1889.01.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 59.

Τῆς 16 Ἰανουαρίου 1889

(Δευτέρα).

Ὥρα 3 μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Κοκκέβη).

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ διορθωθῶσιν ἐν τῇ πρώτῃ σελίδι τὰ πρακτικὰ ἐν τῇ ἀπαντήσει, ἣν ἔδωκα εἰς τὴν ἐπερώτησιν περὶ τῆς σταφίδος, διότι δὲν διετυπώθησαν ἀκριβῶς οἱ λόγοι μου. Προτείνω δὲ νὰ σημειωθῇ οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπεκρίνατο, ὅτι ὁ ἐν Νέᾳ Ὑόρκῃ Γενικὸς Πρόξενος τηλεγραφικῶς τῷ ἀνήγγειλεν, ὅτι ἡ Ἀμερικανικὴ Γερουσία ἐψήφισε νομοσχέδιον, καθιεροῦν τὴν ἀτέλειαν τῆς σταφίδος· ἀτέλειαν τῆς σταφίδος εἶχε ψηφίσει καὶ ἡ Ἀμερικανικὴ Βουλὴ ἐν νομοσχεδίῳ, ὅπερ ἡ Γερουσία, διατυπώσασα ἴδιον, ἐν ᾧ κατεχώρισε καὶ αὕτη τὴν σταφίδα ὡς ἀτελῆ, δὲν ἀπεδέχθη· ἤδη πρόκειται νὰ ἐξενέγκῃ τὴν ἀπόφασίν της καὶ αὖθις ἡ Βουλή, ἧς τὴν ἀπόφασιν ἡ Κυβέρνησις ἐλπίζει εὐνοϊκήν.»

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις... Διωρθώθησαν. (Ἐπικυροῦνται, μετὰ τὴν διόρθωσιν ταύτην, τὰ πρακτικὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Γ. Μιχαλόπουλος τηλεγραφεῖ ἐκ Γαργαλιάνων, ὅτι ὁ Στ. Σταμελόπουλος ἐτραυμάτισεν ἐπικινδύνως τὴν μητέρα του, ἐβεβαιώθη δὲ ἡ πρᾶξις ἐκ τῶν γενομένων ἀνακρίσεων καὶ τῶν ἰατρικῶν ἐκθέσεων, ὅτι ὁ αὐτουργὸς τῆς ἐγκληματικῆς πράξεως, μεταβὰς εἰς Κυπαρισίαν, ᾐτήσατο καὶ διετάχθη ἕτερος ἰατρὸς νὰ ἐπισκεφθῇ τὴν τραυματισθεῖσαν, καὶ ὅτι ὁ ἐγκληματίας μένει ἐλεύθερος. Τὸ τηλεγράφημα θὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§4ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Εἶναι περιττὸν, διότι ὅμοιον τηλεγράφημα ἐλήφθη σήμερον τὴν πρωΐαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, καὶ διετάξαμεν ἀμέσως τὸν κ. Εἰσαγγελέα, νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν.

§5ΣΑΚΚΗΣ. Ἐκ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης λαμβάνων ἀφορμὴν, συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ λάβῃ μέτρα, ἢ μᾶλλον νὰ παραστήσῃ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Καλάμαις Πλημμελειοδικῶν, νὰ καταδιώξῃ τὸν ἀστυνομικὸν κλητῆρα Α. Σκούψαν ἢ Μιρνακόπουλον, ὅστις κατ’ ἐπανάληψιν ἐτραυμάτισε πολίτας.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἀπόστρατος ταγματάρχης τῆς χωροφυλακῆς Παναγιώτης Πετμεζᾶς παραπονεῖται, ὅτι ἀδίκως ἐτέθη εἰς ἀποστρατείαν μὲ βαθμὸν ταγματάρχου, καὶ ζητεῖ νὰ λάβῃ τὸν βαθμὸν ἀντισυνταγματάρχου, δηλῶν, ὅτι παραιτεῖται πάσης ἀποζημιώσεως, ἣν δικαιοῦται τυχὸν νὰ λάβῃ.—Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ Θεμιστοκλῆς Παγώνας δι’ αἰτήσεώς του παρακαλεῖ, ὅπως ἐκ τῶν γαιῶν, τῶν περὶ τὴν Κωπαΐδα, τῶν μὴ ὑπαγομένων εἰς τὰς συνήθεις κατακλύσεις τῶν ὑδάτων, παραχωρηθῶσι 13,000 στρεμμάτων εἰς διαφόρους κοινότητας, τὰς ὁποίας κατονομάζει.

§7Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§9ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Συμμορφούμενος μὲ τὴν ἀπαίτησιν τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, ὑποβάλλω ἔγγραφον ἐπερώτησιν περὶ ζητήματος, ἀφορῶντος εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως Γυθείου. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του ταύτην καὶ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Πετροπουλάκη ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀπὸ τὰ μέσα Νοεμβρίου τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Γυθείου διὰ πράξεώς του ἐκανόνισε τὸν φόρον προκυμαίας Γυθείου, καὶ ἐνῷ ἔκτοτε ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ Δημάρχου εἰς τὴν Νομαρχίαν, ἵνα αὕτη προκαλέσῃ ἁρμοδίως τὸ σχετικὸν Βασιλικὸν Διάταγμα ἐγκαίρως καὶ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους καὶ ἐκδοθῇ αὐτὸ, ὅπως ἐνεργηθῇ ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου αὐτοῦ καὶ γίνῃ ἡ ἐνοικίασις, καθόσον ἡ ὑπὸ τοῦ τελωνείου εἶναι ἐπιζημία διὰ τὸ Λιμενικὸν ταμεῖον, μέχρι σήμερον οὐδὲν διετάχθη, ἂν καὶ προσφορὰ ἐκ δραχμῶν 45,000 ὑπεβλήθη διὰ τὴν ἐφετεινὴν ἐνοικίασιν διὰ τοῦ Δημάρχου Γυθείου πρό τινων ἡμερῶν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν».

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐτησίως ὑποβάλλεται νομοσχέδιον περὶ διαχειρίσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐν ἐνδεχομένῃ ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως. Τοιοῦτο νομοσχέδιον ὑποβάλλομεν καὶ διὰ τὸ ἔτος 1889. Ὑποβάλλω καὶ νομοσχέδιον περὶ ἀπαγορεύσεως κατασχέσεως τοῦ καταβαλλομένου ἐτησίως ὑπὸ τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Δημοτικὴν Ἀρχὴν Κερκυραίων, ὡς φύλακα τοῦ Μοντζενιγείου κληροδοτήματος, ποσοῦ 55,000 δραχμῶν, κατὰ τὸν ΑΦΔʹ νόμον τοῦ 1887. Ὑποβάλλω προσέτι καὶ πίνακα ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας, σχετικὸν πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ τελωνειακῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 214–216).

§12ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν ναυτικῶν). Ὑποβάλλω τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας κ. Βουλευτοῦ, τὰ σχετικὰ, τὸ μὲν πρὸς τὴν δύναμιν τὴν ὀργανικὴν τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ κατὰ τὴν 31ην Δεκεμβρίου τοῦ 1888, τὸ δὲ πρὸς τὰς τιμὰς, εἰς ἃς συνεφωνήθη ἡ μεταφορὰ τῶν γαιανθράκων ἐν Πειραιεῖ, Κερκύρᾳ καὶ Πύλῳ, κατὰ τὰ ἔτη 1885–1889.

§13Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Πρὸ πολλοῦ, Κύριοι, εἶχον ἐκθέσει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πολλὰ παράπονα ἐγένοντο ἐκ μέρους δικαστικῶν ἀντιπροσώπων, ἐκπληρωσάντων τὰ ἑαυτῶν καθήκοντα κατὰ τὰς πρό τινος χρόνου ἐνεργηθείσας ἐπαναληπτικὰς Βουλευτικὰς ἐκλογὰς, πρὸς οὓς δὲν πληρόνονται τὰ παρ’ αὐτῶν καταβληθέντα ὁδοιπορικὰ ἔξοδα, διότι δὲν ὑπάρχει πίστωσις. Τότε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὠφεληθεὶς τῆς περιστάσεως, ἠθέλησε νὰ ῥίψῃ τὴν εὐθύνην εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, διότι ἕνεκα τῆς παρατάσεως τῶν συζητήσεων δὲν εἶχε κατορθωθῇ νὰ ψηφισθῇ ἀναπληρωτικὴ πίστωσις. Μ’ ὅλον ὅτι τότε εἶπον πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἠδύνατο νὰ εἰσαγάγῃ πρὸ πολλοῦ τοιαύτην πίστωσιν, ὄχι μόνον τοῦτο δὲν ἔπραξεν, ἀλλὰ καὶ ἤδη, μ’ ὅλον ὅτι παρῆλθον δέκα ἡμέραι, ἀφ’ ἧς ἐπερατώθησαν αἱ συζητήσεις ἐκεῖναι, δὲν ἐφρόντισε νὰ εἰσαγάγῃ σχετικὴν πίστωσιν, ἐξακολουθοῦσι δὲ τὰ περὶ τούτου δικαιότατα παράπονα. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς φωτίσῃ, διατὶ βραδύνει ἐπὶ τοσοῦτον εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν ὑψίστου καθήκοντος· διότι δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἰς τὸ μέλλον δὲν θὰ ἔχωσι δικαίωμα οἱ διοριζόμενοι δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι νὰ ἀρνηθῶσι τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὐτῶν, μεθ’ ὅλον τὸν κίνδυνον, ὃν διατρέχουσι, νὰ ὑποστῶσι καὶ τὰς πειθαρχικὰς ποινὰς, τὰς ὑπὸ τοῦ νόμου προβλεπομένας.

§14ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὁποῖον ποσὸν ἀπέδωκεν ἡ ἐνοικίασις τῶν πλεονασμάτων τῶν δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν κατ’ ἔτος καὶ κατ’ ἐπαρχίαν, ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, τουτέστιν ἀπὸ τοῦ 1875.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως, ἀφορώσης εἰς τὴν κατασκευὴν, σύστασιν καὶ χρῆσιν προεκτάσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου ἐντὸς τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, μετὰ τῆς συνημμένης συμβάσεως καὶ συγγραφῆς τῶν ὑποχρεώσεων. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 217).

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν συνεκέντρωσε τὰς πληροφορίας περὶ τῶν λιποτακτῶν ναυτῶν;

§17ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Περὶ τῶν δύο ναυτῶν, τῶν ἐκ Πρεβέζης λιποτακτησάντων, αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ Κυβέρνησις, εἶναι αἱ ἑξῆς. Ὅτι οὗτοι, παραλαβόντες ἐπὶ λέμβου τοῦ πλοίου τὸν κυβερνήτην αὐτοῦ, ἢ ἄλλον ἀξιωματικόν, μετήγαγον αὐτὸν ἀπὸ τοῦ πλοίου εἰς τὴν ξηρὰν, ὅτι ἐκεῖθεν, ἀντὶ νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸ πλοῖον, διὰ τῆς αὐτῆς πολεμικῆς λέμβου μετέβησαν εἰς Ἄκτιον, ὅπου, παραλαβόντες λέμβον ἐγχώριον, ἀνήχθησαν ἐπὶ μικρὸν, ἐγκατέλειψαν τὴν λέμβον τὴν πολεμικὴν εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἀπέβησαν αὐτοὶ εἰς τὴν ξηρὰν, ὅπου συνελήφθησαν ὑπὸ τῆς Στρατιωτικῆς Ἀρχῆς καὶ ἐστάλησαν εἰς Βόνιτσαν, ὁπόθεν ἀπεστάλησαν εἰς Μεσολόγγιον καὶ ἐκεῖθεν εἰς Πάτρας, ὅπου παρεδόθησαν τῷ Ὀθωμ. Προξενείῳ. Τὰς πληροφορίας ταύτας εἶχεν ἡ Κυβέρνησις τοιαύτας πρὶν ἢ παραδώσῃ τοὺς εἰρημένους ναύτας, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀλληλογραφίας τῆς ἐπισήμου, ἥτις εἶχε διαμειφθῆ, δὲν προκύπτουσι τὰ γεγονότα μεθ’ ὅσης λεπτομερείας ἐξέθηκα αὐτά. Ἠθέλησα λοιπὸν μετὰ τὴν ἐπερώτησιν νὰ ἐξασφαλίσω πρὸς τὴν Βουλὴν ἐγγράφως τὰς λεπτομερείας τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Δυστυχῶς ἀπὸ ἡμερῶν καταδιώκομεν τὸν Νομάρχην Ἀκαρνανίας, ὅστις συνέπεσε νὰ ἀπέλθῃ εἰς τὸν Ἀχελῷον πρὸς στῆσιν τῆς γεφύρας. Καὶ αὕτη μὲν ἐστήθη χθὲς, καὶ ἠλπίζομεν, ὅτι σήμερον ἤθελε φθάσει εἰς Μεσολόγγιον ὁ Νομάρχης· ἀλλὰ πρὸ μικροῦ καλέσας εἰς τὸ Τηλεγραφεῖον Μεσολογγίου τὸν διευθύνοντα τὴν Νομαρχίαν, ἔλαβον τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν. (Ἀναγινώσκει). Κατὰ ταύτην, τὴν ἑσπέραν θὰ ἔχωμεν τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἐστείλαμεν, καὶ τὸ ὁποῖον, ὡς κρυπτογραφικὸν, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀναγνώσῃ ὁ διευθύνων, μὴ ἔχων τὴν κλεῖδα. Ἐλπίζω, ὅτι θὰ δυνηθῶ πρὸ τῆς λήξεως τῆς συνεδριάσεως νὰ λάβω τὴν ἀπάντησιν καὶ καταθέσω αὐτὴν, καὶ πάντα τὰ ἔγγραφα· ἄλλως θέλω καταθέσει αὐτὰ αὔριον.

§18Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ οὐσιῶδες εἶναι, νὰ ἐξακριβωθῇ, ἐὰν οἱ ναῦται, οἱ λιποτακτήσαντες καὶ διαταγῇ τῆς Κυβερνήσεως παραδοθέντες ἐλιποτάκτησαν ἐκ πλοίου ναυλοχοῦντος ἐν λιμένι τοῦ Βασιλείου, ἢ ἐν Πρεβέζῃ.

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὐδεὶς ναύτης ἐλιποτάκτησεν ἐκ πλοίου ναυλοχοῦντος ἐν Πρεβέζῃ. Οἱ λιποτακτήσαντες ἐλιποτάκτησαν ἐκ λέμβου, ἀνηκούσης εἰς Τουρκικὸν πλοῖον, διὰ τῆς ὁποίας ἐξῆλθον εἰς τὴν ξηράν.

§20Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι αὐτοὶ ἐπέβησαν ἀκατίου καὶ ἀπεβιβάσθησαν εἰς τὸ Ἄκτιον ὡς λιποτάκται. Παρακαλῶ προσέτι τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἔλαβε πληροφορίαν, ἐὰν πράγματι ἐδημοσιεύθη ἀστυνομικὴ διάταξις ἐν Τριπόλει διὰ τυμπανοκρουσίας καὶ κήρυκος, διὰ τῆς ὁποίας ἀπηγορεύετο εἰς τοὺς κατοίκους νὰ ὑπογράψωσιν ἀναφορὰν, δι’ ἧς παρεκαλεῖτο ὁ Βασιλεὺς νὰ μὴ κυρώσῃ τὸν νόμον περὶ πιστώσεως τοῦ Σπάρταλη.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Περὶ μὲν τοῦ τηλεγραφητοῦ ἐπαναλαμβάνω ὅσα εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δηλαδὴ ἁπλῶς ἠθέλησε, πρὶν ἢ ἀποσταλῇ τὸ τηλεγράφημα, νὰ ἀσκηθῇ ὁ ἔλεγχος τῆς ἐξουσίας τῆς ἐκτελεστικῆς, διότι ἐνόμισεν, ὅτι ἐν τῷ τηλεγραφήματι ὑπῆρχον πράγματα, ἀντιβαίνοντα εἰς τὰ ἄρθρα ἐκεῖνα τοῦ νόμου, ἅτινα ἀνεγνώσθησαν προχθές. Περὶ δὲ τοῦ Ἀστυνόμου, λυποῦμαι ἀναγκαζόμενος νὰ εἴπω, ὅτι ἡ συμπεριφορὰ αὐτοῦ ὑπῆρξε κοῦφος, διότι ἀληθῶς ἐδημοσίευσε καὶ δὴ ἐτοιχοκόλλησε προκήρυξιν, δι’ ἧς ἀπηγόρευεν εἰς τοὺς πολίτας νὰ ὑπογράψωσιν ἀναφορὰς, αἵτινες κατὰ τὴν κρίσιν του ἦσαν ὑβριστικαὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Εὐτυχῶς ὅμως καὶ ἡ τοιχοκόλλησις ἐκείνη οὐδὲν ἔφερεν ἀποτέλεσμα, διότι αἱ ἀναφοραὶ ὑπεγράφησαν. Τὸν Ἀστυνόμον ἐφρόντισα νὰ καλέσω εἰς ἀπολογίαν, καὶ βεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλει τιμωρηθῇ.

§22Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἔχῃ ἀνάγκην ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, δύναμαι νὰ μεταδώσω τὰς ἑξῆς πληροφορίας περὶ τοῦ τηλεγραφήματος. Τὸ ἑσπέρας τῆς ἡμέρας ἐκείνης ὁ δικηγόρος κ. Λαδόπουλος μετέβη εἰς τὸ Τηλεγραφεῖον, ἵνα μεταβιβάσῃ τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα. Ὁ διευθύνων τὸ Τηλεγραφεῖον ἔλαβε τὸ τηλεγράφημα, εἰσῆλθεν εἰς τὸ γραφεῖόν του, ἐκράτησεν ἀντίγραφον τοῦ κειμένου αὐτοῦ, μετὰ τοῦτο δ’ ἠρνήθη νὰ μεταβιβάσῃ αὐτό. Ἡ πληροφορία αὕτη δὲν συμβιβάζεται μὲ τὰς πληροφορίας, ἃς εἶπεν ὁ Πρωθυπουργὸς ὅτι ἔχει, ἤτοι, ὅτι ἐζήτησε τὸ τηλεγράφημα, ὅπως ἐπιδείξῃ αὐτὸ εἰς τὸν Νομάρχην, καὶ ἐπειδὴ ἠρνήθη νὰ τὸ δώσῃ ὁ ἀποστολεὺς, ἠρνήθη καὶ ὁ τηλεγραφητὴς νὰ τὸ μεταβιβάσῃ. Ἐπειδὴ δὲ ἡ διάταξις τοῦ νόμου εἶναι σαφὴς, διότι κατ’ αὐτὴν οἱ τηλεγραφηταὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα ν’ ἀρνῶνται τὴν μεταβίβασιν τηλεγραφημάτων, ἀντιβαινόντων εἰς τὴν δημοσίαν ἠθικὴν, ἢ τὴν δημοσίαν τάξιν, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προκύψῃ δισταγμὸς εἰς τὸν τηλεγραφητὴν, ἐὰν δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ μεταβιβάσῃ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν τέλος πάντων ἀνευρέθη ἐν ταῖς ἀρχείοις τοῦ προβιβασθέντος ταγματάρχου Ντάη ἡ διαταγὴ τοῦ ἐπὶ τοῦ Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου, δι’ ἧς ἀπεῤῥίφθη ἡ περὶ προβιβασμοῦ αἴτησις αὐτοῦ, τὴν ὁποίαν εἶχε ζητήσει ὁ ἐκ Πατρῶν κ. Βουλευτὴς, ἀφοῦ δὲν διεσώθη οὔτε ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου τὸ σχέδιον τῆς διαταγῆς ταύτης, οὐδ’ ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ἀρχηγείου τὸ ἀποσταλὲν εἰς αὐτὸ πρωτότυπον αὐτῆς.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἐζητήθη, μέχρι τοῦδε ὅμως δὲν τὸ ἐλάβομεν.

§24ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, διὰ ποῖον λόγον δὲν ὑπέβαλε μέχρι τοῦδε τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐμπειροτεχνῶν καὶ τὸ σχεδιόγραμμα τῆς λίμνης Κωπαΐδος, καὶ δεύτερον, διὰ ποῖον λόγον δὲν ὑπέβαλε τὸν φάκελλον περὶ τῶν ἐν Λακωνίᾳ ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι παρεχωρήθησαν ἀντὶ 5,000,000, καὶ αἱ ὁποῖαι κατασκευάζονται, ὡς εἶπεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ἀντὶ 2,000,000.

§25ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Περὶ μὲν τῶν ἐγγράφων τῆς Κωπαΐδος καὶ ἰδιαιτέρως εἶχον τὴν τιμὴν νὰ πληροφορήσω τὸν ἀξιότιμον ἐπερωτήσαντα, ὅτι δυστυχῶς μέχρι τῆς ὥρας ἐστάθη ἀδύνατον νὰ ἀνεύρωμεν αὐτὰ ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου, τὴν ἔκθεσιν τῆς ἑπταμελοῦς Ἐπιτροπῆς. Ἐνόμισα, ὅτι εἶχον ἀνεύρει τὰ σχέδια τοὐλάχιστον, ἀλλ’ ἐξετάσας ἐγὼ αὐτὸς τὰ παραδοθέντα μοι σχέδια ἐντὸς κιβωτίου ἐκ λευκοσιδήρου, ἐβεβαιώθην, ὅτι δὲν εἶναι τὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ τὰ τοῦ Σωβάζ. Οὐχ ἧτον διέταξα λεπτομερῆ ἔρευναν ἐν τοῖς ἀρχείοις, τὰ ὁποῖα μετηνέχθησαν ἄλλοτε εἰς τὸ Πολυτεχνεῖον, καὶ ἐλπίζω, ὅτι θέλουσιν εὑρεθῆ. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐπερώτησιν περὶ τῶν ὁδῶν τῆς Λακωνίας, ἡ ἐργασία, πιστεύω, ὅτι μέχρις αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ ἦναι περατωμένη. Ἠναγκάσθην νὰ ζητήσω διαφόρους πληροφορίας παρὰ τῶν ἁρμοδίων Ἀρχῶν, ἃς ἀναμένω. Ἐξ ἀφορμῆς τῶν ἐπερωτήσεων τούτων ἀναγγέλλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐξετυπώθησαν ἤδη οἱ πίνακες τῶν ἐξόδων καὶ ἐσόδων τῆς ὁδοποιίας κατὰ διαμερίσματα τῆς χώρας καὶ κατὰ νομοὺς, καὶ θὰ διανεμηθῶσιν ἀπόψε, ἢ αὔριον, διότι συνέπεσε νὰ ἐκπέσωσι στοιχεῖά τινα κατὰ τὴν τύπωσιν, καὶ παρήγγειλα διὰ χειρὸς νὰ διορθωθῶσιν αἱ ἐλλείψεις. Ἴσως οἱ κύριοι Βουλευταὶ θὰ λάβωσιν ἀνάγκην μικρῶν τινων πληροφοριῶν, ἀφοῦ μελετήσωσι τοὺς πίνακας. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, αὔριον μετὰ τῶν πινάκων θὰ κατατεθῇ καὶ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν εὕρομεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπὸ ἐτῶν συντεταγμένην καὶ περιγράφουσαν τὰ τῶν δημοσίων ἔργων μέχρι τοῦ 1867.

§26ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν Κωπαΐδα ἔγγραφα, δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε ν’ ἀποβάλωμεν πᾶσαν ἐλπίδα, καθόσον ταῦτα ἀπωλέσθησαν. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ποῦ ἐστηρίχθη καὶ διέταξε ν’ ἀποβληθῶσιν οἱ κάτοχοι αὐτῶν τῶν γαιῶν, ἀφοῦ δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψει του οὔτε τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐμπειροτεχνῶν, οὔτε τὰ διαγράμματα, ἐξ ὧν ἐμφαίνεται ἡ παραχωρηθεῖσα ἔκτασις;

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐστηρίχθην πρῶτον ἐπὶ τῆς ἐνεργείας τῶν προκατόχων μου, ἐν οἷς συμπεριλαμβάνεσθε, καὶ δεύτερον εἰς τὰ σημεῖα, τὰ πρὸς διάκρισιν τῶν ὁρίων ὑπάρχοντα ἐπὶ τόπου, καὶ ἐπὶ τῶν πράξεων, αἵτινες κατὰ τὴν ὁροθέτησιν ἐνηργήθησαν ἐπιμελείᾳ τῆς ἑπταμελοῦς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ πρὸ πάντων ἐστηρίχθημεν ἐπὶ τῶν ὑπαρχόντων ἀμετακινήτων σταθερῶν ὁρίων. Προσθέτω, δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι ἀπώλοντο τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, διότι ταῦτα εἶναι ἀναμεμιγμένα εἰς ἄλλα ἔγγραφα. Οὕτω δὲν ἠδυνήθημεν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ν’ ἀνεύρωμεν τὴν ἔκθεσιν τῆς ἑπταμελοῦς Ἐπιτροπῆς περὶ τῆς λίμνης Στυμφαλίας, ἥτις ὅμως ἐπὶ τέλους ἀνευρέθη.

§28ΛΕΒΙΔΗΣ. Σχετικῶς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην μοὶ ἐστάλη πρό τινων ἡμερῶν ἀναφορὰ ἐκ Λεβαδείας καὶ ἐκ τοῦ δήμου Ὀρχομενοῦ, ἐκ χωρίου δὲ Καρυᾶς, φέρουσα πολλὰς ἐπιγραφὰς, ἣν θέλω καταθέσει εἰς τὸ Γραφεῖον ὑμῶν. Ἐκ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης προκύπτει, ὅτι τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα περὶ τὰ μέρη ἐκεῖνα ἐξακολουθοῦσι τὸ αὐτὸ σύστημα. Πρό τινων μάλιστα ἡμερῶν ἡ Ἑταιρία Κωπαΐδος ἐπὶ κεφαλῆς τῶν στρατιωτικῶν αὐτῶν ἀποσπασμάτων τεθεῖσα, εἰσέπραξε καὶ σύλληπτρα παρὰ τῶν χωρικῶν, λόγῳ δῆθεν παρανόμου βοσκῆς τῶν ποιμνίων. Ἤδη, εἰς ἐνίσχυσιν τῆς ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς Καρυᾶς τοῦ δήμου Ὀρχομενοῦ τῆς Λεβαδείας, ἔρχονται οἱ λόγοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, οἵτινες συμπληροῦσι τὴν χασμῳδίαν, διότι, ἐνῷ δὲν ἔχει ἐνώπιον αὐτοῦ τὰ σχεδιαγράμματα τῶν ἐμπειροτεχνῶν, τουτέστι τῆς Ἐπιτροπῆς, ἅτινα ἰσχυρίζεται, ὅτι ἀπωλέσθησαν, προβαίνει, ὡς πολλάκις ἀνεπτύχθη ἐν τῇ Βουλῇ, εἰς πράξεις, ὁριζούσας εἰς τίνα ἀνήκει ἡ κατοχὴ, ἡ κυριότης τῶν μερῶν ἐκείνων. Βεβαίως, ὡς τὰ πράγματα βαίνουσι περὶ τὰ μέρη ἐκεῖνα, θέλει ἐπέλθει ἐποχὴ, καθ’ ἣν σύγκρουσις θέλει συμβῆ μεταξὺ τῆς Ἑταιρίας καὶ τῶν κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων, οἵτινες, μὴ δυνάμενοι νὰ πράξωσιν ἄλλο τι, βεβαίως θέλουσι καταφύγει εἰς τὰ μέσα, ἅτινα χορηγεῖ αὐτοῖς ὁ νόμος. Ἐὰν δὲ καὶ ταῦτα δὲν ἀρκέσωσι, θέλουσιν ἀναμείνει βεβαίως τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς ἐκλογῆς εἰς τὴν κάλπην.

