάνην αὐτῶν εἰς τὸ τρέχον ἐν τῷ τόπῳ νόμισμα, εἰς δραχμὰς δηλ. καὶ οὐχὶ εἰς φράγκα. Ἐν τῷ κονδυλίῳ δὲ τῶν ἀπροβλέπτων ἐξόδων, ἀνερχομένῳ εἰς δρ. 3,180,000 περιλαμβάνεται σὺν ἄλλοις καὶ ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος διὰ τὰ ἀντικείμενα, ἅτινα θὰ φέρωσιν ἐξ Εὐρώπης καὶ πληρώσωσιν εἰς χρυσόν....

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ἀπρόβλεπτα προστίθενται εἰς πᾶσαν ἐργολαβίαν.

§157ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ ῥητῶς ὁ κ. Ῥονδὲλ ἐν σελίδι 34 τοῦ φυλλαδίου περιλαμβάνει μεταξὺ τῶν ἀπροβλέπτων ἐξόδων καὶ τοὺς μεσολαβοῦντας τόκους, οὓς ἐγὼ δὲν συμπεριέλαβον ἐν τῷ τμήματι τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ τοὺς προσέθηκα εἰς αὐτό. Δὲν δυνάμεθα ἀπὸ τοῦ βήματος ν’ ἀναλύσωμεν καὶ συζητήσωμεν τὰς λεπτομερείας τῆς κατασκευῆς. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁ κ. Γκοτλὰν ὑπελόγισεν 113,000 δραχ. κατὰ χιλιόμετρον, ὁ δὲ κ. Ῥονδὲλ 108,000. Οἱ ἀναδεχθέντες δὲ τὴν κατασκευὴν τούτου εἶχον ἐνώπιόν των τοὺς προϋπολογισμοὺς τούτους, ἐπὶ τῇ βάσει δ’ αὐτῶν ἐπεδίωξαν νὰ λάβωσιν εἰς μετρητὰ 86,000 φράγκων χρυσῶν κατὰ χιλιόμετρον. Παραδεχόμενοι ὡς ὀρθοὺς τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμέν τι τὸ ὑπερβολικὸν εἰς τὴν τιμήν, εἰς ἣν παρεχωρήθη ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου. Ὁ οἰκονομικὸς συνδυασμὸς ὅμως, ὁ ἐφαρμοσθεὶς πρὸς πληρωμὴν τῆς τιμῆς ταύτης, ἔφερε τὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα ἀνέπτυξα χθές, καὶ ἐπιβάλλει εἰς τὸ Δημόσιον ἐπιπρόσθετα βάρη. Ἐναντίον τῶν ἐλπίδων, ἃς ἐξέφρασε πέρυσιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐβιάσθη νὰ δεχθῇ τὴν εἰς αὐτὸν γενομένην πρότασιν παρὰ τῆς Βελγικῆς Ἑταιρίας, οὐχὶ διότι δὲν εἶχε λόγους νὰ προσδοκᾷ καλλιτέρους ὅρους, ἀλλὰ διότι ἐπεδίωξε τὴν θεραπείαν ἑτέρας ἀνάγκης, τὴν διὰ τῆς ἐκδόσεως δηλ. τοῦ δανείου τῶν σιδηροδρόμων προμήθειαν δέκα ἑκατομμυρίων φράγκων χρυσῶν πρὸς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων καὶ τῶν λοιπῶν εἰς μεταλλικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1888. Οἱ Βέλγοι ἐργολάβοι, ὀφείλοντες νὰ προμηθεύσωσι τὸ ποσὸν τοῦτο, ὅπως λάβωσι τὴν ἐπιχείρησιν, ὑπελόγισαν τὰς ὁμολογίας, ἃς ἐπρόκειτο νὰ λάβωσιν, εἰς τὴν τιμὴν, εἰς ἣν ἠδύναντο νὰ τὰς πωλήσωσιν. Εὑρόντες δὲ ἀγοραστὰς αὐτῶν πρὸς 72% μόνον ὑπελόγισαν, ὅτι πρέπει νὰ λάβωσιν 120,000 φράγκα ὀνομαστικὰ, ἤτοι 240 ὁμολογίας τῶν 500 φρ. κατὰ χιλιόμετρον, ὅπως προμηθεύσωσιν 86,000 φράγκων πραγματικῶν, ἤτοι δρ. 110,000 περίπου κατὰ χιλιόμετρον, ἃς σὺν τῷ κέρδει αὐτῶν ἀπῄτει ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε χθὲς, ὅτι οἱ ἐργολάβοι ζημιοῦνται ἴσως, δὲν ἐπεδίωξαν δὲ οὐδὲν τραπεζιτικὸν συμφέρον. Ὅτι ζημιοῦνται, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ παραδεχθῶμεν. Οὐδεὶς ἐργολάβος ἀναδέχεται ἐργασίαν τινὰ, γνωρίζων μετὰ βεβαιότητος ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι αὕτη εἶναι ἐπιζήμιος. Δὲν ἐπεδίωξαν ἴσως μεγάλα κέρδη, ἀλλὰ βεβαίως ἐπεδίωξαν λογικόν τι καὶ τακτικὸν κέρδος. Ἂν δὲ οἱ ἐργολάβοι δὲν ἔλαβον καὶ τὴν τραπεζιτικὴν ὠφέλειαν, ἣν συνήθως ἀπολαμβάνουσιν οἱ ἀνάδοχοι τῶν σιδηροδρόμων, δὲν ἕπεται, ὅτι δὲν ἐπλήρωσε ταύτην τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον. Ἡ ἀνάγκη, ἣν εἶχε, νὰ προμηθευθῇ 10 ἑκατομμύρια φράγκων χρυσῶν, ἠνάγκασεν αὐτὸ νὰ δώσῃ τοιαύτην ὠφέλειαν, ἥτις μεταξὺ τῆς πραγματικῆς ἀξίας τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τοῦ πληρωθέντος ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου ἀποτελεῖ περίπου 40% διαφοράν, ἤτοι 28 ἐπὶ τῶν 72%, εἰς ἃ ἐπωλήθησαν αἱ ὁμολογίαι. Ἂν δὲ ἐκ τῆς ὠφελείας ταύτης ἐπεφυλάξαντο καὶ δι’ ἑαυτοὺς μέρος οἱ ἐργολάβοι, εἴτε κρατήσαντες τὸ μέρος τοῦ δανείου, ὅπερ δὲν ἦσαν ἠναγκασμένοι νὰ πωλήσωσι πρὸς προμήθειαν τῶν 10 ἑκατομμυρίων φράγκων, ἅτινα ἐζήτει ἡ Κυβέρνησις, εἴτε συμμετασχόντες καὶ εἰς τὸ πωληθὲν πρὸς τοὺς τραπεζίτας τοῦ Λονδίνου, τοῦτο εἶναι ἄσχετον πρὸς τὴν ἐκτίμησιν, ἣν ἐποιήσαντο, τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνεδέχθησαν αὐτήν. Ἡ ἐκτίμησις δὲ αὕτη, ὡς εἶπον, εἶναι 86,400 φράγκα πραγματικὰ κατὰ χιλιόμετρον, ἀντιστοιχοῦντα πρὸς 120,000 φράγκα ὀνομαστικὰ εἰς ὁμολογίας τοῦ ἐκδοθέντος δανείου. Πρὸς ἀντίκρουσιν τῆς ἰδέας, ὅτι σκοπὸς τῆς γενομένης συμβάσεως διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν ἦτο ἡ προμήθεια 10 ἑκατομμυρίων φράγκων εἰς μεταλλικὸν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐποιήσατο χρῆσιν ἐπιχειρήματος, ὅπερ οὐδέποτε ἀνέμενον ν’ ἀκούσω παρ’ αὐτοῦ. Συνήθως ποιεῖται χρῆσιν ἐπιχειρημάτων ἀβασίμων καὶ παραδόξων. Ὑπερέβη ὅμως τὰ συνήθη ὅρια κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν. Εἶπεν, ὅτι τὰ δέκα ταῦτα ἑκατομμύρια ἐζήτησε νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅπως ἀποκτήσῃ πλειοτέραν ἀσφάλειαν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων, ἃς οἱ Βέλγοι ἐργολάβοι ἀνεδέχθησαν. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἠδύνατο νὰ προταθῇ, ἂν τὰ δέκα ταῦτα ἑκατομμύρια φράγγων ἀνῆκον εἰς τοὺς Βέλγους ἐργολάβους, ἂν οὗτοι κατέθετον ἴδια αὑτῶν χρήματα. Τὰ κατατεθέντα ὅμως 10 ἑκατομμύρια δὲν ἦσαν χρήματα αὐτῶν, ἀλλὰ τοῦ Δημοσίου, προελθόντα ἐκ τῆς ἐκδόσεως ὁμολογιῶν Ἑλληνικοῦ δανείου. Ἡ τοιαύτη δὲ κατάθεσις τῶν χρημάτων εἰς τὴν Τράπεζαν εἶναι ὅρος, ἐπιβαρυντικὸς μᾶλλον διὰ τὴν Κυβέρνησιν, παρὰ διὰ τοὺς ἐργολάβους, ἔχει δὲ χαρακτῆρα ἀσφαλείας, διδομένης ὑπὸ τοῦ Δημοσίου πρὸς τοὺς ἐργολάβους μᾶλλον, παρὰ ὑπὸ τούτων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἂν οἱ Βέλγοι ἐργολάβοι ἤθελον πεισθῆ, ὅτι συνέφερεν αὐτοῖς νὰ ἐγκαταλείψωσι τὴν ἐπιχείρησιν καὶ τὰ κατατεθέντα 10 ἑκατομμύρια εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ποία ἤθελεν εἶσθαι ἡ ζημία τῶν Βέλγων ἐκ τῆς ἐγκαταλείψεως αὐτῶν; Οὐδεμία. Ἡ ζημία ἤθελεν εἶσθαι τοῦ Δημοσίου, τοῦ καταθέσαντος χρήματα εἰς τὴν Τράπεζαν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔργου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε προσέτι, ὅτι δὲν ἐδανείσθη παρὰ τῶν ἐργολάβων τὰ 10 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἁπλῶς ἠγόρασε παρ’ αὐτῶν τὸ μεταλλικὸν, ὅπερ αὐτοὶ εἶχον. Βεβαίως τοῦτο ἔπραξεν. Ἀλλὰ, διὰ νὰ εὑρεθῇ τὸ μεταλλικὸν τοῦτο, διὰ νὰ θέσῃ τοῦτο εἰς χεῖρας τῶν ἐργολάβων καὶ τὸ ἀγοράσῃ παρ’ αὐτῶν, ἐφήρμοσε τὸν οἰκονομικὸν συνδυασμὸν, ὅστις ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπερ ἀνέπτυξα. Ἠδύνατο, εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ ἀγοράσῃ συνάλλαγμα ἐν τῇ ἀγορᾷ, καὶ δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ προσπορισθῇ τοιοῦτο δι’ οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ. Τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ πράξῃ ἄνευ νομισματικῆς διαταράξεως καὶ ὀλεθριωτέρων ἀποτελεσμάτων. Τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ὅπερ ἐφαρμόζει ἡ Κυβέρνησις, μεταξὺ ἄλλων, ἔχει καὶ τὸ θεμελιῶδες ἐλάττωμα, νὰ καθιστᾷ ἀδύνατον τὴν ἐν τῷ τόπῳ ἀγορὰν τοῦ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀναγκαίου μεταλλικοῦ νομίσματος καὶ συναλλάγματος. Ἄλλο ἤθελεν εἶσθαι τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ὅπερ θὰ ἠδύνατο νὰ καταστήσῃ δυνατὴν τὴν τοιαύτην εὕρεσιν μεταλλικοῦ νομίσματος. Ἐν τῷ ἐφαρμοζομένῳ συστήματι, τὸ μόνον μέσον εἶναι τὸ δάνειον. Ἐπειδὴ δὲ ἓν ἐκ τῶν χαρακτηριστικῶν τοῦ συστήματος τούτου εἶναι καὶ τὰ κεκρυμμένα καὶ οὐχὶ καθαρὰ δάνεια, τὰ διὰ μετατροπῶν, στηριζομένων ἐπὶ τῆς ἐξαντλήσεως τῶν χρεωλυσίων, καὶ ἄλλων τοιούτων συνδυασμῶν συνομολογούμενα, ἡ Κυβέρνησις ἐφήρμοσε καὶ ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου συνδυασμὸν, σκοποῦντα τὴν εὕρεσιν χρημάτων. Ἀποτέλεσμα δὲ τοῦ τοιούτου συνδυασμοῦ, ὡς ἀνέπτυξα χθὲς, εἶναι ἡ κατασκευὴ ἔργου, ἀξίας 17,200,000 φράγκων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπὶ 90 περίπου ἔτη θέλομεν πληρόνει τόκον 8½%, ἤτοι φρ. 1,440,000, ἀντιπροσωπεύοντα τοὺς τόκους τοῦ ἐκδοθέντος δανείου τῶν 24,000,000. Τοῦτο δὲ ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις παριστᾷ ἀνθηρὰν μὲν τὴν παροῦσαν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, αἴσιον δὲ τὸ μέλλον αὐτῶν, καὶ βεβαιοῖ, ὅτι ἡ πίστις ἡμῶν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ δανειζώμεθα ἐπὶ τόκῳ κατωτέρω τῶν 6%. Ἡ κατασκευὴ δημοσίων ἔργων ὑπὸ τοιούτους ὅρους δὲν δύναται νὰ φέρῃ μήτε ὑπὸ ταμιευτικὴν μήτε ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν τὰς ὠφελείας καὶ τὰ καλὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα προσδοκῶμεν ἐξ αὐτῶν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἐφαρμοσθεὶς συνδυασμὸς εἶναι ἀπόῤῥοια τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, ἐθεώρησα καθῆκον μου νὰ θέσω ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς τὰ ἀποτελέσματα τοῦ συνδυασμοῦ τούτου, ἐπιφυλαττόμενος ἐν καιρῷ τῷ δέοντι, νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου καὶ περὶ τῶν ἐν γένει ἀποτελεσμάτων τοῦ ἐφαρμοζομένου οἰκονομικοῦ συστήματος.

