1888.12.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34

Τῆς 10 Δεκεμβρίου 1888.

(Σάββατον).

Ὥρα 3 μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Κοκκέβη).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: 1) Περὶ κατατάξεως ἐθελοντῶν θερμαστῶν. 2) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ ΑΡϞϚʹ νόμου περὶ διευθύνσεως τοῦ Βασιλικοῦ Ναυστάθμου καὶ ὁρισμοῦ τοῦ προσωπικοῦ αὐτοῦ. 3) Περὶ βαθμολογίας καὶ προσόντων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ φαρμακευτικοῦ κλάδου τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ. 4) Περὶ μὴ ὑπαγωγῆς τῶν ὑπαρχόντων λογιστῶν εἰς τὴν διάταξιν τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 7 τοῦ νόμου ᾼΡΞΒʹ. 5) Περὶ συστάσεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν γραφείου τῶν πληρωμάτων τοῦ στόλου. 6) Περὶ ὀργανισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ὑποβρυχίου ἀμύνης. 7) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ᾼΡΟΗʹ νόμου περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου. 8) Περὶ βαθμολογίας καὶ προσόντων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ἰατρικοῦ κλάδου τοῦ Βασιλικοῦ ναυτικοῦ. 9) Περὶ ὁρισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πλοιάρχων, τῶν ἀντιπλοιάρχων, τῶν ὑποναυπηγῶν καὶ τῶν μηχανικῶν πρώτης τάξεως.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 126–134).

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια. 1) Περὶ δημοτικῶν προσόδων, δανείων καὶ βαρῶν. 2) Περὶ συστάσεως διοικητικῆς ἀστυνομίας ἐν τοῖς δήμοις. 3) Περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Θεσσαλίᾳ. 4) Περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζῴων διὰ τὸ ἔτος 1889. 5) Περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ διὰ τὸ ἔτος 1889.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 135–139). Ὁ Ἀναστάσιος Βέῤῥοιος ἐκ Πύλου, ὑποβάλλει ἀναφορὰν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀναφέρει, ὅτι εἶναι 81 ἐτῶν, ὅτι ὑπηρετήσας τὴν πατρίδα κατὰ τὸν ἀγῶνα τοῦ 1821–1830, καὶ κατόπιν ἐπὶ 19 ἔτη ὡς πολιτικὸς ὑπάλληλος, λαμβάνει ἐλαχίστην σύνταξιν. Παρακαλεῖ δὲ τὴν Βουλὴν, ὅπως φροντίσῃ περὶ αὐξήσεως τῆς συντάξεώς του. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν ἀναφορὰν ταύτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§5ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δικαίως ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐκτενεστέρας, ἢ ὡς συνήθως γίνεται, εἰσηγήσεως τὴν ἀναφορὰν ταύτην, διότι αὕτη ἀφιεροῦται κυρίως εἰς τὴν εὐμένειαν αὐτοῦ, καθόσον περατοῦται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλοῦμεν δὲ τὸν φίλον μας κ. Εὐστάθιον Α. Κοκκέβην, νὰ παραδώσῃ τὴν παροῦσάν μας εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ μεθ’ ὅλων τῶν κυρίων Βουλευτῶν φροντίσουν περὶ τῆς συντάξεώς μας». Ὁ ἀναφερόμενος ἔχει τὴν καλὴν τύχην, ὥστε ὁ κ. Κοκκέβης νὰ μὴ παραδώσῃ τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸν Πρόεδρον, ἀλλὰ νὰ ἦναι ὁ ἴδιος σήμερον Πρόεδρος. Ἐγὼ ἤθελον προτείνει νὰ τυπωθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη καὶ νὰ διανεμηθῇ εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, καὶ ἔπειτα νὰ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή.

§6ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἠμποροῦμεν νὰ κάμωμεν τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ συστήσωμεν τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§8Α. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μοὶ γράφουσιν ἐκ Γυθείου πολλοὶ ἀξιότιμοι συμπολῖταί μου, ὅτι ἡ ἀπόλυσις τοῦ καθηγητοῦ τοῦ ἐκεῖ Γυμνασίου κ. Σκαφιδιώτου ἐλύπησε πολὺ τὸν τόπον, διότι πάντες οὗτοι φρονοῦσιν, ὅτι διὰ τῆς ἀπολύσεως αὐτοῦ ἀδικοῦνται μεγάλως τὰ τέκνα αὐτῶν. Ὁ καθηγητὴς ἐκεῖνος ἐν τῷ τόπῳ ἀπολαύει μεγάλης ὑπολήψεως, διότι διακρίνεται ἐπὶ φιλοπονίᾳ καὶ γενικῶς θεωρεῖται ἐντελῶς ἀφωσιωμένος εἰς τὸ καθῆκόν του. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἔπραξε πρὸς τὴν πόλιν Γυθείου.

§9ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Περὶ τὰ μέσα τοῦ παρελθόντος μηνὸς Νοεμβρίου ὁ Γυμνασιάρχης Γυθείου ἀνέφερεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι, θεωρῶν ἀναγκαίαν τὴν σύγκλησιν τοῦ συλλόγου, ὅπως συσκεφθῇ περὶ τῆς τιμωρίας μαθητῶν, ἀτακτησάντων ἐκτὸς τοῦ Γυμνασίου, οὓς κατήγγειλεν ἡ ἀστυνομικὴ ἀρχὴ, ἐκάλεσε τὸν σύλλογον πρὸς σύσκεψιν· ἔχων δὲ προηγουμένας ἀφορμὰς περὶ τῆς ἀπειθείας τοῦ καθηγητοῦ Σκαφιδιώτου, ἐκάλεσε τοῦτον ἐγγράφως, ἀλλ’ ὁ κύριος καθηγητὴς, ἀντὶ νὰ ὑπακούσῃ εἰς τὴν πρόσκλησιν τοῦ Γυμνασιάρχου, ὡς οὗτος ἀναφέρει ἐν τῇ ἐκθέσει του, ἀπήντησε πρὸς αὐτὸν μετὰ παραδειγματικῆς ἀπειθείας καὶ αὐθαδείας, ἐζήτησε δὲ ὁ Γυμνασιάρχης διὰ τοῦτο τὴν τιμωρίαν του. Τὸ Ὑπουργεῖον, ἐπιθυμοῦν, ἵνα συγκρατήσῃ ἐν πειθαρχίᾳ τὸν σύλλογον ἐκεῖνον, ὅπως καὶ πάντας τοὺς ἄλλους, μὴ ἔχον δὲ ἄλλην πειθαρχικὴν ἐξουσίαν, ἠναγκάσθη νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ εἰρημένου καθηγητοῦ.

§10ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρᾶξις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ ἀπολύσεως τοῦ κ. Σκαφιδιώτου εἶναι πρᾶξις ὁμολογουμένως ἀναγομένη εἰς τὸν κύκλον τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας καὶ ἔπραξεν ἴσως ὅ,τι ὤφειλε νὰ πράξῃ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ φίλος μου κ. Ἀρ. Πετροπουλάκης ἐν τούτοις πολὺ καλῶς ἐσκέφθη νὰ εἰσαγάγῃ τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι πρόκειται περὶ παραπόνων μιᾶς ὁλοκλήρου πόλεως, ἡ ὁποία ἐσχημάτισε πεποίθησιν, ὅτι ὁ καθηγητὴς ἐκεῖνος εἶναι ἐκ τῶν φιλοπονωτέρων καὶ καταλληλοτέρων. Ἔχουσι δὲ τὸ δικαίωμα οἱ κάτοικοι Γυθείου νὰ ἀπευθύνωσι τοιοῦτον παράπονον περισσότερον ἢ οἱ κάτοικοι οἵας δήποτε ἄλλης πόλεως, διότι, ὡς γνωρίζετε, τὸ Γυμνάσιον Γυθείου εἶναι σχεδὸν ἰδιωτικόν, συντηρούμενον διὰ τῶν χρημάτων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Γυθείου. Συνεστήθη κατὰ τὸ 1885, ἐν παρενθέσει δὲ εἰρήσθω, ὑπὸ τοῦ μακαρίτου πατρός μου, ὡρίσθη δὲ ποσὸν 16,000 δρ. ἐτησίως πρὸς συντήρησίν του· πρὸς δὲ, λέγει ὁ νόμος τῆς συστάσεως αὐτοῦ, ἂν αἱ δραχμαὶ αὐταὶ δὲν ἀρκέσωσι, δύναται ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ διαθέσῃ καὶ μεγαλείτερον ποσὸν πρὸς τοῦτο. Οἱ κάτοικοι λοιπὸν Γυθείου δικαιοῦνται νὰ μεριμνῶσι περισσότερον, διότι πρόκειται περὶ Γυμνασίου, τὸ ὁποῖον θεωροῦσιν ὡς ἀνῆκον περισσότερον εἰς αὐτοὺς, οἵτινες συντηροῦσιν αὐτὸ δι’ εἰδικῶς πληρονομένων φόρων. Ἐὰν τὰ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λεχθέντα ὦσιν ἀκριβῆ, τότε δὲν δικαιοῦμαι ν’ ἀμφιβάλλω, δὲν ἔχομεν τίποτε νὰ παρατηρήσωμεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου καὶ ἐγώ. Συνιστῶμεν ὅμως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ἰδιαιτέραν πρόνοιαν περὶ ἐπαρκοῦς ἀναπληρώσεως τοῦ ἀπολυθέντος καθηγητοῦ.

§11ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἀνεπληρώθη ἤδη.

§12ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνεπληρώθη δὲ διὰ προσώπου λίαν καταλλήλου καὶ ἱκανοῦ, ὡς γνωρίζω καὶ ἐγώ.

§13ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο εἶναι λίαν εὐχάριστον καὶ δι’ ἡμᾶς.

§14ΡΙΚΑΚΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ὁμιλήσω περὶ ζητήματος δημοσίου συμφέροντος, καὶ ἕνεκα τούτου ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν καὶ ὑμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ πόλις τῶν Πατρῶν, ὡς γνωρίζετε, Κύριοι, ἀνέκαθεν καὶ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως ἦτο ἡ ἐμπορικὴ πόλις τῆς Πελοποννήσου· τὸ ἐμπόριον ἐκεῖ συνεκεντροῦτο. Ὁ ἀοίδιμος Κυβερνήτης ἰδίως εἰς τὰς Πάτρας ἐπέστησε τὴν προσοχήν του ὡς σημεῖον ἐμπορικὸν, δυνάμενον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀναζωογόνησιν ὁλοκλήρου τῆς Πελοποννήσου. Διὰ τοῦτο ἴδιον μηχανικὸν, τὸν μακαρίτην Βούλγαρην, μετεκαλέσατο, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνέθεσε τὴν σύνταξιν τοῦ σχεδίου Πατρῶν, τοῦ ὁποίου ἐπετήρησεν ὁ ἴδιος τὴν ἐκτέλεσιν, καὶ ἂν ὑπάρχῃ πόλις, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ σχέδιον ἀκριβῶς ἐξετελέσθη καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας, εἶναι ἡ πόλις τῶν Πατρῶν. Ἐπειδὴ ὁ προορισμὸς τῆς πόλεως ἐκείνης εἶναι ἐμπορικὸς, ἐδόθη μεγάλη προσοχὴ ἰδίᾳ εἰς τὸν λιμένα καὶ τὴν παραλίαν. Κατὰ τὸ ἀρχικὸν σχέδιον, ἡ προκυμαία τῶν Πατρῶν, ἢ μᾶλλον ἡ αἱμασιὰ, ἦτο μεγάλης ἐκτάσεως, διότι ὁ ἀοίδιμος Κυβερνήτης ἀνεγνώρισεν, ὅτι ἡ αἱμασιὰ ἐκείνη ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἐλευθέρα διὰ τὸ μέλλον τοῦ λιμένος καὶ τῆς ναυτιλίας. Μετὰ τὴν ἄφιξιν τῆς Βασιλείας ἐθεωρήθη, ὅτι τὸ πλάτος ἦτο λίαν ὑπερβολικὸν, καὶ περιώρισαν αὐτὸ διὰ μιᾶς τελευταίας σειρᾶς οἰκιῶν. Πρό τινων ἐτῶν, ὡς γνωρίζετε, μεγάλαι προσπάθειαι κατεβλήθησαν πρὸς σχηματισμὸν ἀναλόγου κεφαλαίου διὰ τὴν κατασκευὴν λιμένος, ὁ δὲ λιμὴν ἄνευ αἱμασιᾶς εἰς οὐδὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ. Πρὸς τοῦτο, ἀφοῦ ἐσχηματίσθη ἀνάλογον κεφάλαιον, ἀπεφασίσθη ἡ κατασκευὴ τοῦ λιμένος, ἡ δαπάνη τῆς ὁποίας, θὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 7 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Σημειώσατε, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἢ ὁ μηχανικὸς, ὁ ὁποῖος τελευταῖον εἰργάσθη, ὁ κ. Κελενὲκ, ἐκανόνισεν ἀκριβῶς τὸ πλάτος τῆς αἱμασιᾶς, τὸν τρόπον τῆς κατασκευῆς τῶν προκυμαιῶν, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν οἰκοδομηθῆ εἰς τὰς διαφόρους θέσεις· ἐπειδὴ δὲ ἤδη εἶχε κατασκευασθῆ ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας, ἀνεγνώριζε δὲ τὴν ἀνάγκην νὰ συγκοινωνῇ ὁ σταθμὸς τοῦ σιδηροδρόμου μὲ τὸν λιμένα, ὥρισεν ἐν τῷ διαγράμματι καὶ τὴν προκυμαίαν, ἡ ὁποία θὰ κατασκευασθῇ μετὰ τὸ τέλος τῆς ἐργασίας διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ σιδηροδρόμου. Ὁ σιδηρόδρομος, ὡς γνωρίζετε, παραχωρεῖται διὰ νόμου· δὲν ἔχει δὲ δικαίωμα ἡ Ἑταιρία, διότι ἔχει προστασίαν, ἢ διότι κατορθώνει νὰ ἔχῃ εἰς τὴν διοίκησίν της πρόσωπα, ἀνήκοντα εἰς τὸ ἓν καὶ τὸ ἕτερον κόμμα, νὰ καταστρέφῃ τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου ἀποφασίζεται διὰ νόμου, ἀλλ’ ὁ νόμος στηρίζεται εἰς συγγραφὴν, ἡ ὁποία προηγουμένως συνετάχθη, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἐνέκρινε τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου, ὥστε οὐδεὶς δύναται νὰ μεταβάλῃ τὰ σημεῖα, ἐντὸς τῶν ὁποίων περιωρίσθη ἡ γραμμὴ τοῦ σιδηροδρόμου. Ἡ συγγραφὴ λοιπὸν, ἡ ὁποία ἐγένετο διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας, ὥρισε τὸ σημεῖον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον θὰ ἀναχωρῇ ἐξ Ἀθηνῶν, καὶ τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον θὰ καταλήγῃ ἐν Πάτραις, καὶ ὡρίσθη τὸ μέρος τοῦ σταθμοῦ, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπλήρωσε τὸ δημόσιον 200,000 δραχ. δι’ ἀποζημίωσιν παραλιακῶν οἰκοπέδων, κατεσκευάσθη σταθμὸς, ἤρξατο ἡ λειτουργία τῆς γραμμῆς, ἀλλ’ αἴφνης, ἐπὶ τῇ προφάσει, ὅτι θέλουσι νὰ διευκολύνωσι τὴν ἐπιβίβασιν τῶν ἐπιβατῶν, προεχώρησαν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον πρὸς τὴν πόλιν, καὶ οὕτως ἔφθασαν μέχρι τῆς παραλίου πλατείας, ἣν ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ εἶχε προετοιμάσει διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ λιμένος, καὶ ἡ ὁποία σήμερον ὑπηρετεῖ τὸν σιδηρόδρομον. Ἐκεῖ ἔγειναν τὰ συμπλέγματα, ἐκεῖ προετοιμάζεται ἡ κατασκευὴ σταθμοῦ, κεῖται δὲ ἡ πλατεῖα αὕτη ὑπὸ τὴν οἰκίαν Πετσάλη, δηλαδὴ πλησίον τοῦ ξενοδοχείου τῆς Ἀγγλίας. Ἐγένοντο παραστάσεις, οἱ δὲ μηχανικοὶ εὗρον, ὅτι προσωρινῶς ἡ προέκτασις αὕτη δὲν βλάπτει. Ἀλλὰ δὲν ηὐχαριστήθησαν ἕως ἐδῶ· ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἀπὸ Πατρῶν εἰς Πύργον, προσδιώρισαν τὸν σταθμὸν εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον τῆς πόλεως, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ Δημόσιον ἐπλήρωσε πλέον τῶν ἑκατὸ χιλιάδων δραχμῶν, ἤδη δὲ αὐθαιρέτως ἐπεχείρησαν νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν πόλιν, ἐκτείνοντες τὴν γραμμήν του καὶ καταλαμβάνοντες τὴν ὁδὸν τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου. Ἐρωτῶ, δυνάμει τίνος νόμου, δυνάμει τίνος δικαιώματος, εἴτε ἰδιώτης, εἴτε Ἑταιρία, δύνανται νὰ καταλαμβάνωσι δημόσια μέρη, νὰ γίνωνται κύριοι καὶ κάτοχοι τῶν δημοσίων ὁδῶν, χωρὶς νὰ ἐμποδίζωνται παρὰ τῶν ἁρμοδίων; Ἡ ἐξέγερσις τῆς πόλεως εἶναι γενική.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔχομεν κἀμμίαν εἴδησιν.