§29Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπομιμνήσκω δύο ἐπερωτήσεις εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, τὰς ὁποίας ἐγὼ καὶ εἷς τῶν κυρίων συναδέλφων μου Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπεβάλομεν. Πρὸ ἡμερῶν, ἐγὼ μὲν εἶχον ζητήσει πληροφορίαν τινὰ περὶ τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα εἰσφέρουσιν οἱ Δῆμοι ἐν Λαρίσσῃ, διὰ νὰ διατίθηνται εἰς μισθοδοσίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται ὡς Δημολογισταὶ ἐν τῇ Νομαρχίᾳ, εἷς δὲ τῶν κυρίων συναδέλφων μου ἐζήτησε παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀναφοράν, τὴν ὁποίαν ἡ Νομαρχιακὴ Ἐπιτροπὴ τοῦ νομοῦ Μεσσηνίας ὑπέβαλε περὶ τῆς δημοσίου ἀσφαλείας τῶν μερῶν ἐκείνων.

§30ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ δευτέρα ἐπερώτησις διέφυγε τὴν προσοχήν μου. Πρόκειται περὶ ἀναφορᾶς τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Μεσσηνίας περὶ δημοσίας ἀσφαλείας. Ὡς πρὸς τὴν πρώτην ἐπερώτησιν, δὲν ἔλειψα νὰ φροντίσω περὶ αὐτῆς, καὶ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα μοὶ ἐφάνη ἄξιον πολλοῦ λόγου, ἐφρόντισα νὰ καταρτισθῇ πίναξ, μέλλων νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῶν δαπανωμένων εἰς πάντας τοὺς νομοὺς τοῦ Κράτους ἐν τῷ κεφαλαίῳ τῶν Δημολογιστῶν, καὶ νὰ δείξω, ὅτι ἐπέστη ἡ ὥρα νὰ ληφθῇ ὁριστικὴ ἀπόφασις καταργήσεως τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, ὡς ἔχει.

§31Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διακρίνωμεν τὴν ἐνέργειαν, τὴν ὁποίαν θέλει διαπράξει ὁ κ. Ὑπουργός, πρὸς βελτίωσιν αὐτοῦ τοῦ εἴδους τῆς ὑπηρεσίας, ἀπὸ τὴν ἐμὴν ἐπερώτησιν. Ἡ ἐμὴ ἐπερώτησις ἀφεώρα εἰς πράξεις, ἀντιβαινούσας εἰς τοὺς νόμους. Περὶ τούτου παρακαλῶ νὰ μοὶ δοθῶσιν αἱ προσήκουσαι πληροφορίαι. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἂν ἐγένετο ἐνέργειά τις ἐπὶ παραπόνου, τὸ ὁποῖον πρὸ ἡμερῶν, ἀπὸ τοῦ τέλους τοῦ παρελθόντος μηνός, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἀναφορᾶς εἷς πολίτης, ὁ Ἰωάννης Γαλιάτσας ἐκ τῆς Καβάλλας, παραπονεθεὶς κατὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐκβιάζονται οἱ ἐκεῖ πολῖται Ἕλληνες πρὸς πληρωμὴν τοῦ φόρου τοῦ ἐπιτηδεύματος...

§32ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐδόθησαν διαταγαί, ἀλλὰ δὲν ἔχω ἀκόμη πληροφορίας.

§33ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ μάθω, τί ἐγένετο περὶ τοῦ τηλεγραφητοῦ, τοῦ ἀρνηθέντος τὴν μεταβίβασιν τοῦ τηλεγραφήματος. Εἶναι ἀνάγκη νὰ δοθῶσι γενικαὶ ὁδηγίαι, ὅτι δὲν ἔχουσι δικαίωμα οἱ τηλεγραφηταὶ νὰ ἀρνῶνται τὴν μεταβίβασιν τῶν τηλεγραφημάτων, εἰμὴ μόνον, ἂν τὸ περιεχόμενον αὐτῶν ἀντίκηται εἰς τὰ χρηστὰ ἤθη, ἢ εἰς τὴν δημοσίαν τάξιν, διότι ἐννοεῖται, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι τῶν πολιτῶν ματαιοῦται καὶ καταργεῖται πλέον, ὅταν ἀφ’ ἑνὸς μὲν οἱ ἀστυνόμοι ἀπαγορεύωσι τὴν ὑπογραφὴν τῶν ἀναφορῶν, οἱ δὲ τηλεγραφηταὶ ἀρνῶνται νὰ μεταβιβάζωσιν αὐτάς, ὑπογραφείσας.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας εἶχε ζητήσει χθὲς λεπτομερεστέρας πληροφορίας περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τοὺς ἐξαγομένους λίθους ἐκ τοῦ λατομείου Κυπαρισσίας χάριν τῶν ἐργασιῶν τοῦ λιμένος Κατακώλου. Κατὰ τὰς πληροφορίας, ἃς μοὶ δίδει τὸ Τμῆμα τῶν Δημοσίων ἔργων, τὸ ποσὸν τῶν ὀγκολίθων, οὓς δύναται νὰ παράσχῃ τὸ λατομεῖον Κυπαρισσίας ἀνέρχεται εἰς 350,000 κυβικὰ μέτρα περίπου. Πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ λιμένος Κυπαρισσίας ἀπαιτεῖται ποσότης ὀγκολίθων 35 χιλιάδων. Τὸ ποσὸν δέ, ὅπερ πρόκειται ἤδη νὰ παραχωρηθῇ εἰς τοὺς ἐργολάβους τοῦ λιμένος Κατακώλου, ὅπερ ἐζητήθη καὶ περὶ οὗ ἐδόθη καταφατικὴ ἀπάντησις, εἶναι 120 κυβικὰ μέτρα....

§35ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 120 κυβικὰ μέτρα, ἢ 120 χιλιάδες κυβικὰ μέτρα;

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 120 κυβικὰ μέτρα· μονάδες· 120 κυβικὰ μέτρα παραχωροῦνται πρὸς τὸν λιμένα Κατακώλου· ὁ δὲ λιμὴν Κυπαρισσίας ἔχει ἀνάγκην 35 χιλιάδων κυβικῶν μέτρων, τὸ δὲ λατομεῖον παρέχει 350,000 κυβικῶν μέτρων. Αὕτη εἶναι ἡ κατάστασις, ἣν μοὶ δίδει τὸ Τμῆμα τῶν Δημοσίων ἔργων.

§37ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὸ Τμῆμα τῶν Δημοσίων ἔργων περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν λίθων, οἵτινες δύνανται νὰ ἐξαχθῶσιν ἀπὸ τὸ λατομεῖον Κυπαρισσίας, ἐγὼ ἔχω πολλὰς ἀμφιβολίας. Οἱ λίθοι αὐτοὶ δὲν εἶναι εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, εἶναι κάτωθεν τῆς γῆς καὶ οὐδεὶς ἀπὸ τοῦδε δύναται νὰ ἠξεύρῃ εἰς ποῖον ποσὸν ἠμπορεῖ νὰ ἀνέλθῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξαχθῇ· παρετηρήθη μάλιστα, ὅτι, καθόσον προχωρεῖ ἡ ἐξόρυξις, εὑρίσκεται, ὅτι τὸ πέτρωμα δὲν εἶναι συμπεπηγμένον, ἀπαντῶνται καὶ χώματα ἐν τῷ μεταξὺ, ὥστε εἶναι ἀμφίβολον, ἐὰν οἱ λίθοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐξαχθῶσι, θέλωσιν ἀρκέσει διὰ τὸν λιμένα τῆς Κυπαρισσίας, ἢ μήπως θὰ εὑρεθῶσιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μεταφέρωσι λίθους καὶ ἀπὸ ἄλλα μέρη, διότι, ὅπως καὶ χθὲς παρετήρησα, δὲν εἶναι κατεσκευασμένον, εἰμὴ μόλις τὸ ἓν τέταρτον τοῦ ὅλου ἔργου, τὸ ὁποῖον οἱ κάτοικοι τοῦ μέρους ἐκείνου διανοοῦνται νὰ ἐκτελέσωσι. Προσθέτω δὲ ἀκόμη, ὅτι ἡ πόλις τῆς Κυπαρισσίας εἶναι πόλις, πολὺ ἀδικημένη, διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι ἡ πόλις αὕτη ἦτο μία τῶν μεγαλειτέρων τῆς Πελοποννήσου ἐπὶ Τουρκοκρατίας, ὅτι καὶ διὰ τὸ μεγαλεῖον τῆς πόλεως καὶ τῆς ἐπαρχίας, τῆς ὁποίας εἶναι πρωτεύουσα, καὶ διὰ τὴν κεντρικὴν αὑτῆς θέσιν, ὅτε ἀπεκατεστάθη ἡ πρώτη Βασιλεία καὶ διῃρέθη τὸ Κράτος εἰς νομοὺς, ἡ Κυπαρισσία ὡρίσθη ἕδρα τοῦ νομοῦ Μεσσηνίας, καὶ ἐκεῖ ἐτοποθετήθησαν καὶ ἡ Νομαρχία καὶ τὰ Δικαστήρια καὶ ὅλαι αἱ λοιπαὶ Ἀρχαί. Ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ Ἔθνος ἔφερε βαρέως, ὅτι ἡ Βασιλεία ἤθελε νὰ διοικήσῃ μοναρχικῶς καὶ ὄχι συνταγματικῶς, πολλοὶ τῶν προυχόντων τῆς Πελοποννήσου ἔκαμαν συνωμοσίαν, διὰ νὰ τὴν ἀναγκάσουν νὰ δώσῃ Σύνταγμα. Πρῶτοι δὲ ἐκινήθησαν οἱ κάτοικοι τῆς Τριφυλίας, διότι αὐτοί, ὅπως ἀπέδειξαν καὶ κατὰ τὸν μεγάλον ἀγῶνα, ὑπῆρξαν πάντοτε ὡρμητικοὶ καὶ ζωηροί. Εἰσῆλθον λοιπὸν εἰς Κυπαρισσίαν τρεῖς χιλιάδες ἐνόπλων ἀπὸ τὰ χωρία, τὰ κατοικούμενα ὑπὸ τῶν λεγομένων Ντρέδων, κατέλυσαν τὰς Ἀρχὰς, συνέλαβον τὸν Νομάρχην, τὸν Μοίραρχον καὶ τοὺς λοιποὺς ὑπαλλήλους, τοὺς ἀπήγαγον εἰς τὰ χωρία, καὶ κατέστησαν ἰδίας Ἀρχάς. Τῶν ἄλλων ὅμως μερῶν οἱ συνωμόται, εἴτε διότι δὲν ἦσαν ἕτοιμοι, εἴτε διότι ἐπτοήθησαν, ὡς ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῶν δυνάμεων τῆς Ἐξουσίας, δὲν μετέσχον τοῦ κινήματος, περιωρίσθη ἑπομένως τοῦτο εἰς μόνην τὴν Τριφυλίαν, συνεκεντρώθησαν ἐκεῖ ὅλαι αἱ κυβερνητικαὶ δυνάμεις, τὸ κίνημα κατεστάλη, οἱ ἐπαναστάται συνελήφθησαν, καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἐπαναστάσεως Γκρίτζαλης ἐτουφεκίσθη μετὰ δύο ἄλλων, ἡ δὲ Κυβέρνησις, διὰ νὰ τιμωρήσῃ τὴν ἐπαρχίαν, τὴν ἠκρωτηρίασεν, ἀφαιρέσασα ἀπὸ αὐτὴν δήμους καὶ χωρία, ἔπειτα δὲ μετέφερε τὴν ἕδραν τοῦ νομοῦ εἰς τὰς Καλάμας. Λέγω ταῦτα διὰ νὰ ἐννοήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀσημάντου τινὸς κώμης ἢ χωρίου, ἀλλὰ περὶ πόλεως, ἡ ὁποία ἔχει μεγάλα δικαιώματα καὶ ἡ ὁποία ἠδικήθη ὑπὸ τῆς πρώτης Βασιλείας διὰ τὸ φιλελεύθερον αὑτῆς φρόνημα· ἑπομένως πρέπει νὰ ἦναι πολὺ προσεκτικὴ ἡ Κυβέρνησις εἰς πάντα τὰ ἀφορῶντα τὸν τόπον ἐκεῖνον, διότι ἐνδέχεται ἡ ἀφαίρεσις τῶν λίθων, ὡς προσκρούουσα πολὺ εἰς τὸ συμφέρον τῆς πόλεως, νὰ προκαλέσῃ καὶ σκηνὰς δυσαρέστους. Ἂν πρόκηται μόνον περὶ 120 κυβικῶν μέτρων, ἠμπορεῖ νὰ παραβλέψουν καὶ οἱ κάτοικοι. Χθὲς ὅμως εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ λατομεῖον εἶναι δημόσιον, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐννοεῖ διὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῶν λίθων νὰ ἐρωτήσῃ οὐδένα.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ῥητῶς, ὅτι ἠθέλομεν τὸ πράξει, μόνον ἐὰν ἠδύνατο νὰ γενῇ ὁ τοιοῦτος ἀποχωρισμὸς τῶν λίθων ἄνευ βλάβης τῶν ἔργων τοῦ λιμένος Κυπαρισσίας.

§39ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ ἠξεύρομεν. Δὲν ἠμπορῶ νὰ πιστεύσω, ὅτι αἱ πληροφορίαι τοῦ Τμήματος τῶν Δημοσίων ἔργων ἔχουν σπουδαιότητα ἐπὶ τούτου. Οἱ λίθοι εἶναι ὑπὸ τὴν γῆν.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ἂν θεωρήσητε, ὅτι ἐν ταῖς πληροφορίαις ταύταις δὲν ἐνυπάρχει ἀκρίβεια, ἡ διαφορὰ μεταξὺ 350 χιλιάδων κυβικῶν μέτρων πρὸς τὰ 120 κυβικὰ μέτρα εἶναι τοσαύτη, ὥστε τὰ 120 κυβικὰ μέτρα νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ζητηθῶσι καὶ περισσότερα μέτρα διὰ τὸν λιμένα Κατακώλου, διότι ἐν τῇ ἀναφορᾷ τοῦ ἐργολάβου τόσα ζητοῦνται, πρόκειται δὲ περὶ τοῦ πλακοστρώματος τοῦ κρηπιδώματος. Τοῦτο τὸ ποσὸν ἐπετράπη νὰ ἀρθῇ ἐκεῖθεν· μάλιστα, κατὰ τὰς πληροφορίας ὑμῶν, τὸ λαξευθὲν ποσὸν εἶναι μικρότερον, διότι δὲν θὰ χρειασθῶσιν οὐδὲ 120 κυβικὰ μέτρα.

§41ΑΣ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος εἶναι ὁ ἀναφερόμενος;

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάτσας.

§43ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην θέλω παρακαλέσει ὑμᾶς, ὅπως διατάξητε νὰ δοθῶσι μὲν ταῦτα, ἀλλ’ ἐὰν ζητηθῶσι περισσότεροι, νὰ ζητηθῶσι διαταγαὶ παρ’ ὑμῶν.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ διαταγὴ εἶναι εἰς ἀπάντησιν ἀναφορᾶς αὐτοῦ, καὶ ἀποδέχεται τὴν αἴτησίν του, ἡ δὲ αἴτησίς του περιορίζεται εἰς 120 μέτρα.

§45ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπάρχει νομοσχέδιον, ἀφορῶν εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀναφέρεται εἰς πολλὰ ἀντικείμενα ἀρκετῆς σπουδαιότητος, ἑπομένως θὰ ἐξασκήσῃ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ ταμιευτικοῦ ἀποτελέσματος τῶν τελωνιακῶν τελῶν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἴδωμεν, ποῖα ἔσονται τὰ προβλεπόμενα ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ μετὰ τὴν ψήφισίν του. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ὑπηρεσία εὐκόλως δύναται νὰ εὕρῃ τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, δεικνύοντα αὐτά. Καλὸν εἶναι νὰ ἴδωμεν, πόσα εἰσὶ τὰ εἰσαγόμενα ζῶα, καὶ πόθεν εἰσάγοντα ταῦτα, πῶς ὑπολογίζεται τὸ βάρος αὐτῶν, ὡσαύτως ποῖα εἴδη ξυλείας εἰσάγονται καὶ πόθεν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς ἐν γνώσει νὰ ψηφίσωμεν. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀνεγράφη ὡσαύτως καὶ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν συνομολόγησιν δανείου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐν πολλοῖς μοὶ ἐφάνη συνοπτικὸν καὶ ἔν τισι μέρεσιν αὐτοῦ σκοτεινόν. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἀποδίδω πολλὴν σπουδαιότητα, ὑπὸ διαφόρους ἐπόψεις παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ διαφόρους αὐτοῦ διατάξεις, καὶ πρῶτον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1: Διατὶ τὸ ἐτησίως πληρωθησόμενον ποσὸν ὡς τόκος καὶ χρεωλύσιον θὰ δίδεται εἰς μίαν μόνον δόσιν; Ἅπαξ τοῦ ἔτους θὰ ἐπιτρέπηται νὰ γίνεται κλήρωσις τῶν λαχειοφόρων ὁμολογιῶν; Ποῖον δὲ ἔσεται τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον, ἐφ’ οὗ τὸ Δημόσιον θὰ πληρόνῃ ἐτησίαν δόσιν, μὴ ὑπερβαίνουσαν τὰ 4%; Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2: Τίνα διάκρισιν ποιεῖται ἡ Κυβέρνησις μεταξὺ λαχνῶν καὶ ἀμοιβῶν; Τί ποσὸν θέλει κατατεθῆ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ ἐπὶ τίνι ὅρῳ θὰ ὑπολογίσῃ τὸν ἐπ’ αὐτοῦ πληρωθησόμενον τόκον καὶ χρεωλύσιον; Τί ποσὸν ἑπομένως θ’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν κατὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον 3; Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4: Τίνα εἰσὶ τὰ δημόσια χρέη, εἰς ἀπόδοσιν τῶν ὁποίων προορίζονται τὰ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον κατατεθησόμενα ποσά; Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 5: Ἀναγνωρίζουσα ὡς ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας τὴν ἐν Ἑλλάδι ἐκποίησιν τῶν ὁμολογιῶν ἡ Κυβέρνησις, ἐννοεῖ νὰ περιορίσῃ τὸν ἀριθμὸν καὶ νὰ θέσῃ ἐπὶ τῶν ἐν Ἑλλάδι ἐκποιηθησομένων σημεῖόν τι, διακρίνον αὐτὰς ἀπὸ τὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐκποιηθησομένας καὶ ὧν ἡ κυκλοφορία θ’ ἀπαγορεύηται ἐν Ἑλλάδι;

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύναμαι καὶ τώρα νὰ δώσω τὰς αἰτουμένας ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξηγήσεις. «Διατὶ τὸ ἐτησίως πληρωθησόμενον ποσὸν ὡς τόκος καὶ χρεωλύσιον θὰ δίδηται εἰς μίαν μόνην δόσιν; Ἅπαξ τοῦ ἔτους θὰ ἐπιτρέπηται νὰ γίνηται κλήρωσις τῶν λαχειοφόρων ὁμολογιῶν;» Οὐδόλως συνεπάγεται τοιοῦτον ὅρον ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξις· σκοπὸς δ’ αὐτῆς εἶναι ἄλλος. Ἐπειδὴ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁρίζεται ὁ ἀνώτατος ὅρος τοῦ τόκου, ἔπρεπε νὰ κανονίσωμεν, ὅτι ὁ τόκος δύναται νὰ δοθῇ καὶ πρὸ τοῦ τέλους τοῦ ἔτους, διότι ἄλλως ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ, ὅτι παραβιάζεται ὁ περὶ τόκου ἀνώτατος ὅρος, ἂν ἡ πληρωμὴ ἐγίνετο πρὸ τοῦ τέλους τοῦ ἔτους, ὅτε εἶναι ἀπαιτητὸς ὁ τόκος. Ἐτέθη ἄρα διάταξις καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Δημόσιον νὰ καταβάλῃ πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τὴν διαχειριζομένην τὰ τοῦ δανείου τούτου τὸν τόκον καὶ πρὶν ἢ ἔτι καταστῇ ἀπαιτητὸς, τουτέστι νὰ καταβάλῃ αὐτὸν πρὸς τὰ μέσα τοῦ ἔτους, ὅτε εἶναι ἀπαιτητὸς κατὰ τὸ ἥμισυ, δὲν εἶναι δὲ ἀπαιτητὸς κατὰ τὸ ἕτερον ἥμισυ.

§47ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ ἀνατοκισμοῦ τοῦ τόκου;

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι αἱ πληρωμαὶ γίνονται κατὰ τριμηνίαν, ἔχομεν τέσσαρας δόσεις τὸ ἔτος. Τούτων ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα ὀφείλονται κατὰ τὸ μέσον τοῦ ἔτους, ἀλλὰ δὲν ὀφείλεται ἔτι ἡ τρίτη καὶ ἡ τετάρτη. Ἂν δὲν περιελαμβάνετο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τοιοῦτος ὅρος, ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ τὸ ζήτημα, ἂν ἡ ἄδεια τῆς παροχῆς ἐτησίου τόκου πρὸς 4% δὲν συνεπάγηται τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως μὴ καταβληθῇ τὸ 4% πρὸ τοῦ τέλους τοῦ ἔτους· ἐτέθη ἄρα διάταξις, ἐπιτρέπουσα τὴν καταβολὴν καὶ πρὸ τοῦ τέλους τοῦ ἔτους. «Ποῖον ἔσεται τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον, ἐφ’ οὗ τὸ Δημόσιον θὰ πληρόνῃ ἐτησίαν δόσιν μὴ ὑπερβαίνουσαν τὸ 4%; Τὸ νομοσχέδιον ὑποβάλλεται μὲν ἀσχέτως πρὸς πρότασιν, εἶναι ὅμως ἀπόῤῥοια προτάσεως. Ὑπάρχει Τράπεζα Βιενναία, ἥτις ὑπέβαλε προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἂν δὲν εἴχομεν πρότασιν, δὲν θὰ ὑπεβάλλομεν νομοσχέδιον, διότι θὰ ἦτο ἴσως ἐπιθυμητὸν νὰ συνάψωμεν δάνειον ἐπὶ τοιούτοις ὅροις, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἦναι βέβαιον, ὅτι θὰ τὸ συνήπτομεν ἐπὶ τοιούτοις ὅροις, ὅπως ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον. Οἱ ὑποβαλόντες τὰς προτάσεις ταύτας ὑπεχρεώθησαν ἀπέναντι ἡμῶν, νὰ ἐμμείνωσι μέχρις ὡρισμένης ἐποχῆς, ἡμεῖς ὅμως δὲν ὑποχρεούμεθα ἀπέναντι ἐκείνων. Ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, οὐδεμία ὑπάρχει ὑποχρέωσις πρὸς τὴν Τράπεζαν· ἐκείνη ὅμως, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ὑπόχρεως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν....

§49ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ὑπόχρεως πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον;

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι ὑπόχρεως.

§51ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῖον εἶναι τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον;

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀφοῦ πρὸς οὐδένα ὑπάρχει ὑποχρέωσις, μόνοι περιορισμοὶ εἶναι οἱ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβαλλόμενοι. Ἂν θεωρήσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι πρέπει περὶ τὰ τοῦ κεφαλαίου νὰ δεσμευθῇ ἡ Κυβέρνησις, θὰ περιλάβωμεν διάταξιν περὶ τούτου.

§53ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θέλω νὰ ἠξεύρω, ποῖον εἶναι τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει νὰ λάβῃ.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο περιλαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, μὴ ἐπιτρέποντι, ὅπως ᾖ κατώτερον τῶν 13 ἑκατομμυρίων. Τοιαύτη προκύπτει ἡ ἔννοια ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν ἄρθρων, καὶ ἂν δὲν λέγηται ῥητῶς, τὸ ἐξηγῶ ἐγώ· ὅτι, περιλαμβανομένων τῶν δοθησομένων εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν, τὸ ὅλον καταβληθησόμενον ποσὸν θὰ ἦναι τοὐλάχιστον 13 ἑκατομμυρίων. Ἐπὶ τούτων δὲ τῶν 13 ἑκατομμυρίων θέλει πληρόνεσθαι τόκος καὶ χρεωλύσιον οὐχὶ ἀνώτερα τῶν 4%, ἀποσβεννύοντα τὸ δάνειον ἐντὸς 65 ἐτῶν. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2: «τίνα διάκρισιν ποιεῖται ἡ Κυβέρνησις μεταξὺ λαχνῶν καὶ ἀμοιβῶν;» Ἐννοοῦμεν, ὅτι πᾶς λαχνὸς πρέπει νὰ ἀποτιθῇ τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἀξίαν αὐτοῦ, ὅτι πλὴν τούτου πρέπει εἰς πάντα λαχνὸν νὰ δοθῇ καί τι πλέον τῆς ἀξίας αὐτοῦ, τοῦτο δὲ, τὸ ἐπὶ πλέον ἀποτινόμενον, ὀνομάζεται ἀμοιβή.

§55ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχουσι τρεῖς κατηγορίαι· ὑπάρχει τὸ χρεωλύσιον, προστίθενται καὶ δύο διακρίσεις, ἀμοιβὴ καὶ χρεωλύσιον. Ὑπάρχει δὲ καὶ λόγος, διατὶ ἐκτὸς τοῦ χρεωλυσίου, τοῦ περιλαμβάνοντος τὸ κεφάλαιον, ὑπάρχει καὶ ἡ λέξις ἀμοιβὴ καὶ λαχνοί.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοοῦμεν, ὅτι ἕκαστος λαχνὸς ἐπὶ τῇ ἐξοφλήσει θέλει λάβει τι ἐπὶ πλέον τῆς ἀξίας. Ὅ,τι πᾶς λαχνὸς θέλει λάβει ἐπὶ πλέον τῆς ἀξίας ὀνομάζεται ἀμοιβὴ, τὸ δὲ ἐκ τῆς τύχης ἐξαρτώμενον ὀνομάζεται βραβεῖον· οὕτως, ἐν παραδείγματι, ἕκαστος λαχνὸς, ἂν ἦναι δέκα δραχμῶν, παρέχει πάντως δικαίωμα ἐπὶ τῇ ἐξοφλήσει εἰσπράξεως δέκα δραχμῶν, καὶ προσέτι μικρᾶς τινος ἀμοιβῆς, ἀλλὰ πλὴν τούτων θέλει εἰσπράξει βραβεῖον 50 χιλιάδων, ἢ 100 χιλιάδων, ἢ 200 χιλιάδων δραχμῶν, ὁ κάτοχος λαχνοῦ εὐνοηθησομένου ὑπὸ τῆς τύχης.

