1889.01.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 54.

τῆς 5 Ἰανουαρίου 1889.

(Πέμπτη)

Ὥρα 3 μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου Α. Κοκκέβη).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ Α. Τσικνόπουλος καὶ Χρῆστος Βλάχος δι’ ἀναφορᾶς των αἰτοῦνται χρηματικὴν βοήθειαν πρὸς συντήρησιν καὶ εὐπρεπισμὸν τῆς ἐνταῦθα Ἑλληνικῆς Μουσικῆς Σχολῆς. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§2ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ὁ τελώνης Λευκάδος, δι’ ἐκθέσεώς του τῆς 12 Ἰουλίου 1888, ὑπ’ ἀριθ. 667, ἀνέφερεν εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον, ὅτι τὸ ἐν τῇ παραλίᾳ τοῦ λιμένος Λευκάδος εὑρισκόμενον βαροῦλκον οὔτε ἀρκετὰ ἰσχυρὸν εἶναι, οὔτε κατάλληλον διὰ τὴν ἰδιαιτέραν τοῦ λιμένος κατάστασιν, καὶ ὅτι ἀνάγκη παρίστατο τῆς ἀποστολῆς νέου, ἰσχυροτέρου καὶ κινητοῦ. Ἀνέφερε προσέτι, ὅτι τὸ ὁσημέραι ἀναπτυσσόμενον ἐμπόριον τοῦ λιμένος Βασιλικῆς καὶ αἱ δυσκολίαι, εἰς ἃς ὑποβάλλονται κατὰ τὴν φόρτωσιν τῆς ἐξαγομένης μεγάλης ποσότητος οἴνου, ἐλαίου, σταφιδοκάρπου κλπ., παριστῶσι τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποστολῆς βαρούλκου καὶ εἰς τὸν λιμένα ἐκεῖνον. Παρακαλῶ ὅθεν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, νὰ λάβῃ πᾶν τὸ πρὸς θεραπείαν τῆς ἀνάγκης ταύτης μέτρον καὶ ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τελωνειακοῦ Δασμολογίου, καὶ ἕτερον νομοσχέδιον περὶ τακτοποιήσεως ἐνταλμάτων τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 209–210).

§4ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐφαρμόζεται ἀμέσως τὸ πρῶτον νομοσχέδιον;

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρόκειται περὶ τροποποιήσεών τινων.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§7ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἔχω μίαν ἐπερώτησιν ἐγώ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, νὰ φέρῃ σημείωσιν, τί ποσὸν ἐδαπανήθη δι’ ἀγορὰν νομικῶν συγγραμμάτων, καὶ τίνα νομικὰ συγγράμματα ἠγοράσθησαν κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888. Ἐπίσης, κατὰ τὰ αὐτὰ ἔτη, τί ἐδαπανήθη εἰς ἀγώγια ἁμάξης πρὸς χρῆσιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου. Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἔτους ἀναγράφεται πίστωσις (μετ’ ἄλλων δαπανῶν) δραχμῶν 14,316 (κεφ. 2, ἄρθ. 1, σελ. 16). Τί ἐδαπανήθη κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888 δι’ ἔξοδα ἐπισκέψεως τῶν δικαστικῶν γραφείων, διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ζητεῖται πίστωσις δραχμῶν 16,000 (κεφ. 2, ἄρθρ. 5, σελ. 22). Τί ἐδαπανήθη κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888 διὰ μεταγωγὴν ὑποδίκων, καταδίκων, φυγοποίνων καὶ πειστηρίων, διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ζητεῖται πίστωσις δραχμῶν 38,550 (σελ. 32, κεφ. 4, ἄρθρ. 7). Σημείωσιν περὶ τοῦ τί ἐδαπανήθη πρὸς ἐκτέλεσιν δικαστικῶν ἐργασιῶν κατὰ τὰ ἔτη 1887 καὶ 1888, διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται ποσὸν δραχμῶν 6,000 (σελ. 34, κεφ. 8). Καὶ ὡρισμένως νὰ ὑποβληθῶσιν αἱ στατιστικαὶ ἐργασίαι τῶν ἐτῶν 1887 καὶ 1888. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν, νὰ φέρῃ τὴν ἑξῆς σημείωσιν. Τί ἐδαπάνησε κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888 αʹ) δι’ ἀγορὰν, βʹ) δι’ ἐπισκευὴν ἐπίπλων, γʹ) δι’ ἐφημερίδας Ἑλληνικὰς καὶ Γαλλικὰς, καὶ ἰδίᾳ δι’ ἑκάστην ἐφημερίδα, δʹ) δι’ ἀγορὰν βιβλίων, καὶ εʹ) τίνων βιβλίων. Διότι ἐν τῷ οἰκείῳ Προϋπολογισμῷ (σελ. 6, κεφ. 4, ἄρθρ. 2) σημειοῦται (καὶ μετ’ ἄλλων δαπανῶν) πίστωσις ἐκ δρ. 18,000. Ἐκτὸς αὐτῶν, παρακαλῶ τοὺς ἁρμοδίους Ὑπουργοὺς νὰ πληροφορήσωσιν, ὅταν δυνηθῶσι, τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἑξῆς ὑποθέσεως, ἥτις ἔλαβε χώραν προχθὲς, τῇ 2 Ἰανουαρίου, ἐν Ἀθήναις. Ὁ ὑπαστυνόμος Τσαπέπας, ἔχων ἀφορμὰς, δὲν γνωρίζω ὁποίας, ἴσως δοσοληψίας, κατά τινος Διευθυντοῦ καφφενείου, εἰσῆλθεν εἰς τὸ καφφενεῖον αὐτοῦ περὶ ὥραν 11ην, πρὸ τοῦ μεσονυκτίου, ἔχων ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτοῦ ἀστυνομικούς τινας κλητῆρας, ἐκεῖ δὲ οἱ μὲν ἀστυνομικοὶ κλητῆρες διὰ τοῦ ξίφους ἔθραυσαν τοὺς λαμπτῆρας τοῦ καφφενείου, ὁ δὲ ὑπαστυνόμος Τσαπέπας διὰ βουνεύρου, ὅπερ ἐκράτει, ἐμαστίγωσεν ἀρκούντως σοβαρῶς τὸν ἀδελφὸν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ καφφενείου, καλούμενον Βασίλειον Σακελλαρίου. Τὸ καφφενεῖον νομίμως βεβαίως ἦτο ἀνοικτὸν κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην, διότι πρόκειται περὶ τῆς 2ας Ἰανουαρίου, καὶ περὶ ὥρας πρὸ τοῦ μεσονυκτίου, ἑπομένως οὐδένα λόγον εἶχον νὰ προβῶσιν ἔστω καὶ εἰς τὸ κλείσιμον ἁπλῶς τοῦ καφφενείου. Ἀλλ’ αὐτοὶ δὲν εἰσῆλθον, ἵνα κλείσωσιν αὐτό· ὑποθέτω, ὅτι εἰσῆλθον διεκδικοῦντες μερίδα τινὰ ἐξ ἐκείνης, ἣν συνήθως διεκδικοῦσιν οἱ ἀστυνομικοὶ ὑπάλληλοι παρὰ τῶν Διευθυντῶν τῶν καφφενείων. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἔπραξαν βιαιοπραγίαν κατὰ τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, διότι βεβαίως δὲν ἦσαν ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων, θραύοντες τοὺς λαμπτῆρας καὶ δέροντες τοὺς Διευθυντὰς τοῦ καφφενείου. Εἰς τὴν πρᾶξιν ταύτην παρῆσαν μάρτυρες ἀξιοπιστότατοι, λέγω δὲ ἀξιοπιστότατοι, διότι πάντες εἰσὶ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, οἵτινες καὶ αὐτοὶ ἔφριξαν, ἰδόντες αὐτὴν τὴν βάρβαρον καὶ ἀγρίαν σκηνήν· τινὲς μὲν τῶν κλητήρων νὰ ἔχωσι τὸν Διευθυντὴν τοῦ καφφενείου χαμαὶ κείμενον καὶ δερόμενον, ἄλλοι δὲ νὰ καταγίνωνται εἰς τὸ νὰ θραύωσι τοὺς λαμπτῆρας! Ἡ πρᾶξις κατηγγέλθη ἐνώπιον τῆς Εἰσαγγελίας τῶν ἐν Ἀθήναις Πλημμελειοδικῶν. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ὅπως συστήσῃ τὴν ταχεῖαν περάτωσιν τῆς ὑποθέσεως, καθόσον ἔχω ἀφορμὰς νὰ πιστεύω, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην περίοδον ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἀθηνῶν, δὲν γνωρίζω διὰ τίνας λόγους, δὲν δείκνυται λίαν δραστήριος περὶ τὴν καταδίωξιν πρὸ παντὸς τοιούτων ἀδικημάτων, προερχομένων ἐκ τῶν Ἀρχῶν τῶν ἐν Ἀθήναις.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον.

§9ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ζητήματος.

§10ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν ἐτελείωσε δὰ ἀκόμη τὸ ζήτημα τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου.

§11ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν, κύριοι Βουλευταὶ, τῶν Βουλευτικῶν ἐκλογῶν τῆς τρεχούσης Περιόδου, λαβὼν τὸν λόγον, ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν πεποίθησιν, ἣν εἶχον σχηματίσει περὶ τῆς πορείας τῆς Κυβερνήσεως ἐν γένει κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων· εἶπον τότε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδέποτε εἶχε συντελεσθῆ ἐν Ἑλλάδι μείζων κυβερνητικὴ ἐπέμβασις εἰς τὰς ἐκλογὰς, ὅτι οὐδέποτε Κυβέρνησις εἶχε προβῆ εἰς μείζονα κατάχρησιν ὅλων τῶν νομίμων καὶ ἐκνόμων μέσων, ὅσα ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ πρὸς διαφθορὰν τῆς συνειδήσεως τῶν ἐκλογέων. Ἀλλὰ, λέγων τότε ταῦτα, Κύριοι, οὐδέποτε ἠδυνάμην νὰ διανοηθῶ, ὅτι ἦτο δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν πρώην κατάδικος δι’ ἀναφορᾶς του κατήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, οὐδέποτε ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποθέσω, ὅτι ἦτο δυνατὸν Κυβέρνησις νὰ κατέλθῃ μέχρι τῶν κατέργων, ἵνα διὰ ψευδῶν παραστάσεων καὶ δι’ ὑποσχέσεων διαφθείρῃ τὴν συνείδησιν ἀθλίου καταδίκου, καὶ πείσῃ αὐτὸν νὰ διαθέσῃ τὰς ψήφους τῶν συγγενῶν του ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων! Καὶ ὅμως, Κύριοι, ὅ,τι οὔτε νὰ φαντασθῇ, οὔτε νὰ ὑποθέσῃ τις ἦτο δυνατὸν, προβάλλει ὡς γεγονὸς ἀναμφισβήτητον καὶ ἀδιαφιλονείκητον, ἅμα τις προβῆ εἰς ἐπισταμένην μελέτην τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν ἐγγράφων καὶ γεγονότων. Καὶ ἀληθῶς, ὑπάρχουσι πρὸ πάντων γεγονότα τινὰ, ἅτινα οὐδόλως ἀμφισβητοῦνται, ἅτινα πάντες ἀνωμολόγησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ τὰ γεγονότα ταῦτα εἶναι, ὅτι ὁ κατάδικος αὐτὸς, ἀποταθεὶς εἰς διαφόρους φίλους τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρακαλέσας αὐτοὺς νὰ μεσιτεύσωσι παρὰ τῇ Κυβερνήσει ὑπὲρ τῆς ἀπονομῆς χάριτος, ἐδήλωσεν εἰς αὐτοὺς πάντας, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῶν ἐν Ζακύνθῳ Πρωτοδικῶν καὶ ὁ ἐκεῖ Νομαρχεύων, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου, κατελθόντες εἰς τὸ δεσμωτήριον, ἐπέδειξαν εἰς αὐτὸν τηλεγράφημα, φέρον ὑπογραφὴν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ ὁποίου ἀντίγραφον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἀνεκοινοῦτο εἰς τὸν κατάδικον, ὅτι ἐξεδόθη τὸ Διάταγμα τῆς χάριτος, καὶ προσεχῶς θέλει τῷ κοινοποιηθῆ, ἀρκεῖ οἱ συγγενεῖς αὐτοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Τριφυλίας νὰ διατεθῶσιν ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων, ὅτι ὁ κατάδικος ἐδυσπίστησε, καὶ ἕνεκα τούτου ἀφέθη εἰς χεῖρας αὐτοῦ παρὰ τῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες προέβησαν εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν αὐτὴν, ἀντίγραφον, φέρον τὴν ὑπογραφήν των. Οὐδεὶς, ἐπαναλαμβάνω, ἀμφισβητεῖ, ὅτι ὁ κατάδικος αὐτὸς τοιαῦτα ὑπέβαλεν εἰς πάντας τοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς οὓς ἀπετάθη, ἐκλιπαρῶν τὴν μεσολάβησιν αὐτῶν πρὸς ἀπονομὴν χάριτος. Ταῦτα καὶ πρὸς τὸν κ. Τζάνεν, καὶ πρὸς τὸν κ. Μπουφίδην, καὶ πρὸς τὸν δήμαρχον Καραβίτην, καὶ πρὸς πάντα ἄλλον, εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἀναμιχθέντα, εἰς πάντα μεσολαβήσαντα, ἀνήγγειλεν ὁ κατάδικος ἐκ τῶν φυλακῶν...

§12Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ κ. Τζάνες ἀπετέλει μέρος τοῦ ἀντιπολιτευομένου συνδυασμοῦ, δὲν ἦτο φίλος τῆς Κυβερνήσεως τότε.

§13ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ ἐξ Εὐβοίας, πρὸς τὸν Τζάνεν ἀπετάθη ὁ κατάδικος κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1888, ὅτε ὁ κ. Τζάνες ὁριστικῶς εἶχε ταχθῆ εἰς τὰς τάξεις τῆς Κυβερνήσεως· οὐδέποτε κατάδικος ἀπευθύνεται εἰς τοὺς ἀντιπολιτευομένους, ὅταν ζητῇ νὰ λάβῃ χάριν. Ταῦτα, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι τὰ γεγονότα, ὅσα ὁ κατάδικος αὐτὸς ἀνεκοίνου πρὸς πάντας, καὶ τὸ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλὴ, εἶναι, ἐὰν ψευδῆ ἢ ἀληθῆ εἶναι τὰ γεγονότα, ὅσα ὁ κατάδικος ἀνεκοίνου. Περὶ τούτου καλεῖσθε ὑμεῖς νὰ σκεφθῆτε, καὶ σχηματίσητε πεποίθησιν, ἂν δηλαδὴ ἀληθείας ἔλεγεν ὁ κατάδικος, τοιαῦτα ὑποβάλλων πρὸς τοὺς φίλους, πρὸς οὓς ἀπηυθύνετο, ἢ ψεύδη καὶ συκοφαντίας. Νομίζω, ὅτι περί τινων πραγμάτων δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχῃ τις ἀποδείξεις, ἵνα μορφώσῃ πεποίθησιν· ἀρκοῦσι πρὸς τοῦτο ὁ κοινὸς νοῦς, οἱ κανόνες τῆς λογικῆς. Κατάδικος, εὑρισκόμενος ἐν φυλακαῖς καὶ ζητῶν νὰ ἐπιτύχῃ ἀπαλλαγὴν τῆς ποινῆς του, εἶναι δυνατὸν νὰ διανοηθῇ, ὅτι πρὸς τοῦτο θέλει συντελέσει ἡ διασκευὴ τοιούτων ψευδῶν παραστάσεων, ἡ ἀπόδοσις εἰς Νομάρχην καὶ Πρόεδρον Πρωτοδικῶν πράξεως ἐπαισχύντου, ἡ ἀπόδοσις εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοιούτων πράξεων, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ ἐκθέσωσιν αὐτὴν τὴν ἰδίαν αὑτῆς ὑπόληψιν; Ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι, τοιαῦτα ψεύδη διαδίδων, ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ ἐκεῖνο, ὅπερ ἐπεζήτει, ἤγουν τὴν ἀπονομὴν τῆς χάριτος; Ἔπρεπε, Κύριοι, νὰ ἦναι ἐντελῶς ἐστερημένος νοὸς, ἵνα προσφύγῃ εἰς τὰ τοιαῦτα μέσα, διότι ἀναγκαίως ἤθελε λάβει γνῶσιν αὐτῶν καὶ ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, καὶ ὁ Νομάρχης, καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐντεῦθεν ἤθελε σχηματισθῆ ἡ πεποίθησις, ὅτι ὁ κατάδικος αὐτὸς, οὐ μόνον δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἄξιος χάριτος, ἀλλὰ διὰ τῆς διαγωγῆς του ἀποδεικνύει, ὅτι ἅπασα ἡ ἐπιβληθεῖσα αὐτῷ ποινὴ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀρκοῦσα πρὸς τιμωρίαν καὶ σωφρονισμὸν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἄνευ ἄλλης ἀποδείξεως, λαμβάνων τις ὑπ’ ὄψει τὴν θέσιν τοῦ καταδίκου καὶ τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπεδίωκε, πρέπει ἀναγκαίως νὰ φθάσῃ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πλάσῃ τοιαῦτα γεγονότα, ἐξ ὧν μόνον βλάβην ἠδύνατο νὰ πορισθῇ καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων καὶ οἱ ὑπάλληλοι, πρὸς οὓς ἀπεδίδοντο, ἠδύναντο νὰ καταγγείλωσιν αὐτὸν ἐπὶ συκοφαντίᾳ, καὶ διὰ νέας καταδίκης νὰ δεινώσωσι τὴν θέσιν του. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῶν σκέψεων τούτων, ἔχομεν μεταξὺ τῶν ὑποβαλλομένων ἐγγράφων τηλεγράφημα αὐτοῦ τοῦ ἰδίου καταδίκου, διαβιβασθὲν διὰ τῆς Ἀγγλικῆς ἐν Ζακύνθου Ἑταιρίας πρὸς τὴν οἰκογένειάν του, ἐν ᾧ ῥητῶς παραγγέλλει τὴν σύζυγόν του καὶ τοὺς συγγενεῖς του, νὰ ταχθῶσιν ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων. Πῶς λοιπὸν προέβη αὐτὸς εἰς τοιαύτην ἐνέργειαν ἐν ταῖς παραμοναῖς τῶν ἐκλογῶν; Ἐξάγεται ἑπομένως καὶ ἐντεῦθεν, ὅτι ἀληθῶς εἰς τὸν κατάδικον τοῦτον ὑποσχέσεις ἐπίσημοι εἶχον δοθῆ περὶ τῆς ἀπονομῆς τῆς χάριτος. Τοῦτο δὲ ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῶν ἐν τέλει τοῦ τηλεγραφήματος φράσεων, ὅτι «τὸ ποθούμενον ἐπετεύχθη καὶ καλαῖς ἀντάμωσαις». Δηλοῖ διὰ τούτων πρὸς τὴν οἰκογένειάν του, ὅτι ἡ χάρις εἶναι βεβαία. Καὶ ἕτερον γεγονὸς ἐνισχύει τὴν ἐξήγησιν ταύτην, ὅτι ἅπαντες οἱ συγγενεῖς τοῦ καταδίκου τούτου ἀναφανδὸν ἐκηρύχθησαν ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων. Τὸ γεγονὸς τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀμφισβητηθῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τὸ κατέθεσεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι θέλουν τὸ καταθέσει ὅλοι οἱ Βουλευταὶ, ὅσοι τότε ἦσαν ἀντιπολιτευόμενοι. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ Προεδρεύων θέλει σπεύσει νὰ δηλώσῃ, ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι ἅπαντες οἱ συγγενεῖς τοῦ καταδίκου Παπαχριστοφιλοπούλου κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἐκηρύχθησαν ἐχθροὶ, ἐνῷ πρότερον, μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης, ἦσαν φίλοι τοῦ ἀντιπολιτευομένου συνδυασμοῦ. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῶν σπουδαίων καὶ σοβαρῶν τούτων τεκμηρίων, ἐκ τῶν ὁποίων ἐξάγεται, ὅτι ὄχι ψεύδη, ἀλλὰ ἀληθείας ἀνεκοίνου ὁ κατάδικος πρὸς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους παρεκάλει νὰ μεσολαβήσωσιν ὑπὲρ αὐτοῦ, ὁ κατάδικος οὗτος πέμπει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρέδωκεν εἰς αὐτὸν ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν καὶ ὁ Νομάρχης Ζακύνθου, τὸ ἀντίγραφον ἐκεῖνο τοῦ τηλεγραφήματος, ὅπερ ἔφερεν, ὡς αὐτὸς ὁ κατάδικος λέγει, καὶ τὰς ὑπογραφάς των, τὰς ὁποίας ἤδη δὲν φέρει, ἀποκοπείσας ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἀπονομὴν τῆς χάριτος. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἐγράφη, ὅπως ὁ κατάδικος ἰσχυρίζεται, ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν κ. Μακρῆ, καὶ δὲν προσάγει τοῦτο μόνον, ἀλλὰ καὶ ἐπιστολὴν αὐτοῦ τοῦ Μακρῆ, γραφεῖσαν πρός τινα συγγενῆ τοῦ καταδίκου, ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ ὁποίου διέμενεν ὁ κατάδικος ἐν Ζακύνθῳ, νοσηλευόμενος, καὶ ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, ἀναγγέλλων τὴν εἰς Ἀθήνας μετάβασίν του, ζητεῖ τὸ ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος. (Ἀναγινώσκει). «Εἶναι ἀνάγκη μεγίστη», λέγει, «διὰ νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ συγγενοῦς, ὅστις μένει εἰς τὴν οἰκίαν σου», (καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὡμολόγησεν, ὅτι εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ συγγενοῦς του ἐκείνου διέμενεν ὁ κατάδικος Παπαχριστοφιλόπουλος)....

§14ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ποῦ ἔμενε, δὲν τὸ γνωρίζω.

§15ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ (ἀναγινώσκει).... «νὰ στείλῃς εἰς ἐμὲ, εἰς Ἀθήνας, ὅπου θὰ ὑπάγω, τὸ τηλεγράφημα, ἢ ἀντίγραφον ἐπίσημον τοῦ τηλεγραφήματος». Ἔχομεν, κύριοι Βουλευταί, ὑπ’ ὄψει δύο ἔγγραφα· τὸ ἔγγραφον τὸ ἓν εἶναι ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος, δοθὲν εἰς τὸν κατάδικον, ὡς οὗτος ἰσχυρίζεται, ὑπὸ τοῦ Προέδρου Μακρῆ καὶ τοῦ Νομαρχεύοντος. Ἔχομεν ἐπίσης ἐπιστολὴν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου Μακρῆ πρὸς συγγενῆ τοῦ καταδίκου, ζητοῦντος τὴν ἀποστολὴν τοῦ τηλεγραφήματος ἐκείνου, τοῦ ἀντιγράφου ἐκείνου, ὅπερ εἶχεν εἰς χεῖρας του ὁ κατάδικος. Ἐρωτῶ, τί προκύπτει ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν δύο τούτων ἐγγράφων; Ἐκ μὲν τῆς γραφῆς προκύπτει, ὅτι μία καὶ ἡ αὐτὴ χεὶρ εἶχε γράψει ἀμφότερα τὰ τηλεγραφήματα ταῦτα· ἂς παραβάλῃ οἱοσδήποτε ἐξ ὑμῶν τὰς δύο γραφὰς μετὰ προσοχῆς καὶ θέλει πεισθῆ, ὅτι ἡ αὐτὴ χεὶρ ἔγραψεν ἀμφότερα. Τί ἕτερον προκύπτει; Προκύπτει, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν Μακρῆς, ὅστις κατὰ τὸν κατάδικον ἔγραψε τὸ εἰς χεῖρας τοῦ καταδίκου ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος, αὐτὸς ὁ ἴδιος Πρόεδρος ζητεῖ παρὰ τοῦ καταδίκου τὴν ἀποστολὴν τοῦ τηλεγραφήματος ἐκείνου· ἄρα ὁ Πρόεδρος διετέλει ἐν γνώσει, ὅτι ὁ κατάδικος εἶχεν εἰς χεῖράς του τηλεγράφημα, ὅπερ αὐτὸς ὁ ἴδιος Πρόεδρος εἶχε γράψει....