§16ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀξιότιμοι ἔμποροι μοὶ γράφουσι διαμαρτυρόμενοι....

§17ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Πρέπει νὰ γίνῃ αὐτό.

§18ΡΙΚΑΚΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ, σεῖς ἀπὸ τὴν Γορτυνίαν τί ἔχετε νὰ κάμητε μὲ τὰς Πάτρας; Ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ πολιτικῆς. Τὸ πρῶτον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηριζόμεθα, εἶναι, ὅτι δὲν ὑπάρχει δικαίωμα καὶ ὅτι δὲν δύνανται νὰ μεταβάλλωνται οἱ νόμοι διοικητικῶς καὶ αὐθαιρέτως· τὸ δεύτερον εἶναι, ὅτι ἡ πόλις καταστρέφεται, ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ φροντίσῃ νὰ διαλυθῇ ἡ σύμβασις μετὰ τοῦ ἐργολάβου τοῦ λιμένος, διότι ὁ λιμὴν δὲν χρησιμεύει πλέον. Ὅταν τὸ κυριώτερον μέρος τῆς πόλεως, ὅπου συγκεντροῦται καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ἡ ἐμπορικὴ κίνησις, καταληφθῇ ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου, τότε εἶναι περιττὸν νὰ δαπανᾷ ὁ τόπος περὶ τοῦ λιμένος, ὁ ὁποῖος ἀπὸ σήμερον δύναται νὰ θεωρηθῇ κατεστραμμένος, ἐὰν δὲν ἐπανορθωθῶσι τὰ γενόμενα. Πρόκειται περὶ συγκοινωνίας, ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ διευκολύνωμεν τὴν συγκοινωνίαν διὰ ξηρᾶς, καταστρέφοντες τὴν διὰ θαλάσσης. Αἱ Πάτραι ἔχουσι πολὺ μεγαλείτερον προορισμὸν καὶ δὲν εἶναι πόλις, διὰ τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἀδιαφορήσωμεν καὶ νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ καταστραφῇ τὸ κυριώτερον μέρος αὐτῆς. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ γνῶσιν τῶν γιγνομένων, ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω αὐτὴν νὰ διατάξῃ τηλεγραφικῶς νὰ σταματήσωσι τὸ νέον ἔργον, διότι θὰ συμβῶσι δυσάρεστα, καὶ συγχρόνως νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, καὶ θέλει πεισθῆ, ὅτι ἄνευ νόμου εἰδικοῦ δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Ἑταιρία νὰ καταστρέφῃ κοινοτικὰς ἢ ἰδιωτικὰς περιουσίας, ὅπως σήμερον συμβαίνει ἐν τῇ πόλει τῶν Πατρῶν.

§19ΦΩΤΗΛΑΣ. Τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἔντιμος συνάδελφος κ. Ῥικάκης, συνδέεται πρὸς μέγιστα συμφέροντα τῆς πόλεως Πατρῶν καὶ ἰδίᾳ τοῦ ἐμπορίου αὐτῆς. Παρακαλῶ δὲ καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ συντόνως πρόνοιαν, πρὸς πρόληψιν μεγάλων ζημιῶν ἐκ τῆς προεκτάσεως τῆς αὐτόθι σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, καὶ πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς δικαίως ἐξεγερθείσης κοινωνίας τῶν Πατρῶν.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τῶν σταθμῶν αὐτοῦ κανονίζονται ὑπὸ νόμου, παρέχοντος καὶ εἰς τὴν διοίκησιν δικαιώματα κανονισμοῦ λεπτομερειῶν. Μεταξὺ τῶν λεπτομερῶν, ἐν πολλοῖς, εἶναι καὶ τὰ τοῦ σταθμοῦ. Ἡ Κυβέρνησις, ἐκτελοῦσα τὰ τοῦ νόμου, δύναται νὰ κληθῇ νὰ κανονίσῃ τὰ τοῦ σταθμοῦ, εἴτε προσωρινῶς, εἴτε καὶ διαρκῶς· ἐὰν δὲ ὑπερβῇ τὰ δικαιώματα αὐτῆς ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ταύτῃ, βεβαίως ὀφείλει λόγον ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ αὐθαιρέτῳ ἐνεργείᾳ. Τοιαύτην αὐθαίρετον ἐνέργειαν δὲν νομίζω, ὅτι ἠθέλησε νὰ καταγγείλῃ ὁ κ. Βουλευτὴς, μᾶλλον ὡμίλησε περὶ αὐθαιρέτου ἐνεργείας τῶν διευθυντῶν τοῦ σιδηροδρόμου. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, τοὐλάχιστον ἐπὶ μακρόν. Ἡμεῖς αὐτοὶ δὲν ἔχομεν εἴδησιν περὶ αὐθαιρέτου ἐνεργείας, εὐθὺς ὅμως, ὡς πληροφορηθῶμεν περὶ τούτου, ἔχομεν καθῆκον νὰ παρεμβῶμεν καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν νὰ γενῇ, εἰμὴ ὅ,τι ὁ νόμος κανονίζει. Ὡς πρὸς τὴν γραμμὴν τὴν ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας, ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὸν σταθμὸν, εἰς ὃν καταλήγει ἡ γραμμὴ ἐν Πάτραις, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, ἀφοῦ ὁ σταθμὸς ὡρίσθη ἐκτὸς τῆς πόλεως, σχεδὸν κατὰ τὴν εἴσοδον, ἐν τῇ διευθύνσει ταύτῃ, κατόπιν προσωρινῶς ἐδόθη ἄδεια, ἵνα προεκταθῇ ἡ γραμμή. Ὡς πρὸς τοῦτο δὲ ἡ γνώμη ἡμῶν, ἐκτελούντων καθῆκον ἐκ τοῦ νόμου ἐν τῷ προσδιορισμῷ τοῦ σταθμοῦ,—διότι ὁ νόμος ἀφίνει τὰ τοῦ προσδιορισμοῦ εἰς τὰ διαγράμματα, τὰ ἐγκριθησόμενα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν,—ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ταύτῃ ἡ γνώμη ἡμῶν εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ συνδυασθῶσιν, ὅσον τὸ δυνατὸν, ὅλα τὰ συμφέροντα, ἰδίως δὲ νὰ μὴ παραβλαφθῶσι κεκτημένα δικαιώματα. Θεωροῦμεν, ὅτι θὰ ἦτο λίαν συμφέρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας παρέστησε ὡς ἐπιβλαβὲς, τὸ νὰ εἰσέρχηται ὁ σιδηρόδρομος ἐντὸς τῆς πόλεως καὶ νὰ φθάνῃ εἰς τὸ κέντρον τῆς πόλεως, εἰ δυνατόν. Πανταχοῦ ἐζητήθη νὰ ὑπάρχῃ σιδηρόδρομος κεντρικὸς, ἀπὸ τοῦ ὁποίου αἱ διάφοροι γραμμαὶ ν’ ἀκτινοβολῶσιν εἰς τὰς διαφόρους διευθύνσεις, καὶ ὅπου νὰ γίνεται ἡ ἕνωσις αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι τὸ μέγα τοῦτο καλὸν, τὸ ὁποῖον συντελεῖ ὑπὲρ πᾶν ἄλλο εἰς τὰ τῆς συγκοινωνίας, πρέπει ν’ ἀποκτᾶται, διατηρουμένων ἀλωβήτων τῶν δικαιωμάτων παντός. Ἑπομένως πρέπει, πρὶν ἢ ἐπιτρέψωμεν τοιαύτην τινὰ ἐνέργειαν, νὰ φροντίσωμεν, ὅπως μὴ παραβιασθῶσιν ἐκ τούτου τὰ δικαιώματα τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ λιμένος ἐν γένει, ὅπως μὴ παραβιασθῶσι τὰ συμφέροντα τῆς ἐμπορίας, τῆς φορτώσεως ἰδίᾳ τῆς σταφίδος, ὅπως μὴ παραβιασθῶσι καὶ αὐτὰ ταῦτα τὰ ἰδιωτικὰ συμφέροντα, τὰ συμφέροντα τῆς ἰδιοκτησίας, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ θεωρῶσιν, ὅτι ἡ διέλευσις σιδηροδρομικῆς γραμμῆς πρὸ τῶν θυρῶν τῶν οἰκιῶν ἐλαττόνει τὴν ἀξίαν αὐτῶν. Πάντα ταῦτα ἔχει τὸ καθῆκον ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἐξετάσῃ, καὶ νὰ προσέξῃ ὅπως μὴ δώσῃ ἄδειαν προεκτάσεως τῆς γραμμῆς, εἰμὴ ὅταν ἀποδειχθῇ, ὅτι ἡ ἄδεια αὕτη, ἡ ὁποία καθ’ ἑαυτὴν ὑπηρετεῖ τὰ τῆς συγκοινωνίας καὶ ἀποτελεῖ μεγάλην ὠφέλειαν ὑπὲρ τῆς πόλεως τῶν Πατρῶν καὶ ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας τῆς ἄλλης χώρας, ὅταν λέγω ἀποδειχθῇ, ὅτι ταῦτα δύνανται νὰ γίνωσιν ἄνευ ζημίας ἄλλων δικαιωμάτων καὶ ἄλλων συμφερόντων· διὰ τοῦτο, ὅταν ἐπὶ παραστάσεων, γενομένων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐθεωρήθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ ἄδεια, ἡ ἄδεια αὕτη πάντοτε ἐδόθη προσωρινῶς, διὰ νὰ δύνηται ν’ ἀνακληθῇ, ἐὰν ἀπεδεικνύετο βραδύτερον, ὅτι ὑπάρχουσι συμφέροντα καὶ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα τυχὸν δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει. Εἶχε γενῆ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν παράστασις, ὅτι πάντες οἱ κάτοικοι τῶν Πατρῶν, καὶ ἰδίως οἱ παρόδιοι, ἤθελον τὴν προέκτασιν τῆς γραμμῆς, τῆς εἰς τὴν ὁδὸν τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου ἀποληγούσης, καὶ ἐδόθη προσωρινῶς ἄδεια προεκτάσεως, ἀλλὰ μόνον ἀφ’ οὗ ἐδόθη ἡ ἄδεια τῆς προεκτάσεως, οἱ ἔχοντες τὰ ἀντίθετα συμφέροντα καὶ δικαιώματα ἐκινήθησαν· ἡ Κυβέρνησις εἶδε τότε, ὅτι τὰ πράγματα δὲν εἶχον, ὅπως παρεστήθησαν ἀρχικῶς, ὅτι εὐθὺς, ὡς ἐγνώσθη, ὅτι πρόκειτο νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ προέκτασις, τὰ δικαιώματα ἐδηλώθησαν καὶ τὰ συμφέροντα ἐπίσης, ὁποῖα πραγματικῶς ἦσαν, ἀνεκλήθη δὲ ἐπὶ τούτοις ἡ δοθεῖσα ἄδεια, πρὶν ἢ πραγματοποιηθῇ. Ἡ ἀρχὴ, ἡ ὁποία διέπει τὰ τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ καθήκοντος, τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς αὐτὴν ὑπὸ τοῦ νόμου, εἶναι, μηδὲν νὰ πράξῃ, τὸ ὁποῖον ἤθελε παραβλάψει τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ λιμένος Πατρῶν, τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τῆς ἐργασίας καὶ τῆς ἰδιοκτησίας. Ἐφ’ ὅσον ὅμως εἶναι δυνατὸν νὰ συνδυάσῃ τὰ συμφέροντα ταῦτα πρὸς τὸ συμφέρον τῆς συγκοινωνίας, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ, εἰ δυνατὸν, τὴν εἰς τὸ αὐτὸ σύμπτωσιν τῶν σταθμῶν τῆς τε γραμμῆς Πύργου καὶ ἑπομένως Πύλου καὶ μεσημβρινῆς Πελοποννήσου, καὶ τῆς γραμμῆς τῆς ἐξ Ἀθηνῶν, ἐὰν τοῦτο δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ, ἡ Κυβέρνησις βεβαίως θὰ συντελέσῃ καὶ εἰς τοιοῦτον συνδυασμόν. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ, ἵνα ταραχθῇ τις σήμερον, διότι περὶ αὐθαιρέτων μὲν ἐνεργειῶν τῆς Ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου δὲν δύναται νὰ πρόκηται, ἢ καὶ ἂν αὕτη προέβη εἰς αὐθαίρετον ἐνέργειαν, εἰσέτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ταύτης γνῶσιν· ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι τηλεγραφικῶς εἰδοποιήθη περὶ τούτου, εὐθὺς, ὡς εἰδοποιηθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις περὶ τούτου, εἴτε τηλεγραφικῶς, εἴτε ἄλλως, θέλει φροντίσει νὰ ἄρῃ τὴν αὐθαιρεσίαν, ὡς πρὸς δὲ τὴν ἐνέργειαν ἥτις θέλει ἐπιδιωχθῇ κανονικῶς, ὡς πρὸς ταύτην ἡ Κυβέρνησις θέλει φροντίσει νὰ μὴ προβῇ εἰς ἐνέργειάν τινα ὁριστικήν, πρὶν ἢ συμβουλευθῇ πάντα, πρὶν ἢ πληροφορηθῇ περὶ τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἀντιθέτων ἐν τῇ πόλει, καὶ οὕτω νὰ κανονίσῃ τὴν ἐργασίαν αὑτῆς, ὥστε νὰ μὴ παραβλαφθῶσι συμφέροντα καὶ δικαιώματα.