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει ἀμοιβὴ ἐκτὸς τοῦ χρεωλυσίου;

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ὑπάρχῃ πάντως, θὰ ὑπάρχωσι δὲ καὶ βραβεῖα μεγαλείτερα κατὰ πολὺ τῆς ἀμοιβῆς, ἐξαρτώμενα ἐκ τῆς τύχης τοῦ λαχνοῦ. «Τίς ἔσται ὁ τόκος, ὃν θέλει πληρώσει τὸ Δημόσιον εἰς τὸ παρ’ αὐτοῦ ζητηθησόμενον ποσὸν ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου;» Εἴπομεν, ὅτι ὁ τόκος μετὰ τοῦ χρεωλυσίου θέλει εἶσθαι 4%.

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸς εἶναι τόκος πρὸς τοὺς δανειστάς. Ἡ Κυβέρνησις τί δίδει πρὸς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν;

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ἦναι 13 ἑκατομμύρια τὰ ὑπὸ τῆς Τραπέζης καταβληθησόμενα, θὰ λάβῃ τὰ 9 ἑκατομμύρια τὸ Δημόσιον, ἡ δὲ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία θέλει λάβει 4 ἑκατομμύρια.

§61ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ 9 ἑκατομμυρίων θὰ πληρόνῃ τὸ ὅλον τῶν 13 ἑκατομμυρίων;

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῶν 9 ἑκατομμυρίων ἡ ἐτησία πληρωμὴ ἀντιστοιχεῖ πρὸς 5 καὶ 70)00%.

§63Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία θὰ λαμβάνῃ μόνον τὸν τόκον;

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἰδιαιτέρα συμφωνία τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν. Ὁ κ. Καραπάνος ἐρωτᾷ περὶ τῶν συμφωνιῶν μεταξὺ Τραπέζης καὶ Κυβερνήσεως· αὗται ἀφορῶσιν εἰς κεφάλαιον 13 ἑκατομμυρίων· ἂν ἐκ τῶν 13 ἑκατομμυρίων παραχωρηθῶσιν εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν 4 ἑκατομμύρια, τὸ ποσὸν τοῦ ἀντιστοιχοῦντος πρὸς τὰ 13 ἑκατομμύρια τόκου πρὸς 4%, καταλογιζόμενον ἐπὶ μόνων τῶν ὑπολοίπων ἐννέα ἑκατομμυρίων, θ’ ἀντιστοιχῇ πρὸς 5 καὶ 70)00%. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4: «τίνα εἶναι τὰ δημόσια χρέη, ἅτινα ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ πληρώσῃ διὰ τοῦ εἰς τὸ Δημόσιον διατεθησομένου ποσοῦ;» Ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, πρῶτον, νὰ ἐπιδιώξῃ, ἔχουσα τὸ χρῆμα τοῦτο, τὴν τροπὴν τοῦ τετραμμένου δανείου τῶν ἐτῶν 1824 καὶ 1825· τὸ δάνειον ἐκεῖνο περιωρίσθη διὰ τῆς κανονικῆς λειτουργίας τοῦ χρεωλυσίου εἰς 15 ἕως 16 ἑκατομμυρίων δραχ. κεφάλαιον, ἀλλὰ βαρύνεται διὰ μεγάλου χρεωλυσίου· τὰ εἰς τὸ χρεωλύσιον καταβληθησόμενα κατὰ τὸ 1889 ἀνέρχονται εἰς 1,068,000, ἐνῷ τὰ εἰς τόκους καταβληθησόμενα εἶναι ἐλάσσονα, ἑπομένως τροπὴ τοῦ δανείου τούτου διὰ καταργήσεως τοῦ χρεωλυσίου θ’ ἀπαλλάξῃ τὸ Δημόσιον τῆς ἐτησίας πληρωμῆς 1,068,000 δραχμῶν· τοῦτο εἶναι ὠφέλιμον, διότι ἀποκτᾶται ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τῶν εἰς τόκους τοῦ δανείου καταβαλλομένων ἢ διὰ μικρᾶς μόνον ἐπιβαρύνσεως. Τοιαύτη ἐπιβάρυνσις θὰ ὑπῆρχεν ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ὑποτεθῆ, ὅτι κάτοχοι τῶν ὁμολογιῶν τοῦ τετραμμένου δανείου τῶν ἐτῶν 1824 καὶ 1825 δὲν ἤθελον δεχθῆ τὴν τροπὴν καὶ ἤθελον ζητήσει τὴν ἐξόφλησιν τῶν παρ’ αὐτῶν κατεχομένων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τούτου· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὡς πρὸς τὸν τόκον θὰ ὑπάρξῃ τις ἐπιβάρυνσις, διότι ἡ ἐξόφλησις γενήσεται ἐκ τῶν κεφαλαίων τοῦ δανείου τούτου τῶν 13,000,000, ταῦτα δὲ, ὡς ἐκ τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον θέλει πληρόνει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν, τῶν 5%, καὶ τοῦ τόκου τῶν 5½%, τὸν ὁποῖον θέλει πληρόνει ἐπὶ τῶν ἑτέρων 9,000,000, ἂν μὴ ἐπιτευχθῇ βελτίωσις τῶν προταθέντων ὅρων, ἀποφέρουσι τόκον μεταξὺ τῶν δύο τούτων ὅρων, ἤτοι ἀνώτερον τῶν 5%, ὥστε, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἤθελε γενῆ δεκτὴ παρ’ ὅλων τῶν μετόχων τοῦ δανείου τοῦ μετατετραμμένου τῶν ἐτῶν 1824 καὶ 1825 ἡ νέα τροπὴ, καὶ ἀναγκασθῇ τὸ Δημόσιον νὰ ἐξοφλήσῃ τὰς ὁμολογίας τῶν μὴ ἀποδεχομένων αὐτὴν, ὡς πρὸς τὴν ἐξόφλησιν ταύτην, θέλει ὑπάρχει τις αὔξησις ἐτησίας καταβολῆς λόγῳ τόκου, διότι τὸ δάνειον τῆς ἀνεξαρτησίας ἀποφέρει τόκον 5%. Ἀλλὰ καὶ πάλιν αἱ οὕτως ἐξαγοραζόμεναι ὁμολογίαι θέλουσιν ἀποδοθῆ τετραμμέναι εἰς τὴν κυκλοφορίαν, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου ἐκείνου, ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις ἐξαγοράζει τὰς ὁμολογίας, ὅπως ἀποδώσῃ αὐτὰς εἰς τὴν κυκλοφορίαν τετραμμένας, ὥστε, καὶ ἂν ὑπάρξῃ μικρά τις ἐπιβάρυνσις λόγῳ τόκου, θὰ διαρκέσῃ μόνον, ἐφ’ ὅσον χρόνον μένουσιν ἐκτὸς τῆς κυκλοφορίας αἱ οὕτως ἐξαγοραζόμεναι ὁμολογίαι....

§65ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρόκειται περὶ ἐξαγορᾶς;

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρόκειται περὶ τροπῆς ὁριστικῆς· θέλουσιν εἰδοποιηθῆ οἱ κάτοχοι τοῦ δανείου τοῦ τετραμμένου τῶν ἐτῶν 1824 καὶ 1825, τοῦ ὀνομαζομένου δανείου ἀνεξαρτησίας, ὅτι ἀπὸ τῆς δεῖνα ἡμέρας τὸ δάνειον τοῦτο ἔσται τετραμμένον εἰς δάνειον, κατὰ τ’ ἄλλα μὲν ὅμοιον πρὸς τὸ κατὰ τὰ τέως κείμενα, ἀλλ’ ἄνευ χρεωλυσίου· καὶ ὅσοι μὲν τῶν κατόχων δὲν παρουσιασθῶσι μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης, ἵνα ζητήσωσι τὴν ἐξόφλησιν, θέλουσι κατέχει ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης δάνειον οὕτω τετραμμένον, τουτέστιν ἄνευ χρεωλυσίου· ὅσοι δὲ ζητήσωσι τὴν ἐξόφλησιν τῶν ὁμολογιῶν αὐτῶν, θέλουσι τὴν λάβει, παραδίδοντες εἰς τὸ Δημόσιον τὰς παρ’ αὐτῶν κατεχομένας ὁμολογίας, περιερχομένας οὕτω εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου, κατέχοντος αὐτὰς ἐφ’ οἷς ὅροις καὶ οἱ ἄλλοι κάτοχοι, τουτέστι μετὰ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀποδόσεως αὐτῶν εἰς τὴν κυκλοφορίαν.

§67ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ φέρητε βεβαίως νόμον περὶ τούτου.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον, ἀλλὰ περὶ τούτου θ’ ἀποφασίσωμεν, ὅταν ἐπιστῇ ἡ ὥρα.

§69ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ κρατήσητε τὰς ὁμολογίας, ὡς ὁμολογίας δυναμένας νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς κυκλοφορίαν, ἄνευ νόμου.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περιλαμβάνεται τὸ δικαίωμα ἐν τῇ χορηγουμένῃ τῇ Κυβερνήσει ἀδείᾳ ἐξαγορᾶς καὶ τροπῆς· ἀλλ’ ἐὰν θεωρηθῇ ἡ διάταξις, ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, μὴ ἐπαρκής, θέλομεν τὴν καταστήσει εὐκρινεστέραν καὶ πληρεστέραν. Ὅπως δήποτε, ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς εἶναι ὁ ἐκτεθείς· ἐὰν δὲ ἡ τροπὴ τοῦ δανείου ἐπιτύχῃ, τουτέστιν ἐὰν δὲν ζητήσωσιν ὅλοι οἱ κάτοχοι ὁμολογιῶν, ἢ οἱ πλεῖστοι, τὴν ἐξόφλησιν, ἀλλ’ ἀποδεχθῶσι τὴν τροπήν, μένει τότε πάλιν ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον, ἢ τὸ πλεῖστον, διαθέσιμον πρὸς ἐξόφλησιν ἄλλου δανείου· νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον ἀπὸ τοῦδε νὰ δηλώσωμεν, τίς ὡρισμένως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔσται ἡ χρῆσις τοῦ διαθεσίμου κεφαλαίου, διότι θὰ ἐτίθεντο οὕτως ἐν ἀμφιβολίᾳ τὰ δάνεια, ὧν θὰ ἐδηλοῦτο ὡς ἐνδεχομένη ἡ τροπή.

§71ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν δύνασθε νὰ κάμητε τροπὴν ἄνευ νόμου.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχομεν διάταξιν ἐν τῷ νόμῳ περὶ λαχείου, ἐπιτρέπουσαν τὴν τροπήν· ἐὰν θεωρηθῇ, ὅτι ἡ διάταξις δὲν ἀνταποκρίνεται ἐπαρκῶς πρὸς τὴν ἰδέαν, ἣν προώρισται, ὅπως ἐκφράσῃ, πρέπει νὰ συμπληρώσωμεν τὴν διάταξιν ἐκείνην. Τοιαύτη εἶναι ἡ πρόθεσις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ἔκφρασις δ’ αὐτοῦ πρέπει νὰ ἐξισωθῇ πρὸς τὴν πρόθεσιν. «Τίς ἔσται ἡ ὀνομαστικὴ ἀξία ἑκάστης ὁμολογίας;» Τοῦτο θὰ ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν συμφωνηθησομένων. Ἀφοῦ ἐθεωρήσαμεν σκόπιμον, νὰ μὴ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν ἠθέλομεν συνάψει μετὰ τῆς Ἑταιρίας, ἀλλὰ νόμον ἀδείας, ὅπως συνάψωμεν τοιαύτην σύμβασιν, δὲν πρέπει νὰ δεσμευθῶμεν ἀπὸ τοῦδε περὶ τῶν καθέκαστον. Δὲν ὑπεβάλομεν εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς σύμβασιν ὑπογεγραμμένην, ἵνα δοθῇ ἡ εὐκαιρία εἰς τοὺς τυχὸν διατεθειμένους, ὅπως προτείνωσιν ὅρους καλλιτέρους, νὰ ὑποβάλωσιν αὐτούς· δὲν εἶναι δὲ πρέπον νὰ ὦμεν δεσμευμένοι ἐν τῇ διαπραγματεύσει περὶ τὰ τῶν κατὰ μέρος διατάξεων. Πιθανὸν οἱ πρὸς οὓς ἤδη συνηλλάχθημεν προσωρινῶς, νὰ προτιμῶσιν ὡρισμένον τύπον ὁμολογίας, πιθανὸν ὅμως ἄλλο· νὰ προσφέρωσι βελτίονας ὅρους, ἀπαιτοῦντες ὅμως, ὅπως ὁ τύπος τῆς ὁμολογίας ᾖ διάφορος· τὴν ἀπαίτησιν ταύτην δυνάμεθα ν’ ἀποδεχθῶμεν, ἐντὸς πάντοτε τῶν ὅρων τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου.

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ὑπερβολικὴ ἡ ἐξουσία τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς ὀνομαστικῆς ἀξίας ἑκάστης ὁμολογίας.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πιθανόν, ἐὰν ὑποβάλητε περὶ τούτου τροπολογίαν, νὰ τὴν δεχθῶμεν· ἐὰν παραδείγματος χάριν προταθῇ κατώτατος ὅρος τοῦ κεφαλαίου τῆς ὁμολογίας, δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ συναινέσωμεν εἰς ἀναγραφὴν αὐτοῦ.

§75ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχω σκοπόν.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐννοῶ τροπολογίαν ἐν πνεύματι ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἐὰν ὑποδείξητε μεταῤῥύθμισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἢ συμπλήρωσιν ἐν τοιούτῳ πνεύματι, θ’ ἀκούσωμεν τὴν γνώμην ὑμῶν καὶ θὰ ἐξετάσωμεν, ἂν δύνηται νὰ γένηται δεκτὴ ἐπ’ ἀγαθῷ.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ μεταῤῥύθμισις θὰ ᾖναι ῥιζικωτέρα.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πιθανόν· ὁμιλῶ ὅμως περὶ τῆς σχετιζομένης πρὸς τὴν ἐρώτησιν ταύτην. 2ον. «Πόσαι ἔσονται αἱ ὁμολογίαι, αἵτινες θέλουσι πωληθῆ ἐν Ἑλλάδι ὑπὸ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας;» Ἐννοεῖται, ὅτι, ἐὰν διὰ τοῦ νομοσχεδίου κανονίσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὁμολογιῶν, ὧν θὰ ἐπιτραπῇ ἡ πώλησις ἐν Ἑλλάδι, δὲν εἶναι δυνατὸν ξένον Κράτος νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν πώλησιν ἐν τῇ ἰδίᾳ χώρᾳ ὁμολογιῶν προγεγραμμένων ἐν τῇ χώρᾳ, ὑπὲρ ἧς συνομολογεῖται τὸ δάνειον. Τὰ πλεῖστα Κράτη ἀπαγορεύουσι τὰ λαχεῖα, ἰδίως δὲ τὰ λαχεῖα τῶν ξένων Κρατῶν.

§79ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τὰ ἰδικά των.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδίως, λέγω, τὰ τῶν ξένων Κρατῶν. Ἐν Γαλλίᾳ, ἔνθα συνήθως διαπραγματευόμεθα τὰ δάνεια, ἐν Ἀγγλίᾳ, ἐν Γερμανίᾳ τοιοῦτον δάνειον δὲν δυνάμεθα νὰ συνομολογήσωμεν, διότι τὰ Κράτη ταῦτα δὲν ἐπιτρέπουσι κατὰ κανόνα τὴν κυκλοφορίαν λαχειοφόρων δανείων, ἰδίως δὲ λαχειοφόρων δανείων ξένων Κρατῶν· ἡ Αὐστρία ἐπιτρέπει τὴν κυκλοφορίαν λαχειοφόρου δανείου ξένου Κράτους, ἔχοντος ὅμως νόμιμον ὕπαρξιν ἐν τῷ Κράτει, ἔνθα συνομολογεῖται. Ἐννοεῖται ἄρα, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τὴν νόμιμον ὕπαρξιν ἐν Ἑλλάδι ὡρισμένου μόνον μέρους τοῦ δανείου, διότι δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἀξιῶμεν, ὅπως τὸ ὑπόλοιπον κυκλοφορῇ ἐν Αὐστρίᾳ, δυνάμεθα ὅμως νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ νόμῳ τὰ ἐν αὐτῷ ἀναγεγραμμένα περὶ τῆς κυκλοφορίας, ὅτι εἶναι αὕτη ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, εἰς ἣν ἀνήκει ὁ κανονισμὸς τῶν τῆς κυκλοφορίας κατὰ τὰ συμφέροντα καὶ ἑαυτῆς, ὡς ἐχούσης καὶ ἄλλο λαχεῖον καὶ τοῦ Κράτους.

§81ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πῶς ἐννοεῖτε, ὅτι θὰ τὸ κανονίσῃ, ὅταν δὲν περιορίσῃ τὸν ἀριθμόν;

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχουσι τρόποι κανονισμοῦ τῆς κυκλοφορίας κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὸν πληθυσμὸν, οὐχὶ διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ νόμου ὡρισμένου μέρους τοῦ δανείου, ὡς ἀποκεκλεισμένου ἐκ τῆς ἐν Ἑλλάδι κυκλοφορίας, ἀλλὰ διὰ τῆς διαθέσεως τῶν ὁμολογιῶν ὑπὸ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ὅπως τὰ συμφέροντα αὐτῆς καὶ τοῦ Κράτους ὑπαγορεύουσι.

§83ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἀνακόλουθον.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (ἀναγινώσκει). «Αἱ ὁμολογίαι αὗται θὰ φέρωσι διακριτικόν τι γνώρισμα, διακρῖνον αὐτὰς τῶν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος πωληθησομένων;» Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, ἥτις ἔχει τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς κυκλοφορίας, βεβαίως θέλει φροντίσει νὰ ἐξασφαλίσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο διὰ τῶν μέσων, ἅτινα θέλουσι κριθῆ ἐπαρκῆ.

§85ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἔχῃ δικαίωμα;

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχει βεβαίως δικαίωμα νὰ μεταχειρισθῇ πᾶν μέσον, δίδον ὕπαρξιν καὶ ἐγγύησιν εἰς τὸ προνόμιον αὐτῆς. Ἔχουσα ἀποκλειστικὸν δικαίωμα κυκλοφορίας θὰ μεταχειρισθῇ εἰς περιφρούρησιν τοῦ ἀποκλειστικοῦ τούτου δικαιώματος, εἰς ἀποσόβησιν παντὸς κινδύνου παραβιάσεως αὐτοῦ, τοὺς τύπους, οἵτινες ἤθελον κριθῆ οἱ προσφορώτεροι. «Οἱ παρὰ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ἀγοράσαντες τοιαύτας ὁμολογίας δύνανται νὰ ἐκποιῶσιν αὐτὰς ἐλευθέρως ἐν Ἑλλάδι;» Βεβαίως αἱ ὁμολογίαι, αἵτινες ὑπὸ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας θέλουσι προορισθῆ εἰς τὴν ἐν Ἑλλάδι κυκλοφορίαν, οὐ μόνον ἐπὶ τῇ ἐκδόσει θέλουσι διατεθῆ παρὰ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας ὑπὲρ ἀγοραστῶν ἐν Ἑλλάδι, ἂν παρουσιασθῶσιν, ἀλλὰ καὶ παρὰ τῶν ἀγοραστῶν τούτων θέλουσιν ἐκποιεῖσθαι ἐλευθέρως ἐν Ἑλλάδι, ἔνθα θέλουσι κυκλοφορεῖ ἄνευ προσθέτων διατυπώσεων. «Ἐπὶ τίσι βάσεσι συνταχθήσεται ὁ πίναξ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου, ὥστε νὰ φέρῃ κατά τινα μὲν ἔτη ἔλλειμμα, κατ’ ἄλλα δὲ περίσσευμα εἰς τὰς ἐτησίας καταβολὰς τοῦ Δημοσίου, οὕτως, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη εἰδικῆς διαχειρίσεως τῶν ἐτησίων τούτων δόσεων ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου;» Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν θέλουσι κανονισθῆ τὰ τοῦ προγράμματος, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ λαχείου τούτου, ὥστε ἄλλοτε μὲν νὰ ὑπερβαίνωσι τὸ ποσὸν τῶν 513,000 δραχμῶν τὰ βραβεῖα αἱ ἀμοιβαὶ καὶ οἱ λαχνοί, ἄλλοτε δὲ νὰ ἦναι ἐλάσσονες, ἀνήκει εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Ἑταιρίας καὶ τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως μᾶλλον, ἢ εἰς καθορισμὸν ἐκ προοιμίων ἐν τῷ νόμῳ.

§87ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν ἀφίνετε ἐλευθέραν;

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδαμῶς. Ἐν τῇ συμβάσει θέλομεν προσδιορίσει τὰ τοῦ προγράμματος, ἀλλ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀφίνομεν ταῦτα ἀπροσδιόριστα διότι δὲν ἠξεύρομεν, τί ἐνδέχεται νὰ προτείνωσιν ἄλλοι. Ἐὰν ἄλλοι προτείνωσιν ὅρους, ὡς πρὸς μὲν τὰ τοῦ προγράμματος ὀλιγώτερον ἀρεστοὺς τῶν ὑπὸ τῆς Τραπέζης, μεθ’ ἧς προσωρινῶς συνηλλάχθημεν, προταθέντων, ἐν συνόλῳ, ὅμως μᾶλλον εὐπροσδέκτους, δὲν συμφέρει νὰ ὦμεν ἠναγκασμένοι, ὅπως ἀποῤῥίψωμεν τὰς προτάσεις, ἕνεκα τοῦ κανονισμοῦ τοῦ προγράμματος ὑπὸ τοῦ νόμου, ἐνῷ ἀρκοῦσα ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἐγγύησις εἶναι ὁ διὰ τοῦ νόμου περιορισμὸς τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν ἐπὶ 65 ἔτη ἐτησίαν πληρωμὴν ποσοῦ 513,000 δραχμῶν.

§89ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παραδέχεσθε κατ’ ἀρχὴν τὴν σύνταξιν πίνακος ὅλως δυσαναλόγου.

