1888.12.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 46.

Τῆς 24 Δεκεμβρίου 1888.

(Σάββατον).

Ὥρα 3 μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Κοκκέβη).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ Θεόδωρος Ψυχαλινὸς καὶ Ἰωάννης Μαστροβασίλης τηλεγραφοῦσιν ἐκ Λεχαινῶν, παραπονούμενοι, ὅτι πιέζονται ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν καταλυμάτων, ἅτινα ὁ Δήμαρχος διαθέτει φατριαστικῶς.

§2ΣΑΚΚΗΣ. Ἐκ τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ εἰρηνοδίκου Ἀντύπα, ἀποδεικνύεται, ὅτι ὑπάρχει κατ’ αὐτοῦ κατηγορία ἐκκρεμής. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς δὲ, ἀξιεπαίνως φερόμενος, ζητεῖ τὴν γνώμην τοῦ Εἰσαγγελέως. Θὰ παρακαλέσω μόνον, ὅπως ἐνεργηθῇ ἡ ὑπόθεσις ὅσον τάχιστα, ὅπως ἀπαλλαγῇ ἡ δικαιοσύνη ἀπὸ τοιοῦτον ὄνειδος. Θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ καὶ θὰ ἐρωτήσω αὐτόν, ἐὰν διατελῇ ἐν γνώσει τοῦ ἑξῆς. Εἷς τῶν χορηγητῶν τοῦ χόρτου τοῦ στρατοῦ, ἀπὸ τῆς 1 Σεπτεμβρίου χορηγεῖ σανὸν, τὸν ὁποῖον ἀγοράζει πρὸς 14 λεπτὰ καὶ τὸν πωλεῖ πρὸς 18. Γνωρίζει τοῦτο ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία; εἶναι ἐν γνώσει τοῦ Ὑπουργοῦ; Ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς τιμῆς ζημιοῦται τὸ Δημόσιον.

§3ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ παραπονεθῶ κατὰ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν διὰ τὴν ὀλιγωρίαν, ἣν δεικνύουσιν, εἰς τὸ νὰ ὑποβάλωσι τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα παρ’ αὐτῶν. Ἐξαιρῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅστις ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ ὅ,τι ἐζήτησα σχετικῶς πρὸς τὰ νομοσχέδιά του. Ἐπειδὴ ἤκουσα, ὅτι περιελήφθησαν εἰς τὴν περίμετρον τῶν συνήθων πλημμυρῶν τῆς Κωπαΐδος καὶ γαῖαι καλλιεργημέναι, παρεκάλεσα πρὸ ἡμερῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐμπειροτεχνῶν, ἵνα ἴδωμεν, τίνες διέπραξαν τὸ ἀδίκημα τοῦτο· ἐν τούτοις, καίτοι παρῆλθον ἱκαναὶ ἡμέραι, ἡ ἔκθεσις δὲν ἐπαρουσιάσθη. Συνάμα ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ παρουσιάσῃ πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ εἰσοδήματα τῶν δήμων, καὶ ὅμως εἰσέτι δὲν τὸν ἐπαρουσίασεν. Ἀλλὰ τὸ κυριώτερον εἶναι, ὅτι ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τῆς παρούσης Συνόδου ἐζήτησα παρὰ τοῦ ἰδίου νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀνάλυσιν τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ τοῦ Κράτους, ὅπως ἐκλείψωσιν αἱ ἐγειρόμεναι ἀμφισβητήσεις περὶ διαφόρων κονδυλίων, ἀναγομένων εἰς τὴν δοσοληψίαν τοῦ Κράτους. Ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τοιαύτης ἀναλύσεως ἦλθον εἰς λόγους πικροὺς μίαν ἡμέραν ὁ κ. Τρικούπης καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης, καὶ ὁ μὲν κ. Τρικούπης εἶπεν εἰς τὸν κ. Δηλιγιάννην, ὅτι δὲν ἔχουν κῦρος οἱ λόγοι του, ὁ δὲ κ. Δηλιγιάννης εἶπεν εἰς τὸν κ. Τρικούπην, ὅτι κακῶς θὰ τελειώσῃ μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, τοιαῦτα λέγων καὶ οὕτω πολιτευόμενος. Ἡ τοιαύτη ἀνάλυσις εἶναι ἀναγκαιοτάτη, διότι ἄνευ αὐτῆς θὰ εὑρισκώμεθα ἑκάστοτε εἰς ἀμφιβολίας. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ τὴν ὑποβάλῃ ὅσον ἔνεστι τάχιον, καθόσον προσεγγίζει ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀναγνωρίζω, ὅτι ἡ σύνταξις αὐτῆς ἔχει δυσκολίαν τινὰ, ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν πταίω ἐγώ. Τὸ λάθος εἶναι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις δὲν ἐφρόντισε, καὶ πρὶν ἢ ζητηθῇ, νὰ τὴν ἔχῃ παρεσκευασμένην. Ἡ ἀνάγκη τῆς τοιαύτης ἀναλύσεως μάλιστα καὶ πέρυσι παρεστάθη, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι τὴν θεωρεῖ περιττὴν, διότι δὲν δύναται νὰ συνταχθῇ ἀκριβὴς, καὶ θὰ ἔχῃ ἐλλείψεις. Ἀλλ’ ἡμέραν τινὰ παρέστησα, ὅτι καὶ οἱ πίνακες τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, οὓς δημοσιεύει κατὰ μῆνα, ἔχουσιν ἀτελείας καὶ ἐλλείψεις, δὲν παύει ὅμως ἀπὸ τοῦ νὰ τοὺς δημοσιεύῃ, καλῶς ποιῶν, διότι ὁπωσδήποτε παρέχουσιν ἰδέαν τινὰ περὶ τῶν εἰσπράξεων καὶ τῶν πληρωμῶν. Οὕτω καὶ ἡ ἀνάλυσις τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ θὰ μᾶς διαφωτίσῃ, ποῦ εὑρίσκονται αἱ ληψοδοσίαι τοῦ Κράτους. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἐργασία αὕτη καὶ μετὰ πόσας ἡμέρας θὰ ἦναι ἀποπερατωμένη.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐργασία ἤρξατο. Θὰ σᾶς εἴπω δὲ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας πότε θὰ τελειώσῃ.

§5ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ μᾶς φέρῃ τὰς διαφόρους πληροφορίας, ἃς ἐζήτησα, ὡς π.χ. τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ὁδοποιΐας καὶ τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Συνάμα δὲ θὰ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ καταθέσῃ τὸ Δρομολόγιον τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας Λόϋδ, τὸ προσηρτημένον εἰς τὴν σύμβασιν, ὅπερ δὲν κατετέθη, ὅπως λάβωμεν γνῶσιν.

§6ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, ὅτε ἐξηκολούθει ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ προβιβασμοῦ τοῦ κ. Ντάη. Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς ὁμολογῶ — διότι δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ κρύψω τὴν ἀλήθειαν — ὅτι ἤμην διατεθειμένος, ἂν ἔβλεπον στήριγμα, νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τοῦ κ. Ντάη, ἀλλὰ δυστυχῶς, ὁμολογῶ, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω λόγον, δυνάμενον νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τοῦ νομίμου τοῦ γενομένου προβιβασμοῦ. Καὶ περὶ τούτου μὲν κατόπιν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην παρενέπεσεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἣν ἐξετίμησα βεβαίως διὰ τὴν εὐγλωττίαν καὶ τὸ ὕψος, ὅπερ ἐνίοτε παρέχει εἰς τὰς ἰδέας του ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ ἡ ἀγόρευσίς του αὕτη μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἥπτετο ἐμμέσως τῆς θέσεως ἐν γένει τῶν Βουλευτῶν, τῆς θέσεως, ἣν ὡς ἀρχηγὸς κόμματος, ἢ ὡς Πρόεδρος Κυβερνήσεως, ἀξιοῖ νὰ παράσχῃ πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ λαοῦ. Καὶ σπεύδω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι, τοὐλάχιστον ὡς ἀντελήφθην χθές, παρέστημεν, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ ἐνταῦθα, θεαταὶ τῆς πέμπτης, ἂν οὐχὶ τῆς δεκάτης μονομαχίας, ἥτις διεξήχθη κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην μεταξὺ τῶν δύο ἀρχηγῶν. Ἡ μονομαχία αὕτη χθὲς ἔφερε χαρακτῆρα ἔτι μᾶλλον σαφῆ, πάλης ὅλως προσωπικῆς, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐδίστασε νὰ παρεμβάλῃ εἰς τὸ μέσον καὶ ζήτημα δεξιότητος μεταξὺ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Μεμφόμενος τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς ἀδεξίου, ἄφινε βεβαίως νὰ ἐξυπακούηται δι’ ἑαυτὸν, ὅτι εἶναι ὁ δεξιώτερος. Κατήγγειλε λοιπὸν τὴν μειοψηφίαν, δηλ. ἡμᾶς, τοὺς ἀντιπολιτευομένους, ὅτι διευθυνόμεθα ἀδεξίως. Οὕτω, Κύριοι, νομίζω, ὅτι ὁ ἀνταγωνισμὸς ἡμῶν ὁ πολιτικὸς προσλαμβάνει ἤδη ἀρχαιοπρεπῆ ἀληθῶς χαρακτῆρα, διεξάγεται εἶδος μονομαχίας μεταξὺ τῶν ἀρχηγῶν, ὅπως ἐγίνετο κατὰ τοὺς πολέμους καὶ ἐν τῇ ἀρχαίᾳ Ἑλλάδι καὶ ἐν τῷ Ῥωμαϊκῷ Κράτει. Οἱ ἀρχαῖοι, θέλοντες καὶ ν’ ἀποφεύγωσι μεγάλας αἱματοχυσίας, συνεφώνουν καὶ ἐγίνετο μονομαχία ἀρχηγῶν τῶν ἀντιπάλων μερῶν, καὶ ἡ τύχη τοῦ ἀγῶνος ἐκρίνετο, ἢ ἐπηρεάζετο ὁπωσδήποτε, ἐκ τῆς ἐκβάσεως τῆς μονομαχίας· τοῦτο κρίνεται φαίνεται ὠφέλιμον καὶ εἰς τὴν σημερινὴν ἐποχήν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, φειδόμενος τοῦ αἵματος τῶν φίλων του καὶ τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας, ἠθέλησε ν’ ἁπλοποιήσῃ τὸν ἀγῶνα, καὶ σᾶς λέγει: τί κάθεσθε καὶ συζητεῖτε ὑμεῖς, οἱ ἄλλοι Βουλευταί, τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης πτέρυγος; τὸ ζήτημα δύναται νὰ διεξαχθῇ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως! Καὶ ἂν δὲν ἀρκέσῃ μία μονομαχία, θὰ διεξαγάγωμεν οἱ δύο μας δέκα, διὰ ν’ ἀποφασισθῇ, τίς εἶναι ὁ δεξιώτερος ἀρχηγός! Τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα οὕτω προσλαμβάνει χαρακτῆρα ἀρχαιοπρεπῆ καὶ ἁπλούστερον. Εὑρίσκετε τοιαύτας συμφωνίας καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν καὶ εἰς τὴν Ῥωμαϊκὴν ἀρχαιότητα. Παρ’ Ὁμήρῳ λ. χ. ἀπαντᾶτε τὴν μονομαχίαν μεταξὺ Ἀλεξάνδρου τοῦ Πάριδος καὶ Μενελάου, δηλαδὴ τῶν δύο πρωτουργῶν τοῦ Τρωϊκοῦ πολέμου. Καὶ ἰδοὺ πῶς περιγράφει ὁ Ὅμηρος τὴν μονομαχίαν ταύτην (θόρυβος). Μὴ βιάζεσθε! ἐγὼ δὲν βιάζομαι· δὲν θὰ κανονίσητε σεῖς τὴν ἀγόρευσίν μου. Περιμείνατε ὀλίγον, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἀστεισθῶ, οὔτε νὰ σᾶς ἀποσχολήσω διὰ τῆς ἀναγνώσεως τῆς Ἰλιάδος. (Ἀναγινώσκει).

§7ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τὸν ἀναγνώσητε ἐμμέτρως.