§16Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ὁ Μακρῆς, λέγετε, ὅτι ἔδωκεν εἰς τὸν κατάδικον ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος;

§17ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§18ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἀφοῦ λοιπὸν ὁ Μακρῆς ἔδωκεν ἀντίγραφον, πῶς ἐζήτει τὸ τηλεγράφημα ἢ τὸ ἀντίγραφον; Αὐτὸς ἐγνώριζεν, ὅτι ἔδωκεν ἀντίγραφον, ἐὰν τὸ ἔδωκεν.

§19ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σᾶς εἴπω. Ὁ Μακρῆς καὶ ὁ Νομαρχεύων Ζακύνθου ἔδωσαν εἰς χεῖρας τοῦ καταδίκου ἓν ἔγγραφον, γεγραμμένον παρὰ τοῦ Μακρῆ, καὶ τὸ ὁποῖον ἔγγραφον, εἶπον εἰς τὸν κατάδικον, ὅτι ἦτο ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον αὐτὸς εἶχε.

§20ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πῶς ἐζήτει λοιπὸν ὁ Μακρῆς τὸ τηλεγράφημα;

§21ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν, ποῖον εἶναι τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰς χεῖράς του ὁ κατάδικος; Τὸ ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὰς ὑπογραφὰς τοῦ Μακρῆ καὶ τοῦ Νομαρχεύοντος. Εἶπε λοιπὸν ὁ Μακρῆς εἰς τὸν κατάδικον, νὰ τῷ στείλῃ αὐτὸ τὸ χαρτί, τὸ ὁποῖον ὁ κατάδικος εἶχεν εἰς χεῖράς του, ἢ ἀντίγραφον αὐτοῦ τοῦ χαρτιοῦ....

§22ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τί τῷ ἐχρησίμευε τὸ ἀντίγραφον, ὅταν ἔμενεν εἰς τὸν κατάδικον τὸ πρωτότυπον, τὸ ὁποῖον τῷ εἶχε δώσει ὁ Μακρῆς;

§23ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ διὰ τὴν ἀπορίαν, ἡ ὁποία γεννᾶται εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον. Ὁ Μακρῆς ἐπρόκειτο νὰ ἔλθῃ εἰς τὰς Ἀθήνας· ὤφειλε νὰ παρουσιάσῃ εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τὸ κείμενον τοῦ τηλεγραφήματος, ὅπερ εἶχε λάβει ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν καὶ ἀνεκοίνωσε πρὸς τὸν κατάδικον, καὶ νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτούς: «ἰδοὺ ὁποῖον ἔγγραφον ἐπαφήσαμεν εἰς χεῖρας τοῦ καταδίκου, κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως»....

§24ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Κωνσταντόπουλε, ὁ Μακρῆς εἶχε λάβει, κατὰ τὴν γνώμην σας, τηλεγράφημα ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἔδωκεν αὐτὸς ἀντίγραφον τούτου εἰς τὸν κατάδικον, κεκυρωμένον διὰ τῆς ὑπογραφῆς του· ἐρχόμενος λοιπὸν ὁ Μακρῆς εἰς Ἀθήνας, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἐπιδείξῃ κἀνὲν ἀντίγραφον, ἀλλ’ ἤθελε παρουσιασθῆ ἐνώπιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ θὰ τῷ ἔλεγε: «Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐστείλατε, ἔδωκα ἐγὼ ἀντίγραφον, κεκυρωμένον διὰ τῆς ὑπογραφῆς μου, εἰς τὸν κατάδικον, καὶ ἑπομένως ὀφείλετε νὰ δώσητε τὴν χάριν.» Ὥστε δὲν ἐχρησίμευε τὸ ἀντίγραφον εἰς τὸν Μακρῆν, ἐὰν ἀληθῶς αὐτὸς εἶχε δώσει ἀντίγραφον κεκυρωμένον τοῦ τηλεγραφήματος εἰς τὸν κατάδικον, ὡς ἰσχυρίσθητε. Ἐκ τούτων λοιπὸν συνάγεται, ὅτι δὲν εἶχε δώσει ὁ Μακρῆς ἀντίγραφον, ὡς ἐλέγετε, ἀλλ’ ὅτι καὶ εἰς τὸν Μακρῆν ὁ κατάδικος εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι ἔχει ἀντίγραφον ἑνὸς τοιούτου τηλεγραφήματος, ὅπερ, θὰ ἔλεγε πιθανῶς, ὅτι ἄλλος ὑπάλληλος εἶχε δώσει πρὸς αὐτὸν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Μακρῆς τὸ ἐζήτησεν. Ὥστε ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Μακρῆ, ἣν ἐπικαλεῖσθε, ἀποδεικνύει ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον ἐκείνου, ὅπερ ἐπιδιώκετε ν’ ἀποδείξητε, τουτέστιν ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Μακρῆς εἶχε δώσει κεκυρωμένον ἀντίγραφον.

§25ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ διὰ τὰς ἀντιῤῥήσεις, αἱ ὁποῖαι ὑποβάλλονται· ἀποδεικνύεται πασιφανῶς, ὅτι δὲν ἀντελήφθησαν ἀκριβῶς οἱ συνάδελφοι...(Ψιθυρισμοὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὁ Μακρῆς οὐδὲν εἶχε συμφέρον νὰ φυλάττῃ εἰς χεῖράς του τηλεγραφήματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις τῷ ἔστειλεν, ἀπὸ τῆς 2 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 8 Αὐγούστου, καθ’ ὃν χρόνον ἐκ Λουτρακίου ἐπρόκειτο νὰ ἔλθῃ ἐνταῦθα. Ὁ Μακρῆς, ἐκτελέσας τὴν ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεμίαν εἶχεν ἀνάγκην, ἢ συμφέρον, νὰ τηρήσῃ τὸ περὶ τούτου τηλεγράφημα εἰς χεῖράς του. Μόνον ὁ κατάδικος εἶχε συμφέρον νὰ πράξῃ τοῦτο, καὶ παρὰ τούτου ἐζήτει τὸ κείμενον αὐτοῦ ὁ κ. Μακρῆς. Σᾶς ἐρωτῶ, Κύριοι, νὰ μοὶ εἴπητε, ὅταν ὁ κατάδικος εἰς ὅλον τὸς κόσμον ἔλεγεν, ὅτι ὁ Μακρῆς καὶ ὁ Νομαρχεύων ἦλθον εἰς τὰς φυλακὰς καὶ ἔδωκαν αὐτῷ ἀντίγραφον τηλεγραφήματος, ὁ Μακρῆς ἠδύνατο νὰ μάθῃ καὶ νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τηλεγραφήματος ἄλλου, μὴ δοθέντος παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου; Καὶ ἐν τίνι λόγῳ ἐζήτει τότε ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν Μακρῆς τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο ἀπὸ τὸν κατάδικον; Ἀφοῦ λοιπὸν ἐζήτησε τηλεγράφημα, πρόδηλον εἶναι, ὅτι ἐζήτησεν ἐκεῖνο, ὅπερ αὐτὸς ὁ ἴδιος παρέδωκεν εἰς τὸν κατάδικον καὶ τὸ πρωτότυπον τοῦ ὁποίου οὐδεμίαν εἶχεν ὑποχρέωσιν, ἢ ἀφορμήν, νὰ φυλάττῃ εἰς χεῖράς του. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν δύο ἐγγράφων οὐδεμία ἀμφιβολία δύναται νὰ μείνῃ, ὅτι ὁ Πρόεδρος Μακρῆς, ὁ γράψας τὸ τηλεγράφημα, ὅπερ εἶχεν ὁ κατάδικος εἰς χεῖράς του, προκειμένου νὰ μεταβῇ εἰς Ἀθήνας, ἠθέλησε νὰ διευκολύνῃ τὴν λύσιν τῆς ὑποθέσεως, δι’ ἣν εἶχεν ἀναλάβει ὁπωσδήποτε ὑποχρέωσιν, ἀπηυθύνθη πρὸς τὸν κατάδικον καὶ ἐζήτησε τὸ τηλεγράφημα, ἵνα τῷ χρησιμεύσῃ εἰς Ἀθήνας. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνη ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Μακρῆ, ἥτις ἀποδεικνύει τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων τοῦ καταδίκου. Τούτους ἐβεβαίωσεν ὁ Μακρῆς αὐτὸς, ὁμολογήσας, ὅτι αὐτὸς ἔδωκε τὸ ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος, ὅπερ ὁ κατάδικος ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλήν. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τοῦ κ. Τζάνε. Ἰδοὺ τί γράφει περὶ τοῦ κ. Μακρῆ (ἀναγινώσκει): «Δὲν δύναμαι δι’ ἐπιστολῆς κλπ.»...

§26ΤΖΑΝΕΣ....

§27ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δέχομαι διακοπάς.

§28ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Τζάνες γράφει πρὸς τὸν κατάδικον ἐπιστολὴν, διὰ τῆς ὁποίας τῷ ἀναγγέλλει, ὅτι ἠντάμωσε ἐν Καλάμαις τὸν Πρόεδρον Μακρῆν, μετατεθέντα ἐκεῖ, καὶ ἦλθεν εἰς ὁμιλίαν περὶ τῆς ὑποθέσεως, τῷ γράφει δὲ, ὅτι ὁ Πρόεδρος Μακρῆς, ὁ ὁποῖος ἔπρεπε νὰ ἀγανακτήσῃ μανθάνων τὰς διαδόσεις τοῦ καταδίκου, ἂν ἦσαν ψευδεῖς, συμβουλεύει, τὸν κατάδικον νὰ ἔχῃ ὑπομονὴν, ὑποσχόμενος, ἅμα ἔλθῃ ἐνταῦθα, «νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ νὰ ὑποδείξῃ τὸν κίνδυνον, ὃν ἡ ὑπόληψις τῆς Κυβερνήσεως διατρέχει». Καὶ παρακατιὸν (ἀναγινώσκει): «Ἐδῶ, ὡς δὲν ἀγνοεῖς, εὑρίσκεται ὁ Πρόεδρος Μακρῆς, παρ’ οὗ ἔμαθον πολλὰ, περὶ ὧν εἶπον δι’ ἐπιστολῆς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον». Αὐτὰ γράφει κύριος ὁ Τζάνες, συνεπείᾳ συνομιλίας, τὴν ὁποίαν ἔσχε μετὰ τοῦ Προέδρου Μακρῆ... Καὶ τολμᾷ νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι ὁ Πρόεδρος Μακρῆς δὲν ἔγραψε τὸ τηλεγράφημα!.....

§29ΤΖΑΝΕΣ. Ἐπρόκειτο περὶ τηλεγραφήματος, φέροντος τὴν ὑπογραφὴν Λομβάρδος.

§30ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μή με διακόπτετε!

§31ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μὴ διακόπτετε! (Θόρυβος).

§32Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς εἰδοποιοῦμεν, ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθῆτε διακόπτοντες, δὲν θ’ ἀφήσωμεν κανένα ἐξ ὑμῶν νὰ ὁμιλήσῃ.

§33ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζω, οὔτε θέλω νὰ μάθω, διατὶ τόσον συγκινεῖται ἡ πτέρυξ ἐκείνη...

§34Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κἀνεὶς δὲν συγκινεῖται.

§35Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ γνωρίζω τὸν λόγον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου συγκινεῖται· συγκινεῖται, διότι τὸ καυτήριον ἤγγισε τὴν πληγήν....(Θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ). Σεῖς, κύριε Πρόεδρε, δέον νὰ συναισθανθῆτε τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει ἡ ὑψηλὴ θέσις, ἣν κατέχετε, τοὐλάχιστον ἔπρεπε νὰ σᾶς ἐπιβάλῃ τὸ καθῆκον τοῦτο τὸ παρελθὸν, διότι τὸ παρελθὸν συνδέεται μὲ τὴν ἐπαίσχυντον αὐτὴν ὑπόθεσιν, διότι σεῖς ἀποτελεῖτε μέρος τοῦ συνδυασμοῦ, τὸν ὁποῖον προσεπάθησε ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποκλείσῃ τοῦ Κοινοβουλίου. Ὀφείλετε λοιπὸν νὰ ἀναμνησθῆτε τὸ καθῆκον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἔχετε, καὶ τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον ὑπαγορεύει ἡ ἀξιοπρέπειά σας καὶ ἡ θέσις σας, καὶ νὰ προστατεύσητε τὸν ῥήτορα, καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπητε διακοπάς.

§36ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, Κύριοι, ὅτι ἐκ μόνης τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Προέδρου Μακρῆ ἀριδήλως ἀποδεικνύεται, ὅτι διετέλει ἐν γνώσει τῆς εἰς τὸν κατάδικον δοθείσης ὑποσχέσεως, ὅτι αὐτὸς εἶχε γράψει τὸ ἔγγραφον, ὅπερ ὁ κατάδικος ἐκράτει, καὶ ὅτι ἐθεώρει ἑαυτὸν καὶ ὑπόχρεων ὑπὲρ ἀπονομῆς τῆς χάριτος, διότι ἄλλως δὲν ἐννοεῖται, πῶς Πρόεδρος Πρωτοδικῶν ἀπευθύνεται πρὸς κατάδικον, ζητῶν τηλεγράφημα. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἤθελε μένει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, αἴρεται αὕτη ἐκ τῶν γραφομένων τοῦ κ. Τζάνε, ὁ ὁποῖος γράφει πρὸς τὸν κατάδικον ῥητῶς καὶ σαφῶς, ὅτι ἦλθεν εἰς ἐξηγήσεις μετὰ τοῦ Προέδρου Μακρῆ ἐν Καλάμαις, καὶ ὅτι ἤκουσε παρ’ αὐτοῦ, ὅτι θὰ μεταβῇ εἰς Ἀθήνας, ἵνα ὑποδείξῃ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον τρέχει ἡ ὑπόληψις τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδεμία λοιπὸν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ὅσα ἐκθέτει ὁ κατάδικος εἰσὶν ἀληθῆ. Ἀλλά, καὶ ἂν ἤθελέ τις ὑπολάβει, ὅτι εἶναι ἀνάγκη μεγαλειτέρας βεβαιώσεως τῶν ἀληθειῶν, τὰς ὁποίας ὁ κατάδικος διεκοίνωσε πρὸς πάντας τοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως, ὧν ἠτήσατο τὴν μεσολάβησιν, ἡ βεβαίωσις αὕτη προκύπτει ἐκ τῆς διαγωγῆς, ἣν ἡ Κυβέρνησις ἐτήρησε καθ’ ὅλον τὸν ἔκτοτε διαῤῥεύσαντα χρόνον, σχετικῶς πρὸς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν. Ἠκούσατε, ὅτι ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ταχέως, ἀπὸ τοῦ Φεβρουαρίου, νομίζω, τοῦ 1887, ὅτι ῥητὴν συμφωνίαν περὶ χάριτος ἰσχυρίζετο ὁ κατάδικος, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς ἐζήτει νὰ ἐκπληρώσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑπόσχεσίν της. Τοιαύτας παραστάσεις ὑπέβαλεν ὁ Καραβίτης, τοιαύτας καὶ ὁ κ. Τζάνες πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις περιωρίσθη νὰ δηλώσῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ τηλεγράφημα. Ὅμοιαι παραστάσεις ὑπεβλήθησαν καὶ ἀπὸ τὸν κ. Μπουφίδην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἐρωτῶ, ποῖον ἦτο τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ συκοφαντιῶν, διασκευασθεισῶν ὑπὸ τοῦ καταδίκου, κατ’ ἀνωτέρων ὑπαλλήλων τῆς Κυβερνήσεως; Δὲν ἐπεβάλλετο εἰς αὐτήν, νὰ ἐξετάσῃ ἀμέσως, τί συνέβη εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, ἂν συνέβησαν ἀληθῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ κατάδικος διεκοίνωσε; Ποία Κυβέρνησις, μὴ ἔνοχος, ἠδύνατο νὰ παραλείψῃ τὸ καθῆκον τοῦτο; Ἐν τούτοις εἰς τὴν προκειμένην περίστασιν οὐδεμία ἐγένετο ἐξέτασις τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, καθ’ ὧν ἀπηυθύνετο ἡ ἐπαίσχυντος αὕτη αἰτίασις. Καὶ οὐ μόνον, Κύριοι, ἀμέσως τότε, ἀλλὰ οὐδὲ καὶ μετὰ τὴν πρώτην κατάθεσιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ὅτε ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἔχρῃζεν αὐστηρᾶς ἐξετάσεως, οὐδὲ τότε ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς ἐξέτασίν τινα, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ καταδίκου δὲν εἶναι ἀληθεῖς. Μετὰ τοιαύτην ἀκατανόητον ἐνέργειαν, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὸν ἐλάχιστον δισταγμὸν, ὅτι ὁ κατάδικος οὗτος λέγει τὴν ἀλήθειαν; Μέχρι σήμερον οὐδεμίαν φέρουσιν ἔγγραφον ἀπόδειξιν τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν, ἢ τοῦ Νομάρχου, διαψεύδουσαν τὰ γεγονότα, ἅτινα ἀποδίδει αὐτοῖς ὁ κατάδικος. Ὅλα ταῦτα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὸ τηλεγράφημα εἶναι γεγραμμένον διὰ τῆς χειρὸς τοῦ Προέδρου τοῦ Δικαστηρίου, ἀποδεικνύεται δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τοῦ κ. Τζάνε καὶ τοῦ κ. Μπουφίδου, οἱ ὁποῖοι καταγίνονται ἐπιμόνως καὶ διὰ μυρίων μέσων νὰ λάβωσιν εἰς χεῖρας τὸ τηλεγράφημα. Δεκαπέντε ἐπιστολὰς γράφει ὁ κ. Τζάνες, καὶ δὲν ἠξεύρω πόσα τηλεγραφήματα ὁ κ. Μπουφίδης, ἐπιζητοῦντες νὰ λάβωσιν εἰς χεῖρας τὸ τηλεγράφημα, ὅπερ ἀποδεικνύει, ὅτι ἀκράδαντον εἶχον ἐν τῇ ψυχῇ πεποίθησιν περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ τηλεγραφήματος. Ἀλλ’ ἔρχεται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα ἀποδείξῃ πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἡ ἀπονομὴ τῆς χάριτος δὲν ἐγένετο, ἕνεκα τῆς ὑπάρξεως τοιούτου τηλεγραφήματος, καὶ ὅτι τοὐναντίον ἡ γνῶσις περὶ τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ καταδίκου, ὅτι ὑπῆρχε τοιοῦτο τηλεγράφημα, προεκάλεσε τὴν ἀναβολὴν τῆς χάριτος. Ἂς ἐξετάσωμεν, κατὰ πόσον δύνανται νὰ ἔχωσι βασιμότητα οἱ ἰσχυρισμοὶ οὗτοι. Τίς ἡ ἀνάγκη τῆς ἀπονομῆς χάριτος εἰς ἄνθρωπον, καταδικασθέντα εἰς δεκαετῆ δεσμά, ἕνεκα νοσφίσεως δημοσίων χρημάτων, καὶ μείναντα διετίαν μόλις εἰς τὰς φυλακάς; Ἐδικαιολόγησαν τὴν χάριν ἐπὶ λόγῳ, ὅτι ἡ ὑγεία τοῦ ἀνθρώπου δὲν εὑρίσκετο εἰς καλὴν κατάστασιν, καὶ ἐπεκαλέσθησαν ἐκθέσεις ἰατρῶν, ὧν τὸ πεπλανημένον ἀποδεικνύει ἡ παροῦσα κατάστασις τοῦ καταδίκου, ἐξ ἧς ἐξάγεται, ὅτι οὐδένα διέτρεχε κίνδυνον. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἔπασχεν ὁ κατάδικος, εἶναι λόγος, διὰ νὰ δοθῇ χάρις εἰς ἄνθρωπον, εἰς τοιαύτην ποινὴν καταδικασθέντα; Τότε ἔπρεπε νὰ καθιερώσωμεν τὴν ἀρχὴν, ὅτι πᾶς ὁ πάσχων ἀπὸ χρόνιόν τι νόσημα δύναται νὰ διαπράττῃ ἀτιμωρητεὶ οἱονδήποτε ἔγκλημα. Δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς λοιπὸν οἱ λόγοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι ὑπῆρχε περίστασις ἀπονομῆς χάριτος. Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἀνέβαλε νὰ ἀπονείμῃ τὴν χάριν, διότι ἔλαβε γνῶσιν τῶν διαδόσεων, εἰς τὰς ὁποίας προέβη ὁ κατάδικος. Ἡ γνῶσις ὅμως αὕτη δὲν ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ μόνον ἀναβολὴν τῆς χάριτος ἐπί τινας μῆνας, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀποτρέψῃ πᾶσαν ἰδέαν περὶ ἀπονομῆς αὐτῆς εἰς τοιοῦτον κατάδικον, τολμῶντα ἀπὸ τοῦ βάθους τῆς φυλακῆς νὰ συκοφαντῇ ὑπαλλήλους ἀνωτέρους τοῦ Κράτους καὶ νὰ κατασκευάζῃ τοιαῦτα τηλεγραφήματα. Ἀλλ’ ἔχομεν, Κύριοι, ἔγγραφον ἑτέρου προσώπου, ἐξ οὗ ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ ἀπονομὴ τῆς χάριτος ἀνεβλήθη δι’ ἄλλους λόγους, καὶ οὐχὶ δι’ ἐκείνους, οὓς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπεκαλέσθη. Ἀκούσατε τί γράφει πρὸς τὸν κατάδικον ὁ δήμαρχος Ἐράνης κ. Καραβίτης (ἀναγινώσκει): «.... Ὁ κ. Βαρελίδης μοὶ ἔλεγεν, ὅτι ἀνεβλήθη (ἡ χάρις) ἐξ ἑνὸς μὲν, διότι ὁ τύπος ἔκαμε λόγον καὶ ἐξετραχηλίσθη κατὰ τῆς καταχρήσεως τῶν χαρίτων, ἐξ ἄλλου δὲ, διότι τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὸν Νομάρχην καὶ Πρόεδρον περιῆλθεν εἰς χεῖρας τοῦ Πυλιώτου, καὶ ἐξ ἀκριτομυθίας αὐτοῦ ἐγένετο γνωστὸν εἰς πολλοὺς, καὶ ἐπεθύμει ὁ Ὑπουργὸς νὰ παρέλθωσιν αἱ ἐντυπώσεις...» Ὁ δήμαρχος Ἐράνης κ. Καραβίτης, γράφων πρὸς τὸν κατάδικον, ἀποδίδει τὴν ἀναβολὴν τῆς χάριτος, οὐχὶ εἰς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ἀλλ’ εἰς τὸ ὅτι διεκοινώθη καὶ ἐγνώσθη ἡ ἀποστολὴ τοῦ τηλεγραφήματος, ὅπερ ἐγνώριζεν ὁ κ. Βαρελίδης, καθ’ ἃ εἶπεν εἰς τὸν Καραβίτην, καὶ αὐτὴ ἡ διακοίνωσις εἶναι ἡ αἰτία, ἥτις ἐμπόδισε τὴν χάριν, ἤτοι τὴν πραγματοποίησιν τῆς συμφωνίας, τῆς συναφθείσης μεταξὺ τοῦ καταδίκου καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἅπασα ἡ διαγωγή τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως ἀποδεικνύει, ὅτι ἐθεώρει ἑαυτὴν ἔνοχον, καὶ διὰ τοῦτο εἰς οὐδεμίαν προέβη ἐνέργειαν, ἵνα μὴ πεισθῇ ἡ κοινωνία, ὅτι ἀληθῶς ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν Ζακύνθου μετέβη εἰς τὴν εἱρκτὴν καὶ ἐσυνθηκολόγησε πρὸς τὸν κατάδικον. Γνωρίζετε δὲ, ὅτι τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο ὑπῆρξεν ἀφορμὴ νὰ γίνῃ ἡ μετάστασις τῶν συγγενῶν αὐτοῦ ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων, ἐκ τῆς ὁποίας ἐπέτυχεν εἷς ἐξ αὐτῶν...