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, διότι ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε θέλει πληρώνει περισσοτέρας τῶν 513,000 δραχμῶν· ἂν ἡ Τράπεζα πληρώνῃ περισσοτέρας, θ’ ἀναλαμβάνῃ τὸ πλεονάζον μετὰ τοῦ τόκου ἐξ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ τῶν 513,000 δραχ. κατὰ τὰ ἔτη, καθ’ ἃ θὰ ὑπολείπηται περίσσευμα. Τὰ δὲ περισσεύματα, μετὰ τὴν τοιαύτην ἀπόδοσιν, θὰ μένωσιν εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις θὰ ἦναι ὑπόχρεως διὰ τὸ ποσὸν αὐτῶν, ὅπερ αὐτὴ θὰ διαχειρίζηται, ὡς δάνειον πρὸς αὐτήν, νὰ καταβάλλῃ τόκον οὐχὶ ἀνώτερον τῶν 4%.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Περικλῆς Μπεκίρης ἐκ Πατρῶν τηλεγραφεῖ, καταγγέλλων ἐγκληματικὴν πρᾶξιν καὶ αἰτούμενος νὰ διαταχθῇ ἡ προσήκουσα ἀνάκρισις. Ὁ κ. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§92ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐν ταῖς συνεδριάσεσι τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τῆς ὁποίας ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς μειοψηφίας, ἐν πάσῃ δυνατῇ σπουδαιότητι καὶ σοβαρότητι ἀνεπτύχθησαν πλεῖσται ὅσαι γνῶμαι καὶ προτάσεις ἐπὶ διαφόρων ζητημάτων, ἀφορώντων εἰς τὴν ἐθνικὴν πρόοδον· ὁμολογῶ δὲ εὐχαρίστως, ὅτι πολλάκις μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ἀκούσω ἀναπτυσσομένας σοφὰς γνώμας καὶ ἰδέας κατὰ τὰς γενομένας ἐμβριθεστάτας τῷ ὄντι συζητήσεις ἐκείνας καὶ μελέτας. Μεταξὺ τῶν προταθέντων καὶ συζητηθέντων ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ζητημάτων ἐθίξαμεν καὶ τὸ ζήτημα τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ τοῦ ὁποίου ἀτυχῶς ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ κρατήσῃ σιγὴν ἀπόλυτον, χωρὶς νὰ δηλώσῃ εἰς τὰς ἑκάστοτε ἐξ ἑκατέρων τῶν πτερύγων γενομένας αὐτῇ παρατηρήσεις, τίνας σκέψεις καὶ μελέτας ἔχει ἐπὶ τοῦ μεγάλου τούτου ἐθνικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἴς τε τὸ παρὸν καὶ εἰς τὸ μέλλον τῆς χώρας· νομίζω δέ, ὅτι, ἐάν τις ἤθελε πειραθῆ νὰ συγγράψῃ τὴν εἰκόνα ἐν γενικαῖς γραμμαῖς τῆς σημερινῆς καταστάσεως, τῆς κοινωνικῆς καὶ πολιτειακῆς, βεβαίως ἤθελεν εὕρει ἐν πολλοῖς κλάδοις τῆς ἡμετέρας Πολιτείας νομοθετήματα καὶ μερίμνας παρὰ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων ἀξιολόγους, καὶ ἀξιεπαίνους προσπαθείας εἰς βελτίωσιν καὶ ἀνύψωσιν αὐτῶν· ἐὰν δὲ ἤθελε στρέψει τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τὴν Δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ θίξει τὸ μέγα τοῦτο ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ σήμερον ἑκατέρων τῶν ἡμισφαιρίων τὰς κοινωνίας καὶ πολιτείας, βεβαίως ἤθελεν οἰκτείρει ἡμᾶς, διὰ νὰ μὴ εἴπω βαρυτέραν λέξιν. Ἡ Δημοτικὴ ἐκπαίδευσις εὑρίσκεται παρ’ ἡμῖν, οὐ μόνον ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ ληφθέντα τελεσιουργὰ μέτρα καὶ τὴν θαυμασίαν καὶ ἐπιτυχῆ ἐργασίαν καὶ τὰς δαπάνας, τὰς γενομένας πρὸς τοῦτο παρὰ τοῖς ἄλλοις Ἔθνεσιν, ἐν ἐλεεινῇ καταστάσει, ἀλλ’ ἡ Δημοτικὴ ἐκπαίδευσις τῆς Ἑλλάδος, κρινομένη ἐν παραβολῇ καὶ πρὸς αὐτὰ τὰ ἀρτιγέννητα ὅμορα Κράτη ἐν τῇ χερσονήσῳ τοῦ Αἵμου, ἤθελεν εὑρεθῆ δυστυχῶς—καὶ τὸ ὁμολογῶ μετὰ θλίψεως ἀπὸ τούτου τοῦ βήματος—εἰς οἰκτροτάτην κατάστασιν· δὲν δυνάμεθα ν’ ἀντιμετωπίσωμεν οὔτε τοὺς Βουλγάρους αὐτούς, τοὺς χθὲς ἐκ τῆς δουλείας ἀναστηθέντας, οὐδ’ αὐτοὺς δυνάμεθα ν’ ἀντιμετωπίσωμεν, ὡς πρὸς τὴν κατάστασιν τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὡς πρὸς τὰ μέτρα, τὰ ληφθέντα, μετ’ ἐπιτυχεῖς μελέτας, παρ’ αὐτοῖς καὶ παρ’ ἡμῖν· δὲν ἀναφέρω τοὺς Ῥωμούνους, διότι θὰ ἦναι ἐντροπὴ νὰ ἀτενίσωμεν πρὸς τὰ ἐπιμελῶς ὠργανισμένα πρὸ χρόνων παρ’ αὐτοῖς Διδασκαλεῖα ἑκατέρων τῶν φύλων καὶ πρὸς τὰ τελειότατα αὐτῶν Δημοτικὰ Σχολεῖα. Καὶ αὐτοὶ οἱ Σέρβοι, οἱ χοιροβοσκοὶ ἐν εἰρωνείᾳ παρὰ πολλῶν ἀποκαλούμενοι, καὶ αὐτοὶ κινδυνεύουσι νὰ μᾶς ὑπερβῶσιν· ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω εὐχαρίστως, ὅτι τὰ Σχολεῖα, τὰ ὑπὸ τῶν ὁμογενῶν καὶ ἐξ ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας καὶ δαπάνης συντηρούμενα ἐν ταῖς κοινότησι, ταῖς ὑπὸ τὴν Τουρκίαν, κατὰ πολὺ ὑπερβαίνουσι τὰ ἐν Ἑλλάδι ὁμοταγῆ Δημοτικὰ Σχολεῖα· καὶ τοῦτο εἶναι εὐτύχημα ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικὴν καὶ κοινωνικήν. Μαρτυρεῖ δὲ, ὁποῖα θὰ ἦσαν ἐν τῷ ἡμετέρῳ ἀνεξαρτήτῳ Κράτει τὰ Σχολεῖα, ἂν ἐλαμβάνετο ἡ δέουσα πρόνοια παρὰ τῶν Κυβερνήσεων. Ἠκούσατε, οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ πολλάκις, ἐξ ἑκατέρων τῶν πτερύγων διαμαρτυρίας καὶ πικρὰς αἰτιάσεις παρὰ τῶν Ἀντιπροσώπων, ὅτι κοινότητες εὔποροι, κοινότητες ἔχουσαι εὐρὺ στάδιον κοινωνικῆς προόδου ὑπὸ διαφόρους ἐπόψεις, στεροῦνται τὸ παράπαν Σχολείων! πρωτεύουσαι δήμων, κωμοπόλεις πολυπληθεῖς στεροῦνται Σχολείων! ὅτι ἑκατοστύες παίδων μένουσιν ἄνευ πνευματικῆς καὶ ἠθικῆς μορφώσεως ἐπὶ μακρὸν, ἐπὶ ἔτη! Καὶ δὲν ἔχετε ἀνάγκην μαρτύρων· ἕκαστος ἐκ τῶν ἰδίων δύναται ἀσφαλῶς νὰ κρίνῃ· ἐὰν ῥίψητε ἓν βλέμμα εἰς τοὺς ὑποβληθέντας πίνακας τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἰς τοὺς ὁποίους εἶναι παρατεθειμέναι στατιστικαί τινες πληροφορίαι, ἀφορῶσαι εἰς τὴν Δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, θέλετε ἐκπλαγῆ τῷ ὄντι, πῶς εἶναι δυνατὸν, Κυβέρνησις, ἐπαγγελλομένη τὴν ἀναμόρφωσιν τῆς χώρας, νὰ διατελῇ εἰς τοιαύτην ἀδράνειαν, προκειμένου περὶ τόσον σοβαροῦ καὶ μεγάλου ἐθνικοῦ ζητήματος. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν, κύριοι Βουλευταὶ, ἐπὶ τῶν σχολικῶν ζητημάτων ἡ νομοθετικὴ ἐργασία, λαμβανομένη ὅπως ἐπὶ τῶν λοιπῶν κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ λειτουργοῦσα, νὰ θεραπεύσῃ ὑπαρχούσας ἀνάγκας εὐθὺς διὰ τῆς ψηφίσεως καὶ ἐφαρμογῆς ἑνὸς νόμου, βεβαίως τὸ πρᾶγμα καὶ ἡ θεραπεία ἔκειτο εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν· ἠδυνάμεθα, ὅποτε δήποτε ἠθέλομεν εὕρει πρόσφορον τὸν καιρὸν, νὰ ψηφίσωμεν τὸν περὶ βελτιώσεως τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως προσήκοντα νόμον, ὅπως νομοθετοῦμεν καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν κλάδων τῆς Διοικήσεως, καὶ νὰ ἀναμένωμεν ἀμέσως νὰ ἐπέλθῃ ἡ διόρθωσις τῶν κακῶς κειμένων· ἀλλ’ ἐπὶ τῶν σχολικῶν ζητημάτων, ἔχω καθῆκον νὰ σᾶς ὑπομνήσω, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ ψηφισθέντος νόμου χρήζει μακροῦ χρόνου καὶ πολυετοῦς ἐργασίας· ἐν τούτῳ δὲ κεῖται ἡ μεγάλη διαφορὰ: ἀπὸ τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία καὶ μία Κυβέρνησις, οἱαδήποτε, λάβῃ τὴν πρόνοιαν νὰ νομοθετήσῃ νόμον τινὰ, μέχρις ὅτου δυνηθῇ ὁ νόμος ἐκεῖνος νὰ λειτουργήσῃ καὶ νὰ ἐμφανισθῇ ἐνεργὸς, ἀπαιτεῖται πολυετὴς καὶ ἐνδελεχὴς ἐργασία, ἱκανὸν χρονικὸν διάστημα. Αὐτὴ εἶναι ἡ διαφορὰ τῶν σχολικῶν νόμων πρὸς τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι κανονίζουσι τοὺς λοιποὺς κλάδους τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας· π. χ. Θέλετε νὰ μεταβάλητε τὸ δασμολόγιον; ἀμέσως δι’ ἑνὸς νόμου μετεβλήθη, καὶ ἐπισταλὲν τοῖς τελώναις, ἐφηρμόσθη αὐθημερὸν ἄνευ κόπου. Θέλετε νὰ μεταβάλητε τὸν νόμον περὶ φόρου τοῦ καπνοῦ, τὰ καπνοκοπτεῖα; ἀμέσως ἐντὸς 5 μηνῶν τίθεται εἰς ἐνέργειαν ὁ νέος νόμος. Θέλετε νὰ μεταβάλητε ἕνα ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ; ἐντὸς δύο ἢ τριῶν μηνῶν μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου ὁ νόμος γίνεται πρᾶγμα. Ὅσον ὅμως ἀφορᾷ εἰς τοὺς σχολικοὺς νόμους, σᾶς ὑπενθυμίζω, ὅτι ἀπαιτοῦνται πολλὰ ἔτη καὶ πολλάκις πολλαὶ δεκαετηρίδες, μέχρις ὅτου οἱ ψηφισθέντες νόμοι, τιθέμενοι εἰς ἐνέργειαν, δυνηθῶσι νὰ λειτουργήσωσι καὶ φέρωσι τὸ ἐπιζητούμενον διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτῶν ἀποτέλεσμα. Καὶ τοῦτο διότι ἀπαιτεῖται χρόνος πρὸς μόρφωσιν τῶν κυρίων ὀργάνων τῆς ἐφαρμογῆς, τῶν διδασκάλων. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα καθῆκόν μου, νὰ ἐπιστήσω ἐπὶ βραχὺ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἵνα, εἰ καὶ βραδέως, τοὐλάχιστον γένηται ἔναρξις βελτιώσεως τοῦ κλάδου τούτου, τοῦ μεγάλου καὶ εἰς μεγάλα ἐθνικὰ καὶ κοινωνικὰ συμφέροντα ἀφορῶντος, τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἵνα, ἀπὸ τοῦδε ἀρχῆς γινομένης, μετὰ πάροδον ἐτῶν κατορθωθῇ ἐπὶ τέλους νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐποιήσαμεθα ἔναρξιν βελτιώσεως τῆς παρ’ ἡμῖν Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· πρέπει νὰ παρέλθῃ μία δεκαετία, ἀφ’ ὅτου ἐπιψηφισθῶσι τ’ ἀπαιτούμενα νομοθετήματα καὶ τεθῶσιν ἐν αὐστηρᾷ καὶ ἀκριβεῖ ἐφαρμογῇ, ὅπως δυνηθῆτε νὰ εἴπητε, ὅτι οἱ νόμοι δύνανται νὰ λειτουργήσωσιν ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου. Ἀλλὰ τίς εἶναι ἡ κατάστασις, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ προνοήσωμεν; Πρόκειται νὰ προνοήσωμεν περὶ νέου συστήματος ἐκπαιδευτικοῦ ἤδη; ἢ πρόκειται νὰ ἐργασθῶμεν πρὸς ἐφαρμογὴν ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος λειτουργοῦντος; Ἐὰν ἐπρόκειτο τὸ πρῶτον, βεβαίως ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐλαφροτέρα καθ’ ὅσον μελετᾷ, ἀσχολεῖται νὰ εὕρῃ τὸ προσφορώτερον πρὸς τὰς κοινωνικὰς ἡμῶν ἀνάγκας ἐκπαιδευτικὸν σύστημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ νὰ φέρῃ ἐπ’ αὐτοῦ τὰ πορίσματα τῶν μελετῶν αὐτῆς, ὅπως νομοθετηθῶσι καὶ τύχωσι περαιτέρω ἐφαρμογῆς. Ἀλλ’ ἐνταῦθα, κύριοι Βουλευταὶ, πρόκειται περὶ συστήματος ἐκπαιδευτικοῦ, λειτουργοῦντος καὶ τεθέντος εἰς ἐφαρμογὴν ἀπὸ 11 ἤδη ἐτῶν· ἀπὸ τοῦ 1878 ἐτέθησαν αἱ βάσεις, μετὰ μακρὰν μελέτην καὶ ἐμβριθῆ ἔρευναν τῶν σχολικῶν ἀναγκῶν. Ὑπουργοῦ ὄντος τοῦ ἀξιοτίμου ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἐμοῦ εἰσηγουμένου, ὡς διευθύνοντος τὸν κλάδον, ἐχαράχθησαν αἱ γενικαὶ γραμμαί, καθ’ ἃς ἔμελλον νὰ κανονισθῶσι τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ, καὶ ὀργανωθὲν συνέστη τὸ πρῶτον Διδασκαλεῖον, καθ’ ὃ ἐφεξῆς συνεστήθησαν κατὰ τὰς αὐτὰς βάσεις τρία ἕτερα. Αἱ βάσεις αὗται στηρίζονται ἐπὶ τῶν γενικῶν ἀρχῶν, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζονται πάντων τῶν πεπολιτισμένων Ἐθνῶν αἱ νομοθεσίαι· αἱ μὲν κοινότητες θὰ δαπανῶσι πρὸς συντήρησιν τοῦ Σχολείου, ἡ δὲ Κυβέρνησις θὰ δαπανᾷ καὶ θὰ προνοῇ περὶ μορφώσεως, ἐν ἐπιμελῶς ὠργανισμένοις καὶ ὑπὸ τοῦ Κράτους συντηρουμένοις Διδασκαλείοις, τῶν διδασκάλων, καὶ περὶ πεφωτισμένης ἐπιθεωρήσεως τῶν Σχολείων. Κατὰ τοῦτο, τὸ τότε διὰ νόμου τεθὲν σύστημα, καὶ κατὰ τὰς γενικὰς ταύτας γραμμὰς, συνεστήθησαν δύο κατ’ ἀρχάς, καὶ ἔπειτα ἕτερα δύο Διδασκαλεῖα, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ἓν μετά τινα χρόνον κατηργήθη, λόγῳ ἐλλείψεως προσωπικοῦ, καὶ λειτουργοῦσιν ἔκτοτε τὰ τρία. Τὸ σύστημα τοῦτο τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως στηρίζεται ἐπὶ τῆς θεμελιώδους ἀρχῆς, ὅτι ὁ διδάσκαλος δέον νὰ γένηται ἱκανὸς, οὐχὶ ὅπως μεταδώσῃ ἄνευ τινὸς μεθόδου καὶ ἀτάκτως γνώσεις τινάς, πρὸς ἀλλήλας ἀσχέτους, καὶ διδάξῃ τοὺς παῖδας ἐμπειρίας τινὰς, ἄνευ μορφώσεως καὶ ὅπως δήποτε, —τοιοῦτον ἄλλοτε ἦτο τὸ Σχολεῖον, πρὸ 30 ἢ καὶ 20 ἐτῶν, — ἀλλ’ ὅπως γένηται ἱκανὸς νὰ μορφώσῃ τὸ ἦθος δι’ ἐνισχύσεως καὶ ἐναρμονίου ἀναπτύξεως τῶν ἠθικῶν καὶ τῶν πνευματικῶν δυνάμεων, καὶ νὰ ἐμφυσήσῃ εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ σπουδαστοῦ, τοῦ μικροῦ παιδὸς, τὸν ἔρωτα πρὸς τὸ ἀγαθὸν καὶ πρὸς τὸ μανθάνειν, ὅστις, ἀναπτυσσόμενος ἐν τῷ ἐφεξῆς βίῳ, καθιστᾷ τὰ κεφάλαια τὰ μικρὰ τῶν γνώσεων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου ἀποκομίζει ὁ ἐξερχόμενος, εἰς τὸν μετέπειτα βίον καρποφόρα διὰ τῆς ἀναγνώσεως. Ἵνα ἐπιτευχθῇ τοῦτο, ἀπαιτεῖται, ὁ διδάσκαλος νὰ τύχῃ μορφώσεως πνευματικῆς ἐν εἰδικῷ Σχολείῳ, καὶ νὰ τύχῃ καὶ ἐνασκήσεως τῶν μεθόδων ἐκείνων, διὰ τῶν ὁποίων ἡ ἐπιστήμη διδάσκει, πῶς δύνανται νὰ μορφωθῶσι καὶ νὰ ἐμφυσηθῇ ὁ ἔρως τῆς φιλομαθείας καὶ ὁ ἔρως τῆς ἠθικῆς εἰς τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ. Ἑπομένως, διὰ νὰ ἔχητε διδάσκαλον, ὁ ὁποῖος νὰ δύνηται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς κοινωνικὰς ἀνάγκας, τὰς σημερινὰς, εἶναι ἀνάγκη, νὰ μορφωθῇ δι’ ἐπιμελοῦς ἀσκήσεως ἐν Διδασκαλείῳ. Ἀλλ’ ἔχομεν καθηγητὰς εἰδικοὺς καὶ ἱκανοὺς εἰς τὸ ἔργον τοῦτο, ὥστε, ὅταν ἠθέλομεν ἀποφασίσει νὰ συστήσωμεν τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν Διδασκαλείων, ἀμέσως νὰ δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν σύστασιν αὐτῶν; Νομίζω, ὅτι εἷς ἐκ τῶν λόγων, διὰ τοὺς ὁποίους κατηργήθη τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσσης, ἦτο ἡ ἔλλειψις ἱκανοῦ προσωπικοῦ. Ἀλλὰ καὶ τὰ ὑπάρχοντα καὶ λειτουργοῦντα σήμερον Διδασκαλεῖα, δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὡς ἐκ τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ προσωπικοῦ, ἥκιστα πληροῦσι τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν συνέστησαν. Διότι ἀνάγκη ἐπιστημονικῆς μορφώσεως ἐπιμελῶς τῶν καθηγητῶν τῶν Διδασκαλείων. Ἐὰν δὲ, καθ’ ἃ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὰ 2 ἑκατομμύρια τῶν κατοίκων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου χρήζωσι δέκα τοὐλάχιστον Διδασκαλείων, κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ὑπολογιζομένων 200,000 κατοίκων πρὸς ἓν Διδασκαλεῖον, ὑπολογιζομένων ὡς ἀναγκαίων τριῶν εἰδικῶν καθηγητῶν δι’ ἕκαστον τούτων, διὰ τὰ 10 Διδασκαλεῖα ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μορφώσωμεν 30 καθηγητὰς ἐπιστήμονας τῆς παιδαγωγικῆς καὶ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τῶν νεωτέρων μεθόδων, καθ’ ἃς εὐκόπως δύναται νὰ μορφωθῇ ἡ ἁπαλὴ ἡλικία. Ἀνάγκη λοιπὸν, νὰ προνοήσωμεν καὶ ἀποστείλωμεν κατὰ μικρὸν εἰς τὰ Γερμανικὰ Πανεπιστήμια 30 τοὐλάχιστον νέους, ἵνα μορφωθῶσι καθηγηταὶ Διδασκαλείων. Ἀλλ’ εἰς πάσας τὰς Ἐπικρατείας τὰς πεπολιτισμένας, ἐν αἷς λειτουργεῖ τὸ σύστημα τοῦτο, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἠρύσθημεν τὰς βάσεις τότε, ὅτε καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κλάδον, ἀπεδείχθη ὅτι καὶ ἐν χώραις ἐν αἷς λειτουργοῦσι τὰ ἄριστα Διδασκαλεῖα, εἶναι ἀδύνατον νὰ εὐδοκιμήσῃ ἡ Δημοτικὴ ἐκπαίδευσις πρακτικῶς, ἐὰν μὴ ἀγρύπνως παρακολουθῶσι τὴν ἐσωτερικὴν λειτουργίαν τοῦ Σχολείου Ἐπιθεωρηταὶ, δυνάμενοι νὰ ἐμψυχόνωσι τὸν διδάσκαλον, ἀποθαῤῥυνόμενον ἑκάστοτε ἀπὸ τὰ κοινωνικὰ προσκόμματα, καὶ νὰ διδάσκωσιν αὐτὸν, καὶ νὰ ἀσκῶσιν αὐτὸν ἐνίοτε, ὁσάκις ἤθελε παρουσιασθῆ ἀνάγκη, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν μεθόδων· οἱ νεαροὶ διδάσκαλοι, ἐξερχόμενοι τοῦ Διδασκαλείου, χρήζουσι διηνεκοῦς ἐπιτηρήσεως καὶ πεφωτισμένης ἐνισχύσεως ἐν τῷ ἔργῳ. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι, καὶ ἂν συστήσωμεν τελειότατα τὸν ὀργανισμὸν Διδασκαλείων, καὶ, ἐὰν ἐπιμελέστατα ἐπιδιώξωμεν τὴν μόρφωσιν τοῦ διδασκάλου, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπιτύχωμεν καρποφόρον σύστημα Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν μὴ ὀργανώσωμεν καὶ σύστημα ἐπιθεωρήσεως τῶν Σχολείων ἐξ εἰδικῶν περὶ τὰ παιδαγωγικὰ ἀνδρῶν, πρὸς τοῦτο δι’ ἐπιστημονικῆς μορφώσεως παρεσκευασμένων. Ἐὰν λοιπὸν ἔχωμεν ἀνάγκην 30 καθηγητῶν εἰδικῶν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ συστήσωμεν, ὅταν δυνηθῶμεν νὰ τὰ συστήσωμεν, καὶ δέκα Διδασκαλεῖα, ὅσα εἶναι τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης πρὸς μόρφωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, βεβαίως ἔχομεν ἀνάγκην ἑτέρων 30 ἢ καὶ 40 ἐπιστημόνων, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ ἀναθέσωμεν κατὰ νομοὺς καὶ κατ’ ἐπαρχίας τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν Σχολείων. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τούτου ὑπέστη πολλὰς δοκιμασίας καὶ ἐν Βελγίῳ καὶ ἐν Πρωσσίᾳ, καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ τελευταῖον, καὶ ἡ πεφωτισμένη πεῖρα τῶν λαῶν ἐκείνων καὶ τῶν Κυβερνήσεων ἐκείνων, αἵτινες ἐφήρμοσαν τὸ σύστημα τοῦτο, πρόκειται ἡμῖν ἄριστος ὁδηγὸς περὶ τοῦ πρακτέου· δὲν ἔχομεν ἀνάγκην ἡμεῖς νὰ διανοίξωμεν τὴν ὁδὸν διὰ πειραμάτων· ἤδη ἐπὶ τῶν δεδομένων δυνάμεθα νὰ μορφώσωμεν ὡρισμένην γνώμην, καὶ κατ’ αὐτὴν ἄνευ φόβου ἀποτυχίας νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ μεγάλου τούτου ἔργου. Λοιπὸν ἔχομεν ἀνάγκην 30 καθηγητῶν εἰδικῶν, —δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ἵνα μὴ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον,—πρὸς σύστασιν δέκα τουλάχιστον Διδασκαλείων, ὅσα εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα πρὸς μόρφωσιν τοῦ λαοῦ· ἔχομεν ἀνάγκην καὶ 30 ἢ 40 Ἐπιθεωρητῶν, ἐπιστημονικῶς καὶ πρακτικῶς μεμορφωμένων περὶ τοὺς κλάδους τῆς παιδαγωγικῆς, ἐξησκημένων ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ, οἱ ὁποῖοι νὰ μᾶς χρησιμεύσωσι πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ σχολικοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον μᾶς διέπει. Σκοπεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ μεταβάλῃ σύστημα; σκοπεῖ νὰ ὑποβάλῃ πρακτικώτερόν τι κατ’ αὐτὴν σύστημα ἐκπαιδεύσεως, μὴ χρῆζον τῆς μορφώσεως διδασκάλου; Πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ κειμένου συστήματος. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον Κυβέρνησίς τις σήμερον νὰ πράξῃ ἄλλως ἢ ὅ,τι ἔπραξαν οἱ πολλῷ ἡμῶν σοφώτεροι ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ. Ἑπομένως ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐμμένει καὶ ἐκύρωσεν ἤδη διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ 1878 λειτουργεῖ. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο ὑποθέτει τὴν ὕπαρξιν λιτότατα τῶν ἀνδρῶν τῶν ἐπιστημόνων, ἀληθῶς μεμορφωμένων, περὶ τῶν ὁποίων σᾶς ὡμίλησα. Τὰ ὑπάρχοντα Διδασκαλεῖα εἶναι τοσοῦτον ἀνεπαρκῆ, ὥστε δὲν δύνανται νὰ πληρώσωσιν οἱ ἐξ αὐτῶν ἐξερχόμενοι διδάσκαλοι τὰ κενὰ, τὰ ὁποῖα ἀνοίγει ἐν τῷ κλάδῳ κατ’ ἔτος ὁ θάνατος καὶ ἄλλαι βιωτικαὶ περιπέτειαι μεταξὺ τῆς φάλαγγος τῶν διδασκάλων. Ἔχομεν 1700 διδασκάλους· ἐξ αὐτῶν κατ’ ἔτος, λόγῳ γήρατος ἢ νόσου, ἢ οἱασδήποτε ἄλλης βιωτικῆς ἀνάγκης, ἀποχωροῦσιν ὀγδοήκοντα ἢ ἑκατὸν, κατὰ τὴν ἀναλογίαν, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ ἀλλαχοῦ. Πόσους διδασκάλους ἀπέλυσαν τὰ ὑπάρχοντα τρία Διδασκαλεῖα πέρυσι; Μόνον τεσσαράκοντα ἑπτά. Παρατηρεῖτε, ὅτι οὔτε τὸ ἥμισυ τοῦ ὑπολογιζομένου ἀριθμοῦ τῶν ἀποχωρούντων κατ’ ἀνάγκην κατ’ ἔτος διδασκάλων δὲν δύνανται ν’ ἀναπληρώσωσιν. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν δύνανται ν’ ἀναπληρώσωσι τὸ ἥμισυ τῶν ἀποχωρούντων διδασκάλων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συστήσωμεν καὶ ἄλλα Σχολεῖα εἰς δύο χιλιάδας κοινότητας, αἱ ὁποῖαι στεροῦνται τοιούτων παντελῶς; Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναπληρώσωμεν διδασκάλους εἰς τὰ 800 Γραμματοδιδασκαλεῖα, ἐν οἷς λειτουργοῦσιν ὡς διδάσκαλοι ἄνθρωποι ἄγνωστον, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, προελεύσεως, ἄνευ οὐδενὸς τίτλου, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐγγυήσεως; Ἀλλ’ ἡ στατιστικὴ τοῦ 1879 μαρτυρεῖ, ὅτι ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον εἰσὶν ἐντελῶς ἀγράμματοι ἐν τῷ Βασιλείῳ. Προδήλως λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ὑπέχει βαρυτάτην εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Ἔθνους, ἀναβάλλουσα νὰ ἐργασθῇ δραστηρίως περὶ τοῦ μεγάλου τούτου ζητήματος. Τὰ τρία λοιπὸν ὑπάρχοντα Διδασκαλεῖα δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς πλήρωσιν τῶν κενῶν· ἐὰν μάλιστα πρόκηται νὰ ἐπεκταθῇ ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, καθ’ ὅ ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις ὕψιστον, τὸ μέγιστον, τὸ ὁποῖον ἔχει, εἰς τὸ ὁποῖον συγχωνεύονται ἴσως πᾶσαι αἱ μέριμναι, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχῃ Ἑλλήνων Κυβέρνησις, καὶ μάλιστα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἀνέγραψεν ὡς πρόγραμμα τὴν ἀναμόρφωσιν τοῦ τόπου, οὐδὲ δέκα Διδασκαλεῖα δὲν θὰ ἀρκέσωσιν εἰς μόρφωσιν τοῦ ἀπαιτουμένου ἀριθμοῦ διδασκάλων. Ἀφοῦ δ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει κατὰ διάνοιαν νὰ μεταβάλῃ τὸ ὑπάρχον σύστημα, τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος λειτουργοῦντος, ἀπολύτως ἀναγκαίως ἐπιβάλλεται ἡ μόρφωσις 30 διδασκάλων καὶ 30 τοὐλάχιστον ἕως 40 ἐπιθεωρητῶν κατ’ ἐπαρχίας καὶ νομούς. Πῶς δικαιολογεῖ ἑαυτὴν ἡ Κυβέρνησις, σιωπῶσα, ἀφοῦ ἐπὶ 7 ἤδη ἔτη κυβερνᾷ τὸν τόπον καὶ ἀφοῦ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ προεδρευομένη, διὰ πράξεώς της ἐκύρωσεν, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο θ’ ἀκολουθήσῃ;—διότι ἐπ’ αὐτῆς συνέστη τὸ Διδασκαλεῖον Πελοποννήσου κατὰ τὸ 1880.—Δὲν εἶναι σπουδαῖον, δὲν εἶναι σοβαρὸν, καθ’ ἡμέραν νὰ ὑψῶνται φωναὶ ἀπελπιστικαὶ ἀπὸ τοῦ λαοῦ περὶ Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁ δὲ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς νὰ σιωπᾷ, οὐδὲ νὰ ἀπαντᾷ, τί σκέπτεται, ἢ τί μελετᾷ, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ λατομείου τῆς Κυπαρισσίας, ἢ τοῦ λαχείου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, καὶ οὐχὶ περὶ τῆς θεραπείας τοῦ μεγίστου κακοῦ τῆς ἀμαθείας, ἡ ὁποία εἶναι ἡ κεκρυμμένη ῥίζα ὅλων τῶν κοινωνικῶν ἀνωμαλιῶν, τὰς ὁποίας γινώσκει ἕκαστος ἐξ ἡμῶν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν εἰρηνικῶν ἔργων, τοῦ ἐμπορίου, τῆς βιομηχανίας τῆς γεωργίας, τῆς κτηνοτροφίας, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν κοινωνικὴν τοῦ ἐγκλήματος, τὸ ὁποῖον ὕψωσε τοσοῦτον θρασεῖαν τὴν κεφαλήν; Ποία νομίζετε, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ λαοῦ, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τὴν τελευταίαν στατιστικὴν τοῦ 1879; Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι 1,200,000 ἢ 1,300,000 σημειοῦνται ὡς ἀναλφάβητοι κάτοικοι τοῦ Βασιλείου καὶ συνταγματικοὶ πολῖται τοῦ μεγαλωνύμου τούτου Ἔθνους. Καὶ ἐν τοιαύτῃ ζοφώδει ἀμαθείᾳ διατελοῦντος τοῦ λαοῦ, πῶς ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκει ὀρθὸν νὰ σιωπᾷ, προκαλουμένη μάλιστα; Καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο, ἐπαναλαμβάνω, περὶ λήψεως μέτρων, τὰ ὁποῖα εὐθὺς ὡς ληφθῶσι, δύνανται νὰ λειτουργήσωσι, μικρὸν τὸ κακόν· πάντες οἱ λοιποὶ νόμοι, οἱ μὴ σχολικοί, δύνανται νὰ μεταβληθῶσιν εὐθὺς, ὡς παραστῇ ἡ ἀνάγκη, καὶ νὰ λειτουργήσωσιν ἀμέσως. Ἀλλὰ, προκειμένου περὶ σχολικῶν νόμων, πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πρέπει νὰ παρέλωσι πολλαὶ δεκαετηρίδες, ὥστε οἱ ψηφιζόμενοι νόμοι νὰ φέρωσιν ἀποτελέσματα ἐκ τῶν ἐπιδιωκομένων ὑπ’ αὐτῶν· π. χ. ἵνα μορφώσωμεν τοὺς 30 καθηγητάς, τοὺς 30 ἢ 40 ἐπιθεωρητάς, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖοι, πόσα ἔτη ἀπαιτοῦνται, ἵνα μορφωθῶσιν ἐπιστήμονες, ἀποστελλόμενοι εἰς Εὐρώπην; Βεβαίως θὰ ἀπαιτῶνται πέντε ἢ δέκα ἔτη. Μετὰ 10 ἔτη, κύριοι Βουλευταὶ, θὰ δυνηθῆτε νὰ συστήσητε ἅπαντα τὰ Διδασκαλεῖα. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑμῶν ἐπὶ τοῦ μεγάλου τούτου ζητήματος, ὅτι χρεία εἶναι, νὰ ληφθῇ τοὐλάχιστον πρόνοια περὶ ἐνάρξεως τοῦ ἔργου, ὥστε, ὅταν ἔλθῃ καιρὸς, νὰ ἔχωμεν τὰ μέσα νὰ προθῶμεν, διότι σήμερον δὲν τὰ ἔχομεν. Ἐπὶ 5 ἢ 10 ἔτη, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θὰ διατελῇ εἰς οἵαν καὶ σήμερον καὶ χείρονα κατάστασιν, διότι καθ’ ἡμέραν ἀποθνήσκουσιν οἱ διδάσκαλοι, ἢ ἐξ ἄλλων βιωτικῶν ἀναγκῶν ἀποσύρονται. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐκτὸς τοῦ λόγου τούτου, σήμερον, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ ἀποτίσεως τῶν ὀφειλομένων ὑπὸ τῶν δήμων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐκ προκαταβολῶν μισθῶν διδασκάλων, οἱ δῆμοι ἐκαθάρισαν ἐντελῶς τὰς ὑποχρεώσεις των πρὸς τὸ Δημόσιον. Ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον, καὶ ὡς Βουλευταὶ καὶ ὡς ἀντιπρόσωποι τῶν κοινοτήτων, νὰ σᾶς ἐρωτήσωμεν, κ. Ὑπουργὲ, τί σκέπτεσθε; Πῶς ἐπιβάλλετε εἰς ἡμᾶς δαπάνην 2,800,000 δραχ. κατ’ ἔτος εἰς μισθοὺς διδασκάλων, μὴ ἔχοντες μεμορφωμένους, καθ’ ὃ ἔχετε ἐκ τοῦ νόμου καθῆκον, διδασκάλους, μηδὲ φροντίζοντες νὰ καταρτίσητε τοιούτους, εἰς τοὺς ὁποίους νὰ ἐμπιστευώμεθα ἡμεῖς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν τέκνων μας; Ἐὰν ὑπολογίσητε, κύριοι Βουλευταὶ, ἀπὸ τοῦ 1879, τί ἐδαπανήθησαν ὑπὸ τῶν κοινοτήτων εἰς συντήρησιν τῶν Σχολείων, θέλετε εὕρει, ὅτι 15 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα κατεβλήθησαν κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, καὶ 7,000,000, τὰ ὁποῖα καταβάλλονται καὶ θὰ καταβληθῶσι διὰ τοῦ χθὲς ψηφισθέντος παρ’ ἡμῶν νόμου, τὸ ὅλον 22,000,000 κατέβαλον μέχρι τοῦδε αἱ κοινότητες, ἵνα ἔχωμεν τὴν ζοφώδη ταύτην ἀμάθειαν, ἡ ὁποία κατακλύζει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν πρόκειται, Κύριοι, μόνον περὶ ὀλίγων χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἑκατομμυρίων. Κατ’ ἔτος εἰσφέρουσιν αἱ κοινότητες πρὸς συντήρησιν τῶν Σχολείων 2,800,000 δραχμῶν· διατί; Διὰ νὰ μένωσι τὰ τέκνα των ἐν ἀμαθείᾳ καὶ ἀγραμματοσύνῃ! Ἡ ὁλικὴ δαπάνη, ἡ σήμερον γινομένη πρὸς συντήρησιν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων τοῦ Κράτους, ἀνέρχεται εἰς 2,727,627 δραχμάς. Ἐκ τῆς ὁλικῆς ταύτης δαπάνης, αἱ μὲν κοινότητες, οἱ δῆμοι δηλαδὴ, εἰσφέρουσι 2,112.655, τὸ δὲ Κράτος 625,000, ἐγγράφει δὲ φέτος, ἀντὶ τούτου τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπαραιτήτως πρέπει νὰ πληρωθῇ, ἐὰν τὰ Σχολεῖα δὲν ἦναι ἀπολύτως κεκλεισμένα, μόνον 300,000. Ἐρωτῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, τί ὀφείλομεν ἡμεῖς, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ ὁποῖος καταθέτει 85 ἑκατομμύρια εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τί ὀφείλομεν ἡμεῖς, νὰ δαπανῶμεν δύο ἥμισυ ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ ἱδρῶτος ἡμῶν, σεῖς δὲ νὰ μὴ μᾶς δίδητε, καθ’ ἣν ἔχετε βαρυτάτην ὑποχρέωσιν, τὸ ὄργανον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ μορφώσωμεν τὰ τέκνα ἡμῶν καὶ θὰ βελτιώσωμεν τὴν κοινωνίαν; Τί σκέπτεσθε περὶ τοῦ ζητήματος τούτου; Εἶναι καιρὸς νὰ λύσητε τὴν ἀνεξήγητον σιωπήν. Καὶ ταύτην τὴν ἔννοιαν ἔχει ἡ ὁμογνωμόνως ὑπὸ τῆς ὁλοψηφίας, ἵνα εἴπω οὕτω, τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀποταθεῖσα σύστασις εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῆς ὑποβληθείσης ἀρτίως ἐκθέσεως αὐτῆς. Πάντα τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐνόμισαν καθῆκόν των, νὰ ὑπενθυμίσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν μεγάλην εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔχει, παραμελοῦσα τὸν κλάδον τοῦτον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου, εἶπον ὅτι ἐξαρτᾶται τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἐν τούτοις ἐρωτᾶται ὁ κ. Ὑπουργὸς, διατὶ εἶναι τὸ Σχολεῖον ἐκεῖνο κεκλεισμένον; δὲν ἀπαντᾷ: Ἐρωτᾶται, διατὶ νὰ ὑπάρχωσι χίλια Γραμματοδιδασκαλεῖα, ἐν οἷς διδάσκουσιν οἱ ἀγράμματοι; δὲν ἀπαντᾷ. Ἐρωτῶμεν, ἐὰν σκέπτησθε νὰ συστήσητε Διδασκαλεῖα νέα· δὲν ἀπαντᾶτε. Ἀλλ’ ὀφείλετε, κύριοι Ὑπουργοὶ, ν’ ἀπαντήσητε. Ἐρωτᾷ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀκαρνανίας βουλευτὴς κ. Σακελλαρόπουλος, διατὶ δὲν τίθεται εἰς ἐνέργειαν ὁ νόμος περὶ ἀναγκαστικῆς φοιτήσεως, ὁ ὁποῖος εἶναι κεκυρωμένος ἀπὸ χρόνων; οὐδεμία ἀπάντησις· ἢ «δὲν ἔχομεν Σχολεῖα, ἀπαντᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ ἀφοῦ δὲν ἔχομεν Σχολεῖα πῶς θὰ τιμωρήσωμεν τοὺς γονεῖς, τοὺς μὴ στέλοντας τὰ τέκνα των εἰς τὸ Σχολεῖον;» Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἔχετε Σχολεῖα, πῶς δὲν μεριμνᾶτε περὶ μορφώσεως διδασκάλων; καὶ ἵνα μορφώσητε διδασκάλους, πῶς ἀναβάλλετε νὰ φροντίσητε περὶ μορφώσεως καθηγητῶν Διδασκαλείων; Ἀλλ’ οἱ καθηγηταὶ τῶν Διδασκαλείων, ἵνα γίνωσιν ἄξιοι νὰ μορφώσωσι τοὺς διδασκάλους, ὅπως λειτουργήσῃ τὸ παρὸν σύστημα, πρέπει νὰ μορφωθῶσιν αὐτοὶ πρῶτοι. Διατὶ δὲν ἀναγράφετε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τὴν ἀνάλογον πίστωσιν, ὅπως ἐξαποστείλητε εἰς τὴν Εὐρώπην ἱκανὸν ἀριθμὸν, ὥστε ἐντὸς βραχέος χρόνου νὰ ἔχητε τὸ ἀναγκαῖον προσωπικὸν διὰ τὴν μόρφωσιν τῶν διδασκάλων καὶ τὴν σύστασιν τῶν Διδασκαλείων; Οὐδεμία ἀπάντησις. Κατὰ τὸν ὑποβληθέντα πίνακα, ὁ ὁποῖος, ὑποθέτω, ὅτι ἔχει κατὰ προσέγγισιν ἀκρίβειάν τινα, οἱ μαθηταὶ οἱ ἐν τοῖς Σχολείοις, τοῖς λεγομένοις Σχολείοις, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ πλεῖστα εἶναι ἀνάξια καὶ τοῦ ὀνόματος Σχολείων, οἱ ἐν τοῖς σήμερον Σχολείοις φοιτῶντες συμποσοῦνται εἰς 97,761. Ἀλλὰ, κατὰ τὰς ἀναλογίας, αἱ ὁποῖαι παρ’ ἅπασι τοῖς πεπολιτισμένοις Κράτεσι κρατοῦσι, τὸ ἓν πέμπτον τοῦ πληθυσμοῦ ὑποτίθεται, ὅτι εἶναι τῆς ἡλικίας, τῆς ἐχούσης ἀνάγκην σχολικῆς ἐπικουρίας· δηλαδὴ ἡ ἀπὸ τοῦ 6ου μέχρι τὸν 12ου ἔτους. Ἂν λοιπὸν οὕτως ὑπολογίσωμεν, πρέπει νὰ ἔχωμεν 259,000 παῖδας, ἔχοντας χρείαν τοῦ Σχολείου· 259,000 ἄῤῥενες καὶ θήλεις εἶναι σήμερον εἰς τὴν ἡλικίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ διαπαιδαγωγῆται ὁ ἄνθρωπος. Ἐκ τῶν 259,000 πόσοι φοιτῶσι; Μόνον 70,000· 180,000 λοιπὸν, ἢ 100,000, ἢ 80,000 παίδων μένουσιν εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, ἄνευ Σχολείου, στενάζοντες ἐν τῷ σκότει τῆς ἀμαθείας, καὶ προεξοφλοῦντες τὴν κοινωνικὴν εὐημερίαν ἐν τῷ μέλλοντι. Καὶ ὅμως οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐν γαλήνῃ συνειδήσεως σιωπῶσιν, ἢ σεμνύνονται, ὅτι μεγαλουργοῦσιν ἐν τῇ κυβερνήσει τῆς χώρας. Ποῦ ἠκούσθη, Κύριοι, ἰσχυούσης καθολικῆς ψηφοφορίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ κατὰ τὸν 19ον αἰῶνα λήγοντα, νὰ ἀφίνητε τόσῳ ἠμελημένην τὴν Δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ νὰ μένωσιν 80,000 τέκνων τοῦ λαοῦ ἐῤῥιμμένα εἰς τὴν τύχην, εἰς τὰς ὁδούς; Τί νομίζετε δέ; Κατὰ τὴν στατιστικὴν, ἣν σᾶς εἶπον, τὴν γενομένην κατὰ τὸ 1879 ἔτος, 1,093,432 εἶναι παντελῶς ἀναλφάβητοι· γινώσκουσι δὲ γράμματα οἱαδήποτε, εἰς τοὺς ὁποίους ἐννοεῖται ὑπολογίζονται καὶ οἱ δυνάμενοι νὰ θέσωσι τὴν ὑπογραφήν των ἐκ τοῦ προτύπου τούτου Βασιλείου, τοῦ μέλλοντος νὰ δράσῃ εἰς τὴν Ἀνατολὴν, 318,000 μόνον· τόσοι μόνον ἐγγράμματοι, τυχόντες τῶν ἐμπειρικῶν ἐκείνων γνώσεων, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δύνανται νὰ γράφωσι καὶ νὰ ἀναγινώσκωσιν. Ἀλλὰ τὸ Σχολεῖον σήμερον, κατὰ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους πρόκειται καὶ ὀφείλει νὰ ζήσῃ ἡ νεωτέρα κοινωνία, καὶ ὑπὸ τοὺς ὁποίους ζῇ, δὲν ἔχει σκοπὸν τὴν μετάδοσιν τῶν ἐμπειριῶν γνώσεων, τοῦ γράφειν καὶ τοῦ ἀριθμεῖν καὶ τοῦ ἀναγινώσκειν ψιττακιστεί. Σήμερον οὐδὲ ἡ μετάδοσις, ἄνευ ἐσωτερικοῦ εἱρμοῦ πολλῶν γνώσεων καὶ ἄνευ κέντρου ἐπὶ τῆς βουλήσεως τοῦ παιδὸς, τίθεται ὡς σκοπὸς τοῦ Σχολείου. Τὸ Σχολεῖον σήμερον πρέπει νὰ ἦναι μορφωτικὸν τοῦ χαρακτῆρος καὶ τοῦ πνεύματος. Ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν δὲν ἐμπνεύσητε εἰς τὸν ἐν τοῖς Σχολείοις σπουδάζοντα τὸν ἔρωτα τὸν φυσικὸν τῆς φιλομαθείας, ἵνα εἰσερχόμενος ἔπειτα εἰς τὸν κόσμον δυνηθῇ ἐν τῷ βίῳ νὰ συνεχίσῃ δι’ ἐνδελεχοῦς ἀναγνώσεως τὴν μόρφωσιν τοῦ Σχολείου, ἀδύνατον νὰ καταστῶσιν οἱ πολῖται μέλη τῆς κοινωνίας τοιαῦτα, οἷα ἀπαιτοῦσιν αἱ ἀνάγκαι τῆς νεωτέρας κοινωνίας καὶ ὁ ἐπαγγελματικὸς βίος. Σήμερον πάντως χρῄζει κεφαλαίου γνώσεων, ἐν τῷ Σχολείῳ εὐσκόπως μεταδιδομένων· αὐτὸς ὁ γεωργός, αὐτὸς ὁ κτηνοτρόφος καὶ ὁ βιομήχανος ἔχουσιν ἀνάγκην γνώσεων σήμερον, ὅπως μετέλθωσι καρποφόρως τὸ ἐπάγγελμα αὐτῶν· ἀλλ’ ὅπως καταστῇ ἱκανὸς ὁ διδάσκαλος πρὸς τοιαύτην τινὰ διδασκαλίαν, ῥυθμιστικὴν τοῦ ἤθους καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ μαθητοῦ, εἶναι ἀνάγκη, ἐπαναλαμβάνω, νὰ διδαχθῇ ἐπιμελῶς ἐν εἰδικοῖς Σχολείοις, καὶ νὰ ἀσκηθῇ πρακτικῶς, οὐχὶ μόνον διὰ τῆς μεταδόσεως τῶν θεωρητικῶν γνώσεων, ἀλλὰ καὶ διὰ τῆς πρακτικῆς διδασκαλίας τῶν μεθόδων, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐπιδράσῃ λυσιτελῶς ἐπὶ τῆς ψυχῆς τοῦ νέου πολίτου καὶ νὰ καταστήσῃ αὐτὸν ἱκανὸν νὰ γίνῃ χρήσιμον μέλος τῆς κοινωνίας καὶ πολίτης ἔντιμος, κατὰ τοὺς κανόνας καὶ τοὺς νόμους τῆς παιδαγωγικῆς. Ἑπομένως εἰς ἕκαστον Διδασκαλεῖον πρέπει νὰ ἔχητε δύο τοὐλάχιστον παιδαγωγικοὺς ἄνδρας, μεμορφωμένους ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις καὶ ἐν τοῖς Διδασκαλείοις τῆς Εὐρώπης, οἱ ὁποῖοι νὰ δύνανται νὰ μορφώσωσι τὸν διδάσκαλον ἱκανὸν πρὸς τὸ χαλεπὸν τοῦτο ἔργον, καὶ συνάμα νὰ ὑποβάλητε τὰ Σχολεῖα ὑπὸ τὸν διηνεκῆ καὶ πεφωτισμένον ἔλεγχον καὶ τὴν ἀδιάλειπτον ἐποπτείαν Ἐπιθεωρητοῦ, ἐπιμελουμένου τῆς ὀρθῆς τῶν μεθόδων καὶ τῆς αὐστηρᾶς τοῦ προγράμματος τοῦ Σχολείου ἐφαρμογῆς, καθοδηγοῦντος καὶ διδάσκοντος, ἐν ἀνάγκῃ, καὶ ἐνισχύοντος τὸν διδάσκαλον ἐν τῷ ἔργῳ. Σχολεῖα, ἔχοντα καὶ ἱκανοὺς διδασκάλους, ἀπεδείχθη, ὅτι ὀλιγίστους ἀποφέρουσι καρπούς, ἂν μὴ διατελῶσιν ὑπὸ αὐστηρὰν ἐπιθεώρησιν. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐφέτος, ὅπως δυνηθῇ κατά τι νὰ μειώσῃ τὴν βαρεῖαν εὐθύνην, ἣν ἔχει, ἀφίνουσα τὰ Σχολεῖα τοῦ Κράτους ἄνευ ἐπιθεωρήσεως καὶ μὴ προνοήσασα ἐγκαίρως νὰ παρασκευάσῃ εἰδικὰ ὄργανα τῆς ἐπιθεωρήσεως, δυνάμενα νὰ ἐπιτελέσωσι καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο, κατέφυγεν εἰς τί νομίζετε; κατέφυγεν εἰς τὸν νόμον τοῦ 1836, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκανονίζετο κατὰ τὰς τότε κρατούσας ἰδέας ἀμυδρά τις ἐπιθεώρησις τῶν Σχολείων ἄνευ ἀποτελέσματος, ἀνατιθεμένη εἰς τοὺς ὁμοτέχνους, τοὺς κατὰ νομοὺς δημοδιδασκάλους· ἀπέστειλεν δέ, κατὰ τὰς ὑποβληθείσας εἰς τὴν Βουλὴν ἐκθέσεις, 12, 20, δὲν ἠξεύρω πόσους νομαρχιακοὺς δημοδιδασκάλους Ἐπιθεωρητὰς κατὰ νομούς, καὶ κατὰ τύπους ἐγένετο ἡ ἐπιθεώρησις τῶν Σχολείων. Ἐὰν εἴχετε καιρὸν νὰ δώσητε προσοχήν, ἐὰν ἀναγνώσητε σελίδας τινὰς ἐκ τῆς ὑποβληθείσης ταύτης ἐκθέσεως, ἠθέλετε οἰκτείρει τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ διευθύνοντες τὰ τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὰ Σχολεῖα. Ἀλλὰ πρὸ πάντων ἠθέλετε οἰκτείρει τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται τὸ Ὑπουργεῖον, κρίναν εὔλογον καὶ σπουδαῖον, νὰ μεταχειρισθῇ ὁμοιοβάθμους τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν μόρφωσιν δημοδιδασκάλους εἰς ἐπιθεώρησιν τῶν Σχολείων τῆς περιφερείας αὐτῶν, μετὰ κόπου δυναμένους νὰ ἐπιβληθῶσι καὶ νὰ ἀναγνωρισθῶσι παρὰ τῶν συναδέλφων αὐτῶν. Δύνασθε νὰ συμπεράνητε ὁποία τις ἐγένετο ἡ ἐπιθεώρησις, καὶ τίνες οἱ καρποὶ αὐτῆς. Ἐπειδὴ λοιπόν, καθ’ ἃ εἶπον ὑμῖν, κατεπείγουσα εἶναι ἡ ἀνάγκη τῆς μορφώσεως εἰδικῶν καθηγητῶν Διδασκαλείων καὶ εἰδικῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὅπως λειτουργήσῃ καρποφόρως τὸ ἤδη ἀπὸ τοῦ 1878 λειτουργοῦν σύστημα τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀδυσωπήτως ἐπιβάλλεται ἡ ἀνάγκη νὰ μορφώσωμεν 60 ἕως 70 τοιούτους ἐπιστήμονας παιδαγωγικούς, ἀποστέλλοντες κατ’ ἔτος νέους, διὰ διαγωνισμοῦ ἐκλεγομένους, εἰς τὴν Εὐρώπην, ἰδίως εἰς τὴν Γερμανίαν, τὸ Βέλγιον καὶ τὴν Ἑλβετίαν. Φρονῶν δέ, ὅτι ἐκπληρῶ τὸν πόθον πάντων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἑκατέρας τῶν πτερύγων, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλλω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου κανονίζονται τὰ τῆς ἀποστολῆς εἰς Εὐρώπην 10 ἢ 12 κατ’ ἔτος νέων, πρὸς μόρφωσιν αὐτῶν ὡς καθηγητῶν Διδασκαλείων, καὶ ὡς εἰδικῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ σύστασις τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁμοψήφως παρὰ πάντων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὑποβληθεῖσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ τύχῃ εὐμενοῦς παρ’ αὐτῆς ἀποδοχῆς. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται λίαν προσεχῶς νὰ συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐπιφυλάσσομαι διὰ πλειόνων νὰ ἐξηγήσω τὰ περὶ τούτου, ὅσον ἀφορᾷ καὶ εἰς τὴν μέσην καὶ εἰς τὴν ἀνωτέραν ἐκπαίδευσιν, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σήμερον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἵνα τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς εἰδικῆς πιστώσεως, τῆς ἀναγραφομένης ὑπὲρ τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν ἀφορώντων εἰς αὐτὴν, λαμβάνετε ὑπ’ ὄψει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἐγκρίνῃ, καὶ ἐπιψηφισθῇ, ὡς εὔχομαι καὶ ἐλπίζω, γίνεται τοὐλάχιστον ἀπὸ τοῦδε ἔναρξις, ἵνα μετὰ 8 ἢ 10 ἔτη δυνηθῶμεν κατὰ μικρὸν νὰ ἀποκτήσωμεν ἱκανὸν ἀριθμὸν καθηγητῶν Διδασκαλείων καὶ ἐπιθεωρητῶν Δημοτικῶν Σχολείων. Βλέπετε, ὅτι ἐπὶ μίαν δεκαετίαν εἶναι ἠναγκασμένα, ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τοιαύτης προνοίας, νὰ καταστρέφωνται τὰ τέκνα τοῦ λαοῦ, δι’ ἔλλειψιν Δημοτικῶν Σχολείων, καλῶς λειτουργούντων, ἢ καὶ νὰ μένωσι 200,000 ὅλως ἀμόρφωτα, εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ. Βεβαίως ὅλα τὰ κοινωνικὰ κακὰ ἤρξαντο, ὡς ἦτο ἑπόμενον, νὰ πλεονάζωσι καὶ τὰ μέγιστα κοινωνικὰ νοσήματα νὰ κατατρύχωσιν ἡμᾶς κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα· διότι παντοῦ, ἔνθα βασιλεύει ἡ καθολικὴ ψηφοφορία, ἐν ἀνισοῤῥοπίᾳ πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, εἶναι ἀξίωμα πολιτικὸν, ἀνεπίδεκτον τῆς ἐλαχίστης ἀμφισβητήσεως, εἶναι ἀδύνατον νὰ ὀρθοποδήσῃ ἡ κοινωνία. Ἀδύνατον νὰ ἔχητε Σύνταγμα καὶ πολιτικὰς ἐλευθερίας, στηριζομένας ἐπὶ καθολικῆς ψηφοφορίας, ἐνῷ ὁ λαὸς διατελεῖ ἀπαίδευτος, ἐνῷ ὁ λαὸς κατὰ τὰ ¾ εἶναι ἐντελῶς ἀναλφάβητος. Εἶναι δὲ ἔτι μᾶλλον ἀδύνατον νὰ ἔχητε κοινωνίαν μεμορφωμένην καὶ εὔρωστον καὶ λαὸν ἐπαγγελματίαν, καρποφόρως ἐργαζόμενον, ἄνευ τῆς μεταδόσεως τῶν δημοτικῶν γραμμάτων εἰς τὰς κατωτέρας τάξεις καὶ οὐχὶ μόνον στοιχειωδῶν γραμμάτων, ἀλλὰ καὶ ἀνωτέρων. Εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὸ Βέλγιον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἔχει τὸ τελειότερον σύστημα Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐκτὸς τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, τῶν πανταχοῦ διαδεδομένων, ὑπάρχουσι τελειότατα ὠργανισμένα καὶ τὰ Ecoles Primaires Superieures, τὰ μορφωτικὰ τοῦ ἐπαγγέλματος. Ἐν τοῖς ἀνωτέροις τούτοις Δημοτικοῖς Σχολείοις συμπληροῦται ἐν εὐρυτέρῳ πρακτικῷ κύκλῳ ἡ Δημοτικὴ ἐκπαίδευσις τοῦ λαοῦ, μεταδιδομένων τῶν εἰς τὰ βιωτικὰ ἐπαγγέλματα ἀπαιτουμένων γνώσεων. Διὰ τοῦτο αἱ κοινωνίαι ἐκεῖναί εἰσι τόσῳ εὔρωστοι, καὶ δύνανται νὰ ἀκμάζωσι καὶ νὰ εὐδαιμονῶσιν ὡς κοινωνίαι, ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὑποχρεοῦνται νὰ συντηρῶνται αἱ νεώτεραι κοινωνίαι. Ἀλλ’ εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀφοῦ ἔχετε ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ἀναλφαβήτων, τί περιμένετε; Εἶναι καιρὸς νὰ ταχθῶμεν τέλος πάντων καὶ ἡμεῖς εἰς τὰς τάξεις τῶν πεπολιτισμένων λαῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι κηρύξει πόλεμον ἀμείλικτον κατὰ τῆς ἀμαθείας καὶ τῆς ἀγνοίας. Τὸ σύνθημα τῆς νεωτέρας κοινωνίας εἶναι τοῦτο: πόλεμος ἀμείλικτος κατὰ τῆς ἀγνοίας· ἡ ἄγνοια εἶναι ἡ ῥίζα ὅλων τῶν κοινωνικῶν κακῶν· ἡ δὲ στατιστικὴ εἶναι ἀψευδὴς μάρτυς τῶν λεγομένων μου. Εἶναι δὲ περιττὸν νὰ ἐπιμείνω περαιτέρω, συζητῶν περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα πάντες ἡμεῖς, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ γινώσκετε καὶ ἀποδέχεσθε. Ἡ Δημοτικὴ ἐκπαίδευσις δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς τὴν πρώτην ἀροτρίασιν τῆς γῆς. Πῶς δύνασθε νὰ ἔχητε καρποὺς, καρποφόρα δένδρα, ἐντὸς ἑνὸς ἀγροῦ, ἐν τῷ ὁποίῳ τὰ μεγάλα ἄγρια δένδρα καὶ αἱ ἄκανθοι καὶ ὅλοι οἱ λίθοι εἶναι συμπεπυκνωμένα; Ἡ Δημοτικὴ ἐκπαίδευσις εἶναι τὸ πρῶτον κοινωνικὸν ἀροτρίαμα, ἡ πρώτη καλλιέργεια, καὶ μετ’ αὐτὴν δύνασθε νὰ καλλιεργήσητε τὴν κοινωνίαν λεπτομερέστερον, ὅπως θέλετε. Εἶναι λοιπὸν ἐντελῶς ἀποδεδειγμένον καὶ ἀναντίῤῥητον τὸ προκείμενον θέμα. Ἐὰν ἠδύνατο ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ περιοδεύσῃ τὰς ἐπαρχίας καὶ τὰ μικρὰ χωρία τῶν δήμων καὶ τῆς Πελοποννήσου καὶ τῆς Στερεᾶς, ἤθελε φρίξει διὰ τὴν ἀμάθειαν, καὶ τὴν δεισιδαιμονίαν, διὰ τὴν ἔλλειψιν τῶν ἁπλουστέρων στοιχείων πολιτισμοῦ. Καὶ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω πάντας, ὅτι, ἂν δὲν ἦσαν τὰ φυσικὰ ἔνστικτα, οἱ φυλετικοὶ εὐγενεῖς χαρακτῆρες τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἦτο ἀδύνατον ὁ λαὸς οὗτος νὰ ἦναι βιώσιμος, ὑπὸ τοιαύτην ὀλιγωρίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀφέθη ἀπὸ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ, ὅσον ἀφορᾷ κυριώτατα εἰς τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεώς του. Ἐνθυμοῦμαι, καὶ τοῦτο μάλιστα μὲ παρεκίνησεν εἰς τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι, ὅτε ἐπρόκειτο, κατὰ τὸ 1880, νὰ συστηθῇ ἐν Τριπόλει τὸ δεύτερον Διδασκαλεῖον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν χαραχθεισῶν γραμμῶν, προΐστατο τῆς Κυβερνήσεως ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτής· εἶχον τὴν τιμὴν τότε νὰ διευθύνω τὸν κλάδον τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ὁ δὲ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς μοὶ ἐπέβαλε τὸ καθῆκον, νὰ παρουσιασθῶ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ ἐξηγήσω εἰς αὐτὸν τὴν ἀνάγκην τὴν ἀπόλυτον, ἡ ὁποία ἐπέβαλλε τὴν σύστασιν τοῦ Διδασκαλείου τῆς Πελοποννήσου. Ἀλλὰ τῷ καιρῷ ἐκείνῳ τὰ ἱστία τὰ πολιτικὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐκολποῦντο ὑπὸ ἀνέμου οἰκονομικοῦ· εἶχεν ἀποστείλει ἀντιπρόσωπον αὐτοῦ εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τὸν ἀξιότιμον φίλον μου, τὸν ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτὴν, καὶ διὰ ψαλίδος ἄκρας φειδωλίας περιέκοπτεν ὅλας τὰς δαπάνας μέχρι καὶ αὐτῶν τῶν γραφικῶν ἐξόδων τῆς ὑπηρεσίας τῶν Ὑπουργείων. Κατὰ τὴν αὐτὴν δὲ ἀκριβῶς ἐποχὴν ἐπαρουσιάσθη ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως τοῦ Διδασκαλείου Πελοποννήσου· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδεμίαν εἶχεν ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν σύστασιν τοῦ Διδασκαλείου, ἀλλ’ ἐπεζήτει νὰ περικόψωμεν ὅ,τι δυνατὸν, ἔστω καὶ τὴν δαπάνην ἑνὸς μηνὸς, ὅπερ καὶ ἐγένετο· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπρόκειτο περὶ οἰκονομιῶν, εἶχεν ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ προτεινόμενον παρ’ ἐμοῦ μέτρον, ὅπως σταλῶσιν ὑπότροφοι εἰς Εὐρώπην. Ἀλλ’ ἐν τούτοις τὸ Διδασκαλεῖον συνεστήθη, καὶ παρατηρῶ χαίρων, ὅτι κατ’ ἔτος ἐξέρχονται ἐξ αὐτοῦ 30 διδάσκαλοι, ἔχομεν δὲ κατὰ τὸ διάστημα τῆς ὀκταετίας διακοσίους τεσσαράκοντα διδασκάλους. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐπειρώμην νὰ πείσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως στείλωμεν 10 νέους, ἵνα σπουδάσωσι τὰ παιδαγωγικὰ, καὶ ἀνθίστατο, ὡς μὴ ὤφειλε. Ἂν τὸ μέτρον τοῦτο ἐτίθετο εἰς ἐνέργειαν ἔκτοτε, θὰ εἴχομεν σήμερον τοὐλάχιστον 50 νέους μεμορφωμένους περὶ τὰ παιδαγωγικά. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τότε παρεδέχθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἀρχὴν, ἀλλ’, ὥς μοι ἔλεγε, δὲν εἶχε νόμον κανονιστικὸν τῆς ἀποστολῆς ὑποτρόφων, καὶ ἐφοβεῖτο τὴν κατάχρησιν. Μοὶ προέτασσε τὸ λόγιον, ὅτι «οὐδὲν καλὸν, ἂν μὴ καλῶς γένηται». Ἤδη ὁ λόγος οὗτος, καὶ ἀποχρῶν ἂν ἦτο, αἴρεται ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου μου· ἐπειδὴ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὁμοθύμως συνέστησε τοῦτο καὶ ἐπειδὴ ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν θὰ παρουσιάσῃ ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τοιούτου ἐπείγοντος ζητήματος, ὑποβάλλω τὸ νομοσχέδιον, ὥστε κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ἦναι εἰς θέσιν ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, καὶ οὕτω ν’ ἀρξώμεθα τῆς βελτιώσεως τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀφ’ οὗ σημείου ἔδει νὰ ποιήσωμεν ἔναρξιν πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ἀλλ’ ἠμελήσαμεν, ἐπὶ ἀνυπολογίστῳ ζημίᾳ τοῦ Ἔθνους. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 218).