§8ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τοιοῦτον λοιπὸν χαρακτῆρα ἀξιοῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ δώσῃ εἰς τὴν πάλην, ἣν διεξάγει ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ θέσῃ τοὺς Βουλευτὰς εἰς τὴν θέσιν ἁπλῶν θεατῶν, οἵτινες οὐδὲν ἄλλο ἔχουσι νὰ πράττωσιν ἐνταῦθα, εἰμὴ μετὰ παλμῶν καρδίας ν’ ἀτενίζωσι πρὸς τὰς ἑκάστοτε μεταξὺ τῶν ἀρχηγῶν μονομαχίας· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, προκειμένου περὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ κ. Ντάη, ἔθεσε τὸ ζήτημα τῆς δεξιότητος, καὶ μᾶς εἶπεν, ὅτι «δύνασθε νὰ ἔχητε δίκαιον, ἀλλ’ ἔχετε ἓν ἀτύχημα! δὲν διευθύνεσθε ἐπιδεξίως!» Ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο, Κύριοι, τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα νὰ συνοψίζηται εἰς τὴν εὕρεσιν ἑνὸς ἐπιδεξίου ἀρχηγοῦ, τότε διατὶ νὰ μὴ σκέπτωνται οἱ λαοὶ μόνον περὶ ἑνὸς ἐπιδεξίου μονάρχου; Καὶ βεβαίως, λίαν ὀρθῶς εἶπεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μίαν ἡμέραν, ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ κυβερνώμεθα, ὅπως κυβερνώμεθα, θὰ ἦτο προτιμοτέρα ἡ Μοναρχία. Ἡ Μοναρχία συνίσταται εἰς τοῦτο, τὸ νὰ ἐμπιστεύηται ὁ λαὸς τὴν ἐνάσκησιν τῆς κυριαρχίας του εἰς ἐκεῖνον, ὅστις θεωρεῖται ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας δεξιός. Φαίνεται λοιπὸν, ὅτι ἔχει ἀξιώσεις ὁ κ. Τρικούπης, μὴ δυναμένας νὰ συμβιβασθῶσι μὲ τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα, ἔχει ἀξιώσεις, νὰ πιστευθῇ, ὅτι αὐτὸς μόνος δεξιῶς διευθύνει τὸ κόμμα του, καὶ ἀπέναντι τούτου τὰ πάντα πρέπει ν’ ἀποφασίζωνται ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἀλλὰ τοιαῦται ἀξιώσεις εἰς οὐδὲν, πιστεύω, Κοινοβούλιον ἀποτελοῦσιν ἀντικείμενον συζητήσεως. Δὲν πιστεύω νὰ ἐσκέφθησαν ποτὲ ἐν τῷ Ἀγγλικῷ Κοινοβουλίῳ, ἂν ὁ Γλάδστων ἢ ὁ Σώλσβαρυ ᾖναι δεξιώτερος κομματάρχης. Ἀλλὰ λέγων τοιαῦτα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου, λησμονεῖ, ὅτι πρόκειται καὶ περὶ τῆς προσωπικῆς φιλοτιμίας τῶν Βουλευτῶν, διότι εἶναι ὡς νὰ λέγῃ, ὅτι ὁ Βουλευτὴς οὐδὲν ἄλλο ἔχει νὰ σκέπτηται, παρὰ πῶς νὰ διευθύνηται ὑπὸ ἑνὸς ἀρχηγοῦ ἐπιδεξίως. Διὰ τοῦτο βλέπομεν τοιαῦτα φαινόμενα ἐνώπιόν μας, ἀδιακόπως ἐπαναλαμβανόμενα, ὅτι, ἐνῷ πρόκειται λ. χ. περὶ ζητήματος ἑνὸς παρανόμου προβιβασμοῦ, προκαλεῖται αἰφνιδίως καὶ μία πάλη γενική, προκαλεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν ἀντίπαλόν του, νὰ πολεμήσωσιν ἴσως περὶ δεξιότητος λόγων! Οὕτω πράγματι ἐξευτελίζονται οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ καὶ ἐκπίπτει ἡ θέσις τοῦ Βουλευτοῦ. Οἱ Βουλευταὶ παρίστανται ἐνταῦθα ὡς ἐν ταυρομαχίᾳ, ὡς ἀκούω νὰ λέγῃ τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ κ. Κουμουνδοῦρος, καὶ ἴσως αὔριον θὰ θέτωμεν καὶ στοιχήματα περὶ τοῦ τίς θέλει κερδήσει ἐκ τῶν μονομαχούντων ἀρχηγῶν (ἱλαρότης). Ἀλλ’ ἀντιθέτως πρὸς τὰς ἰδέας καὶ ἀξιώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶδον τὸν κ. Δηλιγιάννην διαμαρτυρόμενον, χρεωστῶ νὰ τὸ ὁμολογήσω, κατὰ τοιούτων ἰδεῶν, καὶ προκηρύσσοντα τὴν ἀρχὴν ἱκανῆς ἐλευθερίας γνωμῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει. Τοῦτο δύναται νὰ ᾖναι ἀληθῶς οὐσιῶδες ἐν τῇ πάλῃ, ἣν διεξάγομεν ἐνταῦθα. Καὶ ὑπῆρξε καὶ χθὲς περὶ τοῦτο ἀντίθεσις μεταξὺ τῶν συναγωνισθέντων. Δὲν ἤλθομεν λοιπὸν ἐνταῦθα οἱ Βουλευταὶ, νὰ σκεφθῶμεν τίς ὁ δεξιώτερος διευθυντὴς κόμματος, οὔτε νὰ λάβωμεν ὁδηγίας περὶ τοῦ πῶς θὰ διευθυνώμεθα. Ἐπρόκειτο περὶ κατηγοριῶν κατὰ τοῦ Ὑπουργείου ὡρισμένων ἐπὶ συγκεκριμένων θεμάτων, ἐν ταῖς ὁποίαις οὐδεμία βεβαίως ὑπῆρχε διεύθυνσις, οὐδὲ εἶχε χώραν ἡ δεξιότης. Αἱ ἐπερωτήσεις γίνονται ὑπὸ Βουλευτῶν, ἐχόντων πρὸς ταύτας δικαίωμα καὶ καθῆκον, καὶ ἔπρεπε νὰ συζητηθῶσι. Μὴ καυχᾶσθε δὲ ἐπὶ νίκαις πλειοψηφίας. Ἐνθυμηθῆτε μάλιστα καὶ τὸ λόγιον, ὅτι ἐν ἁμίλλαις πονηραῖς ἀθλιέστερος ὁ νικήσας, ἐὰν πρόκηται νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὴν γενικωτέραν ἡμῶν πολιτικὴν κατάστασιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπρόβαλε τὴν ἀξίωσιν νὰ χαρακτηρίζῃ αὐτὸς τοὺς δεῖνα ἢ δεῖνα λόγους ὡς παρέλκυσιν τῶν συνεδριάσεων, ἐνῷ αὐτὸς κατηνάλωσε πολλάκις εἰς λόγους δύο καὶ πέντε συνεδριάσεις. Ὅ,τι δήποτε προτείνεται ἐκ τῆς μειοψηφίας, τὸ χαρακτηρίζει ὡς παρέλκυσιν, καὶ ἐνῷ εἶναι διάδικος, ἀξιοῖ νὰ παρίσταται ὡς δικαστής. Ἀλλὰ μὴ ἀρά γε κατεδείξατε εἰς ἡμᾶς, ποῖόν ἐστι τὸ κατεπεῖγον, ὅπερ παρεκωλύσαμεν; Εἰς τί ἀπησχολήθημεν ἀνωφελές; Τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, Κύριοι, στηρίζεται κυρίως ἐπὶ τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς δημοσιότητος. Καὶ σεῖς ἐπροκαλέσατε συζήτησιν πρὸς ἔλεγχον πράξεως προκατόχων, ἀλλ’ ἐπὶ τίνος θέματος; ἐκεῖ, ὅπου ἀκριβῶς δὲν ἐπετρέπετο οὔτε δημοσιότης, οὔτε ἔλεγχος. Τὸ πολίτευμα τὸ Συνταγματικὸν ἀληθῶς θὰ εἶχε ταύτην τὴν ἀτέλειαν, ἐπί τινων περιστάσεων, τὴν δημοσιότητα καὶ τὸν ἔλεγχον· ἡ δημοσιότης, ὁ ἔλεγχος, γίνεται ἐλάττωμα τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος, προκειμένου περὶ διεθνῶν σχέσεων καὶ διεθνῶν ζητημάτων. Ἐν τούτοις τοῖς ζητήμασιν ὑπερέχει τὸ πολίτευμα τὸ Μοναρχικὸν, διότι ἀποφεύγει τὴν δημοσιότητα καὶ τὸν ἔλεγχον. Ἐπενοήθησαν λοιπὸν ἐξαιρέσεις, πρὸς ἀποφυγὴν τῶν ἐλαττωμάτων τῶν ἐλευθέρων πολιτευμάτων. Καὶ ἰδοὺ, εἶναι καθιερωμένον, ὡς γινώσκεται, ὅτι εἷς Συνταγματικὸς Ὑπουργὸς δύναται νὰ παραιτηθῇ καὶ νὰ σᾶς εἴπῃ: «δὲν φέρω τὰ δεῖνα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ζητεῖτε, διότι ἀντιβαίνει ἡ δημοσιότης αὐτῶν εἰς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα.» Τοῦτο καταντᾷ κανὼν, προκειμένου περὶ διεθνῶν ζητημάτων, καὶ μάλιστα ἐκκρεμῶν. Ταῦτα βεβαίως εἶναι ἐξαίρεσις τοῦ κανόνος τῆς δημοσιότητος καὶ τοῦ ἐλέγχου. Οὕτω καὶ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ἦτο, ὄχι μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ καθῆκον εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχε ἐπιτραπῆ νὰ διαχειρισθῇ ποσόν τι ἄνευ ἐλέγχου καὶ δικαιολογητικῶν, νὰ μὴ παραβιάσῃ τὴν ἐντολὴν ταύτην, καὶ ἀνακοινώσῃ ὅ,τι δὲν τῇ ἐπετράπη νὰ ἀνακοινώσῃ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ πολίτευμα προσλαμβάνει χαρακτῆρα μοναρχικὸν, ἡ ἐμπιστοσύνη, ἡ ὁποία ἀποδίδεται πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς, προσλαμβάνει χαρακτῆρα προσωπικὸν, δὲν εἶναι ἡ συνήθης κοινοβουλευτικὴ ἐμπιστοσύνη, ἥτις ὑπόκειται εἰς μεταβολάς. Καὶ ὅμως ἀκούομεν νὰ λέγηται, ὅτι δὲν λειτουργεῖ τὸ πολίτευμα, ὅτι δὲν λειτουργεῖ ἡ Βουλὴ κατ’ αὐτὰς. Κινδυνεύουσι σήμερον οἱ θεσμοί. Διατί; Μήπως διότι καθήμεθα πολλάκις μέχρι τῆς πρωΐας; Δι’ αὐτὸ δὲν λειτουργεῖ τὸ πολίτευμα; Ἀλλὰ δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν! Πολὺ καλά! Θὰ εἰσέλθωμεν. Εἴτε πρότερον, εἴτε ὀλίγῳ ἀργότερον, θὰ εἰσέλθωμεν. Ἀλλ’ ἡ πλειοψηφία ἴσως λέγει: Εἶναι κατεπεῖγον νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τῆς πιστώσεως τοῦ Σπάρταλη, καὶ ὁ γινόμενος ἔλεγχος τὸ ἀναβάλλει. Ἀλλὰ πῶς νὰ γίνῃ, ἀφοῦ ὑπάρχουσι πολλοὶ, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσιν, ὅτι δὲν εἶναι τόσον κατεπείγουσα ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου; Ἐὰν ἐρωτᾶτε ἐμὲ προσωπικῶς, ἐγὼ τὸ εἶπον καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἀναβάλληται ἡ συζήτησις αὕτη· μάλιστα ἐθεώρουν, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ σκεφθῶ ὑπὸ ἔποψιν κομματικοῦ συμφέροντος καὶ οὐχὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, ὅτι ἐχρειάζετο νὰ προσθέσητε καὶ αὐτὸ τὸ βάρος εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ νὰ παράσχητε προσέτι διὰ τῆς πράξεως ταύτης μίαν σύνοψιν τῆς τε ἐσωτερικῆς περὶ τὰ οἰκονομικὰ πολιτικῆς σας, ἀλλὰ καὶ τῆς ἐξωτερικῆς συνάμα, διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θαυμασίως ἀποδεικνύει τὴν πολιτικήν σας, ἐν μὲν τῷ ἐσωτερικῷ πολιτικὴν ἀφειδοῦς σπατάλης, ἐν δὲ τῷ ἐξωτερικῷ πολιτικὴν ὑποχωρήσεων, μὲ θυσίαν ἀνεκτιμήτων δικαίων τοῦ Κράτους, πρὸς ἀπόκτησιν εὐμενειῶν! Καὶ νομίζω, ὅτι τὴν διδασκαλίαν, τὴν ὁποίαν ἤθελε λάβει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἀξίζει τῷ ὄντι νὰ πληρώσῃ διὰ τριακοσίων χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐπεδείξατε καὶ μέριμναν ὑπὲρ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως! Δύνασθε ἆρά γε σπουδαίως νὰ παριστᾶτε, ὅτι ὑμεῖς δῆθεν πονεῖτε, διότι κατατρίβεται ἡ Ἀντιπολίτευσις; Ἐκτιθέμεθα ἡμεῖς; Ἀλλὰ τόσῳ τὸ καλλίτερον διὰ σᾶς! Καὶ βεβαίως, ἐὰν, ἐν ᾧ σεῖς εἴχετε ἐργασίαν δημοφιλῆ καὶ δημοφελῆ νὰ εἰσαγάγητε, ἡμεῖς παρακωλύομεν αὐτὴν, διὰ πράξεων μάλιστα παραλυουσῶν τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, ἰδοὺ μία μεγάλη ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν δύνασθε νὰ πορισθῆτε ἐναντίον ἡμῶν. Ἀλλὰ δυστυχῶς διὰ σᾶς, δὲν ἔχουσιν οὕτω τὰ πράγματα, καὶ οὐδεμίαν ἀνάγκην ἔχομεν τῶν συστάσεων ὑμῶν περὶ ἐπιδεξιωτέρας διευθύνσεως τῶν ἔργων τῆς μειονοψηφίας. Καὶ χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τοιαῦτα ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν συζητοῦνται, οὐδὲ θίγονται ἐνώπιον Κοινοβουλίου, ἀκριβῶς δύναμαι νὰ ἐκφράσω τὴν θλῖψιν μου, ὅτι κατήντησεν ὁ ἀγὼν πολὺ ταπεινός. Τῳόντι, ἢ ἡμεῖς εἴμεθα ἄτιμοι συκοφάνται, ἢ ὑμεῖς ἐπέσατε πολὺ χαμηλὰ καὶ κατεβιβάσατε καὶ ἡμᾶς πολὺ χαμηλά. Οὐδὲ ἀμφισβητῶ ἐγὼ γενικῶς τὴν δεξιότητα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ τὸν κοινοβουλευτικὸν ἀγῶνα, οὐδὲ τὴν εὐγλωττίαν αὐτοῦ· ἀπ’ ἐναντίας τὴν θαυμάζω, ἀλλὰ τὴν θαυμάζω μετὰ θλίψεως, καταναλισκομένην εἰς τοιαῦτα ζητήματα. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ πρὸ πάντων νὰ μάθω, ἐὰν τὴν δεξιότητα, τὴν ὁποίαν ἀντιποιεῖται περὶ ταῦτα ὁ κ. Πρωθυπουργός, τὴν ἀνέπτυξε καὶ περὶ τὴν διεύθυνσιν τῶν πραγματικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσι πράγματι τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος. Βλέπω ὅμως μεγάλην ἀντίθεσιν, καὶ ἀπέναντι τῆς δεξιότητος τοῦ συγκρατεῖν τὸ κόμμα καὶ τὴν ἐξουσίαν, βλέπω ἐρείπια ἐν τῷ τόπῳ, βλέπω καταστροφὴν πάντων τῶν κλάδων τῆς διοικήσεως. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις, Κύριοι, ταύτας, τὰς γενικὰς, τὰς ὁποίας προεκάλουν οἱ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰσέρχομαι καὶ ἐγὼ εἴς τινα τῶν εἰδικωτέρων θεμάτων, τὰ ὁποῖα περιληπτικῶς ἠθέλησε νὰ πραγματευθῇ. Ἐπρόκειτο, Κύριοι, περὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ προβιβασμοῦ τοῦ κ. Ντάη, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ, ὅτι καὶ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν τὴν ἐφέραμεν διὰ νὰ παρελκύσωμεν τὰς συνεδριάσεις. Σπουδαίως λέγει ἆρά γε ταῦτα ἐνώπιον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τέλος πάντων ἔχουσιν ὦτα καὶ ὀφθαλμοὺς καὶ τὴν κοινὴν κρίσιν; Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἦναι ἄφρων ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος τοιοῦτον θέμα ἤθελε φέρει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ παρελκύσῃ τὰς συνεδριάσεις! Ἐγὼ ἐπεθύμουν, Κύριοι, νὰ εὕρω λόγον, διὰ νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τοῦ προβιβασμοῦ, ἀλλ’ εἴδετε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καταχρώμενον πλέον μέχρι παιδιᾶς τῆς εὐχερείας, τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τὸ λέγειν, νὰ ἀνέλθῃ ἐνταῦθα καὶ νὰ λέγῃ περὶ πνεύματος καὶ γράμματος τοῦ νόμου. Ὅλα, ὅσα λέγει, ἀποδεικνύουσιν ἀληθῶς, ὅτι ἔχει πνεῦμα, ἀλλ’ εἶναι μερικαὶ ὑποθέσεις, εἰς τὰς ὁποίας τὸ πνεῦμα δὲν ὠφελεῖ. Ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ παραβάσεως γράμματος ἢ πνεύματος τοῦ νόμου ἁπλῶς, πρόκειται περὶ ἀληθοῦς ἐμπαιγμοῦ τοῦ νόμου! Καὶ ἤκουσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λέγῃ λ.χ.: «ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν καί τι πλειότερον παρὰ τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ, περὶ τῶν προσόντων τοῦ κ. Ντάη, ἀλλ’ ἠρκέσθημεν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιστοποίησε.» Καὶ τί εἶπε, Κύριοι, ὁ Ἐπιθεωρητής; Ὁ Ἐπιθεωρητής λέγει, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ὁ προβιβασμὸς, διὰ νὰ ἔχῃ ὁ κ. Ντάης μίαν σύνταξιν ἀνωτέραν, καὶ παρεκάλει νὰ γίνῃ ὁ προβιβασμὸς χάριν οἰκογενειακῶν ἀναγκῶν ἀφεὶς βεβαίως τὸ ζήτημα τοῦ νόμου εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ἐὰν, Κύριοι, ἔλεγε τοὐλάχιστον ὁ κ. Καραϊσκάκης περὶ ἱκανότητος, τὴν ὁποίαν πιθανὸν νὰ ἔχῃ ὁ κ. Ντάης πρὸς βαθμὸν ἀνώτερον, τότε, μὰ τὴν ἀλήθειαν, πιθανόν τις νὰ ἐνόει τὸ ἄλλο παιγνίδιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τοῦ νόμου ἐπαίζετο· προβιβασμὸς δηλαδὴ κατ’ ἐκλογὴν πρὸς πλήρωσιν δῆθεν κενῆς θέσεως, ἀλλὰ συνάμα καὶ ἀποχώρησις ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας, αὐτὸ βεβαίως εἶναι ἀκατανόητον, ἀλλὰ τοὐλάχιστον θὰ ὑπῆρχε μόνον τὸ ἥμισυ τῆς διακωμῳδήσεως τοῦ νόμου. Καὶ ὅμως ἀποφασίζετε νὰ λέγητε περὶ τοιούτων ἐπερωτήσεων, ὅτι ἐπενοήθησαν πρὸς παρακώλυσιν τῶν συνεδριάσεων! Ἀλλ’ ἴσως θεωρεῖτε, ἐν ᾗ καταστάσει περιήλθομεν πλέον, ὅτι ὅλα ταῦτα, ὡς ἐχαρακτήρισεν ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶναι ψύλλοι στ’ ἄχυρα. Ἐὰν θέλητε νὰ ἐμπνεύσητε πρὸς τὴν κοινωνίαν τὴν ἀδιαφορίαν πρὸς πάντα, σᾶς ἐννοῶ, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω, πῶς δύνασθε πλέον νὰ κυβερνήσητε κοινωνίαν, εἰς τὴν ὁποίαν οἱ κυβερνῶντες πρωτοστατοῦσιν ἀπροκαλύπτως εἰς τὴν παραβίασιν τῶν νόμων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς περιληπτικῶς ἐποιήσατο μίαν συζήτησιν περὶ ὅλων. Ὡμίλησε περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ὡμίλησε περὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ χόρτου, περὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, μᾶς ἔδωκεν ὁδηγίας περὶ ἐπιδεξίας διευθύνσεως τῆς μειονοψηφίας, περὶ πάντων ὡμίλησεν, ἐπενέβη καὶ εἰς τὰ ἴδια ἡμῶν συμφέροντα, καὶ ἀνέλαβε, κατὰ τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν εἴδομεν καὶ εἰς μίαν ἐφημερίδα, νὰ κατασκευάσῃ αὐτὸς ἀντιπολίτευσιν σοβαρὰν καθ’ ἑαυτοῦ. Ὡμίλησε περὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἀνέφερε πάλιν τὴν λέξιν συκοφαντία. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐξεδηλώθη τάσις τις ἐντεῦθεν ἐχθρικὴ κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅταν καλῶς ἐκτιμηθῶσι τὰ λεχθέντα περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ; Ὅταν, Κύριοι, εἰς τὸν τύπον ἐπὶ τόσα ἔτη ὑβρίζετο καὶ ἐσυκοφαντεῖτο, ὡς λέγει, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προέβη εἰς καταγγελίαν, νομίζετε, καὶ τοσοῦτον ἀδικεῖτε τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὥστε νὰ ὁμολογῆτε, ὅτι δὲν ἠδύνατο ἄνευ βλάβης αὐτοῦ νὰ γίνῃ λόγος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ περὶ τοιαύτης ὑποθέσεως, καὶ δὲν ἠδύνατο ὁ πλέον φιλικῶς πρὸς αὐτὸν διακείμενος νὰ εἴπῃ: Κύριε Ὑπουργὲ, λέγονται εἰς τὴν κοινωνίαν αὐτὰ τὰ πράγματα, δημοσιεύονται διὰ τοῦ τύπου, δὲν λαμβάνετε οὐδεμίαν πρόνοιαν; Μήπως ἐπρόκειτο ἐνταῦθα νὰ καταδικασθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς φυλάκισιν, ὥστε νὰ λέγητε, ὅτι ἐκτὸς μὲν τῆς Βουλῆς δύνανται νὰ λέγωνται ταῦτα, ἀλλ’ εἰς τὴν Βουλὴν δὲν ἐπετρέπετο νὰ γίνηται λόγος; Καὶ τί εὐνοϊκώτερον διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, παρὰ νὰ προκληθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠξίωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐπετεύχθη, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του κατώρθωσε νὰ διαλύσῃ πᾶσαν κατ’ αὐτοῦ ὑπόνοιαν; Καὶ εἴδετε, Κύριοι, ὅτι ἀμέσως ἐπεκαλέσθη γνώμην ἐκεῖθεν, ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐξενεχθεῖσαν, περὶ τοῦ ὅτι κατὰ τὴν γνώμην ἐκείνην, δηλαδὴ τὴν τοῦ κ. Ῥάλλη, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐντελῶς ἀπηλλάσσετο πάσης μομφῆς! Ἐγὼ συμμετέσχον ἐν πεποιθήσει μὲν, ἀλλ’ ἄνευ ἐχθρικῆς διαθέσεως, τῆς συζητήσεως, ἀνῆλθον καὶ τελευταῖον εἰς τὸ βῆμα; καὶ συνεχάρην τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης δι’ ἓν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀξιοῖ, ὅτι ἐπῆλθεν ἐκ τῆς ἀγορεύσεώς του, ὅτι τὰ κατ’ αὐτοῦ τυχὸν λεχθέντα ἀνετράπησαν. Καὶ εἶδον καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ὅτι ἐπεκαλοῦντο τὴν γνώμην ἐκείνου, τοῦ πάντων ἁρμοδιωτέρου νὰ ἐκφρασθῇ περὶ τοιαύτης ὑποθέσεως, ὡς ἔλεγον. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπεκαλέσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὴν γνώμην, ἡ ὁποία ἐξηνέχθη παρὰ μέλους τῆς μειονοψηφίας περὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλὰ πρέπει ἆρά γε νὰ συγχαρῶ αὖθις τῷ κ. Ὑπουργῷ διὰ τὴν γενομένην αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν; Ἡ γνώμη ἐκείνη ἀνεπτύχθη ἤδη ὡς γνώμη ἁπλῶς ἐπιεικὴς, ὡς γνώμη προκληθεῖσα ἐκ τῆς παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐγκαταλείψεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης! Προστεθήτω ἤδη καὶ ἡ ἑρμηνεία τῆς ψήφου τῆς πλειοψηφίας. Καθ’ ὃν χρόνον θὰ ἐγίνετο ἡ δήλωσις τῆς γνώμης τῆς πλειονοψηφίας, ἐξηγήθη, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ περὶ τοῦ Ὑπουργείου. Αὐταὶ εἶναι αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας συνεκόμισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἐκεῖθεν καὶ ἐντεῦθεν. Ἐκεῖθεν ἡ πλειοψηφία τὸν ἀπήλλαξε, διότι δὲν ἐπρόκειτο περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ περὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ· ἐντεῦθεν ἡ μία γνώμη ἐξηγήθη ὡς ἔλεος! Ἀλλ’ εἰς ταῦτα πάντα τί πταίει ὁ ἐπερωτήσας; τί πταίουν οἱ συζητοῦντες; Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀφῄρεσεν ἀληθῶς πᾶσαν ὑπόνοιαν, θέλετε τότε καλλίτερον ἀπόκτημα ἐκ μιᾶς τοιαύτης συζητήσεως, ἢ ὅτι ἐμηδενίσθησαν καθ’ ὁλοκληρίαν τὰ ἐν τῷ τύπῳ λεχθέντα; ὅτι αἱ ὕβρεις, αἱ συκοφαντίαι ἐξεμηδενίσθησαν διὰ τῆς κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως; Τὸ κατ’ ἐμὲ, οὐδεμίαν προσθέτω οὐσιαστικὴν παρατήρησιν’ θὰ ἐσύσταινον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ προχωρήσῃ καὶ περαιτέρω, ἵνα ἐξαφανίσῃ ἐντελῶς πλέον πᾶσαν πρόφασιν, ὅπως μὴ ἀνακινῆται πλέον ἡ τοιαύτη ὑπόθεσις, νὰ εὕρῃ ἕνα τρόπον νὰ τελειώσῃ καὶ δικαστικῶς ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Καὶ δὲν τὸ κρύπτω· ἔχω καὶ ἐντολὴν τοῦ προσώπου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον κατηγγέλθη, νὰ ὑπομνήσω πάλιν, ὅτι πρέπει νὰ ὑποστῇ τὴν δίκην τὸ ταχύτερον, διότι δὲν ἐννοεῖ νὰ ὑβρίζηται ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὡς λιβελλογράφος, καὶ ἡ δίκη του ἐν τούτοις νὰ μὴ γίνεται!...

§9ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἰδιαιτέρως σᾶς ἐνδιαφέρει αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις.