§158Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἔχον χαρακτῆρα πιστώσεως, ἔμελλεν ἀναποφεύκτως ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἥτις ἐβασάνισεν ἀληθῶς αὐτὸ, καὶ ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν. Κατὰ δὲ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὐδεμία ἄλλη δίδοται ἀφορμὴ, διὰ νὰ γένηται παρατήρησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἰμὴ μόνον, ὅτι νομίζει καλὸν νὰ ἐλαττωθῇ κατὰ 50,000 δραχμῶν ἡ πίστωσις τῶν 500,000, ἥτις ζητεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρὸς ἀποζημίωσιν κτημάτων, καταληφθησομένων ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐθεώρησεν, ὅτι ἐντὸς τοῦ ἔτους εἶναι ἀδύνατον νὰ καταληφθῶσι τόσα γήπεδα ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου, ὥστε νὰ εὑρεθῇ τὸ Κράτος εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀποδώσῃ 500,000 δραχμῶν, καὶ, διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ πολὺ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων, ἐζήτησε νὰ μειώσῃ τὸ βάρος τοῦτο αὐτοῦ. Καθ’ ὅλα ὅμως τ’ ἄλλα μέρη τοῦ νομοσχεδίου ἡ Ἐπιτροπὴ εὗρεν αὐτὸ ὡς προσῆκον καὶ ἀναγκαῖον. Ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης τῆς Ἐπιτροπῆς δυστυχῶς οὐδεμίαν δύναμαι νὰ ἔχω γνώμην, ἀφίνω δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ ἀποδεχθῇ αὐτὴν, ἢ ἐὰν δὲν ἐγκρίνῃ, ν’ ἀποκρούσῃ αὐτήν. Ἔχω ὅμως νὰ φέρω γνώμην ἐπὶ τοῦ ὅλου ζητήματος, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀποκαλύπτεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν συζήτησιν τὴν γενικὴν, ἥτις ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, εἶχον λάβει τὴν εὐκαιρίαν νὰ εἴπω. Ἔλεγον τότε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ Κράτος διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ὑπεχρεώθη ἀκατανοήτως νὰ δαπανήσῃ πολὺ περισσότερα χρήματα ἢ ὅσα ἤθελε δαπανήσει, ἐὰν κατεσκεύαζε τὸν σιδηρόδρομον, πολιτευομένης τῆς Κυβερνήσεως εὐθύτερον. Ἀλλὰ τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ζητῶν νὰ ἀναιρέσῃ, ὅσα ἐγὼ ἔλεγον, μοὶ εἶπεν, ὅτι οἱ ἐργολάβοι, οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἐπώλησαν ὁμολογίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἦσαν τίτλοι ἰδικοί των, ἑπομένως ἦσαν κύριοι νὰ πράξωσιν, ὅ,τι ἤθελον, ἡ δὲ ὑποτίμησις, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσαν τὰ χρεώγραφα, οἱ τίτλοι, τοὺς ὁποίους αὐτοὶ ἐπώλησαν, παντάπασι δὲν ἐπηρεάζει τὴν πίστιν τῆς Κυβερνήσεως. Μοὶ δίδοται λοιπὸν σήμερον ἀφορμὴ νὰ ἐπαναλάβω καὶ δηλώσω, ὅτι οὐ μόνον ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος πώλησις τῶν τίτλων τῶν ἐργολάβων ἐξέθηκε τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ εἰς αὐτοὺς γενομένη παραχώρησις τῆς ἐργολαβίας ἐγένετο ὑπὸ ὅρους τὰ μάλιστα ἐπιζημίους· ἑπομένως νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς συνωμολογήθη ἡ σύμβασις αὕτη, καὶ παρεχωρήθη δι’ αὐτῆς ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου εἰς τοὺς ἀναλαβόντας αὐτήν. Οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν δὲν εἶναι μόνον ἐργολάβοι, ἀλλ’ ἐδέχθησαν νὰ πληρωθῶσιν ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς χρεώγραφα, καὶ ὑπεχρεώθησαν διὰ τῆς συμβάσεως νὰ λάβωσι τὰ χρεώγραφα ταῦτα εἰς τὸ ἄρτιον. Τὰ χρεώγραφα ταῦτα ἔλαβον, διότι, ἐὰν δὲν ἔλαβον τοὺς τίτλους, ἔλαβον τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσωσιν αὐτοὶ τίτλους ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ κατασκευασθησομένου σιδηροδρόμου. Ταῦτα δὲ τὰ χρεώγραφα, τὰ ὁποῖα αὐτοὶ ἐξέδωκαν ἢ ἐπώλησαν, ἐνῷ ἕκαστον αὐτῶν εἶχεν ἀξίαν 500 φράγκων, ἐπώλησαν ἀντὶ 360 φράγκων, οὕτω δὲ, ἀντὶ νὰ εἰσπράξωσι 500 φράγκα ἐξ ἑκάστου χρεωγράφου, εἰσέπραξαν 360, ἤτοι ὀλιγώτερον τῆς ἀξίας τῶν χρεωγράφων 140 φράγκα δι’ ἕκαστον. Ἐὰν ὑπολογίσῃ τις τὴν ζημίαν ταύτην ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ, τὸ ὁποῖον δικαιοῦνται νὰ λάβωσιν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἤτοι ἐπὶ ποσοῦ 24,000,000, καὶ ὑποτεθῇ, ὅτι αὐτοὶ ἐπώλησαν τὰς ἀποτελούσας τὸ ποσὸν τοῦτο 48,000 ὁμολογίας, θέλει εὑρεῖ, ὅτι οἱ ἐργολάβοι, ἀντὶ νὰ εἰσπράξωσιν 24,000,000, ὅσα συνεφωνήθη νὰ πληρωθῶσιν αὐτοῖς διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, εἰσέπραξαν 17,280,000, ἤτοι ὀλιγώτερα κατὰ 6,720,000, καὶ ἀντὶ νὰ ἀναλογίσῃ τὸ τίμημα, τὸ ὁποῖον συνεφωνήθη νὰ λάβωσιν ἀπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, εἰς 120,000 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον, ἀναλογεῖ εἰς 82,667 φράγκα, ἤτοι ὀλιγώτερον κατὰ 37,333 φράγκα καθ’ ἕκαστον χιλιόμετρον. Ὅθεν, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι τὸ Δημόσιον ταμεῖον, ἀντὶ νὰ ὑποσχεθῇ, ὅτι θέλει δώσει εἰς αὐτοὺς τὸ τίμημα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου εἰς τίτλους ἢ χρεώγραφα ἐκ 500 φράγκων εἰς τὸ ἄρτιον, ἔδιδεν εἰς αὐτοὺς χρήματα, αὐτοὶ ἤθελον στέρξει νὰ πληρωθῶσιν, οὐχὶ πρὸς 120,000 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον, ἀλλὰ πρὸς 82,667, διότι τόσα πράγματι ἔλαβον. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο, ὡς φαίνεται, νὰ εὕρῃ χρήματα, ἢ ἐπειδὴ ἐπλανήθη, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ οἰκονομήσῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον τὰ χρήματα, παρεδέχθη τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ συνωμολόγησε τὴν σύμβασιν, δι’ ἧς ὑπεσχέθη νὰ πληρώσῃ τοὺς ἐργολάβους εἰς χρεώγραφα. Ἕνεκα δὲ τούτου ἐπῆλθε ζημία εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἡ ὁποία συνίσταται εἰς τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν 82,667 φράγκων, τὰ ὁποῖα ἔλαβε πράγματι ὁ ἐργολάβος, καὶ τῶν 120,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, τὰ ὁποῖα πληρόνει τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπαντῶν πρὸς τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ὅστις ἀπηύθυνεν αὐτῷ χθὲς ὁμοίαν παρατήρησιν, ἠμφισβήτησεν, ὅτι οἱ ἐργολάβοι τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν ἐπώλησαν χρεώγραφα εἴς τινα, καὶ εἶπεν, ὅτι οὐδὲν γνωρίζει περὶ τούτου. Ἀλλὰ τὴν ἄρνησιν ταύτην ἐπρόβαλε μετὰ δισταγμοῦ, διότι, προβαίνων εἰς τὸν λόγον αὑτοῦ, συνῄνεσε καὶ παρεδέχθη, ὅτι οἱ ἐργολάβοι ἐπώλησαν χρεώγραφα, ἀλλ’ ἐπώλησαν ὄχι ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 24 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ μόνον ποσὸν 17 ἑκατομμυρίων. Εἰς τὴν καθολικὴν καὶ ἀπόλυτον ἄρνησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν ἐπώλησαν παντάπασι χρεώγραφα οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, ἀντιτάσσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἐπώλησαν εἰς τὸν κ. Γκίμπς, ὅστις, ἀγοράσας αὐτὰ πρὸς 72%, ἤτοι πρὸς φράγκα 360, ἀντὶ 500, διστάζων δὲ μὴ ἀποτύχῃ, ἐὰν ἤθελεν ἐκδώσει εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν τὰ ἀγορασθέντα, ἠρκεῖτο τὸ κατ’ ἀρχὰς εἰς μικρόν τι κέρδος, ἡμίσεος τοῖς ἑκατὸν καθ’ ὁμολογίαν, ἤτοι δύο καὶ ἡμίσεος φράγκων, καὶ ἐπρότεινεν εἰς τραπεζιτικὸν τι κατάστημα ἐν Ἀθήναις, ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ἀγορὰν, νὰ πωλήσῃ εἰς αὐτὸ τὰ χρεώγραφα ἀντὶ 72½%. Ἐπὶ δὲ τῆς πληροφορίας, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φαίνεται ὅτι εἶχεν, ὡς δυνάμεθα νὰ ἐξαγάγωμεν ἐκ τῶν λόγων αὐτοῦ, τῶν χθὲς ἀπαγγελθέντων, ὅτι οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἐπώλησαν μόνον 17 ἑκατομμυρίων χρεώγραφα καὶ οὐχὶ ὅλον τὸ ποσὸν τῶν 24 ἑκατομμυρίων, παρατηρῶ, ὅτι, καὶ τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτὸν ἂν παραδεχθῶμεν ἀκριβῆ, πάλιν ἡ ζημία τῶν ἐργολάβων εἶναι μὲν μικροτέρα τῆς ἐκ τῆς πωλήσεως ὅλου τοῦ ποσοῦ τῶν χρεωγράφων, καὶ τῶν 24 ἑκατομμυρίων, εἶναι ὅμως ἱκανῶς σημαντική, διότι καὶ τότε, ἐὰν δὲν ἐζημιώθησαν 6,720,000, ἐζημιώθησαν ὅμως 4,760,000. Καὶ ἀληθῶς, εἰσπράξαντες ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν χρεωγράφων τῶν 17 ἑκατομμυρίων, ἤτοι ἐκ τῶν πωληθεισῶν 34,000 ὁμολογιῶν, ἀντίτιμον ἐξ ἑκάστης φρ. 360, ἀντὶ 500, εἰσέπραξαν οὐχὶ 17 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ 12,240,000, ἤτοι 4,760,000 ὀλιγώτερα τῶν 17 ἑκατομμυρίων· ἐὰν δ’ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐπώλησαν εἰς τὸ ἄρτιον, ἤτοι πρὸς 500 φράγκα, τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν τῶν 7 ἑκατομμυρίων, ἀντὶ τῶν 24 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα θέλει πληρώσει τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὁ ἐργολάβος θέλει λάβει τὰ 7 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ὑποθέτομεν, ὅτι ἐπώλησαν εἰς τὸ ἄρτιον, καὶ τὰ 12,240,000, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξεν ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν 34,000 ὁμολογιῶν, ἤτοι ἐν ὅλῳ 19,240,000· ὥστε καὶ πάλιν ἐπῆλθεν εἰς αὐτοὺς ζημία, ἥτις ἀνέρχεται εἰς 4,760,000. Οὕτω δὲ ἡ τιμὴ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου καθ’ ἕκαστον χιλιόμετρον περιορίζεται ἀπὸ 120 χιλιάδων φράγκων, ὅσα πληρόνει τὸ δημόσιον ταμεῖον, εἰς φράγκα 90,355, ἤτοι ὀλιγώτερα κατὰ χιλιόμετρον κατὰ 29,645. Ὅθεν δύο ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν περιπτώσεις, εἴτε ὅτι οἱ ἐργολάβοι θέλουσιν εἰσπράξει ὡς ἀντίτιμον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου 82,667 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον, εἴτε ὅτι θέλουσιν εἰσπράξει 90,355. Ἐν τούτοις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγε χθές, καὶ ἐδήλονε μάλιστα, ὅτι ἠσθάνετο ἔκπληξιν, διότι ἡμεῖς ἐβαρυθυμοῦμεν, ἢ ἀνησυχοῦμεν, καὶ ἠπόρει, πῶς ἡμεῖς ὑπολαμβάνομεν, ὅτι τάχα ζημιούμεθα, ἐπειδὴ οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου δὲν εἰσέπραξαν, ὅσα τὸ δημόσιον ταμεῖον πληρόνει εἰς αὐτοὺς διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλ’ ὀλιγώτερα. Δὲν ζημιούμεθα παντάπασιν ἡμεῖς, ἀνεφώνει χθὲς ὁ Πρωθυπουργός; διότι ἡμεῖς ἓν συμφέρον εἴχομεν, νὰ πωλήσωμεν τὰ χρεώγραφα ἡμῶν εἰς τὸ ἄρτιον, ταῦτα δ’ ἐπωλήσαμεν εἰς τὸ ἄρτιον, διότι εἰς τὸ ἄρτιον ἔλαβεν αὐτὰ ὁ ἐργολάβος. Ἀλλ’ ἡμεῖς, διδόντες ἀντὶ 500 φράγκων ἑκάστην ὁμολογίαν, ἠγοράσαμεν ἀντικείμενα ἀξίας ὀλιγωτέρας τοῦ ποσοῦ τῶν 500 φράγκων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐπωλήσαμεν ἑκάστην ὁμολογίαν. Δὲν εἶναι τοῦτο ζημία; Ζημία εἶναι· διότι, ἐὰν ἐπληρόνομεν ἀντὶ χρεωγράφων χρήματα, ἠθέλομεν πληρώσει διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν 180 χιλιομέτρων τοῦ σιδηροδρόμου τούτου οὐχὶ 21,600,000, ἀλλ’ εἴτε 17,280,000, ὅσα πιθανῶς θέλουσιν εἰσπράξει οἱ ἐργολάβοι, ἐὰν ἐπώλησαν καὶ τὰ 24 ἑκατομμύρια πρὸς 360 φράγκα τὴν ὁμολογίαν, εἴτε 19,240,000, ὅσα θέλουσιν εἰσπράξει, ἐὰν, κατὰ τὰ ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ λεχθέντα, ἐπώλησαν μόνον 17 ἑκατομμυρίων χρεώγραφα. Ἡ ζημία λοιπὸν εἶναι πραγματική, συνισταμένη εἴτε εἰς 6,720,000 φράγκα, εἴτε εἰς 4,760,000. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε προσέτι, ὅτι, ἀφοῦ ἡμεῖς δὲν ζημιούμεθα, δὲν ζημιοῦνται καὶ οἱ ἐργολάβοι. Ὁ κ. Καραπάνος ἰσχυρίσθη, ὅτι, ἐὰν ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου ἀπαιτῇ πράγματι δαπάνην 120 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἀφοῦ οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν εἰσπράττουσι μόνον εἴτε 82,667, εἴτε 90,355, ζημιοῦνται βεβαίως, καὶ ἐπειδὴ ζημιοῦνται, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ζητήσωσι νὰ καλύψωσι τὴν ζημίαν των, μεταχειριζόμενοι ὑλικὰ ἀξίας μικροτέρας, ἑπομένως κακῆς ποιότητος, καὶ διὰ τοῦτο εὐθηνότερα ὑλικά....

§159ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ὑπέθεσα ἐγὼ τὸ τοιοῦτον, οὔτε ἔλεγον τὸ τοιοῦτον.