§37ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Καὶ ποῖος ἦτο αὐτός;

§38ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Μαυρομιχάλης· τοῦτο εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος. Ἀλλὰ, προκειμένου περὶ πράξεως τοιαύτης, ὅλως ἐπουσιῶδες εἶναι, τίνα παρήγαγεν ἀποτελέσματα. Ποία ἤδη εἶναι ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰ γενόμενα ἐν Ζακύνθῳ; Προέβη ἆρά γε ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν καὶ ὁ κ. Νομάρχης εἰς τοιαύτην πρὸς τὸν κατάδικον συνθηκολογίαν ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως; Δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ τὸ τοιοῦτον; Προέκυψε συμφέρον τι, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν; ἢ ὁ Νομάρχης, ἵνα ἔλθωσιν εἰς τοιαύτην συμφωνίαν μετὰ καταδίκου, ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων; Καὶ συμφέρον ἐὰν εἶχον, ἦτο δυνατὸν νὰ προβῶσιν εἰς τοιαύτην ἐνέργειαν ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως; Φρονῶ, ὅτι οὐδὲ ἐλάχιστος ὑπάρχει δισταγμὸς, ὅτι, ἂν αὐτοὶ προέβησαν εἰς τοιαύτην ἐνέργειαν, ἔπραξαν τοῦτο συνεπείᾳ ἀληθοῦς τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον εἶχον λάβει ἐξ Ἀθηνῶν, ἵνα ἐνεργήσωσιν, ὅπως ἐνήργησαν. Πῶς ὅμως διεβιβάσθη τοιοῦτον τηλεγράφημα ἐπίσημον, φέρον ὑπογραφὴν Ὑπουργοῦ, ἂν δὲν ἐδόθη εἰς τὸ ἐνταῦθα Τηλεγραφεῖον ἕτερον τηλεγράφημα ὅμοιον; Τοῦτο εἶναι πρᾶγμα ἀνεπίδεκτον συζητήσεως. Ἀλλὰ θὰ μοὶ εἴπητε, τὸ εἰς τὸ ἐνταῦθα Τηλεγραφεῖον δοθὲν φέρει ἀληθῶς τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ Λομβάρδου; Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω ἀκριβῶς τί συνέβη εἰς τὸ ἐνταῦθα Τηλεγραφεῖον. Βέβαιον ὅμως θεωρῶ, ὅτι ἐπίσημος ἢ ἡμιεπίσημός τις ἐνέργεια προὐκάλεσε τὴν ἀποστολὴν τοῦ τηλεγραφήματος ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Ζάκυνθον, διὰ πᾶσαν δὲ τοιαύτην ἐνέργειαν ὑπεύθυνος εἶναι ἡ Κυβέρνησις, διότι αὕτη διὰ τῶν ὀργάνων της διευθύνει τὰς ἐκλογικὰς ἐνεργείας, καὶ ἐκ τῆς τοιαύτης διευθύνσεως προέκυψεν τὸ εἰς Ζάκυνθον σταλὲν τηλεγράφημα, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου ἐτελέσθησαν, ὅσα ἐτελέσθησαν, ὧν συνεπῶς τὴν εὐθύνην ὑπέχει ἡ Κυβέρνησις. Τότε μόνον ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀπαλλαχθῇ τῆς εὐθύνης, ὅταν ἤθελε διατάξει ἀνάκρισιν, πρὸς ἀνακάλυψιν καὶ τιμωρίαν τοῦ διαβιβάσαντος τὸ τηλεγράφημα· ἀλλ’ ἀντὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις προσπαθεῖ νὰ ἀναιρέσῃ τὴν ἀποστολὴν τοῦ τηλεγραφήματος, καὶ τὴν μετὰ τοῦ καταδίκου συμφωνίαν τῶν ἀρχῶν, ἤτοι γεγονότα πασιφανῆ. Συμπεραίνω, Κύριοι, ὅτι ἡ ὑπὸ τοῦ καταδίκου καταγγελθεῖσα πρᾶξις εἶναι ἀναμφισβήτητος. Δὲν ἐπιχειρῶ νὰ προσθέσω τι πρὸς χαρακτηρισμὸν αὐτῆς. Ἐπαφίνω τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦτον εἰς τὴν κοινὴν συνείδησιν, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι πᾶς τίμιος ἄνθρωπος μετὰ βδελυγμίας θ’ ἀποστρέψῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς αὑτοῦ ἀπὸ τοιαύτης πράξεως, καὶ θὰ καλύψῃ τὸ πρόσωπον ἐξ αἰσχύνης, διότι ἡ Κυβέρνησις τῆς πατρίδος του κατῆλθεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἐξευτελισμοῦ ἔναντι ἐλεεινοῦ καταδίκου. Καὶ δυστυχῶς δὲν εἶναι μεμονωμένη ἡ πρᾶξις αὕτη. Κατὰ τὰς παραμονὰς ἀκόμη τῆς τελευταίας ἐν Θεσσαλίᾳ Βουλευτικῆς ἐκλογῆς εἰς ὁμοίαν πρᾶξιν προέβη ἡ Κυβέρνησις, διότι ἀπένειμε χάριν εἰς Ἰουδαῖον κατάδικον κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἀφοῦ ἐσυνθηκολόγησε μετὰ τῶν ὁμοπίστων αὐτοῦ περὶ ἐκλογικῆς ὑποστηρίξεως τοῦ ὑπουργικοῦ ὑποψηφίου. Κατὰ πόσον, Κύριοι, πράξεις τοιαῦται δύνανται νὰ τυγχάνωσι τῆς ἐγκρίσεως τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, τοῦτο ἐπαφίνω εἰς τὴν ὑμετέραν συνείδησιν.

§39ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προκειμένου, Κύριοι, νὰ μετάσχω τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Παπαχριστοφυλλοπούλου, ἥτις χθὲς ἀνεκοινώθη ὑπὸ τοῦ ἐντίμου καὶ σεβαστοῦ φίλου μου κ. Σωτηροπούλου, εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς δηλῶ, ὅτι θέλω ἀπομακρύνει ὅσον τὸ δυνατὸν ἀπὸ τὴν συζήτησιν τὰ ὀνόματα τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τοὺς ὁποίους ἀδικαιολογήτως καὶ ἀτόπως, κατ’ ἐμὲ, οἱ προαγορεύσαντες ὑπὲρ τὸ δέον ἀνέμιξαν εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Δὲν πρόκειται ποσῶς ἐνταῦθα, οὔτε περὶ τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ Ἀττικῆς, οὔτε περὶ τοῦ ἐκ Μεσσηνίας συναδέλφου μας· καὶ τοῦτο λέγω οὐχὶ ἀπὸ συναδελφικὴν ἁβρότητα, ἀλλὰ διότι οὐδὲν τὸ ἐπίμεμπτον ὑπάρχει εἰς τὴν ἀνάμιξιν αὐτῶν, ὅπως ἀπονεμηθῇ χάρις εἰς κατάδικον, ὅστις καὶ συστάσεις τῶν ἁρμοδίων ὑπὲρ ἑαυτοῦ εἶχε, καὶ δεινῶς ἔπασχε τὴν ὑγείαν, ὡς ἐπισήμως ἐβεβαιώθη. Ὁ κ. Τζάνες ὡρμήθη ὁμολογουμένως ἀπὸ τὸν πόθον, νὰ συντελέσῃ ὑπὲρ ἀγαθοῦ καὶ δικαίου ἀποτελέσματος. Καὶ αὐτὴ δυστυχῶς εἶναι ἡ φιλοδοξία πολλῶν Βουλευτῶν· εὐθὺς, ὡς ἐπιτύχωσι τὴν ἀπονομὴν χάριτος ὑπὲρ καταδίκου τινὸς ἀναξιοπαθοῦντος, ἢ κατορθώσωσι τὸν διορισμὸν ὑπαλληλίσκου τινὸς, θεωροῦσιν, ὅτι κατώρθωσαν μέγα τι· καὶ ἀντὶ τούτου τοῦ ἀποκτήματος παραιτοῦνται κατά τινα τρόπον οἰκειοθελῶς τῶν δικαίων καὶ καθηκόντων, ἅτινα ἔχουσιν ὡς Βουλευταὶ, οὕτω δὲ δὲν ὑπάρχει πλέον γνώμη κοινοβουλευτικὴ, δὲν ὑπάρχει ἀντιπροσωπεία ἀληθῶς ἠθικὴ, ἀλλὰ τὸ Κοινοβούλιον κατέστη πλᾶσμα, ἁπλῆ σκιὰ, κατὰ τοὺς τελευταίους μάλιστα χρόνους. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι νόσος χρονία καὶ ἀπὸ παλαιοῦ χρόνου λυμαινομένη τοὺς Βουλευτάς. Κατ’ οὐδὲν λοιπὸν πλειότερον εὐθύνονται προσωπικῶς οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἵτινες ἐκ φιλανθρωπίας παρενέβησαν ὑπὲρ τοῦ Παπαχριστοφύλλου. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀναμίξεως ἐνίοτε τῶν Βουλευτῶν εἰς ἀσήμαντα σημεῖα τῆς Κυβερνητικῆς ἐνεργείας λαμβάνουσί τινες ἀφορμὴν, νὰ ἐπιῤῥίπτωσιν ἐπ’ αὐτοὺς ἅπασαν τὴν εὐθύνην τῶν κακῶς γενομένων. Καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω, ὅτι οἱ Βουλευταί ἀδίκως συκοφαντοῦνται, καὶ ἀτόπως ἐξεγείρεται κατ’ αὐτῶν τοσαύτη κατακραυγή. Πολλάκις ἠκούσαμεν καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀπὸ τῆς δημοσιογραφίας βαρυτάτας ἐκφράσεις κατὰ τῶν Βουλευτῶν, ὡς δῆθεν πιεζόντων τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὡς παραιτίων ὅλων τῶν ἐκτρόπων πράξεών της. Τοῦτο εἶναι ψευδέστατον, διότι διὰ τὴν Κυβερνητικὴν ἐνέργειαν εὐθύνονται μόνον οἱ Ὑπουργοὶ προσωπικῶς, οἵτινες θεραπεύουσι τὰ συμφέροντα ἑαυτῶν, τῶν στενῶν συγγενῶν των, τῶν τμηματαρχῶν των καὶ τῶν αὐλικῶν των, οἵτινες περιστοιχίζουσιν αὐτοὺς, ἀποτελοῦντες τὴν καμαρίλλαν των. Οἱ Γραμματεῖς τῶν κκ. Ὑπουργῶν καὶ Πρωθυπουργῶν, οἱ ἐπαρχιακοὶ κομματάρχαι των, οἱ συγγενεῖς των, οἱ ἀκόλουθοί των, οἱ μάγειροί των καὶ ὑπηρέται των, ἀξιοῦνται παρ’ αὐτῶν τοσαύτης προσοχῆς καὶ εὐνοίας, ὅσης οὐδέποτε ἠξιώθη ὁ προσφιλέστερος οἱουδήποτε κόμματος Βουλευτής. Ψεύδονται λοιπὸν οἱ κύριοι Ὑπουργοί, καὶ συκοφαντοῦσι τοὺς Βουλευτὰς, ὅταν παραπονῶνται ὑποκριτικῶς καὶ ἐπιτηδείως, ὅτι οἱ Βουλευταὶ εἶναι τὸ πρόσκομμα τῆς εὐρύθμου λειτουργίας τῆς Κυβερνητικῆς μηχανῆς, καὶ οἱ παραίτιοι τῶν ἐκτρόπων πράξεων, ἃς ἀναγκάζονται νὰ ἐπιχειρῶσι πρὸς συγκράτησιν τῆς πλειοψηφίας. Καὶ ὅτι, Κύριοι ταῦτα δὲν ἀπέχουσι παντάπασι τῆς ἀληθείας, ἀποδεικνύεται ἐξ ὅσων ἐλέχθησαν κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας καὶ ἐξ ὅσων ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Τί ἐκ τούτων προέκυψεν; Ἂς ἀναπολήσωμεν δι’ ὀλίγων τὰς ὑποθέσεις, αἵτινες ἐπὶ μακρὸν μᾶς ἀπησχόλησαν τὰς ἡμέρας ταύτας. Ἔχομεν τὴν ὑπόθεσιν Σπάρταλη, ἥτις ἐπὶ τοσαύτας ἡμέρας ἐσταμάτησε καὶ Ἔθνος καὶ Κοινοβούλιον, καὶ προώρισται ἴσως νὰ ἐγκολάψῃ στίγμα ἐπὶ τοῦ Ἔθνους ἡμῶν. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη προῆλθεν ἐξ ἀπαιτήσεως Βουλευτοῦ τινος; Παντάπασιν· εἶναι προσωπικὴ ἐπιθυμία τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὑπηρετοῦσα τὰ συμφέροντα αὐτοῦ. Ἡ ἄλλη ὑπόθεσις τοῦ Καλούδη, τοῦ πλαστογράφου τελωνιακοῦ ὑπαλλήλου Σύρου, ὁ ὁποῖος οὐχὶ μόνον δὲν ἐτιμωρήθη, ἀλλὰ καὶ σκανδαλωδῶς διετηρήθη ἐν τῇ ὑπηρεσία, προῆλθεν ἐξ ἀπαιτήσεως Βουλευτοῦ τινος; Οὐδαμῶς· ὁ Καλούδης ἐπροστατεύθη, καθὸ συγγενὴς ἰδιαιτέρου φίλου καὶ οἰκείου τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἡ ῥυπαρὰ ὑπόθεσις τοῦ χόρτου εἶναι τάχα ὑπόθεσις ἀφορῶσα εἰς ἀξίωσιν Βουλευτοῦ; Ἀπολύτως ὄχι· διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, αὕτη συνδέεται μὲ συμφέροντα συγγενῶν τῶν οἰκείων τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἐπίσης ἡ ὑπόθεσις τοῦ Ντάη, ὁ προβιβασμὸς τουτέστιν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔγεινε κατὰ παράβασιν παντὸς νόμου, ἀφορᾷ ἐπίσης εἰς συγγενῆ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἡ ὑπόθεσις Παπαχριστοφυλλοπούλου, ἡ ὑπόθεσις αὕτη, διὰ τὴν ὁποίαν δυσκολεύεταί τις νὰ εὕρῃ ὄνομα εἰς τὰ λεξικὰ ὅλων τῶν γλωσσῶν, ἵνα προσηκόντως τὴν χαρακτηρίσῃ, καὶ αὕτη ἐδημιουργήθη ἐκ τῶν ἀκολάστων ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ποθούσης νὰ παραχαράξῃ τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ τίς ἡ ἀνάγκη ν’ ἀπαριθμήσω πάσας τὰς ἐκτυλιχθείσας ἐνταῦθα σκανδαλώδεις ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ πάντες ἐνθυμεῖσθε, ὅτι αὗται ἐσχετίζοντο μὲ ὑποθέσεις ποσῶς μὴ πηγαζούσας ἐξ ἀπαιτήσεως Βουλευτῶν; Ἀπεναντίας δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι, ὅταν πρόκηται περὶ ἀπαιτήσεως Βουλευτοῦ τινος, τότε, τότε δὴ τότε διυλίζεται ὁ κώνωψ, καὶ ἀρχίζει ἡ ὑποκριτικὴ μελέτη τῶν νόμων καὶ διαταγμάτων καὶ ἐγκυκλίων, μήπως ἡ αἴτησις τοῦ Βουλευτοῦ προσκρούῃ εἰς κανὲν ἐδάφιον πεπαλαιωμένου νόμου ἢ κεκονιαμένου διατάγματος! Ταῦτα, Κύριοι, εἶναι φενάκη, καὶ λυποῦμαι διότι γινόμεθα θύματα τῆς καταστάσεως ταύτης. Ἀρκετὰ, νομίζω, εἶπον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τὸ ὁποῖον μᾶλλον εἶναι οἰκογενειακῆς φύσεως, καὶ ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἠκούετο ἡ φωνή μου πέραν τῶν ἑδωλίων τῶν Βουλευτῶν. Οἱ Βουλευταὶ εἶναι τὰ θύματα, χρησιμεύοντες πρὸς κάλυψιν τῆς εὐθύνης τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν, διότι, εἰς ὅ,τι κακὸν γίνεται, ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς πταίει· ἂν ψηφίζωνται κακοὶ καὶ ψυχροὶ νόμοι, ἂν πέπρωται ποτὲ νὰ ἐπιψηφισθῇ ἡ ῥυπαρὰ πίστωσις τοῦ Σπάρταλη, ὅ,τι κακὸν μέλλει νὰ γίνῃ, ἡ πλειονοψηφία πταίει, διότι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς τὸ θέλει καὶ ἑπομένως τὸ θέλει ἡ πλειονοψηφία τοῦ Ἔθνους, ἀφοῦ οἱ Βουλευταὶ ὑποτίθενται, ψευδῶς κατ’ ἐμὲ, ὡς ἐνεργοῦνται αἱ ἐκλογαὶ, ὅτι ἀντιπροσωπεύουσι τὸ Ἔθνος. Τὰ συμβάντα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Παπαχριστοφυλλοπούλου καὶ ἡ ἀπειρία τοιούτων ἐκθέσμων ἐνεργειῶν πρὸς διαστροφὴν τῆς συνειδήσεως τῶν ἐκλογέων καὶ ἁρπαγῆς τῆς ψήφου αὐτῶν, ἀποδεικνύουσι τὴν νόθον συγκρότησιν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ὅτι τοῦτο ποσῶς δὲν ἀντιπροσωπεύει τὴν θέλησιν τοῦ Ἔθνους· καὶ ἀπόδειξις τούτου ἐστίν, ὅτι, ἐνῷ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς εἶναι ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ὅλον τὸ Ἔθνος γογγύζει κατὰ τῶν ἀποφάσεων καὶ πράξεων αὐτῆς. Τὸ Ἔθνος πάσχει ἐκ τῶν καταθλιπτικῶν καὶ βαρέων φόρων, ἐκυρτώθη καὶ ἐγονάτισεν ὑπὸ τὴν μάστιγα τοῦ εἰσπράκτορος καὶ χωροφύλακος, καὶ ὑμεῖς (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἐκπροσωπεῖτε δῆθεν τὴν πλειονοψηφίαν τοῦ Ἔθνους, καὶ ἀντιπροσωπεύετε τὴν θέλησιν αὐτοῦ (θόρυβος). Ἐννοῶ τὴν ταραχήν σας, ἀλλὰ τὸ καυτήριον περιέχεται οὐχὶ ἐν τῇ γλώσσῃ μου, ἀλλ’ ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῶν λόγων, οὓς μοὶ ὑπαγορεύει ἡ πολιτεία σας. Τώρα, Κύριοι, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ὑπόθεσιν, ἥτις εἰδικῶς μᾶς ἀπασχολεῖ, πιστεύσατέ μοι, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ ἐπιχειρήσῃ τις τὴν ἀνάλυσιν, δυσκολώτερον δ’ ἔτι νὰ καταγίνῃ εἰς τὴν ἀπόδειξιν τῶν ἐπὶ ταύτης εὐθυνομένων. Ἐγνώριζον θεωρητικῶς, ἀλλ’ ἐκ πολλῶν ἐπείσθην καὶ πρακτικῶς, ὅτι οὐδὲν δυσκολώτερον τοῦ ἀποδεικνύειν τὰ πασίδηλα. Τί νὰ ἀποδείξῃ τις, Κύριοι, ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Ἀλλ’ ἐπειδὴ τέλος πάντων δύνανταί τινες νὰ ἔχωσι τὴν ἀξίωσιν νὰ καταστήσωσιν ἀντικείμενον συζητήσεως, τὴν ὑπόθεσιν ταύτην καὶ ὅτι δῆθεν ὑπάρχουσιν ἀμφιβολίαι, πρὸς χάριν των, ἃς παραδεχθῶμεν ταύτην ὡς ζήτημα ἐπιδεκτικὸν συζητήσεως καὶ δυνάμενον νὰ ἔχῃ ἀνάγκην ἀποδείξεων. Ἐπειδὴ δὲ οἱ ἔντιμοι προαγορεύσαντες καὶ ὁ ἄρτι τοῦ βήματος καταβὰς ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἀνέφερον πολλὰ πραγματικὰ γεγονότα, θὰ προσπαθήσω ν’ ἀποφύγω τὴν ἐπανάληψιν τούτων, θίγων μόνον, ὅσα δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν συγκέντρωσιν τῶν κυρίων συμπερασμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ προσπαθήσω ἐν συνόψει νὰ συμπυκνώσω καὶ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν. Τὸ κατηγορούμενον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως, ἢ μᾶλλον τοῦ φοβεροῦ τούτου σκανδάλου, δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι εἶναι πλαστόν; Διότι ἐλέχθη παρά τινος, ὅτι εἶναι εἰκονικόν· καὶ ἐλέχθη ἐπίτηδες, ἵνα γίνῃ συζήτησις, ἵνα συγχυσθῇ ὁ χθὲς ἀγορεύων. Ὅπως γεννηθῇ θόρυβος, ὅλαι αἱ μέθοδοι ἐτέθησαν εἰς ἐνέργειαν. Ὁ μὲν κ. Πρωθυπουργὸς ἔθεσεν εἰς ἔργον τὴν συνήθη μέθοδόν του. «Ἀποστρέφω, εἶπε, τὸ πρόσωπον ἀπὸ τὰς βδελυγμίας ταύτας, καὶ δὲν καταδέχομαι νὰ συζητήσω». Βδελυγμίας δὲ παραδόξως ἀπεκάλεσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐχὶ τὰ γεγονότα ταῦτα, ἀλλὰ τὴν ἀποκάλυψιν αὐτῶν. Εὐχάριστον σύμπτωμα συναισθήσεως διὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι βδελύσσεται τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεώς του! Εἷς δὲ τῶν κυρίων ὑπουργικῶν Βουλευτῶν, μὲ τὴν συνήθη φαιδρότητά του, ἀλλὰ ταύτην τὴν φορὰν προσπεποιημένην, ἠθέλησε νὰ διασκεδάσῃ τὴν θλιβερὰν ἐντύπωσιν, ἡ ὁποία εἶχε καταλάβει τὴν συνείδησιν ὅλων τῶν Βουλευτῶν, καίτοι διεμαρτύροντό τινες ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ. Παραλείπων τὰς ἄλλας μεθόδους, αἵτινες πᾶσαι ἐτέθησαν ἀλληλοδιαδόχως εἰς ἐνέργειαν, κατὰ τὸ μέτρον τῆς τακτικῆς ἑκάστου, πρὸς συγκάλυψιν τῆς ἀληθείας καὶ πρὸς ἐξάλειψιν τῶν βαρυτάτων ἐντυπώσεων, ἐπανέρχομαι εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν των περὶ πλαστότητος τοῦ τηλεγραφήματος. Ἀλλὰ δὲν μᾶς λέγετε, παρακαλῶ, τίς, ἰσχυρίζεσθε, ὅτι τὸ ἐπλαστογράφησε; Μὴ ὁ Παπαχριστοφύλλου; Πρέπει, Κύριοι, νὰ ἀνατρέψωμεν ὅλους τοὺς ὅρους τῆς λογικῆς, διὰ νὰ λάβωμεν τὴν τόλμην (δὲν λέγω τὸ θράσος) νὰ λέγωμεν, ὅτι τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἐδημιούργησεν ὁ Παπαχριστοφύλλου! Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ κατηγορουμένου τηλεγραφήματος, εἶναι ἀληθὲς ἢ ψευδές, ὅτι ὁ Θ. Παπαχριστοφυλλόπουλος τὴν 4 Ἰανουαρίου ἐτηλεγράφει εἰς τοὺς συγγενεῖς του ἐκ Ζακύνθου τὰ ἑξῆς; (ἀναγινώσκει) «Ζωΐτσαν Παπαχριστοφύλλου, Γαργαλιάνους. Συνεπείᾳ σημερινοῦ ἐξ Ἀθηνῶν τηλεγραφήματος, συνιστῶ συγγενεῖς καὶ φίλους, ὅπως ὑποστηρίξωσιν ἐκθύμως καὶ εἰλικρινῶς συμπολιτευόμενον συνδυασμόν, διότι ἐτελείωσε ποθούμενον. Καλαῖς ἀντάμωσες.