§10ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ἐνδιαφέρει μόνον, διότι πλαγίως ὑβρίζομαι καὶ ἐγώ. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται νὰ λέγητε, ἢ μᾶλλον νὰ προσποιῆσθε, ὅτι θεωρεῖτε τὰ λεχθέντα ὡς συκοφαντίαν, καὶ συκοφαντίαν μάλιστα μὲ ὅλα τὰ στοιχεῖα, δηλ. ὅτι οἱ Βουλευταὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἔλαβον μέρος, ἐσκέφθησαν νὰ συκοφαντήσωσι τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Δὲν ἠξεύρω τότε, πῶς ἐγὼ ἔπρεπε νὰ χαρακτηρισθῶ, καθήμενος ἔτι μεταξὺ ἐκείνων. Ἂν ὅμως θεωρῆτε, ὅτι ἐκδηλοῦτε τὸ ἐνδιαφέρον ὑμῶν ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, περικαλύπτοντες αὐτὸν μόνον ὑλικῶς, οὕτως εἰπεῖν, ἄλλο τὸ ζήτημα· ἀλλ’ ἐγὼ ἰδίως εἶχον περιορισθῆ νὰ ἀπευθύνω παρατηρήσεις μόνον ἐπὶ ὀλιγωρίᾳ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε δὲν θεωρῶ, ὅτι εἶχεν ἀνάγκην τοιούτων περικαλύψεων ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης! Ἀπέναντι τοιαύτης προστασίας ἐξῆλθεν ὁ δημοσιογράφος καὶ δημοσιεύει ἤδη διὰ τοῦ τύπου ἐπιστολὰς εἰρωνικάς, προκαλῶν τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης πάλιν κατ’ ἐπανάληψιν! Ἐγὼ δὲν ἀξιῶ βεβαίως νὰ κηδεμονεύσω τὸν Ὑπουργὸν, οὔτε ἐξέθεσα καὶ κἀμμίαν ἰδέαν κατ’ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἔχετε μίαν ἀκατανόητον ἀξίωσιν! ὅ,τι καὶ ἂν συζητηθῇ ἐκεῖθεν, τὸ χαρακτηρίζετε ὅπως θέλετε, τὸ χαρακτηρίζετε ὡς παρακώλυσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τὸ χαρακτηρίζετε ὡς συκοφαντίαν! Ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν ἀληθῶς πλέον τὴν δυσάρεστον ταύτην ὑπόθεσιν! Δι’ ἐμαυτὸν μόνον ὑπενθυμίζω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐν ἀρχῇ τῆς πρώτης ἀγορεύσεώς του εἶπεν, ὅτι οἱ ἐπαρχιακοί του ἀντίπαλοι δὲν κατεδέχθησαν νὰ φέρωσι τοιαύτην ῥυπαρὰν ὑπόθεσιν ἐν τῇ Βουλῇ. Λοιπὸν ἡ σιωπή μου ἤθελεν ἐκληφθῆ ὡς σημαίνουσα, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔφερον τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ῥυπαρόν τι ἔφερον. Καὶ δὲν ἀποσιωπῶ, ὅτι μοὶ ἐγένοντο παραστάσεις ἐκ μέρους πολλῶν συναδέλφων, ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβω τὸν λόγον, ὅπως ἐκθέσω τὴν γνώμην μου, πρὸς μόρφωσιν τῆς γενικῆς πεποιθήσεως, καὶ ἀπέναντι τοιαύτης ὑπομνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐκ προκαταβολῆς ἐνίσχυσεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην, ἰδιοτελῶς φερόμενος, νὰ ἀπόσχω, διὰ νὰ ἐπιδείξω ἁπλῆν ἁβροφροσύνην, συμφέρουσαν μὲν εἰς ἐμὲ, ἀλλ’ ἐπιβλαβῆ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης· ἐθεώρησα προτιμότερον, νὰ ἀνέλθω ἐπὶ τοῦ βήματος κατ’ ἐπανάληψιν, ἀλλὰ νὰ περιορίσω τὸ θέμα εἰς τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὡς τοιούτου. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ δι’ ἐμαυτὸν νὰ προσθέσω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἔπραττε κάλλιον, ἐὰν παρέλειπε τὴν πρόκλησιν ἐκείνην. Ἐγὼ, Κύριοι, ἐπαναλέγω, δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπέρχηται ἀναβολὴ τῆς εἰσαγωγῆς ἡμῶν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν Βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ ἀξιώσῃ παρ’ ἄλλου, τοὐλάχιστον ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ, τὴν θυσίαν μιᾶς ἐπερωτήσεώς του, διότι ἔχει τὴν γνώμην αὐτὸς, ὅτι δύναται νὰ προτιμηθῇ ἄλλο ζήτημα. Τοιαῦται ἀρχαὶ ὑποταγῆς δὲν ἐπικρατοῦσιν ἀληθῶς ἐν τῇ πτέρυγι ἐκείνῃ· ἀλλ’ ἐὰν ἐπρόκειτο προσωπικῶς νὰ δύναμαι νὰ ῥυθμίσω τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἤθελον ἀποφύγει τὸ νὰ βαίνῃ παραλλήλως καὶ ἡ ὑπόθεσις Σπάρταλη πρὸς τὰς ἄλλας συζητήσεις, τὰς ὁποίας διεξάγομεν. Τῷ ὄντι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ δεξιότητος, ἢ μᾶλλον περὶ παραστάσεως τῶν πραγμάτων ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν σήμερον, ἐγὼ ἐπεθύμουν, συγχρόνως νὰ ἐργάζηται ἡ Βουλὴ, ἐν μὲν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει περὶ Σπάρταλη, ἐν δὲ τῷ σταδίῳ τῶν ἐπερωτήσεων περὶ ὅσων ἀνεπτύχθησαν ἤδη ἐν τῇ Βουλῇ· ἐγὼ μάλιστα βλέπω καὶ συνάφειαν, θεωρῶ καὶ τὴν ὑπόθεσιν ἐκείνην ὁμοίας φύσεως πρὸς τὰς ἐπερωτήσεις περὶ ἄλλων καταχρήσεων, καὶ τὴν γνώμην ταύτην ἐξέθεσα ἰδιαιτέρως· ἀλλὰ τίς δύναται νὰ ἀξιώσῃ παρὰ τοῦ ἄλλου, νὰ παραλείψῃ μίαν ἐπερώτησίν του, τὴν ὁποίαν θεωρεῖ κατεπείγουσαν, ὅπως πραγματοποιηθῇ μία ἄλλη ἰδέα ἄλλου, Βουλευτοῦ, ὅπως διὰ θυσίας δικαιωμάτων εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν; Ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἐπεχειρεῖτο τοιαύτη εἰσαγωγὴ τοιούτου νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ἐπεθύμουν καὶ χάριν τοῦ τόπου καὶ χάριν ὑμῶν αὐτῶν, καὶ εἶπον, ἀκριβῶς διὰ νὰ ἐμποδίσω ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιμένητε, εἶπον πρὸ ἡμερῶν, ὅτι συμφέρον ἠδύνατο νὰ ἔχῃ κομματικὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅπως ἀναλάβητε τὴν εὐθύνην τῆς ψηφίσεως ἑνὸς τοιούτου νομοσχεδίου. Ἀλλὰ θεωρῶ, ὅτι οὐδὲν πλειότερον καθῆκον ἔχει ὁ Βουλευτὴς ἀπέναντι τοῦ λαοῦ. Ἂν τυχὸν ὁ λαὸς βλέπῃ, ὅτι ἀσπλάγχνως διασπαθίζονται τὰ προϊόντα τῶν ἱδρώτων αὐτοῦ, ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ λάβῃ καὶ αὐτὸς πᾶσαν πρόνοιαν περὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ. Ὁ Βουλευτὴς ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ἐμποδίσῃ μόνον διὰ τοῦ λόγου καὶ τῆς ψήφου πᾶν τὸ παράνομον καὶ ἐπιβλαβὲς, δὲν ἠμπορεῖ ὅμως νὰ ἐμποδίσῃ ἐκνόμως καὶ ἐκρύθμως πᾶν, ὅ,τι δὲν ἐπιδοκιμάζει. Ἀληθῶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ τῆς ἀπαιτήσεως Σπάρταλη δὲν πρόκειται μόνον περὶ δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ ὀλιγωρίας πρὸς ὑψηλότερα συμφέροντα τοῦ Ἔθνους! ἀλλὰ ταῦτα ἴσως ἀμετακλήτως παρεβλάφθησαν καὶ πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ζητήματος ἐν τῇ Βουλῇ! Ἀρκεῖ ἴσως, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐδίκασεν ἐπὶ διπλωματικῶν διακοινώσεων! Δὲν ἠξεύρω ἀληθῶς, τί ἤδη δύναμαι νὰ σώσω ὡς Βουλευτής. Ἂν πρόκηται μόνον περὶ τῶν 400 χιλιάδων δραχμῶν, λυποῦμαι μὲν, διότι οὕτω πως διατίθενται τὰ χρήματα τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τέλος πάντων ἂς τὰ πληρώσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς καὶ ταῦτα.

§11ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἐσκόπουν, Κύριοι, νὰ προβῶ εἰς εὐρεῖαν ἀνάπτυξιν πασῶν τῶν ἐπερωτήσεών μου καὶ ἄνευ τῶν ἐγγράφων, ἀφοῦ ταῦτα, ζητηθέντα πρὸ πολλοῦ, δὲν κατέθεσαν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, ἢ καταθέσαντες ἐπί τινων μόνον ἐπερωτήσεων, δὲν κατέθεσαν καὶ ἐπ’ αὐτῶν πλήρη. Ἐν τῇ ἰδέᾳ ὅμως, μὴ ἀδικήσω τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, προδικάζων αὐτοὺς, καὶ ὑποστηρίζων γεγονότα, μὴ ἐπιβεβαιούμενα ὑπὸ τῶν ἐγγράφων, καὶ ἐν τῇ ἐλπίδι ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι δὲν θὰ παρίδωσι τὴν τελευταίαν μου ταύτην παράκλησιν, ἀπέσχον νὰ πράξω τοῦτο, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον κατ’ αὐτὰς ἐπεκράτησε παρά τισιν ἡ ἄδικος γνώμη, ὅτι ἐκ συστήματος ἐπιδιώκομεν τὴν μακρηγορίαν, πρὸς παρεμπόδισιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἢ κάλλιον εἰπεῖν τῶν ἐργασιῶν τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τελευταίαν ὅθεν φορὰν παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, πρῶτον, νὰ καταθέσῃ τὴν ἀπὸ 19 Μαρτίου ὑπ’ ἀριθ. 1875 ἔκθεσιν τοῦ Νομάρχου Τρικκάλων, δι’ ἧς οὗτος προέτεινε τὴν παῦσιν τοῦ Δημάρχου Φαρκαδόνος, καὶ δεύτερον, τὰ ἀντίγραφα τῶν Προϋπολογισμῶν ὅλων τῶν δήμων τοῦ νομοῦ Τρικκάλων. Ἐγώ, εἰπὼν Νομάρχην, δὲν προσδιώρισα πρόσωπον· μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, ποῖος ἦν ὁ Νομάρχης, ὁ ἐκδικάσας τοὺς Προϋπολογισμούς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι τέσσαρας μόνον Προϋπολογισμοὺς ἐξεδίκασεν ὁ νῦν Νομάρχης, ἀλλὰ καὶ τοὺς τέσσαρας αὐτοὺς δὲν προσήγαγε. Κατέθεσε μόνον ἕνα συγκριτικὸν πίνακα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ δήμου Φαρκαδόνος τῶν τελευταίων δύο ἐτῶν. Παρακαλῶ πρὸς τούτοις τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ καταθέσῃ καὶ τὸ ἀπὸ 20 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ. τηλεγράφημα τοῦ Τελώνου Καλαμπάκας, δι’ οὗ ἐρωτᾷ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, ἂν δύναται ἐπὶ πλέον νὰ προσωποκρατῇ τὸν Βῆκον Βούσιον, ἐκπληρώσαντα πάσας τὰς ὑπὸ τῶν νόμων ΥΛϚʹ καὶ ΑΡΝΔʹ, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἄρθρον 32 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ἐπιβαλλομένας ὑποχρεώσεις...

§12ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον, δὲν ἔχω ἐγὼ ἄλλα ἔγγραφα.

§13ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ὑμεῖς βεβαίως· ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω διὰ τίνα λόγον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπεξεδύθη τῆς ἁρμοδιότητός του καὶ κατέθεσε τὰ ἔγγραφα διὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, πρὸς ὃν ἤδη ἀναγκάζομαι ν’ ἀποταθῶ.

§14ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐμὲ ἐπηρωτήσατε.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Φαίνεται, ὅτι ἀπετάθητε πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι ἐγὼ δὲν ἔλαβον ἐπερώτησίν σας.

§16ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Προκειμένου περὶ κρατουμένου διὰ χρηματικὴν ποινὴν ἐπὶ λαθρεμπορίᾳ, τοῦ ὁποίου τὴν ἀποφυλάκισιν μόνος ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦν ὁ ἁρμόδιος νὰ διατάξῃ, δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀποταθῶ πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Νομάρχου περὶ ἐκπτώσεως ἐκ τῆς θέσεως τοῦ Προέδρου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Τρικκαίων κ. Ἀργυροπούλου. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἠδύναντο νὰ κατατεθῶσιν εὐθὺς τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἐπερωτήσεώς μου, καθόσον εὑρίσκονται πάντα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διότι ὁ ἀδικηθεὶς ἔσπευσε νὰ ποιήσηται ἔφεσιν. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ καταθέσῃ τὰς ἐκθέσεις τοῦ Νομάρχου περὶ τοῦ διορισμοῦ καὶ τῆς παύσεως τοῦ Ἀστυνόμου τοῦ δήμου Φαρκαδόνος. Καὶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἠδύναντο νὰ κατατεθῶσι τὴν ἰδίαν ἡμέραν τῆς ἐπερωτήσεώς μου, εὑρισκόμενα πρὸ πολλοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Παρακαλῶ δὲ καὶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, νὰ καταθέσῃ τὰ πρὸ πολλοῦ ζητηθέντα ἔγγραφα ἐπὶ τῶν μέτρων, ἅπερ ἔλαβεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος Κριτσινίου, διατελοῦντος εἰς δικαστικὰς διαφορὰς ἀπὸ Τουρκοκρατίας πρὸς τοὺς ἐκεῖ Ὀθωμανούς...

§17ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅτε ἐζητήσατε τὰ ἔγγραφα αὐτὰ καὶ συγχρόνως ἐζητεῖτε πληροφορίας περὶ τῆς στάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ ἐνεργουμένη ἀνάκρισις κατὰ τῶν προφυλακισθέντων ἐπὶ ἀντιστάσει...

§18ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἐπὶ ὑπεξαιρέσει.

§19ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐπὶ ὑφαιρέσει, μάλιστα.... Ἐζήτησα τότε πληροφορίας καὶ τὰ ἔγγραφα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον δὲν εὑρέθησαν ἔγγραφα, διότι ὅλα, ὅσα ἦσαν ἐκεῖ, εἶχον σταλῆ, ὅτε εἶχε κινηθῆ τὸ ζήτημα, ἀπετέλουν δὲ μέρος τῆς δικογραφίας. Διέταξα, ἅμα τῷ πέρατι τῆς ἀνακρίσεως νὰ μοὶ σταλοῦν, ὑποθέτω δὲ, ὅτι θὰ ἐτελείωσε τώρα.

§20ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Μεθ’ ὅλην τὴν σιωπὴν τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, δὲν δύναμαι νὰ ὑστερήσω τοῦ καθήκοντος, τοῦ νὰ ὑποβάλω καὶ νέας ἐπερωτήσεις. Καὶ πρῶτον, παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς καταλόγους τῶν ἐπιτηδευματιῶν Ζάρκου τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν, ἐξ ὧν θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι οὗτοι ἐφορολογήθησαν δὶς καὶ τρὶς τὸ αὐτὸ ἔτος διὰ διάφορα ἐπαγγέλματα, ἅπερ δὲν εἶχον. Ἐπίσης τοὺς καταλόγους τῶν ἐπιτηδευματιῶν Γαρδικίου τοῦ δήμου Ἀθαμάνων, ἐξ ὧν θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι, ἐνῷ οἱ πλεῖστοι τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου τούτου φορολογοῦνται εἰς τὰ ζῷά των ὡς κτηνοτρόφοι, ἐφορολογήθησαν καὶ ὡς ἀγωγεῖς, διότι συμπίπτει νὰ ἔχωσι καὶ ἀνὰ ἕνα ἢ δύο ἵππους διὰ τὰς ποιμενικάς των ἐργασίας. Παρακαλῶ προσέτι καὶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν, νὰ ἐξηγήσῃ, διατὶ καθυστερεῖται ὁ μισθὸς τοῦ Γραμματοδιδασκάλου Κλοκοτοῦ ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου, ἤτοι ἀφ’ ἧς ἐτέθη εἰς ἐφαρμογὴν ὁ νέος νόμος περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐπίσης, διατὶ καθυστεροῦνται καὶ ἄλλων πολλῶν Διδασκάλων οἱ μισθοὶ ἐν τῷ νομῷ ὁλοκλήρῳ ἀπὸ τεσσάρων καὶ πέντε μηνῶν. Παρακαλῶ πρὸς τούτοις τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν, νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις τῶν κατοίκων τοῦ ἐν τῇ μεθορίᾳ χωρίου Μπάνισα, τῶν ὁποίων τὰς ἐν τῷ Τουρκικῷ ἐναπολειφθείσας γαίας ἀντιποιοῦνται αἱ ἐν Ἐλασσῶνι Τουρκικαὶ ἀρχαί. Ἐπανειλημμένως ἀνηνέχθησαν πρὸ πολλοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ κἀμμία ἐνέργεια δὲν ἐγένετο, ἐμποδίζονται δὲ οἱ κάτοικοι εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν γαιῶν του. Ἐπίσης νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν, τίνα μέτρα ἔλαβεν ἐπὶ τῶν παραπόνων τῶν κατοίκων τῶν παρὰ τὴν μεθορίαν χωρίων, τῶν ὁποίων τοὺς καρποὺς, τοὺς παραγομένους ἐν ταῖς γαίαις, ταῖς ἐν τῷ Τουρκικῷ, δὲν καταμετρῶσιν αἱ ἀρχαὶ ἐκεῖναι, πρὸς λῆψιν τῆς δεκάτης, καὶ ἀναγκάζουσιν αὐτοὺς νὰ τοὺς ἐγκαταλείπωσιν εἰς τὴν τύχην, προκειμένου νὰ περιμένωσι μῆνας ὁλοκλήρους δι’ ὀλίγα ποσά. Παρακαλῶ προσέτι τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, διατὶ ὁ ἐν Σμύρνῃ Πρόξενος δὲν ἐπροστάτευσε τὸν ἐκ Γριζάνου ὑπήκοον Ἕλληνα Ἀθανάσιον Δαμάσκον, τὸν ὁποῖον αἱ Τουρκικαὶ ἀρχαὶ ἐφυλάκισαν ἐπὶ πέντε μῆνας ἄνευ αἰτίας, ἐνῷ μάλιστα ἔφερε τακτικὸν τὸ διαβατήριόν του καὶ τὸ ἀπολυτήριον τῆς ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίας του, ἅπερ δι’ ἀναφορᾶς του ἐκ τῶν φυλακῶν ὑπέβαλεν εἰς τὸν κ. Πρόξενον. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διατὶ ὁ Νομάρχης, ἀντικαταστήσας τὸν δημοτικὸν σύμβουλον Τρικκαίων κ. Παπαναγιώτου, ἐκλεγέντα νομαρχιακὸν, διὰ τοῦ ἀμέσως ἑπομένου παραπληρωματικοῦ, δὲν ἀντικαθιστᾷ καὶ τὸν πρὸ ἑπτὰ μηνῶν χρεωκοπήσαντα καὶ ἀποδράντα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν Δαραμάραν. Ὁ λόγος τῆς ἀναβολῆς ταύτης εἶναι, διότι ὁ ἀμέσως παραπληρωματικὸς εἶναι ὁ διακεκριμένος ἐν Τρικκάλοις δικηγόρος κ. Γεωργόπουλος, ὅστις δὲν φρονεῖ φίλα τῷ κ. Νομάρχῃ. Μετὰ τὴν παροχὴν ὅλων αὐτῶν τῶν ἐξηγήσεων καὶ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων θέλω προβῆ εἰς ἀνάπτυξιν τῶν ἐπερωτήσεών μου, καὶ θέλω καταδείξει, ἂν ἡμεῖς ἔχωμεν ἄδικον, ἢ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, οἵτινες ἐκ πολιτικοῦ συμφέροντος υἱοθετοῦσι πάσας τὰς πράξεις τῶν ὀργάνων αὐτῶν, τὰς ὁποίας, εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ αὐτοὶ ἐν τῇ συνειδήσει των ἀποδοκιμάζουσιν, ὡς γενομένας πολλὰς ἐξ αὐτῶν ἐν ἀγνοίᾳ των καὶ ἐκ καταχρήσεως τῆς παρασχεθείσης ἐμπιστοσύνης, ἧς τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα ἦσαν ἀνάξια.