§160ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν δὲν ὑπεθέσατε ὑμεῖς τοῦτο, θέλω ἐγὼ πραγματευθῆ τὰ περὶ τούτου κατόπιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν ζημιοῦνται οἱ ἐργολάβοι, καὶ ἐὰν δὲν εἰσπράξωσιν 120 χιλιάδας φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἤτοι 500 φράγκα καθ’ ὁμολογίαν, καὶ δι’ ἄλλον λόγον, διὰ τὸν λόγον, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον οἱ ἴδιοι νὰ ἠγόρασαν τὰ χρεώγραφα, τὰ ὁποῖα ἐπώλησαν πρὸς 72%. Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μοὶ φαίνεται, ὅτι χρήζει ἀναπτύξεως περισσοτέρας. Οἱ ἐργολάβοι δὲν εἶχον χρήματα, καὶ, διὰ νὰ προμηθευθῶσι χρήματα, ἐπώλησαν τοὺς τίτλους των· καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προβάλλει, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ ἠγόρασαν αὐτοὶ οἱ ἴδιοι τοὺς τίτλους των τούτους. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπώλησαν αὐτοὺς, ἐπειδὴ δὲν εἶχον χρήματα, πῶς ἦτο δυνατὸν ν’ ἀγοράσωσιν αὐτοὺς ἄνευ χρημάτων; Ποῦ εὗρον τὰ χρήματα, διὰ ν’ ἀγοράσωσι τὰς ὁμολογίας, τὰς ὁποίας ἐξέθετον εἰς πώλησιν, διὰ νὰ εὕρωσι χρήματα; Διατὶ νὰ ἐνεργήσωσι τὴν πρᾶξιν αὐτὴν, νὰ πωλήσωσι καὶ ἀγοράσωσι τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν εἰς αὐτούς; Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι σπουδαῖος, καὶ ὁμοιάζει πρὸς ὅσα ἄλλοτε ἤκουσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, λεχθέντα ὑπ’ αὐτοῦ, ὅτι τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων ἐπέτυχε, διότι ἡ ἐπιτυχία αὐτοῦ ἐνέκειτο ἐν τῇ ἀποτυχίᾳ του, ἢ ὅτι ὁ κ. Λεβίδης εἶχε μάθει, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε παύσει τὸν κ. Ντούνιαν, καὶ διὰ τοῦτο προέτεινε τὴν ἐπερώτησιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν εἶπε μόνον τοῦτο, εἶπε καὶ ἄλλο παράδοξον, ὅτι, ἐὰν τυχὸν ὁ κ. Ρολὲν, μεθ’ οὗ συνηλλάγη, δὲν εἶχεν ἀγοράσει αὐτὸς τὰς ὁμολογίας, τὰς ὁποίας ἐπώλει, θέλει ζημιωθῆ, ἀλλ’ ἡ ζημία αὐτοῦ θέλει εἶσθαι κέρδος δι’ αὐτὸν, διότι, ἐὰν δὲν ἀνελάμβανε τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ, ἤθελεν ἀφήσει τὰ ἐργοστάσια αὐτοῦ ἄνευ ἐργασίας, ἤθελε δὲ ζημιωθῆ περισσότερα ἢ ὅσα θέλει ζημιωθῆ νῦν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο, ὅσον εἶναι παράδοξον, τόσον δὲν μειώνει τὴν ζημίαν ἡμῶν· διότι, ἐὰν ὁ κ. Ρολλὲν ἦτο διατεθειμένος, ἕνεκα τοιούτου τινὸς λόγου, νὰ ὑποκύψῃ εἰς μικρὰν ζημίαν, ἠδυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν ἡμεῖς τὴν στενοχωρίαν αὐτοῦ ταύτην ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ νὰ συμφωνήσωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου εἰς εὐθηνοτέραν τῶν 120 χιλιάδων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον τιμήν· ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐχρησιμοποιήσαμεν αὐτὴν τὴν ζημίαν τοῦ ἀνθρώπου, ὠφελήθησαν δ’ αὐτὴν ἄλλοι, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν τὰ χρεώγραφα ἀντὶ 72%. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐφάνη ἔχων μεγίστην πεποίθησιν ἐπὶ τοῦ κ. Γκοτλὰν, ὡς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτε ἐπεκαλεῖτο αὐτὸν, ὅπως ἀνασκευάσῃ τὴν γνώμην περὶ τῆς γεφύρας τοῦ Ἀχελῴου, γνώμην ἀξιοτίμου ἐξ Ἀκαρνανίας συναδέλφου. Ἐγὼ δὲν ἔχω συνεργασθῆ μετὰ τοῦ κ. Γκοτλὰν, εἶμαι ὅμως ἠναγκασμένος νὰ μὴ ἔχω τοσαύτην ἐμπιστοσύνην καὶ πρὸς ἐκείνους, πρὸς οὓς δὲν ἔχω ἀφορμὴν νὰ δυσπιστῶ, διότι, ὅταν διαχειρίζωμαι ἀλλότρια πράγματα, ἔχω καθῆκον νὰ δυσπιστῶ. Ἐδήλωσε δὲ τὴν ἐμπιστοσύνην του ταύτην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἵνα βεβαιώσῃ, ὅτι οὐδεὶς φόβος εἶναι, νὰ μὴ κατασκευασθῇ καλῶς ὁ σιδηρόδρομος οὗτος, διότι εἶπεν, ὅτι, ὅταν κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος, θέλει ἀποσταλῆ ὁ κ. Γκοτλὰν, νὰ ἐξετάσῃ τὰ ἔργα καὶ παραλάβῃ αὐτὰ, ἂν καὶ ἦναι ὁ Πρωθυπουργὸς πεπεισμένος, ὅτι οἱ κατασκευάζοντες τὸν σιδηρόδρομον δὲν θέλουσι ζητήσει ν’ ἀποφύγωσι ζημίαν, ἐργαζόμενοι ἀτελῶς ἐπ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ πλέον ἡ Ἑταιρία τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πατρῶν εἶχε τελειώσει τὸ τμῆμα Αἰγίου–Πατρῶν, καὶ ἐζήτησε νὰ παραδώσῃ αὐτὸ, ἀπεστάλησαν δὲ νὰ παραλάβωσιν αὐτὸ μηχανικοί, ἀγνοῶ δ’ ἂν μεταξὺ αὐτῶν ἦτο καὶ ὁ κ. Γκοτλάν. Οἱ ἀποσταλέντες μηχανικοὶ παρέλαβον τὸ τμῆμα, διότι εὗρον αὐτὸ καλῶς καὶ κατὰ τὰς συμφωνίας κατασκευασθὲν, οὕτω δὲ παρεδόθη αὐτὸ εἰς χρῆσιν τοῦ κοινοῦ. Ἀλλὰ μετὰ 4 ἢ 5 ἡμέρας τὸ τμῆμα ὑπέστη ζημίαν. Μήπως εἶχεν ἐπέλθει κἀμμία καταιγίς; Μήπως εἶχεν ἐπέλθει λαίλαψ; Οὐχί· ἁπλῆ βροχὴ, ἥτις παρέσυρε τὴν στρῶσιν τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ διεκόπη ἡ συγκοινωνία, μόλις ἀρξαμένη. Ἐὰν δὲ τοιαῦται ἀπροσεξίαι τῶν παραλαμβανόντων τὰ δημόσια ἔργα δὲν ἐγείρωσιν ἐν ὑμῖν δυσπιστίαν, δὲν ἔχετε ἄλλην ἀφορμὴν διὰ νὰ ἀνοίξητε τοὺς ὀφθαλμούς σας περισσότερον; Ὅτε ὁ κ. Γκοτλὰν ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἀπαιτοῦνται 113 χιλιάδες φράγκων κατὰ χιλιόμετρον πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν διὰ τοῦ ἀπὸ 28 Νοεμβρίου 1884 προϋπολογισμοῦ του, ὁ προϊστάμενος αὐτοῦ κ. Ρονδὲλ δὲν σᾶς ἀνέφερε διὰ τῆς ἀπὸ 7 Δεκεμβρίου 1884 ἐκθέσεώς του, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ κ. Γκοτλὰν ἦσαν ἐσφαλμένοι; «Μεμφόμεθα μόνον αὐτοῦ (γράφει ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ ὁ κ. Ρονδὲλ), διότι ἐξώγκωσε κἄπως τὸν προϋπολογισμὸν τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ περιορισθῶσι σημαντικῶς, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν ἀποκτηθεῖσαν πρόσφατον πεῖραν ἐκ τοιούτων μεγάλων ὁμοίων ἔργων». Καὶ ἐγράφοντο ταῦτα περὶ αὐτοῦ τούτου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, τῆς κατασκευῆς τοῦ ὁποίου τὰ ἔξοδα ὁ κ. Γκοτλὰν εἶχε προϋπολογίσει εἰς 113 χιλιάδας φράγκα κατὰ χιλιόμετρον, ὁ δὲ προϊστάμενος αὐτοῦ ἔκρινεν ἐξωγκωμένον τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ προσδιώρισεν εἰς 108 χιλ. φράγκα μόνον κατὰ χιλιόμετρον, τοῦ ὁποίου ὅμως τὴν κατασκευὴν ὑμεῖς παρεχωρήσατε δι’ 120 χιλιάδας. Ἡ σύμβασις αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μὲ τὸν κ. Ρολλὲν δὲν ἀπέδειξεν, ὅτι οὐ μόνον ὁ κ. Γκοτλὰν ἐπλανᾶτο, προϋπολογίσας εἰς 113 χιλιάδας κατὰ χιλιόμετρον τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ἀλλὰ καὶ ὁ κ. Ρονδὲλ, ὅστις προϋπολόγισεν αὐτὰ εἰς 108 χιλιάδας μόνον, ἀφοῦ εὑρέθησαν ἐργολάβοι, δεχόμενοι πρὸς 82,667, ἢ καὶ πρὸς 90,355 τὸ χιλιόμετρον; Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρεδέχθη εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἀπεδείχθη ὁμολογουμένως πλημμελέστατον. Ἐπρότεινεν, ὅτι δὲν εὑρίσκετο οὐδὲν ἄλλο σύστημα, διότι, ὡς ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς, τὰ τοσοῦτον εὐχάριστα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα παρήγαγεν ἡ πλήρης ἐφαρμογὴ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος αὐτοῦ, παρήχθησαν ὀλίγον βραδέως. Ἀλλὰ θαυμάζω, πῶς λέγει ταῦτα. Ἀληθῶς τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα, ὡς λέγει, παρήχθησαν κατὰ τὸν Ὀκτώβριον μῆνα τοῦ 1888, ὅτε, κατὰ τὰ φαντασιολογήματα αὐτοῦ, ἐβεβαιώθη τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, ἦσαν γνωστὰ καὶ κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1888, ὅτε συνωμολόγησε τὴν σύμβασιν μὲ τὸν κ. Ρολλὲν, ἑπομένως ἠδύνατο νὰ μὴ προτιμήσῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μετῆλθεν. Ἂν κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1888, ὅτε ἐβεβαιώθη ἡ πλήρης ἐπιτυχία τοῦ οἰκονομικοῦ του συστήματος, τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα ὑπερετιμήθησαν, καὶ ἡ πίστις ἡμῶν κατέστη ἀκμαία, ὥστε τὰ χρήματα ἦτο εὔκολον νὰ ῥεύσωσιν εἰς τὸ Κράτος ἄφθονα καὶ εὐθηνότατα, καὶ ἑπομένως νὰ κατασκευασθῇ ὑπὸ ἄλλους συμφέροντας ὅρους ὁ σιδηρόδρομος, αὐτὰ τὰ αἴσια ἀποτελέσματα εἶχον προαγγελθῆ ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐὰν δὲν σφάλλω, ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1887, ὅτε εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888, καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι μέχρι τοῦ μηνὸς ἐκείνου εἶχε βεβαιωθῆ πλέον ἡ ἐπιτυχία τοῦ οἰκονομικοῦ του συστήματος, διότι κατὰ τοὺς μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου 10 μῆνας τοῦ ἔτους 1887 εἶχε βεβαιωθῆ πλέον ἀσφαλέστατα τὸ ἰσοζύγιον. Καὶ δὲν ἐβεβαίωσε τότε τὸ περίσσευμα διὰ μόνης τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 ἐκ δύο ἑκατομμυρίων περίπου, ἀλλὰ καὶ διὰ πινάκων παρέστησε τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, τὰ μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου πραγματοποιηθέντα, πολὺ ὑποδεέστερα τῶν μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου εἰσπραχθέντων ἐσόδων. Οὕτως ἡ ἐπιτυχία τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἦτο ἤδη γνωστὴ ἀπὸ τοῦ 1887· ἐὰν δ’ ἡμεῖς, οἵτινες, φαίνεται, ὅτι ἀγαπῶμεν ὀλιγώτερον τὴν πατρίδα ἀπὸ τοὺς Ὑπουργοὺς καὶ ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν, οἵτινες μάλιστα ἔχομεν καὶ κἄποιαν μοχθηρίαν, νὰ ἀμφισβητῶμεν τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ νὰ μὴ διστάζωμεν νὰ διαβάλλωμεν τὴν πατρίδα ἡμῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, συντελοῦντες νὰ παρακωλύηται ὁ ἀναβιβασμὸς εἰς ἀκμὴν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, ἐὰν, λέγω, ἡμεῖς εἴπομεν τότε, ὅτι δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς αἱ προῤῥήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ὅτι ἦσαν ψευδεῖς οἱ πίνακες τῶν ἐξόδων, τοὺς ὁποίους μᾶς εἶχεν ὑποβάλει, διότι δὲν εἶχον περιλάβει ὅλα τὰ ἔξοδα, ὅσα μέχρι τότε εἶχον πραγματοποιηθῆ, καὶ τώρα εἴπομεν τὰ αὐτὰ πράγματα, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Ἀλλ’ ὡς τώρα οἱ λόγοι ἡμῶν δὲν ἐπέδρασαν παντάπασιν ἐπὶ τοῦ χρηματιστικοῦ κόσμου τῆς Εὐρώπης, διότι ἡ πίστις τοῦ Κράτους ἔφθασεν εἰς τοσαύτην ἀκμήν, οὐδὲ τότε οἱ λόγοι ἡμῶν συνετέλουν εἰς τὸ νὰ ἀναχαιτίσωσι τὴν πρόοδον τῆς πίστεως τοῦ Κράτους. Ἀφοῦ δ’ ἐκρίνετο ὡς ἐπιτυχὸν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1887, ἦτο εὔκολον, κατὰ Ἀπρίλιον μῆνα τοῦ 1888, νὰ ἀνεύρῃ δάνειον ὑπὸ συμφέροντας ὅρους, καὶ νὰ συνομολογήσῃ αὐτὸ, ὅπως πορισθῇ τὰ χρήματα καὶ πληρώσῃ δι’ αὐτῶν καὶ οὐχὶ διὰ τίτλων χρεωγράφων τοῦ ἐργολάβου τοῦ σιδηροδρόμου. Ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου ἤθελε γίνει οὕτως ὑπὸ ὅρους, πολὺ περισσότερον συμφέροντας, ἀπὸ τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὕς ἐγένετο ἡ σύμβασις, δι’ ἧς ἀνέλαβον οἱ ἐργολάβοι τὴν φροντίδα, νὰ ἀνεύρωσιν αὐτοὶ χρήματα διὰ χρεωγράφων ἐδικῶν των, ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἀληθῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλησε χθὲς περὶ τῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος, ὡς ἀκμαζούσης πλέον, καὶ ἐπανέλαβε τοῦτο πολλάκις ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ μίαν φορὰν μάλιστα ὑπεκρίνατο γέλωτα εἰρωνικὸν, ὅτε, ἀπαντῶν εἴς τινα ἐκ τῶν συναδέλφων ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ἐβεβαίου, ὅτι τώρα εὑρίσκει χρήματα πρὸς 4% καὶ ἄνευ ἐγγυήσεώς τινος, διότι ἐφθάσαμεν εἰς τοιαύτην κατάστασιν οἰκονομικὴν, ὥστε δὲν ζητεῖται πλέον ἀπὸ ἡμᾶς ἐγγύησις παντάπασιν. Ὁ ἀγοράσας πρὸς 72% τὰ χρεώγραφα τοῦ Ῥολὲν, τὰ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἀσφάλειαν τοῦ κατασκευασθησομένου σιδηροδρόμου ἐκδοθέντα, ἐξέθεσεν εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν τὸ ποσὸν τῶν χρεωγράφων, τὰ ὁποῖα ἠγόρασεν ἀντὶ 81%, ἤτοι πρὸς φράγκα 405 καθ’ ὁμολογίαν, ἀντὶ τῶν 360, εἰς τὰ ὁποῖα ἠγόρασαν αὐτοί. Αἱ δὲ ἐφημερίδες τοῦ Ὑπουργείου διεσάλπισαν τὴν ἐπιτυχίαν τῆς ἐγγραφῆς, ἀναγγείλασαι, ὅτι ἐνεγράφησαν διὰ διπλάσιον ἢ τριπλάσιον ποσὸν, διότι ὅλοι ἔσπευσαν νὰ ἀγοράσωσι τὰς ὁμολογίας ταύτας, στηριζόμενοι εἰς τὴν πίστιν, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος. Ἐν τούτοις Ἑταιρία τις ἐν Ἀθήναις, ἡ ὁποία πρό τινος καιροῦ εἶχε συνδεθῆ μετὰ τῆς Πιστωτικῆς, ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου τῆς Πελοποννήσου, ἥτις καὶ αὕτη εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συνομολογήσῃ δάνειον, ἐδανείσθη, ἀπὸ τὸν κ. Ῥάφαελ νομίζω, δὲν ἠξεύρω πόσα ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἐδανείσθη αὐτὰ οὐχὶ πρὸς 72%, ἢ πρὸς 81%, ἀλλ’ ἐδανείσθη αὐτὰ πρὸς 89%, δηλ. πρὸς 445 τὴν ὁμολογίαν ἐκ 500 φράγκων, ὁ δὲ κ. Ῥάφαελ ἐξέθηκεν εἰς πώλησιν τὰς ὁμολογίας ταύτας, καὶ ἐκαλύφθησαν νομίζω, εἰς τὸ πενταπλοῦν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι....

§161ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πεντάκις ἢ ἑξάκις.

§162ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ αἱ ὁμολογίαι τῆς εἰρημένης Ἑταιρίας φέρουσι τόκον 5% καὶ οὐχὶ 6%, ὅσον τόκον φέρουσιν αἱ ὁμολογίαι τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, αἱ ἐπὶ τῇ ἐγγυήσει τῆς Κυβερνήσεως ἐκδοθεῖσαι· καὶ ἀφοῦ ἐπωλήθησαν αἱ ὁμολογίαι τῆς εἰρημένης Ἑταιρίας πρὸς 89%, μετὰ τὴν ἐγγραφὴν ὑπερετιμήθησαν κατὰ 3% ἀκόμη, καὶ ἔφθασαν εἰς τὴν τιμὴν τῶν 92% ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις, ἤτοι τῶν 460 φράγκων καθ’ ὁμολογίαν. Δὲν θέλω διὰ τούτου νὰ διαλύσω τὰ ὄνειρα, τὰ ὁποῖα βεβαίως δὲν βλέπει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα θέλει νὰ διηγῆται εἰς ἡμᾶς, ὅτι βλέπει, περὶ τῆς ἀκμῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήχθη ἡ πίστις τοῦ Κράτους. Οὐδὲ θέλω ν’ ἀμφισβητήσω τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας αἱ τηλεγραφικαὶ ἑταιρίαι δίδουσιν εἰς ἡμᾶς περὶ τῶν τιμῶν τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις, ἂν καὶ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω, ἐξήλεγξαν πολλάκις ὡς μὴ ἀληθεῖς τὰς τιμὰς ταύτας καὶ εἰκονικὰς τὰς πωλήσεις, αἵτινες κατὰ τὰς εἰρημένας τηλεγραφικὰς εἰδήσεις γίνονται δῆθεν ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις, διὰ νὰ ἀναγραφῶσι μόνον καὶ ἑπομένως νὰ μεταδοθῶσιν εἰς τὰς ἄλλας ἀγοράς. Εἰς τοιαῦτα μέσα καταφεύγουσιν οἱ χρηματισταὶ, ὀλίγον δ’ ἀφορῶσιν ἡμᾶς. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἡμᾶς, εἶναι ἡ φροντὶς, ὅπως τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους βελτιωθῶσι πράγματι, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ταύτην, διὰ τοῦτο ἔχομεν ἥσυχον τὴν συνείδησιν ἡμῶν, ἐὰν δυσφορῶμεν, ἢ ἐὰν λυπώμεθα διὰ τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς πατρίδος μας. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὰ οἰκονομικὰ ὅπως δήποτε ἔχουσιν οὕτω, δυσφοροῦμεν ἔτι περισσότερον, καὶ λυπούμεθα, ὅταν βλέπωμεν, ὅτι δαπανῶμεν δι’ ἀνάγκας τοῦ Κράτους περισσότερα ἢ ὅσα ἔπρεπε νὰ δαπανῶμεν, ἢ ὅσα ἐπεβάλλετο ἡμῖν νὰ δαπανήσωμεν καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν. Ὁ σιδηρόδρομος οὗτος πληροῖ ἀληθῶς μεγίστην ἀνάγκην, τὴν ἔλλειψιν δ’ αὐτοῦ μέχρι τοῦδε καὶ ἠσθάνετο καὶ κατήγγελλε πᾶσα ἡ κοινωνία τῶν μερῶν ἐκείνων. Ἀφοῦ δὲ τέλος πάντων ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, λυπούμεθα, διότι βλέπομεν, ὅτι δαπανῶνται πολὺ περισσότερα δι’ αὐτὴν ἢ ὅσα ἀπῄτει ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου νὰ δαπανήσωμεν, ἢ ὅσα ὑπεχρεούμεθα δι’ αὐτὴν νὰ δαπανήσωμεν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς πλημμελείας, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ σύμβασις, ἡ συνομολογηθεῖσα μετὰ τοῦ Ῥολὲν, διότι ὁ Ῥολὲν δὲν ἀνέλαβε δι’ αὐτῆς μόνον τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ὡς ἐργολάβος, ἀλλ’ ἀνέλαβε καὶ τὴν μεσιτείαν πρὸς εὕρεσιν χρημάτων, ἐκτὸς, λέγω, τῆς πλημμελείας ταύτης, ἀνεμίχθη καὶ ἡ ὑπόθεσις τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων τῆς αʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1888, διότι ὁ Ῥολὲν ὑπεχρεώθη νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν 10 ἑκατομμύρια χρυσοῦ. Καὶ ἔλαβε μὲν ἡ Κυβέρνησις τὰ 10 ἑκατομμύρια χρυσοῦ ἀπὸ τὸν Ῥολὲν, καὶ ἐπλήρωσε κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ 1888 τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια, ἀλλὰ διὰ τοῦ βάρους αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνεθήκαμεν εἰς τὸν Ῥολὲν, δὲν ἐκερδήσαμεν τίποτε, διότι καὶ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ χρυσοῦ ἐπληρώσαμεν, καὶ ἴσως ὀλίγον ἁλμυρότερον ἢ ὅσον ἠθέλομεν πληρώσει αὐτὴν ἄλλως ἢ ὅσον ὁ χρυσὸς ἐτιμᾶτο εἰς τὴν ἀγορὰν, διότι ἐπληρώσαμεν τὴν τιμὴν τοῦ χρυσοῦ πρὸς 127½ λεπτὰ τὸ φράγκον, πληρώσαντες οὕτω ἐπὶ τῶν 10 ἑκατομμυρίων δι’ ὑπερτίμησιν χρυσοῦ 2,750,000. Μόνον ἀπηλλάγημεν τῆς ἀνάγκης, τοῦ νὰ πορισθῶμεν τὸν χρυσὸν ἐν Ἀθήναις, διότι τότε βεβαίως ἠθέλομεν διαταράξει τὸν χρηματιστικὸν κόσμον καὶ τὴν ἀγοράν. Ἀλλὰ τὴν ἀνάγκην ταύτην ἠδυνάμεθα νὰ ἀποφύγωμεν, ἐὰν ἐζητοῦμεν νὰ πορισθῶμεν τὸν χρυσὸν διὰ δανείου ἔξωθεν, χωρὶς νὰ προσφύγωμεν εἰς τὴν ἐπικουρίαν τοῦ Ῥολὲν, ἀφοῦ μάλιστα ὁ ἄνθρωπος, ἐρχόμενος ἀπὸ τὸ Βέλγιον, δὲν ἐβεβαίωσεν ἡμᾶς, ὅτι εἶχε χρήματα, ἵνα μᾶς δώσῃ. Ἐὰν δὲ διὰ τὴν εὐκολίαν, τὴν ὁποίαν ἐλάβομεν, διότι ὁ Ῥολὲν μᾶς ἐπρομήθευσε τὸν χρυσὸν, ἐὰν δι’ αὐτὴν τὴν εὐκολίαν ἐδείχθημεν πρόθυμοι νὰ ὑποστῶμεν τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ὑφιστάμεθα ἐκ τῆς συνομολογήσεως τῆς τοιαύτης συμβάσεως, νομίζω ὅτι ἐπράξαμεν μέγα σφάλμα. Προτιμῶ δὲ νὰ ὑποθέσω, ὅτι ἐπράχθη τὸ τοιοῦτον σφάλμα, ὅπως μὴ ὑποθέσω ἄλλο τι, διότι ἐγὼ οὐδέποτε ἔδειξα, ὅτι ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ ἀδικῶ τοσοῦτον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι σύμφωνοι μετ’ ἐμοῦ, ὥστε νὰ προτιμῶ νὰ μὴ ἀποδίδω τὰ σφάλματα αὐτῶν εἰς ἀμέλειαν αὐτῶν, εἴτε εἰς ὀλιγωρίαν, ἀλλ’ εἰς πρόθεσιν νὰ παράσχωσιν εἰς τοὺς περὶ αὐτοὺς ὠφελείας παρανόμους.