Θ. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΦΥΛΛΟΠΟΥΛΟΣ».

Τοῦτο τὸ τηλεγράφημα, ἐρωτῶ καὶ πάλιν, εἶναι ψευδές; Δὲν ἐστάλη ἀπὸ τὸν Παπαχριστοφυλλόπουλον εἰς τὴν σύζυγόν του;

§40ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ποίαν ἡμερομηνίαν φέρει;

§41ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. 4 Ἰανουαρίου.

§42ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἐγίνετο ἡ ἐκλογή.

§43ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρει ἡμερομηνίαν 4 Ἰανουαρίου.

§44ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς ὑπέμνησα, ὅτι ἡ ἡμέρα ἐκείνη ἦτο ἡ ἡμέρα τῆς ψηφοφορίας.

§45ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω, οὔτε εἶναι σπουδαῖον, ἂν ἔκαμα λᾶθος, ἀναγινώσκων.

§46ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Σᾶς ἠρώτησα καὶ ἀπηντήσατε· ἐγὼ δὲν ἔκαμα λᾶθος.

§47ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πιστεύσατέ μοι, ὅτι δὲν σᾶς ἐννοῶ· σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ τηλεγράφημα τὸ ἔχω εἰς χεῖράς μου καὶ φέρει ἡμερομηνίαν 3 Ἰανουαρίου. Ἰδέτε το, ἂν θέλητε. Εἶναι λοιπὸν ψευδὲς, ὅτι ὁ Παπαχριστοφυλλόπουλος ἐτηλεγράφησε τὴν 3 Ἰανουαρ. 1887 εἰς τοὺς συγγενεῖς του αὐτά, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέγνωσα; Δὲν εἶναι ψευδὲς, διότι τὸ τηλεγράφημα ἐστάλη καὶ τὴν ἀπόδειξιν τοῦ τηλεγραφείου τὴν ἔχω ἐδῶ. Τὴν θέλετε, κύριε Μακρυγιάννη; Ἅμα ἔφθασε τὸ τηλεγράφημα εἰς Γαργαλιάνους, ἤρξαντο οἱ χαρμόσυνοι πυροβολισμοί, καὶ διεδόθη τὸ ἄγγελμα, ὅτι ὁ Παπαχριστοφυλλόπουλος ἐξέρχεται τῶν φυλακῶν, καὶ οἱ συγγενεῖς τοῦ Παπαχριστοφύλλου μεθίσταντο εἰς τὰς τάξεις τῆς Συμπολιτεύσεως, καὶ ἐταράσσοντο τὰ ἀξιότιμα τότε μέλη τοῦ ἀντιπολιτευομένου συνδυασμοῦ, ἐν οἷς καὶ ὁ προεδρεύων νῦν κ. Κοκκέβης.—Εἶναι ἀληθὲς, κύριε Κοκκέβη, ὅτι ἡ οἰκογένεια τοῦ Παπαχριστοφυλλοπούλου ἦτο φίλη ἀείποτε τοῦ κ. Σωτηροπούλου, καὶ ὅτι αὕτη μετέστη τὴν 3 Ἰανουαρίου πρὸς τοὺς ὑπουργικοὺς, συνεπείᾳ τοῦ ἀνωτέρω τηλεγραφήματος;

§48ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Λείπει ὁ Κώστας καὶ διὰ τοῦτο τὰ λέγετε αὐτὰ (θόρυβος).

§49ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν σᾶς ἐννοῶ καὶ πάλιν, ἀλλ’ ἀντιλαμβάνομαι τὴν ταραχὴν καὶ τὴν σύγχυσίν σας. Ποῖον λοιπὸν εἶναι τὸ σημερινὸν τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ὁ Παπαχριστοφυλλόπουλος ἐν τῷ τηλεγραφήματι πρὸς τὴν σύζυγόν του; Ἀναντιῤῥήτως εἶναι τὸ κατηγορούμενον τηλεγράφημα. Οἱ ἀντιλέγοντες προσπαθοῦσι νὰ ὑποστηρίξωσιν, ὅτι ὁ Παπαχριστοφυλλόπουλος τὸ ἔκαμε καὶ εἶναι πλαστόν. Ἂν τὸ ἔκαμεν ὁ Παπαχριστοφυλλόπουλος, σᾶς ἐρωτῶ, διατὶ τὸ ἔκαμε; ἵνα πλανήσῃ τὸν ἑαυτόν του; Καὶ ἀφοῦ τὸ κατεσκεύασεν, ἐπλανήθη καὶ τὸ ἐπίστευσε καὶ ὁ ἴδιος καὶ ἔγραψε καὶ εἰς τοὺς συγγενεῖς του, διὰ νὰ παραπλανήσῃ καὶ αὐτούς! Αὐτὰ, Κύριοι, διὰ νὰ τὰ πιστεύσῃ τις, πρέπει, διὰ νὰ εἴπω οὕτω, νὰ ἐξαρθρώσῃ τὴν λογικήν του καὶ νὰ στρεβλώσῃ αὐτὴν, καὶ οὕτω μόνον θὰ κατορθώσῃ νὰ ἐξαγάγῃ ἀντίθετα συμπεράσματα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἐξάγομεν, καὶ ἡ ἀμείλικτος δύναμις τῶν πραγμάτων καὶ τῆς λογικῆς ὑπαγορεύει. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἶναι τάχα αὐτὴ μόνη ἡ ἀπόδειξις περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ σκανδαλώδους τούτου τηλεγραφήματος; Πληθώραν δυστυχῶς ἀποδείξεων δυνάμεθα νὰ προσφέρωμεν καὶ πρῶτον τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Καραβίτου· ἐπειδὴ δὲ ἀνέφερα τὸ ὄνομα τοῦτο, πρέπει νὰ σᾶς εἴπω δύο λέξεις. Ὁ Καραβίτης, ὁ δήμαρχος Ἐράνης, εἶναι δημιούργημα καὶ ἀρχαιότατος φίλος τοῦ κ. Σωτηροπούλου· καὶ ὁ Καραβίτης ἐπίσης ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 4 Ἰανουαρίου μετέστη εἰς τοὺς ὑπουργικούς. Διατὶ οὗτος μετέστη, ἢ μᾶλλον πῶς κατώρθωσαν νὰ τὸν ἀποσπάσουν ἀπὸ τὸν κ. Σωτηρόπουλον, θὰ ἦτο μακρὸν νὰ ἐξετάσωμεν ἐνταῦθα, καὶ δύνανται τὰ περὶ τούτου ν’ ἀποτελέσωσι δεύτερον κεφάλαιον τοῦ ἐπεισοδίου, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁ κ. Καραβίτης ἀποτόμως, καὶ πρὸς κοινὴν κατάπληξιν, ἐγένετο μίαν πρωΐαν ὑπουργικὸς, εἶναι δὲ ἰσχυρότατος κομματάρχης ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, τοσοῦτον ἰσχυρὸς, ὥστε, ἂν δὲν μεθίστατο κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἀναντιῤῥήτως ὁ ὑπουργικὸς συνδυασμὸς ὁλόκληρος θ’ ἀπετύγχανεν, ἀφοῦ καὶ μετὰ τὴν μετάστασίν του εἰς αὐτὸν, μόλις εἷς κατωρθώθη νὰ σωθῇ ἐξ αὐτοῦ, ὁ πρώην τουτέστι συνάδελφός μας κ. Μαυρομιχάλης, νῦν Δήμαρχος Καλαμῶν.

§50ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Καὶ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος.

§51ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ἐπέτυχεν ὡς ἐκ τοῦ προσώπου του καὶ διότι ἦσαν πασίγνωστα τὰ ἀντιπολιτευτικά του φρονήματα.

§52ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀναμείνατε νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, καὶ τότε τὰ λέγετε αὐτά.

§53ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον χειρότερα διὰ σᾶς, ἐὰν ἔλθῃ, διότι, καθ’ ὃ εὐσυνείδητος, καὶ φιλότιμος, δὲν δύναται, παρὰ νὰ ἐπικυρώσῃ τοὺς λόγους μου. Μετέστη λοιπὸν, ἔλεγον, ὁ κ. Καραβίτης εἰς τοὺς ὑπουργικοὺς, ἦλθε δὲ εἰς Ἀθήνας τὴν 7 Μαρτίου 1887, ὁπότε πλέον οὐχὶ μόνον εἶχε βαπτισθῆ ἐν τῇ κολυμβήθρᾳ τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλ’ εἶχε παράσχει καὶ δείγματα ἀκραιφνῆ τῆς πρὸς αὐτὸ πίστεώς του. Ἐξ Ἀθηνῶν ὁ κ. Καραβίτης τὴν 9 Μαρτίου 1887 ἀποστέλλει ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Παπαχριστοφυλλόπουλον, ἐν ᾗ γράφει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀδελφὲ Θεμιστοκλῆ. Τὴν ἐπιστολήν σας ἔλαβον. Ὁ κ. Βαρελίδης μὲ ἐνεθάῤῥυνεν, ὅτι θὰ λάβῃς χάριν εἰς τὰς 25 Μαρτίου καὶ ὅτι ἀνεβλήθη μέχρι τοῦδε τὸ Διάταγμα, διότι φοβοῦνται τὸν τύπον, ὅστις ἐφώναξε κατὰ τῶν χαρίτων καὶ διότι τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὸν Νομάρχην καὶ Πρόεδρον ἐξ ἀκριτομυθίας ἐγένετο γνωστὸν, καὶ ἐπεθύμει ὁ Ὑπουργὸς νὰ παρέλθουν αἱ ἐντυπώσεις. Ὁ Παπαφράγκος καὶ ὁ Βουλπιώτης μοῦ εἶπον, ὅτι θὰ τελειώσῃ, ἀλλ’ ὄχι τώρα, διότι εὑρίσκονται εἰς τὴν φωτιά. Διὰ τὸν Σωτήρη μὲ ἀπήλπισαν κτλ. Τὸν κ. Τρικούπην θὰ ἴδω σήμερον. Σὲ ἀσπάζομαι ὡς ἀδελφός. Χ. ΚΑΡΑΒΙΤΗΣ.» Τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὸν Νομάρχην καὶ Πρόεδρον, ὅπερ ὁ Καραβίτης ἀναφέρει, εἶναι τὸ τηλεγράφημα, τὸ κατηγορούμενον, τῆς 3 Ἰανουαρίου, ὅπερ ἀπηυθύνετο πρὸς τὸν Νομάρχην καὶ Πρόεδρον Ζακύνθου, ἵνα ἀνακοινωθῇ παρ’ αὐτῶν εἰς τὸν κατάδικον Παπαχριστοφυλλόπουλον. Ἡ γνησιότης τῆς ἐπιστολῆς τοῦ κ. Καραβίτου δὲν ἠμφισβητήθη, διότι δὲν ἠδύνατο ν’ ἀμφισβητηθῇ, καθὼς δὲν ἠμφισβητήθη καὶ ἡ γνησιότης τῶν ἐπιστολῶν τῶν συναδέλφων μας κκ. Μπουφίδου καὶ Τζάνε, οἵτινες, ἐδῶ παρόντες, ἀνέγνωσαν τὰς ἐπιστολάς των καὶ ὡμολόγησαν, ὅτι παρ’ αὐτῶν ἐγράφησαν.

§54ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τίνα Σωτήρη ἐννοεῖ ὁ Καραβίτης ἐν τῇ πρὸς τὸν Παπαχριστοφυλλόπουλον ἐπιστολῇ του;