§93ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωσταὶ εἰς ὅλους τοὺς κυρίους συναδέλφους αἱ δυσκολίαι, ἃς ἀπαντῶσιν οἱ πολῖται εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων περὶ δηλώσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. Οἱ νόμοι τοῦ 1871 ἔδωκαν τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς πολίτας νὰ δηλώσωσι τὰς ὑπ’ αὐτῶν κατεχομένας γαίας, ἀσκεπεῖς μὲν, μέχρις 80 στρεμμάτων, πεφυτευμένας δὲ, εἰς ἀπεριόριστον ποσὸν, καὶ νὰ καταβάλλωσιν ἐτησίας δόσεις. Ἐπρόκειτο νὰ ἐκδοθῶσι τὰ παραχωρητήρια εἰς τοὺς δηλώσαντας. Ἀλλ’ ἕνεκα τῆς μεγάλης πληθύος, διότι ἐπρόκειτο νὰ ἐκδοθῶσι περὶ τὰς 300,000, δὲν ἐξεδόθησαν. Κατόπιν ἦλθεν ὁ νόμος τοῦ 1880, καθ’ ὃν ὑπεχρεοῦντο, μέχρι τῆς ἐκδόσεως τῶν παραχωρητηρίων, νὰ πληρώνωσιν οἱ δηλώσαντες γαίας προσωρινὰς δόσεις, καὶ ὁ νόμος ἴσχυε μέχρι τοῦ 1885, ὅτε ἕτερος νόμος, ὁ ΑΣΜΗʹ, κατέστησε τοὺς προηγουμένους νόμους ἀπὸ εὐεργετικῶν καταθλιπτικούς, διότι ἀφήρεσε τὰ καταβληθέντα χρήματα μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κατὰ τὰ ⅖, καὶ τὰ χρήματα ταῦτα εἰσῆλθον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, χωρὶς νὰ λογίζωνται εἰς τὰς ὑπὸ τῶν πληρωσάντων δόσεις. Ἀλλὰ πλὴν τῆς ἀδικίας ταύτης ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων τούτων πρὸ τῆς ἐκδόσεως εἶναι δυσεφάρμοστος καὶ ἀδικωτάτη. Κύριοι εἰς τὰ ἐπαρχίας τοῦ νομοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω, Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ Λακεδαίμονος, τὸ κακὸν εὑρίσκεται εἰς ἐπίτασιν. Τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον τῆς μελέτης τῆς Βουλῆς, δὲν θέλω δὲ νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον. Ὑποβάλλω πρότασιν νόμου, καὶ εὐχῆς ἔργον εἶναι, ἵνα ἡ Βουλὴ λάβῃ αὐτὴν ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν μεταβάλῃ εἰς νόμον. Τοῦτο κανονίζει τὰ συμφέροντα τῶν ἰδιωτῶν, χωρὶς νὰ ζημιοῖ τὸ Δημόσιον, οὐδὲ νὰ ἐλαττοῖ τὰς εἰσπράξεις. Προτάσσω ἔκθεσιν, ἥτις σαφηνίζει τὸ ζήτημα, καὶ παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ τυπωθῇ τὸ νομοσχέδιον μετὰ τῆς ἐκθέσεως, ἵνα λάβωσι γνῶσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 219).