§163ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς, μετὰ ὑπολογισμοὺς φαντασιώδεις, ὑπέθεσεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξηγήσῃ, ὅτι δὲν ἔχει ἀφορμὰς, ἵνα ἐξετάσῃ, τίνες ἀπήλαυσαν τῶν μεγάλων ὠφελειῶν, εἰς ἃς οἱ ὑπολογισμοί του ἀπολήγουσιν. Ἀλλ’ αἱ μεγάλαι αὗται ὠφέλειαι ἔκειντο ἐνώπιον τοῦ κοινοῦ, ἐνώπιον πάντων, εἴτε τῶν περὶ ἡμᾶς, εἴτε τῶν περὶ τὸν κ. Βουλευτήν, ἐπὶ ἔτη, διότι ἡ ἐργασία τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς εἶχε καταρτισθῆ καὶ δημοσιευθῆ πρὶν ἔτι ἀναλάβῃ τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων ὁ κ. Βουλευτής· καὶ ἐὰν, ὅτε ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα καὶ πρὶν ἐπέλθωσι τὰ τὰ τῆς Βουλγαρίας, ὑπῆρχον ἔκθετα τοσαῦτα κέρδη, ὁ κ. Βουλευτὴς θὰ ἠδύνατο, ἐὰν οὐχὶ εἰς τοὺς περὶ αὐτὸν, ἀλλ’ εἰς ἄλλους, οἱουσδήποτε, νὰ προσπορίσῃ τὰ κέρδη ταῦτα, ἵνα ἀποκτήσῃ ὑπὲρ τῆς Πελοποννήσου τὸν σιδηρόδρομον. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν ἤθελε τὸν σιδηρόδρομον ὑπὲρ τῆς Πελοποννήσου, καὶ ὅτι, ἐνῷ εὕρισκε πολλοὺς προθύμους νὰ ὠφεληθῶσι, κατασκευάζοντες τὸν σιδηρόδρομον, αὐτὸς ὅμως εἰς οὐδένα παρεῖχε τὰς ὠφελείας, ἵνα μὴ κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος, διότι εἰς τοῦτο ἀπολήγουσι τὸ συμπέρασμα αἱ σκέψεις αὐτοῦ. Εἶχεν ἐνώπιόν του τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Γκοτλὰν, καὶ ἠδύνατο νὰ παραχωρήσῃ εἰς ὅντινα ἤθελε τὴν ἐπιχείρησιν, ἀρκεῖ νὰ ὑπῆρχέ τις, ὁ ἀναλαμβάνων τὴν κατασκευὴν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπολογισμῶν ἐκείνων, βεβαίως δὲ θὰ ὑπῆρχον πολλοὶ οἱ ἀναλαμβάνοντες αὐτὴν, ἐὰν ἡ ὠφέλεια θὰ ἦτο 6,700,000 δραχμῶν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής· καὶ ὅμως οὐδεὶς ἤθελε τὴν ὠφέλειαν ταύτην, ἢ, ἐὰν τὴν ἤθελέ τις, ὁ κ. Βουλευτὴς εἶχε τὴν κακίαν, νὰ μὴ παραχωρῇ αὐτὴν εἰς τοὺς περὶ αὐτὸν, ἢ εἰς ξένους, ζητοῦντας, ἵνα μὴ κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος Πελοποννήσου ἐπὶ μελετῶν, μὴ καταρτισθεισῶν κατ’ ἐντολὴν αὐτοῦ. Ταῦτα δὲν φαίνονται σπουδαῖα, καὶ ἄλλως πρέπει νὰ συζητῶνται τοιαῦτα θέματα. Εἴχομεν μελέτην τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἀπολήγουσαν εἰς δαπάνην 113,550 δρ. κατὰ χιλιόμετρον τῆς γραμμῆς Πελοποννήσου, δὲν ἠξεύρω δὲ, τί περὶ αὐτῆς ἔπραττεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτε ἦτο εἰς τὰ πράγματα, ἀλλ’ ἠξεύρω, ὅτι ἡμεῖς τὴν ἔκθεσιν ταύτην ἐξαπεστείλαμεν ἁπανταχοῦ, ὅτι, ὅπου ὑπῆρχον ἐργολάβοι, δυνάμενοι ν’ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὴν μελέτην τῆς ἐπιχειρήσεως, διεβιβάσαμεν τὴν ἔκθεσιν, καὶ ἀνεπτύξαμεν τὰ ἐν αὐτῇ, προσπαθοῦντες νὰ πείσωμέν τινα, ἵνα ἀναδεχθῇ τὴν ἐπιχείρησιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν τῇ ἐκθέσει. Καὶ τί ἐπετύχομεν; ἐπετύχομεν, ὅπως στείλῃ Ἑταιρία τις μηχανικὸν δόκιμον εἰς μελέτην τῆς γραμμῆς, οὗτος δὲ, ἀφοῦ ἐμελέτησε τὴν γραμμὴν, ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατασκευασθῇ αὕτη ἀντὶ 113,500 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἀλλ’ ἀπῃτοῦντο 140,000, διεπραγματεύθημεν δ’ ἡμεῖς, παραδεχθέντες 125,000, αἵτινες ὅμως ἀπεῤῥίφθησαν. Αὕτη εἶναι ἡ ἀλήθεια τῶν πραγμάτων καὶ τῶν ὑπολογισμῶν. Δὲν προέκειτο τότε περὶ πωλήσεως ὁμολογιῶν πρὸς 72% ἢ ἐπὶ ἄλλῃ τιμῇ, προέκειτο περὶ παραχωρήσεως τῆς κατασκευῆς ἀντὶ πληρωμῆς εἰς μετρητὰ, ὅπως εἶχεν ὑπολογισθῆ ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, οἱ δὲ μελετήσαντες τὸ ζήτημα, ὅλοι ἀπέῤῥιψαν τὴν ἐπιχείρησιν, μηχανικὸς δὲ δόκιμος, ἐπισκεφθεὶς τὴν γραμμὴν, ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ Ἑταιρία, ἣν ἀντεπροσώπευε, δὲν ἠδύνατο ν’ ἀποδεχθῇ τὴν ἐπιχείρησιν ἐπὶ τιμῇ κατωτέρᾳ τῶν 140,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, ἀντὶ τῶν 113,550 τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ κ. Γκοτλὰν, καὶ ἀπεῤῥίφθησαν αἱ ἀντιπροτάσεις ἡμῶν, ὅπως ἀναδεχθῇ ἡ Ἑταιρία τὴν κατασκευὴν ἐπὶ πληρωμῇ 125,000. Μετὰ ἐπανειλημμένας δὲ τοιαύτας ἀποτυχίας παρὰ τοῖς ἐργολάβοις, ἀπεφασίσαμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ἡμεῖς αὐτοὶ δι’ αὐτῶν ἐκείνων τῶν ὀργάνων, ἅτινα ἐξετέλεσαν καὶ τὴν ἐκτίμησιν. Ὁ κ. Γκοτλὰν ἀνέλαβε τὴν ἐκτέλεσιν, ἀφοῦ μετὰ πολλὰς μελέτας καὶ ἐν συζητήσεσιν ἐπανειλημμέναις μᾶς ἐβεβαίωσεν, ὅτι θὰ ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ τὴν γραμμὴν ἐπὶ τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ ἐκτιμήσει καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῇ τοῦ κ. Ρονδὲλ, περιορίσαντος τὸν ὑπολογισμὸν τῆς χιλιομετρικῆς δαπάνης εἰς 108,000. Ἐθεωρήσαμεν τὴν βεβαίωσιν τοῦ κυρίου Γκοτλὰν ἐπαρκῆ, καὶ ἐπὶ ταύτης στηριζόμενοι ὑπεβάλομεν τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπερ καὶ ἐψηφίσθη, καὶ ἐν ᾧ περιελάβομεν καὶ διάταξιν, ἐπιτρέπουσαν τὴν παραχώρησιν τῆς ἐπιχειρήσεως εἰς ἐργολαβίαν, ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ ἐπιδιωκόμενον διὰ τῆς ἀμέσου ἐκτελέσεως τῆς γραμμῆς ὑπὸ τῶν ὀργάνων τοῦ Δημοσίου, τουτέστι τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἀντὶ 113,500 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἠδυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν δι’ ἐργολαβίας. Τοῦτο ἐπετεύχθη, παρεχωρήθη ἡ ἐπιχείρησις ἀντὶ τῶν 113,000 κατὰ χιλιόμετρον, τουτέστιν ἀντὶ 21,000,000 ἐπὶ τοῦ ὅλου· καὶ ἤδη ἔρχονται οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐξ Ἄρτης καὶ ἐκ Γόρτυνος, λέγοντες, ὅτι ἡ ἐκτίμησις αὕτη τῶν 21,000,000 δὲν εἶναι ἐκτίμησις 21,000,000, εἶναι ἐκτίμησις 17,000,000. Ταῦτα καθαρώτερον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, διότι τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος αἱ ἰδέαι ἦσαν μᾶλλον συγκεχυμέναι. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἔχει ἐν τῷ θέματι τούτῳ ἰδέας ἐσφαλμένας, ἀλλὰ καθαρὰς, ἐνῷ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἔχει ἰδέας καὶ ἐσφαλμένας καὶ συγκεχυμένας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, καθαρῶς ἐκφράζων ἐσφαλμένας ἰδέας, εἶπεν, ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς τῶν 21,000,000 δὲν εἶναι 21,000,000, διότι πρόκειται οὐχὶ περὶ φράγκων μεταλλικῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ δραχμῶν ἐν Τραπεζικοῖς γραμματίοις. Περὶ τούτου χωρεῖ συζήτησις· ἀλλ’ ἀρκεῖ ν’ ἀνοίξῃ τις τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Γκοτλὰν, ἵνα εὕρῃ ῥητῶς ἐν αὐτῇ γεγραμμένον, ὅτι πρόκειται οὐχὶ περὶ δραχμῶν τραπεζικῶν, ἀλλὰ περὶ φράγκων....

§164ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολή, ὅτε ἔγραφε φράγκα καὶ δραχμάς, ἐνόει τὸ αὐτό· ἡ ἐκτίμησις δὲ, τὴν ὁποίαν προτείνει, ἐὰν θελήσητε νὰ ἀναλύσητε τὰ πράγματα ἓν πρὸς ἓν, θὰ ἴδητε, ὅτι βασίζεται ἐπὶ δραχμῶν.

§165ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Γκοτλὰν γράφει φράγκα, τί δὲ ἐνόει, τὸ ἠξεύρομεν ἡμεῖς, οἱ συνομιλήσαντες μετ’ αὐτοῦ περὶ τοῦ θέματος ἐπανειλημμένως, ἀφ’ ἧς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἔκθεσιν καὶ ἕως τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ παραχώρησις τῆς ἐπιχειρήσεως· διότι πρὶν ἀναλάβῃ ὁ κ. Γκοτλὰν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου κατὰ τὰ ἐν τῇ ἐκθέσει, ἀναγραφούσῃ δαπάνην 113,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, ἐξήγει πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐν λεπτομερείᾳ τὰ τῆς ἐκτιμήσεως, ἣν ἐνόει εἰς φράγκα μεταλλικά. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν εἴχομεν γεγραμμένον, ὅτι ἡ ἐκτίμησις ἐγένετο εἰς φράγκα μεταλλικὰ καὶ οὐχὶ εἰς δραχμάς, ἔχομεν ἑτέραν ἀπόδειξιν, ὅτι πρόκειται περὶ φράγκων, ὅτι αἱ δραχμαὶ καὶ τὰ φράγκα ἦσαν σχεδὸν ἐν ἰσοτιμίᾳ κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν, ὥστε, καὶ ἐὰν ἀνεγράφοντο ἐν τῇ ἐκθέσει δραχμαί, πάλιν φράγκα θὰ ἐνοοῦντο, διότι ἡ δραχμὴ τότε δὲν ἦτο διάφορόν τι τοῦ μεταλλικοῦ φράγκου, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἐκτίμησις ἦτο 21,000,000 μεταλλικῶν φράγκων· τὴν ἐκτίμησιν δὲ ταύτην ἐθεώρουν ἀνεπαρκῆ πάντες, ἕως οὗ ὁ κ. Ῥολλὲν τὴν ἐθεώρησεν ἐπαρκῆ, καὶ ἐπὶ ταύτῃ ἀνεδέχθη τὴν ἐπιχείρησιν. Ἀλλ’ ἐνταῦθα παρουσιάζεται τὸ ζήτημα, περὶ οὗ καὶ χθὲς ὡμίλησα. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Ῥολλὲν, ὁ καταθέτων ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τὰ 80 ἑκατοστὰ τῶν 24,000,000, καὶ ἐν τῇ Βελγικῇ τὰ ὑπολειπόμενα 20 ἑκατοστὰ, δὲν ἠδυνήθη ἐκ τῆς διαθέσεως τῶν τίτλων τοῦ σιδηροδρόμου νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ ποσὸν, τὴν δὲ διαφορὰν ἀρύεται ἄλλοθεν, διότι τὰ 24,000,000 αὐτούσια θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰς Τραπέζας...

§166ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ εἰσέλθωσιν.

§167ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐφ’ ὅσον παραλαμβάνει τοὺς τίτλους ὅταν δώσωμεν ἡμεῖς τίτλους ὀνοματικῆς ἀξίας 24,000,000, 24,000,000 θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰ ταμεῖα τῶν Τραπεζῶν, ἂν ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν τίτλων, ἢ ἐκ τοῦ θυλακίου τοῦ κ. Ῥολλὲν, ἀδιάφορον.

§168ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ...

§169ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· πρῶτον θὰ καταθέσῃ τὸ χρῆμα καὶ ἔπειτα θὰ λάβῃ τὰς ἀντιστοίχους ὁμολογίας, ὅπως ἐγένετο καὶ μέχρι τοῦδε· διότι ἐνδέχεται νὰ ἐπώλησε, κατὰ τὰς ὑμετέρας πληροφορίας, τὰς ὁμολογίας πρὸς 72 τοῖς ἑκατὸν, ἀλλὰ κατέθεσεν 100, ἤτοι τὴν ἀξίαν ἀρτίαν, πόθεν δὲ λαβὼν κατέθεσε τὴν διαφοράν, ἂν ἐπὶ ζημίᾳ ἰδίᾳ, ἢ ἐπὶ ζημίᾳ ἄλλου, τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον...

§170Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πόσον ποσὸν κατέθεσε;

§171ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ποσὸν ἄρτιον, ἤτοι 100%.

§172ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν Τράπεζαν;

§173ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀντὶ τῶν 17,000,000 κατέθεσεν εἰς μὲν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὰ 80 ἑκατοστὰ τῶν 17,000,000, εἰς δὲ τὴν Βελγικὴν Τράπεζαν Δελλουὰ τὰ 20 ἑκατοστά...

§174ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μέρος εἰς χρεώγραφα;

§175ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐχὶ μέρος, ἀλλὰ τὸ ὅλον εἰς χρεώγραφα. Ἔχει τὸ δικαίωμα, κατὰ τὴν σύμβασιν, νὰ τρέπῃ τὸ χρῆμα εἰς χρεώγραφα· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ὅπερ δὲν ἔχει σημασίαν, διότι τὰ χρεώγραφα εἶναι χρῆμα, ἀλλὰ κατέθεσε καὶ μέρος οὐχὶ εἰς χρεώγραφα, ἀλλ’ εἰς τραπεζικὴν ἐγγύησιν· περὶ τούτου ἠδύνασθε νὰ συζητήσητε. Ἡ Τραπεζικὴ ὅμως ἐγγύησις καὶ αὐτὴ εἶναι χρῆμα, διότι παρέχεται ὑπὸ Τραπέζης, ἧς περὶ τοῦ φερεγγύου ἐλήφθη πᾶσα πληροφορία. Ἡ Τράπεζα αὕτη ἐγγυᾶται περὶ τῶν 20 ἑκατοστῶν. Ἀντὶ ἄρα τῶν παραδοθεισῶν ὁμολογιῶν 17,000,000 ἔχομεν εἰς χρῆμα, χρεώγραφα, ἢ τραπεζικὴν ἐγγύησιν, 17,000,000· περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας καὶ ἐκ τῆς ἐρωτήσεώς του φαίνεται ὑποθέτων πράγματι, ὅτι δὲν θὰ κατατεθῶσι τὰ 24,000,000....

§176ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παντάπασι.

§177ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ κατατεθῶσιν ἀκριβῶς τὰ 24,000, 000· κἂν ὁ ἀνάδοχος ἐπώλησε πρὸς 72, ὀφείλει νὰ εὕρῃ τὰ ἄλλα 28, καὶ νὰ καταθέσῃ ἀρτίαν τὴν ἀξίαν τοῦ τίτλου, διότι μόνον τότε λαμβάνει τὸν τίτλον, ἐὰν δὲ δὲν λάβῃ αὐτὸν, δὲν δύναται νὰ λάβῃ οὐδὲ τὰ 72 ἑκατοστά.

§178Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κατετέθησαν, ὅσα ὤφειλε νὰ καταθέσῃ; τοὐτέστι....

§179ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατετέθησαν. Κατὰ τὴν σύμβασιν ἔχει ὁ ἀνάδοχος τὸ δικαίωμα νὰ καταθέτῃ χρεώγραφα ἀντὶ χρήματος, καὶ 20% εἰς τραπεζικὴν ἐγγύησιν, ἡ δὲ παρασχοῦσα τὴν ἐγγύησιν Τράπεζα εἶναι ἐκ τῶν ἐν Βρυξέλλαις λίαν γνωστῶν· ἑπομένως, παρὰ μὲν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ κατέθεσεν ὁ ἀνάδοχος τὰ 80 ἑκατοστὰ, ἡ δὲ Τράπεζα τῶν Βρυξελλῶν ἔδωκεν ἐγγύησιν διὰ τὰ ἕτερα 20 ἑκατοστά...

§180Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Διὰ τὰ 80 λέγω. Ἐν τῇ ἐκθέσει σας λέγετε, ὅτι τὰ 3,600,000 δὲν κατετέθησαν.

§181ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι δὲν εἶχον κατατεθῆ τότε, ἀλλὰ τώρα εἶναι κατατεθειμένα. Δὲν δύναται ὁ ἀνάδοχος νὰ λάβῃ τοὺς τίτλους, ἐὰν δὲν καταθέσῃ ἄρτιον τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν· δὲν ἔλαβεν ἔτι τοὺς τίτλους, τὰ δ’ ἐν τῇ ἐκθέσει εἶναι λογιστικὴ πληροφορία, ὅλως ἄσχετος πρὸς τὰς ἐκ τῆς παραλαβῆς τῶν τίτλων ἀποῤῥεούσας ὑποχρεώσεις. Θὰ παραδοθῶσιν ἄρα τίτλοι 24 ἑκατομμυρίων καὶ θὰ διατεθῇ ἄρτιον τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν εἰς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὡς ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα χθὲς καὶ σήμερον, δὲν ἀρνεῖται, ὅτι 24,000,000 θέλουσι κατατεθῆ εἰς τὰς Τραπέζας, εἰς λογαριασμὸν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου καὶ παραδοτέα εἰς τὸν ἀνάδοχον κατὰ λόγον τῆς προόδου τῆς ἐργασίας· ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἠρνεῖτο τοῦτο, ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, μὴ ἀρνούμενος, ὅτι κατατίθενται τὰ 24,000,000, ἐπάγεται, ὅτι εἰς συμπλήρωσιν τοῦ ποσοῦ ἀναγκάζεται ὁ ἀνάδοχος νὰ δανεισθῇ, καὶ ὅτι τὴν ζημίαν θὰ προσπαθήσῃ ν’ ἀντισηκώσῃ....