§55ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς βεβαιώσω ἐγὼ, ἀλλ’ οἱ εἰδότες τὰ τῆς Τριφυλίας καὶ τὰ τῶν συγγενῶν τοῦ κ. Καραβίτου βεβαιοῦσιν, ὅτι ταῦτα ἀνάγονται εἰς τρυφερὸν τι ζήτημα, δι’ οὗ ἀπεπλάνησαν καὶ παρέσυραν τὸν κ. Καραβίτην, ὡς παρέσυραν καὶ τὸν Παπαχριστοφυλλόπουλον, οἵτινες ἐγένοντο ἀμφότεροι θύματα τῆς εὐπιστίας των, τοῦ ἀσθενοῦς χαρακτῆρός των, διὰ νὰ μὴ εἴπω τῆς κυβερνητικῆς κακοηθείας (θόρυβος). Μὴ ταράττεσθε, Κύριοι· ἀφοῦ ἔχετε τὴν δύναμιν, ἵνα μὴ εἴπω τὴν ἀδυναμίαν, τῆς συνειδήσεως, νὰ ἀνέχησθε τὴν κατάστασιν ταύτην, μὴ τρομάζετε πρὸ τῆς εἰκόνος ταύτης, τὴν ὁποίαν οὐχὶ ἐγὼ, ἀλλ’ αἱ πράξεις τῶν φίλων σας καὶ αἱ ἐπιστολαὶ τῶν ὁμοφρόνων σας ζωγραφίζουσιν. Ἀκούσατε δὲ καὶ τὰς ἐπιστολὰς τοῦ κ. Τζάνε, ὧν δὲν δύναμαι νὰ ἀναγνώσω ὁλόκληρον τὸ κείμενον, ἀλλ’ αἵτινες ἐδημοσιεύθησαν τὰς ἡμέρας ταύτας εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὁ κ. Τζάνες ἐν τῇ ἀπὸ 11 Ἰανουαρίου 1888 ἐπιστολῇ του σὺν τοῖς ἄλλοις λέγει (ἀναγινώσκει): «Φίλτατε Θεμιστοκλῆ. Τὴν ἐπιστολήν σου ἔλαβον· ἀφοῦ ἔχεις τοιαῦτα ὅπλα, ἐσιώπας; Φύλαξε καλὰ τὰ ἔγγραφα, διότι αὐτοὶ δύνανται νὰ προβοῦν καὶ μέχρι τῆς κακοηθείας, νὰ σοὶ τὰ κατασχέσουν». Εἶναι ἀνάγκη ἑρμηνείας καὶ συμπερασμάτων, διὰ νὰ κρίνωμεν, ποῖα ὅπλα καὶ ποῖα ἔγγραφα ὁ κ. Τζάνες ἐννοεῖ; Ἐν ἄλλῃ ἐπιστολῇ του ὁ αὐτὸς κ. Τζάνες πρὸς τὸν αὐτὸν Παπαχριστοφυλλόπουλον ἀπὸ 27 Ἰανουαρίου 1888 σὺν τοῖς ἄλλοις γράφει ἐκ Καλαμῶν (ἀναγινώσκει): «Φίλτατε Θεμιστοκλῆ. Δι’ ἐπιστολῆς δὲν δύναμαι νὰ σοὶ ἐμπιστευθῶ τὰς ἐνεργείας μου. Ἐδῶ εἶναι ὁ Πρόεδρος κ. Μακρῆς, ὅστις ἀναχωρεῖ δι’ Ἀθήνας. Μοὶ συνέστησεν ὑπομονήν, καὶ ἅμα ἀφιχθῇ, θὰ ὑποδείξῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὸν κίνδυνον, ὃν τρέχει ἡ ὑπόληψις τῆς Κυβερνήσεως, ἂν δημοσιευθῇ τὸ τηλεγράφημα. Εἶπον τῷ κ. Μακρῆ, ὅτι θὰ ἔχω τὸ πρωτότυπον, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ καταστρέψω, ἂν λάβῃς τὴν χάριν, ἄλλως θὰ τὸ δημοσιεύσω εἰς τὰς ἐφημερίδας. Στεῖλέ μου τὸ τηλεγράφημα, διότι, ἂν ἔχω τὸ ὅπλον τοῦτο εἰς χεῖράς μου, θὰ φέρω ταχύτερον τὴν νίκην». Ἐν δὲ τῇ ἀπὸ 9 Φεβρουαρίου 1888 ἐπίσης ἐκ Καλαμῶν ἐπιστολῇ του γράφει πρὸς τὸν Παπαχριστοφυλλόπουλον: Στεῖλέ μου, σοῦ ἐπαναλαμβάνω, τὸ ἔγγραφον, καὶ θὰ τοὺς ἀναγκάσω νὰ ἐπισπεύσουν τὴν ὑπόθεσιν». Εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, σχολίων περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ περιεχομένου τῶν ἐπιστολῶν τούτων; Αἱ ἀποδείξεις πλεονάζουν μέχρις οἴκτου διὰ τοὺς ὑπευθύνους, καὶ ἡ ὑπόθεσις προκύπτει ἐκ τῶν ἐπιστολῶν ἐν ὅλῃ τῇ εἰδεχθείᾳ της. Παρετηρήσατε, ὅτι ἐν τῇ δευτέρᾳ ἐπιστολῇ του ὁ κ. Τζάνες, ὁμιλεῖ περὶ τοῦ κ. Μακρῆ, διότι δι’ αὐτοῦ, Προέδρου τότε τυγχάνοντος Πρωτοδικῶν Ζακύνθου, ἀνεκοινώθη τῷ καταδίκῳ Παπαχριστοφυλλοπούλῳ τὸ κακόηθες καὶ σκανδαλῶδες τηλεγράφημα. Εἶναι θλιβερὰ καὶ ἀπαισία ἡ κατάστασίς μας, πρὸ τῆς ὁποίας, ἀντὶ νὰ προσπαθῶμεν μὲ θράσος νὰ δικαιολογώμεθα, ὀφείλομεν ἐξ αἰσχύνης νὰ καλύψωμεν τὸ πρόσωπον καὶ μὲ τὰς δύο χεῖρας. Ἀλλ’ ἂς ἐξακολουθήσωμεν ὀλίγον ἔτι τὰ τῆς θλιβερᾶς ὑποθέσεως. Ὁ Παπαχριστοφυλλόπουλος, ἐξαπατηθεὶς περὶ τῆς χάριτος, δὲν θέλει νὰ ἐμπιστευθῇ τὸ τηλεγράφημα, φρονῶν, ὅτι διὰ τῆς κατοχῆς του θὰ ἐκβιάσῃ τοὺς ἀπατήσαντας αὐτὸν εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῆς ὑποσχέσεώς των· ἐκ τῆς ἐπιμονῆς του ταύτης ἀδημονεῖ καὶ ἀγανακτεῖ ὁ φίλος του κ. Τζάνες, καὶ ἀναγκάζεται καὶ ἄλλην ἐπιστολὴν, ἀπὸ 22 Μαρτίου 1888, ν’ ἀπευθύνῃ ἐκ Καλαμῶν πρὸς αὐτὸν, σὺν τοῖς ἄλλοις γράφων (ἀναγινώσκει): «Βρὲ ἀδελφὲ, διατὶ δὲν μοῦ ἀποστέλλεις τὸ ἔγγραφον; Ὑποθέτεις, ὅτι δύναμαι νὰ τὸ καταστρέψω, διὰ νὰ σὲ βλάψω; Σοῦ εἶπα ὅτι, ἅμα πεισθοῦν, καθὼς συνεφωνήθη, ὅτι κατέχω τὸ ἔγγραφον, θὰ σπεύσουν νὰ περαιώσουν τὴν ὑπόθεσιν. Ἂν μᾶς γελάσουν, ἔχεις τὸν λόγον τῆς τιμῆς μου, ὅτι θὰ τὰ κάμω γνωστὰ εἰς τὸν Βασιλέα. Ὁ κ. Τρικούπης γνωρίζει τὴν ὑπόθεσιν, καὶ περιττὸν νὰ τὴν ξαναμάθῃ. Περίεργον, νὰ μοῦ γράφῃς, ὅτι θὰ κάμῃς ἐπιστολὴν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀφοῦ οὗτος γνωρίζει καὶ παραγνωρίζει καὶ ὑπεργνωρίζει τὴν ὑπόθεσιν» κτλ. Εἶναι ἀνάγκη ἀναλύσεως, Κύριοι, τῆς ἐπιστολῆς ταύτης, ἧς ἡ ἀνάγνωσις καὶ μόνη ἐμποιεῖ φρίκην καὶ ἀγανάκτησιν ἐπὶ τοῖς ἀνηκούστοις ὀργίοις, ἐν τοῖς ὁποίοις μετὰ θλίψεως βλέπετε ἀναμεμιγμένους ἀνωτάτους δημοσίους ὑπαλλήλους, καὶ αὐτοῦ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, δυστυχῶς, διατελοῦντος ἐν γνώσει; Δὲν θέλω, Κύριοι, ἐξακολουθήσει ἀναγινώσκων οὐδὲ περικοπὰς τῶν ἄλλων ἐπιστολῶν τοῦ κ. Τζάνε, διότι τὰ ἐν αὐταῖς ἐκτιθέμενα, καίπερ συμβάλλοντα εἰς τὴν φαεινοτέραν ἀποκάλυψιν τῆς ὅλης ταύτης βδελυρᾶς ὑποθέσεως, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀκουσθῶσιν ἐκ νέου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἵνα μὴ ὑποστῇ ἡ Βουλὴ καὶ αὖθις τὰς ἠθικὰς ἀλγηδόνας, ἃς, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὑπέστη, ὅτε πρὸ μικροῦ ἀνεγινώσκοντο· ἄλλως τε αἱ ἐπιστολαὶ αὗται ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰς ἀντιπολιτευομένας ἐφημερίδας, τὰ πρωτότυπά των εὑρίσκονται ἐδῶ, καὶ ὁ βουλόμενος ἂς τὰς ἀναγνώσῃ καὶ ἂς καμαρώσῃ τὴν περίοδον τῆς ἀναμορφώσεως, τὴν ὁποίαν τὸ Ἔθνος διανύει. Ἐκ τῶν ἀναγνωσθεισῶν καὶ μὴ ἀναγνωσθεισῶν ἐπιστολῶν κατάφωρον γίνεται τὸ ὅλον σκάνδαλον, τουτέστιν, ὅτι τὴν 3 Ἰανουαρίου 1887, παραμονὴν τῶν Βουλευτικῶν ἐκλογῶν, ἀπεστάλη ἐντεῦθεν εἰς Ζάκυνθον κρυπτογραφικὸν τηλεγράφημα τοῦ Ὑπουργοῦ Λομβάρδου πρὸς τὸν Νομάρχην καὶ Πρόεδρον Πρωτοδικῶν Ζακύνθου, ὅπως ἀνακοινωθῇ παρ’ αὐτῶν εἰς τὸν κατάδικον Παπαχριστοφυλλόπουλον, δι’ οὗ ἠγγέλλετο, ὅτι τὸ Διάταγμα περὶ χάριτος ἦτο ὑπογεγραμμένον καὶ ὅτι ἔμελλε νὰ κοινοποιηθῇ τὴν 6 Ἰανουαρίου. Τὸ περιεχόμενον τοῦ τηλεγραφήματος τούτου ἀνεκοινώθη ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τοῦ νομαρχεύοντος Γραμματέως Ζακύνθου εἰς τὸν κατάδικον Παπαχριστοφυλλόπουλον, καὶ ἐπειδὴ οὗτος ἀμφέβαλλε, τῷ ἐνεχειρίσθη ἀντίγραφον, ὅτε πεισθεὶς ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος περὶ τῆς ἀληθείας τῆς ὑποσχέσεως, ἐτηλεγράφησεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς εἰς τοὺς συγγενεῖς του, νὰ ὑποστηρίξωσι τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν, ὅπερ καὶ ἔπραξαν οὗτοι, ἐν ἀλλαλαγμοῖς καὶ πυροβολισμοῖς ἑορτάσαντες καὶ διατυμπανίσαντες ἐν Γαργαλιάνοις τὸ χαρμόσυνον ἄγγελμα. Πρὸς τούτοις ἐνθυμεῖσθε, ὅτι οἱ τηλεγραφήσαντες δὲν ἐξετέλουν τὰ ὑπεσχημένα εἰς τὸν Παπαχριστοφυλλόπουλον, καὶ ὅτι μετὰ πολὺν χρόνον οὗτος κατώρθωσε νὰ ἀπολαύσῃ τῆς ὑποσχεθείσης χάριτος, ἐπισείων τὴν ἀπειλὴν τῆς δημοσιεύσεως τοῦ σκανδαλώδους τηλεγραφήματος, ὅπερ παντὶ τρόπῳ προσεπάθουν νὰ ἀποσπάσουν ἀπὸ τὰς χεῖράς του. Τὰ περὶ τούτου ἀποτελοῦσιν ὁλόκληρον Ὀδύσσειαν, ἐν τῇ ὁποίᾳ πολλοὶ ἀνεμίχθησαν, ἀλλὰ βεβαίως πρωταγωνιστὴς ἀλλ’ ἀθῶος ἥρως τυγχάνει ὁ κ. Τζάνες. Ἤδη ὑπολείπεται νὰ ἐρευνηθῇ, τίς ὁ ἐργάτης τοῦ σκανδαλώδους τηλεγραφήματος; Εὐθύνει τοῦτο ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν, ἢ μέλος τι αὐτῆς; ἢ μήπως ἐγένετο ὑπὸ ἀνωτέρου τινὸς ὑπαλλήλου ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως; Ἄν, Κύριοι, ἐπρόκειτο περὶ Κυβερνήσεως ἀσπίλου καὶ ἀμώμου, διεξαγαγούσης τὰς ἐκλογὰς καὶ ἐν γένει μετελθούσης πολιτείαν ἐν εὐλαβείᾳ πρὸς τοὺς νόμους καὶ τὰ δίκαια τῶν πολιτῶν, θὰ ἦτο παρακεκινδυνευμένον καὶ λίαν σκληρὸν νὰ θελήσῃ τις νὰ ἐπιῤῥίψῃ ἐπ’ αὐτὴν τὴν βαρεῖαν εὐθύνην ἐπὶ τῆς σκανδαλώδους ταύτης ὑποθέσεως· μᾶλλον ἠδυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἀνώτερός τις ὑπάλληλος, ἐν ἀγνοίᾳ αὐτῆς καὶ ἐξ ὑπερβολικοῦ πρὸς τὸ κόμμα ζήλου, μετῆλθε τὸ ἐπαίσχυντον τοῦτο μέσον πρὸς ὠφέλειαν τοῦ ὑπουργικοῦ ἐν Μεσσηνίᾳ συνδυασμοῦ. Ἀλλὰ τὴν ἐπιεικῆ ταύτην κρίσιν δὲν δύναταί τις δυστυχῶς, μὲ ὅσην καλὴν θέλησιν καὶ ἂν ἔχῃ, νὰ κάμῃ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, διὰ πολλοὺς καὶ ἰδίως διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Πρῶτον· ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως ἐγένετο τὸ τηλεγράφημα, τί ἔπραξεν αὕτη, ἅμα τὸ γεγονὸς περιῆλθεν εἰς γνῶσίν της πρὸς ἀνακάλυψιν τοῦ ἐργάτου καὶ τιμωρίαν αὐτοῦ; Οὐ μόνον εἰς οὐδεμίαν τοιαύτην ἐνέργειαν προέβη, ἀλλ’ ἀπεναντίας εἰς πολλοὺς κατέφυγεν ἐξευτελιστικοὺς τρόπους, εἰς πολλὰς κατῆλθεν, ἀναξίας ἑαυτῆς, διαπραγματεύσεις, ὅπως ἀποσπάσῃ ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ Παπαχριστοφυλλοπούλου τὸ τηλεγράφημα, ὡς ὁ ἔνοχος, ὅστις τρέμων ζητεῖ νὰ ἐξαφανίσῃ τὸ σῶμα τοῦ ἐγκλήματος. Ἀντὶ νὰ αἰσθανθῇ ἀγανάκτησιν καὶ νὰ προσπαθήσῃ νὰ ἀνακαλύψῃ τὸν ἔνοχον καὶ νὰ τιμωρήσῃ αὐτὸν παραδειγματικῶς, ἐπὶ ἐνεργείᾳ ἐκθετούσῃ τὴν ὑπόληψιν ἑαυτῆς, κατέφυγεν εἰς ὅσα ἀρτίως εἶπον καὶ ἐπὶ τέλους, ἵνα προλάβῃ τὴν δημοσίευσιν τοῦ σκανδάλου, ἀπένειμε καὶ χάριν πρὸς τὸν Παπαχριστοφυλλόπουλον. Ἂν τῳόντι, ὡς σήμερον διϊσχυρίσθησαν, ἐπίστευον οἱ περὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι Παπαχριστοφυλλόπουλος εἶναι ὁ δημιουργήσας τὸ κακόηθες τηλεγράφημα, εἶναι λογικὸν νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι ἤθελον τὸν ἀξιώσει καὶ χάριτος; Αὐτά, Κύριοι, τὰ ἀποκρούει ἡ λογική, καὶ οὐδεὶς θὰ εὑρεθῇ, ὅστις νὰ παράσχῃ ἐν τῇ συνειδήσει του τὴν ἐλαχίστην πίστιν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐν ταῖς ποινικαῖς δίκαις εἴθισται, πρὸς σχηματισμὸν πεποιθήσεως περὶ τῆς ἐνοχῆς τοῦ κατηγορουμένου, νὰ ἐξετάζηται καὶ ἡ ὅλη αὐτοῦ διαγωγή, ἵνα καὶ ἐντεῦθεν μορφωθῇ ἡ γνώμη, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποπέσῃ ὁ κατηγορούμενος εἰς τὴν πρᾶξιν, ἐφ’ ᾗ κατηγορεῖται. Ἂν ἡ ὅλη αὐτοῦ πολιτεία ἀποδειχθῇ ἔντιμος καὶ ἀγαθή, γεννᾶται, ὑπαρχουσῶν ἀμφιβολιῶν, ἡ ἀγαθὴ πρόληψις, ὅτι καὶ ἐν ταύτῃ εἶναι ἀθῷος. Ἤδη, ἀναλόγως σκεπτόμενοι καὶ περὶ τῆς κατηγορουμένης Κυβερνήσεως, ἂς ἐξετάσωμεν, ποία ὑπῆρξε καθόλου ἡ πολιτεία αὐτῆς, καὶ ἡ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν τακτική της. Ἐνθυμεῖσθε πάντες, κύριοι Βουλευταί, κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν τῆς 4 Ἰανουαρίου, ὁποῖα φοβερὰ ὄργια ἀπεκαλύφθησαν, ὡς λαβόντα χώραν κατὰ τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν. Δὲν ἐλησμονήσατε ὅσα ἐγὼ αὐτὸς ἐξέθηκα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τῶν λαβόντων χώραν ἐν Πάτραις. Αἱ θύραι τῶν φυλακῶν κυριολεκτικῶς εἶχον ἀνεῳχθῆ, καὶ ἀπελύθησαν πάντες οἱ κατάδικοι, περιφερόμενοι ἐλευθέρως εἰς τὰ καφφενεῖα καὶ τὰς πλατείας τῆς πόλεως Πατρῶν, ὅπως συντελέσωσιν εἰς διαφώτισιν τῶν ἐκλογέων. Φρίκην καὶ τρόμον ᾐσθάνοντο οἱ συμπολῖταί μου, βλέποντες ἑαυτοὺς περικυκλωμένους ὑπὸ σιδηροφορούντων βαρυποίνων καταδίκων. Ἐγὼ αὐτὸς, Κύριοι, ἐγενόμην ἀντικείμενον δολοφόνου προσβολῆς ἐντὸς τῆς οἰκίας μου, πολιορκηθεὶς καὶ πυροβοληθεὶς ὑπὸ τῶν καταδίκων τούτων, ἀναμεμιγμένων μετὰ τῶν σμπίρων τοῦ ἀντιθέτου κόμματος, ὑποβοηθουμένων ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως καὶ δυστυχῶς καὶ ὑπὸ ἀξιωματικῶν. Τὰ γεγονότα ταῦτα ἐγένοντο ὑπὸ τὰ βλέμματα τῶν Ἀρχῶν καὶ ὁλοκλήρου τῆς Πατραϊκῆς κοινωνίας. Ἂν ἐν τῇ πόλει τῶν Πατρῶν ἐγένοντο τοιαῦτα ὄργια, τί δύναταί τις νὰ συμπεράνῃ, ὅτι συνέβησαν εἰς τὰ ἀπόκεντρα σημεῖα τοῦ Βασιλείου; Καὶ ἐν τούτοις, καίτοι κατήγγειλα τὰ ἐγκλήματα ταῦτα, τὰ ὑποπεσόντα εἰς τὴν κοινὴν ἀντίληψιν, οὐδὲν ἐνηργήθη, ἡ δὲ καταγγελία μου σκονίζεται ἐν τῷ γραφείῳ τοῦ Ἐφετείου, χωρὶς ἐπὶ ταύτης νὰ γίνῃ ἡ ἐλαχίστη ἐνέργεια. Εἶναι ἀπελπιστικὴ τῳόντι ἡ κατάστασις αὕτη, ὑποβοηθουμένη καὶ ὑπὸ τῆς ἀνωτέρας δικαιοσύνης. Καὶ ὁ Δαρειώτης αὐτὸς, ὁ ἥρως τῶν ἐν Πάτραις ἐγκλημάτων, οὐ μόνον οὐδεμιᾶς ἐπὶ τούτοις τιμωρίας ἐκρίθη ἄξιος, ἀλλὰ καὶ θὰ διετήρει εἰσέτι τὴν θέσιν του, ἂν δὲν ἐξεδιώκετο ταύτης δι’ ἄλλους λόγους, ἐξ ἀνωτάτης διαταγῆς.

§56ΣΑΚΚΗΣ. Ἦτο ἔντιμος ἄνθρωπος ὁ Δαρειώτης, ἀλλὰ τὸν ἐξεμεταλλεύθησαν.

§57ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ περὶ τοῦ πρώην Νομάρχου Πατρῶν.

§58ΣΑΚΚΗΣ. Σᾶς λέγω, ὅτι ὁ ἴδιος μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι τὸν ἐξεμεταλλεύθησαν, καὶ ὅτι ἐγένετο ὄργανον, ἐκτελέσας διαταγὰς ἀνωτέρων.

§59ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι κακοήθεια νὰ ἐκτελῇ τις διαταγὰς κακοήθεις.

§60ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μήπως τὰ ἐν Πάτραις λαβόντα χώραν ἀποτελοῦσι μεμονωμένα γεγονότα; Δυστυχῶς ταῦτα παριστῶσι τὴν εἰκόνα τῆς ἐκλογικῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ τηλεγραφικὰ σύρματα εἶχον τεθῇ εἰς πυρετώδη κίνησιν, ἐκαλοῦντο δὲ οἱ κομματάρχαι εἰς τὰ Τηλεγραφεῖα ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἐτελεῖτο κατάπτυστος καὶ μυσαρὰ συναλλαγὴ συνειδήσεων. Σωρεία διορισμῶν, μεταθέσεων καὶ ἀπολύσεων καὶ στρατιωτικῶν μετακινήσεων. Ἀπειρία ὑποσχέσεων περὶ χαρίτων καὶ περὶ οἱασδήποτε ἄλλης παροχῆς πρὸς διαφθορὰν τῶν συνειδήσεων καὶ διαρπαγὴν τῆς ψήφου.

§61ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶσθε βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης μετέβαινεν εἰς τὸ Τηλεγραφεῖον καὶ συνενοεῖτο μὲ τοὺς κομματάρχας;

§62ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνα σημασίαν ἔχει καὶ ἂν δὲν μετέβαινε προσωπικῶς ὁ Πρωθυπουργός, ἀλλὰ μετέβαινεν ἄλλος ἐν ὀνόματί του, συνεννοούμενος μετὰ τῶν κομματαρχῶν ὡς νὰ ἦτο ὁ ἴδιος; Μὴ προσπαθῶμεν, Κύριοι, νὰ δικαιολογήσωμεν τὰ ἀδικαιολόγητα, ἀλλὰ μᾶλλον ἂς προσπαθήσωμεν νὰ καταστείλωμεν τὸ ῥεῦμα τῆς ἀκολασίας καὶ τῆς διαφθορᾶς, τὸ ὁποῖον κατέκλυσε τὸν τόπον μας. Συλλογισθῆτε, Κύριοι, ὅτι πλὴν τῆς προσωρινῆς ἰδιότητος τοῦ Βουλευτοῦ εἴμεθα πολῖται Ἕλληνες. Ἀλλὰ καὶ ὡς Βουλευταὶ ἂν σκεφθῆτε σεῖς, οἵτινες ἀνέχεσθε τὴν κατάστασιν ταύτην, ἐνθυμηθεῖτε, ὅτι δὲν θὰ ἦσθε πάντοτε φίλοι τοῦ κ. Τρικούπη, οὔτε ὁ κ. Τρικούπης πάντοτε Πρωθυπουργός. Αὐτά, τὰ ὁποῖα ἔγειναν ὑπὲρ ὑμῶν σήμερον, θὰ γίνουν αὔριον καθ’ ὑμῶν, ἂν ἐπικρατήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ἥτις εἶναι πολὺ χείρων τῆς ἄλλοτε· ἂν ἐν τῷ παρελθόντι ἐγένετο ποτὲ χρῆσις τῆς ὑλικῆς βίας καὶ τῆς λόγχης ἐν ταῖς ἐκλογαῖς, σήμερον γίνεται χρῆσις μέσων πολὺ ἐπικινδυνωδεστέρων. Εἶναι ὕπουλον καὶ καταχθόνιον τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφαρμόζεται νῦν κατὰ τὰς ἐκλογάς. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου ὑπονομεύονται αἱ συνειδήσεις τῶν πολιτῶν, ἀνασκαλεύονται αἱ ἀνάγκαι καὶ ἀδυναμίαι αὐτῶν, ἀναμοχλεύονται τὰ ἐλατήρια τῶν συμφερόντων των, καὶ διὰ τοῦ μέσου τούτου γίνεται ἡ ἐκπόρθησις τῶν συνειδήσεων· εἶναι πόλεμος ἰησουϊτικός, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου δὲν ἀντέχουν, εἰμὴ μόνον οἱ ἰσχυροὶ χαρακτῆρες καὶ αἱ ἄκαμπτοι συνειδήσεις. Κατεξενιστάμεθα ἄλλοτε κατὰ τοῦ συστήματος Κουμουνδούρου, ὅπερ ἀπεκαλοῦμεν σύστημα συναλλαγῆς, καὶ σήμερον διοικούμεθα διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἀναμορφωτῶν, τὸ ὁποῖον ἐδηλητηρίασε τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, ἀπειλουμένην ἀπὸ σηπεδόνα καὶ γάγγραιναν. Τὰ ἐκτυλιχθέντα ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων Σπάρταλη, Ντάη, Καλούδη, Δούνια, ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ χόρτου, ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης τοῦ Παπαχριστοφυλλοπούλου, ἡ ὁποία μᾶς ἀπασχολεῖ, ἀποδεικνύουσι ζοφερὰν τὴν εἰκόνα τῆς ἐθνικῆς καταστάσεως, ἥτις πρέπει νὰ ἐπισύρῃ ὅλην μας τὴν προσοχήν, ἐὰν πραγματικῶς ἀντιπροσωπεύωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, ἐὰν ὄντως κηδώμεθα περὶ τοῦ παρόντος καὶ μέλλοντος τῆς πατρίδος ἡμῶν. Ἐννοῶ τὸ αἴσθημα τῆς ὀδύνης, ὑφ’ οὗ κατέχεσθε, ἀλλὰ τί πταίει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐάν, ἐκτελοῦσα τὸ καθῆκόν της, ἀποκαλύπτῃ τὴν κατάστασιν ταύτην; Ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις σιγήσῃ καὶ δὲν στιγματίσῃ τὰ τελούμενα, τίς θὰ ἐγείρῃ φωνὴν διαμαρτυρίας καὶ θὰ ῥίψῃ λίθον ἀναθέματος κατ’ αὐτῶν; Ὑμεῖς, οἵτινες ἀποτελεῖτε τὴν πλειοψηφίαν (δεικνύει τὴν δεξιὰν), ἀδιαφορεῖτε ἐν ἀκατανοήτῳ νάρκῃ, ἀντὶ πινακίου φακῆς ἐπιτρέποντες νὰ σιγᾷ ἡ φωνή σας καὶ ἡ συνείδησίς σας. Ὁ τύπος, πλὴν εὐαρίθμων ἐξαιρέσεων, δὲν γνωρίζω, τί παθών, καὶ ὑπὸ τίνων μέσων παραπεισθείς, οὐ μόνον σιγᾷ καὶ ἀνέχεται, ἀλλὰ καὶ ἐπιδοκιμάζει τὴν κατάστασιν. Ὁ λαός, κυρτωθεὶς ὑπὸ τὸ βάρος τῶν φόρων καὶ αἱμάσσων ὑπὸ τὴν μάστιγα τοῦ χωροφύλακος, ἀπεδειλίασε καὶ ἔχασε τὸ θάῤῥος τῆς ἐκφράσεως τῆς γνώμης του. Θέλετε νὰ περιορίσητε καὶ τὸ στόμα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μεταβάλλοντες τὸν Κανονισμὸν καὶ παραβιάζοντες τὸ Σύνταγμα; Πράξατε καὶ τοῦτο, ἂν δυνηθῆτε, ἵνα κλείσῃ πλέον πᾶν στόμα, ἵνα σβύσῃ πᾶσα φωνή, ἡ σιγὴ δὲ καὶ ἡ ἐρημία νὰ βασιλεύωσι τοῦ λοιποῦ ἐπὶ τοῦ Ἔθνους καὶ τοῦ Κοινοβουλίου. Μεταβάλετε τὸν τόπον τοῦτον εἰς νεκροταφεῖον, ἵνα προβαίνῃ ὑποχθονίως καὶ ἀθορύβως τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς. Τί ἀπολογεῖται εἰς ταῦτα ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ἔμεινα ἐμβρόντητος χθές, ἰδὼν αὐτὸν νὰ ἐγερθῇ καὶ νὰ διαμαρτυρηθῇ κατὰ τῆς ἀναγνώσεως τῶν ἐπιστολῶν πρὸς τὸν Παπαχριστοφυλλόπουλον! Καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι παραβιάζεται τὸ Σύνταγμα, ὅτι παραβιάζεται τὸ ἀπόῤῥητον τῶν ἐπιστολῶν! Πικρὰν εἰρωνείαν ἐθεώρησα τὸ ἐνδιαφέρον του ὑπὲρ τοῦ Συντάγματος, καὶ ὑποκριτικὸς μοὶ ἐφάνη ὁ πόνος του ὑπὲρ αὐτοῦ! Νὰ ὁμιλῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ Συντάγματος, αὐτός, ὅστις οὐδεμίαν ῥήτραν αὐτοῦ ἀφῆκεν ἀπαραβίαστον, μοὶ ἐφάνη πολὺ περίεργον. Τὸν εἴδετε χθές, μὲ ποίαν προσπεποιημένην ἀγανάκτησιν ἐπετίθετο κατὰ τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ἐλέγχων αὐτὸν ὡς ἀντισυνταγματικὸν καὶ ὡς παραβαίνοντα τὸ Σύνταγμα (γέλως). Ὅστις χθὲς ἤκουε τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ δὲν ἐγνώριζεν αὐτὸν καὶ τὴν πολιτείαν του, βεβαίως θὰ ἐξηπατᾶτο, καὶ θὰ ἐπίστευεν, ὅτι αὐτὸς εἶναι εὐλαβὴς τηρητὴς μέχρι θρησκευτικῆς ἀφοσιώσεως καὶ τῆς πλέον ἀσημάντου διατάξεως τοῦ Συντάγματος. Εἶναι ὁμολογουμένως δεινὸς περὶ τὴν ὑποκριτικὴν τέχνην ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀφοῦ δι’ αὐτῆς καὶ μόνης κυβερνᾷ τὴν Ἑλλάδα.

§63ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κατὰ τὴν γνώμην σας.