§21ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἔχω ἐπιστολὴν ἐκ Πατρῶν, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου ἀνεκαλέσατε τὴν ἄδειαν, ὅτι ἐκεῖ γίνεται ἐργασία διὰ νὰ ὑπάγῃ ὁ σιδηρόδρομος· εἶναι εἰς τὸ μέρος, ὅπου εἶχεν ἀνακληθῆ ἡ ἄδεια, καὶ αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴν ἔχει ὁ κ. Ῥικάκης.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναντιῤῥήτως, ἀφοῦ ἔχετε τοιαύτην ἐπιστολήν, τὸ πρᾶγμα θὰ συνέβη, ἑπομένως θὰ τὸ πληροφορηθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις· μέχρι τοῦδε δὲν ἐλάβομεν γνῶσιν τοῦ πράγματος, ἀλλὰ θὰ ἦναι ἀληθές, ἀφοῦ καὶ ὑμεῖς ἔχετε ὁμοίαν ἐπιστολὴν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε τοιαύτην εἴδησιν...

§23ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Διότι ἡ ὁδὸς αὐτὴ εἶναι ἡ κεντρικωτέρα.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Γνωρίζετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔδωκε τὴν ἄδειαν καὶ τὴν ἀνεκάλεσε κατόπιν τῶν πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐλήφθησαν μετὰ τὴν δοθεῖσαν ἄδειαν, οὐδένα δ’ ἔχει λόγον σήμερον, ἵνα μεταβάλῃ γνώμην, ἀλλ’ εἰσέτι δὲν ἔλαβε τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας κατέχετε ὑμεῖς, εὐθὺς δέ, ὡς λάβῃ τοιαύτας, θέλει φροντίσει νὰ προβῇ εἰς τὴν θεραπείαν τῶν κακῶς ἐχόντων.

§25ΦΩΤΗΛΑΣ. Εὐτύχημα εἶναι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος εἶπεν, ὅτι ἡ ἄδεια, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τὴν διέλευσιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς διὰ τῆς παραλίας, εἶναι προσωρινή, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι κυρία πάντοτε ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν ἄδειαν ταύτην. Κατὰ τὰ σχεδιογράμματα, τὰ ὁποῖα ὑποθέτω, ὅτι θὰ εἶχον ἐγκριθῆ, ὁ σταθμὸς τοῦ σιδηροδρόμου ὁρίζεται εἰς τὴν συνοικίαν τοῦ Ἁγίου Διονυσίου. Ἐν τούτοις ἡ Ἑταιρία ἐγκατέλιπε τὸν σταθμὸν ἐκεῖνον καὶ προχωρεῖ.....

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατόπιν ἀδείας πρὸς αὐτήν.

§27ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀδείας προσωρινῆς· τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὑπαινίσσεται ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ὅτι, εἰ δυνατόν, ἡ προσωρινὴ αὕτη ἄδεια ν’ ἀρθῇ, διότι εἶναι ἡ ἐπιθυμία, ἡ εὐχὴ ὅλων τῶν κατοίκων τῶν Πατρῶν, τὸ συμφέρον ὅλης τῆς πόλεως· δὲν ὑπάρχει ἐναντία γνώμη, καθόσον παρακωλύεται ἡ κίνησις τοῦ ἐμπορίου, ἐμποδίζεται ἡ πόλις ἀπὸ τοῦ ν’ ἀναπνεύσῃ. Θὰ παρακαλέσωμεν λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἄρῃ τὴν ἄδειαν ταύτην, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ, ὥστε καὶ ἡ προέκτασις τῆς γραμμῆς ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Πύργου νὰ γίνῃ διὰ τῆς παραλίας. Ἐὰν ἡ Ἑταιρία θέλῃ, ἂς δαπάνῃ 300 ἢ 400 χιλιάδας δραχμάς, διὰ νὰ ἑνώσῃ τὰς γραμμὰς δι’ ἄλλης ὁδοῦ καὶ ὄχι διὰ τῆς ἑτοίμης ὁδοῦ, τῆς παραλιακῆς, χωρὶς νὰ δαπανήσῃ τίποτε.

§28ΡΙΚΑΚΗΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου, διότι διὰ τῆς πληροφορίας, τὴν ὁποίαν ἔδωκε πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ πρὸς τὴν Βουλήν, ἔδωκε κῦρος εἰς τοὺς λόγους μου, οἱ ὁποῖοι μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐστεροῦντο τοιούτου (ἱλαρότης). Ἔχω λοιπὸν τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ λόγοι μου ἀπὸ τῆς στιγμῆς αὐτῆς πλέον δὲν θέλουσιν ἐκτιμηθῆ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὅπως κατὰ τὴν πρώτην ἀγόρευσίν μου, διότι περιεβλήθησαν μὲ τὸ κῦρος τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ κάμω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὅταν κανονίζῃ δημόσια ἔργα, ὅταν λαμβάνῃ τὸ μέτρον νὰ ὑπηρετηθῇ δημόσιον συμφέρον, ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἡ ἁρμοδία νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ δημόσιον συμφέρον, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς ἰδιωτικὰς ἀξιώσεις, αἵτινες συνήθως συγκρούονται πρὸς ἀλλήλας καὶ πρὸς τὸ δημόσιον συμφέρον· ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἵσταται ἄνω τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων, ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ περὶ μόνου τοῦ δημοσίου συμφέροντος· εἰς αὐτὴν εἶναι ἀνατεθειμένη ἡ φροντὶς, νὰ ἐκτιμήσῃ τὰς περιστάσεις, τὰς ἀνάγκας, καὶ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν περιστάσεων νὰ λάβῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται κοινωφελῆ. Προκειμένου λοιπὸν περὶ τοῦ προορισμοῦ τῆς πόλεως Πατρῶν, ἡ ὁποία ἔχει λιμένα, διὰ τὸν ὁποῖον δαπανῶνται μεγάλα κεφάλαια, τῆς ὁποίας τὸ μέλλον εἶναι γνωστὸν ἀπὸ τοῦδε, εἶναι συγκεχωρημένον νὰ λέγῃ τις, ὅτι ἤκουσα τὸν δεῖνα παρόδιον, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε νὰ διέλθῃ ἐκεῖθεν ἢ ὄχι ἡ γραμμή, καὶ κατὰ τὰς εἰσηγήσεις τῶν παροδίων νὰ ἀποφασίζῃ περὶ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος τῆς πόλεως; Αὕτη εἶναι ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐγένοντο ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο, καὶ δι’ αὐτὸ ἐδόθη ἡ προσωρινὴ ἄδεια καὶ ἔφθασεν ἡ γραμμὴ εἰς τὸ κέντρον τῆς πόλεως, εἰς τὸ κέντρον τῆς παραλιακῆς ὁδοῦ, καταστρέψασα συμφέροντα καὶ κίνησιν ἐμπορικὴν ἐπὶ τοῦ μέρους ἐκείνου, καὶ καταλαβοῦσα τὴν πλατεῖαν, τὴν ὁποίαν ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ δι’ ἰδίας δαπάνης κατεσκεύασε. Νομίζω, ὅτι τὸ μέτρον εἶναι ἐσφαλμένον, καὶ ἐὰν εἰς τὸ μέλλον ἀκολουθήσωμεν τὴν αὐτὴν ἀρχὴν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι καὶ μεγαλείτερα θέλουσι συμβῆ τῶν ὅσων μέχρι τοῦδε ἐγένοντο. Θέλω παρακαλέσει λοιπὸν καὶ ἀναθέσει τὴν φροντίδα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ δημοσίου συμφέροντος, διασώζουσα μεγάλα συμφέροντα τῆς πόλεως τὰ ὁποῖα ἐπαπειλοῦνται διὰ τῆς προεκτάσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρία ἄνευ νόμου καὶ δικαιώματος θέλει ἀποκτήσει καὶ ἑπομένως νὰ φέρῃ ἐγκαίρως τὴν δέουσαν θεραπείαν, πρὶν ἢ ἐπέλθῃ μεγαλειτέρα ζημία καὶ πρὶν ἢ ἐξεγερθῇ περισσότερον τὸ δημόσιον φρόνημα, τὸ ὁποῖον ἤδη εἶναι ἀρκετὰ ἐξεγηγερμένον.

§29ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπερίμενα, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀκούσω τὴν γνώμην καὶ τὰς παρατηρήσεις πάντων τῶν θελόντων νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, πρὸς δὲ καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διὰ νὰ ἐννοήσω, ἐὰν ἦναι ἀνάγκη νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ μίαν λέξιν ἐκ καθήκοντος ἰδιαιτέρου πρὸς τὸν τόπον, περὶ οὗ πρόκειται. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις μοὶ φαίνεται, ὅτι ὡμίλησε μᾶλλον ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ προσωρινοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἐπιφέρω μίαν παρατήρησιν, ὅτι ἴσως δὲν ἐθεώρησε τὴν στιγμὴν κατάλληλον νὰ ἐκφράσῃ ὁλόκληρον καὶ ἀπροκάλυπτον τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα, τὴν ὁποίαν πρὶν κατεῖχε, καὶ ὑφ’ ἣν νῦν κατέχει, ἔχει μορφώσει πλήρη πεποίθησιν περὶ τοῦ ζητήματος, τουτέστιν, ὅτι πρέπει ἡ γραμμὴ ἡ σιδηροδρομικὴ καὶ ὁ σταθμὸς νὰ προσεγγίσωσιν εἰς τὸ κέντρον τῆς πόλεως καὶ νὰ εἰσέλθωσιν εἰς αὐτὴν καὶ ἀπὸ τῆς μιᾶς πλευρᾶς καὶ ἀπὸ τῆς ἑτέρας, δηλονότι ὁ σιδηρόδρομος ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Πατρῶν καὶ ὁ ἀπὸ Ἁγίου Ἀνδρέου εἰς Πύργον πρέπει νὰ προσεγγίσουν εἰς τὴν παραλίαν καὶ νὰ δώσουν τὰς χεῖρας εἰς τὸν ἄλλον σταθμόν; Δὲν πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, περὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐγείρεται σήμερον καὶ τὸ ὁποῖον τηλεγραφικῶς ἔμαθον οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί μου· τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνάγεται εἰς παλαιοτέρους χρόνους, καθ’ οὓς ὄχι μόνον ἐδόθη τοιαύτη ἄδεια, νὰ εἰσέλθωσιν οἱ σταθμοὶ ἀμφοτέρωθεν ἐντὸς τῆς πόλεως, ἀλλὰ καὶ συνετελέσθησαν ἔργα, μεθ’ ὅλας τὰς διαμαρτυρίας τῶν κατοίκων, καὶ ἔργα προσβάλλοντα οὐ μόνον τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως ἐν γένει, τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς ἐλευθέρας συγκοινωνίας, ἀλλὰ καὶ συμφέροντα ἰδιωτικὰ, τουτέστιν ἡ Ἑταιρία εἰσῆλθεν ἐντὸς τῆς πόλεως, παρὰ τὴν προκυμαίαν, ἐκεῖ, ὅπου θέλει νὰ ἱδρύσῃ τὸν νέον σταθμὸν, καὶ κατέλαβεν ἰδιωτικὴν οἰκίαν· ἡ ἐντὸς αὐτῆς κατοικοῦσα οἰκογένεια τοῦ ἰδιοκτήτου ἠναγκάσθη νὰ ἀντιστῇ ἀμυνομένη διὰ τῶν ὅπλων, ἡ δὲ Κυβέρνησις διέταξε νὰ ἐνισχυθῇ ἡ Ἑταιρία, καὶ μετέβησαν ἐκεῖ Νομάρχαι, Φρούραρχοι, Εἰσαγγελεῖς, στρατὸς, διὰ νὰ ἐμποδίσωσι τοὺς ἀμυνομένους ὑπὲρ τῆς ἰδιοκτησίας των, καὶ παρ’ ὀλίγον νὰ συμβῶσι τραγικαὶ σκηναὶ, καὶ μόνον ἐσταμάτησαν πρὸ τοῦ ἀδυνάτου, διότι ἡ οἰκογένεια, ἧς ἠπειλεῖτο ἡ οἰκία, ὠχυρώθη ἐντὸς αὐτῆς μετὰ πολλῶν ἄλλων ἐνόπλων, καὶ ὁ κίνδυνος τῆς ζωῆς τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ὁποῖα μετέβησαν ἐπιτοπίως νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν Ἑταιρίαν ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν προσωρινῶν ἔργων, περὶ ὧν μόλις ἤδη ἐπληροφορήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ μάλιστα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐκ τηλεγραφημάτων, ἦτο μέγας...

§30ΡΙΚΑΚΗΣ. Αὐτὸ τὸ ἐγνωρίζομεν πρὸ πολλοῦ.

§31ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, εἶναι, νὰ μελετήσῃ ὡρίμως τὸ ζήτημα, διότι δὲν πρόκειται περὶ παρωνυχίδος, ἀλλὰ περὶ προσβολῆς δικαιωμάτων ὁλοκλήρου πόλεως, τῆς ὁποίας παραβλάπτονται τὰ ἐμπορικὰ συμφέροντα, διότι διὰ τῆς προσεγγίσεως τῶν σταθμῶν, ἢ ἐκ τοῦ ἑνὸς μέρους, ἢ ἐκ τοῦ ἄλλου, ἢ ἀμφοτέρωθεν, θὰ σχηματισθῇ σιδηρὰ γραμμὴ, φρούριον μεταξὺ πόλεως καὶ παραλίας. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ σιδηροδρομικὴ διάβασις, τετέλεσται πλέον, ἡ πόλις τῶν Πατρῶν μεταβάλλεται ἀπὸ παραλιακῆς εἰς χερσαίαν, φράσσεται ἡ θάλασσα, διότι εἰς τὸ μέρος αὐτὸ τῆς αἱμασιᾶς, τουτέστι τῆς παραλιακῆς ὁδοῦ, γίνεται ὅλη ἡ κίνησις τῆς φορτώσεως καὶ ἐκφορτώσεως τῶν ἐμπορευμάτων, ἡ ὁποία εἶναι συνεχὴς καὶ ἀδιάκοπος. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ μελετήσῃ σπουδαίως τὸ ζήτημα καὶ νὰ λύσῃ ὁριστικῶς τοῦτο, μὴ ἐπιτρέπουσα εἰς τὴν Ἑταιρίαν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν πόλιν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνεχθῇ ἡ πόλις τοιαύτην καταπάτησιν τῶν δικαιωμάτων της.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἔσφαλε, νομίσας, ὅτι ἠθέλησα νὰ περικαλύψω τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν διέγνωσεν ἐν ἐμοί. Ἐγὼ νομίζω μάλιστα, ὅτι τὴν ἰδέαν εἶχον ἐκφράσει λίαν καθαρῶς. Ἐγὼ πράγματι νομίζω, ὅτι μεγάλης ὠφελείας τῇ πόλει Πατρῶν καὶ τῇ χώρᾳ ἐν γένει θὰ ἦναι ἡ ἐπίτευξις τῆς ἑνώσεως τοῦ σιδηροδρόμου....