§182ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§183ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναπτύσσω τὴν ἰδέαν ὑμῶν. Εἴπετε, ὅτι ὁ ἀνάδοχος καταθέτει 24,000,000, ὅτι, ἐὰν τὰ 24 ταῦτα ἑκατομμύρια ἠδύνατο νὰ τὰ πραγματοποιήσῃ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ τῶν τίτλων, δὲν θὰ ἐζημιοῦτο· δὲν ἠδυνήθη νὰ πραγματοποιήσῃ τὰ 24,000,000 διὰ πωλήσεως τῶν τίτλων ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, ἀφοῦ, καθ’ ἃς ἔχετε πληροφορίας, αὐτὸς διέθεσε τοὺς τίτλους ἀντὶ 72%, ἀναγκάζεται ἄρα ἐπὶ ζημίᾳ του 28% νὰ καταθέσῃ ἐξ ἰδίων....

§184ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 20% δι’ ἐγγυήσεως.

§185ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀδιάφορον, ἂν εἰς μετρητὰ, εἰς χρεώγραφα, ἢ δι’ ἐγγυήσεως, ἀλλ’ ἐπὶ ζημίᾳ του. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναπληρώσεως 28 ἑκατοστῶν τῶν 24 ἑκατομμυρίων, ἅτινα δὲν θὰ ἀνεπλήρου, ἐὰν διετίθεντο οἱ τίτλοι ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, βεβαίως εἶναι ζημία...

§186ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἀναπλήρωσις λογιστικὴ, οὐδεμίαν συνεπιφέρουσα ζημίαν, καὶ οὐδεμίαν δυναμένη νὰ ἐπιφέρῃ ζημίαν, διότι 72% εἶχεν ἀνάγκην αὐτὸς πρὸς πληρωμήν.

§187ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν τὰ 24,000,000 δὲν ἐπωλοῦντο ἐπὶ ἐκπτώσει, ἐὰν δὲν ἐπωλοῦντο ἀντὶ 72%, κατὰ τὰς ἰδιαιτέρας ἡμῶν πληροφορίας, ἢ ἀντὶ 81%, ἥτις εἶναι ἡ ἐπίσημος τιμὴ τῆς ἐκδόσεως, ἀλλ’ ἀντὶ 100, ὡς σήμερον θὰ ἐπωλοῦντο, ἐὰν σήμερον ἐγίνετο ἡ πώλησις κατὰ τὰς τρεχούσας τιμὰς, εἶναι πρόδηλον, ὅτι θὰ ἐπραγματοποίει ὁ ἀνάδοχος 19% πλειότερα, ὅσων ἐπραγματοποίησεν, ἢ 28%, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι 72% εἶναι τὰ πραγματοποιηθέντα παρ’ αὐτοῦ· βεβαίως δὲ, μὴ πραγματοποιήσας 19%, ἢ 28%, ζημιοῦται...

§188ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θεωρητικῶς.

§189ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πραγματικῶς.

§190ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι πραγματικῶς, διότι, ἐὰν κατέθετεν 100%, θὰ ἐπανελάμβανε τὰ 100 ὁλόκληρα, ἐπαναλαμβάνων δὲ τὰ 100, ἤθελεν ἔχει τὸ κέρδος μεταξὺ τῶν 72 καὶ τῶν 100, δηλαδὴ τὸ 28% ἐξησφαλισμένον κέρδος· ἄρα δὲν εἶναι κέρδος, ἢ ζημία, εἶναι λογιστικὴ πρᾶξις.

§191ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδόλως πρόκειται περὶ λογιστικῆς πράξεως. Ὁμιλῶ περὶ τῶν 81%, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν ὑπὸ τοῦ Ἀγγλικοῦ κοινοῦ κατὰ τὴν ἐγγραφήν. Ἐὰν ἡ ἐγγραφὴ δὲν ἐγένετο ἐπὶ τιμῇ 81, ἀλλ’ ἐγένετο ἐπὶ τιμῇ 100, ὁ παρ’ ᾧ ἐγένετο ἡ ἐγγραφὴ ἤθελεν εἰσπράξει 19% ἐπὶ πλέον, καὶ ἑπομένως ἤθελεν ἀποδώσει τῷ κ. Ῥολλὲν 19% πλείονα ὅσων τῷ ἀπέδωκεν. Εἶναι τὰ 19% λογιστικὴ πρᾶξις, ἢ εἶναι χρῆμα, ὅπερ θὰ ἐπλήρονεν ὁ ἐγγραφόμενος ἐν Ἀγγλίᾳ πρὸς τὸν κ. Ῥολλὲν, καὶ ὅπερ σήμερον, μὴ πληρωθὲν παρ’ αὐτοῦ, ἀνεπληρώθη διὰ τῆς πίστεως τοῦ ἀναδόχου παρὰ τοῖς ἐν Βελγίῳ κεφαλαιούχοις;....

§192ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἤθελεν εἶσθαι κέρδος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπραγματοποίησε.

§193ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ζημία εἶναι καὶ τὸ ἐξαφανισθὲν κέρδος, πάντως ὅμως εἰσέπραξεν ὁ ἀνάδοχος ἐπὶ ἔλαττον 19%. Καὶ ἂν μὲν παρεδεχθῶμεν, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Γκοτλὰν εἶναι ἀκριβεῖς, ἡ ἐπὶ ἔλαττον εἴσπραξις 19% ἀναγκάζει τὸν ἀνάδοχον ν’ ἀναπληρώσῃ ἄλλως τὴν κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Γκοτλὰν δαπάνην, ἄν δὲ παραδεχθῶμεν, ὅτι εἶναι ὑπερβολικοί, περιλαμβάνει ἡ ζημία τὴν ἐξαφάνισιν τοῦ κέρδους, ὅπερ ἄλλως θὰ ἐπραγματοποίει ὁ ἀνάδοχος πέραν τοῦ κανονικῶς προβλεπομένου....

§194ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς αὐτὰ εἴμεθα σύμφωνοι;

§195Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς εἶσθε σύμφωνοι;

§196ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν εἶναι ὑπερβολικοί.

§197ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχομεν ἄρα ἐπισήμως βεβαιωμένον, ὅτι ἡ Ἑταιρία ἐπώλησε τοὺς τίτλους, οὐχὶ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, ἀλλὰ πρὸς 81%, οἱ δ’ ἐπικρίνοντες, ἂν μὴ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἢ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ἀλλὰ οἱ λογικῶς ἐπικρίνοντες ἐπάγονται, ὅτι ἡ διαφορὰ τῶν 19% ἀποτελεῖ ζημίαν τοῦ ἐργολάβου, ὁ δὲ ἐργολάβος, ζημιούμενος κατὰ 19%, θέλει ἀναπληρώσει τὴν ζημίαν διὰ κακῆς ἐργασίας· τοῦτο εἶναι τὸ μόνον ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον θεωρῶ....

§198ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Σπουδαῖον;