§64ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν γνώμην παντὸς εὐσυνειδήτου, μὴ τυφλώττοντος πρὸ τῆς καταφανείας τῶν πραγμάτων. Δὲν θέλω νὰ σᾶς κουράσω πλειότερον, Κύριοι· σᾶς εὐχαριστῶ μάλιστα διὰ τὴν εὐμενῆ προσοχήν, μεθ’ ἧς ἠξιώσατε νὰ μὲ ἀκροασθῆτε. Τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον ἔχω νὰ φέρω ἐπὶ τῆς παρούσης ὑποθέσεως, εἶναι, ὅτι καλὸν ἤθελεν εἶσθαι, ὅπως ἡ Κυβέρνησις τακτοποιήσῃ τὰς ἑαυτῆς ὑποθέσεις καὶ τὰς ἑαυτῆς ἐνεργείας, καλὸν ἤθελεν εἶσθαι εὐκοσμιώτερον καὶ νομιμώτερον νὰ πολιτεύηται καὶ νὰ σταματήσῃ ἐπὶ τέλους εἰς τὴν κατωφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἄγεται, σύρουσα ἑαυτὴν καὶ τὴν πατρίδα μας, ἐκτὸς ἐὰν φρονῇ, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Ἐὰν τοῦτο δὲν φρονῇ, ἔχει συμφέρον νὰ σταματήσῃ ἑαυτὴν πρὸ τοῦ βαράθρου, τὸ ὁποῖον κινδυνεύει νὰ καταπίῃ καὶ αὐτὴν καὶ τὸν τόπον. Καλὸν εἶναι, νὰ σεβώμεθα περισσότερον τοὺς νόμους, τὸ Σύνταγμα καὶ τὴν ἐκλογικὴν ἐλευθερίαν. Εὔχομαι, ποτὲ νὰ μὴ ἐπαναληφθῶσι τὰ φοβερὰ ὄργια, τὰ ὁποῖα διεπράχθησαν τὴν 4ην Ἰανουαρίου. Λίθος ἀναθέματος παρὰ πάντων ἂς ῥιφθῇ κατὰ τοῦ παρελθόντος, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἂς ἀνυψωθῇ τοῦ λοιποῦ εἰς τὸ ὕψος, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἵσταται, καὶ ἂς ἐνθυμηθῇ τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ἔδιδε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτε μὲ τὴν σημαίαν τῆς ἀναμορφώσεως ἐκήρυττε τὴν ἀναγέννησιν τοῦ Ἔθνους, ὅτε κατηρᾶτο τὸ παρελθὸν, ὅτε ἐκεραυνοβόλει τοὺς παλαιοὺς πολιτευτὰς, κατηγοροῦσα αὐτοὺς ἐπὶ συναλλαγῇ, ἐπὶ παραβάσει τῶν νόμων, αὐτὴ δὲ ἐπηγγέλλετο τὴν ἀναμόρφωσιν καὶ ἀποκατάστασιν τοῦ κράτους αὐτῶν. Δὲν δυνάμεθα, Κύριοι, νὰ λέγωμεν, ὅτι ἀντιπροσωπεύομεν τὴν γνώμην τοῦ τόπου, καὶ ὅτι τὸ Κοινοβούλιον ἐκπορεύεται ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, ὅταν διὰ τοιούτων μέσων προσπαθῶμεν νὰ διαφθείρωμεν αὐτὸν καὶ νὰ ὑποκλέπτωμεν τὴν ψῆφόν του. Εἶναι νοθεία τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἀπαισίως ἐπὶ τοῦ τόπου ἐπιδρῶσα, ἡ τοιαύτη συγκρότησις τῆς Βουλῆς, οἵα ἐγένετο τὴν 4ην Ἰανουαρίου, καὶ οἵα μαρτύρεται ὑπὸ τῶν ἐγγράφων τούτων καὶ ὑπὸ τῶν παθημάτων, τὰ ὁποῖα πάντες ἡμεῖς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ὑπέστημεν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι ταῦτα πράττουσα δύναται νὰ κρύπτηται ὄπισθεν οἱουδήποτε, ὄπισθεν ἑνὸς ὑπαλλήλου, καὶ νὰ ἐνεργῇ δῆθεν ὄργια, χωρὶς νὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην αὐτῶν, οἰκτρῶς πλανᾶται, ἢ θέλει νὰ παραπλανήσῃ. Ἡ Κυβέρνησις, οὕτω προσφερομένη, ἀνεχομένη τουτέστι τὰ τελούμενα ὄργια καὶ οὐ μόνον μὴ τιμωροῦσα, ἀλλὰ καὶ βραβεύουσα τοὺς ἐργάτας αὐτῶν, ἀναλαμβάνει ὁλόκληρον καὶ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην, καὶ εἶναι καιρὸς νὰ σταματήσῃ πρὸ τῆς εὐθύνης ταύτης, σεβομένη τὸ ὕψος τῆς θέσεώς της καὶ ἐπὶ τέλους αἰσθανομένη πόνον ὑπὲρ τοῦ τόπου τούτου, ὁ ὁποῖος ἄγεται εὐθὺ πρὸς πολιτικὸν καὶ κοινωνικὸν βάραθρον. Ἂς ἦναι βεβαία, ὅτι, ἂν ἐξακολουθήσῃ οὕτω βαίνουσα, πρώτη αὕτη θὰ ἐμπέσῃ εἰς τὸ βάραθρον, συγκομίζουσα τὸ ἀνάθεμα καὶ τὴν κατάραν τοῦ Ἔθνους. Σεῖς δὲ, Κύριοι, (δεικνύει τὴν δεξιὰν) προσπαθήσατε νὰ συγκρατήσητε τὴν Κυβέρνησιν ἐντὸς τῆς ὑπὸ τῶν νόμων διαγεγραμμένης τροχιᾶς της, ἀλλέως, μὴ ἀμφιβάλλητε, ὅτι θὰ ὑποστῆτε τὴν τύχην αὐτῆς. (Εὖγε εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν).

§65ΦΩΤΗΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§66ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ.....

§67ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν ἐπροσέχετε εἰς ὅ,τι ἐγὼ εἶπον, ἀγορεύων προχθές, δὲν θὰ ἐλέγετε αὐτό. Ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι, μόλις ἔμαθον τοῦτο, μετέβην εἰς τοὺς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ ἀνεκοίνωσα, ὅτι πάντες ἐκεῖνοι διεμαρτυρήθησαν, καὶ ὅτι ὑπέθεσαν, ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον κακοήθης τις ὑπάλληλος νὰ διέπραξε τοιοῦτόν τι. Διὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, ἠρώτησα ἐπανειλημμένως τὸν Πυλιώτην, ὁ ὁποῖος μὲ διεβεβαίου, ὅτι μὲ τὰ μάτια του εἶδε τὸ τηλεγράφημα. Ἐπανῆλθον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τοῖς εἶπον, ὅτι τοιοῦτον τηλεγράφημα ὑπῆρχεν εἰς χεῖρας τοῦ καταδίκου. Διεμαρτυρήθησαν καὶ πάλιν, διαβεβαιοῦντες, ὅτι ἐκ τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἐξῆλθε τοιοῦτον τηλεγράφημα, καὶ ἐγὼ τοῖς εἶπον, ὅτι θὰ φέρω τὸ τηλεγράφημα, νὰ τὸ ἴδωσιν. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν μᾶς διεβεβαίουν, ὅτι δὲν ἔκαμον τοιοῦτον τηλεγράφημα, καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ ἐφοβούμην, μήπως οἱ ἐν Ζακύνθῳ ὑπάλληλοι τὸ ἔκαμον, ἐζήτησα νὰ τὸ λάβω.

§68ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ δὲν ἐγένετο ἀνάκρισις;

§69ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διὰ τοῦτο τὸ ἐζήτουν, διὰ νὰ τὸ δείξω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ πεισθῶσι περὶ τῆς ὑπάρξεώς του, ἵνα διαταχθῇ ἀνάκρισις καὶ βεβαιωθῇ, τίς ἔπραξε τὴν τοιαύτην κακοήθειαν. Ἀλλὰ δὲν ἐστάλη, διότι δὲν ὑπῆρχε, καὶ διότι δὲν ὑπῆρχε, κατετέθη αὐτὸ τὸ παληόχαρτον, τὸ ἄνευ ἐπιγραφῆς καὶ ὑπογραφῆς, ὅπερ, ἐν παραδόξῳ ἁπλότητι, ὀνομάζετε σεῖς τηλεγράφημα.

§70ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζετε δηλαδή, ὅτι ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐνώπιον Συμβολαιογράφου, διὰ νὰ μὴ ἦναι παληόχαρτον!

§71ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὄχι, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ φέρῃ τὴν ὑπογραφὴν καὶ τὴν ἐπιγραφήν, τὰς ὁποίας λέγει πονήρως ὁ κατάδικος, ὅτι τὰς ἐψαλίδισεν.

§72ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ἐψαλίδιζε τὰς ὑπογραφάς, δὲν θὰ ἐλάμβανε τὴν χάριν, Ἀλλ’ αὐτὸς ἐκράτησε τὸ σῶμα, διὰ ν’ ἀποδείξῃ τὴν κακοήθειαν.

§73ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὅταν ὁμιλῆτε πρὸς ἀνθρώπους, δυναμένους νὰ κρίνωσι τόσον κοινὰ πράγματα, δὲν πρέπει νὰ λέγητε ποτὲ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ μεταξὺ ἡμῶν οἱοσδήποτε, ὅτι τοιοῦτον ἀγνώστου καταγωγῆς χειρόγραφον ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιήσῃ τις κατὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§74ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὅτι ἱστάμεθα πρὸ τινος σκευωρήματος εἰδεχθεστάτου, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ὁμολογουμένως ὀφείλει τις ν’ ἀποστρέψῃ, ὅσον δύναται, τὸ πρόσωπον, εἶναι ἀνεπίδεκτον, κατ’ ἐμὲ, ἀμφισβητήσεως. Τοῦ σκευωρήματος τούτου τίνες εἶναι οἱ ἐργάται καὶ ποῦ πρέπει νὰ ἐπιζητηθῶσι, περὶ τούτου δέον νὰ γίνῃ λόγος. Ἰδίως ἐμὲ πείθει ἀδιστάκτως περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοιούτου σκευωρήματος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Καραβίτου, τὸν ὁποῖον γνωρίζω κάλλιστα καὶ τοῦ ὁποίου τὸν χαρακτῆρα, τὴν παίδευσιν καὶ τὴν ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν ἔχω ἀρίστας ἀφορμὰς νὰ ἐκτιμῶ, πρὸς τούτοις συνδέομαι καὶ διὰ φιλίας μετ’ αὐτοῦ καὶ ἐν ἑνὶ λόγῳ γνωρίζω κάλλιστα αὐτόν. Ἰδοὺ τί γράφει ὁ κ. Καραβίτης. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολήν). Βλέπετε, ὅτι παρὰ τοῦ κυρίου Βαρελίδου ἔμαθεν ὁ κ. Καραβίτης, ὅτι θὰ δοθῇ ἡ Β. χάρις πρὸς τὸν κατάδικον Παπαχριστοφιλόπουλον κατὰ τὰς 25 Μαρτίου, ἀλλὰ δὲν ἔδωκε πίστιν. «Μοὶ λέγει, ὅτι ἀνεβλήθη, διότι ἐν τῇ Βουλῇ ἐγένετο σφοδρὰ ἐπίθεσις ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ τὰς ἀπονεμηθείσας κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τῆς 4 Ἰανουαρίου ἀπειροπληθεῖς Β. χάριτας, καὶ μέγας ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ διὰ τοῦτο πάταγος.» Πρᾶγμα τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας τῷ ὄντι εἶχε συμβῆ· ἐγένετο δὲ τόσῳ πανηγυρικῶς, ὥστε οὐδεμία ῥητορικὴ δεινότης δύναται ν’ ἀναιρέσῃ τοῦτο. Ὅτι δηλαδὴ κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας τῶν ἐκλογῶν εἶχε τελεσθῆ τὸ πραξικόπημα, νὰ δοθῶσι, τὴν παραμονὴν μάλιστα τῶν ἐκλογῶν, 3,000 χάριτες, καὶ τοῦτο χάριν τῆς εὐαισθησίας καὶ τῆς ὑψηλοφροσύνης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις παρίσταται ἑκάστοτε ἐνώπιόν σας βρενθυόμενος. Φυσικὸν δὲ ἦτο, νὰ κήδηται ὁ τόσῳ ἔμπιστος τῷ Πρωθυπουργῷ Γενικὸς Γραμματεὺς τῆς ὑπολήψεως τῆς Κυβερνήσεως, ὥστε νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν κ. Καραβίτην, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν, κατόπιν ὅλης ἐκείνης τῆς κατακραυγῆς, ν’ ἀπονεμηθῇ τότε καὶ ἄλλη Βασιλικὴ χάρις πρὸς τὸν συγγενῆ τοῦ κ. Καραβίτου, τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον, καίπερ τηρήσαντα τὴν δοθεῖσαν ὑπόσχεσιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ὑποστηρίξῃ, ὡς καὶ ὑπεστήριξε, διὰ τῶν συγγενῶν του κατὰ τὰς ἐκλογὰς τὸν συνδυασμὸν τῆς Κυβερνήσεως, καταλιπὼν, χάριν τῆς Βασιλικῆς χάριτος, πολυετῆ στενὴν φιλίαν πρὸς τὸν κ. Σωτηρόπουλον. Βεβαίως ὁ Γεν. Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ἐξ ἀρχῆς τὰ τῆς σκευωρίας ταύτης διενεργήσας, θὰ ἔκρινε προτιμότερον νὰ διατρέξῃ τὸν κίνδυνον, νὰ δημοσιευθῇ τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον, παρὰ νὰ ἐκδοθῇ μία χάρις εἰς τοιοῦτον κατάδικον, καὶ μάλιστα κατάδικον, τοῦ ὁποίου ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν ἐλαττώσει τὴν ποινήν. Ἑπομένως ὁ κ. Βαρελίδης, ὀρθῶς ποιῶν, εἶπε τῷ Καραβίτῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἰς εὐθετώτερον καιρόν. Ἐξ ἄλλου δὲ λόγου βλέπετε, ὅτι τὸ τηλεγράφημα «κύριε Καραβίτη...», αὐτὸ τὸ γνωστὸν τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον συνετάχθη καὶ ἐπεδόθη τῷ Παραχριστοφιλοπούλῳ ὑπὸ τοῦ νομαρχεύοντος Ζερβοῦ ἐν Ζακύνθῳ, αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα κατὰ λάθος περιῆλθεν εἰς χεῖρας τοῦ Πυλιώτου· ὁ δὲ Πυλιώτης ἐξ ἀκριτομυθίας τὸ κατέστησε γνωστὸν εἰς πολλοὺς καὶ ἐν Ζακύνθῳ καὶ ἐνταῦθα ἔτι μᾶλλον. Διὸ καὶ ἐπεθύμει ὁ Ὑπουργὸς νὰ παρέλθωσιν αἱ πρῶται ἐντυπώσεις, «διότι τώρα εἴμεθα εἰς τὴν φωτιάν», ὡς ἔλεγεν. Ἄν τις, Κύριοι, ἐγίνωσκεν, ὡς ἐγὼ, τὸν κ. Καραβίτην, δὲν θὰ τῷ ἐγεννᾶτο ὁ ἐλάχιστος δισταγμὸς, ὅτι ἡ ὁμιλία, ἡ ὁποία ἐγένετο μεταξὺ τοῦ κ. Βαρελίδου καὶ αὐτοῦ, εἶναι πιστή, ὡς ἐκτίθεται, καὶ οὐδεμίαν ἀμφισβήτησιν ἐπιδέχεται. Μόνη ἡ μαρτυρία τοῦ κ. Καραβίτου, καὶ οὐδὲν ἄλλο, ἠδύνατο νὰ πείσῃ πάντα περὶ τοῦ τελεσθέντος ἐκλογικοῦ σκευωρήματος, τοῦ τόσον εἰδεχθεστάτου, ἐν τοῖς προθαλάμοις τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐκίνησε τὴν ἀγανάκτησιν, εἶναι ἄλλο. Ὀλίγον ἴσως μὲ ἐνδιαφέρει, ἂν ὁ Βαρελίδης ἀντήλλαξε μετὰ τοῦ Καραβίτου ταύτας τὰς φιλοφροσύνας περὶ ἐκλογικῶν ῥαδιουργιῶν, ἀλλ’ ἡ ἀνάμιξις παρὰ τοῦ Καραβίτου τῶν ὀνομάτων τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τοῦ κ. Παπαφράγκου, τὸν ὁποῖον ἰδιαιτέρως τιμῶ καὶ τοῦ ὁποίου ἡ θέσις εἶναι πολὺ λεπτοτέρα τῆς τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁμολογῶ, μοὶ ἐκίνησε τὴν ἀγανάκτησιν. Εἶναι φοβερὸν, —τί λέγω;—εἶναι ἀπελπιστικὸν, ὅταν τοιαῦτα ἐκλογικὰ σκευωρήματα μετατοπίζωνται ἀπὸ τὰ διοικητικὰ γραφεῖα εἰς τὸ ἱερὸν τέμενος τῆς Δικαιοσύνης, ἐκεῖ, ἔνθα ἡ θέσις τοῦ μεγάλου Κερβέρου τῶν νόμων, ἤτοι τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως· καὶ ἐκεῖθεν τὰ τεχνάσματα τὰ ἐκλογικὰ νὰ ἀναβιβάζωνται ἀσεβῶς μέχρι τοῦ ὕψους τοῦ Θρόνου, ἐκεῖθεν δὲ νὰ λαμβάνηται ὁ μαργαρίτης τοῦ Στέμματος, ἡ Βασιλικὴ χάρις, ὅπως ἀπονεμηθῇ εἰς τοὺς κακούργους, ἐπὶ βδελυρᾷ πολιτικῇ συναλλαγῇ καὶ εὐτελεστάτῃ κερδοσκοπίᾳ! Εἶναι μεγάλη διαφορὰ, νὰ τελεσθῇ ἓν σκευώρημα ἐκλογικὸν εἰς ἓν γραφεῖον διοικητικὸν, ἢ νὰ τελεσθῇ ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης· καὶ τὸ ἀντικείμενον τῆς συναλλαγῆς εἶναι τί; εἶναι ἆρά γε διορισμός τις; ὁ διορισμὸς γραφέως τινός; Ὄχι· ἀλλ’ εἶναι ἡ ἀπονομὴ Β. χάριτος ἐπὶ κερδοσκοπίᾳ ἐκλογικῇ, ἐπὶ συναλλαγῇ! Τὸ τέχνασμα τοῦτο τῆς συναλλαγῆς, τὸ ὁποῖον οἱ νεώτεροι χρόνοι τῆς ἀναμορφώσεως ἔφερον εἰς τὸ μέσον, εἶναι σημεῖον ἀπελπιστικόν· ἔλεγον ἄλλοτε, ὅτι ὁ μακαρίτης Κουμουνδοῦρος διὰ τοῦ διορισμοῦ ἑνὸς Γραμματέως Ἐφορίας ἢ Ἐπαρχείου, καὶ διὰ τοῦ τρόπου ἐκείνου τοῦ μειλιχίου, ἠδύνατο νὰ οἰκονομήσῃ ἕνα, δύο καὶ τρεῖς Βουλευτάς· ἀλλὰ τὸ φαινόμενον τοῦτο τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ προνομίου τῆς Β. χάριτος ἦτο ἄγνωστον. Εἶναι καταπληκτικόν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ τὸ βλέπητε ὡς ἐμπόρευμα ἐκλογικὸν, συρόμενον πρὸ τῶν καλπῶν ἑκάστοτε· διότι βεβαίως δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν τῶν Βουλευτῶν, ἢ ἡ κοινωνία, νὰ ἤμεθα εἰς θέσιν ἑκάστοτε νὰ συλλαμβάνωμεν τοιαύτας ἐπιστολὰς, μαρτυρούσας τοιαῦτα τελούμενα σκευωρήματα. Ἄν ἐκ τοῦ ἐπεισοδίου αὐτοῦ τῆς Βασιλικῆς χάριτος παρουσιάζηται πλῆρες τὸ εἰδεχθὲς φάσμα τῆς συναλλαγῆς, τὸ ἀχρειέστατον, τίς δὲν δύναται νὰ εἰκάσῃ, ὅτι καὶ ἄλλαι τοιαῦται ῥυπαρότητες κρύπτονται; τίς δύναται νὰ γνωρίζῃ ὅλον τὸ δραματικὸν μέρος τῶν τριῶν χιλιάδων χαρίτων τῶν ἀπονεμηθεισῶν; (Ἀναγινώσκει): «Ὁ Παπαφράγκος καὶ ὁ Βουλπιώτης κλπ.»...

§75ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Λέγει, ὅτι τὸ εἶπον ἐγὼ πρὸς αὐτόν; Σᾶς εἶπον ῥητῶς χθές, ὅτι δὲν τὸν εἶδα μὲ τοὺς ὀφθαλμούς μου.

§76ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μέχρι μὲν τῶν λέξεων, ἃς ἀνέγνωσα ὑμῖν, ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Καραβίτου πρὸς τὸν κατάδικον ἀναφέρεται καὶ πρὸς τὴν μελετωμένην νὰ χορηγηθῇ αὐτῷ Β. χάριν. Ἤδη ἔρχεται εἰς ἕτερον θέμα, εἰς ἕτερον ζήτημά του, ἐξαρτώμενον ὡσαύτως ἐκ τοῦ κ. Βουλπιώτου καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης· λέγει δὲ ταῦτα (ἀναγινώσκει): «Ὡς πρὸς τὴν προαγωγὴν ὅμως τοῦ Σωτηρίου (τοῦ δικαστοῦ Βαρβέρη) μὲ ἀπήλπισε.» Βεβαίως ὄχι ὁ Βαρελίδης. (Ἀναγινώσκει): «Ὁ Παπαφράγκος καὶ ὁ Βουλπιώτης εἶπον»....

§77ΤΙΝΕΣ. Εἰς ποῖον εἶπον;

§78ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰς τὸν Καραβίτην.

§79ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Βεβαιῶ πάλιν ἐκ τρίτου, ὅτι δὲν εἶδον τὸν Καραβίτην. Κατὰ τὴν ἀντίληψιν δὲ τῆς ἀναγνωσθείσης ἐπιστολῆς, ἣν ἔσχον, ὡς καὶ πάντες, δὲν φαίνονται ὡς λεχθέντα εἰς αὐτὸν ταῦτα!