§21ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνεχῶς βλέπει φαντάσματα συκοφαντῶν ἐνώπιον αὐτοῦ, πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὸ κύριον θέμα, περὶ οὗ θέλω ὁμιλήσει καὶ ἐν ᾧ ἔσομαι συντομώτατος, καθόσον φρονῶ, ὅτι ἐξήντλησα πᾶν, ὅ,τι εἶχον νὰ εἴπω, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ καθαρίσωμεν ἐκκρεμῆ τινα λογαριασμὸν, ὃν ἔχομεν. Τῇ 15 φθίνοντος, κατὰ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ἐν τῇ συνεδριάσει ΛΗʹ, παρεκάλεσα τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἔγγραφά τινα, ἀφορῶντα εἰς τινα γραφέα τῆς Ἐφορίας Σύρου. Μοὶ εἶχον ἀνακοινωθῆ ἐκ Σύρου, ὅτι διωρίσθη ἐκεῖ γραφεὺς τῆς Ἐφορίας τὶς, ὀνόματι Ἰωάννης Ντούνιας, περὶ οὗ ὑπῆρξαν ἀποφάσεις τῶν Κακουργιοδικῶν καὶ Πλημμελειοδικῶν, καταδικάζουσαι αὐτὸν, ἄλλαι μὲν εἰς 15 μηνῶν φυλάκισιν, ἄλλαι δὲ εἰς ὀλιγώτερον ἢ περισσότερον χρόνον φυλακίσεως. Ῥητῶς ἐλέγετο περὶ αὐτοῦ τοῦ κυρίου, ὅτι ὡς γραφεὺς τῆς ἐν Σύρῳ Διαμετακομίσεως προέβη εἰς πράξεις ἀξιοποίνους ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ κατεδικάσθη, δυνάμει ἀποφάσεως τῶν ἐκεῖ Δικαστηρίων, τῇ 14 Μαρτίου 1884 ἔτους, εἰς ἑξάμηνον φυλάκισιν· ῥητῶς ἐλέγετο, ὅτι, δυνάμει τῆς ὑπ’ ἀριθ. 22–23 τῆς 15 Μαρτίου 1884 ἔτους ἀποφάσεως τῶν ἐν Σύρῳ Κακουργιοδικῶν, κατεδικάσθη εἰς ἑνὸς ἔτους φυλάκισιν, ἐπὶ παραβάσει τῶν τελωνιακῶν διατάξεων· ῥητῶς ἐλέγετο, ὅτι ἀπεβλήθη τοῦ Τελωνείου Σύρου διὰ διαφόρους πράξεις, ἀντιβαινούσας εἰς τὸ καθῆκον αὐτοῦ. Ἐπίσης λέγεται, ὅτι ἀπεβλήθη τοῦ Καπνεργοστασίου Σύρου, ἕνεκα παραβάσεων τῶν καθηκόντων αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πεισθεὶς, φαίνεται, περὶ τοῦ ὅτι ταῦτα πάντα δὲν ἐστεροῦντο ὑποστάσεως, διέταξε τακτικὴν διοικητικὴν ἀνάκρισιν, ἐξαπέστειλεν ἐκεῖ ὑπάλληλόν τινα τοῦ Κράτους, τὸν ἐπιθεωρητὴν Γεώργιον Λεωτσάκον, ὅστις δι’ ἐκθέσεως ἐβεβαίωσε πάντα ταῦτα, τὰ τηλεγραφήματα τῶν ἐμπόρων καὶ καπνοπωλῶν καὶ καπνεμπόρων τῆς Σύρου, συνιστώντων εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ὁρκοδοσίαν τοῦ ἐν λόγῳ ὑπαλλήλου, διορισθέντος, καθόσον πολλαὶ ἀποφάσεις ὑπῆρχον ἐναντίον αὐτοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τηλεγραφεῖ πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα Σύρου, ἵνα πληροφορηθῇ, ἐὰν τῷ ὄντι ὑπῆρχον ἀποφάσεις Κακουργιοδικῶν καὶ Πλημμελειοδικῶν ἐναντίον τοῦ Ἰωάννου Ντούνια. Ὅτε δὲ ἐγὼ ἀνεκοίνουν ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν, τὰς ἀξιοποίνους δηλ, πράξεις, τὰς συῤῥεούσας, τοῦ ἐν λόγῳ ὑπαλλήλου, τὶς ἐκ τῶν συναδέλφων τῆς δεξιᾶς πτέρυγος (δὲν διακρίνω, ἂν ἦναι ἐνταῦθα,) μὲ διέκοψε, εἰπών μοι: καὶ τίς εἶναι ὁ ἐπιστέλλων σοι; Ἐγὼ ἀπήντησα, ὅτι δὲν εἶμαι ὑπόχρεως νὰ κατονομάσω τὸν ἄνθρωπον. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ δύναμαι νὰ εἴπω, εἶναι, ὅτι τὶς ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης, (δεικνύει τὴν δεξιὰν) δικηγόρος καὶ Βουλευτὴς, εἶναι ὁ ὑπερασπισθεὶς τὸν διορισθέντα ὑπάλληλον ἐνώπιον τῶν ἐν Σύρῳ Κακουργιοδικῶν. Καὶ ταῦτα ἐλέγοντο τῇ 15 Δεκεμβρίου, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν. Ἐν τῇ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ἐκείνῃ ἐζήτουν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ δηλώσῃ, ἐὰν ταῦτα ᾖναι ἀληθῆ, ἢ οὔ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἴτε λησμονῶν, εἴτε προσποιούμενος, ὅτι λησμονεῖ, ὠχυρώθη ὄπισθεν τοῦ συνήθους ἐπιχειρήματος, ὅτι θέλει φέρει πληροφορίας εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν. Ἐπίστευον, ὅτι, ὅταν Ὑπουργὸς ἐλέγχηται ὡς διορίσας ὑπάλληλον, ἔχοντα ἐναντίον αὐτοῦ καταδικαστικὰς ἀποφάσεις, διὰ λόγους ἐκ τῆς ὑπηρεσίας προερχομένους, ἐπίστευον, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἦτο ὑποχρεωμένος, εὐθὺς τῇ ἑπομένῃ ἡμέρᾳ νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ζητούμενα ἔγγραφα, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι ταῦτα, ὅσα λέγονται ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν ἦσαν ἀληθῆ, ἢ ἵνα ἀποδείξῃ τοὐλάχιστον, ὅτι δὲν ἦτο ἐν γνώσει τῶν τελεσθέντων ἐγκλημάτων. Ἀλλὰ περὶ τοῦ ὅτι διετέλει ἐν γνώσει τῶν τελεσθέντων ἐγκλημάτων, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, καθόσον καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς Σύρου, τηλεγραφῶν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐβεβαίου τὰ πράγματα, καὶ αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔστειλε διοικητικὸν ἀνακριτὴν, ἵνα βεβαιώσῃ τὰ πράγματα, καὶ ὁ διοικητικὸς ἀνακριτὴς ἀνεκοίνου εἰς τὸν Ὑπουργὸν τὰ ἀδικήματα τοῦ ἐν λόγῳ ὑπαλλήλου. Ὅτι δὲ τὰ πράγματα εἶχον ὡς ἐξέθηκα αὐτὰ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀπόδειξις ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Ὑπουργοῦ. Ἔχω εἰς χεῖρας τὸ φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τῆς 16 Δεκεμβρίου, καὶ ἐν τῇ τελευταίᾳ σελίδι ἀναγινώσκομεν: «Διὰ πράξεως ὑπ’ ἀριθ. 132,780 τῆς αὐτῆς χρονολογίας τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας ὁ γραφεὺς τῆς οἰκονομικῆς Ἐφορίας Σύρου Ἰωάννης Ντούνιας.» Δηλ. τῇ 15 Δεκεμβρίου ἐποιούμην τὴν ἐπερώτησιν ταύτην ἐν τῇ Βουλῇ, αὐτῇ δὲ ταύτῃ τῇ 15 τὸ ἑσπέρας ἀπέλυεν ὁ Πρωθυπουργὸν τὸν ἐν λόγῳ ὑπάλληλον. Διατὶ ἀπέλυσεν αὐτόν; Διότι ἦτο ἐν γνώσει κατὰ τὸν διορισμόν. Νομίζω, ὅτι δὲν χρειάζεται ὑμῖν μεγαλειτέρα ἀπόδειξις ταύτης. Ἂς φέρῃ τὰ ἔγγραφα ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἵνα ἐξελεγχθῇ, ἐὰν τὰ πράγματα ἔχωσιν, ὡς ἐγὼ ἀνέπτυξα αὐτά. Ἀλλὰ τίνα ἀνάγκην ἔχομεν, Κύριοι, τῶν ἐγγράφων, ὅταν ἔχωμεν τῆς αὐτῆς ἡμέρας διαταγὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀπολύοντος τὸν Ἰωάννην Ντούνιαν; Ὁ Ἰωάννης Ντούνιας ἄρα ἀπελύθη συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Ὁ Ντούνιας ἠδύνατο νὰ διατελῇ δημόσιος ὑπάλληλος ἐφ’ ὅσον ἤθελεν εἶσθαι Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτής. Ἐὰν δὲν ἐπήρχετο ὁ ἔλεγχος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, βεβαίως ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς ἤθελεν ἀπολαμβάνει τῆς εὐχαριστήσεως, νὰ ἔχῃ συνάδελφον, ἐν μικροτάτῃ βεβαίως βαθμίδι, τὸν κ. Ἰωάννην Ντούνιαν, κατάδικον τοῦ Κακουργιοδικείου, κατάδικον τοῦ Πλημμελειοδικείου Σύρου, ἀπόβλητον τοῦ Δημαρχείου Σύρου, μυρίας ἔχοντα καθ’ ἑαυτοῦ κατηγορίας, τῶν τε πολιτῶν καὶ τῶν καπνοπωλῶν καὶ τῶν καπνεμπόρων Σύρου. Συκοφαντοῦμεν λοιπὸν, ἢ ἐλέγχομεν τὸν ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτήν; Διατὶ δὲν φέρετε τὰ ἔγγραφα, ἅτινα ῥητῶς κατονομάζονται καὶ ῥητῶς ἀναγράφονται ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς τοῦ Κοινοβουλίου; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, κατὰ τὸ δόγμα «ἐξ ὄνυχος τὸν λέοντα», δύναταί τις νὰ δεχθῇ, ὅτι πᾶσαι αἱ παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μεμψιμοιρίαι καὶ ὕβρεις κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπὶ τῷ ὅτι δῆθεν αὐτὴ συκοφαντεῖ, πίπτουσιν ἀφ’ ἑαυτῶν, ὡς χάρτινοι πύργοι. Ἀλλὰ τίνα ἐσυκοφάντουν, ὅτε ἐγὼ, προοιμιαζόμενος ἐν τῇ περὶ χόρτου ἐπερωτήσει, ἔλεγον: τί κάθησθε καὶ συζητεῖτε περὶ χόρτου, ὅταν ἐκεῖνος, πρὸς ὃν ἐπωλήσατε τὸν σανὸν τοῦ Δημοσίου πρὸς 3½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, αὐτὸς οὗτος ἐπώλει πρὸς ὑμᾶς τὸν αὐτὸν σανὸν πρὸς 22 καὶ 23 λεπτά; Καὶ διότι, σφαλλόμενος περί τινα χρονολογίαν, εἶπον κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1886 ἔτους, ἐνόμισεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἐσώθη ἐξ αὐτῆς τῆς ἐπερωτήσεως. Πρὶν ἢ λοιπὸν εἰσέλθω εἰς τὴν περὶ χόρτου ὁμιλίαν, ἥτις ἔσεται συντομωτάτη, διότι προχθὲς ἤμην περὶ τὸ τέλος τῆς περὶ ταύτης ἀγορεύσεώς μου, θέλω ἐξετάσει δι’ ὀλίγων αὐτὴν ταύτην τὴν περὶ σανοῦ πρᾶξιν. Τὸ Δημόσιον ἔχει 312 στρεμμάτων ἰδιοκτησίαν. Ταῦτα παράγουσι σανὸν νωπὸν ἐσταχυωμένον 1400 ὀκάδας τὸ στρέμμα. Ἂν πολλαπλασιάσητε τὰ στρέμματα ἐπὶ τὰς ὀκάδας, θέλετε εὕρει, ὅτι ἡ ὁλικὴ παραγωγὴ τῶν ἐν λόγῳ δημοσίων κτημάτων εἶναι 436,800 ὀκάδες. Βεβαίως ξηρὸν τὸ προϊὸν εἶναι ὀλιγώτερον. Ἠρώτησα ἐμπειροτέχνας συμπολίτας μου, γεωργοὺς, οἵτινες μοὶ εἶπον, ὅτι εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἥμισυ. Ἄρα τὸ στρέμμα παράγει 700 ὀκάδας, τὸ ὅλον 218,400. Θέλετε τώρα, ὅτι ὁ προμηθευτὴς τοῦ σανοῦ, ὅστις εἶναι ὁ κ. Καμπᾶς—καὶ ἐπειδὴ λέγω τὸ ὄνομα τοῦτο, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν εἶναι οὔτε ὁ κ. Ἀλέξανδρος Καμπᾶς, οὔτε ὁ κ. Ἀλκιβιάδης Καμπᾶς....

§22ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἀδελφός των;

§23ΛΕΒΙΔΗΣ. Θέλετε λοιπὸν, ὅτι ὁ προμηθευτὴς τοῦ σανοῦ παρέδιδε νωπὸν τὸν σανόν; Πρὸς πόσον ἐγένετο ἡ κατακύρωσις ἐπ’ ὀνόματι τοῦ κ. Καμπᾶ; Ἐγένετο ἀντὶ δραχμῶν ὁλικῶς 7,200. Ἐὰν ὁ σανὸς ἦναι νωπὸς,—ἐσταχυωμένος ὅμως πάντοτε,—εἶπον, ὅτι παράγει ὀκάδας τὸ ἐν λόγῳ δημόσιον κτῆμα 436,800· ἐὰν διαιρέσητε, θέλετε εὕρει, ὅτι ὁ κ. Καμπᾶς ἠγόρασε παρὰ τοῦ Δημοσίου πρὸς ἓν καὶ ἥμισυ λεπτὸν τὴν ὀκᾶν καὶ κἄτι....

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περίεργον! 29,600 παρήγαγεν ἐπὶ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου· ἐκ τῶν πρωτοκόλλων τούτων προκύπτει, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου ἐσπάρη ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας καὶ παρήγαγεν 29,600 ὀκάδας.

§25ΛΕΒΙΔΗΣ. Πολὺ καλά. Ὅταν καταθέσητε τὰ πρωτόκολλα, θέλομεν συζητήσει. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι καθῆκον εἴχετε νὰ καταθέσητε αὐτὰ, ὅτε τὰ ἐζήτησα, ἵνα ὦσι κοινά. Ἐγὼ ἔχω ἰδικά μου πρωτόκολλα ἐξ ἀνθρώπων ἐμπειροτεχνῶν, ἴσως δὲ ἐξ ἐκείνων, οἵτινες συνήθως καταγίνονται εἰς τοιούτου εἴδους ἐργασίας. Ἐνῷ λοιπὸν ὁ σανὸς, ὡς νωπὸς, ἠγοράζετο παρὰ τοῦ ἐν λόγῳ προμηθευτοῦ πρὸς ἓν καὶ ἥμισυ λεπτὸν, αὐτὸς οὗτος ὁ σανὸς, ὡς χλωρὸς, ἐπωλεῖτο πρὸς τὸ Δημόσιον 22 καὶ 23 λεπτὰ κατ’ ὀκάν! Θέλετε τώρα καὶ ξηρὸν τὸν σανόν; ὅτι δηλαδὴ ὁ Καμπᾶς παρέδιδε ξηρὸν σανόν;

§26ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὕτω λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός;

§27ΛΕΒΙΔΗΣ. Πρὸς τὸν κ. Καμπᾶν παρεχωρήθη ἡ προμήθεια ἀντὶ ὁλικοῦ ποσοῦ ἐκ δραχμῶν 7,200. Διαιρέσατε τὸ ποσὸν τοῦτο διὰ τῶν ὀκάδων ξηροῦ σανοῦ 218,400, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὁ κ. Καμπᾶς ἠγόρασε παρὰ τοῦ Δημοσίου τὸν ξηρὸν σανὸν πρὸς τρία λεπτὰ τὴν ὀκὰν, τὸ διπλάσιον. Αὐτὸν δὲ τοῦτον τὸν σανὸν ἐπώλει πρὸς 22 καὶ 23 λεπτὰ ἐκεῖνος πρὸς τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ τέλος πάντων, ἐρωτῶμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ταῦτα δὲν ἦναι ἀκριβῆ, ἐὰν οἱ ὑπολογισμοὶ ἡμῶν ἦναι ἐσφαλμένοι, διατί, ἀφοῦ εἶχεν ἀνάγκην ξηροῦ ἢ χλωροῦ σανοῦ, κατ’ αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, αὐτὸν τὸν ξηρὸν ἢ τὸν χλωρὸν σανὸν, τὸν λεγόμενον νωπὸν, ἐπώλει πρὸς τὸν κ. Καμπᾶν, ἵνα ἀγοράζῃ κατόπιν αὐτὸν ἀπὸ τοῦ κ. Καμπᾶ δι’ ἴδιον λογαριασμόν;...

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι δὲν εἴχομεν ἀποθήκας.

§29ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι ἐδαπανήσατε ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν, ἵνα ἐκτὸς τῶν Ἀθηνῶν κατασκευάσητε τοιαύτας.

§30ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἀποθήκης;

§31ΛΕΒΙΔΗΣ. Γνωρίζω μάλιστα, ὅτι πλησίον τοῦ Ῥοὺφ κατεσκευάσατε ἀποθήκην, δι’ ἣν ἐδαπανήσατε 70,000 δραχμῶν, ἵνα τοποθετῶνται ἐν αὐτῇ τὰ καταβρεκτήρια κάῤῥα, δι’ ὧν καταβρέχετε τὰς ὁδούς (θόρυβος). Εἶναι, βεβαιῶ ὑμᾶς, ἐντελῶς μάταιον, νὰ προσπαθῆτε νὰ πείσητε τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Διότι οὐδὲ ὁ ἴδιος πιστεύει ὅσα λέγει· διότι ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν ὑπάρχουσι, δὲν ἠξεύρω πόσαι ἀποθῆκαι τοῦ Πυροβολικοῦ, καὶ τόσοι σταῦλοι καὶ τόσαι ἄλλαι ἀποθῆκαι ἐν τῷ κήπῳ τοῦ Χασεκῆ κτλ. Λοιπόν, ἐνῷ εἶχον ἀνάγκην σανοῦ, κατ’ αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἑβδομάδα ἐπώλησαν τὸν ἴδιον αὐτὸν, καὶ δὲν ἐπώλησαν αὐτὸν δι’ ἄλλον λόγον...

§32ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν χρονολογίαν τῆς πωλήσεως καὶ ἀγορᾶς δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε;

§33ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀμέσως. — Καὶ ἐπώλησαν αὐτὸν οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλ’ ἵνα φανῶσι χρήσιμοι εἰς φύλλον τινὰ, κρυπτόμενον ὄπισθεν τῶν προμηθευτῶν. Περιττὸν νὰ κατονομάσω αὐτόν· διότι οὗτος κατωνομάσθη ἐν τῇ ὑποθέσει τοῦ χόρτου, εἶναι δὲ γνωστὸς εἰς τὸ πανελλήνιον. Ἴδετε τὴν ὅλην ἐκτύλιξιν τῆς ὑποθέσεως τοῦ χόρτου. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη τοῦ σανοῦ εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ῥυπαρωτέρα, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι εἶναι μικροτέρας ἀξίας· λόγῳ διοικήσεως, ἁμιλλᾶται καὶ ὑπερβαίνει τὴν ὑπόθεσιν τοῦ χόρτου. Καὶ ἵνα ἀποδείξω, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ γράστεως (ἐνταῦθα δὲ ἐνόμισεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἔπρεπε νὰ εἴπῃ τὴν καινοφανῆ λέξιν γράστις, καινοφανῆ διὰ τοὺς περισσοτέρους τῶν ἀκουόντων, ὅπως εἶναι τὰ διαπύλια· διότι τώρα κατήντησε νὰ φθάσωμεν εἰς ἀγῶνα λέξεων, διαπύλια, γράστις.... καὶ τὰ τοιαῦτα)· ἵνα λοιπὸν ἀποδείξω ὑμῖν, ὅτι δὲν πρόκειτο περὶ γράστεως (εἶναι θηλυκοῦ γένους, ἡ γράστις, καὶ γραστίζειν τοὺς ἵππους σημαίνει, ὅτι τρέφετε αὐτοὺς διὰ γράστεως· διότι πρέπει νὰ εἴπωμεν ὅτι ἠξεύρομεν καὶ Ἑλληνικὰ, ἐπειδή τις ἔγραφεν, ὅτι δὲν ἠξεύρομεν)....

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ὁ ὅρος τῆς ὑπηρεσίας.

§35ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἵνα λοιπὸν ἀποδείξω, ὅτι δὲν πρόκειτο περὶ γράστεως, λέγω, ὅτι ἡ χρονολογία τοῦ συμβολαίου, ὅπερ ἔχω, ἔχω δ’ αὐτὸ, διότι δὲν ὑπάρχει μυστικὸν ἐν ταῖς Ἀθήναις· ἐδῶ εἰσι συναγωνιζόμενοι ἐργολάβοι καὶ κερδοσκόποι· ἔχω τὸ συμβόλαιον, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ ἴδῃ τὰ ἔγγραφα αὐτοῦ, ἵνα βεβαιωθῇ, ὅτι εἶναι αὐτό....

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγένετο δημοπρασία.

§37ΛΕΒΙΔΗΣ. Φέρει ἀριθμὸν 41,150 τοῦ Συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Γλυκοφρύδου, καὶ ἐγένετο διαταγὴ τοῦ Ὑπουργείου τῇ 5 Μαΐου 1887 ἔτους. Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἐν Ἀθήναις τῇ 5 Μαΐου δὲν ὑπάρχει πλέον γράστις, μάλιστα εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο, διότι, ὡς γνωρίζετε, ἐκ τοῦ τόπου καὶ τοῦ ἐδάφους βραδύτερον ἢ ἐνωρίτερον γίνεται ἡ ὡρίμανσις οἱουδήποτε καρποῦ. Τῇ 5 Μαΐου ἐγένετο τὸ συμβόλαιον τῆς πωλήσεως· ἐπίσης δὲ τὰ πρακτικὰ τῆς ἄλλης μειοδοσίας εἶναι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, ἢ ὀλίγῳ πρότερον, ἢ ὀλίγῳ ὕστερον. Πρόκειται λοιπὸν οὐχὶ περὶ γράστεως πλέον, ἀλλὰ περὶ σανοῦ νωποῦ, ὡς λέγουσιν αὐτὸν οἱ γηγενεῖς Ἀθηναῖοι, ψημένου. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περὶ γράστεως, πρόκειται καθαρῶς περὶ σανοῦ νωποῦ. Καὶ ἐρωτῶ, τίνι τρόπῳ κατωρθώθη ὅλη αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις; Θέλετε μοὶ εἴπει, ὅτι χρειάζεται ἴσως δαπάνη τις διὰ τὸν θερισμόν....

§38ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θερίζουσιν οἱ στρατιῶται.

§39ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλὰ τέλος πάντων πόση θὰ ἦναι ἡ δαπάνη αὕτη κατ’ ὀκάν; Θέλετε ἥμισυ λεπτόν; Θὰ τὴν διπλασιάσω. Ἀλλὰ θερίζουσιν οἱ στρατιῶται, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος· ἢ μήπως οἱ στρατιῶται ἦλθον ἐκ Λονδίνου; Γεωργοὶ εἶναι καὶ οὗτοι, καὶ δύνανται πολὺ καλῶς νὰ θερίζωσι τοῦτον. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἀμφιβολία, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ τὸ Δημόσιον δι’ ἴδιον λογαριασμὸν ἠγόρασε σπόρον, ἐλίπανε τοὺς ἀγροὺς, ἔσπειρε τοὺς ἀγροὺς, ἐδύνατο ἄριστα νὰ θερίσῃ τοὺς ἀγροὺς διὰ τῶν ἰδίων στρατιωτῶν, καὶ νὰ θερίσῃ αὐτοὺς, ἀφοῦ κατ’ αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἐποχὴν προέβαινεν εἰς μειοδοσίαν πρὸς προμήθειαν τοῦ αὐτοῦ προϊόντος, καὶ παρὰ τοῦ αὐτοῦ προμηθευτοῦ, ὅστις εἶναι ἀγοραστὴς τοῦ δημοσίου σανοῦ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι λεπτομερεστέρα ἐξέτασις τῆς ὑποθέσεως εἶναι περιττή. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς εὐδοκήσῃ νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα.....

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως· ἐδῶ εἶναι τὰ ἔγγραφα, τ’ ἀποδεικνύοντα, ὅτι ὅσα λέγετε εἶναι φαντασιώδη, ὅτι ἡ παραγωγὴ εἶναι 29,600 ὀκάδων· ἑπομένως ὅλοι οἱ ὑπολογισμοὶ ὑμῶν ἔχουσι βάσιν ἐσφαλμένην...

§41ΛΕΒΙΔΗΣ. Θὰ ἦναι τεμάχιον μόνον.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρόκειται ἀκριβῶς περὶ ὅλης τῆς ἐκτάσεως, ἥτις διὰ δημοπρασίας ἐδόθη εἰς τὸν Καμπᾶν. Ἐκείνη ἐκαλλιεργήθη ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἀμέσως καὶ παρήγαγε 2,000 δραχμὰς ὀλιγώτερον τῶν πληρωθέντων παρὰ τοῦ Καμπᾶ, τουτέστι περὶ τὰς 5,000 δραχμῶν, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων τῆς κοπῆς, τὸ δὲ πρωτόκολλον ἀποδεικνύει, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ συγκομισθὲν ποσὸν, τὸ καθ’ ὑπολογισμὸν ἐκτιμηθὲν ἀντὶ προσόδου 5,000 δραχμῶν, πράγματι οὐδὲν ἀπήνεγκε, διότι ἐσάπη ὅλον ἐν ταῖς ἀποθήκαις.

§43ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀλλὰ τέλος πάντων διατί ἐφέτος ἐνοικίασαν τοὺς ἀγροὺς τούτους; Ὥστε δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι, ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, αὐτὰ εἶναι φαντασιώδη.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι φαντασιώδη, ὅσον καὶ τὰ ἔγγραφα, ἐφ’ ὧν στηρίζονται. Ἵνα μὴ ἀπολέσωμεν ἐκ νέου ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ ἐξεθέσαμεν εἰς δημοπρασίαν.

§45ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ἤδη, Κύριοι, εἰσέρχομαι εἰς τὸ τέλος τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος περὶ χόρτου.....