§33ΦΩΤΗΛΑΣ. Δι’ ἄλλης ὁδοῦ ὅμως.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Φρονῶ, ὅτι τοῦτο θὰ ἦναι λίαν ὠφέλιμον διὰ τὰς Πάτρας, ὅτι θὰ συντελέσῃ, ὅπως αἱ Πάτραι ἀναπτυχθῶσιν, ὡς κέντρον ἐμπορίας, συγκοινωνίας, βιομηχανίας. Ὅπως τοῦτο ἐπιτευχθῇ, πράγματι ἐθεώρησα, ὅτι ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιτρέψῃ πᾶν ὅ,τι ἤθελε συντελέσει πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ ἀπέναντι τῶν ἀντιθέτων δικαιωμάτων, ἀπέναντι τῶν ἀντιθέτων συμφερόντων· διὰ τοῦτο, ὅτε πρόκειτο περὶ προεκτάσεως, ὄχι πλήρους, ὄχι ἀποληγούσης εἰς ἕνωσιν, ἀλλ’ ἁπλῶς διευκολυνούσης τὰ τῆς συγκοινωνίας, ἀποληγούσης εἰς προκυμαίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελε πλησιάζει τὸ ἀτμόπλοιον, τὸ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀφικνούμενον εἰς Πάτρας, ἐνόμισα, ὅτι ἔπρεπε νὰ γένηται ἡ δοκιμή· ἔβλεπον, ὅτι ἐν Πάτραις ὑπῆρχε γνώμη κατὰ πλειοψηφίαν ἐναντία πρὸς τοῦτο, καὶ ἐθεώρησα, ὅτι ἔπρεπε νὰ γένηται ἡ δοκιμὴ, ὅπως ἀντιλαμβανόμεναι αἱ Πάτραι τῆς μεγάλης ὠφελείας, ἣν κατὰ τὴν γνώμην μου ἤθελε παράσχει εἰς τὴν πόλιν ἡ τοιαύτη προέκτασις, παραιτηθῶσι ἐναντιότητος. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον προέβημεν εἰς χορήγησιν προσωρινῆς ἀδείας προεκτάσεως· ἡ ἐπιθυμία ἡμῶν ἦτο, ἡ ἄδεια νὰ ἦναι διαρκής, ἀλλὰ δὲν ἐνομίσαμεν, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς, νὰ ὑποκαταστήσωμεν τὴν ἡμετέραν γνώμην εἰς τὴν γνώμην τῆς πόλεως· ἡ γνώμη τῆς πόλεως πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπικρατήσῃ, πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ. Ἠθελήσαμεν λοιπὸν νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐκφρασθῇ, καὶ εἴχομεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἐνώπιον τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐκδηλωθῆ ἐπὶ τῇ προεκτάσει, ἡ γνώμη τῆς πόλεως ἤθελε μεταβληθῆ. Ἐπετρέψαμεν οὕτω τὸ πρῶτον τὴν προέκτασιν τῆς γραμμῆς τοῦ σταθμοῦ τοῦ Ἁγίου Διονυσίου, διότι εἶχε ληφθῆ ἀναφορὰ ὑπὲρ τῆς προεκτάσεως, ἥτις ἐπηγγέλλετο, ὅτι προήρχετο παρ’ ἁπάντων τῶν παροδίων. Εὐθὺς ὅμως, ὡς εἴδομεν, ὅτι δὲν εἶναι πάντες σύμφωνοι καὶ ὅτι ἡ πόλις δὲν ἀσπάζεται τὴν προέκτασιν, ἀνεκαλέσαμεν τὴν δοθεῖσαν ἄδειαν. Ὁ κ. Ῥικάκης ἐθεώρησεν, ὅτι ἡ γνώμη τῶν παροδίων δὲν πρέπει νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψει, προκειμένου περὶ τῶν ὑψίστων συμφερόντων τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς πόλεως. Βεβαίως εἶναι ὕψιστα τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς πόλεως, ἀλλὰ καὶ τὰ συμφέροντα τῶν ἰδιωτῶν εἶναι ὕψιστα, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν ἰδίων· προκειμένου δὲ περὶ διελεύσεως σιδηροδρόμου ἔν τινι ὁδῷ, ἡ γνώμη τῶν παροδίων εἶναι ἐπίσης σεβαστή, ὅπως καὶ ἡ γνώμη τῆς πόλεως, περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς προεκτάσεως διὰ τῆς ὁδοῦ ἐκείνης. Ἡ διέλευσις γραμμῆς σιδηροδρόμου διά τινος ὁδοῦ δύναται καὶ νὰ ὠφελῇ, δύναται καὶ νὰ βλάπτῃ τοὺς παροδίους, οἱ δὲ παρόδιοι εἶναι οἱ ἁρμόδιοι, ἵνα ἀποφανθῶσι περὶ τούτου· ὅταν ἡ γραμμὴ τοῦ σιδηροδρόμου πρόκηται νὰ διέλθῃ διὰ παραλιακῆς ὁδοῦ, εἷς τῶν παροδίων εἶναι ὁ λιμὴν, ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ, καὶ ἡ γνώμη αὐτῆς ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει· προκειμένου περὶ διελεύσεως τῆς γραμμῆς διὰ τῆς παραλιακῆς ὁδοῦ, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει καὶ ἡ γνώμη ὁλοκλήρου τῆς πόλεως, διότι ἡ παραλιακὴ ὁδὸς δὲν ἀνήκει μόνον εἰς τοὺς παροδίους, ἀλλ’ εἰς ὁλόκληρον τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν τῆς πόλεως. Ταῦτα πάντα θέλει συμβουλευθῆ ἡ Κυβέρνησις, πρὶν ἢ προβῇ εἰς οἱανδήποτε ὁριστικὴν ἀπόφασιν.

§35ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι θὰ ἦναι ὠφέλιμον καὶ διὰ τὴν συγκοινωνίαν, καὶ διὰ τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν, καὶ διὰ τὴν Ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου, νὰ ἑνωθῇ ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν καὶ Πατρῶν μὲ τὸν σιδηρόδρομον Πατρῶν καὶ Πύργου, καὶ νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ πόλει τῶν Πατρῶν εἷς καὶ μόνος σταθμός. Ἀλλ’ ἐὰν εἰλικρινῶς ἐπιθυμῇ τοῦτο ἥ τε Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἑταιρία, πρέπει νὰ παύσουν ἀπὸ τοῦ νὰ νομίζωσιν, ὅτι δύνανται νὰ τὸ κατορθώσουν διὰ τῆς παραλιακῆς ὁδοῦ. Ὅ,τι δὲ μοὶ ἐφάνη παράδοξον καὶ διὰ τὸ ὁποῖον κατακρίνω τὴν μέχρι τοῦδε ἐνέργειαν, εἶναι, ὅτι βλέπω, ὅτι προσπαθοῦσι νὰ κατορθώσωσι τὴν ἕνωσιν τῆς ὁδοῦ ταύτης· αὐτὴν τὴν ἰδέαν πρέπει νὰ τὴν ἀποβάλλουν, διότι ἡ παραλιακὴ γραμμὴ δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, ὅπως διέλθῃ ἐκεῖθεν ὁ σιδηρόδρομος. Τοῦτο εἶναι πασίγνωστον, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀκούσωμεν τὰς γνώμας οὔτε τῶν παροδίων, οὔτε τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς· αὐτὸ εἶναι τόσον φανερὸν, ὥστε πρέπει νὰ μὴ ἔχῃ τις ὀφθαλμοὺς, διὰ νὰ μὴ τὸ βλέπῃ. Ἀπὸ τὴν παραλιακὴν γραμμὴν δὲν δύναται νὰ διέλθῃ ὁ σιδηρόδρομος, καὶ ματαιοπονεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἑταιρία, προσπαθοῦσαι σήμερον διὰ πλαγίων μέσων καὶ διὰ προσωρινῶν ἀδειῶν νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Ἀντὶ νὰ ἐργάζηται ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἑταιρία, ὅπως προσεγγίσωσιν εἰς τὸν σκοπὸν διὰ τῆς παραλιακῆς γραμμῆς, καὶ νὰ δαπανῶσι χρήματα, εἴτε εἰς ἀγορὰς οἰκοπέδων, εἴτε εἰς κατασκευὴν σταθμοῦ, ἂς σκεφθῶσιν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν τοῦτο νὰ κατορθωθῇ δι’ ἄλλης γραμμῆς, εἴτε ὄπισθεν τοῦ φρουρίου, εἴτε καὶ ἐντὸς τῆς πόλεως, ἀλλὰ δι’ ἄλλης ὁδοῦ, οὐδέποτε διὰ τῆς παραλίας. Αὐτὸ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει, καὶ νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸν νοῦν της, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ ἕνωσις νὰ γίνῃ διὰ τῆς παραλιακῆς γραμμῆς· ὅταν δὲ ἀπομακρυνθῇ τῆς ἰδέας ταύτης, τότε θέλει σκεφθῆ καὶ αὐτὴ καὶ ἡ Ἑταιρία, ἐὰν δύναται νὰ γίνῃ ἡ ἕνωσις, χωρὶς νὰ προσβληθῶσι τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως Πατρῶν.

§36ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἐξηγήσεις, ἃς τὸ δεύτερον ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἦσαν σαφέστεραι, καὶ ἑπομένως ἱκανοποιητικώτεραι· δὲν ἔχω δὲ νὰ ἐκφράσω ἢ τὴν εὐχὴν, ὅπως ἐκπληρώσῃ ὅσα ὑπεδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἰδίως, ὅτι θέλει σχηματίσει γνώμην ἀδιάσειστον καὶ ὁριστικὴν, ὄχι προσωρινὴν, ὅτι ἡ ἵδρυσις τῶν δύο σταθμῶν ἐντὸς τῆς πόλεως, εἰς τὴν παραλίαν, δὲν συμφέρει ἀπολύτως εἰς τὴν πόλιν τῶν Πατρῶν, ὁπωσδήποτε θεωρουμένην. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἀπέναντι τῆς θελήσεως τῆς Κυβερνήσεως αἱ διαθέσεις τῆς Ἑταιρίας, ἐπιδιωκούσης τὴν ἐντὸς τῆς πόλεως ἵδρυσιν τῶν σταθμῶν, δὲν θέλουσι τελεσφορήσει.

§37ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ὅσον γινώσκω ἐκ τῆς συμπτώσεως τοῦ νὰ διατελῶ Πρόεδρος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς–Πελοποννήσου, ἡ Ἑταιρία οὐδέποτε συνέλαβε τὴν ἰδέαν νὰ ἑνώσῃ τοὺς δύο σταθμοὺς, ἤτοι τὸν σταθμὸν τῆς γραμμῆς τῆς ἐντεῦθεν μέχρι Πατρῶν καὶ τὸν σταθμὸν τῆς γραμμῆς τῆς ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Πύργου. Ἡ Ἑταιρία ἕνα μόνον προέθετο σκοπὸν, νὰ συστήσῃ, ἐπιτρεπούσης τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς, ἐν Πάτραις ἱπποσιδηρόδρομον· ἄν οἱ ἐν Πάτραις ἀποδέχωνται τοῦτο, ὡς δυνάμενον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῆς συγκοινωνίας μεταξὺ τῶν δύο σταθμῶν, τότε θέλει ἡ Ἑταιρία προέλθει εἰς τὴν ἐγκατάστασιν ἑνὸς ἱπποσιδηροδρόμου, διευκολύνοντος τὴν μετάβασιν τῶν ἐπιβατῶν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς σταθμοῦ εἰς τὸν ἕτερον διὰ τῆς παραλιακῆς ὁδοῦ, ἥτις μάλιστα, κατὰ ἐγκριθὲν σχέδιον, εὐρύνεται.

§38ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ πραγματικοῦ γεγονότος, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ δώσω μίαν ἐξήγησιν. Ἡ Ἑταιρία κατώρθωσε νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν πόλιν ἤδη καὶ κατέλαβε μέρος τῆς παραλίας, διότι ἔφθασεν εἰς τὴν οἰκίαν Πετσάλη· ἐκεῖ ἔγεινε μάλιστα τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον διασταυροῦνται αἱ ἀτμάμαξαι. Βλέπετε λοιπὸν, ποῦ ἀπέληξεν αὐτὴ ἡ προσωρινὴ ἄδεια. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτὸ μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου εἰσέρχονται εἰς τὴν πόλιν. Δὲν συμβιβάζεται λοιπὸν ἡ πληροφορία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἑταιρίας μὲ τὰ γεγονότα. Ἡ παραλία δὲ ὁδὸς ἀνήκει εἰς τὸν λιμένα, ἀνήκει εἰς τὴν διὰ θαλάσσης συγκοινωνίαν τῆς πόλεως, δὲν ἐννοοῦμεν δὲ οὐδεμίαν ἐργασίαν σιδηροδρομικὴν ἐπὶ τῆς παραλιακῆς ὁδοῦ. Δύνανται νὰ κάμουν ἱπποσιδηρόδρομον δι’ ἄλλης ὁδοῦ, ὄχι τῆς παραλιακῆς. Σᾶς λέγουσιν, ὅτι ἡ ὁδὸς τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου εἶναι στενή· δὲν εἶναι στενὴ, εἶναι πλατυτέρα τῆς ἐνταῦθα ὁδοῦ Ἑρμοῦ, εἶναι ἴση μὲ τὴν ὁδὸν Σταδίου, εἰς τὴν ὁποίαν λειτουργεῖ πολὺ καλὰ ὁ ἱπποσιδηρόδρομος. Διὰ ποῖον λόγον αὐτὴ ἡ Ἑταιρία ἐπιμένει, αὐτὴ ἡ στοργὴ πρὸς τὸν θαλάσσιον ἀέρα, ὥστε νὰ καταλαμβάνωσιν ἄνευ λόγου τὰς ἰδιοκτησίας τῶν πολιτῶν; Ποῖον δικαίωμα ἔχουσι νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰς πόλεις καὶ νὰ κατακτῶσι τὰς δημοσίας ὁδοὺς καὶ τὰ δημόσια μέρη; Μήπως θέλουν νὰ καταλάβωσι τὰ οἰκόπεδα καὶ νὰ τὰ πωλήσωσιν ἀκολούθως ὡς ἰδιόκτητα;...

§39ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ δὲν ἐπιτρέπεται.

§40ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἢ μήπως ἀρέσκωνται νὰ καταλαμβάνωσιν ὡς σταθμοὺς τὰς καλλιτέρας θέσεις τῶν πόλεων, καὶ διερχόμενοι δι’ αὐτῶν νὰ διευκολύνωσι τὴν συγκοινωνίαν των μὲ ὀλιγωτέρας δαπάνας; Αὐτὸ δὲν θὰ τὸ κατορθώσουν εἰς τὰς Πάτρας.

§41ΝΕΓΡΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν καταπάτησιν ξένων δικαιωμάτων, βεβαίως οἱ ἀξιότιμοι ἐκ Πατρῶν συνάδελφοι ἔχουσι δίκαιον νὰ παραπονῶνται πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν τοιαῦται καταπατήσεις ἐγένοντο. Εὐτυχῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν ἤδη, ὅτι θὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα λίαν ἐπιμελῶς, καὶ οὐδέποτε ἐννοεῖ νὰ κάμῃ τι ἐναντίον τῆς θελήσεως τῆς πόλεως τῶν Πατρῶν. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα γενικώτερον, καὶ ἂς μᾶς ἐπιτραπῇ νὰ δώσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν γνώμην μας...

§42ΦΩΝΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν τὴν θέλομεν.

§43ΝΕΓΡΗΣ. Ὁ κ. Ῥικάκης ἐδήλωσεν, ὅτι ὁ λιμὴν τῶν Πατρῶν ἔχει μέλλον εὐρύ· τὸ μέλλον αὐτὸ τὸ ἔχει ἰδίως, διότι χρησιμεύει εἰς τὸ νὰ μεταφέρῃ τὰ προϊόντα τοῦ τόπου εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Ἐξ ἄλλου μέρους εἷς τῶν κυριωτέρων σκοπῶν τοῦ σιδηροδρόμου εἶναι, νὰ συντείνῃ εἰς τὴν ὅσον ἔνεστιν εὐθηνοτέραν καὶ εὐκολωτέραν ταύτην μεταφοράν· ἐννοεῖται, ὅτι, ὅταν ὁ σιδηρόδρομος δυνηθῇ νὰ σᾶς παραδίδῃ τὰ πράγματα ἐπὶ τῆς παραλίας, κερδίζετε ἓν μέρος, ὄχι εὐκαταφρόνητον, τοῦ ἐξόδου τούτου....

§44ΡΙΚΑΚΗΣ. Τί νὰ μεταφέρῃ ὁ σιδηρόδρομος;

§45ΝΕΓΡΗΣ. Τὴν σταφίδα.

§46ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν τὴν μεταφέρει ὁ σιδηρόδρομος.