§94ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ καθυστέρησις τῶν παραχωρητηρίων κατέστη κοινωνικὴ πληγή, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν. Πρό τινος χρόνου εἶχον ζητήσει πίνακα τῶν ἀποσταλέντων παραχωρητηρίων, καὶ ὑπεβλήθη παρὰ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ τοιοῦτος, καθ’ ὃν ἐν ὅλῳ 25,544 παραχωρητήρια ἀπεστάλησαν εἰς τὴν Ἐφορίαν Κορινθίας, ἵνα ἐπιδοθῶσιν εἰς τοὺς πολίτας, οἵτινες ἐδήλωσαν ἀπὸ τοῦ 1871 καὶ πολλοὶ ἔχουσι καταβάλει ἐνιαυσίους δόσεις. Οἱ πολῖται παραπονοῦνται, ὅτι ὁ Ἔφορος παρουσιάζει δυσκολίας εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῶν παραχωρητηρίων, συνέβη δὲ ἡ ἀπόδοσις αὕτη νὰ γίνῃ καὶ ἀντικείμενον συναλλαγῆς κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν. Οἱ ὑποψήφιοι τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς παροχῆς τῶν παραχωτηρίων ἡλίευσαν πλείστας ὅσας ψήφους. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ὅπερ δὲν με ἐνδιαφέρει, νομίζω καθῆκόν μου, νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι οἱ ἀπὸ τοῦ 1871 πληρώσαντες τὰς ἐνιαυσίους δόσεις εἶναι εἰς τὸ τέλος· παρῆλθε καὶ ἡ 18ετία, πλεῖστοι δὲ τούτων ἔχουσι πληρώσει. Διατὶ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἀναβάλλει τὴν ἀπόδοσιν τῶν παραχωρητηρίων; Ὁ κ. Ἔφορος δικαιολογεῖται, ὅτι δὲν ἔχει πρὸς τοῦτο ὑπάλληλον. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει καθῆκον ν’ ἀποστείλῃ ὑπάλληλόν τινα, ὥστε νὰ διευκολυνθῇ ἡ ἀπόδοσις. Ἂς ζητήσῃ πληροφορίας, παρακαλῶ, ἀπὸ τὸν κ. Ἔφορον, εἰς πόσους ἐδόθησαν παραχωρητήρια, καὶ εἰς πόσους ἔτι καθυστεροῦνται.

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀνωμαλία, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, συμβαίνει καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας· οἱ δηλώσαντες κάτοχοι συμβαίνει νὰ χρεῶνται μὲ δόσεις παγίας καὶ μὲ δόσεις προσωρινάς. Ἐπὶ τούτῳ εἶχον ὑποβάλει πρό τινος χρόνου ἀναφοράν, ἥτις παρεπέμφθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἡ ὁποία μοὶ ἀπεστάλη ὑφ’ ἑνὸς πολίτου τῆς ἐπαρχίας μου· ὑπεσχέθη δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ φέρῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας. Λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ ὑπενθυμίσω τὴν ἀναφορὰν ταύτην, καὶ νὰ τὸν παρακαλέσω νὰ ὑποβάλῃ τὰς ὁποίας ἔλαβε πληροφορίας, διότι οἱ πολῖται παραπονοῦνται, ὅτι ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσι δόσεις τοῦ 1883 καὶ 1884, δι’ ἃς δὲν εἶναι ὑπόχρεοι.

§96Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὡς εἶναι γνωστόν, ὁ φορολογικὸς κατάλογος τῶν οἰκοδομῶν ἐγένετο τὸ παρελθὸν ἔτος διὰ τὰς Ἀθήνας, ἐγένετο δὲ καὶ διὰ τοὺς ὀφείλοντας φόρον ἀπὸ τοῦ ἔτους 1884. Δυστυχῶς, πολλοί, ἔχοντες οἰκοδομάς, τὰς ὁποίας ἀνήγειραν εἴτε κατὰ τὸ 1886, εἴτε κατὰ τὸ 1887, ὑπεχρεώθησαν εἰς πληρωμὴν φόρου οἰκοδομῶν καὶ ἀπὸ τοῦ 1884. Ἤδη δὲ συμβαίνει, ὥστε νὰ πληρόνῃ τις φόρον δι’ οἰκοδομήν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχε. Τὸ ἄτοπον τοῦτο πολλοὺς ἐπιβαρύνει ἀδίκως, δὲν γνωρίζω δέ, ποῖον μέτρον ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεγαλειτέρα ἀδικία, ἢ νὰ πληρόνῃ τις φόρον δι’ οἰκίαν, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχε. Καὶ εἷς ἐκ τῶν συναδέλφων μας, γνωρίζω, ὅτι ὑπάγεται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, ὁ κ. Γουδῆς.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ καθορίσητε τὰς περιπτώσεις, εἰς ἃς ἀφορᾷ ἡ ἐπερώτησις, καὶ τότε θέλομεν δώσει ἀπάντησιν. Ἐὰν ζητῆτε τὰ τοῦ κ. Γουδῆ, δύναμαι νὰ φέρω τὸν φάκελλον.

§98ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἠκούσθησαν πολλὰ παράπονα· ἐγὼ ἀνέφερον τὸν κ. Γουδῆν ἁπλῶς, διότι εἶναι συνάδελφος.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ ἑκάστου ζητήματος ἔπραξεν, ὅ,τι ἐνόμισε πρέπον νὰ πράξῃ. Ἤδη δὲν δύναμαι νὰ ἐπιδοθῶ εἰς γενικὴν ἀφήγησιν· ζητήσατε ὡρισμένας πληροφορίας, καὶ θέλω ἀπαντήσει.

§100ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω ἴσως καλλίτερον τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ποῖον μέτρον ἔλαβεν· ἀπεφάνθη ἁπλούστατα, ἀπέῤῥιψε τὰς αἰτήσεις, εἰπών, ὅτι δὲν εἶχεν ἁρμοδιότητα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ν’ ἀναθεωρήσῃ τὸν φορολογικὸν κατάλογον τῶν οἰκοδομῶν τοῦ 1887.

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁρίσατε τὰς περιπτώσεις, ἵνα συζητήσωμεν.

§102ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἀπὸ σήμερον ὀφείλομεν νὰ συστήσωμεν, ὅπως μεριμνήσητε περὶ τοῦ ἀτόπου, τὸ ὁποῖον λαμβάνει χώραν. Γνωρίζομεν, ὅτι ἐδόθη ἡ σχετικὴ διαταγὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τῆς ὁποίας ἀπεῤῥίφθησαν αἱ ἐνστάσεις, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι αἱ ἐνστάσεις ἐξεδικάσθησαν παρὰ τῆς ἁρμοδίας Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ τοιαῦται ἐνστάσεις δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει, οὐδ’ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον ἐνστάσεις κατὰ τοῦ ὑπερβολικοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, ὁ ὁποῖος τοῖς ἐπεβλήθη, ἀπέβλεψαν εἰς τὸ ἀδίκημα τοῦτο, ἀλλ’ εἰς τὸ ὑπερβολικὸν τοῦ φόρου· ὑπέθετον ὅτι ἡ Ἐπιτροπή, ἡ συντάξασα τὸν φορολογικὸν κατάλογον, ἤθελε κάμει τὴν δέουσαν ἀνάπτυξιν, ὅπως μὴ καταλογισθῇ φόρος ἀδικώτατος. Τὸ ἄτοπον εἶναι προφανές, καὶ ἀπαιτεῖ ἰδιαιτέραν πρόνοιαν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἔστω καὶ νομοθετικήν. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ φέρωμεν αὔριον ὡρισμένας περιπτώσεις.

§103ΚΟΡΠΑΣ. Ἐπὶ συγκεκριμένης περιπτώσεως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἵνα δικαιωθῇ εἷς πολίτης, ὁ Σταμάτιος Κλάρας. Οὗτος ἔχει οἰκοδομὴν κάτωθεν τῆς δεξαμενῆς, ἔθεσε τὰ θεμέλια ταύτης κατὰ τὸ 1884, κατὰ τὸ 1885 ἠγέρθη δίκη μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ πρώην κατόχου, καὶ ἡ οἰκοδομὴ ἐσταμάτησεν εἰς τὰ θεμέλια· ὁ ἄνθρωπος ὑπέβαλεν ἀναφορὰν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐπισυνάψας καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Δικαστηρίου, ἥτις ἐξεδόθη κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1886, συνεπῶς εἶναι ἑπόμενον, ὅτι αὐτὸς δὲν εἶχεν οἰκοδομήσει κατὰ τὸ 1886, ἐν τούτοις καταλογίζεται νὰ πληρώσῃ φόρον διὰ τὸ 1884, 1885 καὶ 1886.

§104ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Μόνον χάριν τῆς ἐκπληρώσεως καθήκοντος, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι μετὰ πολλῆς δυσφορίας ἀναφέρω περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν γράφει ἡ «Νέα Ἐφημερὶς» τῆς χθὲς, περὶ συγκρούσεως, γενομένης τὴν προπαρελθοῦσαν νύκτα ἐν φυλακαῖς ἐνταῦθα, καὶ τοῦ βαρέως τραυματισμοῦ δύο καταδίκων. Συχνὰ εἰς τὴν Βουλὴν ἔρχονται τοιαῦται περιπτώσεις. Μοὶ εἶναι δύσκολον ν’ ἀντιληφθῶ, πῶς, ἐνῷ ὑπάρχουσιν ὀλίγαι ἑκατοντάδες φυλακισμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς τῆς Πρωτευούσης, δὲν κατορθόνει ἡ Κυβέρνησις νὰ τοὺς ἀφοπλίσῃ διὰ τῆς φρουρᾶς. Ἐὰν περιμένητε νὰ οἰκοδομήσητε τὸ σύστημα τῶν φυλακῶν σας, διὰ νὰ φέρητε διόρθωσιν εἰς τοιαύτην κατάστασιν, θὰ παρέλθῃ τοὐλάχιστον μία γενεά. Διότι σύστημα φυλακῶν καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, καταστήματα ἀνάλογα πρὸς τοιοῦτον σύστημα θ’ ἀπαιτήσωσι δαπάνην εἴκοσιν ἑκατομμυρίων καὶ καιρὸν οὐχὶ ὀλιγώτερον τῶν εἴκοσιν ἐτῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ πιστεύω, ὅτι δὲν πρέπει ἐν ἀπραξίᾳ νὰ περιμένωμεν τὴν μεταβολὴν ὁλοκλήρου τοῦ συστήματος τῶν φυλακῶν, δὲν πρέπει ν’ ἀνεχώμεθα τὴν ὑπάρχουσαν ἀθλιότητα, μέχρις οὗ ἐφαρμόσωμεν ὅλον τὸ σύστημα τοῦτο. Προκειμένου λόγου περὶ ἀφοπλισμοῦ τῶν καταδίκων καὶ ὑποδίκων, ἀνερχομένων εἰς 5,500, τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον ἀνώτερον τῶν μέσων τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι, νομίζω, ἀναγκαῖον νὰ ληφθῶσιν ἐκ τῶν ἐνόντων μέτρα τινὰ περὶ τῶν χιλιάδων καταδίκων καὶ ὑποδίκων, τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς κρατουμένων...

§105ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον εἶναι αὐτὸ τὸ σύστημα τῶν φυλακῶν;

§106ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἀγνοῶ. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο προτάσει ἡ Κυβέρνησις εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, καθ’ ἣν φέρομεν ἐνταῦθα τὸν λόγον περὶ φυλακῶν. Ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτων τερατωδῶν περιπτώσεων, ὁποῖοι εἶναι οἱ φόνοι, οἱ γινόμενοι συνεχῶς ἐντὸς τῶν φυλακῶν, ἡ Κυβέρνησις μᾶς λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ διορθωθῇ τὸ ἄτοπον, παρ’ ὅταν διορθωθῇ ὁλόκληρον τὸ σύστημα! Πρέπει νὰ πιστεύσωμεν λοιπὸν, ὅτι ἡ διόρθωσις δὲν θὰ ἐπέλθῃ, παρὰ ὅταν τὰ νομοθετήματα, τὰ ὁποῖα θὰ παρουσιάσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου, θὰ μᾶς δώσωσι μετὰ παρέλευσιν μακροῦ χρόνου νέον σύστημα φυλακῶν. Ἀλλ’ ἐν τούτοις εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, ὅπως ἡ Κυβέρνησις καὶ πρὸ τῆς συμπληρώσεως τῶν μεγάλων μεταῤῥυθμίσεών της κατορθώσῃ ἄνευ ἀναβολῆς τὸν ἀφοπλισμὸν τῶν φυλακισμένων.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1889. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 1ον).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον (ἀναγινώσκεται).

§109ΚΟΡΠΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2ου θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Κατὰ τὸν νόμον, τὸν ψηφισθέντα πέρυσι, περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 δὲν ὡρίζετο ὁ ἀριθμὸς, ὁ ἀναγκαιῶν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἀπαιτουμένης τοῦ στρατοῦ δυνάμεως. Κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὁ ἀριθμὸς οὗτος ὁρίζεται κατ’ ἀνώτατον ὅρον εἰς 10,000 ἄνδρας. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν εἰς τὸν καθορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τούτου ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὸ παρ’ αὐτοῦ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, τὸ τροποποιοῦν τὰς διατάξεις τοῦ Στρατολογικοῦ νόμου, καθόσον κατὰ τὰς διατάξεις ἐκείνας δὲν πληροῦνται, εἰμὴ μόνον τὰ κενά, τὰ προερχόμενα ἐξ ἀνυποταξιῶν. Ἂν λοιπὸν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, παρακαλῶ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐπὶ τίνων δεδομένων ἐβασίσθη, ἵνα ὑπολογίσῃ κατ’ ἀνώτατον ὅρον 10,000 ἄνδρας.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ προηγούμενοι νόμοι περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ δὲν ἦσαν τόσῳ λεπτομερεῖς εἰς τὰ περὶ στρατολογίας, ὅσον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐθεωρήσαμεν τοῦτο ἔλλειψιν τῶν προηγουμένων νόμων, διότι κατὰ τὸ Σύνταγμα ὁ νόμος, περὶ οὗ ἤδη πραγματευόμεθα, δὲν εἶναι μόνον νόμος περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ, εἶναι καὶ νόμος περὶ στρατολογίας· πρέπει δὲ καὶ τὰ περὶ στρατολογίας μετὰ τῆς αὐτῆς ἀκριβείας νὰ κανονίζωνται ἐν αὐτῷ, ὡς καὶ τὰ περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ· ἀλλὰ κατὰ τὴν διατύπωσιν, ἣν εἶχε λάβει ὁ νόμος, ἐν τῇ δυνάμει τοῦ στρατοῦ περιελαμβάνοντο καὶ τὰ στρατολογικά. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν οἱ τέως ψηφισθέντες νόμοι δὲν περιελάμβανον ἐν τῷ ἄρθρῳ καὶ τὰ περὶ στρατολογίας· ἤδη περιελάβομεν καὶ τὰ περὶ ταύτης.

§111ΚΟΡΠΑΣ. Ὡς πρὸς τὸν καθορισμὸν δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, διότι καὶ ἄλλοτε ὑπεστήριξα, ὅτι τοῦτο εἶναι ὀρθόν· ὡς πρὸς τὸν προσδιορισμὸν δὲ τοῦ ἀριθμοῦ, φρονῶ ὅτι ὁ ἀριθμὸς εἶναι μικρός· ἂν θέσωμεν πλείονας, δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ λάβωμεν ὅλους· διότι φρονῶ, ὅτι δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ ὁ ἀριθμός.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ἐστηρίχθημεν ἐπὶ ἀκριβῶν δεδομένων, καὶ προσεθέσαμεν ἀριθμὸν, ἐπαρκοῦντα εἰς τὴν περίστασιν, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτής, τουτέστι τῶν κενῶν, ἃ θέλουσι προέλθει ἐκ τῆς μὴ ἀναπληρώσεως τῶν διαθεσίμων, τῶν λιποτακτῶν καὶ ἄλλων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς κατὰ θάλασσαν στρατιωτικῆς δυνάμεως διὰ τὸ ἔτος 1889.

§114Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἑξῆς πληροφορίαν. Ἡ δύναμις τοῦ ναυτικοῦ προσδιωρίσθη διὰ τὸ 1887 εἰς 2,864 ἄνδρας, τῷ 1888 ἠλαττώθη κατὰ 415 ἄνδρας, τῷ 1889 αὐξάνει αὖθις κατὰ 515, ὡς ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον. Ὑποθέτω ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μοὶ δοθῇ ὡς ἀπάντησις πρὸς δικαιολογίαν τῆς αὐξήσεως, ὅτι ἐγένετο ἐκ προνοίας διὰ τὸ πλοῖον τὸ θωρηκτὸν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ καταπλεύσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐντὸς τοῦ 1889. Ἐπεθύμουν ὅμως νὰ μάθω, διατὶ κατὰ τὸ 1888 εἶχεν ἐλαττωθῆ ὁ ἀριθμὸς τόσον, ἐν παραβολῇ πρὸς τὸ 1887, ὅτε ὁ ἀριθμὸς τῶν πλοίων ἦτο ὁ αὐτός.

§115ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Τῷ 1887 ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἔχωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ναύτας, οἵτινες δὲν εἶχον παρουσιασθῆ κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν, ἑπομένως ἠναγκάσθημεν ν’ αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν, καθόσον προεβλέπομεν, ὅτι θὰ εἴχομεν ἀριθμὸν ναυτῶν, ὅστις ἀναγκαίως ἤθελεν αὐξήσει τὸν τακτικὸν ἀριθμόν.