§46Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὶν ἢ εἰσέλθητε εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, νομίζω ἀναγκαῖον, νὰ ποιήσω δήλωσίν τινα, λαβὼν ἀφορμὴν ἐξ ὅσων χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε περὶ πράξεως τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως καὶ ἐξ ὅσων σήμερον ἐπανέλαβε. Δηλῶ δ’ ὅτι εἶναι εἰθισμένον, ὅταν οἱ κυβερνῶντες ὁμιλῶσι περὶ πράξεων τῶν προκατόχων αὐτῶν, νὰ καταθέτωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, διὰ τῶν ὁποίων βεβαιοῦνται αἱ πράξεις τῶν προκατόχων Ὑπουργῶν. Χθὲς ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πράξεως τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀφορώσης εἰς ἀξιωματικὸν, κληθέντα ἵνα αἰτήσηται ἀποστράτευσιν αὐτοῦ, ἐπὶ τῇ ὑποσχέσει προβιβασμοῦ. Τὰ ἔγγραφα ὅμως δὲν κατέθηκε. Παρακαλῶ δὲ νὰ καταθέσῃ αὐτά. Ὡσαύτως σήμερον ἰσχυρίζεται, ὅτι ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐκαλλιεργήθη τμῆμα ἀγροῦ, ἐξ οὗ παρήχθη ποσὸν καρποῦ, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἐσάπη, ἑπομένως, ὅτι δὲν ἐκέρδησέ τι ἐκ τῆς καλλιεργείας αὐτοῦ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ζητῶ νὰ κατατεθῶσι καὶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἰδοὺ τὸ ἔγγραφον τοῦτο, καὶ ἰδοὺ τὰ ἔγγραφα, περὶ ὧν χθὲς ἐγένετο λόγος. Ἐπειδὴ δὲ γίνεται ἐν αὐτοῖς μνεία ἀξιωματικοῦ ὀνομαστὶ, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ μὴ γίνῃ δημοσίευσις τῶν ἐγγράφων τούτων, ἀλλὰ νὰ λάβῃ κατ’ ἰδίαν ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν γνῶσιν αὐτῶν.

§48ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ οὗτοι εἶναι εἰς τὸν στρατόν;

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§50ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐνῷ ἡ Ἐπιτροπὴ, ἡ συγκειμένη ἐκ τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τῶν ἐμπειροτεχνῶν, οὓς ἠκούσατε, ἐγνωμοδότει, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ χόρτου ἦτο ὑπέρογκος, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προβαίνει εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος πρᾶξιν. Ὅτι δὲ ἡ τιμὴ ἦτο ὑπέρογκος, τὸ δέχεται καὶ μέλος τῆς Συμπολιτεύσεως· διότι ἔχω τὰ πρακτικὰ τὰ στενογραφημένα τῆς παρελθούσης Συνόδου, καθ’ ἣν ὁ κ. Παππαγιαννακόπουλος ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ὑπουργεῖον διώρισεν Ἐπιτροπὴν,.... ἡ ὁποία... προεκλήθη νὰ γνωμοδοτήσῃ, ἂν ἡ τιμὴ τῶν λεπτῶν 18¼ ἦναι συμφέρουσα, ἢ ὄχι, ἀπεφάνθη δὲ ὁμοφώνως, ὅτι ἡ τιμὴ αὕτη εἶναι ὑπέρογκος.—ΠΑΧΥΣ. Πράγματι ὑπέρογκος εἶναι.» (σελ. 169, τῇ 20 Νοεμβρίου 1887). Ὥστε δὲν πιστεύω πλέον νὰ ὑπάρχῃ τις ἀμφιβολία, ὅτι φίλοι τοῦ κόμματος, οἷος ὁ κ. Παχύς, ὅστις στενῶς συνδέεται πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ὅστις εἶναι ἰδιοκτήτης γαιῶν, ἔχουσι τὴν γνώμην, ἣν εἶχεν αὐτὴ ἐκείνη ἡ ἐξ ἐμπειροτεχνῶν καταρτισθεῖσα Ἐπιτροπὴ, ὅτι ἡ τιμὴ, εἰς ἣν τὸ χόρτον ἐλήφθη, εἶναι ἀναμφιβόλως ὑπέρογκος. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς κ. Μπενιζέλος εἶναι ἀξιωματικὸς σώματος, οὗτινος οἱ ἄνδρες βεβαίως ἔχουσι μείζονα τῶν πραγμάτων τούτων πεῖραν, διότι ἀνήκει εἰς τὸ ἱππικόν. Σημειώσατε δὲ, ὡς ἐῤῥήθη καὶ ἄλλοτε, ὅτι ὁ κ. Ξενοφῶν Μπενιζέλος ὑπηρέτησεν ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, ἐν τῇ Θεσσαλίᾳ, εἶναι δὲ εἰς κατάστασιν κρείττονα παντὸς ἄλλου νὰ ἀποφαίνηται περὶ τοιούτων ζητημάτων. Τὰ ἐπιχειρήματα, ἅτινα ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξέθηκεν ἐν τῇ προκειμένῃ ὑποθέσει, νομίζω, ὅτι πάντες κατέχετε καὶ πάντες ἐνθυμεῖσθε. Βεβαίως δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναληφθῶσι. Πρόκειται περὶ δημοπρασίας φανερᾶς, δημοσίας. Ἡ δημοπρασία αὕτη πρόκειται νὰ γίνῃ καθ’ ὡρισμένην ἡμέραν· κατόπιν ἡ δημοπρασία ἀναβάλλεται, καὶ ἀπὸ δημοσίας κατορθοῦται νὰ γίνῃ μυστική. Μυρίαι ἄλλαι περιστάσεις ἐν τῇ προκειμένῃ ὑποθέσει συμβαίνουσιν, ἃς ἀγνοῶ, ἐὰν θὰ δυνηθῇ τις νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς συμπτώσεις· ἀλλὰ τότε δὲν θέλει πράξει ἄλλο τι ἢ νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς συμπτώσεις ἐκείνας, τὰς ἐν μακαρίᾳ ἴσως τῇ λήξει, τὰς ἀναφανείσας ἐν τῇ ὑποθέσει Ῥοκοφύλλου–Τάκη καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἡ σειρὰ ὅμως πασῶν τῶν πράξεων, ἐκτιμωμένων καὶ ἐξεταζομένων καὶ ἐν συνόλῳ καὶ κατὰ μέρος, τῶν λαβουσῶν χώραν ἐν τῇ προμηθείᾳ τοῦ χόρτου, οὐδεμίαν ἀφίνει ἀμφιβολίαν, ὅτι καὶ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης δὲν ἐτηρήθησαν ἀκριβῶς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ὅτι βεβαίως ὄπισθεν τοῦ μηχανισμοῦ, ὅστις εἶναι ἁπλοῦς, τῶν δημοπρασιῶν ἵσταντο ἄνθρωποι, συμφέρον ἔχοντες νὰ κινῶσι τοὺς τροχοὺς τοῦ μηχανισμοῦ τούτου τῶν δημοπρασιῶν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε, ἀντὶ νὰ προστατεύωνται τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, νὰ προστατεύωνται τὰ συμφέροντα αὐτῶν τῶν κυρίων, τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως, διὰ δεσμῶν ἀῤῥήκτων πρὸς τοὺς κκ. Ὑπουργοὺς συνδεομένων. Καὶ περὶ τούτου, Κύριοι, οὐδεμία μένει ἀμφιβολία, ἐάν τις ἐξετάσῃ, ὡς προεῖπον, τὰ πράγματα καὶ ἐν τῷ συνόλῳ καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις, ἐὰν ἐξετάσῃ τὰ πράγματα οὐχὶ μόνον ἐν ταύτῃ τῇ ὑποθέσει, ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλαις ὁμοίαις αὐτῆς. Ὅταν δὲ, Κύριοι, τοιαῦτά τινα ἐκ τοῦ βήματος λέγωνται καὶ ἀποδεικνύωνται, (διότι βεβαίως δὲν θέλει δυνηθῆ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι δὲν ἀπεδείχθη, ὅτι ἦτο ἐν γνώσει τοῦ ὅτι ὁ Ἰωάννης Ντούνιας διετέλει καταδεδικασμένος διὰ πράξεις καὶ παραβάσεις ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ αὑτοῦ) νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ὥρα, νὰ παύσῃ πλέον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποκαλῶν, ὁτὲ μὲν τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἐν συνόλῳ, ὁτὲ δὲ μέλη αὐτῆς δι’ ἐπιθέτων, ἅτινα βεβαίως δὲν ἁρμόζουσιν εἰς ἡμᾶς, καὶ περὶ ὧν, ἐὰν τεθῇ διαγωνισμὸς, βεβαίως τὸ πρῶτον καὶ ἀρχαιότερον βραβεῖον θέλει λάβει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ποῖος ἐσυκοφάντησε τὸν ὑμέτερον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν; Ἡμεῖς ἐσυκοφαντήσαμεν αὐτόν; Ἢ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι Τύπος, ἀνήκων εἰς ὑμᾶς, καὶ Βουλευταὶ ἀνήκοντες εἰς ὑμᾶς, ἐπιδοκιμάζουσι καὶ προπορεύονται ὡς σημαιοφόροι ἐν τῷ ἐλέγχῳ, τῷ γενομένῳ, τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ; Ἀλλ’ εὕρετε ἐπιχείρημα, στερηθὲν ὑποστάσεως, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅτι ἓν ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐδικαίωσε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Πρῶτον, Κύριοι, οὐδέποτε ἡμεῖς συνειθίσαμεν νὰ σεβώμεθα τὸ δόγμα «αὐτὸς ἔφα»· ἀλλ’ ἔπειτα τὸ ἐπιχείρημα ὑμῶν τοῦτο ἐστράφη ἐναντίον ὑμῶν, διότι αὐτὸ τοῦτο τὸ μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀνελθὸν κατόπιν ἐπὶ τὸ βῆμα, ἐβεβαίωσεν, ὅτι πάσας τὰς πράξεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐν τῇ ὑποθέσει τοῦ Συντάκτου τοῦ «Χρόνου Ἀθηνῶν» καὶ ἐν τῇ ὑποθέσει τοῦ Τάκη–Ροκοφύλλου εὑρίσκει ἀξίας μομφῆς· καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ αὐτοῦ ἀγορεύσει εἰς ἓν καὶ μόνον περιώρισε τὴν διαφωνίαν αὐτοῦ πρὸς ὅσους ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠγόρευσαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος, εἶπε μόνον, ὅτι δὲν ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ὑπῆρξεν ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ὑπέθαλψαν τὴν ληστοσυμμορίαν ταύτην. Ἀλλὰ καὶ τίς ἐξ ἡμῶν ἦλθεν ἀπὸ τοῦ βήματος νὰ εἴπῃ ῥητῶς, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὑπάρχουσιν ἀποδείξεις, ὅτι ὑπέθαλψε τὴν συμμορίαν Τάκη; Ταῦτα θέλουσιν ἀποδειχθῆ, ἐὰν ἦναι ἀληθῆ, ἢ ἐὰν ἦναι ψευδῆ, μόνον ὅταν ἀφήσητε ἐλευθέραν τὴν δικαιοσύνην νὰ λειτουργήσῃ. Ὁ Συντάκτης τοῦ «Χρόνου Ἀθηνῶν» ἀκόμη προκαλεῖ ὑμᾶς νὰ φέρητε αὐτὸν ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου, καὶ ὑμεῖς ὀχυροῦσθε ὄπισθεν τῆς κατασκευῆς τοῦ βουλεύματος, ὅτι τὸ βούλευμα ἀκόμη δὲν ὡρίμασεν. Ἀνοίξατε τὰς πύλας τοῦ Δικαστηρίου, καὶ τότε θέλετε συζητήσει, οὐχὶ βεβαίως μεθ’ ἡμῶν, ἀλλὰ μετὰ τοῦ συντάκτου τοῦ «Χρόνου Ἀθηνῶν», πλέον ὡς κατηγόρου, καὶ ἡμῶν ὡς παθόντων. Τότε θέλετε συζητήσει, ἐὰν ἦναι ἀληθές, ὅτι ὑμεῖς ἢ οἱ ἀδελφοὶ ὑμῶν ἐγένοντο αἴτιοι ὑποθάλψεως ληστείας. Οὐδεὶς ὅμως ἐντεῦθεν εἶπεν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀποδεδειγμένον, πάντες δ’ ἰσχυρίσθημεν, ὅτι εἶναι θέμα, δεόμενον ἐρεύνης καὶ ἐλέγχου· διότι δὲν εἶναι ἀποδεδειγμένον καὶ τὸ ἐναντίον. Ἀπ’ ἐναντίας τεκμήρια ὑπάρχουσι πολλὰ καθ’ ὑμῶν, ἐξ ὧν δύναταί τις νὰ σχηματίσῃ προκατάληψιν, Εἶναι, Κύριοι, βεβαίως περιττὸν νὰ κατέχω ἐπὶ πλέον τὸ βῆμα, θέλων νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ ἐν συνόλῳ καὶ κατὰ μέρος, οὐδέποτε ἔσχε τὴν ἐπιθυμίαν, ἢ τὸν σκοπὸν, νὰ συκοφαντήσῃ τινὰ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ· διότι δυνάμεθα βεβαίως νὰ ἤμεθα πολιτικοὶ ὑμῶν ἀντίπαλοι, ἀλλ’ οὐδεὶς θέλει τολμήσει ποτὲ νὰ πλάσῃ κατηγορίαν, ἥτις εὐκολώτατον εἶναι νὰ ἀποδειχθῇ ἐντελῶς ἀνυπόστατος. Οὐχ ἧττον ἡ στάσις τῶν κκ. Ὑπουργῶν, ὁ ἀδιάκοπος ἔλεγχος, ὁ ἐπὶ τοσοῦτον ἤδη χρόνον ἐνασκούμενος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἡ ἀποφυγὴ αὐτῶν, τοῦ νὰ καταθέτωσιν αὐθωρεὶ καὶ καλῇ τῇ πίστει τὰς αἰτουμένας πληροφορίας, ἀποδεικνύει, ὅτι ἐν τῷ βάθει ὅλων τῶν ὑποθέσεων τούτων εὑρίσκεται ἡ ἀλήθεια, ἡ ἀλήθεια βεβαιουμένη καὶ ἐξεταζομένη παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἥτις ἀλήθεια, οὐδαμῶς ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλει ἔλθει στιγμή, νὰ γίνῃ καταφανεστέρα, καὶ φωτίσῃ οὐχὶ πλέον τοὺς ἀντιθέτους τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς τοὺς κυρίους Ὑπουργούς, περὶ τοῦ ὅτι δίκαιον εἶχεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐνασκοῦσα τὸν ἀδιάκοπον καὶ αὐστηρὸν κατ’ αὐτῶν ἔλεγχον.

§51Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μοὶ δώσῃ τὴν πληροφορίαν, ἐὰν οἱ ἀξιωματικοί, περὶ τῶν ὁποίων γίνεται λόγος ἐν τοῖς ἐγγράφοις, δύο τὸν ἀριθμὸν, τῶν ὀνομάτων τῶν ὁποίων ἔλαβον γνῶσιν, ἦναι ἐν τῷ στρατῷ, ἂν ὑπηρετῶσιν ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατοῦ, ἢ ἂν ἀπεστρατεύθησαν.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπηρετοῦσιν ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατοῦ.

§53Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ δύο θεμάτων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐμνημόνευσε πράξεων τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Πρῶτον, ἐπὶ τοῦ θέματος, τοῦ συναφοῦς μετὰ τῆς ἐπερωτήσεως περὶ χόρτου, καὶ μετὰ τῆς διαθέσεως τοῦ σανοῦ, ἢ τῆς γράστεως, τῆς παραχθείσης ἐξ ἀγρῶν τοῦ Δημοσίου· δεύτερον, ἐπὶ τοῦ θέματος, τοῦ συναφοῦς μὲ τὴν ἀποστράτευσιν καὶ τὸν προβιβασμὸν τοῦ μοιράρχου κ. Ντάη. Ἐπὶ τοῦ πρώτου, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἐξ Ἀττικῆς φίλον μου Βουλευτὴν, τὸν κ. Λεβίδην, ἔλεγεν, ὅτι, ἂν ἐπωλήθη ὁ σανὸς ἢ ἡ γράστις πρὸς 1½, ἢ δύο, ἢ τρία λεπτὰ τὴν ὀκὰν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως δὲν ἐπωλήθη παντάπασι, κατεστράφη, ἐχάθη, καὶ δὲν εἰσήχθη οὐδ’ αὐτὸ τὸ εὐτελὲς ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη ἐκ τῆς διαθέσεως τῆς παραχθείσης γράστεως ἐκ τῶν ἀγρῶν τοῦ Δημοσίου, καθ’ ὃν χρόνον διαχειρίζεται τὰ κοινὰ ὁ νῦν Πρωθυπουργός. Ὅτε δὲ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ καταθέσῃ τὸ ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου βεβαιοῦται τοῦτο, κατέθεσε τὴν παροῦσαν ἔκθεσιν. Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς ἀναγνώσω αὐτὴν, νὰ σᾶς ἀναλύσω αὐτὴν, διὰ νὰ ἴδητε, ἂν ἦναι ἀκριβεῖς αἱ παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ δοθεῖσαι πληροφορίαι; Ἡ ἔκθεσις αὕτη φέρει ἡμερομηνίαν «Ἀθῆναι 20 Μαΐου 1887», εἶναι δὲ ὑπογεγραμμένη ὑπὸ τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου· βλέπω δύο ὑπογραφὰς ἀξιωματικῶν, τὰς ὁποίας δὲν δύναμαι ν’ ἀναγνώσω. Τί βεβαιοῖ αὕτη; Ὅτι «τὸ Οἰκονομικὸν Συμβούλιον, ἐρωτῆσαν κατὰ Μάϊον τοῦ 1887 περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ σανοῦ, ὁ ὁποῖος εἰσήχθη εἰς τὴν ἀποθήκην, περὶ ἧς ἐποιεῖτο τὴν ἔρευναν, ἔμαθεν, ὅτι ἐκ τῆς ἐσοδείας τοῦ 1886 εἶχεν εἰσαχθῆ εἰς τὴν εἰρημένην ἀποθήκην ποσὸν σανοῦ 29,600 ὀκάδων, ἐκ τοῦ ὁποίου τὸ μὲν ἄλλο μέρος διετέθη πρὸς τροφὴν τῶν κτηνῶν, 1900 ὀκάδες ὅμως κατεφαγώθησαν ὑπὸ τῶν ποντικῶν.» Ἐν πρώτοις ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις παρῃτήθη κατὰ τὴν 26 Ἀπριλίου 1886, δὲν συνεκόμισε δ’ αὕτη τὸν σανόν. Τὸν σανὸν τῆς ἐσοδείας τοῦ 1886 συνεκόμισεν ἑπομένως ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις. Ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις συνεκόμισε τὸν σανὸν, τὸν ἀπεθήκευσε καὶ ἐξ αὐτοῦ διέθεσεν 27,686 ὀκάδας, εἶχον δὲ μείνει 1914 ὀκάδες, τὰς ὁποίας ἔφαγον οἱ ποντικοὶ, διότι εἶχεν ἀφήσει αὐτὰς εἰς τὴν ἀποθήκην, καὶ δὲν ἔκαμε χρῆσιν αὐτῶν. Δὲν ἦτο λοιπὸν ἡ ἀκηδεία τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐπῆλθε ζημία εἰς τὸ Δημόσιον, ὡς ἤθελε νὰ παραστήσῃ ὁ Πρωθυπουργὸς, ἕνεκα τῆς ὁποίας δὲν εἰσεπράχθη οὔτε τὸ ἀντίτιμον, τὸ ὁποῖον εἰσεπράχθη ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι ἐφρόντισε νὰ πωλήσῃ τὸ προϊὸν τῶν ἀγρῶν! Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐκθέσεως ταύτης δὲν βεβαιοῦται οὔτε τὸ ἄλλο, ὅτι ἐκ τῶν ἀγρῶν τοῦ Δημοσίου παρήχθησαν μόνον 29,600. Βεβαιοῖ μόνον, ὅτι «εἶχον τοποθετηθῆ 29,600, προερχόμεναι ἐκ τῶν ἀγρῶν τοῦ Δημοσίου». Ἀλλὰ τάχα δὲν προῆλθε καὶ ἄλλος σανὸς ἐκ τῆς ἐσοδείας ἐκείνης;...

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Τοῦτο βεβαιοῖ ἡ ἔκθεσις.

§55ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅσα βεβαιοῖ ἡ ἔκθεσις, δὲν εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἰσχυρίζεσθε σεῖς. Οὕτως ἡ ἔκθεσις βεβαιοῖ πρῶτον, ὅτι ὑπῆρχεν ἐν τῇ ἀποθήκῃ σανὸς 29,600 ὀκάδων, προερχόμενος ἐκ τῶν ἀγρῶν τοῦ Ῥοὺφ, ἀλλὰ δὲν βεβαιοῖ ἡ ἔκθεσις, ὅτι τόσον μόνον ποσὸν παρήχθη ἐκ τῶν ἀγρῶν ἐκείνων τότε. Δεύτερον, ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις δὲν μετέσχε παντάπασι τῆς πωλήσεως· διότι τὸν σανὸν συνεκόμισεν ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, τὸν ἀπεθήκευσεν ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις, διέθεσεν ἐξ αὐτοῦ ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις 27,686, εἶχον μείνει δὲ 1914 ὀκάδες, τὰς ὁποίας ἔφαγον οἱ ποντικοί....

§56ΡΑΛΛΗΣ. Ἦσαν ἀντιπολιτευόμενοι! (ἱλαρότης).

§57ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ ποντικοί;

§58ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως.