§47ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζει τὸν τόπον.

§48ΝΕΓΡΗΣ. Σεῖς ὑποθέτω δὲν γνωρίζετε, ὅτι εἰς ὅλας τὰς παραλίας πόλεις, εἰς τὴν Τεργέστην, εἰς τὸ Βορδὼ, οἱ σιδηρόδρομοι διέρχονται παραλίως.

§49ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ συμφέρον τῆς πόλεως Πατρῶν εἶναι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Νέγρης, ἀλλ’ ὁ κ. Γεροκωστόπουλος δὲν τὸ θέλει, διὰ νὰ περιποιηθῇ τοὺς καραγωγεῖς τῶν Πατρῶν, διὰ νὰ πάρῃ ψήφους.

§50ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν συμβουλὴν τοῦ κ. Νέγρη, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ προσεγγίσῃ εἰς τὸ παράλιον ὁ σιδηρόδρομος, τὴν συμβουλὴν ταύτην, ἂν τὴν ἔδωσεν ὡς σύμβουλος, ὡς τὴν ἔδωσε καὶ ὁ κ. Σιμόπουλος, τὸν παρακαλῶ νὰ τὴν ἀποσύρῃ, δὲν πρέπει δὲ νὰ λυπηθοῦν 200 χιλ. δραχμῶν νὰ κάμουν ὄπισθεν τὴν γραμμὴν, δὲν πρέπει ἡ ἀστοργία τῶν ἰδιωτικῶν συμφερόντων νὰ φθάνῃ εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε, προκειμένου περὶ ἐξοικονομήσεως 200 χιλ. δραχμῶν, νὰ θέλουν νὰ ἀκρωτηριάσουν ὁλόκληρον πόλιν.

§51ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, διότι γνωρίζω ἐπισήμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀμετάτρεπτον ἀπόφασιν νὰ ἑνώσῃ τοὺς δύο σταθμοὺς, τοῦ Ἁγίου Διονυσίου καὶ τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτοῦ, τυγχάνοντος καὶ Προέδρου τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, ὀφείλω νὰ ἀναμιχθῶ. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἐβεβαίωσεν, ὅτι οὐδέποτε ἡ Ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων ἐσκέφθη νὰ ἑνώσῃ τοὺς δύο σταθμούς. Ἡ βεβαίωσις αὕτη τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ μὲ φέρει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πιστεύσω, ὅτι, ὁσάκις οὗτος ὁμιλῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, λέγει ψεύματα, διότι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐγένοντο πράξεις, ὅπως ἑνωθῶσιν οἱ δύο σταθμοὶ (θόρυβος). Ἐταράχθητε διὰ τὴν λέξιν, ἀλλὰ βεβαίως, Κύριοι, ὅταν ὁ Κύριος ἔρχεται, ἐν τῇ ἐπισημότητι, ἣν κατέχει, ὡς Βουλευτὴς, καὶ λέγει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πράγματα μὴ συνάδοντα μὲ τὰ γεγονότα, ἐγὼ δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἀποδώσω εἰς αὐτὸν τὴν κατάλληλον καὶ ἀληθῆ λέξιν. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου εἶπεν, ὅτι ἡ Ἑταιρία οὐδέποτε ἐσκέφθη νὰ ἑνώσῃ τοὺς δύο σταθμούς, ἐν τούτοις καὶ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς σταθμοῦ καὶ ἀπὸ τοῦ ἑτέρου ἐγένοντο ἐργασίαι πρὸς ἕνωσιν αὐτῶν διὰ τῆς παραλιακῆς καὶ διὰ τῆς τοῦ Ἁγίου Ἀνδρέου ὁδοῦ. Ἡ προκειμένη συζήτησις δὲν ἀφορᾷ εἰς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς, οὔτε εἰς ὑψηλὰ οἰκονομικὰ ζητήματα, εἰς ἃ ἡμεῖς, οἱ μὴ ἀκριβεῖς, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνέλθωμεν καὶ καταδείξωμεν τὰ μὴ ἀληθῆ. Τὰ τῆς ἑνώσεως τῶν σταθμῶν εἶναι πράγματα, ὑποπίπτοντα εἰς τὰ ὄμματα ἡμῶν, καὶ εὐτυχῶς ἔχομεν ὄμματα διὰ νὰ βλέπωμεν, καὶ εἴδομεν πρὸ πολλοῦ, ὅτι ἔστρωσαν σιδηρᾶς ῥάβδους καὶ ἠμποδίσθησαν, καὶ πάλιν ἔστρωσαν καὶ πάλιν ἠμποδίσθησαν παρὰ τῆς ἐξεγερθείσης πόλεως. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ ἀφαιρέσεως περιουσιῶν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω ἓν τηλεγράφημα, ὅπερ ἔλαβον ταύτην τὴν στιγμὴν παρ’ ἑνὸς εὐϋπολήπτου συμπολίτου μου. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Ὑψῶ τὴν φωνήν μου, κύριε Πρόεδρε, μὲ ὅλην τὴν δύναμιν τῶν πνευμόνων μου, ἀλλὰ δυστυχῶς γνωρίζω, ὅτι θέλουσιν ἀκουσθῆ φωναὶ ἄλλων ἀσθενέστεραι. Καταθέτω τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ ἡμῖν, ἂν τὰ τηλεγραφούμενα παρὰ τοῦ ἐντίμου συμπολίτου μου ἦναι ἀληθῆ· ἂν δὲ τὰ τηλεγραφούμενα ἦναι ἀληθῆ, ὡς πιστεύω ἐγὼ τουλάχιστον, τότε βεβαίως, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἔχασε τὰ νερά της.

§52ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καίτοι εἰς τὸν προαγορεύσαντα, ὁμιλήσαντα, ὡς ὡμίλησεν, ὑβριστικῶς, δὲν ὤφειλον νὰ ἀπαντήσω, ὀφείλω ὅμως νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ὁ τίτλος τοῦ ψεύστου αὐτῷ ἀνήκει βεβαίως, διότι οὐδὲν ἐξ ὅσων εἶπεν εἶναι ἀληθές· οὐδέποτε ἐστρώθησαν σιδηραῖ ῥάβδοι ἐντὸς τῆς πόλεως πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἑνώσεως τῶν σταθμῶν. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ εἷς τῶν σταθμῶν, ὁ πρὸς τὰς Ἀθήνας, προεξετάθη πρὸς τὴν παραλιακὴν ὁδὸν ἐντεῦθεν τῆς προκυμαίας, ἐπρόκειτο δὲ νὰ ζητηθῇ ἡ προέκτασις καὶ τοῦ ἑτέρου σταθμοῦ πρὸς τὴν παραλιακὴν ὁδὸν ἐκεῖθεν τῆς προκυμαίας, ὅπως διὰ τῆς αὐτῆς παραλίας γίνῃ ἡ δι’ ἱπποσιδηροδρόμου συγκοινωνία. Τίνα σχέσιν ἔχει τοῦτο μὲ τὸ τῆς ἑνώσεως τῶν σταθμῶν; Ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς θὰ λάβῃ καλλιτέρας πληροφορίας, καὶ τότε θὰ ζητήσῃ συγγνώμην ἐπὶ τῇ βαρείᾳ λέξει, τὴν ὁποίαν ἐξεστόμισε, καὶ ἧς ἡ σημασία οὐ μόνον βαρύνει, ἀλλὰ καὶ χαρακτηρίζει τὴν ἠθικότητα αὐτοῦ.

§53ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἂν ὁ κ. Σιμόπουλος ὁμιλῇ ὡς Βουλευτὴς καὶ οὐχὶ ὡς Πρόεδρος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ λέγῃ ὅσα εἶναι πραγματικά· ὁ Βουλευτὴς δὲ, ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ μὴ λέγων πραγματικὰ, λέγει ψεύματα...

§54ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Πρέπει νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν φράσιν, κύριε Πρόεδρε.

§55ΚΟΝΤΟΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐντρέπεσαι! Σιωπή! δὲν ἀνακαλεῖ.

§56ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ λέγω καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω. Ἐπανέλαβεν ὁ κ. Σιμόπουλος καὶ ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδεμία προσπάθεια ἐγένετο, ὅπως ἑνωθῶσιν οἱ δύο σιδηρόδρομοι. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην ὁ κ. Σιμόπουλος ἢ ἐγὼ ἔχω δίκαιον; Ἐγὼ φέρω μάρτυρα τὴν Βουλὴν, τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἑνωθῶσιν οἱ δύο σταθμοί...

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον, ὅτι ἐγὼ εἶχον τοιαύτην γνώμην. Ὀφείλω ὅμως, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ πραγματικοῦ γεγονότος, νὰ εἴπω, ὅτι οὐδέποτε ἡ Ἑταιρία ἐποιήσατο λόγον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περὶ ἑνώσεως τῶν δύο σταθμῶν. Ἐγὼ εἶχον τοιαύτην ἐπιθυμίαν· ἀλλ’ εἶπον, ὅτι ποτε ἤθελον πράξει τι, τὸ ὁποῖον νὰ παραβιάζῃ τὰ δικαιώματα τῆς πόλεως Πατρῶν.

§58ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος ἡ Ἑταιρία ἐνήργησε πράξεις πρὸς ἕνωσιν τῶν δύο σιδηροδρομικῶν σταθμῶν, ἂν ἕνεκα τούτου ἐγένοντο σκηναὶ σπαραξικάρδιοι καὶ ἂν ἐκ τούτου ἠμπόδισε τὴν περαιτέρω πρόοδον τῶν ἐργασιῶν. Ἂν δὲ ἡ Κυβέρνησις μὲ διαψεύσῃ, τότε ἐγὼ λέγω ψεύματα, καὶ ὄχι ὁ ἐκ Φθιώτιδος Βουλευτής.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυστυχῶς δὲν δύναμαι νὰ ἐπικυρώσω ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, διότι, διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὅτε συνέβησαν τὰ γεγονότα, περὶ ὧν ὡμίλησε, γινώσκω, ὅτι ταῦτα οὐδεμίαν σχέσιν εἶχον πρὸς τὴν ἕνωσιν τῶν δύο γραμμῶν. Ἐπρόκειτο, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, περὶ ἐπεκτάσεως τῆς γραμμῆς Ἁγίου Διονυσίου μέχρι τῆς παραλίας· προεκτεινομένη δὲ ἡ γραμμὴ αὕτη, παρέβλαπτε τὰ δικαιώματα οἰκογενείας, ἐχούσης τίτλον ἰδιοκτησίας ἐπὶ οἰκίας τινὸς κατὰ τὴν γραμμὴν τῆς προεκτάσεως. Ἡ οἰκογένεια ἐκείνη παρεπονεῖτο, ὅτι ἄνευ ἀποζημιώσεως κατελαμβάνετο τὸ γήπεδον αὐτῆς, καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ παράπονον εἶχεν ὑπόστασιν, τῇ ἀπεδόθη τὸ δίκαιον. Αἱ σκηναὶ, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἔλαβον χώραν, ὅτε ἠθέλησεν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῆς προεκτάσεως ἡ Ἑταιρία νὰ διέλθῃ διὰ τοῦ περιβόλου, τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὴν οἰκογένειαν, διότι ἀντέστη ἡ οἰκογένεια καὶ ἐκ τούτου ἐπῆλθε μικρὰ ῥῆξις. Ἐξητάσθη τὸ ζήτημα καὶ ἀπεφασίσθη, ὅπως, ἀφοῦ δοθῇ ἡ νόμιμος ἀποζημίωσις, διέλθῃ διὰ τοῦ περιβόλου ἡ γραμμή· ἀλλ’ ἡ γραμμὴ δὲν προεξετείνετο χάριν ἑνώσεως πρὸς ἄλλον σταθμὸν, ἀλλ’ ὅπως ἀπολήξῃ εἰς τὴν παραλίαν ὁ σιδηρόδρομος, χάριν τῆς ἀμέσου ἐπιβιβάσεως καὶ ἀποβιβάσεως τῶν ἐπιβατῶν.

§60ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Διετάξατε ὅμως νὰ παύσῃ τὸ ἔργον.

§61ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ προσθέσω δύο λέξεις, διότι ὑποθέτω, ὅτι, ἂν φωτισθῇ ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν θὰ ἐπαναλάβῃ πλέον τὴν λέξιν, τὴν ὁποίαν ἀτόπως μετεχειρίσθη, καὶ ἥτις ἥκιστα τιμᾷ τὴν κοινοβουλευτικὴν αὐτοῦ ἀγωγήν. Ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου δὲν εἶχε κἂν τότε τὴν παραχώρησιν τῆς ἑτέρας γραμμῆς Πατρῶν–Πύργου, ἑπομένως δὲν ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ περὶ ἑνώσεως. Δὲν ἐπρόκειτο δὲ τότε ἢ περὶ προεκτάσεως τοῦ σταθμοῦ μέχρι τῆς παραλίας, πρὸς διευκόλυνσιν τῶν ἐπιβατῶν, τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐρχομένων καὶ τῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀπερχομένων. Προεκλήθη καὶ ἐνεκρίθη ἡ προέκτασις, ἐν τῇ ἐκτελέσει δὲ αὐτῆς ἐπαρουσιάσθη τὸ πρόσκομμα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς, καὶ οὗ ἕνεκεν δὲν ἐπροχώρησεν ἡ Ἑταιρία, ἀλλ’ ἐσταμάτησεν εἰς ἀπόστασιν 200 μέτρων, ποιήσασα αὐτόθι μίαν προσωρινὴν ἐγκατάστασιν. Ἀλλ’ οὐδέποτε εἰς οὐδενὸς κεφαλὴν ἦλθεν ἡ ἰδέα, ὅτι τοῦτο ἐγίνετο πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἑνώσεως τῶν δύο σταθμῶν.

§62ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγης ὥρας ἔλαβον ἐξ Ἄστρους τῆς Κυνουρίας ἓν τηλεγράφημα. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ ἀπευθύνεται καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἐκ τῆς πράξεως δὲ, τὴν ὁποίαν καταγγέλλει ὁ τηλεγραφῶν, ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε ἀσφάλεια, οὔτε τάξις ἐκεῖ· κατὰ τὸ κοινῶς λεγόμενον, «δὲν γνωρίζει τὸ σκυλὶ τὸν ἀφέντη του»· ἕκαστος ἐκεῖ κάμνει ὅ,τι θέλει, χωρὶς νὰ φρονῇ, ὅτι ὀφείλει νὰ δώσῃ λόγον τῶν πράξεών του. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Ὁ ἀναφερόμενος εἶναι δικηγόρος, ὀνομάζεται δὲ Κεφαλόπουλος, τὸν γνωρίζω, καὶ οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι τὰ λεγόμενα εἶναι ἀληθῆ. Ἡ κατάστασις αὕτη, Κύριοι, ἂν βεβαιωθῇ, ὅπως ἐκτίθεται ἐν τῷ τηλεγραφήματι, εἶναι κατάστασις ἔκρυθμος, δὲν ὑπάρχει πλέον νόμος ἐκεῖ ἐν ἰσχύει καὶ δὲν ἔχουσιν ἄδικον, οὔτε ὁ ἀνθυπολοχαγὸς, οὔτε ὁ Δήμαρχος, οὔτε οἱ κλητῆρες, οὔτε κἀνεὶς ἄλλος, διότι τὸ σύνθημα τῆς αὐθαιρεσίας ἐδόθη ἀπὸ τὸν Νομάρχην. Ὅταν ὁ Νομάρχης κάμνῃ ὅ,τι θέλει, διατί νὰ μὴ κάμουν καὶ οἱ ἄλλοι τὸ ἴδιον, ὅταν μάλιστα πρόκηται αὐτοὶ νὰ ὠφεληθῶσι προσωπικῶς; Φρονῶ, ὅτι καλῶς θὰ ἔπραττεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂν ἀνεκάλει ἐκεῖθεν τὸν ἀνθυπολοχαγὸν αὐτὸν, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ διατάξῃ κατεπειγόντως, ὅπως μεταβῇ ἀνακριτὴς, καὶ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἐβεβαιοῦτο ἡ ἀλήθεια τῶν καταγγελλομένων, νὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀδικοῦνται. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Διοικήσεως εἰς τὸν νομὸν ἐκεῖνον, διότι τὰ συμπτώματα αὐτὰ, ἐρχόμενα τὸ ἓν κατόπιν τοῦ ἄλλου, δὲν ἀποδεικνύουσι καλὴν κατάστασιν. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔφερε χθὲς μίαν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἀπεδοκίμασεν αὐθαίρετον πρᾶξιν τῆς Διοικήσεως, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀπόδειξις τῆς ἀληθείας τῶν παρ’ ἐμοῦ λεχθέντων. Τὸν παρακαλῶ λοιπὸν καὶ ἤδη νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰ κατατεθέντα χθὲς ἔγγραφα, ὅπως μετὰ τὴν ἐξέτασιν αὐτῶν ἀναιρέσῃ καὶ ἄλλην αὐθαιρεσίαν τῆς Διοικητικῆς ἀρχῆς.