§116Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ διὰ τοῦτο τοὺς ἀνεβιβάσατε εἰς 415;

§117ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἠδυνάμεθα ἀκριβῶς νὰ ὁρίσωμεν ἐκ τῶν προτέρων πόσοι ἤθελον προσέλθει· καθ’ ὑπολογισμὸν ὡρίσαμεν τὸν ἀριθμὸν τούτων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαχειρίσεως τῶν ἐν Ἠπείρῳ καὶ Θεσσαλίᾳ βακουφίων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ ἄρθρον 1ον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§120ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἔγκριτοι πῶς θὰ διακρίνωνται;

§121ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου εἶναι εἰλημμέναι ἐκ τοῦ νόμου περὶ κοινοτήτων, διότι οἱ Ὀθωμανοὶ τῶν μερῶν ἐκείνων ἐζήτησαν, ὅπως κανονισθῶσι τὰ περὶ Ἐπιτροπῶν τῶν βακουφίων συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ Κοινοτήτων, ἑπομένως τὰ παρελάβομεν ἐκεῖθεν, καὶ νομίζω καλὸν νὰ τ’ ἀφήσωμεν ὡς ἔχουσι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 3–10).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11. (Ἀναγινώσκεται).

§123Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τοὺς νόμους συνειθίζουσι νὰ ἀποφεύγωσι τὰς ἐννοίας, αἵτινες δὲν εἶναι ἀκριβῶς προσδιωρισμέναι. Ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ ὑπάρχει ἓν καὶ τὰ λοιπὰ, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσδιορισθῇ καλλίτερον.

§124ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὔριον τὸ βλέπομεν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 12–16).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 17. (Ἀναγινώσκεται).

§126ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ λέξις μέλους πρέπει νὰ διαγραφῇ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, διαγραφείσης τῆς λέξεως μέλους. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως τῆς κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν.

§128ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν προτίθεμαι νὰ συζητήσω τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς παρεχωρήθη ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων Καλαμῶν. Ἡ παραχώρησις αὕτη εἶναι ἤδη γεγονὸς, τελεσθὲν συμφώνως μὲ τὸν πέρυσι ψηφισθέντα νόμον, καὶ πᾶσα περὶ αὐτῆς συζήτησις ἀποβαίνει περιττή. Νομίζω ὅμως καθῆκόν μου, νὰ θέσω συντόμως ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς καὶ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως τὰ ἄτοπα, ἅτινα φέρουσιν οἱ περίπλοκοι οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ, ὧν εἷς εἶναι καὶ ὁ ἐφαρμοσθεὶς εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ τοιούτου συνδυασμοῦ θὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀπόδειξις τῶν γνωμῶν, ἃς ἐξεφράσαμεν ἤδη περὶ τοῦ ἐφαρμοζομένου οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ συνδυασμὸς τῆς κατασκευῆς δημοσίων ἔργων μὲ τὴν θεραπείαν ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου, ὁ ἐξαρτῶν καὶ ὑποτάσσων αὐτὰ εἰς τὸ ἐπεῖγον τῶν τοιούτων ἀναγκῶν, φέρει σχεδὸν πάντοτε ἀποτελέσματα ἐπιζήμια καὶ διὰ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τούτων. Ὁ οἰκονομικὸς συνδυασμὸς, ὁ ἐφαρμοσθεὶς εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων Καλαμῶν, ἐστηρίχθη ἐπὶ τῆς ἐσπευσμένης ἐκδόσεως τοῦ δανείου, ἀναγκαίου μὲν διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ, σκοποῦντος ὅμως κυρίως τὴν θεραπείαν ἑτέρας ἀνάγκης τοῦ Δημοσίου, τὴν πληρωμὴν δηλ. τῶν εἰς μεταλλικὸν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ 1888. Ἡ συνομολόγησις ἑπομένως τῆς συμβάσεως ἐγένετο ὑπὸ τὴν πίεσιν τῆς ἀνάγκης ταύτης. Τοῦτο δὲ ἔφερεν ὡς ἀποτέλεσμα, ὅτι διὰ τὰ πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου δαπανηθησόμενα χρήματα θὰ πληρώνωμεν ἐπὶ 90 περίπου ἔτη 8 καὶ ⅓% τόκον κατ’ ἔτος. Καὶ ἐπὶ τῶν τεχνικῶν δὲ ὅρων τῆς κατασκευῆς καὶ χρήσεως αὐτοῦ ἡ τοιαύτη πίεσις ἔφερε φυσικῶς ἐπιβλαβῆ ἀποτελέσματα, καὶ ὡς παράδειγμα ἀναφέρω, ὅτι κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει ἐντὸς τοῦ ἀνεπαρκοῦς διαστήματος τῶν 10 ἡμερῶν, ἀπὸ τῆς παρουσιάσεως τῶν καταστάσεων τῶν ἐκτελουμένων ἔργων, νὰ ἐξελέγχῃ καὶ ἐπιδοκιμάζῃ ταῦτα, καὶ ὅτι πᾶσα ἡ εὐθύνη τῆς χρήσεως αὐτοῦ ἐστηρίχθη ἐπὶ Ἑταιρίας, ἧς τὸ κεφάλαιον ἀνέρχεται εἰς μόνον 1,500,000 φράγκων. Ἀλλὰ περὶ τῆς κατασκευῆς καὶ χρήσεως αὐτοῦ νομίζω σήμερον ἄσκοπον πᾶσαν συζήτησιν. Περὶ τοῦ ἐφαρμοσθέντος οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ, ὡς ἀποῤῥέοντος ἐκ τῶν θεμελιωδῶν ἰδεῶν, ἐφ’ ὧν στηρίζεται τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ δώσω συντόμους τινὰς ἐξηγήσεις. Ὡς ὅρος τῆς παραχωρήσεως τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου ἐζητήθη παρὰ τῶν ἐργολάβων ἡ προμήθεια 10,000,000 φράγκων χρυσῶν, ὧν τὸ Δημόσιον εἶχεν ἀνάγκην πρὸς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων καὶ τῶν ἄλλων εἰς μεταλλικὸν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ τῆς αʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1888. Ἐπειδὴ δὲ ἡ πληρωμὴ τῶν ἔργων ἔπρεπε νὰ γίνῃ δι’ ὁμολογιῶν τοῦ ψηφισθέντος δανείου τῶν 24,000,000 φράγκων, οἱ ἐργολάβοι ἠναγκάσθησαν νὰ πωλήσωσι τὰς ὁμολογίας ταύτας εἰς τραπεζίτας ἐν Λονδίνῳ, οἵτινες δὲν προσέφερον εἰς αὐτοὺς τιμὴν ἀνωτέραν τῶν 72%, δηλ. 360 φράγκων δι’ ἑκάστην ὁμολογίαν τῶν 500 φρ. Ἐπὶ τῇ τιμῇ δὲ ταύτῃ ὑπολογίζοντες τὰς ὁμολογίας, εὗρον, ὅτι διὰ τὴν πραγματικὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς, ἥν, μετὰ λογικοῦ δι’ αὐτοὺς κέρδους, ἐθεώρησαν ἀνερχομένην εἰς 86,400 φράγκα χρυσᾶ κατὰ χιλιόμετρον, ἔπρεπε νὰ λάβωσιν ὀνοματικὰ 120,000, ἤτοι 240 ὁμολογίας, αἵτινες, ὑπολογιζόμεναι πρὸς 360 φράγκα, φέρουσι τὸ ῥηθὲν ποσὸν τῶν φρ. 86,400 κατὰ χιλιόμετρον. Τὸ ποσόν, ὅπερ θὰ λάβωσιν εἰς μετρητὰ διὰ τὴν κατασκευὴν ὅλης τῆς γραμμῆς, δηλ. 180 χιλιομέτρων, ἀνέρχεται εἰς φράγκα 15,552,000. Εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ τοὺς μεσολαβοῦντας τόκους, οὓς ἡ Κυβέρνησις ἤθελε πληρώσει, ἐὰν κατεσκεύαζεν ἡ ἰδία τὸν σιδηρόδρομον, ἢ ἐὰν παρεχώρει τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ ἐπὶ τῇ βάσει πληρωμῆς κατὰ τμήματα, ὡς ἔπραξε τοῦτο διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, καὶ οἵτινες ἀνέρχονται εἰς 1,200,000 φράγκων περίπου, καὶ ἕτερα φράγκα 500,000 διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν καταληφθησομένων ἰδιωτικῶν κτημάτων. Οὕτω δὲ ὁλόκληρον τὸ δαπανηθησόμενον ποσὸν θέλει ἀνέλθει εἰς φράγκα 17,200,000 περίπου. Ἀπέναντι τοῦ ποσοῦ τούτου τὸ Δημόσιον θέλει πληρόνει κατ’ ἔτος 1,440,000 φράγκων, ἤτοι τοὺς τόκους τοῦ πρὸς 6% ἐκδοθέντος δανείου τῶν φράγκων 24,000,000, ἐπὶ 90 περίπου ἔτη. Τὸ ἐτησίως δὲ πληρωθησόμενον ποσὸν τοῦτο, ἀναλογιζόμενον ἐπὶ τῶν 17,200,000 φράγκων, τῶν πράγματι δαπανηθησομένων διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἀντιπροσωπεύει τόκον 8 καὶ ⅓% περίπου, ὅπερ θέλομεν πληρόνει μέχρι τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου τῶν 24 ἑκατομμυρίων. Ὅθεν ὁ περίπλοκος συνδυασμὸς, ὁ ὑποτάξας τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου εἰς τὴν κατεπείγουσαν ἀνάγκην τῆς πληρωμῆς τῶν εἰς μεταλλικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν αʹ ἑξαμηνίαν τοῦ 1888, ἔφερεν ὡς ἀποτέλεσμα, ὅτι ἐδανείσθημεν χρήματα πρὸς 8 καὶ ⅓%, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ κατάστασις τῶν εὐρωπαϊκῶν Χρηματηστηρίων καὶ ἡ ἐν αὐτοῖς ἐκτίμησις τῆς πιστώσεως ἡμῶν ἐπέτρεπεν ἡμῖν, καὶ κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ δανεισθῶμεν πρὸς 6%. Εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο ἐφιστῶ ἰδίως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως.

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ καὶ ὀρθοὶ δὲν εἶναι καὶ οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι πρὸς τὰ γενόμενα. Δὲν ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὰ γενόμενα, διότι ἡ παραχώρησις τῆς ἐπιχειρήσεως δὲν ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐνδειχθέντων ὑπολογισμῶν, οἵτινες δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσι τότε, ἀφοῦ τὰ πράγματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζονται οἱ ὑπολογισμοὶ οὗτοι, ἐπῆλθον κατόπιν. Ἡμεῖς ἐστηρίξαμεν ἀλλοῦ τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡμῶν, ἐφ’ ὧν ἐζητήσαμεν καὶ ἐδέχθημεν προσφορὰς καὶ ἐκλείσαμεν συμφωνίας. Εἴχομεν ἀναθέσει εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν τὴν μελέτην, ἣν ἐνήργησεν ὁ μηχανικὸς κ. Γκοτλὰν, τότε μὲν ὑποδεέστερος τοῦ Διευθυντοῦ, ἤδη δὲ διευθύνων αὐτός. Ὁ μηχανικὸς οὗτος εἶχε συντάξει ἔκθεσιν, ἣν καὶ ἀνεκοινώσαμεν τότε εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ἐδημοσιεύσαμεν καὶ διεδώσαμεν ὅσον ἠδυνήθημεν πληρέστερον, καὶ καθ’ ἣν ὁ σιδηρόδρομος ἤθελε στοιχίσει 21,000,000 φράγκων. Πλὴν τῶν δαπανῶν τούτων, ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ προστεθῶσι καὶ ἄλλα τινὰ ἔργα, ἐκτιμηθέντα ἀντὶ 600,000 φράγκων· ἀπῃτοῦντο προσέτι καὶ 500,000 φράγκων, κατ’ ἐκτίμησιν, διὰ τὴν ἐξαγορὰν τῶν γαιῶν, καὶ ἀνεβιβάζετο οὕτω τὸ ποσὸν εἰς 22,100,000 φράγκων. Ἀπῃτοῦντο προσέτι διὰ τόκους κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς κατασκευῆς 1,900,000 φράγκων, κατὰ ὑπολογισμοὺς λεπτομερεῖς, ἐκτελεσθέντας παρ’ αὐτῆς ταύτης τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ οὓς ἔχω ἐνταῦθα. Οἱ ὑπολογισμοὶ τῆς δαπάνης τοῦ σιδηροδρόμου εἶναι ἀκριβεῖς. Ἐπεθεώρησε τὸ ἔργον τοῦ κ. Γκοτλὰν ὁ τότε διευθύνων τὴν ἀποστολὴν κ. Ῥονδέλ, ὅστις ὑπέβαλε τροποποιήσεις τινάς, ἐλαττώσας κατά τι τὸ ποσόν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐδόθη πλήρης δημοσιότης εἰς τὴν μελέτην, ἐνῷ προσεκαλέσαμεν πανταχόθεν προσφοράς, οὐδεὶς ἐργολάβος ἠθέλησε νὰ ἀναλάβῃ ἐπὶ τιμῇ τοιαύτῃ τὸ ἔργον. Μάλιστα ἐγένοντο προτάσεις διάφοροι, ἀλλ’ ἐπὶ τοιαύτῃ αὐξήσει τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἐνταῦθα ὡρισμένου, ὥστε ἠναγκαζόμεθα ν’ ἀποκρούσωμεν πᾶσαν ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν διαπραγμάτευσιν. Ἐγένοντο ἡμῖν προτάσεις, οὐχὶ περὶ δαπάνης 21,000,000, ἤτοι κατὰ χιλιόμετρον 113,500 φράγκων, ἀλλὰ περὶ δαπάνης κατὰ χιλιόμετρον 140,000 καὶ 130,000 καὶ 125,000 ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρωμεν τὸν δεχόμενον ἐπὶ δαπάνῃ 113,500, εἰς τὰ ὁποῖα προσετέθησαν, ὡς εἶπον, κατόπιν 600,000 φράγκων, ἤτοι κατὰ χιλιόμετρον 3,243 φράγκα δι’ ἔργα παραπληρωματικά. Ὅτε εἴδομεν, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ συνάψωμεν συμφωνίαν πρὸς Ἑταιρίαν περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκτιμήσεως τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἀπεφασίσαμεν νὰ προβῶμεν δι’ αὐτῆς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, καὶ ἐψηφίσθη ὁ νόμος, ὁ νῦν κείμενος, ὁ ἐπιτρέπων, ἐν ᾗ περιπτώσει παρουσιασθῇ Ἑταιρία, νὰ παραχωρηθῇ εἰς αὐτὴν ἡ ἐπιχείρησις· καὶ ἐξηγήσαμεν τότε εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, μὴ εὑρίσκοντες Ἑταιρίαν, ἀναδεχομένην ἐπὶ τοῖς ὅροις, τοῖς ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς προσδιωρισμένοις, ἠθέλομεν προβῆ εἰς τὴν κατασκευὴν ἀπ’ εὐθείας διὰ τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως, προσδοκῶντες, ὅτι, ἐν ᾧ ἐξετελοῦμεν αὐτήν, ἤθελον πεισθῆ ἐκ τῆς ἐκτελέσεως αἱ Ἑταιρίαι, ὅτι ἐν τῇ ἐπιχειρήσει εὑρίσκουσι συμφέρον. Τότε ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐγένετο ἀντιπαρατήρησις ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι σπουδαῖα, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκτελέσῃ τὴν κατασκευὴν διὰ τῶν μέσων, ἅτινα αἱ Ἑταιρίαι ἐθεώρουν ἀνεπαρκῆ· ἀλλ’ ἡμεῖς, στηριζόμενοι ἐφ’ ἧς εἴχομεν πεποιθήσεως, ἐπὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Γκοτλὰν, ἀπεφασίσαμεν νὰ προβῶμεν, συνδυάζοντες μετὰ τῆς ἀμέσου ταύτης ἐργασίας τὴν συνομολόγησιν δανείου. Ἀλλὰ μόλις ἡ ἀποστολὴ ἐπελήφθη τῶν εἰδικωτέρων μελετῶν, πρὸς χάραξιν τῆς γραμμῆς, καὶ εἶχεν ἐκτελέσει τὴν ὁριστικὴν χάραξιν ἐν σχεδίῳ ἀπὸ Μύλων μέχρι Τριπόλεως, καὶ ἀπὸ Καλαμῶν μέχρι Μελιγαλᾶ σχεδόν, καὶ ἤρξαντο λαμβάνουσαι γνῶσιν τῆς ὁριστικωτέρας ταύτης μελέτης αἱ Ἑταιρίαι, διεῖδον αὗται τῆς ἐπιχειρήσεως τὸ πραγματοποιήσιμον κατὰ τοὺς ὁρισμοὺς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἐγένοντο δὲ τότε πρὸς ἡμᾶς προτάσεις μᾶλλον ἐγγίζουσαι πρὸς τὴν ἐκτίμησιν αὐτῆς. Ἐπὶ τούτοις εἰσήλθομεν εἰς διαπραγματεύσεις, ἄνευ ὅμως διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, αἱ διαπραγματεύσεις δ’ αὗται ἀπέληξαν εἰς τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐκτιμήσεως τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἄνευ αὐξήσεως τῶν ὅρων. Εἰς 21,000,000 φράγκων εἶχεν ὑπολογισθῆ ἡ κατασκευὴ ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς· τοῦτο ἀκριβῶς τὸ ποσὸν περιέλαβε καὶ ἡ σύμβασις, ἐθεωρήθη ὅμως πρέπον, νὰ προστεθῶσιν ἔργα, εἰδικῶς κατονομαζόμενα, ν’ αὐξήσῃ τὸ βάρος τῶν σιδηρῶν ῥάβδων τῆς τροχιᾶς, νὰ προστεθῶσι σταθμοί τινες, καταστήματα καὶ ἐργοστάσια, ταῦτα δὲ πάντα, ἐκτιμώμενα εἰς 600,000 δραχμῶν, προσετέθησαν εἰς τὸ γενικὸν ἄθροισμα τῆς ἐκτιμήσεως τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Τὰ τῶν ἐνδιαμέσων τόκων προσδιωρίσθησαν ὀλιγώτερα ὅσων θὰ ἐπληρώνομεν, ἐὰν ἐξετελεῖτο εὐθὺς δι’ ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἔργον. Διότι ἡ ἐκτίμησις τῶν ἐνδιαμέσων τόκων εἰς τὸ ποσὸν 1,900,000 φράγκων, ὅπερ, προστεθὲν εἰς τὰ λοιπά, παρήγαγεν ἄθροισμα 24,000,000 φράγκων, ὑποθέτει πληρωμὴν κατὰ τὸ τέλος ἑκάστου μηνός, ἐνῷ, ἐὰν ἐξετελοῦντο ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως τὰ ἔργα, τὸ χρῆμα ἔπρεπε νὰ προμηθευώμεθα πρὸ τῆς ἐκτελέσεως καθ’ ἕκαστον μῆνα, ὥστε θὰ ὑπῆρχε δαπάνη ἐπὶ πλέον, καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐγίνετο ἡ προμήθεια τῶν χρημάτων κατὰ μῆνα, ὅπερ ἀδύνατον, διότι τὸ δάνειον θὰ κατεβάλλετο, ὡς εἰκός, κατὰ δόσεις μακροχρονιωτέρας, ἑπομένως θὰ ἐπληρώνετο τόκος διὰ χρῆμα ἀργόν. Ἐν τῷ πίνακι τούτῳ ὑπελογίσθησαν οἱ τόκοι ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς καταβολῆς, ὡσανεὶ ἡ προμήθεια τῶν κεφαλαίων συνέπιπτεν ἀκριβῶς πρὸς τὰς μηνιαίας καταβολάς. Ἐπὶ τῇ τιμῇ ἄρα τῶν 21,000,000 φράγκων, τῇ προσθήκῃ 600,000 φράγκων διὰ τὰ πρόσθετα ἔργα, καὶ 500,000 φράγκων δι’ ἐξαγορὰν τῶν γαιῶν, ἅτινα τὸ Κράτος θὰ ἐδαπάνα, ἐὰν ἐξετέλει ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτῆς τὸ ἔργον, ἐπὶ τῇ τιμῇ ταύτῃ καὶ ἔτι 1,900,000 δι’ ἐνδιαμέσους τόκους, ἐγένετο ἡ παραχώρησις εἰς τὴν Ἑταιρίαν. Ἤδη ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι, καίτοι ἐγένετο ἡ παραχώρησις ἀντὶ 24,000,000, αὐτός, λαμβάνων ὑπ’ ὄψει, ἃς ἔχει πληροφορίας περὶ τῆς τιμῆς, εἰς ἣν ἐπωλήθησαν οἱ τίτλοι παρὰ τῆς Ἑταιρίας, εἰς ἣν κατεβλήθησαν κατὰ τὴν σύμβασιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, λογισθείσης τῆς ἀξίας αὐτῶν ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, ὑποθέτει, ὅτι ἡ Ἑταιρία θὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῶν τίτλων τούτων μόνον 17,000,000 φράγκων. Δὲν εἶναι ἀκριβεῖς οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅπως θέλω ἀποδείξει κατόπιν· ἀλλά, καὶ ἂν ἦσαν ἀκριβεῖς, τί θ’ ἀπεδείκνυον; ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε τὰ 24,000,000 φράγκων, ἤτοι τὸ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ ἀντίτιμον τῶν τίτλων, τοὺς ὁποίους ἔδωκε; Βεβαίως ὄχι· διότι κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ ἡ Κυβέρνησις λαμβάνει 500 δραχμὰς δι’ ἕκαστον τίτλον 500 δραχμῶν, τὸ δὲ ποσὸν οὕτω κατατίθεται εἰς Τραπέζας. Ἀλλ’ ἵνα πραγματοποιήσῃ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον κατετέθη εἰς τὰς Τραπέζας, ἡ Ἑταιρία, ἐδέησε νὰ πωλήσῃ αὐτὴ τοὺς τίτλους οὐχὶ ἀντὶ 500 φράγκων ἕκαστον, ἀλλ’ ἀντὶ 72% τῆς ὀνομαστικῆς αὐτῶν ἀξίας, ὡς λέγει ὁ κύριος Βουλευτής, διότι ἡ δημοσία ἐγγραφὴ ἐγένετο ἐπὶ ποσοῦ μεγαλειτέρου, ἡ δὲ Ἑταιρία ἀρνεῖται, ὅτι εἰσέπραξε μόνον 72%. Ἀλλ’ εἰς ταῦτα δὲν δύναμαι νὰ εἰσέλθω, διότι δὲν εἶναι γνωστὰ οὔτε εἰς τὸ δημόσιον οὔτε εἰς ἡμᾶς, οὐδεμίαν ἐχόντων ὑποχρέωσιν τῶν τῆς Ἑταιρίας ν’ ἀνακοινώσωσιν εἰς ἡμᾶς τὰ ἰδιαίτερα αὑτῶν. Δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπώλησαν τοὺς τίτλους πρὸς 72%, ἀλλὰ καὶ πάλιν οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἰσιν ἐσφαλμένοι, καθόσον ἐφαρμόζει τὰ 72% ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν 24,000.000, ἐνῷ τοῦτο δὲν ἐφαρμόζεται ἢ μόνον ἐπὶ τῶν διατεθέντων 17,000,000, ἑπομένως ἐπὶ τῶν ὑπολοίπων 7,000,000, ἂν μὴ ἐδεσμεύθησαν οἱ τῆς Ἑταιρίας διὰ συμφωνιῶν, θέλουσι δυνηθῆ νὰ εἰσπράξωσιν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ ὀνοματικοῦ κεφαλαίου, ἀφοῦ σήμερον ἡ βελτίωσις τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, ἣν ὁ κ. Βουλευτὴς δύναται ν’ ἀρνῆται, ἀλλὰ τὰ πράγματα μαρτυροῦσιν, εἶναι τοιαύτη, ὥστε τίτλοι τοῦ Κράτους, ἀποφέροντες τόκον 6%, πραγματοποιοῦνται ἑτοίμως ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐπὶ 17,000,000 ἔπρεπε νὰ ὑπολογίσῃ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν ἔκπτωσιν καὶ οὐχὶ ἐπὶ 24,000,000, ἔπρεπε προσέτι νὰ ὑπολογίσῃ αὐτὴν οὐχὶ πρὸς 72%, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας αὐτὸς ἔχει, ἀλλ’ ἐπὶ ποσοῦ ἀνωτέρου, διότι, τοῦτο μὲν, βεβαιοῦσιν οἱ ἀναδεχθέντες τὰ τῆς ἐπιχειρήσεως, ὅτι ἐπραγματοποίησαν τοὺς τίτλους ἐπὶ ὅροις, ἀπολήγουσιν εἰς εἴσπραξιν παρ’ αὐτῶν ἀνωτέραν πολὺ τῶν 72 ἑκατοστῶν, τοῦτο δὲ, φαίνονται οὗτοι μετέχοντες οὐχὶ δι’ ἀσήμαντον ποσὸν ἐν τῷ καταρτισμῷ τῆς ὁμάδος, ὑπὲρ ἧς διετέθησαν οἱ τίτλοι τῶν 17,000,000· διὰ τὸ ποσὸν ἄρα τῆς μετοχῆς αὐτῶν οὐδὲν ζημιοῦνται ἐκ τῆς ἐκπτώσεως. Ἐὰν ταῦτα διαφιλονεικῶνται, τίνα ἔχουσιν ἀξίαν ὑπολογισμοί, ὁποῖοι οἱ ἀναπτυχθέντες παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ μετὰ ἐπιτηδεύσεως ἀκριβείας, ἣν μόνον θετικὰ δεδομένα θὰ ἐδικαιολόγουν περὶ τῶν ζημιῶν, ἃς θέλει ὑποστῆ ἡ Ἑταιρία; Ἡ Ἑταιρία δὲν θέλει ὑποστῆ ζημίαν, περιορίζουσαν τὰ 24,000,000 εἰς 17,000,000, οὐδὲ τὸ ἥμισυ τῆς ζημίας ταύτης θέλει ὑποστῆ, πιθανὸν δὲ, οὐδὲ τὸ τρίτον, ἀλλ’ εἴτε εἰς 7,000,000 ὑπολογιστέον τὴν ζημίαν κατὰ τὸν κ. Βουλευτήν, εἴτε εἰς 3,000,000, εἴτε εἰς 2,000,000, τίνος ζημία εἶναι αὕτη; Εἶναι ζημία τοῦ Δημοσίου; Οὐχί· διότι τὸ Δημόσιον λαμβάνει ἀκριβῶς τὸ ποσὸν τῆς συμφωνίας, τουτέστι 500 δραχμὰς δι’ ἑκάστην ὁμολογίαν 500 δραχμῶν. Ἀλλὰ κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἡ Ἑταιρία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐργάζηται ἐπὶ ζημίᾳ, τὴν δ’ ἀποδεικνυομένην ζημίαν θέλει βεβαίως μεταβιβάσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ταύτην ἀνευρίσκομεν τὴν σειρὰν τῶν σκέψεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐὰν ἀναζητήσωμεν πρακτικήν τινα ἔννοιαν ἐν τοῖς παρ’ αὐτοῦ ῥηθεῖσι. Βεβαίως, ἐὰν ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο ἡ Ἑταιρία, ἐὰν ἠδύνατο ἀντὶ ἑαυτῆς νὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν Κυβέρνησιν δι’ 7,000,000, ἢ 3,000,000, ἢ 2,000,000, δὲν θὰ τὸ ἔπραττε μόνον, ἵνα μὴ ὑποστῇ ζημίαν, ἀλλ’ ἐπίσης θὰ τὸ ἔπραττεν, ἵνα πραγματοποιήσῃ κέρδος. Ἀλλ’ ἡ σύμβασις δὲν ἐπιτρέπει τοιαῦτα, ἐπιβάλλει ὑποχρεώσεις ῥητὰς ὑπὸ ἐγγύησιν ῥητήν· τὸ ἔργον ὀφείλει νὰ ἐκτελέσῃ ἡ Ἑταιρία κατὰ τρόπον ὡρισμένον καὶ ἐν ταῖς ἐσχάταις λεπτομερείαις, ἐὰν δὲ δὲν τὸ ἐκτελέσῃ οὕτω, δὲν λαμβάνει τὸ χρῆμα, διότι τὸ χρῆμα ὁλόκληρον, ἀκέραια τὰ 24,000,000, εἶναι ἀποτεταμιευμένα ἐν τῇ Ἐθνικῇ μὲν Τραπέζῃ τὰ 80 ἑκατοστά, ἐν τῇ Βελγικῇ δὲ Δελλοὰ τὰ εἴκοσιν ἑκατοστά, ταῦτα δὲ τὰ 24,000,000 θὰ λαμβάνῃ ἡ Ἑταιρία ἐφ’ ὅσον πραγματοποιεῖ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως. Ἀλλά, καὶ ἂν ἔχῃ ἡ Ἑταιρία ὑποχρεώσεις, καὶ ἂν ὑπέγγυα εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τούτων ᾖναι τὰ 24 ἑκατομμύρια, ὁ κ. Βουλευτής, ἐπιμένων εἰς ἣν ἔχει γνώμην, ὅτι ἡ Ἑταιρία θέλει ζημιωθῆ, δὲν πείθεται, ὅτι τὴν ζημίαν δὲν θέλει ἐπιῤῥίψει αὕτη ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν. Βεβαίως δὲν θὰ ὑπάρξῃ ζημία 7.000,000, διότι θὰ ἐπροτίμων οἱ ἀνάδοχοι τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀντὶ νὰ πωλήσωσι τὰς ὁμολογίας πρὸς 72%, νὰ κηρυχθῶσιν ἔκτοτε ἔκπτωτοι. Ἡ μὴ ἐπιζήτησις παρὰ τῶν ἀναδόχων, ἵνα κηρυχθῶσιν ἔκπτωτοι, δηλοῖ, ὅτι αἱ ζημίαι δὲν εἶναι οἷαι παρεστήθησαν, ἴσως διότι δὲν ἐπώλησαν οἱ ἀνάδοχοι ὁμολογίας 24 ἑκατομμυρίων καὶ διότι ἐκ τῶν πωληθεισῶν ὁμολογιῶν 17,000,000 μέρος ἐξ ἀδιαιρέτου ἠγοράσθη ὑπ’ αὐτῶν τούτων. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ὑπολογισμῷ ζημίας οὐχὶ βεβαίως 7,000,000, ἥτις ἀπεδείχθη μὴ ὑφισταμένη, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ὑπολογισμῷ ζημίας, ἥτις, καίτοι μικροτέρα, θὰ ἦτο πραγματικὴ δι’ ἄλλην Ἑταιρίαν, δύνανται ἴσως οἱ ἀνάδοχοι νὰ ἐργασθῶσιν ἄνευ ζημίας. Διότι δὲν εἶναι οὗτοι τραπεζῖται, δὲν ἐκμισθοῦσιν οὗτοι ἄλλους ἐργολάβους, ὅπως συνήθως συμβαίνει ἐν τοιαύταις ἐπιχειρήσεσι. Μεγάλη ὑπάρχει διαφορὰ ὑπολογισμῶν, ὅταν συμβληθῇ τις πρὸς αὐτοὺς τούτους τοὺς ἐκτελοῦντας τὸ ἔργον, ὅταν ἀποτελῶσι τὴν Ἑταιρίαν αὐτοὶ οὗτοι, εἰς οὓς κι’ ἐκ κεφαλαιούχων καὶ οὐχὶ ἐκ καταστηματαρχῶν κατηρτισμέναι συνήθεις ἀνάδοχοι Ἑταιρίαι ἀναθέτουσι τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων ἐπιχειρήσεων. Ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρία, ἐκτελοῦσα τὸ ἔργον διὰ καταστηματαρχῶν καὶ δι’ ἐργολάβων, κρατεῖ ὑπὲρ ἑαυτῆς τὸ κέρδος, τὸ ἐκ τῆς παραχωρήσεως τῆς ἐπιχειρήσεως, ὑπολογιζόμενον συνήθως εἰς 10%, καὶ παρέχει εἰς τοὺς ἐκτελοῦντας τὸ εἰδικῶς εἰς αὐτοὺς ἀνῆκον κέρδος. Δύνανται ἄρα οἱ ἀνάδοχοι τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν νὰ στερηθῶσι τὸ εἰς τὴν παραχώρησιν ἀνῆκον κέρδος, καὶ πάλιν νὰ μὴ ὑποστῶσι ζημίαν, διότι αὐτοὶ εἶναι ἐργολάβοι καὶ καταστηματάρχαι, μὴ ἀπεκδεχόμενοι ἐν τοιαύτῃ ἐπιχειρήσει τὸ κέρδος τοῦ τραπεζίτου. Ἀλλὰ καὶ ὡς ἐργολάβοι καὶ καταστηματάρχαι δύνανται οὗτοι, ἐν συνδυασμῷ περιστάσεων, νὰ ἐργασθῶσι καὶ ἄνευ κέρδους καὶ ἐπὶ φαινομένῃ ζημίᾳ, διότι, ἂν συμβαίνῃ, τὸ κατάστημα αὐτῶν νὰ μὴ ἔχῃ ἐργασίαν, περιορισμὸν τῶν ἐκ τῆς ἀργίας τοῦ καταστήματος ζημιῶν δύναται ν’ ἀποτελῇ ἐπιχείρησις, μηδὲν ὑποσχομένη κέρδος, ἢ καὶ μὴ καλύπτουσα πάσας τὰς δαπάνας. Ὅταν κατηρτισμένα καταστήματα δὲν δύνανται νὰ ἐργασθῶσιν ἐπ’ ὠφελείᾳ, προτιμοτέρα πολλάκις τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν ἡ ἐπὶ ζημίᾳ ἐργασία, ὡς μειοῦσα τὰ βάρη τῆς ἀργίας. Τὸ συμπέρασμα ἄρα τῶν περὶ τοῦ θέματος σκέψεων ἐπὶ τῇ προϋποθέσει τῆς ὑπάρξεως ζημίας δὲν θὰ ἦτο, ὡς παρέστησεν αὐτὸ ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι τὸ Δημόσιον ἀποκτᾷ ἔργον ἀξίας κατωτέρας τῆς συμπεφωνημένης, ἀλλὰ θὰ ἦτο τὸ συμπέρασμα, ὅτι οἱ ἐργολάβοι ἐστερήθησαν τοῦ κέρδους τοῦ τραπεζίτου, ὅτι ἐστερήθησαν τοῦ κέρδους τοῦ ἐργολάβου καὶ τοῦ καταστηματάρχου, ὅτι εἰργάσθησαν καὶ ἐπί τινι ζημίᾳ, ἀντισηκουμένῃ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῆς ζημίας, ἣν θὰ ὑφίσταντο, μὴ ἐργαζόμενοι. Ταῦτα νομίζω, ὅτι πείθουσιν ὑμᾶς, ὅτι ὁ κ. Βουλευτής, ἵνα θέσῃ βάσεις ἐπικρίσεως, ἔπρεπε νὰ δυνηθῇ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν ἐλάβομεν διὰ τῆς συμβάσεως πάσας τὰς ἐγγυήσεις, ἃς ὀφείλουσι ν’ ἀπαιτῶσιν ἡ Κυβέρνησις διαπραγματευομένη καὶ ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα τοιοῦτον ἔργον ...