§59ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πιθανόν.—Νομίζω ὅτι, δι’ ὧν εἶπον, ἀπηλλάγη τῆς εὐθύνης ἐπὶ τῇ ἀπωλείᾳ τοῦ σανοῦ, τοῦ φαγωθέντος ἀπὸ τοὺς ποντικούς. Μεταβαίνω εἰς τὸ ἄλλο ἀντικείμενον. Ἐπὶ τοῦ ἄλλου θέματος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠγανάκτησε καὶ ἐξεδήλωσε τὴν ἀγανάκτησιν αὐτοῦ κατὰ τῆς ἀθεμίτου τακτικῆς, τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁ φίλος μου κ. Μαυρομιχάλης, διὰ τὴν ὁποίαν τακτικὴν ἐκήρυξεν ὑπεύθυνα πάντα τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ὑπέμνησεν, ἀλλ’ ἐπεκαλέσθη τὴν ἀλληλεγγύην τῶν Ὑπουργῶν, καὶ ὅτε προσδιώριζε, ποίαν παράβασιν ἢ παράλειψιν ἔκαμεν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μοὶ ἐφάνη τοσοῦτον συγκεκινημένος διὰ τὸ ἀπαίσιον τῆς πράξεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ὥστε δὲν ἠδύνατο νὰ ἀνεύρῃ ἀλλαχοῦ παραμυθίαν ἢ ἐν ταῖς ὕβρεσι, τὰς ὁποίας ἐξετόξευσε κατ’ ἐκείνου καὶ κατ’ ἐμοῦ. Ποία εἶναι ἡ παράβασις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν; Ὑπῆρχον τρεῖς ἀξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχον τὰ προσόντα προβιβασμοῦ, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑπ’ ὄψει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, οἱ ὁποῖοι ὅμως ἤθελον συμπληρώσει τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, διὰ νὰ ἀποστρατευθῶσι· διότι ὄχι μόνον τότε, κατὰ τὴν 21 Ἰανουαρίου 1886, δὲν ἀπεστρατεύθησαν, ἀλλὰ δὲν ἀπεστρατεύθησαν οὐδὲ μέχρι τοῦδε, ἤτοι μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1888. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ παράσχῃ εὐκολίαν εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, διὰ νὰ καταλίπωσι τὴν ἐνεργὸν ὑπηρεσίαν. Κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ, κατὰ τὴν κρίσιν αὐτοῦ, ἤθελεν ἐπέλθει ὠφέλεια εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ στρατοῦ, ἂν οἱ τρεῖς ἐκεῖνοι ἀξιωματικοί, οἵτινες, ὡς εἴρηται, δὲν εἶχον τὰ προσόντα προβιβασμοῦ, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τῶν Ἐπιθεωρητῶν, ἐζήτουν ν’ ἀποστρατευθῶσι, καὶ διὰ νὰ ἐνισχύσῃ αὐτοὺς, ἵνα παραδεχθῶσι τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἐποιεῖτο αὐτοῖς, διὰ νὰ πείσῃ αὐτοὺς νὰ αἰτήσωνται νὰ ἀποστρατευθῶσι καὶ καταλίπωσι τὴν θέσιν των ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατοῦ, εἶπεν αὐτοῖς, ὅτι ἦτο διατεθειμένος νὰ προκαλέσῃ τὸν προβιβασμὸν αὐτῶν. Ἔχει κοινόν τι τοῦτο μὲ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην; Ἐπρόκειτο μόνον νὰ κάμῃ προβιβασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων. Τοῦτο ἔχει κοινόν τι μὲ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Ντάη:

§60ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Οὐδαμῶς.

§61ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ Ντάης εἶχε βαθμὸν λοχαγοῦ, καὶ ἔχων τὸν βαθμὸν τοῦ λοχαγοῦ, συνεπλήρωσε τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας τὴν 7 Νοεμβρίου, καὶ τὴν 7 Νοεμβρίου, ἔπρεπε νὰ μετατεθῇ εἰς ἀποστρατείαν, καὶ ἀποστελλόμενος εἰς ἀποστρατείαν δὲν ἠδύνατο νὰ προβιβασθῇ. Ἀλλ’ ὁ Ντάης δὲν ἀπεστάλη εἰς ἀποστρατείαν· διετηρήθη ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ μετὰ τὴν 7 Νοεμβρίου, καὶ ἔφθασεν ἡ 15, καὶ τότε ἐπροβιβάσθη εἰς τὸν βαθμὸν ταγματάρχου, καὶ τὴν 16 ἀπεστρατεύθη, καὶ ἀπεστρατεύθη διὰ συμβάσεως, ἡ ὁποία ἔδιδεν εἰς ἑκάτερον τῶν συναλλαγέντων τὴν ὑποχρέωσιν, εἰς μὲν τὸν Ντάην νὰ ζητήσῃ τὴν ἀποστράτευσίν του, εἰς δὲ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ τὸν προβιβάσῃ! Ἀλλ’ ὁ Ντάης δὲν ἐποιήσατο θυσίαν, τινά· διότι αὐτὸς ἔπρεπε νὰ ἀποσταλῇ εἰς ἀποστρατείαν, χωρὶς νὰ λάβῃ ἀντάλλαγμα τῆς μεταθέσεώς του διὰ προβιβασμοῦ· διότι εἶχε συμπληρώσει τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας. Ἔχει κοινόν τι, Κύριοι, ἡ ὑπόθεσις, ἡ μία μὲ τὴν ἄλλην;

§62ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀπολύτως ὄχι.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Περὶ τίνος πρόκειται; Ἐῤῥήθη, ὅτι κακῶς τὸ ἐνεστὸς Ὑπουργεῖον ἐπώλησε διὰ δημοπρασίας τὸ χόρτον, τὸ παραγόμενον εἰς τὰ 200 στρέμματα τοῦ κτήματος Ῥοὺφ, καὶ ἀπήντησα, ὅτι ἡ πώλησις ἐγένετο διὰ δημοπρασίας, ὅπως τὸ Ὑπουργεῖον διέταξεν αὐτὴν, διότι εἶχε πεισθῆ ἐκ τῆς ἐνεργείας τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἄμεσος καλλιέργεια καὶ σπορὰ καὶ ἀποθήκευσις τοῦ προϊόντος ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἦτο ἐπιζήμιος. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε σπείρει τοὺς ἀγροὺς τούτους, καὶ ἐκ τῶν ἐγγράφων, ἅτινα ἔχω ἐνταῦθα, ἐξάγεται, ὅτι, πρὶν ἢ ἡμεῖς ἀναλάβωμεν τὴν ἐξουσίαν, εἶχεν ὑπογραφῆ συμβόλαιον περὶ τῆς κοπῆς τοῦ καρποῦ, ἀπὸ 6 Μαΐου 1886....

§64Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. 6 Μαΐου δὲν ἦτο ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προκάτοχος ἡμῶν. Ἡ σπορὰ εἶχε γίνει ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου, τοῦ ὁποίου προήδρευεν ὁ κ. ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτής. Ἡ κοπὴ ἐγένετο ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου, τοῦ μεσολαβήσαντος μεταξὺ ἐκείνου καὶ τοῦ ἐνεστῶτος, ἡ δ’ ἀποθήκευσις ἀπήνεγκε τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὑπὸ τῶν πρωτοκόλλων βεβαιούμενα, τουτέστι τῆς ἄνευ ἀμελείας τῶν ἐπιτετραμμένων καταστροφῆς ὑπὸ τῶν μυῶν μέρους τοῦ προϊόντος. Ἀλλὰ τὸ ἔγγραφον τοῦτο, τὸ πρωτόκολλον, προσήγαγον οὐχὶ κυρίως, ἵνα ἀποδείξω τὴν ἐπελθοῦσαν φθορὰν, καίτοι καὶ τοῦτο εἶναι στοιχεῖον ἐν τῇ ἐκτιμήσει τοῦ ἀποτελέσματος τῆς γενομένης ἐκείνης ἐργασίας, ἀλλὰ προσήγαγον αὐτὸ, διότι ἐκ τοῦ πρωτοκόλλου τούτου καταφαίνεται, ὁποῖον ὑπῆρξε τὸ ποσὸν τῆς παραγωγῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παρέστησε ποσὸν, ὡς εἶπον, φαντασιῶδες. Τὸ ποσὸν, τὸ παραχθὲν καὶ ἀποθηκευθὲν, ἦτο 29,600 ὀκάδων...

§66ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐκ ποίας ἐκθέσεως ἐξάγεται;

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου. Ἰδού. (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν). Ἡ περυσινὴ ἐσοδεία εἶχεν ἀποθηκευθῆ ὁλόκληρος ἐν τῇ ἀποθήκῃ ἐκείνῃ· τὸ δὲ ποσὸν τὸ ἀποθηκευθὲν, καὶ τὸ ὁποῖον παρήγαγον τὰ 200 στρέμματα, εἶναι 29,600. Ἐκ τούτων τῶν 29,600 μέρος κατηναλώθη ὑπὸ τῶν μυῶν, ἀλλ’ ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι δὲν κατηναλώθη ὑπὸ τῶν μυῶν. Ὑποθέτω, ὅτι καὶ αὐτοῦ ἐγένετο χρῆσις ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, καὶ τὸ ὑπολογίζω εἰς τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐθεώρησεν ὑπέρογκον. Διότι ἠθέλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ παραστήσῃ, ὅτι, καίτοι διὰ δημοπρασίας καθωρίσθη ἡ τιμή, ὑπῆρξεν ὅμως χαριστική. Ἀφοῦ ἐγένετο δημοπρασία, δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ ὁμιλῶμεν περὶ τιμῆς χαριστικῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπιχειρῶ τώρα νὰ ὑπολογίσω τὰ ἀποτελέσματα ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ, λαμβάνω αὐτὴν ταύτην, τὴν κατ’ αὐτὸν ὑπερβολικὴν, τιμὴν, ὡς βάσιν πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἀξίας τοῦ προϊόντος τῆς σπορᾶς, τῆς γενομένης ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου. Ἡ σπορὰ ἐκείνη παρήγαγεν, ὡς εἶπον, 29,600 ὀκάδας, ὑπολογιζομένων δ’ αὐτῶν πρὸς 22 λεπτὰ, τιμὴν ὑπέρογκον, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἔχομεν 6,512 δρ. ἀντὶ τῶν 7,200· καὶ ὄχι μόνον τὴν διαφορὰν ἐζημιώθημεν, ἀλλὰ προσθετέον εἰς τὴν ζημίαν τὰ ἔξοδα τῆς κοπῆς, ὑπολογιζόμενα εἰς 4 δραχμὰς κατὰ στρέμμα, τουτέστιν ἐν συνόλῳ εἰς 966 δραχμὰς, καὶ προσέτι τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς, τὰ τῆς φύρας 1%, τὰ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου, τὰ τοῦ χαρτοσήμου, τὰ τῶν ἐνοικίων ἀποθηκῶν καὶ ἄλλα. Ἀλλὰ προσέτι, ὡς προεῖπον, εἶχεν ἐπέλθει καὶ καταστροφὴ μέρους τινὸς τοῦ προϊόντος, καταστροφὴ μὴ προελθοῦσα ἐξ ἀμελείας τῶν ἐπιτηρούντων. Οὕτως ἔχουσι τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης....

§68ΛΕΒΙΔΗΣ. Μόνον εἰς τοῦ Ῥοὺφ ὑπάρχουσι τοιαῦτα κτήματα, ἢ καὶ πέριξ;

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἠξεύρω. Ὁμιλῶ περὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεως. Ὅταν ὑποβάλητε ἐπερώτησιν καὶ περὶ ἑτέρας ὑποθέσεως, θέλω ἀπαντήσει. Περὶ ταύτης τῆς ὑποθέσεως ταῦτα τὰ ἔγγραφα δεικνύουσιν, ὅτι διὰ τῆς γενομένης πωλήσεως ἐφέτος διὰ δημοπρασίας, ὑπὸ τοῦ Φρουραρχείου ἐνεργηθείσης, ἐπετεύχθη, ὅπως εἰσπράξωμεν 7,200 δρ., ἐνῷ, καθ’ ὃν τρόπον διεξήχθη καὶ ἡ ἀποθήκευσις καὶ ἡ σπορὰ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἂν ὑπολογίσωμεν τὴν ἀξίαν πρὸς 22 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ἔχομεν οὐχὶ πλέον 7,200 δραχμὰς, ἀλλὰ 5,000· καὶ τούτων ὅμως τῶν 5,000 ἡ εἴσπραξις κατὰ μέρος εἶναι ἰδανική· διότι μέρος τοῦ προϊόντος κατεστράφη ὑπὸ τῶν μυῶν. Ὡς πρὸς δὲ τ’ ἀφορῶντα εἰς τοὺς προβιβασμοὺς, τοὺς προταθέντας ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἰς τοὺς ἀξιωματικούς, περὶ ὧν γίνεται μνεία ἐν τοῖς ἐγγράφοις, ὧν ἐμνήσθην χθὲς καὶ ἅτινα προσήγαγον σήμερον, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας παρέστησεν, ὅτι ὁ τότε συνάδελφος αὐτοῦ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῷ ὄντι, παρορῶν τὰς διατάξεις τοῦ νόμου καὶ ἄντικρυς ἀντιθέτως πρὸς τὰς διατάξεις ταύτας, προέτεινεν εἰς ἀξιωματικούς, νὰ προβιβάσῃ αὐτοὺς, καίτοι δὲν εἶχον τὰ προσόντα, ἀλλὰ τοῖς προέτεινε τοῦτο, ἵνα δυνηθῇ νὰ προβιβάσῃ ἄλλους εἰς τὴν θέσιν αὐτῶν, ἐνῷ τοῦτο δὲν συμβαίνει ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως.....

§70Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ εἶπον αὐτό;

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, τοῦτο εἴπετε· τὴν ἰδέαν δ’ ὑμῶν συνεπλήρωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴς κ. Σωτηρόπουλος.

§72ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρωθυπουργὲ, ὁ κ. Μαυρομιχάλης ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ προβιβασμούς· δὲν ἠδύνατο ν’ ἀφήσῃ αὐτοὺς, ὡς ἐκ τῶν τελευταίων ἐξετάσεων· ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ κάμῃ τὸν Κουμουνδουράκην. Ἐπειδὴ ὅμως ἤθελε νὰ τοὺς ἑτοιμάσῃ, διότι εὑρίσκετο ἀπέναντι τοῦ ἐχθροῦ, οὐδεμίαν ἔκαμε παρανομίαν.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἤθελε νὰ διαθέσῃ τρεῖς θέσεις περιπλέον. Εἶπον, ὅτι ἡ περίπτωσις ἡ σημερινὴ, περὶ τῆς ὁποίας ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, διαφέρει τῆς περιπτώσεως ἐκείνης, καὶ πρῶτον, καθότι σήμερον οὐδὲν ἐγένετο παράνομον, ἐνῷ τότε διεπράχθησαν παρανομίαι διὰ προβιβασμοῦ ἀξιωματικῶν ἄνευ προτάσεως Ἐπιθεωρητοῦ καὶ διὰ προσφορᾶς προβιβασμοῦ ἐπὶ ἀποστρατεύσει ἐν ἐγγράφῳ, φέροντι τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς λέγει, ὅτι ὁ νόμος δὲν ἐπιτρέπει τὸν προβιβασμὸν, καὶ ὅμως προβιβάζω τοὺς ἀξιωματικούς παρὰ τὸν νόμον, ἂν οὗτοι μοὶ κάμωσι τὴν χάριν νὰ κενώσωσι τὰς θέσεις, τὰς ὁποίας κατέχουσιν, ἵνα δυνηθῶ νὰ προβιβάσω ἄλλους εἰς τὰς θέσεις ταύτας. Τοῦτο, μοὶ φαίνεται, εἶπε καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας....

§74Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποτέ!

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ περὶ οὗ πρόκειται μοίραρχος Ντάης ἀπεστρατεύετο αὐτοδικαίως, ἐκεῖνοι ὅμως ἀπεστρατεύοντο, ἵνα τύχωσι παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ προβιβασμοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς, ἵνα πείσῃ τοὺς ἀξιωματικούς, ὅπως ἀποστρατευθῶσι, προέτεινεν αὐτοῖς, νὰ συνάψωσι μετ’ αὐτοῦ σύμβασιν, δι’ ἧς ὑπεχρεοῦτο ὁ Ὑπουργὸς νὰ προβιβάσῃ αὐτοὺς, καίτοι ὁ προβιβασμὸς δὲν ἐπετρέπετο ὑπὸ τοῦ νόμου. Τοῦτο ἐνόησα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ῥηθέν. Ἀντιθέτως πρὸς ταῦτα, ὁ προβιβασμὸς τοῦ μοιράρχου Ντάη ἦτο νόμιμος, δὲν τῷ προσηνέχθη δὲ εἰς ἀντάλλαγμα τῆς ἀποστρατεύσεως, ἀφοῦ αὕτη ἦτο ὑποχρεωτική, ἂν δὲν ἐγίνετο ὁ προβιβασμός. Ἠρώτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, διατὶ προεβιβάσαμεν ἀξιωματικὸν, ὅστις ἤθελε πάντως ἀποχωρήσει ἐκ τοῦ στρατοῦ. Ἐξήγησα τὰ περὶ τούτου, ὅτε πρῶτον ὡμίλησα ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τοῦ θέματος. Εἶπον, ὅτι, ψηφισθέντος νόμου «περὶ ἀποχωρήσεως τῶν ἀξιωματικῶν εἰς ἀποστρατείαν ἢ ἀπόταξιν λόγῳ ὁρίου ἡλικίας», ἀνελάμβανεν ἡ Πολιτεία, ἀπέναντι τῶν ἀξιωματικῶν, τῶν καταλαμβανομένων ὑπὸ τοῦ ὁρίου τούτου, τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως, ὑπαρχουσῶν κενῶν θέσεων, προβιβάζῃ αὐτοὺς καὶ τοὺς ἀπαλλάσσῃ οὕτω τῆς ὑποχρεώσεως τῆς ἀποστρατεύσεως, καὶ ὅτι ὑπαρχούσης θέσεως, εἰς ἣν ἠδύνατο νὰ προβιβασθῇ ὁ μοίραρχος Ντάης, ἦτο ἄτοπον ν’ ἀφήσωμεν αὐτόν, ὅπως ἀποστρατευθῇ ἐν τῷ κατωτέρῳ βαθμῷ, ἢ ὅπως μὴ προλάβωμεν τὴν ἀποστράτευσιν αὐτοῦ διὰ τῆς προαγωγῆς του εἰς βαθμὸν, ἐν ᾧ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἐπέρχεται βραδύτερον. Ἀλλ’ ἐν ᾧ ἔπρεπε νὰ προβιβάσωμεν αὐτὸν, δὲν τὸν προεβιβάσαμεν ὅμως, δι’ οὓς ἐξέθηκα λόγους, ἤτοι διότι ὁ προβιβασμὸς αὐτοῦ συνεπήγετο τὸν προβιβασμὸν πολλῶν ἄλλων, καὶ δὲν ἐθεωρήσαμεν τότε συμφέροντας εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοιούτους προβιβασμούς. Ἀλλ’ ἐν ᾧ δὲν ἦτο συμφέρον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ προβιβάσωμεν αὐτὸν καὶ χάριν αὐτοῦ πάντας τοὺς πρὸ αὐτοῦ ὁμοιοβάθμους ἀξιωματικοὺς τῆς χωροφυλακῆς, ἕνεκα δὲ τούτων καὶ ἀξιωματικοὺς ἄλλων σωμάτων, ὅτε ὁ μοίραρχος Ντάης ἐδήλωσεν, ὅτι καὶ μετὰ τὸν προβιβασμόν του θ’ ἀποστρατευθῇ, ἐξέλιπεν ὁ λόγος, δι’ ὃν δὲν ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ὑπὲρ αὐτοῦ ὅ,τι ἐθεωροῦμεν ὡς συνέπειαν τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου «περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν». Ὑπῆρχε θέσις, εἰς ἣν ἠδύνατο ἐκεῖνος νομίμως νὰ προβιβασθῇ, ἐθεωροῦμεν, ὅτι ὑπῆρχεν ἠθικὴ ὑποχρέωσις τῆς Πολιτείας, ἵνα προβιβάσῃ αὐτὸν, δὲν ἐνομίζομεν ὅτι ἔπρεπε νὰ πράξωμεν τοῦτο, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπήγετο ὁ προβιβασμὸς συνεπείας ἀσυμφόρους τῇ Πολιτείᾳ, ἀλλὰ τὰς συνεπείας ταύτας προέλαβεν οὗτος, δηλώσας τὴν περὶ ἀποστρατεύσεως πρόθεσίν του· ἰδοὺ διατὶ ἐθεωρήσαμεν, ὅτι, καίπερ ἀποστρατευομένου τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἐν ᾧ δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἐν κανονικῇ περιπτώσει λόγος πρὸς προβιβασμὸν, ἀφοῦ δὲν διετέλεσεν οὗτος ἐν τῷ βαθμῷ τὸν χρόνον, τὸν χορηγοῦντα ἐπὶ τῇ ἀποστρατεύσει δικαίωμα εἰς προβιβασμὸν, ἐν τῇ ἐξαιρετικῇ ὅμως περιπτώσει, περὶ ἧς πρόκειται, ἡ περὶ ἀποστρατεύσεως δήλωσις, ἀπαλλάττουσα τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἠθικῆς ὑποχρεώσεως τῆς ταὐτοχρόνου προαγωγῆς ἄλλων ἀξιωματικῶν, ἐπέτρεπε τὴν ἐκπλήρωσιν ἑτέρας ἠθικῆς ὑποχρεώσεως, ἀποῤῥεούσης ἐκ τῆς ψηφίσεως νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν. Ταῦτα δ’ ἀπαντῶσιν οὐ μόνον εἰς τὰ σήμερον λεχθέντα, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅσα προχθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴς κ. Σωτηρόπουλος εἶπεν. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ὀρθῶς παρετήρησεν, ὅτι ἐπιζήμιος εἰς τὴν Πολιτείαν θ’ ἀπέβαινεν ἡ παραδοχὴ τῆς ἀρχῆς, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ προβιβάζῃ τὸν ἀποστρατευόμενον ἀξιωματικὸν καὶ κατὰ τὰς περιπτώσεις, ἐν αἷς ὁ νόμος δὲν ἀναγράφει ὡς ὑποχρεωτικὸν τὸν προβιβασμὸν αὐτοῦ. Βεβαίως τοιαύτην ἀρχὴν δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν. Ὁ Ὑπουργὸς δὲν πρέπει νὰ προβιβάζῃ τὸν ἀποστρατευόμενον ἀξιωματικόν, εἰμὴ μόνον, ὅταν ἔχῃ ὑποχρέωσιν ἐκ τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἔχομεν ὑποχρέωσιν ἐκ τοῦ νόμου, οὐχὶ θετικὴν, ἀλλ’ ἠθικὴν, ὑποχρέωσιν, περὶ ἧς δὲν ἐποιησάμην λόγον πρῶτον ἤδη ἐν τῇ περιπτώσει τοῦ μοιράρχου Ντάη, ἀλλὰ περὶ ἧς ἐποιησάμην λόγον καὶ προηγουμένως, ὁμιλῶν γενικῶς περὶ τοῦ νόμου, τοῦ «περὶ ὁρίου ἡλικίας», ὡς ἀποῤῥεούσης ἐκ τῆς ψηφίσεως τοιούτου νόμου. Τότε εἶχον εἰπεῖ, ὅτι ἐθεώρουν ὡς ὑποχρεωτικὴν ἠθικῶς συνέπειαν τῆς ὑπάρξεως τοιούτου νόμου τὸν προβιβασμὸν παντὸς ἀξιωματικοῦ, καταλαμβανομένου ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, ἐὰν εἶχεν οὗτος τὰ πρὸς προβιβασμὸν προσόντα καὶ ὑπῆρχε θέσις κενὴ, εἰς ἣν ἠδύνατο νομίμως νὰ προβιβασθῇ. Τοιαύτη ἀκριβῶς εἶναι ἡ περίπτωσις τοῦ μοιράρχου Ντάη, οὗτος δὲ, ἀποστρατευόμενος, παρεῖχε τὴν εὐκολίαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως προβιβάσῃ αὐτὸν, χωρὶς νὰ ὑποβάλῃ τὴν Πολιτείαν εἰς τὰς ζημίας, τὰς ἐκ τοῦ προβιβασμοῦ τῶν πρὸ αὐτοῦ. Ἠθικὴ ἄρα ὑποχρέωσις ὑπῆρχεν, ὁ δὲ προβιβασμὸς, ὁ κατόπιν τῆς ἠθικῆς ταύτης ὑποχρεώσεως, οὐδόλως καθιεροῖ τὴν ἀρχὴν, ἧς τὰς συνεπείας ὑπέδειξε χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴς κ. Σωτηρόπουλος. Ὁ προβιβασμὸς ἄρα τοῦ μοιράρχου Ντάη νομίμως, καθ’ ὅλους τοὺς τύπους, καὶ ἐξ ἠθικῆς ὑποχρεώσεως γενόμενος, δὲν ἠδύνατο νὰ παραβληθῇ πρὸς τὰς παρανόμους περὶ προβιβασμῶν καὶ ἀποστρατεύσεως ἐνεργείας τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις προεβίβασεν ἀξιωματικοὺς ἄνευ προτάσεως Ἐπιθεωρητοῦ, ἠθέλησε δὲ ν’ ἀποστρατεύσῃ ἀξιωματικοὺς, τῶν ὁποίων τὰς θέσεις ἐπωφθαλμία χάριν προβιβασμοῦ εἰς αὐτὰς ἄλλων ἀξιωματικῶν, καὶ ἵνα κατορθώσῃ νὰ κενώσῃ τὰς θέσεις ταύτας, ἤρχετο πρὸς τοῦτο εἰς συναλλαγὴν πρὸς τοὺς κατέχοντας αὐτὰς ἀξιωματικοὺς, τοὺς μὴ κεκτημένους τὰ πρὸς προβιβασμὸν προσόντα, ὑποσχομένη τὸν προβιβασμὸν, ἂν οὗτοι ὑπέσχοντο, ὅτι θ’ ἀπεστρατεύοντο μετὰ τὸν προβιβασμὸν καὶ θὰ κατέλειπον οὕτως ἐν ταῖς τάξεσι τὸ ἐπιζητούμενον χάριν εὐνοουμένων κενόν.