§63ΣΑΚΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, τὰς κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἐκδοθείσας ἐπὶ ἐφέσεων τοῦ ἐργοστασιάρχου Καλαμῶν Δ. Σταματελάκη, καὶ δι’ ὧν τῷ ἐπεβλήθη πρόστιμον, ὡς νομίζω, 10,000 δραχμῶν διὰ παραβάσεις τοῦ φορολογικοῦ νόμου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Ἐπειδὴ ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἀφορᾷ εἰς πρόσωπον κατέχον σπουδαίαν θέσιν, ὡς ἐκ τοῦ ἐργοστασίου, τὸ ὁποῖον διευθύνει, καὶ δι’ οὗ παρέχει ὑπηρεσίαν μεγάλην εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, συνάμα δὲ τυγχάνει ἀρίστης ὑπολήψεως καὶ ἐπιῤῥοῆς ἐκεῖ, ὡς δὲ φήμη διατρέχει, ἄλλοι λόγοι ἐπέδρασαν εἰς τὴν ἀπόφασιν ταύτην, διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ ζητήσω τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων τούτων, ἵνα ἴδωμεν, ἂν τὸ εἰρημένον Συμβούλιον δικαίως ἀπεφάνθη. Ὡσαύτως ζητῶ νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα, ὧν καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἀποχωρήσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τότε, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐξετάσω, ἀφορῶσι δὲ εἰς τοὺς ἐπὶ λαθρεμπορίᾳ καταδικασθέντας Βασίλειον Μουκάκον καὶ λοιπούς.

§64ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἀναγκάζομαι νὰ κάμω ἐπερώτησίν τινα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ὡς γνωρίζετε, ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν ἡ φορολογία τῶν δημοτικῶν φόρων διενέμεται ἐπ’ αὐτῶν καὶ συνεισπράττεται ἀπὸ τὸν Ταμίαν ἑκάστης ἐπαρχίας μετὰ τοῦ δημοσίου φόρου. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ εἰς τὸν δῆμον Τεγέας κατὰ τὸ 1884· συνετάχθη ὁ φορολογικὸς κατάλογος διὰ τὸν δημόσιον φόρον, συμπεριελήφθη καὶ ὁ δημοτικὸς καὶ εἰσεπράχθη ὑπὸ τοῦ δημοσίου εἰσπράκτορος ἀπὸ τοὺς δημότας Τεγέας. Ἤδη πληροφοροῦμαι ἐξ ἐπιστολῆς, ὅτι μετέβη ἕτερος δημόσιος εἰσπράκτωρ τοῦ ταμείου Μαντινείας μὲ ἕτερον κατάλογον, συντεταγμένον παρὰ τοῦ Ἐφόρου Μαντινείας, διὰ νὰ πληρώσουν οἱ δημόται ἰσάριθμον δημοτικὸν φόρον τοῦ πληρωθέντος, διότι δῆθεν δὲν ἤρκεσαν οἱ φόροι τοῦ δήμου διὰ νὰ ἐκπληρώσουν τὰς ὑποχρεώσεις των. Καὶ ἀληθῶς ὁ εἰσπράκτωρ ἔχει τοιοῦτον κατάλογον εἰς χεῖράς του. Θαυμάζω δὲ, πῶς ὁ Ἔφορος προέβη εἰς τὴν σύνταξιν τοιούτου καταλόγου, ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ δήμου ἅπαξ ψηφίζεται καὶ ὁ κατάλογος ὁ χρηματικὸς ἅπαξ συντάσσεται. Πῶς συνετάχθη δεύτερος κατάλογος; Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας παρὰ τοῦ Ἐφόρου, ποῦ στηριχθεὶς συνέταξε δεύτερον τοιοῦτον κατάλογον, καὶ παρὰ τοῦ Ταμίου Μαντινείας, πῶς ἐκτελεῖ τοιοῦτον παράνομον κατάλογον. Ἡ ὑπόθεσις εἶναι περίεργος, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐρωτήσῃ τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς, τί τρέχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Παρακαλῶ συνάμα ν’ ἀναστείλῃ τὴν εἴσπραξιν τοῦ φόρου τούτου, μέχρις οὗ βεβαιωθῇ περὶ τῆς νομιμότητός του.

§65Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, μήπως ἐνθυμήθη διὰ τὴν ὑπόθεσιν, περὶ ἧς εἶχον ἐπερωτήσει;

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἠρεύνησα σήμερον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν· δυστυχῶς δὲ τὸ τμῆμα τοῦ σχεδίου, τὸ ἀναγόμενον εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς πόλεως, δὲν εὑρίσκετο ἐν τῷ Γραφείῳ, ἅτε ἀπεσταλμένον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς ἐξέτασιν ἐκεῖ, σχετικὴν πρὸς τὰ ζητήματα τῶν γηπέδων τοῦ μέρους τούτου. Καθ’ ἃς ἔλαβον προχείρους πληροφορίας, ἃς ἐλπίζω, ὅτι αὔριον θὰ ἔχω ὁριστικῶς καὶ ἐγγράφως, τὰ γήπεδα, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, δὲν ἦσαν πράγματι ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως περιειλημμένα, ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι συνέβη κατὰ τὴν πρὸς ἰδιώτας γενομένην παραχώρησιν νὰ γραφῇ ἔν τισι τῶν τίτλων κατὰ λάθος «ἐντὸς τῆς πόλεως», οὐχὶ «ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως», εἰς τοὺς πλείστους δὲ, διότι τὸ λάθος τοῦτο παρετηρήθη, γράφεται «ἐκτὸς τῆς πόλεως»· ἡ λέξις «σχεδίου» δὲν ἀναφέρεται. Εἶναι δὲ βέβαιον, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωκεν ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων, ὅτι κατὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο τὸ σχέδιον δὲν ἐκτείνεται, ὥστε πρόκειται βεβαίως, κατὰ τὰς πληροφορίας μου ταύτας, περὶ μέρους, ἐν ᾧ ἐγένοντο παραχωρήσεις γηπέδων καὶ οὐχὶ οἰκοπέδων. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ αἱ πληροφορίαι αὗται ἐδόθησαν ἐκ τοῦ προχείρου, δὲν νομίζω, ὅτι δύνανται ν’ ἀποτελέσωσι τὴν ὁριστικὴν ἀπάντησιν. Ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι αὔριον θὰ ἔχω τὸ σχέδιον καὶ τὰς σχετικὰς πληροφορίας, καὶ ὅτι τὴν Δευτέραν θὰ ἀνακοινώσω ταύτας εἰς τὴν Βουλήν.

§67Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Βεβαίως δὲν ἀρνοῦμαι τὴν ἀκρίβειαν τῶν πληροφοριῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ συμφωνήσω μετ’ αὐτοῦ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα, ὅτι ἐν τοῖς παραχωρητηρίοις δὲν ἀναγράφεται, ὅτι τὰ οἰκόπεδα περιλαμβάνονται ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Ἔχω τὸ παραχωρητήριον τοῦ κ. Γρηγοροπούλου, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «κείμενον κτλ. ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως».

§68Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἂν δὲν ἦσαν αἱ λέξεις «ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως», ἀλλὰ μόνον «ἐντὸς τῆς πόλεως», ἦτο τὸ αὐτό. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔκαμε διάκρισιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο ὀρθόν.

§69ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ ὑπάλληλος ὁ ἁρμόδιος μοὶ εἶπεν ὡρισμένως, ὅτι ἐλέγετο ἐν τοῖς τίτλοις: «ἐντὸς τῆς πόλεως» καὶ «ἐκτὸς τῆς πόλεως», καὶ οὐχὶ «ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως». Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ἐβεβαιώθην περὶ τούτου.

§70Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν σᾶς ἀδικῶ ὡς πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ πληροφορηθῆτε. Ἔχω ὡσαύτως ὑπ’ ὄψει παραχωρητήριον πρὸς τὸν Νικόλαον Ἀϊτάκην. Τοῦτο ἐπίσης λέγει: «ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως». Καὶ τὰ δύο παραχωρητήρια ἔχουσι τὴν αὐτὴν λέξιν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι καθαρόν. Οἱ πολῖται οὗτοι ἠγόρασαν οἰκόπεδα ἐντὸς τῆς πόλεως, κατόπιν δ’ ἐζήτησαν νὰ ἀνεγείρωσιν οἰκοδομὰς, δι’ ἐγγράφου δὲ τῶν μηχανικῶν, τὸ ὁποῖον ἔχω εἰς χεῖράς μου, ἠμποδίσθησαν, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι κατὰ τὴν 18 Ἀπριλίου 1887 ἐξεδόθη Β. Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξῃρέθησαν τὰ οἰκόπεδα ταῦτα τῆς οἰκοδομικῆς γραμμῆς. Οἱ ἄνθρωποι οὗτοι λοιπὸν σήμερον, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς δὲν δύνανται νὰ ἀνεγείρωσιν οἰκοδομὰς, ὡς παρεμποδισθέντες ὑπὸ τῆς ἀρχῆς, ἀφ’ ἑτέρου καταδιώκονται ὑπὸ τῶν Οἰκονομικῶν ἀρχῶν, ἵνα πληρώσωσι καὶ τὰς ὑπολοίπους δόσεις, ἐνῷ μέχρι σήμερον ἐπλήρωσαν τὰς ἤδη ὀφειλομένας. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἅπαξ ληφθέντος τοῦ μέτρου τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς ἀνεγέρσεως οἰκοδομῶν, ὤφειλεν ἀμέσως ἡ ἁρμοδία ἀρχὴ, εἴτε νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς αὐτοὺς τὰς μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης καταβληθείσας δόσεις, εἴτε νὰ τοὺς ἀποζημιώσῃ ὁπωσδήποτε, οὐδέποτε δὲ νὰ τοὺς καταδιώξῃ πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ ὑπολοίπου χρέους. Ἐκ τῶν τοιούτων δικαιούχων οἰκοπέδων ἐφυλακίσθησάν τινες, εἷς μάλιστα ἔμεινεν ἐν ταῖς φυλακαῖς ἐπὶ τρεῖς μῆνας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ καὶ προκειμένου ἰδίως περὶ συμπολιτῶν του, πρέπει νὰ λάβῃ πᾶν μέτρον, διότι θεωρῶ ἄδικον, προκειμένου περὶ τοιούτων ὑποθέσεων, νὰ καταδιώκωνται οἱ ἄνθρωποι καὶ νὰ ἀναγκάζωνται νὰ καταφεύγωσιν εἰς τὰ Δικαστήρια. Τὸν παρακαλῶ λοιπὸν θερμῶς, νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ συνεννοούμενος μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα.

§71ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Προκειμένου περὶ προσωπικῆς κτήσεως καὶ ἀναγνωρίσεως δικαιώματος, δὲν θέλω βεβαίως ἐξετάσει, ἂν πρόκηται περὶ συμπολίτου, ἢ οἱουδήποτε πολίτου, ἢ καὶ ξένου. Ἔχω βεβαίως καθῆκον νὰ ἐξετάσω καὶ ἀποδώσω τὸ δίκαιον. Ἐβεβαίωσα ὅμως καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ διαβεβαιώσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ δώσω πληροφορίας ὁριστικὰς, ὡς ἐκ τῆς μὴ εὑρέσεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τοῦ σχεδίου τοῦ μέρους ἐκείνου τῆς πόλεως, εὑρισκομένου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν. Τὴν Δευτέραν ὅμως τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ ἐκτεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐξετασθῇ.

§72ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν ὑπεκινήθη ἤδη πρῶτον ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀπὸ τῆς παρελθούσης Συνόδου ἐγένετο λόγος, καὶ τότε διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἢ ὁ μακαρίτης Λομβάρδος. Ἔκτοτε δ’ ἐῤῥήθη, ὅτι δὲν ἐδικαιοῦντο οἱ ἄνθρωποι οὗτοι εἰς ἀποζημίωσιν, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι τὰ γήπεδα ταῦτα (καὶ ἐπρόκειτο περὶ γηπέδων) εὑρίσκοντο ἐκτὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, ὅτι ἐντεῦθεν ἡ ἀπαγόρευσις τῆς οἰκοδομήσεως ἐπὶ τῶν γηπέδων ἐκείνων δὲν προῆλθεν ἐξ αὐθαιρεσίας, ἐνεργηθείσης κατόπιν τῆς πωλήσεως ἐκ μέρους τῆς Διοικητικῆς ἀρχῆς, ἀλλὰ κατ’ ἐφαρμογὴν τοῦ Διατάγματος ἐκείνου, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀνοικοδόμησις ἐπὶ τῶν γηπέδων τῶν εὑρισκομένων πέραν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως καὶ ἐντὸς τῆς ζώνης αὐτῆς. Τοῦτο, εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εὑρίσκεται ἀκόμη εἰς τὸ στάδιον τῆς ἀνακρίσεως, περὶ τούτου ζητεῖ πληροφορίας, τὰς ὁποίας δὲν δύναται νὰ λάβῃ, διότι τὸ σχέδιον ἐστάλη δὲν ἠξεύρω ποῦ, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ ἀλλοῦ που. Εὐτυχῶς ἡμεῖς εὑρισκόμεθα εἰς θέσιν νὰ τὸν διαφωτίσωμεν, διότι οἱ καταδιωκόμενοι θέλουσι τέλος νὰ λάβωσιν ὁριστικὴν ἀπάντησιν καὶ λήγει τὸ στάδιον τοῦτο τῆς ἀνακρίσεως. Σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι πρόκειται περὶ γηπέδων. Δὲν πρόκειται περὶ γηπέδων, πρόκειται περὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 3 ἐθνικοῦ οἰκοπέδου, ὡς ἀναγνωρίζεται ἐν τῷ παραχωρητηρίῳ, καὶ πρόκειται περὶ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 10 ἐθνικοῦ οἰκοπέδου, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ Νικόλαος Λιτάκης κατέβαλε 7,000 δραχμάς. Ἀφοῦ λοιπόν, ἐπὶ τῇ ψευδεῖ παραστάσει ἐκ μέρους τῶν Οἰκονομικῶν ἀρχῶν, ὅτι πρόκειται περὶ οἰκοπέδων, κειμένων ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, ἠγόρασαν οἱ παραπονούμενοι, καὶ ἀφοῦ ἡ ψευδὴς αὕτη παράστασις ἐβεβαιώθη διὰ τοῦ παραχωρητηρίου, τὸ ὁποῖον φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἔρχονται σήμερον καὶ σᾶς λέγουν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσωσι, διὰ νὰ κάμουν τί; Διὰ ν’ ἀπαλλάξουν τῆς καταδιώξεως τοὺς δυστυχεῖς ἀγοραστὰς, τοὺς καταβαλόντας καὶ μηδὲν λαβόντας. Τὸ Δημόσιον σήμερον ὑποχρεοῦται εἰς ἀποζημίωσιν, καὶ ἂν πρόκηται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀπονείμῃ δικαιοσύνην εἰς τὸν κ. Σπάρταλην, νομίζω, ὅτι ὀφείλει νὰ ἀπονείμῃ τοιαύτην καὶ εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ τῇ βάσει ψευδῶν παραστάσεων ἐκ μέρους τῶν Οἰκονομικῶν ἀρχῶν ἠγόρασαν οἰκόπεδα, τὰ ὁποῖα ἐνόμιζον, ὅτι εὑρίσκοντο ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, καὶ αἴφνης εὑρίσκονται, ὅτι εἶναι ἐκτὸς αὐτοῦ, ἐντεῦθεν δὲ δὲν ἐπιτρέπεται αὐτοῖς νὰ τὰ οἰκοδομήσωσι, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς φρονεῖ, ὅτι πρέπει νὰ δενδροφυτευθῶσι. Τὸ τοιοῦτο συχνότατα λαμβάνει χώραν. Καθ’ ἡμέραν ἔχομεν τοιαύτας δημεύσεις, διότι δυστυχῶς οὐδέποτε ἐλήφθη νομοθετική τις πρόνοια περὶ τῆς ὁριστικῆς ἐπεκτάσεως τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Ἡ ἐπέκτασις καὶ τροποποίησις λαμβάνει χώραν ὅταν πρόκηται νὰ ἐξυπηρετηθῶσι συμφέροντα ἐκλογικὰ, ἢ ὅταν πρόκηται νὰ ἐξυπηρετηθῶσι καὶ συμφέροντα ἀκόμη ἀτομικὰ, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουσιν οἱ φίλοι τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων. Ἐὰν ἐλαμβάνετο πρόνοιά τις, ἐὰν τέλος πάντων διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁποτεδήποτε τὰ συμφέροντα τὰ ἀτομικὰ ὑπερισχύουσι παρ’ αὐτῷ, νὰ τροποποιῇ τὸ σχέδιον, δὲν θὰ εἴχομεν καθ’ ἡμέραν τὰ ἄτοπα ταῦτα. Ἀλλὰ σήμερον νομίζω, ὅτι ἔχομεν δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν νὰ παύσωσιν αἱ καταδιώξεις, ἀφοῦ κατόπιν τῶν κραυγῶν ἡμῶν κατωρθώθη ν’ ἀποφυλακισθῇ εἷς, ὅστις ἐκρατήθη ἐπὶ τρεῖς ὅλους μῆνας ἐν τῇ φυλακῇ δι’ ὅμοιον χρέος.