§130ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐψηφίσατε πέρυσι.

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πέρυσιν ἐψηφίσθη ἡ ἄδεια τῆς συνομολογήσεως συμβάσεως, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἔπρεπε νὰ δείξῃ, κατὰ τί δὲν προενοήσαμεν ἐπαρκῶς περὶ τῶν ἐγγυήσεων, τίνα παρελείψαμεν διάταξιν, ἥτις κρεῖττον τῶν περιληφθεισῶν ἤθελε μᾶς παρέξει τὴν ἀσφάλειαν ὅτι τὸ χρῆμα, τὸ ἀποταμιευόμενον ἐν ταῖς Τραπέζαις, θὰ διατεθῇ κατὰ τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐγένετο παραίτιος τῆς ζημίας, ἣν αὐτὸς διορᾷ, διότι ἠθέλησε νὰ συνδέσῃ τὰ τοῦ σιδηροδρόμου μετὰ διαπραγματεύσεως ἄλλης, καὶ ὅτι μάλιστα εἰς τὴν συμφωνίαν ταύτην περὶ παραχωρήσεως τῶν τοῦ σιδηροδρόμου εἰς Ἑταιρίαν, ἀντὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου ἀπ’ εὐθείας, προέβη, ἵνα δυνηθῇ νὰ πραγματοποιήσῃ τὸν συνδυασμὸν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης πρὸς τὴν ἄλλην διαπραγμάτευσιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς καλῶς γινώσκει, ὅτι, ὅτε ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ σήμερον εἶναι νόμος, δι’ οὗ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἀπ’ εὐθείας κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου, εἴπομεν ὅτι ἠθέλομεν προτιμήσει τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ὑπὸ Ἑταιρίας, ἂν παρείχετο ἡμῖν ἡ πρὸς τοῦτο εὐκαιρία, περιελάβομεν δὲ καὶ διάταξιν, εἰς τοῦτο ἀφορῶσαν. Δὲν εἶναι ἄρα ἀκριβές, ὅτι παρεχωρήσαμεν εἰς Ἑταιρίαν τὴν ἐπιχείρησιν, ἣν ἀρχικῶς προετιθέμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν ἀπ’ εὐθείας, ἵνα δυνηθῶμεν διὰ τῆς Ἑταιρίας νὰ προμηθευθῶμεν μεταλλικόν, ἀναγκαῖον εἰς ἡμᾶς πρὸς ἄλλους σκοπούς. Τουναντίον τὴν πρόθεσιν ἡμῶν περὶ παραχωρήσεως τῆς ἐπιχειρήσεως εἰς Ἑταιρίαν, ἀνεξαρτήτως πάσης τοιαύτης ἰδέας, ἀνηγγείλαμεν εἰς τὴν Βουλήν, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ Βουλὴ ἐψήφιζε τὸν νόμον, τὸν κανονίζοντα σήμερον τὰ περὶ τούτου. Ὁ δὲ λόγος, δι’ ὃν περιελάβομεν ἐν τῇ πρὸς τοὺς ἀναδόχους τοῦ σιδηροδρόμου συμφωνίᾳ τὴν διάταξιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ ἐκ δέκα ἑκατομμυρίων μεταλλικόν, οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς στενοχωρίαν, ὁποίαν ὑπέθεσεν ὁ κ. Βουλευτής, διότι τοιαύτη στενοχωρία δὲν ὑφίσταται, τὰ 10,000,000 ταῦτα ἠδυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν καὶ ἄλλοθεν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἔλεγε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν ἐπὶ τόκῳ 6%, ἵνα ἐκτελέσωμεν τὸ ἔργον εἰς ἀπόδειξιν δὲ τούτου ἐμνημόνευσεν, ὅτι ἐγὼ ἔλεγον σήμερον, ὅτι δυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν ἐπὶ τοιούτῳ τόκῳ. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔλεγον τοῦτο σήμερον, ὅτε ὑπάρχει ὑπερτίμησις τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων πολὺ σπουδαία, κατ’ ἐκείνην ὅμως τὴν ἐποχὴν τὰ χρεώγραφα τὰ Ἑλληνικά, ἡ πίστις ἡ Ἑλληνικὴ διετέλει πολὺ κατωτέρω ἢ σήμερον ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις. Δὲν ἦτο ἀδύνατον, καὶ τὰ πράγματα τὸ ἀπέδειξαν, νὰ πραγματοποιηθῇ συνδυασμός τις ἄλλος, δι’ οὗ ν’ ἀποκτήσωμεν τὸ μεταλλικόν· δὲν πρόκειτο περὶ δανείου, διότι τὰ 10,000,000 δὲν πρόκειτο νὰ δοθῶσι παρὰ τῆς Ἑταιρίας εἰς τὸ Δημόσιον, ἵνα κατατεθῶσιν εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Κράτους· τὸ χρῆμα τοῦτο κατετέθη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ εἶναι ἐκεῖ ἀποταμιευμένον, ἡ δὲ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ τὸ ἐγγίσῃ. Ὁ συνδυασμὸς ὁ οἰκονομικὸς συνίσταται μόνον εἰς τοῦτο, ὅτι, ἐνῷ ἡ Ἑταιρία καταθέτει τὰ 10,000,000, ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ ν’ ἀγοράσῃ παρ’ ἄλλου τὸ μεταλλικὸν τῶν 10,000,000, προσφέρουσα τὸ ἀντίτιμον αὐτοῦ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀγοράζει αὐτὸ παρὰ τῆς Ἑταιρίας, πρὸς ἣν συναλλάσσεται, οὐχὶ ὡς δανειζομένη πρὸς δανειστὴν ἀλλ’ ὡς ἀγοραστὴς μεταλλικοῦ πρὸς πωλητήν. Ἀντὶ νὰ κατέλθῃ εἰς τὴν ἀγορὰν τὴν Ἀθηναϊκήν, ὅπως ἐξ αὐτῆς προμηθευθῇ τὸ μεταλλικόν, προετίμησε ν’ ἀποταθῇ εἰς τὴν Ἑταιρίαν, εἰς ἣν εἶπε: πρόκειται νὰ καταθέσῃς χρῆμα ἀπέναντι τῆς ἐπιχειρήσεως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν· τὸ χρῆμα τοῦτο, ἀντὶ νὰ καταθέσῃς εἰς ὁμολογίας ξένων Κρατῶν, ἀντὶ νὰ καταθέσῃς εἰς μεταλλικόν, προτιμότερον νὰ καταθέσῃς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ἐγὼ σοὶ προσφέρω εἰς τὴν τρέχουσαν τιμήν· τρέχουσα δὲ τιμὴ τότε ἦτο 127½. Ἑπομένως κατεθέσαμεν τραπεζικὰ γραμμάτια 12,500,000, εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, εἰς λογαριασμὸν τῆς ἐπιχειρήσεως, λαβόντες μεταλλικὸν 10,000,000, δὲν ἐδανείσθημεν, τουναντίον ἐδώκαμεν καὶ 2,500,000· ἐπὶ πλέον τῶν 10,000,000, τὰ ὁποῖα ἐλάβομεν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἴσως παραδεχθῇ καὶ τοῦτο, ὅτι δὲν ἐδανείσθημεν, ὅτι ἁπλῶς ἠγοράσαμεν μέταλλον· θὰ παρατηρήσῃ ὅμως τότε, ὅτι μεταφέρει εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ μετάλλου τὰς περὶ συνδυασμοῦ τῆς διαπραγματεύσεως ταύτης πρὸς τὰ τοῦ σιδηροδρόμου παρατηρήσεις, ἃς πρότερον ἐφήρμοζεν εἰς τὸ δάνειον τοῦ μετάλλου.

§132ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ εἰς τὸ δάνειον.

§133ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δάνειον δὲν συνωμολογήθη.

§134ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ ἔντοκα γραμμάτια.

§135ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔντοκα γραμμάτια δὲν ἐξεδόθησαν ἀντὶ τῶν 10 ἑκατομμυρίων. Ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ ὠφελήσῃ τὴν κυκλοφορίαν τῆς χώρας, προκαλοῦσα τὴν ταχυτέραν μεταφορὰν ἐνταῦθα μεταλλικοῦ 10,000,000 δραχμῶν, ἀνταλλαχθεισῶν πρὸς 12,500,000 δραχμῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπὶ τούτοις μεταφέρων εἰς τὰ τῆς ἀγορᾶς τοῦ μεταλλικοῦ τὰς περὶ δανείου ἀποδειχθείσας ἑώλους παρατηρήσεις αὑτοῦ, δύναται νὰ εἴπῃ πρὸς ἡμᾶς: διατὶ συνεδέσατε τὰς δύο πράξεις; διατὶ ἠναγκάσατε τὸν ἀνάδοχον, νὰ παρακαταθέσῃ τὰ δέκα ταῦτα ἑκατομμύρια εἰς μέταλλον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἐν ᾧ διὰ τῆς ἀναβολῆς θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ ὠφεληθῇ; Ἀλλὰ, τοῦτο μὲν, δὲν ὑπῆρχε λόγος, ἵνα ὑποθέτωμεν, ὅτι διὰ τῆς ἀναβολῆς ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ ἡ ὕψωσις, ἡ εὐτυχῶς ἐπελθοῦσα, τοῦτο δὲ, ὑπῆρχε σπουδαιότατος λόγος, ἄσχετος ἐντελῶς πρὸς τὰ ῥηθέντα παρὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ, δι’ ὃν ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ εὐθὺς ἡ κατάθεσις. Ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐπικρίνων ἐν ἄλλοις τὴν σύμβασιν, παρετήρησεν, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης νὰ ἔχῃ Ἑταιρία, καταθέτουσα μόνον 1,500,000, ἢ ἄλλο ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ συμβάσει ἀναφέρεται. Εἶπεν ὅτι θεωρεῖ, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν εἶναι ἐπαρκὲς, ὡς ἐγγύησις τῆς καλῆς λειτουργίας τῆς ἐπιχειρήσεως. Ἀλλὰ, προκειμένου οὐχὶ περὶ ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλὰ περὶ κατασκευῆς ἔργου, τὸ ὁποῖον θὰ στοιχίσῃ 24,000,000, δὲν ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ ἐγγύησις πληρεστέρα τῆς τυπικῶς ἐν τῇ συμβάσει ἀναγραφομένης; Ἡ σύμβασις ἀναγράφει τὴν τυπικὴν ἐγγύησιν τῶν 450,000 φράγκων· αὕτη ἐδεῖτο συμπληρώσεως, ἡ δ’ ἄμεσος καταβολὴ τῶν 10,000,000 ἦτο ἀπόδειξις τῆς ζωτικότητος τῆς Ἑταιρίας καὶ ἐγγύησις περὶ τῆς ἐκτελέσεως· διότι 450,000 φράγκων ἐπὶ ἐπιχειρήσεως 24,000,000, δὲν εἶναι ποσὸν, ἀποχρῶν, ἵνα πείσῃ, ὅτι τὸ ἔργον θὰ ἐκτελεσθῇ. Παρατηρῶ δ’ ὅτι, ἐὰν χάριν τῆς προμηθείας τῶν δέκα ἑκατομμυρίων θὰ ὑφίστατο τοιαύτην ζημίαν ὁ ἀνάδοχος, ὁποίαν ὑπέθεσεν ὁ κ. Βουλευτὴς, τουτέστιν 7,000,000, θὰ προετίμα νὰ ζημιωθῇ μᾶλλον τὰς 450,000 φράγκων, παραιτῶν τὴν ἐπιχείρησιν· ἅπαξ ὅμως καταθέσας τὰ 10,000,000, ἐννοεῖται, ὅτι καὶ 7,000,000, θὰ προετίμα νὰ ζημιωθῇ, ἵνα μὴ ἀπολέσῃ τὰ 10,000,000. Ἡ ἀπόφασις τοῦ ἀναδόχου, ὅπως μὴ παραιτήσῃ τὴν ἐπιχείρησιν, θυσιάζων τὰς 450 χιλιάδας φράγκων, ἐπιπροστίθεται εἰς τὰς ἄλλας ἀποδείξεις, ἃς προσήγαγον εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς βεβαίωσιν, ὅτι ἡ ζημία ἐκ τῆς τιμῆς, εἰς ἣν διετέθησαν τὰ 17,000,000 ἦτο, οἵα παρεστήθη. Ἐὰν ἡ ζημία ἦτο ὑπέρογκος, θὰ προετίμα ὁ ἀνάδοχος τὸν κίνδυνον τῆς ἀπωλείας τῶν 450,000 φράγκων τῆς θυσίας πολλῶν ἑκατομμυρίων κατὰ τὸν κ. Βουλευτήν, ὅπως δυνηθῇ νὰ καταθέσῃ τὰ 10,000,000. Ἐπιτυχόντες ἤδη τῆς καταθέσεως τῶν δέκα ἑκατομμυρίων, οὐδὲν φοβούμεθα περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου, εἴμεθα ἐντελῶς ἀσφαλεῖς, διότι ἐργαζόμεθα ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῶν δέκα ἑκατομμυρίων. Ἀφοῦ δὲ ἡ ἀπόκτησις τῆς εὐρείας ταύτης βάσεως συνεπήγετο καὶ τὴν ὠφέλειαν, ὅτι παρουσιάζετο ὡς ἐκ τούτου καὶ πωλητὴς δέκα ἑκατομμυρίων μεταλλικοῦ, τοῦτο καθίστα τὴν πρᾶξιν ἔτι μᾶλλον συμφέρουσαν. Εἰς ἐξασφάλισιν τῆς ἐκ τοῦ μεταλλικοῦ ὠφελείας ἀνεγράψαμεν ἐν τῇ συμβάσει τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ἀναδόχου, ὅπως μὴ διαθέσῃ τὰ δέκα ἑκατομμύρια εἰς ἀγορὰν χρεωγράφων, ὅπως εἶχε τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ διαθέσῃ αὐτὰ εἰς ἀγορὰν τραπεζικῶν γραμματίων, καὶ ταῦτα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῇ τρεχούσῃ τιμῇ, τῇ τότε. Ἂν δὲν ἠγοράζομεν οὕτω παρ’ ἑνὸς πωλητοῦ καὶ κατηρχόμεθα εἰς τὴν ἀγοράν, θὰ προεκαλοῦμεν ὕψωσιν τοῦ συναλλάγματος, καὶ θὰ ἠγοράζομεν αὐτὸ εἰς τιμήν, πολὺ ἀνωτέραν τῶν 127½. ἕνεκα ὅμως τῆς περιστάσεως ταύτης ἠγοράζομεν τὸ συνάλλαγμα εἰς τὴν τρέχουσαν τιμήν, ἐθεωρήσαμεν ἄρα καὶ κατὰ τοῦτο τὴν πρᾶξιν ὠφέλιμον. Δὲν ἦτο ὅμως πρᾶξις ἀναγκαία. Ἂν δὲν ἐλύομεν οὕτω τὸ ζήτημα, θὰ τὸ ἐλύομεν ἄλλως, θὰ τὸ ἐλύομεν, ὡς τὸ ἐλύσαμεν καὶ κατὰ δύο προηγουμένας ἑξαμηνίας, καὶ ἠθέλομεν εὑρεῖ πρὸς τοῦτο τρόπον. Οὐδεμία ἄρα ἀνάγκη ὑπῆρχεν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνομίζομεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ κατατεθῇ εὐθὺς τὸ ποσὸν τῶν δέκα τούτων ἑκατομμυρίων, ὠφελήθημεν ἐκ τῆς περιστάσεως, ὅπως ἀποκτήσωμεν ἐπὶ τῇ τρεχούσῃ τιμῇ καὶ τὸ ποσόν, τὸ ἀπαιτούμενον πρὸς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων. Ψηφίζουσα ἄρα ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιον, δύναται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῆς πεποιθήσεως, ὅτι πορίζεται δι’ αὐτοῦ χρῆμα 24 ἑκατομμυρίων, κατατιθεμένων κατὰ τὴν σύμβασιν εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ ὅτι ἐκτελεῖ δι’ αὐτοῦ ἔργον, ἔχον ἀξίαν 24 ἑκατομμυρίων.

§136Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Θὰ προχωρήσητε κύριε Πρόεδρε; Μᾶς ἐκαλέσατε νὰ ἐρχώμεθα εἰς τὰς 3 μ. μ. καὶ ἡμεῖς ἐρχόμεθα, ἀναμένοντες τοὺς ἄλλους. Ἂν οἱ ἄλλοι δὲν ἔρχονται, ἡμεῖς εἴμεθα ἐδῶ ἀπὸ τὰς τρεῖς· ἡ δὲ Κυβέρνησις πότε ἦλθε;

§137ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ προσέρχηται εἰς τὴν συνεδρίασιν, εἰμὴ ὅταν πληροφορῆται, ὅτι ἀπετελέσθη ἀπαρτία, διότι ἔχομεν καὶ ἄλλα καθήκοντα. Τώρα δὲν θέλω νὰ εἴπω, διατί δὲν ἀποτελεῖται ταχέως ἀπαρτία· ὁ κ. Βουλευτὴς γινώσκει τοῦτο κάλλιον ἐμοῦ.

§138Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τέλος πάντων ἡμεῖς δὲν ἐξετάζομεν τὰ καθήκοντά σας. Παραπονεῖσθε, ὅτι δὲν γίνεται ἐνωρὶς ἀπαρτία. Ἡ παρουσία τῶν Ὑπουργῶν εἶναι μέσον πρὸς σχηματισμὸν ἀπαρτίας, ἂν δὲ τὰ ἄλλα ἔργα αὐτῶν τοὺς παρεμποδίζωσι ἀπὸ τοῦ νὰ παρουσιασθῶσιν ἐνωρίς, αὐτὸ δὲν ἀφορᾷ ἡμᾶς. Ἡμᾶς ἀφορᾷ ἡ σχέσις ἡμῶν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Μήπως, κύριε Πρόεδρε, μᾶς ἐκλαμβάνετε ὡς ἀέργους, οἱ ὁποῖοι δυνάμεθα νὰ καταναλίσκωμεν τὸν καιρόν μας, ἀναμένοντες ἐδῶ ἀσκόπως; Μᾶς προσεκαλέσατε νὰ ἔλθωμεν κατὰ τὴν 3ην ὥραν μ. μ. καὶ εὑρέθημεν ἐδῶ κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ὥραν, δύο δὲ μόνον ἦσαν ἐδῶ ἐκ τῶν κυρίων τῆς Συμπολιτεύσεως, δὲν ὑπῆρχε δ’ ἐνταῦθα οὔτε Πρόεδρος, οὔτε Ἀντιπρόεδρος. Διατί μᾶς ἐκαλέσατε λοιπόν; Διὰ νὰ διέλθωμεν τὴν ὥραν μας ἐνταῦθα; Αὐτὸ εἶναι ἄτοπον. Ἐπαναλαμβάνω δέ, ὅτι, ἂν θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, θέλει ὁμιλήσει ὁ κ. Πετρίδης καὶ ὁ κ. Καπάνος, καὶ ἐγὼ διὰ μακρῶν. Θεωρῶ δέ, ὅτι, ἂν δὲν λήξῃ ἡ συνεδρίασις τὴν ὥραν ταύτην, ἡ πλειοψηφία μᾶς καταθλίβει. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 καὶ 30′ μ. μ.