§76Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν συκοφαντεῖ. Εἶναι συζητητὴς καλῆς πίστεως. Δὲν ἀλλοιώνει τὰ πράγματα, δὲν διαστρέφει τὰ γεγονότα. Ἰσχυρίσθη μόνον, ὅτι ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ, ὅτε ἐπρότεινε τὸν νόμον «περὶ ὁρίου ἡλικίας», ὑπῆρχεν, ὅτι ἦτο δίκαιον, οἱ ἀποστρατευόμενοι ἀξιωματικοὶ, ἕνεκα συμπληρώσεως τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας, ν’ ἀπέρχωνται εἰς ἀποστρατείαν, λαμβάνοντες ἕνα βαθμὸν ἀνώτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον εἶχον ἐν ἐνεργείᾳ.

§77ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕνα μποναμᾶν.

§78ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ἐν ᾧ ἐφρόνει ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦτο δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύοντο ὡς ὑποχρέωσιν, ἐκήρυσσεν ὅμως ὡς ἔγκλημα, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ἐπρότεινεν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀπεστρατεύοντο ὑποχρεωτικῶς, δυνάμει τοῦ νόμου, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ μένωσιν ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ διὰ πολλὰ ἔτη, ὅτι, ἐὰν ὑποβάλωσιν αἴτησιν ἀποστρατείας, δύνανται νὰ προβιβασθῶσιν· ἐπρότεινεν εἰς αὐτοὺς ὁ Ὑπουργὸς κ. Μαυρομιχάλης νὰ δεχθῶσι νὰ ἀποστρατευθῶσι προβιβαζόμενοι. Ἀλλὰ κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν δὲν ἦτο δίκαιον νὰ λάβωσιν ἕνα βαθμὸν ἀνώτερον, ἂν καὶ αὐτοὶ δὲν ἀπεπέμποντο ἕνεκα συμπληρώσεως ἡλικίας ἐκ τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἔμελλον νὰ ζητήσωσιν ἑκουσίως νὰ μετατεθῶσιν εἰς ἀποστράτευσιν. Ἐθεώρει δ’ ὁ Πρωθυπουργὸς τὸ τοιοῦτον παρανομίαν, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐκεῖνος δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ προβιβάσῃ αὐτοὺς κατ’ ἐκλογὴν, ἀφοῦ, κατὰ τὰ ἔγγραφα καὶ τὰς ἐκθέσεις τοῦ ἐπιθεωρήσαντος τότε τὸν στρατὸν, δὲν ὑπεδείκνυον καὶ αὐτοὺς ὡς συμπεριληπτέους ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν ὑποψηφίων εἰς προβιβασμόν. Ἐν τούτοις ὁ Πρωθυπουργὸς ἠξίου νὰ διατηρήσῃ εἰς ἑαυτὸν τὸ δικαίωμα νὰ κρίνῃ, ὅτι ὁ Ντάης δὲν ἦτο ἄξιος προβιβασμοῦ, καὶ ἀφοῦ ἔκρινεν, ὅτι ὁ Ντάης δὲν ἦτο ἄξιος προβιβασμοῦ, μετὰ 15 ἡμέρας ἔκρινε τὸν Ντάην ἄξιον προβιβασμοῦ, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ἐκείνου τοῦ ἐγγράφου, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου ἐκρίνετο ἀνάξιος προβιβασμοῦ ὁ Ντάης. Ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔχῃ δικαίωμα νὰ ποιῆται ἐκτίμησιν τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, ἐὰν δὲν ᾖναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀκολουθῇ τυφλοῖς ὄμμασι τὰς ἐκθέσεις τῶν σωμάτων, καὶ τὰς ἐκθέσεις τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τοῦ στρατοῦ, καὶ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ εἰσφέρῃ καὶ αὐτὸς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐκτίμησιν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἰσήνεγκε τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἐκτίμησιν ἐπὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ντάη, καὶ ἀπεφήνατο, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα πρὸς προβιβασμόν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀπεφήνατο τοῦτο, ἐπελάβετο ἀναψηλαφήσεως τῆς ὑποθέσεως, ὡς ἐὰν εἶχε δικαίωμα νὰ ἀναψηλαφῇ τὰς ὑποθέσεις, καὶ μετέβαλε τὴν γνώμην αὑτοῦ, καὶ ἐνῷ ἐξετίμα τὸν Ντάην ἀνάξιον προβιβασμοῦ κατὰ τὴν 3 Ὀκτωβρίου, κατὰ τὴν 20 8βρίου ἐξετίμησεν αὐτὸν ἄξιον προβιβασμοῦ. Καὶ ἐνῷ οὕτω πως ἐσκέπτετο περὶ αὑτοῦ καὶ εἰργάζετο, χαρακτηρίζει ἐγκληματικὴν τὴν διαγωγὴν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, διότι οὗτος, ἔχων τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτιμήσῃ ὡς ἂν ἤθελε, τὰς ὑπηρεσίας τῶν ἀξιωματικῶν, εἶπε πρὸς τρεῖς ἐξ αὐτῶν, νὰ ὑποβάλωσιν αἴτησιν ἀποστρατεύσεως, ὅτε αὐτὸς συνῄνει νὰ προκαλέσῃ τὸν προβιβασμὸν αὐτῶν. Ἀλλὰ τί καταναλίσκομεν τὸν χρόνον συζητοῦντες τὰ περὶ τούτων; Πῶς διεπράχθη νομίμως ὁ προβιβασμὸς τοῦ Ντάη, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν; Δυνάμει τίνος νόμου; Δυνάμει τοῦ Διατάγματος περὶ προβιβασμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἠδύνασθε νὰ προβιβάσητε τὸν κ. Ντάην κατ’ ἐκλογήν; Ὄχι. Σεῖς προεβιβάσατε αὐτὸν διὰ τὴν πολυετῆ ὑπηρεσίαν του, καὶ διότι εἶναι οἰκογενειάρχης, ἐν ᾧ τὸ Διάταγμα περὶ προβιβασμοῦ σᾶς ἐπιβάλλει τὸ καθῆκον, νὰ μὴ προτείνητε εἰς τὸν Βασιλέα εἰς προβιβασμὸν κατ’ ἐκλογήν, εἰμὴ μόνον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διὰ τῶν προσπαθειῶν, τῶν γνώσεων καὶ τῆς δραστηριότητός των διέπρεψαν ἐν τῷ στρατῷ, εἴτε ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διεκρίθησαν ἐπὶ στρατιωτικῇ ἀρετῇ, ἐβεβαιώθησαν δὲ τὰ κατορθώματα αὐτῶν ὑπὸ τῶν ἐκθέσεων τῶν Ἐπιθεωρητῶν. Καὶ ἐξακολουθεῖτε νὰ ἰσχυρίζησθε, ὅτι ἐπροβιβάσατε τὸν κ. Ντάην νομίμως! Νομίμως, ἀπέναντι ῥητῆς διατάξεως τοῦ Διατάγματος τοῦ 1861! Νομίζω, ὅτι ἔχομεν δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσωμεν νὰ σέβησθε ἡμᾶς περισσότερον, καὶ νὰ μὴ νομίζητε, ὅτι δύνασθε νὰ λέγητε ἄλλα ἀντ’ ἄλλων, ὅ,τι ἂν θέλητε. Εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸν Ντάην ἐπροβιβάσατε παρανόμως, διότι μεταξὺ τῶν προσόντων διὰ τὸν προβιβασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν κατ’ ἐκλογήν δὲν ἀριθμεῖται ὑπὸ τοῦ νόμου οὔτε ἡ πολυετὴς ὑπηρεσία, οὔτε ἡ πολυμελὴς οἰκογένεια. Ἐὰν τὸ Διάταγμα τοῦ 1861 ἀνέγραφεν, ὅτι προβιβάζονται κατ’ ἐκλογὴν καὶ οἱ πατέρες πολυμελῶν οἰκογενειῶν, οἱ ὑπηρετήσαντες 40 ἢ 100 ἔτη ἐν τῷ στρατῷ, ἠδύνασθε νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι ἐπροβιβάσατε νομίμως τὸν Ντάην, οὐδέποτε ὅμως νὰ ἐπαναλάβητε δευτέραν φορὰν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι τὸν ἐπροβιβάσατε νομίμως, δυνάμει τοῦ Διατάγματος τοῦ ἰσχύοντος, ἀφοῦ ἡ ἔκθεσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας λέγετε, ὅτι στηρίζεσθε, καὶ ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἔκθεσις, δὲν ἀναφέρει ὑπὲρ τοῦ Ντάη, εἰμὴ μόνον, ὅτι ὑπηρέτησε πολλὰ ἔτη ἐν τῷ στρατῷ, καὶ ὅτι ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν τροφίμων δίκαιον εἶναι νὰ προβιβασθῇ, ἵνα λάβῃ ἀνωτέραν σύνταξιν. Καὶ μὴ νομίσῃ τις, ὅτι ὁ στρατὸς τῆς Πατρίδος ἀφέθη εἰς τὴν διάκρισιν αὑτοῦ, ἵνα προβιβάζῃ ὅν τινα θέλῃ, ἵνα ἀποπέμπῃ ὅντινα θέλῃ. Μήπως ὑποθέτῃ τις, ὅτι ὁ στρατὸς τῆς Πατρίδος δύναται νὰ γίνῃ ὄργανον τινὸς, ὑπηρέτης τῆς πολιτικῆς, καὶ πρέπει νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰ θελήματα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀντιποιοῦνται τοιαύτην δεσποτικὴν καὶ αὐθαίρετον ἐξουσίαν ἐπ’ αὐτοῦ; Μεταβαίνω εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ σανοῦ. Ὁ σανός, ὁ παραχθεὶς ἐκ τῶν ἰδιοκτήτων ἀγρῶν τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν περιφέρειαν Ῥούφ, πιθανὸν νὰ ἀποτελῆται μόνον, κατὰ τὴν ἐσοδείαν τοῦ 1886, ἐξ 29,600 ὀκάδων (δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸ ἀναιρέσω, ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται νὰ τὸ ἐξαγάγω ἐκ τῆς ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν προσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐξαγάγω· διότι ἡ ἔκθεσις τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου, ἡ συνταχθεῖσα κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1888, ἡ ὑποβληθεῖσα εἰς ἡμᾶς, δὲν βεβαιοῖ, ὅτι ὅλον τὸ προϊόν, τὸ ὁποῖον παρήχθη ἐκ τῶν ἀγρῶν τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς ἐσοδείας τοῦ 1886, ἀποτελεῖται μόνον ἐξ 29,600· ἡ ἔκθεσις αὕτη, συνταχθεῖσα κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1888, ἤτοι μετὰ δύο ἔτη, βεβαιοῖ, ὅτι ὁ σανός, ὁ ὁποῖος εἰσήχθη κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 εἰς τὴν ἀποθήκην ἐκείνην, συνέκειτο ἐξ 29,600, ὀκάδων καὶ ὅτι ἐξ αὐτοῦ κατεβροχθίσθησαν ὑπὸ τῶν μυῶν 1914 ὀκάδες. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις τοῦ 1885, ἐὰν ἐκαλλιέργησε τοὺς ἀγρούς, διὰ νὰ παραγάγῃ σανὸν εἰς χρῆσιν τῶν κτηνῶν τοῦ στρατοῦ, ἔπραξεν ὅ,τι ἐπράττετο πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων ἐπὶ τῶν ἀγρῶν ἐκείνων. Οἱ ἀγροὶ ἐκεῖνοι ἐκαλλιεργοῦντο πάντοτε ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ οἱ σανοί, οἱ παραγόμενοι ἐξ αὐτῶν, διετίθεντο εἰς τροφὴν τῶν κτηνῶν. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1885 δὲν ἐκαινοτόμησεν, ὅπως ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι ἐκ τῆς καινοτομίας ταύτης ἐπῆλθε ζημία. Ἀλλ’ ἐὰν παρήχθησαν μόνον 29,600 ὀκάδες, αὐτὸ δὲν βεβαιοῦται ἐκ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων. Ἐξ ἐναντίας, ἐάν τις διαιρέσῃ τὰ 200 στρέμματα μὲ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις, τῶν 29,600 ὀκάδων, θέλει ἐξαγάγει, ὅτι ἕκαστον στρέμμα παρήγαγεν 148 ὀκάδες σανοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπίθανον, διότι, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ ποιότης τῶν γαιῶν, οὐδαμοῦ παράγεται τόσον ὀλίγον ποσὸν καθ’ ἕκαστον στρέμμα, πλὴν ἐὰν ὑπῆρχε κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἀφορία, ἢ εἰδικός τις λόγος, ὁ ὁποῖος παρεκώλυσε τὴν παραγωγήν. Ἀλλὰ τότε, πῶς ἐπικαλοῦνται τὸ ποσόν, τὸ παραχθὲν κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο, εἰς δικαιολογίαν τῆς διαχειρίσεώς των κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος; ὁ εἰδικὸς λόγος, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε κατὰ τὸ 1886, ὑπῆρχε καὶ κατὰ τὸ 1887; καὶ ἐὰν παρήχθη κατὰ τὸ 1886 148 ὀκάδες σανοῦ κατὰ στρέμμα, ἤθελε παραχθῆ τοσοῦτον καὶ κατὰ τὸ 1887;

§79ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ φέρῃ ἐπίσημον βεβαίωσιν, ἐὰν κατὰ τὸ 1886 μόνον εἰς τὴν ἀποθήκην, περὶ ἧς ἐγένετο λόγος...

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχω ἐδῶ ἔγγραφον, βεβαιοῦν τοῦτο.

§81ΛΕΒΙΔΗΣ. ... ἐὰν μόνον εἰς τὴν ἀποθήκην αὐτὴν ὑπῆρχεν ἀποθηκευμένος σανός. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ φέρῃ σημείωσιν καὶ τὸν φάκελλον τῆς ὅλης δαπάνης διὰ τὴν καλλιέργειαν καὶ τὴν σπορὰν τοῦ σανοῦ τοῦ κτήματος Ῥούφ, καὶ τῶν περὶ τὸ κτῆμα αὐτὸ τεμαχίων ἀγρῶν, διότι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα τεμάχια τοῦ Δημοσίου. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ φέρῃ, πόσον ἐδαπάνησε τὸ Δημόσιον διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ σπόρου, ἢ ἐὰν εἶχε τὸν σπόρον, πόσον οὗτος ἐτιμᾶτο. Δεύτερον, τί ἐδαπανήθη πρὸς σπορὰν καὶ ἐργατικά. Τρίτον, τί ἐδαπανήθη διὰ τὴν λίπανσιν τῶν ἀγρῶν καὶ πᾶσαν τὴν δαπάνην, τὴν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης γενομένην. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ φέρῃ τὸ ἀντίγραφον τοῦ συμβολαίου, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐνοικιάσθησαν οἱ ἀγροὶ οὗτοι πρὸς τὸν Καμπᾶν, νομίζω, ἢ τὸν Ξηροτάγαρον, διότι ἐπιθυμῶ νὰ μάθωμεν....

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐφέτος, πειθόμενοι, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος διαχειριστὴς τῶν κτημάτων ἐκείνων, παρεχωρήσαμεν τὴν καλλιέργειαν αὐτῶν εἰς τὴν Γεωργικὴν Σχολήν. Ἑπομένως δυνάμεθα νὰ προσαγάγωμεν πᾶσαν πληροφορίαν, ἀλλὰ θὰ τὴν ζητήσωμεν ἀπὸ τῆς Γεωργικῆς Σχολῆς, διότι ἐκείνη διαχειρίζεται ἤδη τὰ τῶν ἀγρῶν τούτων.

§83Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ζητηθεισῶν πληροφοριῶν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικοβοιωτίας, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ καὶ τὰς ἑξῆς πληροφορίας. Πόσον ποσὸν σανοῦ διετέθη κατὰ τὸ ἀπὸ Μαΐου 1886 μέχρι Μαΐου 1887 διάστημα πρὸς τροφὴν τῶν κτηνῶν τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν; Ἂν δὲν ἐπήρκεσε τὸ κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Οἰκονομικοῦ Συμβουλίου, τὴν κατατεθεῖσαν εἰς τὴν Βουλήν, ποσὸν τῶν 29,0000 ὀκάδων σανοῦ, πόθεν ἡ ὑπηρεσία ἐπορίσθη τὸ ὑπόλοιπον; Ἐπορίσθη ἐκ παραγωγῆς ἀγρῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ Δημόσιον; ποῦ κεῖνται οἱ ἀγροὶ οὗτοι; πόσον δὲ ἐξ ἑκάστου τῶν ἀγρῶν τούτων κατὰ στρέμμα παρήχθη ποσόν; Ἐπορίσθη ἐξ ἀγορᾶς; ἐπὶ πόσῃ τιμῇ κατ’ ὀκάν; κατὰ τίνα τρόπον ἠγοράσθη;

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως θὰ φέρω τὰς πληροφορίας, ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ παραγόμενον ἐκ τῶν στρεμμάτων τούτων, προφανῶς δὲν ἐπήρκεσεν· εἶναι γνωστὸν, ὅτι εἶναι ἐλάχιστον.

§85ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀκρίβειαν.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ φέρωμεν ἀκριβέστατα τὰ πάντα, ἐὰν μάλιστα θελήσητε νὰ σημειώσητε τί ζητεῖτε.

§87ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει νὰ βεβαιώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν ἔφερε τὸ ἀντίγραφον τοῦ Συμβολαιογράφου, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ μετὰ τοῦ Καμπᾶ τελειωτικὴ συμφωνία, ὡς καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας ἔχω ἐνταῦθα.

§89ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ τὰ ἄλλα;

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀμέσως θὰ σᾶς εἴπω τί ἔχω.

§91ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπιθυμῶ καὶ τῶν δύο. Ἐπειδὴ ἔχω τὸν λόγον, ἐπιθυμῶ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διατὶ δὲν ἔφερεν ὅλην ἐκείνην τὴν σειρὰν τῶν ἐγγράφων τῆς Ἐφορίας Σύρου. Εἶναι ἀληθῆ ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἢ δὲν εἶναι ἀληθῆ; Ἐπιθυμῶ νὰ ἀπαντήσητε.