§73ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Δι’ ἐπερωτήσεώς μου ἐγγράφου, ἣν θέλω καταθέσει, παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διατὶ, ἐνῷ διὰ τοῦ ἀπὸ 30 Ἰουλίου ἐνεστῶτος ἔτους Β. Διατάγματος διωρίσθη ἀστυνόμος τοῦ δήμου Φαρκαδόνος ὁ κ. Δημήτριος Τζιούφης, διὰ τοῦ ἀπὸ 23 Αὐγούστου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀπελύθη οὗτος, χωρὶς νὰ τῷ κοινοποιηθῇ ποσῶς ὁ διορισμός Μετὰ τὴν ἐξήγησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ θὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ τότε ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, προέβη τοσοῦτον προθύμως εἰς τὴν ἀνάκλησιν τοῦ Διατάγματος ἐκείνου. Ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν τὴν πρὸ 10 ἡμερῶν ἐπερώτησίν μου, διὰ τῆς ὁποίας παρεκάλουν αὐτὸν νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διατὶ ὁ Νομάρχης Τρικκάλων ἐκήρυξεν ἔκπτωτον τῆς θέσεώς του τὸν Πρόεδρον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου κ. Ἀργυρόπουλον. Πρὸ δέκα ἡμερῶν ἐπίσης ὑπέμνησα εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν τὴν πρὸ μηνὸς ἐπερώτησίν μου, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτησα νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀντίγραφα τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν δήμων τοῦ νομοῦ Τρικκάλων. Ἐπίσης ὑπέμνησα καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν τὴν ἐπερώτησίν μου, διὰ τῆς ὁποίας ἐζήτουν νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διατὶ παρατείνεται εἰσέτι ἡ κράτησις τοῦ ἐξ Ἀβδέλης Βήκου εἰς τὰς φυλακὰς Τρικκάλων, καὶ διατὶ ὁ Νομάρχης κατεκράτησε καὶ ἴσως ἐξηφάνισε τὸ πιστοποιητικὸν ἀκτημοσύνης τοῦ ἐν Τρικκάλοις Τούρκου Προξένου, καὶ ἂν διὰ τοῦτο δὲν ὑπέχῃ εὐθύνας. Ἀλλ’ εἰς πάντα ταῦτα οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν μᾶς ἠξίωσαν ἀπαντήσεως. Ἡ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος αὕτη σιωπὴ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ σχηματίσωμεν λυπηρὰν δι’ αὐτοὺς γνώμην, τὴν γνώμην, ὅτι, ἢ περιφρονοῦσι τὰ δικαιώματα Ἀντιπροσώπων, τὰ ὁποῖα ἡ Πολιτεία ἐστήριξεν ἐπὶ θεσμῶν ἀδιασείστων, ἢ ἀναγνωρίζουσι καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ ἄνευ τῶν εἰθισμένων ἀντιλογιῶν τὸ παράνομον τῶν καταγγελθεισῶν ἐνεργειῶν.

§74ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπλανήθη πρὸ ὀλίγου, νομίσας, ὅτι ὁ Γρηγορόπουλος ἀπελύθη συνεπείᾳ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ λεχθέντων, ὁ Γρηγορόπουλος ἀπελύθη συνεπείᾳ καταβολῆς δραχμῶν 500 πρὸς τὸν εἰσπράκτορα κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1887. Ἐν ᾧ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐρευνᾷ νὰ ἀνεύρῃ τὸ σχέδιον τῆς πόλεως, οἱ συμπολῖται ἡμῶν συλλαμβάνονται καὶ ἐκβιάζονται εἰς τὴν καταβολὴν, καὶ πληρόνουσιν οὐ μόνον τὰς δόσεις, ἀλλὰ καὶ προσθέτους φόρους καὶ τόκους. Αὐτὴ εἶναι ἡ κατάστασις.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§76ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπό τινος χρόνου λαμβάνει χώραν ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἀναιρεῖ δικαιώματα τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, ἀναφερόμενα εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι τρίτη φορὰ, καθ’ ἣν ὁ κ. ἐκ Τρικκάλων Βουλευτὴς ζητεῖ νὰ δώσωσιν ἐξηγήσεις οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ περὶ διαφόρων πράξεων, ἀναγομένων εἰς τὴν ἐνάσκησιν τῶν καθηκόντων τῶν διοικητικῶν ὀργάνων. Εἶναι 20 ἡμέραι, ἀφ’ ἧς ὑπεβλήθη παρ’ αὐτοῦ ἔγγραφος ἐπερώτησις, καὶ εἶναι ἕτεραι 10, ἀφ’ ἧς ἐγένετο ὑπόμνησις εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς καὶ ὅμως οὗτοι σιωπῶσιν! Ἐρωτῶ: λειτουργεῖ, ναὶ ἢ ὄχι, τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου τῶν κυβερνητικῶν πράξεων; Ἐὰν λειτουργῇ, ὀφείλουσι νὰ δώσωσιν ἀπάντησιν, ἐὰν δὲν λειτουργῇ, ὀφείλουσι νὰ μὴ κωφεύωσιν οἱ Ὑπουργοὶ εἰς τὰς διαφόρους ἐπερωτήσεις.

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ, πῶς οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν κατώρθωσαν νὰ λάβωσι κἀμμίαν πληροφορίαν περὶ ὅσων ἐπηρώτησεν αὐτοὺς ὁ κ. Βουλευτής.

§78ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπορῶ ἐπὶ τῇ ἀπορίᾳ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐν ᾧ ὁλοκλήρους συνεδριάσεις κατηναλώσαμεν εἰς τὸ νὰ δίδωμεν ἀπαντήσεις, καὶ σήμερον δὲ βλέπετε, ὅτι ἐνύκτωσε καὶ δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Εἰς πάσας τὰς γενομένας ἐρωτήσεις ἀπηντήσαμεν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τρικκάλων δύναται νὰ μάθῃ ἀπόψε, ὅτι, ὅτε τὸ πρῶτον ὑπέβαλεν ἐπερώτησιν, ἀναγομένην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, περὶ ταύτης ἐγράψαμεν παραχρῆμα εἰς τὸν ἐν Ἐλασσῶνι Πρόξενον, ζητήσαντες πληροφορίας, ἐλήφθη δὲ ἀναφορὰ τοῦ προσώπου, περὶ οὗ ἐγένετο ἡ ἐπερώτησις, καὶ ἐστάλη καὶ αὕτη εἰς τὸν Πρόξενον, παρ’ οὗ ἀναμένομεν πληροφορίας. Δυστυχῶς δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μεταβάλωμεν τὸν ὑπάρχοντα τρόπον συγκοινωνίας, ὅπως ἔχωμεν ταχύτερον τὴν ἀπάντησιν, διότι δὲν ἔχομεν ἔτι σιδηρόδρομον μέχρις Ἐλασσῶνος. Ταὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πληροφοριῶν ἐκ Τρικκάλων, ὁπόθεν ἐζητήθησαν, δὲν ἔφθασαν εἰσέτι. Ὅταν φθάσωσι, θὰ ἀνακοινώσωμεν πάσας.

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὀφείλω ν’ ἀπευθύνω παρατήρησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀφοῦ ἅπαξ ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν ὁ κ. Ταρμπάζης, ἀφοῦ τὸ δεύτερον ὑπέμνησεν αὐτὴν, ἀφοῦ τὸ τρίτον σήμερον ἐπανέφερε τὴν ἐρώτησίν του, καθῆκον εἶχε νὰ εἴπῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μόλις ἠξίωσε νὰ εἴπῃ διὰ τρόπου, ὅστις δὲν προσῆκεν, ὅταν ὁμιλῇ περὶ Βουλευτῶν ἐνασκούντων συνταγματικὸν δικαίωμα. Ὅτι ὁ κύριος Βουλευτὴς δύναται νὰ μάθῃ ἀπόψε τοῦτο καὶ τοῦτο, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, τοῦτο ἠδύνατο νὰ εἴπῃ εὐθὺς, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπρότεινε τὴν ἐπερώτησιν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνόμισε προσῆκον νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῶν ἐπερωτήσεων ἐν γένει, καὶ νὰ ἀπευθύνῃ ἔμμεσον ἔλεγχον πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὡς ἀπασχολοῦσαν τὸ Κοινοβούλιον, καὶ καταναλίσκουσαν τὸν χρόνον, παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι ἡ συνταγματικὴ διάρκεια τῆς Βουλῆς συνετμήθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον εἰς 40 μόνον ἡμέρας, καὶ ἐπὶ δέκα μῆνας ἐκυβέρνησε τὸν τόπον, τοσαῦται δὲ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ὑπάρχουσι τελεσθεῖσαι ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Διοικήσεως πράξεις, ὥστε ἐπὶ πολλοὺς μῆνας δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐλέγξωμεν ἐπαρκῶς τὰ ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς Διοικήσεως γενόμενα.

§80ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἐγὼ, κύριε Ὑπουργὲ, περὶ τῶν κατακρατουμένων λιρῶν παρὰ τοῦ ἐν Ἐλασσῶνι Προξένου δὲν ἐζήτησα τίποτε σήμερον· ὑπέμνησα μόνον τὴν πρὸ μηνὸς ἐπερώτησίν μου, ἵνα καταθέσητε τὰ ζητηθέντα ἀντίγραφα τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν δήμων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μάλιστα, προκειμένου διατὶ κατακρατεῖται ὁ Βῆκος, ἠδύνατο ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν νὰ μᾶς φέρῃ πληροφορίας, ὡς ἠδύνατο ἐπίσης νὰ μᾶς πληροφορήσῃ τάχιστα καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἐρωτημάτων.