§199ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σπουδαῖον ὄχι, ἀλλὰ συνεπές. Ὁ ἐργολάβος ἐπραγματοποίησεν ὀλιγώτερα, ὅσων κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Γκοτλὰν ἔπρεπε νὰ πραγματοποιήσῃ, ἵνα ἀπολαύσῃ κανονικοῦ κέρδους. Ποῖον εἶναι τὸ κανονικὸν κέρδος κατὰ τὸ σύστημα τοῦ ὑπολογίζειν τῶν Γάλλων μηχανικῶν; Κέρδος ἀναγνωρίζεται εἰς τὸν ἀνάδοχον ἐπιχειρήσεως 10%. Ὑποτίθεται ὅμως, ὅτι ὁ ἀνάδοχος τῆς ἐπιχειρήσεως ἐκχωρεῖ τὴν ἐπιχείρησιν εἰς κατασκευαστάς, οἵτινες θὰ πραγματοποιήσωσι καὶ αὐτοὶ ἴδιον κέρδος, ὥστε τῶν δύο ὁμοῦ τὸ κέρδος, ἀνώτερον τῶν 10, θὰ ἦναι περίπου 14 ἢ 15%. Τοῦτο τὸ κέρδος θεωρεῖται ὡς ἄρθρον τῆς δαπάνης, διότι εἶναι ἡ ἀντιμισθία τοῦ ἀναδόχου καὶ τῶν κατὰ μέρος ἐργολάβων. Ἐφ’ ὅσον ἄρα ἡ ἐλάσσων εἴσπραξις περιορίζεται εἰς 15%, ἡ ζημία τοῦ ἀναδόχου καὶ τῶν ἐργολάβων, οἵτινες ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι τὸ αὐτὸ πρόσωπον, συνίσταται εἰς τὴν στέρησιν τοῦ κανονικοῦ κέρδους, ὡς δὲ ἐξέθηκα, ἐπὶ τῶν 24 ἑκατομμυρίων ἡ διαφορὰ ἔσται πολλῷ ἐλάσσων τῶν 19%. Ἡ διαφορὰ τῶν 19 ἑκατοστῶν παρουσιάζεται μόνον ἐπὶ 17 ἑκατομμυρίων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἔλεγεν, ὅτι ὡμίλουν μετ’ ἀμφιβολίας περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον διετέθη. Οὐδεμία τοιαύτη ἀμφιβολία ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ, καὶ ἡ ἔκθεσις ἡ εἰσαγωγικὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὰ δεδημοσιευμένα ἐν ἁπάσαις ταῖς ἐφημερίσιν οὐδεμίαν ἀφίνουσιν ἀμφιβολίαν, ὅτι δεκαεπτὰ ἑκατομμύρια εἶναι τὰ διατεθέντα διὰ δημοσίας ἐγγραφῆς, ἀντὶ 81%. Ὅ,τι δὲν διευκρινίσθη εἶναι, ἂν ὁ ἀνάδοχος εἰσέπραξε ταῦτα τὰ 81 ἑκατοστά, ἢ ἂν εἰσέπραξε ποσὸν κατώτερον, ὁρισθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης εἰς 72 ἑκατοστά. Ἀλλὰ, καὶ ἀντὶ 72 ἑκατοστῶν ἐὰν ἐπωλήθησαν οἱ τίτλοι τῶν 17 ἑκατομμυρίων πρὸ τῆς ἐκδόσεως εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν, ἄδηλον ὅμως, τίς ἦτο ἡ μετοχὴ τοῦ ἀναδόχου ἐν τῇ ὁμάδι, ἥτις ἐξέδωκεν εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν τοὺς τίτλους τῶν 17 ἑκατομμυρίων, ἐφ’ ὅσον δ’ ἡ μετοχὴ αὐτοῦ ἦτο μεγαλειτέρα, κατὰ τοσοῦτον ἡ ζημία ἦτο μικροτέρα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας παρέστησεν ὡς ἀνακόλουθον τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι μετεῖχε τῆς ὁμάδος, τῆς ἀγορασάσης τοὺς τίτλους καὶ ἐκδούσης αὐτοὺς εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν, ὁ ἀνάδοχος. Κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν, ἐὰν ἐπώλησεν εἰς ὁμάδα ὁ ἀνάδοχος τίτλους ἀξίας 17 ἑκατομμυρίων, ἔπραξε τοῦτο, ὡς ἔχων ἀνάγκην τοῦ ἀντιτίμου τῶν τίτλων· ἀλλὰ πόθεν γινώσκει ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι εἶχεν ὁ ἀνάδοχος ἀνάγκην τοσούτου χρήματος; ἐφ’ ὅσον μετέσχεν αὐτὸς τῆς ὁμάδος, εἶναι τοῦτο ἀπόδειξις, ὅτι εἶχεν ἀνάγκην μόνον τοῦ ὑπολοίπου ἀντιτίμου. Ἀλλὰ ποῖον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον διέθεσε, καὶ ποῖον τὸ ποσὸν ἐκ τῶν 17 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἐπεφύλαξεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ ὁ ἀνάδοχος, δὲν εἴχομεν εὐκαιρίαν νὰ πληροφορηθῶμεν, μὴ γινώσκοντες δὲ τοῦτο, δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ὑπολογισμοὺς μετὰ τῆς ἀκριβείας, ἣν ἐπετηδεύθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης. Ἐὰν ἡ μετοχὴ τοῦ ἀναδόχου ἦτο μεγάλη, ἡ ἐκ τῆς ὑποτετιμημένης πωλήσεως ζημία οὐδὲ τὸ κέρδος ὁλόκληρον, τὸ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Γκοτλὰν ἀνῆκον εἰς αὐτὸν, θ’ ἀπεῤῥόφησεν. Ὁ ἀνάδοχος βεβαίως διαθέτει καὶ ἴδιον κεφάλαιον ἐν τῇ ἐπιχειρήσει, καταρχόμενος δὲ τῆς ἐργασίας, πιθανὸν νὰ διέθεσεν αὐτὸ εἰς ἀπόκτησιν μερίδος τῶν εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν ἐκδεδομένων 17 ἑκατομμυρίων· ὥστε, ὑπολογίζοντες τὰ τῆς ζημίας τοῦ ἀναδόχου, ἀφοῦ περιεργαζόμεθα τὰς ἰδιωτικὰς αὐτοῦ ὑποθέσεις ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς, τοῖς ὀλίγον τι ἀδιακρίτοις, δὲν δικαιούμεθα ν’ ἀποφαινώμεθα, ὅτι ὁ ἀνάδοχος καὶ τὰ 17 ἑκατομμύρια ἐπραγματοποίησεν, ὅτι οὐδὲν διετήρησεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ὅτι οὐδὲν αὐτὸς εἶχεν ἴδιον κεφάλαιον, καὶ ὅτι, ἀφοῦ διέθετεν ὁμολογίας 17 ἑκατομμυρίων, ἄρα εἶχεν ἀνάγκην τοῦ ἀντιτίμου αὐτῶν. Βεβαίως εἶχεν ἀνάγκην τοῦ ἀντιτίμου τῶν διατιθεμένων τίτλων, ὅσους δὲν ἐπεφύλαττεν εἰς ἑαυτόν· ἀλλ’ ἵνα γινώσκωμεν ἐπὶ πόσων τίτλων ἐζημιώθη τὴν διαφορὰν, πρέπει νὰ ὦμεν πληροφορημένοι περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐπιφυλαχθέντων. Οὐδὲν δὲ περὶ τούτων γινώσκομεν· ἀποδεικνύει δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι πολυπραγμονεῖτε, ἀναμιγνυόμενοι εἰς τὰ διαφεύγοντα τὴν δικαιοδοσίαν σας. Ὁπωσδήποτε, ἡ ζημία, ἡ ἐκ τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς ἐπιχειρήσεως, εἶναι πολὺ μικροτέρα τῆς παρατηρηθείσης. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ἦτο ἡ ζημία σπουδαιοτέρα τῆς καταδηλουμένης, καὶ ἂν ἡ ζημία ἐπλησίαζεν εἰς τὴν ἐκτιμηθεῖσαν ὑπὸ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, τὰ ἐξ αὐτῆς συμπεράσματα, ἅτινα ἐκεῖνοι ἔσυρον, δὲν ἦσαν τὰ λογικά. Εἶπον οἱ κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι, ἀφοῦ τὸ δάνειον τοῦτο ἐπραγματοποιήθη ἀντὶ 81, ἢ καὶ ἀντὶ 72 ἑκατοστῶν, ἡ διαφορὰ τῶν 19%, ἢ τῶν 28%, ἀποτελεῖ ζημίαν τοῦ Δημοσίου, διότι τὸ Δημόσιον, ἂν ἄλλως προέβαινεν εἰς τὴν ἐργασίαν, ἤθελε δυνηθῆ νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον διὰ χρημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἀπέκτα ἄνευ τῆς μειώσεως ταύτης τῶν 19%, ἢ 28%. Ὡς εἶπον, τὸ χρῆμα ἀπέκτησεν ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν συμφωνίαν ἄνευ τῆς μειώσεως, διὰ παντὸς ὅμως ἄλλου τρόπου διεξαγωγῆς τῆς ἐπιχειρήσεως ἤθελεν ὑπάρχει ἡ μείωσις· ὥστε, ὅσα εἶπον οἱ κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι ἀκριβῆ, ἀντιστρεφόμενα. Εἶπον οἱ κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ζημία τοῦ Δημοσίου εἶναι ἡ πραγματοποίησις τῶν τίτλων τοῦ σιδηροδρόμου, ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου καὶ ἐν ὀνόματι τοῦ Δημοσίου ἐκδιδομένων, ἐπὶ ὑποτιμήσει 19%. Ἡ ζημία ὅμως αὕτη πόθεν προῆλθεν; ἐκ τῆς τότε τιμῆς τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας εἶπεν, ὅτι βλέπει σήμερον πωλήσεις ὁμολογιῶν ἑτέρων Ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων ἐπὶ τιμῇ πολὺ ὑψηλοτέρα, καὶ βεβαίως οὐ μόνον τοῦτο θὰ ἔβλεπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἂν ἤθελε νὰ μὴ βλέπῃ μόνον ὅσα ὑποθέτει συμφέροντα εἰς τὸ ἐπιχείρημά του, ἀλλὰ θὰ ἔβλεπεν, ὅτι ἐν γένει ἡ πίστις τοῦ Κράτους ἐβελτιώθη, καὶ ὅτι χρεώγραφον τοῦ Κράτους, ὅπερ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου Γκὶμπς εἶχεν ἀξίαν ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ 417, σήμερον ἔχει ἀξίαν 500. Τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων, τὸ ἐπὶ τόκῳ 6%, ἐν χρόνῳ, οὐχὶ πολὺ ἀφ’ ἡμῶν ἀφεστῶτι, εἶχε τιμὴν 417 ἕως 420, σήμερον δὲ τιμᾶται δραχμῶν πεντακοσίων. Δανειζόμενον ἄρα τὸ Δημόσιον, ὅτε ἡ τιμὴ τῆς ὁμολογίας περιεστρέφετο εἰς τὰ 417, δὲν ἠδύνατο ν’ ἀπεκδέχηται τιμὴν ἀνωτέραν τῆς ἐπὶ τῇ ἐκδόσει τοῦ δανείου Γκίμπς· διότι τί ἄλλο ἦσαν οἱ τίτλοι τῆς ἐκδόσεως Γκίμπς, ἢ ὁμολογίαι Ἑλληνικοῦ δανείου, τίτλοι διαφέροντες τῶν τίτλων τῶν δανείων τῶν 120 ἑκατομμυρίων, τῶν 60 ἑκατομμυρίων καὶ ἄλλων, μόνον καθ’ ὅσον δὲν ἐστηρίζοντο ἐπὶ εἰδικῆς ἐγγυήσεως, ἀλλ’ εἶχον μόνον ὡς βάσιν τὸν σιδηρόδρομον; Ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος εἶχεν ὡς ἐγγύησις ἴσην ἀξίαν πρὸς τὰς ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους παρεχομένας εἰς τὰ δάνεια αὐτοῦ εἰδικὰς ἐγγυήσεις, δάνειον ὑπὸ τὰς συνήθεις ἐγγυήσεις, ἐκδιδόμενον ὑπὸ τοῦ Δημοσίου πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἀμέσως ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἤθελε πραγματοποιηθῆ ἐπὶ τῇ αὐτῇ τιμῇ τῶν 81%, ἀφαιρουμένων δὲ τῶν ἐξόδων τῆς ἐκδόσεως, ὑπολογιζομένων εἰς 2%, θὰ ἐπραγματοποίει τὸ Δημόσιον 79%. Οἱ ὅροι ἄρα τῆς παραβολῆς τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐκλείπουσιν ἐντελῶς. Ἔλεγον οὗτοι, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸ χρῆμα κατὰ τὰς μετὰ τοῦ ἀναδόχου συμφωνίας, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ πραγματοποιήσωμεν αὐτὸ ἀπ’ εὐθείας ἡμεῖς δανειζόμενοι, διότι, παρετήρει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας μετὰ πεποιθήσεως ἀδιαπτώτου, ἐὰν ἐδανείζεσθε ἀπ’ εὐθείας, θὰ ἠδύνασθε νὰ κατασκευάσητε τὸν σιδηρόδρομον ἀντὶ δαπάνης ἐλάσσονος. Ἀλλὰ τὴν γραμμὴν θὰ κατεσκεύαζεν ἡ Κυβέρνησις ἀπ’ εὐθείας δι’ αὐτῶν τούτων τῶν ὀργάνων, ἅτινα καθώρισαν τὴν τιμὴν, ἐφ’ ᾗ συνεφωνήθη ἡ κατασκευὴ πρὸς τὸν ἀνάδοχον, τὸ δὲ χρῆμα, πόθεν ἠθέλομεν τὸ πορισθῆ; Νομίζει ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι τὸ Δημόσιον κάθηται ἐπὶ χρυσοῦ; ὅτι ἀρκεῖ νὰ ἁπλώσῃ τὴν χεῖρα, ἵνα λάβῃ τὸ μέταλλον; Ἄντικρυς ἀντίθετος εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Δημοσίου. Ἵνα πορισθῇ μέταλλον τὸ Δημόσιον, ἀνάγκη νὰ ἐκδόσῃ ὁμολογίας, ταύτας δὲ θὰ ἐπραγματοποίει, ἐφ’ ᾗ καὶ ὁ ἀνάδοχος ἐν τῇ δημοσίᾳ ἐγγραφῇ τιμῇ, ἤτοι ἀντὶ 81%, καὶ ἀφαιρέσει 2% διὰ τὰ ἔξοδα, ἀντὶ 79%. Ὥστε κατὰ μὲν τἆλλα τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο τὸ αὐτὸ καὶ τὸ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ διὰ ταύτης ἀπέφυγε τὸ Δημόσιον τὴν ζημίαν τῶν 21%, διότι ὁ ἀνάδοχος ἀπέτισε τοὺς τίτλους ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ. Ὅταν ἐπικρίνητε τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων ἐν σχέσει πρὸς τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, λέγετε, ὅτι χρήματα δὲν ὑπάρχουσι, καὶ ὅτι δὲν δύνανται ν’ ἀποκτηθῶσιν, εἰμὴ μόνον διὰ δανείων ἐπὶ βαρυτάτοις ὅροις, ὅταν δὲ ἔχητε ἀνάγκην νὰ ἐπικρίνητε πρᾶξιν, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις ἀπέφυγε τὴν ἄμεσον πραγματοποίησιν δανείου, παριστᾶτε τὴν Κυβέρνησιν, ὡς ἔχουσαν πρόχειρα χρήματα, καὶ ἐκτιμᾶτε τ’ ἀποτελέσματα τῆς πράξεως ἐπὶ τῇ προϋποθέσει, ὅτι τὸ χρῆμα ἠδύνατο ν’ ἀποκτηθῇ ἄλλως ἄνευ ζημίας. Ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἀληθὲς συμπέρασμα τῶν παρατηρήσεων τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ζημίαν, τὴν ἐκ τῆς πραγματοποιήσεως τῶν τίτλων, ἐπὶ τιμῇ μικροτέρᾳ; Συνέπεια τούτου δὲν εἶναι, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ παραχωρήσωμεν τοὺς τίτλους ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ εἰς τὸν ἀνάδοχον, δεχόμενον αὐτοὺς ἐπὶ τῷ ὅρῳ τούτῳ, ἀλλὰ συνέπεια εἶναι, ὅτι ἔπρεπε νὰ μὴ κατασκευάσωμεν τὸν σιδηρόδρομον τότε, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ περιμείνωμεν ἕως τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διαθέσωμεν ἐν δημοσίᾳ ἐγγραφῇ τοὺς τίτλους ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ. Ἂν τοῦτο ἔλεγον οἱ κύριοι Βουλευταὶ, θὰ ἔλεγόν τι μὴ ἀνακόλουθον· θὰ ἔλεγόν τι, ἀποκρουστέον κατ’ ἐμὲ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ μὴ ἀπολύτως παράλογον. Διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι, ἂν τὴν σύμβασιν, ἣν πρόκειται ἤδη νὰ ἐπιψηφίσωμεν, δὲν εἴχομεν συνομολογήσει πρότερον, ἀλλὰ συνωμολογοῦμεν αὐτὴν σήμερον, θὰ τὴν κατηρτίζομεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σημερινῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας εἶπεν, ὅτι ἡ σημερινὴ πίστις τῆς Ἑλλάδος δὲν δύναται νὰ ᾖναι διάφορος τῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος τῆς πρό τινων μηνῶν, διότι πρό τινων μηνῶν αἱ ἐπαγγελίαι, αἱ ὁποῖαι σήμερον ἐπηλήθευσαν, ὑπῆρχον ὡς ἐπαγγελίαι. Ἀλλὰ τὰ Χρηματιστήρια δὲν πιστεύουν εἰς τὰς ἐπαγγελίας, ἀλλ’ εἰς τὰ πράγματα. Ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις, κατόπιν τῶν ἐπαγγελιῶν ἡμῶν, πέρυσι, πράγματι ἐπῆλθεν ὕψωσίς τις τοῦ Ἑλληνικοῦ χρεωγράφου, ἀλλ’ ἡ μεγάλη ὕψωσις ἐπῆλθε κατόπιν τῆς βεβαιώσεως τοῦ ἰσοζυγίου, τῆς κυρωθείσης ὑπὸ τῶν πραγμάτων· τότε μόνον ἐπῆλθεν ἡ ὑπερτίμησις, ἣν πάντες ἀποκαλοῦσι καταπληκτικήν. Ἐὰν, ὅτε συνωμολογοῦμεν τὴν σύμβασιν, εἴχομεν κεκτημένην τὴν ὑπερτίμησιν, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἠθέλομεν καταρτίσει ταύτην τὴν σύμβασιν, ὡς καὶ πᾶσαν ἄλλην χρηματικὴν σύμβασιν, ἐπὶ ὅροις βελτίοσιν· ἂν δὲ τὰ πράγματα ἐξακολουθῶσι προοδεύοντα, ὡς σήμερον, οἱανδήποτε σύμβασιν ἂν πραγματοποιήσωμεν μετὰ χρόνον τινὰ, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι θέλομεν πραγματοποιήσει αὐτὴν ἐπὶ ὅροις καλλιτέροις ἢ σήμερον. Οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματος τῆς Πελοποννήσου, ἀπὸ Πύργου εἰς Πύλον καὶ Μελιγαλᾶ, καὶ ἀπὸ Πύργου διὰ Καρυταίνης εἰς Σπάρτην καὶ Γύθειον, εἶναι πιθανὸν, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θὰ κλείσωμεν συμφωνίας. Ἂν ὅμως ἐσκεπτόμεθα κατὰ τὸ σύστημα τῶν ἰδεῶν, ὅπερ πρὸ ὀλίγου ἐξέθηκα, δὲν ἔπρεπε νὰ κλείσωμεν ἤδη συμφωνίας, διότι, βαινούσης τῆς πίστεως ἡμῶν ἐπὶ τὰ βελτίω, εἶναι πιθανὸν, ὅτι, ἂν, ἀντὶ νὰ κλείσωμεν σήμερον τὴν συμφωνίαν, ἀναβάλωμεν αὐτὴν ἐπὶ ἔτος, θὰ ἐπιτύχωμεν ὅρους συμφερωτέρους. Ἂν ἐγίνετο πρὸς ἡμᾶς ἡ παρατήρησις, διατὶ, ἀφοῦ εἴχομεν πεποίθησιν εἰς τὸ ἰσοζύγιον, δὲν περιεμένομεν νὰ ἴδωμεν αὐτὸ πραγματοποιούμενον, ἵνα τότε, ὠφελούμενοι ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ἰσοζυγίου, πραγματοποιήσωμεν τοὺς τίτλους εἰς τιμὴν ἀνωτέραν, θὰ εἶχεν ἡ παρατήρησις αὕτη βάσιν τινὰ λογικὴν, ἀλλ’ ἀποτέλεσμα τοιαύτης σκέψεως θὰ ἦτο, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Μύλων καὶ Καλαμῶν δὲν θὰ ἐξετελεῖτο ἤδη, θὰ ἐξετελεῖτο μετὰ ἕν, δύο ἢ καὶ πλείονα ἔτη, διότι διὰ τοιαύτης σειρᾶς σκέψεων ἄδηλον ἕως πότε ἠθέλομεν ἀναβάλλει· ἐνόσῳ τὰ πράγματα ἔβαινον ἐπὶ τὰ βελτίω, ὠφείλομεν νὰ ἐξακολουθῶμεν ἀναβάλλοντες. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι δὲν προσήκουσι τῇ Πολιτείᾳ τοιαῦται σκέψεις, ὅτι, προκειμένου περὶ ἔργου ἀναγκαίου, ἐφ’ ὅσον δύναται ἡ Πολιτεία νὰ πραγματοποιήσῃ αὐτὸ ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς πίστεως, τοὺς κρατοῦντας κατὰ τὴν ἐποχὴν καθ’ ἣν πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῇ, δὲν εἶναι πρέπον ν’ ἀναβάλληται ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως τῆς δημοσίας πίστεως. Ἐπὶ τοιαύτῃ ἰδέᾳ εἰργάσθημεν περὶ τὰ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης· καὶ βεβαίως, ἐὰν ἀνεβάλλομεν, θὰ ἐξετελοῦμεν τὸν σιδηρόδρομον σήμερον ἐπὶ οἰκονομίᾳ τινὶ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ κέρδος τοῦ χρόνου ἀντισηκόνει τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς. Ἂν προέκειτο ἤδη νὰ ἐπανέλθωμεν ἐπὶ τὰ αὐτὰ, τοῦτ’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι θὰ ὠφείλομεν νὰ πράξωμεν, τοσούτῳ δὲ μᾶλλον, ὅσῳ ὅλως ἀνακριβῆ εἶναι τὰ λεχθέντα, ὅτι ἐγένετο ἡ ἐλαχίστη θυσία τοῦ Δημοσίου χάριν τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ 10 ἑκατομμύρια μεταλλικοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας εἶπεν, ὅτι ἠγοράσθη τὸ μεταλλικὸν τοῦτο ἐπὶ τιμῇ ἀνωτέρᾳ τῆς τρεχούσης. Ἀρκεῖ ν’ ἀνοίξῃ τὰ χρηματιστικὰ δελτία τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ ἀγορὰ, καὶ θὰ πεισθῇ, ὅτι ἡ τιμὴ ἦτο ἡ παρ’ ἡμῶν ὁρισθεῖσα, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν χρηματιστικῶν δελτίων προέβημεν εἰς τὸν καθορισμὸν τῆς τιμῆς. Δὲν εἴχομεν δὲ ἀνάγκην, ὡς εἶπον, τοῦ συνδυασμοῦ, ἵνα λύσωμεν τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας τοῦ πρὸς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων χρυσοῦ· ἠδυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ ζητήματος, ὅπως καὶ κατὰ τὰς προηγουμένας ἑξαμηνίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης παρετήρησεν, ὅτι ἀκριβῶς ὁ τρόπος τῆς κατὰ τὰς προηγουμένας ἑξαμηνίας προμηθείας τοῦ χρυσοῦ εἶναι ἓν τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ συστήματος ἡμῶν. Ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, νὰ μοὶ εἴπῃ, ποῖον εἶναι τὸ ἄλλο σύστημα, δι’ οὗ ἤθελε δυνηθῆ νὰ κατορθώσῃ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τῶν ἀγορῶν τῆς Ἑλλάδος; Ὑπάρχει σύστημα ἄλλο, δι’ οὗ ἠδύνατο νὰ ἐλαττώσῃ τὸ ποσὸν τῶν ὀφειλομένων τοκομεριδίων; Ὑπάρχει ἓν, τὸ ἠξεύρομεν, τὸ προσφιλὲς αὐτῷ, τὸ ὁποῖον δὲν ὀνομάζω, διότι ταράττει τὰ νεῦρά του, ἀλλ’ ἐκτὸς ἐκείνου, τοῦ προσφιλοῦς συστήματος, ὅπερ πιστεύω, ὅτι ἤδη ἀπηρνήθη (ἱλαρότης)....

§200ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἀνεδέχθητε σεῖς, ἐπὶ βαρυτέροις ὅροις.

§201ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. ... ἐκτὸς ἐκείνου, ὅπερ ἤδη ἀπηρνήθη ὁ κ. Βουλευτὴς, ποῖον εἶναι τὸ ἄλλο σύστημα, δι’ οὗ ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει δυνηθῆ νὰ πληρόνῃ εἰς χρυσὸν τὰ ἐτησίως ὀφειλόμενα 25 ἑκατομμύρια, ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τῆς ἀγορᾶς τῆς Ἑλλάδος; Διότι σύστημα, συνιστάμενον εἰς ἀγορὰν τοῦ συναλλάγματος, δὲν εἶναι σύστημα, εἶναι δὲ μέτρον, ἐντελῶς καταστρεπτικὸν, ἀπολῆγον εἰς τὸ προσφιλὲς ἐκεῖνο σύστημα τοῦ κ. Βουλευτοῦ δι’ ἄλλης ὁδοῦ· διότι, ἂν θελήσωμεν 25 ἑκατομμύρια χρυσοῦ ἐπὶ δύο ἢ τρία συνεχῆ ἔτη ν’ ἀγοράζωμεν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Χρηματιστηρίῳ, ἵνα κατὰ τὸ πλεῖστον ἐξαγάγωμεν αὐτὸ ἐκ τοῦ τόπου, δύναται νὰ ᾖναι βέβαιος ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἀπολήγομεν εἰς τὴν πτώχευσιν ἢ τὴν χρεωκοπίαν ἀσφαλέστερον ἔτι, ἢ διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ. Δὲν πρόκειται ἄρα περὶ ἀγορᾶς χρυσοῦ ἢ συναλλάγματος ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ, δὲν πρόκειται περὶ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, οὓς πάντας ἐπίσης ἀποστρέφονται οἱ Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι οὗτοι ὠφελοῦσιν ὁπωσδήποτε τὴν Κυβέρνησιν, ἐξάγοντες τὸ Κράτος ἀπὸ δυσχερείας· δὲν πρόκειται, ὡς βεβαιοῦσιν οὗτοι ἤδη, περὶ χρεωκοπίας· ποῖον ἄρα εἶναι τὸ σύστημα αὐτῶν; Διότι κατὰ τοῦτο τοὐλάχιστον ὑπάρχει πρόοδος, ὅτι περιῆλθον οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὸ ἀδιέξοδον, ἐνῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐδείκνυον διέξοδον ἄλλην, διέξοδον, ἥτις, εἶναι λίαν εὐχάριστον, ὅτι ἐξέλιπε, τῇ συναινέσει αὐτῶν. Ἡμεῖς ἀκέκαθεν παρεδέχθημεν, ὅτι τὸ ἐτήσιον τοῦτο χρέος τῶν 25 ἑκατομμυρίων, ἅτινα δὲν βαρύνουσι τὴν εὐθύνην ἡμῶν, ἀλλὰ βαρύνουσι τὴν εὐθύνην πάσης Κυβερνήσεως, καὶ ἴσως οὐδεμιᾶς Κυβερνήσεως, διότι τὰ πράγματα παρήγαγον τὴν ὀφειλὴν ταύτην πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν κατὰ τὸ πλεῖστον, ὅτι ἡ ὀφειλὴ αὕτη κατὰ τὸ πλεῖστον πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν δὲν δύναται νὰ πληρωθῇ, εἰμὴ ἐπωφελουμένης τῆς Κυβερνήσεως ἐκ τῶν παρουσιαζομένων κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους περιστάσεων, ὅπως εἰσαγάγῃ μεταλλικὸν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Μία τῶν περιστάσεων τούτων ὑπῆρξε καὶ αὕτη. Ἀλλὰ, ἂν αὕτη δὲν ἠδύνατο νὰ παράσχῃ τὴν ζητουμένην εὐκολίαν ἄνευ ζημίας αὐτῆς ταύτης τῆς ἐπιχειρήσεως, δὲν ἦτο μόνη αὕτη, διότι θὰ ὁμολογήσῃ πᾶς τις, ὅτι τὰ κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα γενόμενα παρέσχον εὐκαιρίας ἱκανὰς, ὅπως ἐπιτύχωμεν ἄλλως τὸ ζητούμενον. Τὸ ἐπεζητήσαμεν ἐν τῇ καταθέσει τοῦ χρήματος, τοῦ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου προωρισμένου, διότι παρουσιάζετο ἡ εὐκαιρία, ἀλλὰ τὸ ἐπεζητήσαμεν ἐν αὐτῇ ἐπὶ ζημίᾳ τινὶ τοῦ Δημοσίου; Ἐδώσαμεν ἀντάλλαγμά τι εἰς τὸν πρὸς ὅν διεπραγματεύθημεν; Τοῦτο οὐδαμόθεν προκύπτει, δὲν καταφαίνεται ἐν τῇ διαπραγματεύσει, ἐν ᾗ τὰ περὶ τούτου οὐδόλως παρεστήθησαν ὡς ὑπηρεσία, παρεχομένη ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ παρεστήθησαν ὡς εὐκολία ἀμοιβαία. Ἐῤῥήθη, ὅτι ὁ ἀνάδοχος εἶχεν ἀνάγκην νὰ τρέψῃ τὸ μεταλλικὸν ἐν Ἑλλάδι, ὅπου θὰ γίνωνται πολλαὶ πληρωμαὶ, εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ τοῦτο μὴ κατερχόμενος εἰς τὴν ἀγοράν· τὸ Δημόσιον τοὐναντίον εἶχε συμφέρον ν’ ἀποκτήσῃ μέταλλον, ἐπίσης μὴ κατερχόμενον εἰς τὴν ἀγοράν. Ἑπομένως συνεφωνήθη μεταξὺ τῶν δύο, Κυβερνήσεως καὶ ἀναδόχου, τούτου μὲν θέλοντος νὰ πωλήσῃ τὸ μέταλλον, ἐκείνης δὲ θελούσης ν’ ἀποκτήσῃ αὐτὸ, ὅπως ἄνευ προσφυγῆς εἰς τὴν ἀγορὰν δώσῃ ἡ Κυβέρνησις 12,500,000 δραχμῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια πρὸς τὸν ἀνάδοχον, καὶ λάβῃ παρ’ αὐτοῦ 10,000,000 φράγκων μεταλλικῶν, ἤτοι τὸ ἀντίτιμον ἐπὶ τῇ τρεχούσῃ ἀνταλλακτικῇ ἀξίᾳ. Οὐδὲν δὲ ἄλλο ἐδόθη ὡς ἀντάλλαγμα, οὐδὲ λόγος ἐγένετο περὶ ἄλλης τινὸς παραχωρήσεως. Ἐλάττωσιν τοῦ ἀντιτίμου τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, οἷον εἶχε προσδιορισθῆ ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, δὲν ἐζητήσαμεν, διαγωνισμὸν δὲν προεκαλέσαμεν ἐπὶ ἐλαττώσει τιμῆς· διότι, δημοσιεύσαντες τὴν ἐκτίμησιν τῶν Γάλλων μηχανικῶν, καὶ μὴ εὑρίσκοντες ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἀναδόχους τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, ὅτε παρουσιάσθη ἀνάδοχος, ἀναλαμβάνων τὴν ἐπιχείρησιν ἐπ’ αὐτῇ ταύτῃ τῇ τιμῇ, ἐφ’ ᾗ εἴχομεν ἀποφασίσει νὰ ἐκτελέσωμεν διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν ὀργάνων τὴν γραμμὴν, ἠρκέσθημεν, συμφωνήσαντες μετ’ αὐτοῦ, ὅπως πληρώσῃ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ τοὺς τίτλους, οὕςτινας, ἐὰν ἡμεῖς ἐξετελοῦμεν τὴν κατασκευὴν, θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ πωλήσωμεν ἐπὶ ζημίᾳ 21%, καὶ ἐπωφελήθημεν ἐκ τῆς περιστάσεως, ἵνα τῷ προτείνωμεν, ὅπως τὰ 10,000,000 μεταλλικοῦ, ἅτινα θὰ ἐζήτει νὰ πωλήσῃ ἐν τῇ ἀγορᾷ τῶν Ἀθηνῶν, ἀγοράσωμεν ἡμεῖς, ὡς ἔχοντες ἀνάγκην τοσούτου μεταλλικοῦ, καὶ οὕτω καὶ ἐκεῖνος καὶ ἡμεῖς ἀποφύγωμεν τὰς ζημίας, τὰς προερχομένας ἐκ τοσοῦτον ἀποτόμου ζητήσεως καὶ προσφορᾶς, σώσωμεν δὲ καὶ τὴν ἀγορὰν τῶν Ἀθηνῶν ἐκ τῆς ἐπιβαρύνσεως, ἣν ἡ ἐμφάνισις τοῦ Δημοσίου, αἰτοῦντος 10,000,000 μεταλλικοῦ, θὰ ἐπήγετο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην.