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τοῦ ὑπαλλήλου Σύρου ὁ κ. Βουλευτὴς εἶχεν ὑποβάλει διαφόρους αἰτήσεις, ἀκριβῶς καθωρισμένας· μεταξὺ αὐτῶν ἦτο καὶ ἡ αἴτησις, ὅπως δώσωμεν πληροφορίας περὶ τῶν κατ’ αὐτὸν, ὅτε ἦτο ὑπάλληλος τῆς Δημαρχίας, καὶ προσέτι περὶ τῆς εἰδικῆς ὑπηρεσίας, ἥτις ἦτο ἀνατεθειμένη εἰς αὐτὸν κατὰ τὸν τελευταῖον αὐτοῦ διορισμόν. Ταύτας ἐζητήσαμεν ἐκ Σύρου, καὶ ἐπειδὴ αἱ ἀπαντήσεις εἰς τὰς δύο ταύτας αἰτήσεις δὲν ἐλήφθησαν ἔτι, δὲν ὑπέβαλον τὸν φάκελλον· ὑποθέτω, ὅτι θέλουσι περιέλθει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αἱ πληροφορίαι ἐν καιρῷ, ὅπως δυνηθῶ κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν νὰ ὑποβάλω τὴν ὅλην σειράν. Ἐκ δὲ τῶν ἄλλων ἐγγράφων, τῶν αἰτουμένων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἔχω ἐνταῦθα τὴν διαταγὴν τοῦ Φρουραρχείου περὶ τῆς δημοπρασίας τῶν στρεμμάτων κατὰ τὴν θέσιν Ῥοὺφ καὶ τὰ τῆς κατακυρώσεως τοῦ ἀποτελέσματος τοῦ ἐνεργηθέντος διαγωνισμοῦ διὰ τὴν ἐκποίησιν γράστεως τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας.

§93ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ κατατεθῇ καὶ ἀντίγραφον τοῦ συμβολαίου, δι’ οὗ συνωμολογήθη ἡ διετὴς χορήγησις τῆς προμηθείας τοῦ χόρτου διὰ τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς μεταξὺ ὑμῶν καὶ τοῦ Καμπᾶ.

§94ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὁμιλῶν περὶ τοῦ προβιβασμοῦ, ἔκαμε λόγον περὶ θετικῆς καὶ ἠθικῆς ὑποχρεώσεως τῆς Κυβερνήσεως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς προβιβασμοὺς τῶν ἀποστρατευομένων, εἶπε δὲ, ὅτι θεωρεῖ ἑαυτὸν ἠθικῶς ὑπόχρεον νὰ προβιβάζῃ πάντας ἐκείνους, διὰ τοὺς ὁποίους ὑπάρχουσι κεναὶ θέσεις ἐν τῷ στρατῷ, τὸν παρακαλῶ, νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωσιν ὅλων τῶν ἀξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀπεστρατεύθησαν κατὰ τὰ δύο τελευταῖα ἔτη μὲ τὸν βαθμὸν τὸν ὁποῖον εἶχον, καὶ νὰ βεβαιώσῃ, ἐὰν τῷ ὄντι δὲν ὑπῆρχε θέσις, εἰς τὴν ὁποίαν ἠδύναντο οὗτοι νὰ προβιβασθῶσι κατ’ ἀρχαιότητα, ἢ κατ’ ἐκλογὴν, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν τῷ ὄντι ἡ ἠθικὴ αὕτη ὑποχρέωσις ἐτηρήθη γενικῶς· ἐπιθυμῶ δὲ, νὰ λείψῃ ἡ ἠθικὴ ὑποχρέωσις, καὶ ἐὰν ᾖναι ἀνάγκη καὶ ὀρθὸν νὰ γίνεται τοῦτο, νὰ καταστῇ καὶ ὑποχρέωσις ἀντιθετικὴ, νὰ ἀναγραφῇ δηλ. εἰς νομοθέτημα, διότι δὲν ἐννοῶ αὐτὴν τὴν διάκρισιν μεταξὺ τῶν ὑποχρεώσεων τῶν Ὑπουργῶν εἰς θετικὰς καὶ ἠθικάς· ἐπιθυμῶ νὰ ᾖναι ὅλαι αἱ ὑποχρεώσεις τῶν Ὑπουργῶν θετικαί, διὰ νὰ ᾖναι ὑποχρεωτικαὶ δι’ ὅλους τοὺς Ὑπουργούς.

§95Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς δώσῃ τὴν ἑξῆς πληροφορίαν. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε κληθῇ ἐπιστρατεία καὶ δυνάμει νόμου, εἰσαχθέντος παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ψηφισθέντος πέρυσιν, ἐὰν ὁ ταγματάρχης Ντάης θέλῃ κληθῇ νὰ ὑπηρετήσῃ ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ, καὶ ποία θὰ ᾖναι ἡ θέσις αὐτοῦ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἀπέναντι τῶν συναδέλφων του καὶ ἐκείνων, πρὸ τῶν ὁποίων ἦτο πρὸ τοῦ προβιβασμοῦ.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ θέσις του θὰ ᾖναι ἡ τῶν ἀποστρατευομένων μετ’ ἀνωτέρου βαθμοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς γινώσκει, ὅτι ὑπάρχει νόμος, καθ’ ὃν οἱ ἀποστρατευόμενοι ἐν ὡρισμέναις περιπτώσεσι λαμβάνουσιν ἀνώτερον βαθμόν, καίτοι ἔχουσιν ἄλλους ἀρχαιοτέρους τῶν ὁμοιοβάθμους· ἡ θέσις ἑπομένως τοῦ μοιράρχου Ντάη θὰ ᾖναι ἡ αὐτὴ τῶν ἄλλων, ὅσοι ἀποστρατευόμενοι λαμβάνουσι κατὰ νόμον τὸν ἀνώτερον βαθμὸν, καίτοι δὲν εἶχον σειρὰν προβιβασμοῦ κατ’ ἀρχαιότητα, οὐδ’ ἦσαν προβιβαστέοι κατ’ ἐκλογήν.

§97ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Ἐξήγησα τὰ περὶ ἐπιθεωρήσεως χθὲς, καὶ εἶπον ὅτι, ὅτε ἐγένετο ἐπιθεώρησις, δὲν ὑπῆρχε λόγος, ἵνα ὑποβληθῇ εἰς ἐξέτασιν ὁ μοίραρχος Ντάης, εἴτε διότι τότε ἦτο ὑπομοίραρχος καὶ δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀποκτήσῃ τι διὰ τῆς ἐπιθεωρήσεως, τοῦ προβιβασμοῦ του μὴ δυναμένου νὰ παρακωλυθῇ, εἴτε διότι ὡς ἀντιμοίραρχος δὲν εἶχε συμπεπληρωμένον τὸν χρόνον, τὸν ἀπαιτούμενον εἰς προβιβασμόν· ἑπομένως περὶ αὐτοῦ οὐδεὶς ἐγένετο λόγος ἐν ταῖς ἐκθέσεσι τῶν ἐπιθεωρήσεων· τοὐναντίον ἐν ἐκθέσει τοῦ Γενικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τοῦ στρατοῦ ἀπὸ 9 Μαΐου 1884 ἀναγινώσκω τὰ ἑξῆς: «Πάντες οἱ τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς ἀξιωματικοί, διατελοῦντες εἰς τὰς διαφόρους Ὑπομοιραρχίας ἢ εἰς ἄλλας ἀσχολούμενοι ὑπηρεσίας, δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν δέουσαν ἐξέλεγξιν κατὰ τὴν ἐνεργηθεῖσαν ἐπιθεώρησιν, οὐχ ἧττον ἐκ τῶν ὑποβληθεισῶν ἡμῖν ἐκθέσεων καὶ ἑτέρων ἐπισήμων πληροφοριῶν κρίνομεν, ὅτι τινὲς τούτων δὲν κέκτηνται τὰς ἀπαιτουμένας ἰδιότητας καὶ προσόντα κτλ.» Εἶπον δὲ καὶ χθὲς, ὅτι τὸν πίνακα τῶν ἀξιωματικῶν τούτων, ἐν οἷς δὲν συμπεριλαμβάνεται ὁ τότε ἀντιμοίραρχος Ντάης, εἶχον πρόχειρον, ἀλλὰ δὲν ἐθεώρουν προσῆκον ν’ ἀνακοινώσω τὰ ὀνόματα τῶν ἐν αὐτῷ.

§99ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§100Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ στρατιωτικοῦ ζητήματος. Ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον ἐκ τῆς τακτικῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι ἠπόρησα, ὅτε ἤκουσα αὐτοῦ, ποιοῦντος κατηγορίας ἐντεῦθεν κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ὅταν τοιαῦτα διεπράξατο ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος, κύριε Πρωθυπουργέ, διατὶ ἀμέσως, ὡς ἤλθετε εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου, δὲν ἐφέρετε τὰς κατηγορίας ταύτας, ὅτε αὐτὸς ἦτο παρὼν καὶ ἠδύνατο ν’ ἀπολογηθῇ; Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐκεῖνος ἔχει τὰς πεποιθήσεις του, καὶ τὸ θάῤῥος ν’ ἀναδέχηται τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών του· ἔπρεπε σεῖς νὰ ἔχητε τὸ θάῤῥος τότε νὰ τὸν κατηγορήσητε. Ἀλλὰ τί ἐπράξατε; Ἐπὶ ἔτος μετὰ τὴν ἄνοδον ὑμῶν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἐβλέπετε αὐτὸν Βουλευτὴν ἐνταῦθα, καὶ ὅμως ἐσιωπήσατε, μὴ τολμῶντες, διότι ἐγνωρίζετε, ὁποίας θὰ ἐτυγχάνετε ἀπαντήσεως· τώρα δέ, ἐπωφελούμενοι τῆς ἀπουσίας του, ζητεῖτε νὰ τὸν συκοφαντήσητε. Τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἀξιοπρεπὲς, ἐνῷ δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἄνανδρον.

§101ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. (ἀναβαίνει τὸ βῆμα).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ὁμιλήσητε πολύ;

§103ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ δύο ὥρας.

§104ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ Καινῆς Διαθήκης.

§105ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀκριβῶς, ἐπειδὴ ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνέφερε τὴν Καινὴν Διαθήκην, δὲν δυσκολεύομαι νὰ εἴπω, ὅτι ὁ λόγος μου ἔχει πολλὴν σχέσιν μὲ τὴν Καινὴν Διαθήκην, καὶ ἕνεκα τῆς περιστάσεως καὶ ἕνεκα τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ συνεδριάζει. Εἰσήλθομεν πρὸ δύο ὡρῶν εἰς τὴν νύκτα ἐκείνην, τὴν σοβαρωτάτην διὰ τὴν ἀνθρωπότητα, εἰς τὴν νύκτα, καθ’ ἣν ἐτελέσθη ἓν τῶν μεγίστων μυστηρίων ἐπὶ τῆς γῆς. Ἀκριβῶς δὲ αὐτὴν τὴν στιγμὴν ἐπιβάλλεται ἴσως νὰ εἴπῃ τις ὅσα ἐγὼ προτίθεμαι νὰ εἴπω. Διὰ τοὺς ἀκολουθοῦντας τὴν μελέτην τῶν ἱερῶν γραφῶν καὶ ἐγκύπτοντας εἰς τὴν μελέτην τῶν μεγάλων γεγονότων τῆς θρησκείας, ὧν ἓν τυγχάνει καὶ ἡ Γέννησις τοῦ Χριστοῦ, δι’ αὐτοὺς ἤδη οἱ μάγοι προσεγγίζουσιν εἰς τὸ περίβλεπτον σπήλαιον, ἤδη οἱ ποιμένες συναθροίζονται περὶ αὐτὸ, ἤδη ὁ ἀστὴρ, ὁ ἀγγέλλων τὴν οὐρανόθεν κατάλευσιν τοῦ Θεοῦ καὶ τὴν ἐνανθρώπησιν αὐτοῦ, πρὸς σωτηρίαν τῶν ἀνθρώπων, ἤρχισεν ἐπιτέλλων, καὶ οἱ ἄγγελοι ψάλλουσιν ἐκ τοῦ ὕψους τοῦ οὐρανοῦ τὸ Δόξα ἐν Ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη!...

§106ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐπήγατε εἰς τὴν Βηθλεέμ; (ἱλαρότης).

§107ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, ἀλλὰ σκοπεύω τὸ προσεχὲς θέρος νὰ κάμω τὸ ταξείδιον τῶν Ἁγίων Τόπων. Ἤδη τὸ πᾶν συγκινεῖται, διότι τελεῖται μυστήριον μέγα καὶ φοβερὸν, ἐνανθρώπησις Θεοῦ· ἤδη ὁ Ἡρώδης διέταξε τὴν καταστροφὴν μιᾶς καὶ ἡμισείας μυριάδος βρεφῶν, ἵνα ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐπὶ τῆς γῆς βασιλείαν, ὡς ἐνόμιζεν. Ἀπὸ τῆς νυκτὸς ταύτης τὸ ἀνθρώπινον γένος ἀνακαινίζεται, καὶ ἡ ἡμέρα αὕτη καθιερώθη ὑπὸ τῆς ἡμετέρας θρησκείας ὡς μεγίστη ἑορτὴ πρὸς ἀνάμνησιν καὶ εὐγνωμοσύνην διὰ τὴν σωτηρίαν τοῦ ἀνθρωπίνου γένους· ταύτην δὲ περιέβαλεν ἡ Ἐκκλησία δι’ ἐκτάκτου λαμπρότητος, καὶ οὐδεμία ἀνθρώπινος ψυχὴ εὑρίσκεται μὴ ἀγαλλομένη. Ἐάν τινες ὑμῶν δὲν συγκινοῦνται νῦν, ἂς ἀνατρέξωσιν εἰς τοὺς νεανικούς, εἰς τοὺς παιδικοὺς χρόνους των, καὶ θὰ εὕρωσι τὴν ἀνάμνησιν παλμῶν γλυκυτάτων διὰ τὴν ἡμέραν ταύτην. Ὅσον καὶ ἂν κατεπλακώθησαν τὰ αἰσθήματα ὑπὸ τὸ βάρος τῶν μεριμνῶν τοῦ βίου καὶ τῶν ἀσχολιῶν, θὰ σώζηται μικρόν τι μέρος. Καὶ ἂν ἡ ἡμετέρα θρησκεία δὲν εἶχεν ἀναβιβάσει εἰς τοιοῦτον ὕψος τὴν ἡμέραν ταύτην, ἀναβλέψατε νὰ ἴδητε τί γίνεται εἰς ἄλλα Ἔθνη. Ἀλλὰ, προκειμένου περὶ τῆς ἡμέρας ταύτης, δὲν ἐπιτρέπεται, οἱ ὀρθόδοξοι ἡμεῖς, ν’ ἀντλήσωμεν παραδείγματα, κατὰ τίνα τρόπον πρέπει νὰ σεβασθῶμεν τὰ ἱερὰ ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι μὲν χριστιανοί, ἀλλὰ δὲν ἔχουσι τὸν τίτλον ὀρθόδοξοι...

§108ΤΖΑΝΕΣ. Ἐδῶ ἔχομεν καὶ συναδέλφους καθολικούς.

§109ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλῶ γενικῶς, ὅ,τι δὲ λέγω, εἶναι ὑπὲρ τῶν διαμαρτυρομένων συναδέλφων ἡμῶν.

§110ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κάμνετε ἐπερώτησιν;

§111ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι! Κάμνω διδασκαλίαν. Ἐν τούτοις ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ὀφείλομεν νὰ ὦμεν τὸ παράδειγμα τῆς τηρήσεως παντὸς νόμου, παραβαίνομεν τοὺς θρησκευτικοὺς καὶ τοὺς κοινωνικοὺς θεσμούς, ἄνευ λόγου, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην. Ἡ Κυβέρνησις, εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὴν ἑσπέραν ταύτην εἰς οὐδὲν ἀποτέλεσμα θέλει καταλήξει νομοθετικῆς ἐργασίας. Ἡ ἡμερησία διάταξις ἀναγράφει σήμερον 58 ἀντικείμενα πρὸς συζήτησιν. Εἶναι δυνατὸν ἐπὶ 58 νομοσχεδίων νὰ συζητήσωμεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐν διαστήματι ὀλίγων ὡρῶν; Καὶ ἂν ἀρχίσωμεν ἀπὸ τοῦ πρώτου, τῆς πιστώσεως τῶν 335,110, δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα, ἕνεκα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θὰ λεχθῶσι καὶ θ’ ἀναπτυχθῶσι, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ὀφείλει ν’ ἀπαντήσῃ, ἵνα λάβῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις λέγει, ὅτι πιέζομεν τὴν Βουλὴν καὶ παρελκύομεν τὰς συνεδριάσεις. Εἶχε μάλιστα τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, νὰ κλείσῃ ἐπί τινας ἡμέρας τὸ Βουλευτήριον, ἵνα ἡσυχάσωσιν οἱ ἐντεῦθεν ἐξερχόμενοι ἦχοι, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι πρὸς τὸ συμφέρον της, ἀφ’ ὅτου ἔπαυσε νὰ γίνεται λόγος περὶ τοῦ Σπάρταλη, ἢ τουλάχιστον, ἵνα μὴ παρέρχηται ὁ χρόνος ἐν ἀπραξίᾳ, ὡς νομίζει, ἔπρεπε νὰ φέρῃ θέμα τι, σχετικὸν πρὸς τὰς ἡμέρας ταύτας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἶχεν ἤδη, ὡς εἶπεν, ἑτοιμάσει τὰ νομοσχέδια, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν κλῆρον, εἰς τὴν παιδείαν καὶ εἰς τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ θὰ ἤμεθα κἄπως δικαιολογημένοι, ἂν συνεζητοῦμεν ἐπ’ αὐτῶν· ἀλλ’ ἡμεῖς σπαταλῶμεν....

§112ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σπαρταλῶμεν.

§113ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σπαταλῶμεν τὰς ὥρας εἰς ὅ,τι πρὸ ὀλίγου εἶπον, καὶ πλὴν τῆς ἐπισήμου παραβάσεως, ἣν διαπράττομεν, γινόμεθα πρόξενοι καὶ ζημίας εἰς τὸ προσωπικὸν τῆς Βουλῆς, καὶ εἰς τὴν φρουρὰν, ἣν καλοῦμεν ἐνταῦθα, καὶ εἰς τὸν λαὸν, ὁ ὁποῖος ἔρχεται νὰ μᾶς ἀκούῃ, διότι τοῦτο χαρακτηρίζει λαὸν ἐλεύθερον....

§114ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἀλλὰ δὲν σᾶς χειροκροτεῖ.

§115ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προκαλῶ χειροκροτήματα. Θὰ ἦμαι μόνον εὐτυχὴς, ἂν ἐπισπάσω τὴν προσοχήν του εἰς ὅ,τι θὰ εἴπω. Λυποῦμαι ὅμως, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας δὲν ἐπαρουσίασε τὰ νομοσχέδιά του, δὲν γνωρίζω δὲ, καὶ ἂν ἔκαμεν ἐργασίαν τινὰ ἐπὶ τούτων. Ἐν τούτοις, ὅπως δήποτε, συνιστῶ αὐτῷ νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαιοτάτην μέριμναν τὸ ζήτημα τῆς θρησκευτικῆς ἀγωγῆς τοῦ λαοῦ, καὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ κατωτέρου κλήρου. Ἐπὶ τούτου ἐξεφράσθησαν μέχρι τοῦδε διάφοροι θεωρίαι καὶ γνῶμαι. Οἱ μὲν προτείνουσι τὴν ἵδρυσιν Ταμείου, ἔχοντος διαφόρους πόρους, ἄλλοι θέλουσι τοὺς πόρους τούτους νὰ λάβωσιν ἐκ τῆς διαθέσεως τῶν κτημάτων τῶν Μονῶν, καὶ ἄλλοι ἄλλως. Ἡ σύστασις Ἱερατικῶν Σχολείων εἶναι ἀπαραίτητος, ὅπως ἐκπαιδεύωνται οἱ ἱερεῖς. Σήμερον, κατὰ τοὺς ὑπάρχοντας νόμους, ἵνα τις ἱερωθῇ, ἀρκεῖ, διὰ μὲν τὰ χωρία, νὰ προσαγάγῃ ἀπολυτήριον Σχολείου, διὰ δὲ τὰς κώμας καὶ πόλεις ἀπολυτήριον Σχολαρχείου. Ἀλλὰ τὰ ἀπολυτήρια λαμβάνονται, ὡς γνωρίζετε, κατὰ τὸν εὐκολώτερον τρόπον· ἀρκεῖ μικρά τις παράκλησις, μικρά τις μεσολάβησις παρὰ τῷ Δημοδιδασκάλῳ τῆς πρωτευούσης, μικρά τις δωρεὰ, ἵνα ἐπιτευχθῇ. Ὁ δὲ ἱερεὺς ἐκεῖνος δὲν γνωρίζει οὔτε ν’ ἀναγινώσκῃ τὸ ἀπολυτήριον, οὔτε νὰ τὸ ἐννοήσῃ. Οὕτω δὲ ὁ ἡμέτερος κλῆρος καθυστερεῖ παντὸς ἄλλου, διότι ἱερεῖς γίνονται ἄνθρωποι, οἵτινες δὲν ἠδυνήθησαν νὰ εὕρωσιν ἀλλοῦ πόρον βίου, ἐν οὐδενὶ ἑτέρῳ ἐπαγγέλματι......

§116ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀκούομεν τὸν ἀγορεύοντα. Ἐπιβάλλετε ἡσυχίαν. (Ἐγείρονται πολλοὶ Βουλευταὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς πρὸς ἀναχώρησιν.)

§117ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§118ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία. (Θόρυβος)

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Κοκκέβης). Τὴν Δευτέραν ἔχομεν συνεδρίασιν.

§120ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ ὁμιλῆτε· δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Πρέπει νὰ κάμητε προσκλήσεις.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔλυσα τὴν συνεδρίασιν.

§122ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Θόρυβος καὶ λογομαχίαι).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.