§80ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κατὰ καθῆκον ἁβρότητος, παραδέχομαι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον μὲ βεβαιοῦτε, ἀλλ’ ἡ ἐπιστολὴ τοῦ Καραβίτου εἰς ἐμὲ αὐτὴν τὴν ἀντίληψιν δίδει· βεβαίως ἐγὼ δὲν ἔχω κἀνὲν συμφέρον, ἢ ἀντιπάθειαν, νὰ σᾶς ἐνοχοποιήσω. Ἐγὼ ταύτην τὴν ἔννοιαν ἐξάγω ἐκ τῆς ἐπιστολῆς, ὅτι εἴτε σεῖς, εἴτε ὁ κ. Παπαφράγκος, ἐν ἀγνοίᾳ ὑμῶν, εἶπε τὰ ἀνωτέρω πρὸς τὸν κ. Καραβίτην, ὅστις ἐκτίθησι ταῦτα. Ἐπὶ τῆς πεποιθήσεώς μου, ὅτι πρόκειται περὶ ἐκλογικοῦ σκευωρήματος, ἐπέδρασεν οὐχ ἧττον καὶ ὁ χαρακτὴρ τοῦ κ. Τζάνε. Ὁ κ. Τζάνες εἶναι ἐντιμότατος, ὁμολογῶ, ἔχει ἀγαθοτάτην καρδίαν, καὶ ἐκ τῆς ἀγαθότητος τῆς καρδίας του, θελήσας νὰ παράσχῃ συνδρομὴν εἰς τὸν ἀναξιοπαθοῦντα, κατ’ αὐτὸν, Παπαχριστοφιλόπουλον, περιεπλάκη οὕτω. Ἰδοὺ τί γράφει εἰς τὸν κατάδικον ὁ συνάδελφος κ. Τζάνες. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Τζάνε). Τί ἐξάγεται ἐκ τούτων; Ὁ Μακρῆς, ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, ἐν Καλάμαις ἤδη τοιοῦτος, συνιστᾷ ὑπομονὴν εἰς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον, τὸν κατάδικον ἐν Ζακύνθῳ. Αὐτὴ ἡ στοργὴ τοῦ Μακρῆ, τοῦ Προέδρου, τοῦ μένοντος ἐν Καλάμαις ἤδη, πρὸς τὸν κατάδικον, τὸν ἐν Ζακύνθῳ, ὡς πάντας, καὶ ἐμὲ λίαν σκανδαλίζει. Καὶ πῶς ὄχι; Πρόεδρος Πρωτοδικῶν νὰ μεριμνᾷ τόσον περιπαθῶς περὶ ἑνὸς καταδίκου! Τί ἐνεργήσατε, κύριε Ὑπουργὲ, ἀπὸ χθές; ἠρωτήσατε τηλεγραφικῶς τὸν Μακρῆν, πῶς ἀνέμιξε τὸ ὄνομά σας εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην; Ἢ πρέπει νὰ βεβαιώσητε, ὅτι ὁ κ. Τζάνες λέγει ψεύδη, ἢ πρέπει νὰ ζητήσητε λόγον ἀπὸ τὸν Πρόεδρον, πῶς ἔκαμε χρῆσιν τοῦ ὀνόματός σας. Ἀλλὰ, Κύριοι, τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς εἶναι γνῶσται καὶ ἄλλοι λειτουργοὶ τῆς Θέμιδος ἀνώτεροι· αὐτὸς ὁ γράφων κατάδικος διηγεῖται τὰ ἑξῆς, ὡς περὶ πραγμάτων ἀπροκαλύπτως γενομένων· βεβαιοῖ, ὅτι ἔμπροσθεν τοῦ ἐν τῇ Πλατείᾳ τῆς Ζακύνθου καφφενείου, καθήμενος μετ’ ἄλλων καὶ μετὰ τοῦ ἑτέρου τῆς Θέμιδος λειτουργοῦ, διηγεῖτο ὅλην τὴν γενομένην μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας διαπραγμάτευσιν. Ὁ κ. Ἀγαπηνὸς, ἂν ἐρωτηθῇ, εἶναι ἀδύνατον νὰ σᾶς ἀποκρύψῃ τὴν ἀλήθειαν, καὶ παραδέχομαι ἀπὸ τοῦδε οἱανδήποτε πληροφορίαν σᾶς δώσῃ. Βλέπετε, ὅτι πρόκειται περὶ συγκεκριμένων πραγμάτων καὶ τόσον ἀφελῶς ἐκτεθειμένων, ὥστε εἶναι πιστευτά. Εἶναι εὔκολον νὰ μάθωμεν, ποῖος ἦτο ὁ ἰατρὸς, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ Νομάρχης διηγήθη τὴν ὑπόθεσιν. Λοιπὸν ἔχομεν δύο Προέδρους, τὸν κ. Μακρῆν καὶ τὸν κ. Ἀγαπηνόν, κατὰ τῶν ὁποίων καὶ ἡ ἐλαχίστη ὑπόνοια ἐπὶ ἀναμίξει εἰς τοιούτου εἴδους ὑπόθεσιν, εἶναι αἶσχος δικαστικόν. Ἄν ταῦτα ὦσιν ἀληθῆ, οὐδεμίαν παρέχουσι πλέον πεποίθησιν, ὅτι δύνανται οὗτοι νὰ διαχειρισθῶσι τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν ἑνὸς νομοῦ, ἤτοι ἑκατὸν χιλιάδων ἀνθρώπων. Ποῦ ἠκούσθη, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ἐγένετο λόγος παρὰ Προέδρου Δικαστηρίου περὶ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὡς δόντος διαβεβαιώσεις ἀπονομῆς χάριτος ἐπὶ συναλλαγῇ; Πῶς δὲν ἐρωτᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς, διατὶ ἀνεμίχθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ; Νομίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι πρέπει νὰ ῥηθῇ, ὅτι παρέβη ἄρθρον τι τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, διὰ νὰ συγκινηθῇ; Ὅταν ζητῆτε ἀπὸ ἕνα μικρὸν ὑπάλληλον σεβασμὸν πρὸς τὸν ἠθικὸν νόμον, δὲν πρέπει νὰ ζητήσητε τοιοῦτον ἀπὸ ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος διανέμει τὴν δικαιοσύνην εἰς ἑκατὸν καὶ πλέον χιλιάδας ἀνθρώπους; Ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν ἀξιῶ ὑπερευαισθησίαν καὶ ὑπερευλάβειαν πρὸς τὸν ἠθικὸν νόμον. Βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα, νὰ μοὶ ἀποτείνῃ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας μοὶ ἀπέτεινεν, ἂν ἀπεδείκνυεν ἐν ἔργοις, ὅτι σέβεται τὸν ἑαυτόν του, καὶ ἂν δὲν ἐκρατεῖτο χειροπιαστὸς ἐπὶ τοιούτων ἀπρεπῶν πράξεων. Ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῆτε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι, ὅτε ἔθηκες τὴν ὑπογραφήν σου εἰς τὸ περὶ χάριτος τοῦ Ἑβραίου ἐν Λαρίσσῃ Διάταγμα, κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς, ὅτι ἀπέβαλες πλέον τὸ δικαίωμα ἐπὶ τῆς ὑπολήψεως ἡμῶν...

§81ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ ἄλλοτε ἔδωσα ἐξηγήσεις περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Ἡ χάρις ἐκείνη, ἐξήγησα τότε, ὅτι ἐδόθη συνεπείᾳ γνωμοδοτήσεως τῶν ἀρχῶν, τῶν ἁρμοδίων, ἀλλὰ τοῦτο ἐλησμόνησεν ὁ προλαλήσας, ὅπως ἐπίσης ἐλησμόνησεν, ὅτι, διεξαγομένης τῆς δίκης, ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐν τῷ ἀκροατηρίῳ δὲν ὑπεστήριξε τὴν κατηγορίαν, ἀλλ’ ἀφέθη εἰς τὴν κρίσιν καὶ ἐκτίμησιν τοῦ Δικαστηρίου Ἔχων ταῦτα ὑπ’ ὄψει καὶ τὰς ἐκτενεῖς περὶ χάριτος γνωμοδοτήσεις τοῦ τε παρὰ Πρωτοδίκαις καὶ τοῦ παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελέως, ζητήσας δὲ καὶ μελετήσας τὴν δικογραφίαν, καὶ ἰδών, ὅτι ἦτο λίαν ἀμφίβολος ἡ ἐνοχὴ τοῦ Ἑβραίου παιδὸς, προεκάλεσα παραχρῆμα τὴν ἀπονομὴν τῆς χάριτος, οὐδένα δὲ εἶχον λόγον, νὰ ἀναστείλω τὴν πρόκλησιν τῆς χάριτος ὑπὲρ ἀθώου, διότι ἐπέκειτο τότε τυχὸν ἐκλογή.

§82ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω ὄρεξιν νὰ ἐξετάσω τὴν πολιτικὴν ἱστορίαν τῶν Ἑβραίων τῆς Λαρίσσης, οὔτε νὰ ἐξετάσω, τίνες εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἔπεισαν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ πρὸς τὸν Βασιλέα Διάταγμα περὶ χάριτος, κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἐν Λαρίσσῃ ἐνεργουμένης τότε Βουλευτικῆς ἐκλογῆς. Κατ’ ἐμὲ μάλιστα, οὐδέποτε ἔπρεπε νὰ ὑποβάλῃ Διάταγμα τοιοῦτον, ἔπρεπε νὰ σεβασθῇ τὴν γνώμην τῶν τριῶν δικαστῶν μᾶλλον, παρὰ τὴν τῶν δύο. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κυρίως ἐκπλήττει, πρὸ τοῦ εἰσέλθω εἰς ὅλα τὰ δικανικὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ γνωμοδοτήσεων καὶ λοιπῶν, εἶναι ἡ στοργὴ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως ἀπαλλάξῃ τὸν Ἑβραῖον πρὸ τῆς Βουλευτικῆς ἐκλογῆς μίαν ἡμέραν. Οὐδέποτε ἥρμοζε νὰ θέσῃς τὴν ὑπογραφήν σου εἰς Διάταγμα χάριτος μίαν ἡμέραν πρὸ τῆς ἐκλογῆς· διότι ὀφείλεις νὰ καθιστᾷς διὰ τῶν ἔργων σου πιστευτὸν περὶ σοῦ παρ’ ἅπασιν, ὅτι εἶσαι δίκαιος· καὶ πρὸς τοῦτο οὐδόλως βέβαια συνετέλει νὰ θέσητε τὴν ὑπογραφήν σας εἰς Διάταγμα ἀπονομῆς Β. χάριτος τὴν προτεραίαν τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἔπειτα νὰ προφασίζησθε ἐντεῦθεν, ὅτι ἠγνοεῖτε, ἂν ἐγίνοντο ἐκλογαὶ καὶ ἂν ἦτο φίλος τῆς Κυβερνήσεως ὁ Ἑβραῖος. Ἀφίνω δὲ νὰ κρίνῃ ἡ κοινωνία, ἂν εἷς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἦναι ἄξιος τῆς ὑψίστης ταύτης θέσεως, ἀπονέμων Βασιλικὰς χάριτας ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας καὶ ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις....

§83ΛΕΒΙΔΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε, κύριε Πετρίδη;

§84ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μή με διακόπτετε παρακαλῶ.

§85ΛΕΒΙΔΗΣ. Δύο λέξεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν θέλω εἴπει. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸ ἑξῆς, ὅτι ὀφείλω νὰ διασαφηνίσω ἓν γεγονός. Εἶπεν, ὅτι ἀνεμίχθη ἡ ὑπόθεσις τοῦ Ἑβραίου ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ, καὶ δὲν ἐγένετο λόγος παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ὡμίλησαν κατὰ τῆς δοθείσης χάριτος, περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐδόθη. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι, ὅτε ἐγὼ ἠγόρευον ἐκτενῶς περὶ τῆς ὑποθέσεως Τάκη καὶ Ροκοφύλλου, διὰ μακρῶν ἀνέπτυξα τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Ἑβραίου. Αὐτὰ δὲ, ἅτινα ἰσχυρίζεται σήμερον ὁ Ὑπουργὸς, εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετα τῇ ἀληθείᾳ. Διατί; Διότι ἡ πρὸς τὸν Βασιλέα ἔκθεσις περὶ τῆς ἀπονομῆς χάριτος πρὸς τὸν Ἑβραῖον λέγει, ὅτι ἐκ τῶν πρακτικῶν γεννῶνται ἀμφιβολίαι, ἂν αἱ ὕβρεις ἀπηυθύνθησαν πρὸς τὸν Βασιλέα. Ἀλλὰ τὰ πρακτικὰ ἀποτελοῦνται ἐκ μαρτυριῶν ἀνθρώπων, ἐξετασθέντων ἐν τῇ προανακρίσει. Αὐτοὶ δὲ οἱ μάρτυρες, ἐξεταζόμενοι ἐν τῇ προανακρίσει, ῥητῶς ἐβεβαίωσαν τὸ ἑξῆς. Ἠρωτῶντο: «μήπως αἱ ὕβρεις δὲν ἀπετείνοντο πρὸς τὸν Βασιλέα;» ἀπήντων δέ: «ὄχι, αἱ ὕβρεις ἀπετείνοντο πρὸς τὸν Βασιλέα.» Ἔδιδον δὲ καὶ τὸν λόγον, δι’ ὃν ἐπίστευον, ὅτι αἱ ὕβρεις ἀπετείνοντο πρὸς τὸν Βασιλέα, καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐκ τῶν πρακτικῶν οὐδεμία προκύπτει περὶ τούτου ἀμφιβολία. Τοὐναντίον, ἐὰν συνδυάσωμεν αὐτὰ πρὸς τὰς μαρτυρίας, ἀποδεικνύεται, ὅτι αἱ ὕβρεις ἀπευθύνοντο πρὸς τὸν Βασιλέα....

§86ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐν τοῖς πρακτικοῖς βεβαιοῦται ῥητῶς, ὅ,τι βεβαιοῖ ἡ ἔκθεσις. Τὰ πρακτικὰ βεβαιοῦσιν, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς, λαβὼν τὸν λόγον, ἐξέθηκε τοῦτο, ὅτι ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν μαρτύρων δὲν προκύπτει, ὅτι αἱ ὕβρεις ἀπηυθύνοντο πρὸς τὸν Βασιλέα.

§87ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ Εἰσαγγελεὺς ἀφέθη εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Δικαστηρίου.

§88ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Διότι δὲν ἀπεδείχθη, ὅτι αἱ φράσεις ἀπηυθύνοντο εἰς τὸν Βασιλέα.

§89ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν δικαιολογήσῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς διὰ λόγου ἀποχρῶντος, διατὶ τὴν παραμονὴν ἐκλογῶν ὑπέγραψε τὸ Β. Διάταγμα τῆς Βασιλικῆς χάριτος πρὸς τὸν Ἑβραῖον, ὅλοι οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους προσάγει, εἶναι μάταιοι δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔχει ἀξίωσιν νὰ παρέχῃ ὡς Ὑπουργὸς τεκμήρια ὑψηλοτέρας δικαστικῆς εὐαισθησίας, τὴν ὁποίαν μάτην ἀντιποιεῖται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Τοιοῦτος ὀφείλει νὰ ᾖναι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὑπερευαίσθητος ἐπὶ τῇ διαχειρίσει τιμαλφεστάτων δικαιωμάτων. Ἀλλὰ δυστυχῶς τὰ πράγματα ἀποδεικνύουσι τοὐναντίον’ διότι τρὶς ἤδη ἀποδείκνυται συναλλασσόμενος ἐπὶ ἐκλογικῇ κερδοσκοπίᾳ. Πρῶτον διὰ τριῶν χιλιάδων χαρίτων, δεύτερον διὰ τῆς χάριτος τοῦ Ἑβραίου, καὶ τρίτον διὰ τῆς τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου. Ἐκ πάντων τούτων συμπεραίνω, ὅτι βεβαίως ἐξετελέσθη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν—παρὰ τίνος, δὲν δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω,—οἰκτρὸν στρατήγημα, ὅπως παρασυρθῇ ὁ κατάδικος καὶ πέμψῃ, ὡς ἔπεμψε, πρὸς τοὺς ἐν Γαργαλιάνοις καὶ Τριφυλίᾳ συγγενεῖς του τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον τῷ ἀπεσπάσθη, δι’ οὗ ἐπιτάσσει εἰς τοὺς συγγενεῖς αὐτοῦ, νὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων, καταψηφίζοντες τοὺς ἀντιπολιτευομένους. Βεβαίως ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος ἐγένετο θῦμα σκευωρήματος ἐκλογικοῦ καὶ ὑποσχέσεων περὶ χάριτος, ἵνα ἐκπέμψῃ τὸ τηλεγράφημα. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἀποδειχθῇ, τίνες οἱ λόγοι, οἱ πείσαντες τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον ν’ ἀποστείλῃ τὴν παραμονὴν τῆς ἐκλογῆς τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν διαψεύσωσι τὰ ῥηθέντα πρὸς τὸν κ. Καραβίτην ὑπὸ τοῦ κ. Βαρελίδου, τὸ πρᾶγμα μένει βεβαιωμένον καὶ μεμαρτυρημένον, συμφώνως πρὸς τὰ ῥηθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βαρελίδου πρὸς τὸν κ. Καραβίτην, ἄνθρωπον ἐντιμότατον. Βεβαίως δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἱστάμεθα πρὸ εἰδεχθεστάτου σκευωρήματος. Καὶ προκειμένου περὶ σκευωρήματος ἐκλογικῆς κερδοσκοπίας, μοὶ φαίνεται, ὅτι τὰ προηγούμενα μᾶς ἀνοίγουσι τοιαύτην ὁδὸν εὐπιστίας, ὥστε νὰ μὴ μένῃ οὐδεὶς δισταγμὸς περὶ τῆς τελεσθείσης συναλλαγῆς. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον, συμπεραίνων, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, εἶναι, ὅτι ὀφείλει νὰ διατάξῃ ἀνάκρισιν ἐπὶ τῆς κακοήθους ταύτης ὑποθέσεως ὑπὸ ἀνωτέρου δικαστικοῦ λειτουργοῦ, καὶ ζητήσῃ τὰς καταθέσεις τῶν δύο Προέδρων τῶν Πρωτοδικῶν τοῦ κ. Μακρῆ καὶ τοῦ κ. Ἀγαπηνοῦ· νὰ ἐξευρεθῇ πρὸς τούτοις καὶ ὁ στρατιωτικὸς ἰατρὸς, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἐν τῷ καφφενείῳ Ζακύνθου ἡ ἀνάπτυξις τῆς ὑποσχέσεως περὶ ἀπονομῆς χάριτος, εἰς ἣν παρίστατο καὶ ὁ κ. Ἀγαπηνός. Ὥστε νὰ ἀνακαλυφθῇ, τίς ὁ δράστης τοῦ σκευωρήματος τούτου, καὶ ἐπέλθῃ βαρὺς ὁ νόμος καὶ ἡ δικαιοσύνη κατ’ αὐτοῦ, διότι βαρύτερον ἔγκλημα δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ· οὐχὶ διότι ἐπηρέασε τὰς ἐκλογὰς, οὐχὶ διότι ἤσκησε ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ Βουλευτοῦ. Ἀλλὰ τὸ μέγιστον εἶναι, ὅτι τοιαύτη ἐλευθερία ἄνετος εἰς τὰ ἐγκλήματα καὶ τὰς σκευωρίας ἐν τοῖς ὑπουργικοῖς γραφείοις ἐδόθη, ὥστε τοιαῦτα εἰδεχθῆ δράματα, παρ’ ἡμῖν διαδραματιζόμενα, ἐν πλήρει ἀφοβίᾳ καὶ ἀσυνειδησίᾳ τῶν δρώντων προσώπων, οὐ μόνον μένουσιν ἀτιμώρητα, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ δρῶντες ἐξακολουθοῦσι νὰ διατηρῶνται ὡς ἀνώτεροι λειτουργοὶ τοῦ Κράτους. Ἐὰν δὲ οἱ ἀνώτεροι ὑπάλληλοι τῶν Ὑπουργείων τοιαῦτα παραδείγματα δίδωσι πρὸς τοὺς ὑποδεεστέρους αὑτῶν, φαντασθῆτε, ποῖον εἶδος διοικήσεως ἔχομεν εἰς τὸν ἀτυχῆ τοῦτον τόπον· ὅταν ἦναι ἐπιτετραμμένον εἰς τοὺς Γενικοὺς Γραμματεῖς καὶ τοὺς Προέδρους, τῶν Πρωτοδικῶν νὰ ἐκτελῶσι τοιούτου εἴδους σκευωρίας, φαντασθῆτε ποῦ θὰ καταντήσῃ ἡ Διοίκησις, καὶ ἐὰν δύναται νὰ βεβαιώσῃ τις, ἄνευ κινδύνου διαψεύσεως, ὅτι εἶναι βιώσιμος ὁ τόπος οὗτος. Διὰ ταῦτα εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπέλθῃ βαρὺς ὁ πέλεκυς τῆς δικαιοσύνης κατὰ τῶν δραστῶν...

§90ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος ἐνεχείρισε τὸ τηλεγράφημα τοῦτο εἰς τὸν κατάδικον;

§91ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ Νομάρχης καὶ ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν.

§92ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ τὰς χεῖράς των; ποῖος τοῦ τὸ ἔδωκε;

§93ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν τὸ ἠξεύρω.

§94ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐντὸς τῶν ἐγγράφων.

§95ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πῶς εἶναι ἐντὸς τῶν ἐγγράφων;

§96ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶπεν, ὅτι ὁ Νομαρχεύων μὲ τὸν Πρόεδρον τῷ τὸ ἔδωκαν.

§97ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος, καθὼς ἠκούσατε, εἶναι ἄνθρωπος νοήμων· ποῖος λοιπὸν ἠδύνατο νὰ τὸν πείσῃ, ὅτι θὰ λάβῃ χάριν, ὥστε νὰ πεισθῇ τέλος καὶ νὰ γράφῃ «καλαῖς ἀντάμωσαις», παρὰ ὁ ἔχων τὴν δύναμιν νὰ δώσῃ τὴν χάριν;

§98ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὅτε ὡμίλησα περὶ τοῦ Καραβίτου καὶ τῆς τιμῆς αὐτοῦ, δέν μοι ἔμεινε περὶ τούτου οὐδεὶς δισταγμὸς, καὶ τὸ ἐξήγησα· ὁ κ. Καραβίτης εἶναι ἐντιμότατος ἄνθρωπος· εἰς τὴν ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν στέλλει πρὸς τὸν κατάδικον, ἀποδίδω πλήρη πίστιν. Βεβαίως, Κύριοι, δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι παρεβιάσθησαν ὡρισμένα ἄρθρα τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, οὐδὲ δύναται νὰ ἀπευθύνῃ πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς κατηγορίαν περὶ θετικοῦ τινος ἐγκλήματος. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν περιορίζεται ἀπὸ τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα θέτει ὁ Ποινικὸς Νόμος; Ἀλλοίμονον εἰς τὰ Κράτη καὶ τὰ Ἔθνη, ἐὰν ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν ἤρτηται ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν κατ’ αὐτῶν τῶν διατάξεων τοῦ Ποινικοῦ Νόμου καὶ τῆς Ποινικῆς Δικονομίας! Διὰ τοὺς Ὑπουργοὺς, κατ’ ἐμὲ, ἀρκεῖ καὶ μόνη ἡ εὐθύνη ἡ ἠθική. Τοὺς Ὑπουργοὺς ἀξιῶ νὰ ὦσιν εὐλαβεῖς, καὶ εὐλαβεῖς πρὸ τοῦ ἠθικοῦ πρὸ πάντων Νόμου, καὶ οὐχὶ φοβουμένους μόνον τὸν πέλεκυν τοῦ Ποιν. Νόμου, ὡς οἱ κοινότεροι τῶν ἀνθρώπων. Ὁ πολικὸς, ἀστὴρ, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ παρακολουθῶσιν ἀπαρεγκλίτως οἱ Ὑπουργοὶ καὶ οἱ διέποντες τὰς τύχας τοῦ Ἔθνους, πρέπει νὰ ᾖναι ὁ ἠθικὸς νόμος. Σᾶς ἀναφέρω ἓν ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐκίνησε τὸν θαυμασμὸν, ὅτε τὸ ἀνέγνωσα. Γενομένης τῆς ἐκστρατείας τῆς Ἀγγλίας κατὰ τοῦ Ἀραμπῆ, πρὸς περιστολὴν τῶν ἀταξιῶν τῆς Αἰγύπτου, διεφώνησεν ἔγκριτος πολιτευτὴς καὶ εὔγλωτος ῥήτωρ τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου πρὸς τὸν φίλον του Πρωθυπουργὸν Γλάδστωνα, τὸν σοφὸν γέροντα τῆς Ἀγγλίας, ὁ κ. Βράϊτ. Ἐνθυμοῦμαι τότε, ὁποία πάλη ἐγένετο ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ· γιγαντομαχία ἀληθὴς τῶν δύο τούτων πολιτικῶν ἀνδρῶν, ἀγωνιζομένων νὰ ἀποδείξωσιν ἑκάτερος, ὅτι εἶναι πιστοὶ ὀπαδοὶ τοῦ ἠθικοῦ νόμου· διότι ὁ κ. Βράϊτ, ἀναβὰς εἰς τὸ βῆμα τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου καὶ θέλων νὰ δικαιολογήσῃ, διατὶ, μετὰ τοσούτων ἐτῶν ἀδιάσπαστον σύμπραξιν καὶ ἀφοσίωσιν πρὸς τὸν ἡγέτην τῶν φιλελευθέρων, τὸν Γλάδστωνα, ἀπεχωρίζετο τούτου, καὶ τίνες οἱ λόγοι, οἵτινες ἔπεισαν αὐτὸν νὰ ἀποσπασθῇ τῶν φιλελευθέρων καὶ ταχθῇ εἰς τὸ κόμμα τῶν συντηρητικῶν, κατέληξεν ὡς ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ μεγαλείτερος λόγος (τὸν ὁποῖον δι’ εὐγλωττίας ἀπαραμίλλου ἀνέπτυξεν) εἶναι, ὅτι ἐφρόνει, ὅτι ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν μετέρχεται ὁ πρωθυπουργὸς Γλάδστων κατὰ τῆς Αἰγύπτου, ἀντίκειται εἰς τὸν ἠθικὸν νόμον· «εὐθὺς δὲ, (εἶπε πρὸς τὸν ἀρχηγὸν αὐτοῦ) εὐθὺς δὲ, ὡς ἐπείσθην, ὅτι ἀθετεῖται ἀπὸ τὴν πολιτικὴν, ἣν ἠκολούθησας, ὁ ἠθικὸς νόμος, νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ διαῤῥήξω τὸν δεσμὸν πολιτικῆς φιλίας· καὶ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὸν δι’ ἐμὲ νὰ δικαιολογηθῶ ἀπέναντι τῆς συνειδήσεώς μου καὶ τῶν ἐκλογέων μου.» Ἀπεχώρησε διότι ἐπείσθη, ὅτι ἡ κατὰ τῆς Αἰγύπτου ἐκστρατεία ἦτο ἀθέτησις τοῦ ἠθικοῦ νόμου· ἐκεῖ δὲ ἀναπτύσσει τὴν λαμπρὰν θεωρίαν, ὅτι πρέπει νὰ ἀκολουθῶσι πάντες οἱ διέποντες τὰς τύχας τῶν Ἐθνῶν, ὡς πολικὸν ἀστέρα, τὸν ἠθικὸν νόμον. Ὁ δὲ Γλάδστων δι’ ἐπίσης ἀκαταμαχήτων ἐπιχειρημάτων προσεπάθησε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ ἐκστρατεία ἐκείνη ἐπεβάλλετο καὶ εἶχε ὑπὲρ ἑαυτῆς καὶ ἠθικὸν λόγον. Τοιούτους ἀξιῶ τοὺς Ὑπουργοὺς, ζηλοτύπως μεριμνῶντας περὶ τῆς τιμῆς ἑαυτῶν καὶ τοῦ ἀξιώματός των, ἀλλὰ πρὸ πάντων ζηλοτύπως διαφυλάσσοντας τὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ πρὸς αὐτοὺς τὸ Ἔθνος, τοῦ ὁποίου τὰς τύχας εἶναι ἐμπεπιστευμένοι. Βεβαίως δὲ δὲν δύναμαι νὰ ἐπαινέσω τοὺς Ὑπουργοὺς, ὅταν, δημοσιεύοντες τοιαῦτα Διατάγματα περὶ ἀπονομῆς χαρίτων κατὰ τὰς παραμονὰς ἐκλογῶν, καὶ ἀνεχόμενοι τοιαύτας σκευωρίας, δεικνύωσιν ἀνευλάβειαν πρός τε τὸ ἀξίωμα αὑτῶν καὶ πρὸς τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν περὶ αὐτῶν γνώμην αὐτῆς.