§202Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἐπεκρίναμεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι ἐπεχείρησε τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἐπεχείρησεν αὐτὴν, ἐξ ἐναντίας ἐχάρημεν, διότι τέλος πάντων κατωρθώσαμεν νὰ ἐκβιάσωμεν αὐτὸν νὰ προβῇ εἰς τὸ ἔργον ἐκεῖνο διὰ τῶν διαμαρτυριῶν, τὰς ὁποίας ἀπηυθύναμεν, ὅτε εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Ὑπωπτεύσαμεν τότε, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἐσκόπει νὰ προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων, διότι εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν δύο νομοσχέδια, τὸ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐκύρου σύμβασιν, τὴν ὁποίαν εἶχε συνομολογήσει περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Αἰτωλικοῦ–Ἀγρινίου, καὶ ἓν ἄλλο νομοσχέδιον, δι’ οὗ δὲν ἐπρότεινε κύρωσιν συμβάσεως, διότι δὲν εἶχε συνομολογήσει τοιαύτην, περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὁποίου ἐζήτει τὴν ἄδειαν, νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον ἡ Κυβέρνησις δι’ ὀργάνων αὐτῆς ἀπ’ εὐθείας, οὗ ἕνεκα ἐζητεῖτο διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ πίστωσις 24 ἑκατομμυρίων. Ἡ διαφορὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου μεταξὺ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου καὶ πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου μεταξὺ Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, ἦτο καταφανής, εὐλόγως δ’ ἤγειρεν ἐν ἡμῖν ὑπονοίας. Διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Τριπόλεως–Καλαμῶν παρουσιάζετο ἡ Κυβέρνησις νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον αὐτὴ, ἐνῷ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου μεταξὺ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου παρουσίαζεν Ἑταιρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε παραχωρήσει τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Ἡ μεταβίβασις τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμου εἰς Ἑταιρίαν, καὶ ἡ ἀναδοχὴ τοῦ ἔργου τούτου ὑπὸ Ἑταιρίας, εἶναι ἐγγύησις περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου, ἐνῷ ἡ ἀναδοχὴ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου ὑπ’ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως δι’ ὀργάνων αὐτῆς εἶναι σύστημα πλημμελέστατον, ὅπερ ὑποθέτω, ὅτι οὐδὲ εἶχε διανοηθῆ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμόσῃ, διότι ἡ δι’ ἰδίων ὀργάνων κατασκευὴ σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἤθελε μεταβληθῆ εἰς στάδιον μεγάλων καταχρήσεων, ἤθελε δὲ καταστήσει τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἀτελεστάτην. Ὥστε εὐλόγως ἐφρόνουν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελε τολμήσει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὑπελάμβανον δὲ, ὅτι, διὰ νὰ δείξῃ, ὅτι μεριμνᾷ ἐπίσης περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων, Τριπόλεως καὶ Καλαμῶν, ὡς ἐμερίμνησε περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου, Αἰτωλικοῦ καὶ Ἀγρινίου, εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε σκοπὸν νὰ συντελέσῃ. Ἠλέγξαμεν τότε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὴν διαφορὰν ταύτην, καὶ ἰσχυρίσθημεν, ὅτι δὲν εἶναι σπουδαῖον τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου Μύλων– Τριπόλεως–Καλαμῶν, ὁ δὲ Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ ἀποκρούσῃ τὴν αἰτίασιν ἡμῶν ταύτην, ὑπέσχετο εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι βεβαίως θέλει προβῆ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Καὶ ἔπεμψεν ἀληθῶς τὸν κ. Γκοτλὰν δὶς εἰς μελέτας τοῦ ἔργου, ἐσπευσμένως δ’ ἐζήτει νὰ εὕρῃ τὸν ἐργολάβον, ὅπως μεταβιβάσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, διὰ ν’ ἀποφύγῃ τὴν ἀνάγκην νὰ κατασκευάσῃ αὐτὸς τὸν σιδηρόδρομον δι’ ἰδίων ὀργάνων, καὶ διὰ ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἦτο σπουδαῖον τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλήν. Οὕτως ηὐτυχήσαμεν νὰ ἴδωμεν τὴν σύμβασιν, ἡ ὁποία ἐγένετο περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, τὴν ὁποίαν ἄλλως οὐδεμίαν εἴχομεν πιθανότητα, ὅτι ἠθέλομεν ἰδεῖ. Δὲν ἠλέγξαμεν λοιπὸν σήμερον τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι ἀπεφάσισε νὰ προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ἀλλ’ ἠλέγξαμεν αὐτὸν, διότι, ἐνῷ, ὅτε εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τέλος πάντων ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος ἀνωρθώθη, καὶ ὅτι πλέον κατωρθώθη νὰ εὑρίσκῃ δάνεια πρὸ 66% μὲν, ἀλλ’ ἐπὶ τόκῳ 4%, ὁ δὲ τόκος, ὑπολογιζόμενος πρὸς τὸ ποσοστὸν τῶν 66% τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου, ἀναλογεῖ εἰς 6% εἰς τὸ ἄρτιον, ἐνῷ, καθ’ ἃ τότε ἔλεγεν, ἡ πίστις τῆς Ἑλλάδος εἶχεν ἀναβιβασθῆ τοσοῦτον, ὥστε ἡ Κυβέρνησις νὰ εὑρίσκῃ χρήματα πρὸς 6% εἰς τὸ ἄρτιον, διατὶ δὲν ἐδανείζετο ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους χρήματα ἀπ’ εὐθείας, διὰ νὰ πληρόνῃ τοὺς ἐργολάβους δι’ αὐτῶν κατὰ λόγον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ μετέφερε τὴν φροντίδα τῆς εὑρέσεως δανείου εἰς τὸν ἐργολάβον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν; Ἢ δὲν ἔλεγε τὴν ἀλήθειαν, ὅτε παρίστα τοσοῦτον ἀκμάζουσαν τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος καὶ ἠπάτα τὴν Βουλὴν, ἢ τώρα προβάλλει ἰσχυρισμοὺς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐντελῶς ἀσυμβίβαστοι μ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τότε ἔλεγεν. Εἴχομεν ἑπομένως δίκαιον νὰ ἐκπλαγῶμεν, καὶ νὰ ἐλέγξωμεν αὐτὸν, διότι ἐπεχείρησε συνομολόγησιν δανείου διὰ τοῦ κ. Ῥολλὲν, ἡ ὁποία κατέληξεν εἰς δάνειον 12% ἐπὶ τοῦ ὀνοματικοῦ, ἤτοι εἰς φράγκα 360 καθ’ ὁμολογίαν, ἀντὶ τῶν 500, καὶ ἐπὶ τόκῳ 6% ἐπὶ τοῦ ὀνοματικοῦ, ἀνερχομένῳ ὅμως ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ, εἰς 8% καὶ ⅛. Ἀλλὰ μήπως ἦσαν ἀκριβῆ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ ἔλεγεν, ἤτοι, ὅτι ἡ ζημία τοῦ ἐργολάβου ἀνέρχεται μόνον εἰς 19%; Ὁ Πρωθυπουργὸς προσπαθεῖ νὰ ὠφελῆται ἀπὸ συμβεβηκότα, διὰ νὰ ἀποκρύπτῃ τὴν ἀλήθειαν, ἢ νὰ ἀπομακρύνηται ἀπὸ αὐτήν. Συμβεβηκὸς ἦτο, ὅτι τὰ χρεώγραφα τοῦ Ῥολλὲν, τὰ ὁποῖα ἐπωλήθησαν εἰς τὸν κ. Γκὶμπς πρὸς 72%, ἐξετέθησαν ὑπὸ τοῦ ἀγοραστοῦ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν πρὸς 81%, ἀλλὰ ὁ Ῥολλὲν τὰ ἐπώλησεν εἰς τὸν ἀγοραστὴν πρὸς 72%, ὁ δὲ ἀγοραστὴς ἐκέρδησε τὴν διαφορὰν μεταξὺ 72 καὶ 81%. Ἑπομένως τὸ τίμημα τῶν 81% δὲν ἔλαβεν ὁ κ. Ῥολλὲν, ἀλλ’ ὁ ἀγοράσας τὰ πωληθέντα χρεώγραφα ἀπὸ τὸν Ῥολλὲν, ὅστις δὲν ἔλαβεν εἰμὴ 72%. Ὅτι δὲ εἰς 72% ἠγόρασεν ἀπὸ τὸν κ. Ῥολλὲν τὰ χρεώγραφα ὁ κ. Γκὶμπς, εἶναι τοσοῦτον βέβαιον, ὅσον εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐγένετο πρότασις ἀπὸ τὸν κ. Γκὶμπς εἰς πιστωτικὸν κατάστημα ἐν Ἀθήναις, διὰ νὰ ἀγοράσῃ τὸ πιστωτικὸν τοῦτο κατάστημα τὰ εἰρημένα χρεώγραφα πρὸς 72 καὶ ½%, ἡ δὲ πρότασις ἐγένετο, πρὶν ἢ γίνῃ ἡ ἔκδοσις πρὸς ἐγγραφήν. Λοιπὸν δὲν ἐζημιώθη ὁ ἐργολάβος 19%, ἀλλ’ ἐζημιώθη 28%. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐν ᾧ στέργει νὰ ἀναγνωρίσῃ ἀντὶ τῆς ἀληθοῦς ζημίας τοῦ 28% ζημίαν 19%, προσπαθεῖ συγχρόνως νὰ συγκαλύψῃ καὶ ταύτην, ἀναφέρων, ὅτι οἱ ἀναλαμβάνοντες τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμων ἐξασφαλίζουσι κέρδος 10% καὶ ἐπειδὴ συνήθως οἱ ἐργολάβοι μεταβιβάζουσιν εἰς ἄλλον τὴν κατασκευὴν, καὶ ἐκεῖνος θέλει κερδίσῃ ποσόν τι. Συνεπέρανε δ’ ὅτι, ἐὰν ὁ Ῥολλὲν ζημιῶται 19%, ἀπώλεσε τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐξασφαλίσει κατὰ τὰ εἰρημένα τῶν 15%. Ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ζημίαν ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ κατ’ ἀκατανόητον συλλογισμὸν, ὡς μὴ πραγματοποιηθησομένην, καὶ ἠρώτησε, διατὶ ὑποθέτετε, ὅτι ὁ κ. Ῥολλὲν ἐπώλησε 17 ἑκατομμύρια; Δυνατὸν νὰ ἐπώλησε μόνον 7 ἑκατομμύρια, καὶ νὰ ἠγόρασε τὰ ὑπόλοιπα. Μὲ ἤλεγξε μάλιστα ὡς ἀμβλὺν τὸ νοῦν καὶ μὴ δυνάμενον νὰ ἐννοήσω, ὅσα ἐκεῖνος εἶπε χθὲς τὸ ἑσπέρας. Ὁμολογῶ, ὅτι ἀληθῶς δὲν ἐνόησα αὐτὰ, προκαλῶ δὲ πάντα ἐξ ὑμῶν, ἐὰν ἐνόησε χθὲς ταῦτα, τὰ ὁποῖα ὁ Πρωθυπουργὸς εἶπε χθές, νὰ ἐξηγήσῃ ἡμῖν αὐτά. Ἐπειδὴ δ’ ἐνδέχεται νὰ μὴ ἐνθυμῆσθε αὐτά, ἐπαναλαμβάνω αὐτὰ ἐγώ. Ὁ κ. Ῥολλὲν, ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς, δὲν ἐζημιώθη τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν 72% καὶ τοῦ ἀρτίου τῶν πωληθέντων ὑπ’ αὐτοῦ 17 ἑκατομμυρίων εἰς τὸν κ. Γκὶμπς, διότι πιθανὸν νὰ ἐνείχετο καὶ αὐτὸς εἰς τὴν ἀγορὰν αὐτῶν, ἤτοι ὁ πωλήσας κ. Ῥολλὲν νὰ συνέστησεν ἑταιρίαν μετὰ τοῦ ἀγοραστοῦ κ. Γκὶμπς, καὶ νὰ ἠγόρασε μετ’ αὐτοῦ τὰ χρεώγραφα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς ὁ Ῥολλὲν ἐπώλει. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ἀκόμη δὲν ἐννοῶ τὴν πιθανὴν ταύτην κατὰ τὸν Πρωθυπουργὸν ὑπόθεσιν. Δὲν ἀμφισβητῶ τὴν εὐφυΐαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, οὐδ’ ἀμφισβητῶ, ὅτι δὲν ἔχω τοιαύτην, ἀλλ’ ἂς παραδεχθῇ καὶ ἐκεῖνος, ὅτι ἡ εὐσυνειδησία αὐτοῦ εἶναι ὑποδεεστέρα τῆς ἰδικῆς μου. Ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβάλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, καὶ νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι ὁ Ῥολλὲν, ὁ ζητῶν νὰ πορισθῇ χρήματα καὶ ὁ ἀναγκασθεὶς νὰ πορισθῇ ταῦτα διὰ πωλήσεως χρεωγράφων, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ πορισθῇ ταῦτα διὰ τῆς ἐγγυήσεως τῆς Τραπέζης Βελγίου, τὴν ὁποίαν εἶχεν, ὁ ἀναγκασθεὶς, λέγω, νὰ πωλήσῃ τὰ χρεώγραφα πρὸς 72%, αὐτὸς ὁ Ῥολλὲν ἠγόρασε μέρος τῶν χρεωγράφων αὐτῶν διὰ χρημάτων ἰδίων. Ἄλλως, ὡς εἶπον, ὁ Ῥολλὲν δὲν εἶναι ὁ ἐκδώσας εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν τὰ χρεώγραφα εἰς τὴν τιμὴν τῶν 81%. Ἐὰν αὐτὸς ἐξέδιδεν αὐτὰ εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν ἐπὶ τῇ εἰρημένῃ τιμῇ, ἤθελεν ἀληθῶς εἰσπράξει ἐξ ἑκάστης ὁμολογίας 81%, ἀλλ’ ὁ Ῥολλὲν ἐπώλησεν εἰς τὸν κ. Γκὶμπς, λαβὼν 72% μόνον, ἡ ζημία τοῦ κ. Ῥολλὲν δὲν εἶναι πλέον 19%, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ 28%. Ἑπομένως ὁ Ῥολλὲν ἕνεκα τῆς ζημίας ταύτης δὲν στερεῖται μόνον τοῦ κέρδους τῶν 15%, τὸ ὁποῖον ἤθελε πραγματοποιήσει διὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ πρόκειται νὰ στερηθῇ ἓν μέρος τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον ἤθελε καταβάλει πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἤτοι νὰ ὑποκύψῃ εἰς ἀληθῆ ζημίαν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκρινεν, ὅτι ἡμεῖς διαπράττομεν ἀδιακρισίαν, ἀσχολούμενοι εἰς τὰς ὑποθέσεις τοῦ κ. Ῥολλέν. Ἡμεῖς δὲν μεριμνῶμεν περὶ ἀλλοτρίων ὑποθέσεων, μεριμνῶμεν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα θέλει παραγάγει ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου, τὴν ὁποίαν ἐξεχωρήσαμεν εἰς τὸν κ. Ῥολλὲν, καὶ μεριμνῶμεν περὶ τούτων, διὰ νὰ κρίνωμεν, ἐὰν αἱ τιμαὶ, ἐπὶ ταῖς ὁποίαις παρεχωρήθη ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου εἰς αὐτὸν, εἶναι προσήκουσαι καὶ εὔλογοι, ἢ ἦναι ὑπερβολικαί. Ἐνασκοῦμεν δικαίωμα ἐλέγχου, οὗτος δ’ ἐπεκτείνεται μέχρι τοῦ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἐρευνῶμεν. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει δικαίωμα ἐλέγχου, ποιούμενος ἔλεγχον ἐπὶ τῶν διανοιῶν ἡμῶν καὶ ἐπὶ τῶν ἠθῶν ἡμῶν καὶ ἐπὶ τῆς χρηστότητος ἡμῶν, ἐὰν ἦναι ἐν τῷ προσήκοντι, πλὴν ἂν ἡ γλῶσσα αὐτοῦ ἦναι τοσοῦτον εἰθισμένη εἰς τὸ ὑβρίζειν, ὥστε λησμονεῖ, ὅτι ὑβρίζει ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι ἐνασκοῦσι νόμιμον δικαίωμα, καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀντιστρέψωσι πρὸς αὐτὸν τὰς ὕβρεις. Ἦτο δ’ εὔκολον εἰς ἡμᾶς ν’ ἀντιστρέψωμεν τὰς ὕβρεις, λέγοντες αὐτὸν ψεύστην. Καὶ ἤρκει τοῦτο ὡς ὕβρις, εἰς ἀπόκρουσιν τῶν ὕβρεων αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν λέγομεν αὐτὸν ψεύστην, λέγομεν μόνον, ὅτι λησμονεῖ τὴν ἀκρίβειαν καὶ ὅτι παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν πράγματα, μὴ ἀκριβῆ. Λέγομεν μόνον, ὅτι ἔδειξε μεγίστην ὀλιγωρίαν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν συμφωνιῶν πρὸς παραχώρησιν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν. Καὶ λέγομεν τοῦτο, διὰ νὰ ἐλαφρώσωμεν τὴν θέσιν του, διότι ἄλλως ἔπρεπε νὰ ἀναζητήσωμεν ἄλλας αἰτίας τῶν γενομένων καὶ ἄλλας ἀφορμὰς, ἀφορμῶν δὲ τοιούτων ἡ ἀναζήτησις καὶ ἡ ἀνεύρεσις ἤθελεν ἐπιβαρύνει πολὺ περισσότερον τὴν θέσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ὅσον ἐπιβαρύνει αὐτὴν ἡ αἰτίασις τῆς ὀλιγωρίας. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἀναμιγνύει πάντα τὰ πράγματα, καὶ ἐν τῇ συγχύσει ζητεῖ νὰ εὕρῃ διέξοδον, ἰσχυρίσθη, ὅτι ὁ Ῥολλὲν κατέθεσε καὶ τὰ 17 ἑκατομμύρια εἰς τὴν Τράπεζαν, ἑπομένως, ἀφοῦ κατέθεσεν αὐτὰ, ἕπεται, ὅτι εἶχε χρήματα, καὶ δι’ αὐτῶν συνεπλήρωσε τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη, πωλήσας τὰ χρεώγραφα τῶν 17 ἑκατομμυρίων πρὸς 72%, ἑπομένως ἀνεπλήρωσε τὰ 28%, τὰ ὁποῖα ἐζημιώθη, διὰ χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε διαθέσιμα καὶ κατέβαλεν. Ἀλλ’ ἐρωτηθεὶς δὶς περὶ τῶν χρημάτων τούτων, ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι δὲν κατέθηκε χρήματα πρὸς συμπλήρωσιν, ἀλλὰ κατέθηκε τὴν ἐγγύησιν τῆς Τραπέζης τοῦ Βελγίου, διότι χρήματα δὲν εἶχεν εἰσπράξει ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν 17 ἑκατομμυρίων, εἰμὴ μόνον 12,240,000, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἐκ φράγκων 4,780,000 συνεπλήρωσε δι’ ἐγγυήσεως τῆς Τραπέζης Βελγίου. Ἡ σύγχυσις, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐκτείνεται ἐφ’ ὅλης τῆς σειρᾶς τῶν συλλογισμῶν αὐτοῦ. Εἶπεν, ὅτι ὁ ἐργολάβος θέλει καταθέσει εἰς μεταλλικὸν ἀκέραια τὰ 24 ἑκατομμύρια, ἑπομένως οὐδεὶς ἐζημιώθη ἐκ τῆς πωλήσεως, διότι ἄλλως δὲν ἤθελε δυνηθῆ νὰ καταθέσῃ ἀκέραιον τὸ ποσόν· ὡς ἂν ἡμεῖς μὴ ἐνοοῦμεν, ὅτι ὁ Ῥολλὲν θέλει καταθέσει τὰ 24 ἑκατομμύρια διαδοχικῶς, ἐφ’ ὅσον κατασκευάζεται ἕκαστον τμῆμα, διὰ τὸ ὁποῖον θέλει λαμβάνει τὸ ἀντίτιμον, τοιουτοτρόπως δὲ θέλει συμπληροῖ τὰ ἐλλείματα διὰ τοῦ ἀντιτίμου τοῦ κατασκευασθέντος τμήματος. Ὁ Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν περὶ τῶν 10 ἑκατομμυρίων εἰς χρυσὸν, τὰ ὁποῖα ὑπεχρέωσε τὸν Ῥολλὲν νὰ καταθέσῃ, προσέφυγεν αὖθις εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Ἄρτης, καὶ ἐζήτησε ν’ ἀνακαλέσῃ ἐκ νέου εἰς τὴν μνήμην τῆς Βουλῆς, ὅσα ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸ 1887 καὶ πέρυσι καὶ αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς εἶπον περὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἰσὶν ἀναξία προσοχῆς πάντα, ὅσα ἔχουσι τὸν χαρακτῆρα συκοφαντίας ἢ ὕβρεως, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Ἀντιπολίτευσις, μετὰ τὰς διασαφήσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ἐπανειλημμένως εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν μάλιστα τῆς ἐκθέσεως τῆς μειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ περιφρονῇ πάσας τὰς τοιαύτας αἰτιάσεις. Ἀλλ’ ἔχει ὡσαύτως τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγχῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅταν συλλαμβάνῃ αὐτὴν μὴ λέγουσαν τὴν ἀλήθειαν, διότι δὲν λέγετε ἀλήθειαν, ἰσχυριζόμενοι ἀφ’ ἑνὸς μὲν, ὅτι κατὰ τὸ 1887 ἐβεβαιώθη τὸ ἰσοζύγιον, καί τι περίσσευμα, ἐνῷ ἀφ’ ἑτέρου κατὰ πᾶσαν ἑξαμηνίαν ἀναγκάζεσθε νὰ δημιουργῆτε καὶ ἕνα οἰκονομικὸν συνδυασμὸν, διὰ νὰ εὑρίσκητε τὰ χρήματα πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλυσίων. Ἐὰν τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ 1887 ἐπληρώθησαν οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον εἰσέφερε πρὸς τοῦτο σημαντικὰ ποσὰ, διὰ νὰ πληρωθῶσιν οἱ τόκοι τῆς πρώτης ἑξαμηνίας, δὲν ἦσαν δὲ ἀκριβῆ, ὅσα εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς, ὡς ἀπεδείξαμεν, καταδείξαντες τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, καὶ τὰ χρέη τοῦ Κράτους, διὰ τοὺς τόκους τῶν ὁποίων ταῦτα ἐπληρώθησαν. Ἀλλὰ μήπως οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1887 δὲν ἐπληρώθησαν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 10,280,000 εἰς χρυσὸν, τὸ ὁποῖον ἀκόμη ὀφείλομεν; Καὶ μήπως κατὰ τὸ πρῶτον ἑξάμηνον τοῦ 1888 δὲν ἐπληρώθησαν οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια διὰ τοῦ οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων; Οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ περικαλύπτουσι δάνεια, τὰ ὁποῖα ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπιθυμεῖ νὰ ἀποκρύπτῃ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διὰ νὰ πιστεύῃ ὁ κόσμος, ὅτι εἶχεν ἀληθῶς ἰσοζύγιον. Διὰ τοῦτο ἐπενόησε τὸν οἰκονομικὸν συνδυασμὸν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως– Καλαμῶν, διὰ νὰ πορισθῇ τὰ 10 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, τὸ ἀντίτιμον τῶν ὁποίων κατέθεσε μὲν εἰς τὴν Τράπεζαν, δὲν ἐπορίσθη ὅμως ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ ἐξ ἐντόκων γραμματίων, ἤτοι ἐκ δανείου προσωρινοῦ. Λοιπὸν τῶν 10 ἑκατομμυρίων εἰς χρυσὸν, τὰ ὁποῖα κατέθηκεν ὁ Ῥολλὲν, διὰ νὰ πληρωθῶσιν οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια τῆς αʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1888, δὲν ἐπληρώθη τὸ ἀντίτιμον εἰς τὸν Ῥολλὲν ἐξ ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ μέγα μέρος αὐτοῦ ἐπληρώθη δι’ ἐντόκων γραμματίων, ἤτοι διὰ δανείου, ὡς διὰ δανείου ἐπληρώθησαν καὶ οἱ τόκοι τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1888, διὰ τοῦ δανείου τῶν 400 χιλιάδων λιρῶν ἀγγλικῶν, ἤτοι 10 ἑκατομμυρίων φράγκων χρυσῶν. Λέγουσιν, ὅτι τὸ ἀντίτιμον τῶν 10,200,000 φράγκων εἰς χρυσὸν, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθησαν κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1888, τὸ ἐπλήρωσαν, διότι κατέθηκαν εἰς τὴν Τράπεζαν 13 ἑκατομμύρια εἰς γραμμάτια· ἀλλ’ ἀπέδειξα κατὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς κατέθεσε μόνον 9 ἑκατομμύρια, οὐχὶ δὲ 13 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ καὶ οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια τῆς αʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1889, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλουσι πληρωθῇ δι’ ἐξυφάνσεως παραπλησίου τινὸς συνδυασμοῦ. Τίς ἔσται οὗτος; Ἴσως ὁ σιδηρόδρομος Λαρίσσης, τοῦ ὁποίου ἐμνημόνευσεν, εἴτε ἄλλος τις, ὁ ὁποῖος θὰ περικαλύπτῃ δάνειον ἔμμεσον, κρύφιον, διὰ νὰ πληρωθῶσιν οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1889. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγε χθὲς, ὅτι ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν Ῥολλὲν τὰ 10 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, οὐχὶ ἵνα πληρώσῃ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια, ἀλλ’ ἵνα καταστήσῃ εὐρεῖαν τὴν βάσιν τῆς ἐγγυήσεως, καὶ ἐξασφαλίσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν. Ἑπομένως, κατὰ τὴν ἀναλογίαν αὐτὴν, ἐὰν ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων, δι’ ἣν ἀπαιτοῦνται 24 ἑκατομμύρια, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξασφαλισθῇ, εἰμὴ ἐὰν πρὸς τὴν ἐγγύησιν τῶν 450 χιλιάδων φράγκων, τὴν ὁποίαν κατέθηκεν ὁ ἐργολάβος κατὰ τὴν σύμβασιν, κατετίθεντο καὶ τὰ 10 ἑκατομμύρια ὡς ἐγγύησις, διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, διὰ τὴν ὁποίαν θέλουσι πιθανῶς ἀπαιτηθῇ 80 ἑκατομμύρια, ἐὰν εὑρεθῇ Ἑταιρία νὰ ἀναλάβῃ αὐτὴν, ὁ Πρωθυπουργὸς θέλει φροντίσει νὰ ζητήσῃ νὰ καταθέσῃ ἐγγύησιν 34 ἑκατομμυρίων, διὰ νὰ ἦναι εὐρεῖα ἡ ἐγγύησις, ὅτι θέλει κατασκευάσει τὸν σιδηρόδρομον. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπολαμβάνῃ τοὺς ἀκούοντας, ὡς παριστῶσιν αὐτοὺς τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεγόμενα. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἤθελεν ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ λέγῃ τοιαῦτα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖά εἰσι καταληπτὰ καὶ εἰς τοὺς ἀδαεστέρους, ἐὰν δὲν εἶχεν ὄπισθεν αὐτοῦ πλειονοψηφίαν, ἥτις τῷ παρέχει τὴν συνδρομὴν αὐτῆς ἐν πᾶσι καὶ ἐπὶ πάντων. Ἐξαρτᾶται βεβαίως ἐξ αὐτοῦ νὰ φεισθῇ, ἢ νὰ μὴ φεισθῇ τῆς πλειονοψηφίας, καὶ νὰ ἄγῃ, ἢ νὰ μὴ ἄγῃ αὐτὴν εἰς ἀναγνωρίσεις παραλογισμῶν καὶ εἰς ἐγκρίσεις παρανομιῶν, ἡ εὐθύνη ὅμως τῆς ἐγκρίσεως δὲν ἐπιβαρύνει μόνον αὐτὸν, ἀλλ’ ἐπιβαρύνει καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δίδουσιν εἰς αὐτὸν τοιαύτην ὑποστήριξιν.—Μοὶ μένει νὰ εἴπω ὀλίγα, ὄχι διότι νομίζω ἐμαυτὸν ὑπόχρεων, νὰ ἀναιρῶ τὰς αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας μοὶ ἀπηύθυνεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ διότι ἐπιθυμῶ ν’ ἀκούσωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ἔχω περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κατὰ τὴν συνήθειαν αὑτοῦ, δὲν περιωρίσθη νὰ δικαιολογήσῃ ἑαυτὸν, ἐζήτησε νὰ ἐγκαλέσῃ ἡμᾶς, διατὶ ἡμεῖς δὲν κατεσκευάσαμεν τὸν σιδηρόδρομον, ὅτε ἐκλήθημεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Αἱ μελέται τοῦ κ. Γκοτλὰν καὶ τοῦ κ. Ρονδὲλ εἶχον δημοσιευθῆ κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1884, δηλαδὴ τρεῖς μῆνας πρὸ τῆς ἀνόδου ἡμῶν εἰς τὰ πράγματα. Εὕρομεν ὅμως τότε τοιαύτην τὴν κατάστασιν καὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους καὶ τῆς διοικήσεως, ὥστε καθ’ ὅλον τὸ πρῶτον ἑξάμηνον, ἤτοι καθ’ ὅλον τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἔαρος καὶ καθ’ ὅλον τὸ θέρος ὠφείλομεν νὰ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῆς διοικήσεως, καὶ εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν σχέσεών μας μὲ τὸ Κοινοβούλιον, πρὸς διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ οὐδὲ τὰς μελέτας, τὰς ὁποίας εἴχομεν καθῆκον νὰ ποιήσωμεθα πρὸς κατασκευὴν δημοσίων ἔργων, δὲν παρελίπομεν, διὰ τοῦτο εἶχεν ἐλθεῖ τότε ἀντιπρόσωπος Ἑταιρίας τινὸς καὶ προέτεινεν εἰς ἡμᾶς, νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, καὶ ἐτυγχάνομεν εἰς διαπραγματεύσεις μετ’ αὑτοῦ, ὅτε ἐπέστη ἡ ἀνάγκη τῆς πολιτικῆς τῆς ἐπιστρατείας, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁποίας οὐδὲ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν Ἑταιριῶν ἠδύναντο πλέον νὰ συναλλαγῶσι μεθ’ ἡμῶν, οὐδὲ ἡμεῖς εὐπροσώπως ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τοιαύτας πράξεις. Εἶπον ὅτι δὲν ὤφειλον νὰ εἴπω ταῦτα, διὰ ν’ ἀποκρούσω ταπεινὴν αἰτίασιν, ἣν ὁ Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπηύθυνε, διότι οὐδέποτε ἀπολογοῦμαι, ἀνθ’ ὧν ἐκεῖνος πάντοτε μοῦ καταγγέλλει. Ὁ Πρωθυπουργὸς πάντοτε καταγγέλλει πάντα, ὅστις δὲν εἶναι ὑποτεταγμένος εἰς αὐτόν. Ἐὰν κατήγγειλε πρὸ ἐμοῦ τόσους ἄλλους πολιτικοὺς ἄνδρας, ἦτο δυνατὸν νὰ φεισθῇ ἐμοῦ, καὶ νὰ μὴ μὲ καταγγείλῃ; Δὲν ἐδίστασε νὰ μὲ καταγγείλῃ εἰς τοὺς λαοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν. Ἀλλ’ ἐπλανήθη, καὶ θέλει ἐννοήσει, ὅτι ἐπλανήθη τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καθ’ ἣν θέλει ἐξυπνήσει καὶ θέλει ἰδεῖ τὴν γνώμην, ἣν περὶ αὑτοῦ ἔχουσιν οἱ λαοὶ ἐκεῖνοι. Ἀλλ’ ἐὰν θέλῃ καὶ ἀπὸ τοῦδε νὰ πεισθῇ περὶ τούτου, ἂς μεταβῇ νὰ ἐπισκεφθῇ τοὺς λαοὺς ἐκείνους, ἐὰν ἔχῃ τὸ θάῤῥος. Ἄλλοτε ἤλπισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ τοὺς ἐπισκεφθῇ, ἀλλ’ ἀπετράπη ὑπό τινων μαύρων σημαιῶν· ἀλλὰ νῦν, ἂν ἐπιχειρήσῃ τοῦτο, θέλει ἐννοήσει πλέον, ὅτι ὄχι μόνον οἱ λαοὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφέρονται διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν· ἀλλὰ σύμπας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἔμαθε πλέον τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος, ἐσπούδασε καὶ τὰ ἤθη αὑτοῦ, καὶ τὴν χρηστότητα αὑτοῦ, καὶ τὴν συνείδησιν αὑτοῦ, αἱ δὲ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας συνεκόμισεν ἐκ τῆς ἑξαετοῦς κυβερνήσεώς του, ἀπετέλεσαν ἀποταμίευμα, πολύτιμον δι’ αὐτὸν, τὸ ὁποῖον θέλει χρησιμεύσει εἰς αὐτὸν, ὅταν κληθῇ ν’ ἀποφανθῇ περὶ τῆς τύχης τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος του.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§204ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὔριον πλέον, κύριε Πρόεδρε.

§205Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἦναί τις νὰ ἀγορεύσῃ, βεβαίως ἡ ὥρα δὲν εἶναι κατάλληλος.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἐζήτησε τὸν λόγον.

§207ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τότε ἂς ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–4).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται).

§209ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω καλὸν νὰ διορθωθῇ τὸ ἄρθρον αὐτό, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἡ ὑπέρβασις τῶν 50 χιλιάδων δραχμῶν.

§210ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ διορθωθῇ συμφώνως τῇ προτάσει τῆς Ἐπιτροπῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, τροποποιηθὲν συμφώνως τῇ προτάσει τῆς Ἐπιτροπῆς, ἤτοι ἀντικατασταθέντος τοῦ ἀριθμοῦ «500,000» διὰ τοῦ ἀριθμοῦ «450,000». Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 6. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 μ. μ.