§99ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις, αἱ ὁποῖαι, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πολὺ μακραὶ, ὥστε νὰ συντελῶσιν εἰς παράτασιν αὐτῆς τῆς συζητήσεως. Ἐγὼ δὲν εἶμαι τόσῳ ἀπαιτητικὸς παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, ὅσον ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας κ. Πετρίδης. Ὁ κ. Πετρίδης ἀπήτησε παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, νὰ διατάξῃ ἀνακρίσεις, διὰ νὰ ἀνακαλυφθῇ, τίς ὁ δράστης. Τώρα αἱ ἀνακρίσεις ἐπὶ μιᾶς ὑποθέσεως, τόσῳ σκοτεινῆς, τόσῳ περιπλόκου, δύνανται νὰ ᾖναι τόσον μακραί, καὶ θὰ ὑποβάλληται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς ἐνοχλήσεις. Ἐγὼ εἶμαι ὀλιγώτερον ἀπαιτητικός· ἀποδίδω χαρακτῆρά τινα, τὸν ὁποῖον θὰ ἐξηγήσω, εἰς τὴν ὑπόθεσιν, ὅτι σχετίζεται μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία βεβαίως περιέχει καὶ τὸ καθῆκον τῆς ἐπιτηρήσεως πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους. Θὰ ἀπῄτουν παρ’ αὐτοῦ νὰ δώσῃ ἡμῖν ἀπάντησίν τινα εἰς ὅσα ἐλέχθησαν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ κάμνω τὴν πρόκλησιν ταύτην ἐν γνώσει, ὅτι, ἐὰν θελήσῃ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν καταδέχεται περὶ τοιούτων ὑποθέσεων νὰ ἀπαντᾷ· γνωρίζω περίπου, τί θ’ ἀπαντήσῃ περὶ τοιούτων ὑποθέσεων. Καὶ ἤκουσα πρὸ ὀλίγου, ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ὡμίλησε περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου· ἀλλ’ εἰς τί περιεστράφη; περιεστράφη κυρίως εἰς τὸ ζήτημα τῆς χάριτος, τῆς δοθείσης εἰς τὸν κατάδικον, δηλαδὴ περὶ τοῦ ζητήματος, περὶ οὗ οὐδεμία ἐγένετο μομφή· περὶ τῶν ἄλλων ζητημάτων ἐφαίνετο μᾶλλον ἐπιδεικνύων τὸ ἀμέτοχον αὐτοῦ· οὕτως εἰπεῖν, ἔνιπτε τὰς ἑαυτοῦ χεῖρας· ὥστε περὶ ὧν ἐπρόκειτο κυρίως, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ὡμίλησε. Νομίζω, ὅτι τῷ ὄντι εἶναι μάταιον νὰ ἀσχολῆταί τις εἰς τὸ ἀποδεικτικόν, οὕτως εἰπεῖν, μέρος τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ ὄχι μόνον θὰ ἦτο μάταιον, ἀλλά, μὰ τὴν ἀλήθειαν, κἄπως ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ καὶ ἀπάνθρωπον· δὲν ἠξεύρω, διὰ τίνα λόγον, ἴσως διότι αὐτὸ ὑποτίθεται, ὅτι εἶναι μία συκοφαντία φοβερὰ κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, παρετηρήθη ἓν φαινόμενον, πρωτοφανές, εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν, ὅτι ἡ κυβερνητικὴ πτέρυξ, ἐκ τοῦ αἰσθήματος τούτου ὁρμωμένη, ἐφαίνετο ὡς προσβληθεῖσα ὑπὸ ζέοντος ὕδατος καὶ ἐκπέμπουσα κραυγὴν διαρκῆ κατὰ τὴν συζήτησιν· καὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι οὐδαμῶς μέχρι τοῦδε διαταράσσουν τὴν συζήτησιν δι’ οὐδεμιᾶς διακοπῆς, παρέστησαν λαμβάνοντες ἓν ἐνεργὸν μέρος, ἐκπέμποντες διαφόρους παρατηρήσεις ἀπὸ τῆς θέσεώς των, καὶ διεξήχθη ὁ ἀγὼν ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ μὲ χαρακτῆρα ἰδιάζοντα. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι εἶναι φορτικὸν νὰ ὁμιλῇ τις περὶ τοῦ ἀποδεικτικοῦ μέρους τῆς ὑποθέσεως· ἡ κοινωνία πᾶσα ἀναγινώσκει τὰ τυπωθέντα ἤδη ἔγγραφα, ἀναγινώσκει τὰς ἐπιστολὰς, τῶν ὁποίων βεβαίως ἡ γνησιότης δὲν ἀμφισβητεῖται, ἡ κοινωνία πᾶσα ἀντελήφθη, ὅ,τι ἐπιστοποιεῖτο ἐντεῦθεν, δύναται δὲ πᾶς πολίτης, ἐὰν μείνωσι τὰ ἔγγραφα ἐπ’ ὀλίγον χρόνον ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ λάβῃ γνῶσιν, ἐὰν ὑπάρχῃ ὁμοιότης μεταξὺ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Μακρῆ καὶ τοῦ παληοχάρτου ἐκείνου, ὅπως λέγει ὁ κ. Μπουφίδης· καὶ σπεύδω νὰ προσθέσω, ὅτι ὁ κ. Μακρῆς, ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, εἶναι ἀληθῶς πρόσωπον ἄξιον πάσης ὑπολήψεως, εἶναι φίλος, φίλτατος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἑπομένως, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, εἶναι πρόσωπον, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο ποτὲ νὰ ἀναμιχθῇ εἰς ὑπόθεσιν τοιαύτην ἐξ ἰδίου καὶ προσωπικοῦ ἐνδιαφέροντος. Λέγων τοῦτο, μὴ ὑποθέσῃ τις, ὅτι θέλω νὰ πιστεύσω, καὶ κατ’ ἐλάχιστον, ὅτι τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου παρέστη ἀντίγραφον, προῆλθε παρ’ αὐτοῦ τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου· ἀλλά, λέγων τοῦτο, δὲν φρονῶ, ὅτι ἐλατοῦται ἡ εὐθύνη ἐπὶ τοῦ προκειμένου τῆς πολιτικῆς, καὶ τῆς πολιτικῆς ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐποπτείας, ἔστω, τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν βεβαίως τοιοῦτο τηλεγράφημα, ὁποῖον ἀπῃτεῖτο νὰ ᾖναι, διὰ νὰ πεισθῇ ὁ ἔντιμος Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, ὁ Μακρῆς, νὰ ἐνεργήσῃ ὅπως ἐνήργησε, δὲν ἦτο δυνατὸν βεβαίως τοιοῦτο τηλεγράφημα νὰ προήρχετο ἀπὸ κανένα ἰδιώτην, ἢ ὑπαλληλίσκον μικρόν. Ταῦτα μόνον ἀρκοῦσι νὰ προστεθῶσιν εἰς ὅσα εἶναι ὑπὸ τὰς ὄψεις τῆς κοινωνίας· ἡ κοινωνία ἀναγινώσκει τὰς ἐπιστολὰς, ἡ κοινωνία δύναται νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ γραφὴ τῆς ἐπιστολῆς εἶναι ἡ γραφὴ τοῦ παληοχάρτου ἐκείνου, ὅστις ὅμως ἤδη θέλει νὰ ἀναλαμβάνῃ τὴν εὐθύνην τῆς ἀμφισβητήσεως αὐτῆς, δύναται νὰ τὴν λαμβάνῃ, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὴν ἀπαίτησιν νὰ ὁμολογηθῇ ἡ πρᾶξις αὕτη, περὶ τῆς ὁποίας γίνεται ἡ συζήτησις. Καθ’ ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ, ἐὰν ὑποτεθῇ ἀποδεδειγμένον, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν Μακρῆς καὶ ὁ Νομαρχεύων παρέσχον εἰς τὸν κατάδικον τὸ τηλεγράφημα, νομίζω, ὅτι ἀπόδειξις τῆς σημασίας, τὴν ὁποίαν φαίνεται, ὅτι ἀποδίδει καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἶναι, ὅτι ἠναγκάσθη νὰ προσφύγῃ εἰς τὸ λίαν ὀλισθηρὸν ἔδαφος τῆς ἀμφισβητήσεως τῆς ὑπάρξεως τοῦ τηλεγραφήματος. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν, Κύριοι, παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ παράσχῃ μίαν ἀπάντησιν εἰς ὅσα ἐλέχθησαν, τί φρονεῖ αὐτὸς εἰς ὅσα συνέβησαν εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν· γνωρίζω δὲ, ὅτι θὰ εἴπῃ, ὅτι ἀπαξιοῖ νὰ ἀπαντήσῃ.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ εἶπον ἤδη· δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ τὸ ἐπαναλάβω.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ὑπάρχει ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ.

§102ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὑπάρχουσι πολλοὶ, κύριε Πρόεδρε· δὲν ἐτελείωσεν ἀκόμη τὸ ζήτημα.

§103ΤΖΑΝΕΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι κατέχω ἐπιστολὰς, τῶν ὁποίων δὲν θὰ κάμω χρῆσιν· καὶ κατέχω μίαν ἐπιστολὴν, τῆς ὁποίας δὲν θὰ κάμω χρῆσιν, καὶ ἡ ἐπιστολὴ αὕτη ἀνήκει εἰς τὸν Παπαμιχαλόπουλον· δὲν ἀνήκει οὔτε εἰς τὸν ἀείμνηστον Νικόλαον Παπαμιχαλόπουλον, οὔτε εἰς τὸν παρακαθήμενον ἐνταῦθα, ἀλλ’ εἰς ἕνα ἄλλον Παπαμιχαλόπουλον.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἔχει τις τὸν λόγον;

§105ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ζητοῦμεν διακοπήν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν δέχεται διακοπήν.

§107ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμισείας ὥρας διακοπήν· ἄλλως, ἀμφισβητεῖται ἡ ἀπαρτία.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔλθετε ψηφολέκτης.

§109ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὄχι ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἀλλὰ διακοπήν.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δέχεται ἡ Βουλή.

§111ΛΕΒΙΔΗΣ. Τότε ἔχω τὸν λόγον.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε.

§113ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ ζήτημα νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν ἐξηντλήθη. Καὶ ποία εἶναι, παρακαλῶ, ἡ βάσις τοῦ ζητήματος; Ἡ βάσις εἶναι, ὡς ἐπαρκῶς ἀπεδείχθη καὶ κατενοήθη, ἐὰν τὸ τηλεγάφημα, περὶ οὗ γίνεται συζήτησις, ἐστάλη ἢ δὲν ἐστάλη εἰς Ζάκυνθον. Ἐὰν βεβαίως δεχθῇ τις, ὅτι δὲν ἐστάλη, πᾶσα συζήτησις περιττεύει. Ἐὰν ὅμως δεχθῶμεν, ὡς ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, ὅτι τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα ἀπεστάλη εἰς Ζάκυνθον, πρόκεινται δύο ζητήματα. Ποία τις ἐκ τῶν ἀρχῶν, ἢ ποῖός τις ἐκ τῶν Ὑπουργῶν, ἢ τῶν ὑπαλλήλων, ἀπέστειλε τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα εἰς Ζάκυνθον; Πάντες οἱ ἀγορεύσαντες, καὶ ἐγὼ, προσπαθοῦμεν νὰ ἀποδείξωμεν, καὶ φρονῶ ὅτι ἀπεδείχθη, ὅτι οὐδεμία μένει ἀμφιβολία, ὅτι παρὰ φίλων τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, —δὲν ἐξετάζω δὲ πρὸς τὸ παρὸν, ἐὰν παρὰ Ὑπουργοῦ, ἢ παρὰ τμηματάρχου,—ἡμεῖς, λέγω, νομίζομεν, ὅτι ἀπεδείχθη, ὅτι παρὰ φίλων τῆς παρούσης Κυβερνήσεως τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα ἀπεστάλη εἰς Ζάκυνθον. Διατὶ ἔχομεν τὴν πεποίθησιν ταύτην; Διότι ἔχομεν εἰς χεῖρας ἡμῶν ἐπιστολὰς, ἃς καὶ ἀναγινώσκοντες, καὶ ἀναλύοντες, καὶ συσχετίζοντες πρὸς ἀλλήλας, εὑρίσκομεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν ἀσφαλῆ πεποίθησιν περὶ τοῦ ὅτι τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἀπεστάλη εἰς Ζάκυνθον παρὰ προσώπου, φιλικῶς διακειμένου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ Ὑπουργοῦ, ἢ ὑπαλλήλου, δὲν ἐξετάζω πρὸς τὸ παρόν. Ἐὰν βεβαίως ἡ ὑπόθεσις αὕτη μονομερῶς καὶ ἀνεξαρτήτως παντὸς ἄλλου σκανδαλώδους ζητήματος ἐῤῥίπτετο ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ἴσως τις ἠδύνατο νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ἀνάγκην ἤθελεν ἔχει πολλοῦ καὶ μεγάλου ἀγῶνος περὶ ἀποδείξεως τοῦ πράγματος, καίτοι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, καὶ ἂν προέκειτο περὶ Κυβερνήσεως, διευθυνομένης εἴτε περὶ τοῦ Κάτωνος τῆς Ῥώμης, εἴτε παρὰ τοῦ Ἀριστείδου τῶν Ἀθηνῶν, ἤρκει νὰ ἔλθωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς αἱ ἐπιστολαὶ, αἵτινες ἀνεγνώσθησαν, ἵνα σχηματίσῃ τις ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι ἡ πρᾶξις, περὶ ἧς μακρὸς γίνεται λόγος ἀπὸ τῆς χθὲς ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἔλαβεν ἀναμφισβητήτως χώραν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, Κύριοι, οὔτε περὶ Κυβερνήσεως Κάτωνος, οὔτε περὶ Κυβερνήσεως Φωκίωνος ἢ Ἀριστείδου. Πρόκειται περὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ἥτις ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυν μῆνας διατελεῖ, ἂς μὴ εἴπω ὑπὸ τὸ μαστίγιον, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δι’ ὁμοίας πρὸς τὴν προκειμένην πράξεις. Διότι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ἐὰν τεθῇ συναγωνισμὸς μεταξὺ τῆς ὑποθέσεως Τάκη καὶ Ῥοκοφύλλου, μεταξὺ τῆς ὑποθέσεως χόρτου καὶ σανοῦ, μεταξὺ τῆς ὑποθέσεως τοῦ ἐν Σύρῳ ὑπαλλήλου Καλούδη, μεταξὺ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως καὶ τοσούτων ἄλλων, ὅσαι μέχρι τοῦδε συνεζητήθησαν, ἐν τῷ συναγωνισμῷ τούτῳ δυσκόλως θέλει εὑρεθῆ εἰς ποίαν ἐξ αὐτῶν, λόγῳ σκανδάλου, δέον νὰ δώσωμεν τὸ βραβεῖον. Πρόκειται λοιπὸν περὶ Κυβερνήσεως, ἧς πολλαὶ ὅμοιαι πράξεις ἀνελύθησαν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης.... (Διάλογοι ἐν τῇ δεξιᾷ). Ἐνῷ ἡμεῖς ἀγορεύομεν ἐντεῦθεν, οἱ ὑπουργικοὶ Βουλευταὶ συνδιαλέγονται πρὸς ἀλλήλους μεγαλοφώνως. Καὶ δὲν λέγω τοῦτο διότι οἱ διάλογοι δύνανται νὰ ἐμποδίσωσι τὸν ἀγορεύοντα νὰ εἴπῃ ἐκεῖνα, ἅτινα θέλει, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι οἱ διάλογοι γίνονται ἐπίτηδες, καὶ μάλιστα παρ’ ὑπουργικῶν Βουλευτῶν, διότι νομίζουσιν, ὅτι διὰ τῶν διαλόγων δύνανται νὰ συγχύσωσι τὸν ἀγορεύοντα....

§114ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ποτὲ μὴ νομίζετε τοῦτο, διότι σεῖς δύνασθε ἀξιόλογα νὰ ὁμιλῆτε.

§115ΛΕΒΙΔΗΣ. Περὶ τούτου νὰ ἦσθε βέβαιος. Θὰ τὰ εἴπω δὲ σφοδρότερον, ἐὰν συμπεριφέρησθε, ὅπως ὑμεῖς, ὅστις ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν ὀφείλετε νὰ συμπεριφέρησθε οὕτως.

§116ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν εἶμαι Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἐν τῇ θέσει ταύτῃ.

§117ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν οὐδὲ Κάτωνα, οὐδὲ Ἀριστείδην. Ἔχομεν τὸν ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴν, ὅστις ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυν μῆνας ἐλέγχεται διὰ παρομοίας ῥυπαρὰς πράξεις. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀλήθεια τῆς ὑποθέσεως. Δὲν πρόκειται νὰ ἀπομονώσωμεν τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, καὶ νὰ ἐξετάσωμεν αὐτὴν ἁπλῆν καὶ αὐτὴν καθ’ ἑαυτήν. Αὕτη εἶναι εἷς λίθος ὁλοκλήρου τοῦ οἰκοδομήματος, ὅπερ ἔστησαν οἱ ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον κατηγορούμενοι Ὑπουργοὶ, καὶ ὑπὸ τὸν ὁποῖον κεκρυμμένοι ζητοῦσι νὰ διευθύνωσι τὰ πράγματα τοῦ Κράτους. Οὐδὲ εἶναι ἡ πρώτη φορὰ αὕτη, καθ’ ἣν ὑπόθεσις ῥυπαρὰ, πρὸς ἐκλογικοὺς καθαρῶς σκοποὺς, ἀναφαίνεται πρὸς συζήτησιν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Μακρὰ ἐγένετο συζήτησις εὐθὺς μετὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις διεχειρίσθη τὸ προνόμιον τῆς χάριτος. Ὁλόκληρος ὁ τύπος διὰ μακρῶν τότε διεχειρίσθη τὸ ζήτημα, πολλαὶ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς τῆς Αʹ Συνόδου κατηναλώθησαν, ἵνα σαφηνισθῇ καὶ καταδειχθῇ διὰ τίνος τρόπου ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Ἐπλαστογράφησαν τὰς ἡλικίας τῶν ἐκλογέων, ἔδωκαν παράσημα εἰς τοὺς ὑπηρέτας αὑτῶν καὶ τὰς ὑπηρετρίας, παρέλυσαν τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, προέβησαν εἰς τὴν ἀπονομὴν 4,000 χαρίτων, ὅτε συνεκροτεῖτο ἡ Αʹ Σύνοδος τῆς παρούσης Περιόδου· ταῦτα πάντα διὰ μακρῶν ἀνεπτύχθησαν καὶ ἀπὸ τοῦ τύπου καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι περὶ χαρίτων συνεδριάσεις ὁλοκλήρους κατηναλώσαμεν, συζητοῦντες ἐνταῦθα, καὶ ἀποδεικνύοντες, ὅτι χιλιάδες χαρίτων ἐδόθησαν ἐναντίον γνωμοδοτήσεων Εἰσαγγελέων καὶ Προέδρων τῶν δικασάντων Δικαστηρίων. Εὐθὺς, ὡς συνῆλθεν ἡ Δʹ Σύνοδος τῆς παρούσης Βουλευτικῆς Περιόδου, ἐγὼ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐζήτησα παρὰ τοῦ καὶ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ φέρῃ ἐνταῦθα τὸν πίνακα τῶν ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων, ὡς ἐπίσης καὶ πάσας τὰς δικογραφίας. Καὶ πραγματικῶς ἔν τινι τῶν συνεδριάσεων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐνεφανίσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι ἅμαξα τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ὁλόκληρος ἐφορτώθη, ἵνα κομισθῶσιν εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς αἱ δικογραφίαι, αἱ περιέχουσαι τὰς χάριτας, τὰς ἀποδοθείσας ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν Βουλευτικῶν ἐκλογῶν. Ὅτε αἱ δικογραφίαι ἐκεῖναι κατετέθησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐμελετήθησαν, καὶ μακρὸς ἐγένετο λόγος ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀπεδείχθη δὲ, ὅτι καθ’ ἑκατοντάδας ἀπενεμήθησαν χάριτες εἰς πρόσωπα ἐντελῶς ἀνάξια τῆς ἐνασκήσεως ὑπὲρ αὐτῶν τῆς προνομίας τῆς Β. χάριτος. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰ πρακτικὰ τῆς Αʹ Συνόδου τῆς ΙΑʹ Περιόδου, ἐν οἷς εὑρίσκετε τὰς μακρὰς τότε συζητήσεις περὶ τῶν παρανόμως ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων πρὸς ἀνθρώπους ἀναξίους χάριτος, ἀναξίους ἀκόμη καὶ διότι οἱ Εἰσαγγελεῖς καὶ οἱ Πρόεδροι εἶχον γνωμοδοτήσει περὶ τῆς ἀναξιότητος αὐτῶν...

§118ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσητε πολύ;

§119ΛΕΒΙΔΗΣ. Δύο ὥρας.

§120ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, κύριε Πρόεδρε.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§122ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε δεκαπέντε;

§124ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ψηφολέκτου κ. Παπαγιαννακοπούλου, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 μ. μ.