§81ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πολλὰ ἐκ τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας ἐζήτησαν διὰ τοῦ κ. Προέδρου πληροφορίας, χρησίμους διὰ τὴν μελέτην τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἑνὸς ἑκάστου τῶν Ὑπουργείων. Ἐκτὸς ἐλαχίστων τινῶν καὶ ἀσημάντων πληροφοριῶν, ἃς ἔστειλε τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, οὐδεμίαν ἄλλην ἀπάντησιν κατωρθώσαμεν νὰ λάβωμεν ἐπὶ τῶν αἰτηθέντων. Ἐὰν λοιπὸν ἀναγκαζώμεθα νὰ ζητήσωμεν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης τὰς πληροφορίας ταύτας, βεβαίως δὲν εἴμεθα ὑπαίτιοι ὑμεῖς ἐπὶ τῇ καταναλώσει τοῦ χρόνου, ἀλλ’ οἱ μὴ φροντίζοντες νὰ παρέχωσι ταύτας, ἂν δύναται νὰ λεχθῇ ἡ λέξις κατανάλωσις, προκειμένου περὶ ἐλέγχου, ὃν δικαιοῦνται νὰ ἐνασκήσωσιν οἱ Βουλευταί. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας. αʹ) Σημείωσιν τῶν κατὰ τὸ 1886, 1887 καὶ 1888 δαπανηθέντων διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ἐκτάκτους ὑπαλλήλους διὰ τὴν ἐργασίαν τῶν καθυστερούντων Ἀπολογισμῶν, διότι ἐν κεφαλαίοις καὶ ἄρθροις τῶν Προϋπολογισμῶν τοῦ 1886, 1887 καὶ 1888 ἡ δαπάνη αὕτη σημειοῦται μετά τινων ἄλλων δαπανῶν περὶ χάρτου καὶ βιβλιοδετήσεως βιβλίων. Ἐπεθύμουν λοιπὸν τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, νὰ γινώσκωσι ῥητῶς, τί ἐδαπανήθη εἰς χάρτην, τί εἰς βιβλιοδετικὰ καὶ τί εἰς ἐκτάκτους ὑπαλλήλους. Ἐπίσης σημείωσιν τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888 δαπανηθέντων διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ἔπιπλα, σκεύη κλπ. Διότι ἐν τῷ οἰκείῳ Προϋπολογισμῷ —σελὶς 34, κεφάλαιον 7, ἄρθρον 2,—ἀναγράφεται πίστωσις ἐκ δραχμῶν 4,500. Ἐπίσης κατάλογον τῶν ἀγορασθέντων κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἔτη ὡς ἄνω ἐπίπλων, σκευῶν κτλ. βʹ) Ἔτι σημείωσιν τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888 δαπανηθέντων διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἰς συνδρομὰς ἐφημερίδων καὶ συγγραμμάτων. Διότι ἐν τῷ οἰκείῳ Προϋπολογισμῷ—σελὶς 34, κεφάλαιον 7, ἄρθρον 2, —ἀναγράφεται πίστωσις ἐκ δραχμῶν 2,000. Ἐπίσης καὶ κατάλογον τῶν ἐφημερίδων καὶ συγγραμμάτων. γʹ) Ἔτι σημείωσιν τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888 δαπανηθέντων διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἰς ἐκτάκτους ὑπαλλήλους ἐπὶ τῆς ἐργασίας τῶν καθυστερούντων Ἀπολογισμῶν—εἰδικῶς διὰ τοὺς ὑπαλλήλους, οὐχὶ δὲ μετὰ τοῦ χάρτου καὶ βιβλιοδετήσεως, —διότι ἐν τῷ οἰκείῳ Προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται ποσὸν ἐκ 10,000 δραχμῶν—σελὶς 36, κεφάλαιον 7, ἄρθρον 4.—Διότι φοβοῦμαι μήπως εὑρεθῇ, ὅτι δαπανᾶται ὁλόκληρος ἡ πίστωσις εἰς πρόσωπα καὶ οὐχὶ εἰς ἐργασίαν. δʹ) Ἔτι σημείωσιν τῶν κατὰ τὸ ἔτος 1888 δαπανηθέντων εἰς ἀποζημίωσιν λογιστῶν ἐκτάκτων παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ. Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ—σελὶς 38, κεφάλαιον 10, ἄρθρον 1, —ἀναγράφεται πίστωσις δραχμῶν 18,000. Ἔτι καὶ κατάλογον ὀνομαστικὸν τῶν τοιούτων ὑπαλλήλων, τῶν κατὰ τὸ αὐτὸ ἔτος ἐργασθέντων. εʹ) Σημείωσιν τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888 δαπανηθέντων εἰς μισθοὺς μετατιθεμένων ἢ ἀπολυομένων Ταμιῶν κατὰ τὸν χρόνον τῆς παραδόσεως, ἔξοδα μετατιθεμένων ἐν γένει ταμιακῶν ὑπαλλήλων καὶ ἔξοδα μεταβάσεως ὑπαλλήλων πρὸς παράδοσιν ταμείων. Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ—σελὶς 40, κεφάλαιον 14, ἄρθρον 3, — ἀναγράφεται πίστωσις δραχμῶν 8,000. Ϛʹ) Σημείωσιν τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1887 καὶ 1888 δαπανηθέντων εἰς μόλυβδον, ἀντιμόνιον καὶ λοιπὰς ὕλας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείῳ καὶ Λιθογραφείῳ. Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ—σελὶς 42, κεφάλαιον 12, ἄρθρον 2,—ἀναγράφεται πίστωσις 15,000, ἐν ᾗ ὅμως καὶ ὁ φωτισμός. ζʹ) Σημείωσιν τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1887 καὶ 1888 δαπανηθέντων εἰς κατασκευὴν καὶ ἀγορὰν νέων μητρῶν καὶ στοιχείων καὶ παντὸς χρησίμου μηχανήματος ἐν τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείῳ καὶ Λιθογραφείῳ. Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ —σελὶς 42, κεφάλαιον 12, ἄρθρον 2, —ἀναγράφεται πίστωσις δραχμῶν 10,000. ηʹ) Πόσα τελωνιακὰ καταστήματα καὶ φυλακεῖα ὑπ’ ἐνοίκιον ἦσαν κατὰ τὸ 1886 καὶ 1887; Καὶ πόσα κατὰ τὸ 1888; Εἰδικῶς δὲ δι’ ἕκαστον τῶν καταστημάτων καὶ φυλακείων ποῖον μίσθωμα κατεβλήθη καθ’ ἕκαστον τῶν ἄνω ἐτῶν; Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ—σελὶς 50, κεφάλαιον 15, ἄρθρον 2, —ἀναγράφεται πίστωσις δραχμῶν 61,000. θʹ) Τί ἐδαπανήθη, καὶ τίνα εἴδη ἐπίπλων, καὶ πόσαι πλάστιγγες καὶ κιβώτια ἠγοράσθησαν κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888; Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ—σελὶς 50, κεφάλαιον 15, ἄρθρον 2, —ἀναγράφεται πίστωσις δραχμῶν 10,000. ιʹ) Τί ἐδαπανήθη εἰδικῶς εἰς προσωπικὸν διὰ κοπὴν καὶ συσκευὴν καπνοῦ καὶ τουμπεκίου κατὰ τὰ ἔτη 1887 καὶ 1888; Καὶ κατὰ ἐργοστάσιον, καὶ κατὰ μῆνα. Καὶ τὸν κατὰ μῆνα ἀριθμὸν τῶν ἐργατῶν. Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ—σελὶς 50, κεφάλαιον 16, ἄρθρον 3, ἐδάφιον 1,— ἀναγράφεται πίστωσις δραχμῶν 320,000. Διότι γνωρίζω, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῶν καπνοκοπτηρίων αὐξάνει ἢ ἐλαττοῦται ἀναλόγως τῶν πλησιαζουσῶν ἢ τῶν ἐνεργουμένων ἐκλογῶν. ιαʹ) Τί ἐδαπανήθη, καὶ τί εἰδικῶς ἠγοράσθη εἰς μηχανὰς καὶ σφραγῖδας κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888; Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ—σελὶς 52, κεφάλαιον 18, ἄρθρον 2, —ἀναγράφεται πίστωσις 30,000. ιβʹ) Τί ἐδαπανήθη κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888 εἰς βελτίωσιν τῶν ἁλυκῶν; Καὶ εἰδικῶς καὶ ὡρισμένως ποῖαι καὶ ποῦ αἱ βελτιώσεις; Ὑπῆρξαν προϋπολογισμοὶ τῶν δαπανῶν καὶ σχέδια; Ἐγένοντο δημοπρασίαι, ὅπου κατὰ τὸν νόμον ἀπῃτεῖτο; Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ— σελὶς 54, κεφάλαιον 24, ἄρθρον 2,—ἀναγράφεται πίστωσις δραχμῶν 100,000. Εἰδικῶς ἐρωτῶ, ὑπάρχουσι σχέδια καὶ προκαταρκτικὴ ἐργασία περὶ τοῦ τίνες αἱ γενησόμεναι βελτιώσεις; ιγʹ) Παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ πίναξ τῶν δασῶν. Τοῦ εἴδους τῶν δασῶν τούτων· τῆς ἐκτάσεως αὐτῶν· τῆς ὀνομασίας καὶ τοῦ δήμου, ἐν ᾧ κεῖνται. Ἔτι τῶν εἰς ἰδιώτας ἀνηκόντων δασῶν, μετὰ τῶν ἀνωτέρω λεπτομερειῶν. ιδʹ) Σημείωσιν, τί ἐδαπανήθη κατὰ τὰ ἔτη 1886, 1887 καὶ 1888 ά) εἰς καταμετρήσεις, βʹ) εἰς ὁροθεσίας, γʹ) εἰς καλλιέργειαν, δʹ) εἰς ἐπιστασίαν, εʹ) εἰς ἀγορὰν ἐργαλείων καὶ σφυρῶν καὶ Ϛʹ) εἰς ἀγορὰν ἐπιστημονικῶν βιβλίων διὰ τὰ δάση; Εἰδικῶς δὲ τίνα βιβλία ἠγοράσθησαν; Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ πάντα τὰ ἀνωτέρω— σελὶς 56, κεφάλαιον 27, ἄρθρον 2, ἐδάφια βʹ καὶ γʹ,—σημειοῦται πίστωσις δραχμῶν 25,880+1500, περιλαμβανομένου τοῦ χάρτου κλπ. ιεʹ) Σημείωσιν τοῦ τί ἐδαπανήθη καὶ τίνες ὁροσημάνσεις καὶ περιτειχίσεις ἐγένοντο κατὰ τὰ 1886, 1887 καὶ 1888 ἐν Ἀθήναις, Πειραιεῖ καὶ Φαλήρῳ; Διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται πίστωσις 20,000 δραχμῶν—σελὶς 60, κεφάλαιον 28, ἄρθρον 6, ἐδάφιον Ϛʹ.

§82ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ὑποθέτω, ὅτι τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα θὰ συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ μᾶς φέρῃ σημείωσιν τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τελῶν χαρτοσήμου ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου τοῦ 1888, καὶ ἑτέραν τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τῶν μονοπωλίων ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ μηνὸς, καὶ εἰ δυνατὸν, καὶ ἐντὸς τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς πρὸς τὸ χαρτόσημον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν πληροφορίας διὰ τὸν Νοέμβριον πρὸ τῆς 20ῆς τοῦ μηνὸς τούτου.

§84ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὸν Νόμον περὶ ὁδοποιΐας, τὸν πέρυσι ψηφισθέντα, ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς ὁδοποιΐας ψηφίζεται ἐντὸς τοῦ Σεπτεμβρίου, ἀνακοινοῦται δὲ ἀμέσως εἰς τὴν Βουλήν. Μέχρι τοῦδε ὅμως δὲν εἴδομεν αὐτὸν, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ τὸν καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλήν.

§85ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς ὁδοποιΐας δὲν εἶναι ἐντελῶς ἕτοιμος, διότι ὁ Διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων κ. Βλαχόπουλος περιήρχετο ἀνὰ τὰς ἐπαρχίας, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ καταρτίσωμεν τελειότερον τὸν Προϋπολογισμόν. Ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος ὅμως ἐλπίζω, ὅτι θέλομεν ἔχει αὐτὸν ἕτοιμον.

§86ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι λυπηρὸν νὰ παραβιασθῇ εἷς νόμος, ἕνεκα τῆς ἀπουσίας τοῦ Διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων.

§87ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ Διευθυντὴς ἀπουσιάζει, περιοδεύων ἀκριβῶς διὰ τὸν νόμον τοῦτον.

§88ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ τὴν περιοδείαν του ἀπὸ τὸν Ἰούλιον. Τὸ αὐτὸ ζητῶ καὶ διὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ καταθέσῃ αὐτὸν, καθόσον καὶ οὗτος ἔπρεπε νὰ ἦναι ἕτοιμος ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου. Πιστεύω, ὅτι ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θὰ λησμονήσῃ τὴν παράκλησιν, ἣν ἀπηύθυνα πρὸς αὐτὸν, νὰ ὑποβάλῃ τὸν λογαριασμὸν τοῦ μετὰ τῆς Τραπέζης δανείου.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν λογαριασμὸν τοῦτον εἶχον ὑποβάλει συνάμα μετὰ τῆς πιστώσεως. Ἐζήτησα αὐτὸν ἐκ τοῦ Γραφείου, ἀλλ’ εἰδοποιήθην, ὅτι ἐδόθη εἰς ὑμᾶς.

§90ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔλαβον τίποτε.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μοὶ εἶπον, ὅτι ὑμεῖς τὸν ἔχετε.

§92Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ πράγματα ταῦτα πρέπει νὰ καθαρίζωνται, κύριε Βουλευτά. Ἐλάβετε τὸν λογαριασμόν, ἢ δὲν τὸν ἐλάβετε;

§93ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὐχὶ βεβαίως.

§94ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον λογαριασμὸν ἐζητήσατε, κύριε Βουλευτά; Μήπως ὑπάρχῃ παρανόησις;

§95ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Χθὲς ἠγέρθη ἀμφισβήτησις ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς κατατάξεως τῶν κονδυλίων, τῶν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν χρεῶν ἐπὶ φθαρτῶν κτημάτων. Ἐξήνεγκα ἀμφιβολίαν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν, συμφώνως μὲ τὸ περιεχόμενον τῆς ἐπὶ τῆς πιστώσεως ἐκθέσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἀνέρχηται τὸ μὲν ποσὸν τῶν τόκων εἰς 1,700,000 δραχμῶν, τὸ δὲ κεφάλαιον εἰς 856,000. Δὲν εἶναι δυνατόν, τὸ μὲν κεφάλαιον νὰ ἐλαττωθῇ ἐπὶ τοσοῦτον, οἱ δὲ τόκοι νὰ παρίστανται ὡς αὐξηθέντες, ἐνῷ τὰ εἰσπραττόμενα ὤφειλον νὰ χρησιμεύωσι πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων. Ἐζήτησα δὲ τὴν κατάθεσιν τοῦ λογαριασμοῦ τῆς Τραπέζης, ἐξ οὗ προκύπτουσι τοιαῦτα παράχορδα ἀποτελέσματα.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ λογαριασμὸς οὗτος, ἐν ᾧ θὰ εὑρῆτε ἢ δὲν θὰ εὑρῆτε τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν θέλετε, ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν συνάμα μετὰ τῆς πιστώσεως, ἐπειδὴ δ’ ἐζητήθη παρ’ ὑμῶν, παρήγγειλα, ὅπως ληφθῇ ἐκ τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς, μοὶ ἐδόθη δὲ ἡ πληροφορία, ὅτι ὁ λογαριασμὸς ἐνεχειρίσθη εἰς ὑμᾶς. Πρέπει νὰ διευκρινισθῇ, ἐὰν τὸν ἐλάβετε, ἢ δὲν τὸν ἐλάβετε.

§97ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Φαίνεται, ὅτι τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς ἀσχολεῖται μᾶλλον πῶς νὰ παρεμποδίζῃ τὴν ἐργασίαν τῶν ἀντιπολιτευομένων, ἀντὶ νὰ ἐκτελῇ τὸ καθῆκόν του, παρέχον εἰς τοὺς Βουλευτὰς τὰς ἀναγκαίας ὑπηρεσίας καὶ εὐκολίας. Τοῦτο δὲ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδού, τὸ Γραφεῖον στέλλει τὸν πίνακα.

§99Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν δὲν ἐδόθη εἰς τὸν κύριον Βουλευτήν, καὶ ὑπάρχει τις, ὁ ὁποῖος ψευδῶς ἀνέφερεν, ὅτι ἐδόθη εἰς τὸν κύριον Καραπάνον.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐζητήθη διὰ τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§101ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ εὑρίσκομαι ἐπὶ τοῦ βήματος, νομίζω καθῆκόν μου νὰ εἴπω δύο λέξεις περὶ ζητήματος σχετιζομένου μὲ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ χθὲς ἐψηφίσθη ἐσπευσμένως καὶ ἐν ἀπουσίᾳ ἡμῶν. Ἀνέπτυξα προχθὲς τοὺς λόγους, δι’ οὓς θεωρῶ κακὸν τὸ δανείζεσθαι εἰς βάρος περιουσιῶν, ἐχουσῶν ἀποκλειστικὸν σκοπὸν τὴν ἐκτέλεσιν ἐθνικῶν ἔργων, οἷα εἶναι ἡ περιουσία τοῦ Ζαππείου. Ἡ Κυβέρνησις ἀπήντησεν, ὅτι διὰ τοῦ ψηφισθέντος δανείου δὲν πρόκειται νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ περιουσία τοῦ Ζαππείου, ἡ ἔχουσα ἰδίως σκοπὸν τὴν διατήρησιν τῆς Ἐκθέσεως καὶ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς, ἀλλὰ μόνον τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς περιουσίας ταύτης, τὸ μὴ ἔχον σχέσιν μὲ τὴν διατήρησιν καὶ ἀνάπτυξιν τῆς Ἐκθέσεως, εἰδικώτερον δὲ τὰ καταστήματα, πρὸς ἀνέγερσιν τῶν ὁποίων συνομολογεῖται τὸ δάνειον, δηλ. τὸ καφενεῖον, τὸ θέατρον κλπ. Ἠθέλησα νὰ ἴδω ἐν ταῖς κατατεθείσαις πληροφορίαις, ἂν ἀληθῶς ὑπάρχῃ τοιαύτη περιουσία, μὴ σχετιζομένη μὲ τὴν διατήρησιν τῆς Ἐκθέσεως, εὑρίσκω δὲ ἐν τῷ ὑποβληθέντι ἡμῖν Προϋπολογισμῷ τοῦ Ζαππείου διὰ τὸ 1888, ὅτι οὐδεμία ἄλλη ὑπάρχει περιουσία, ἐκτὸς τοῦ καταστήματος τῆς Ἐκθέσεως, τῶν ἐν Ῥωμουνίᾳ κτημάτων καὶ τοῦ εἰσοδήματος αὐτῶν, τοῦ ἀπολύτως ἀναγκαίου διὰ τὴν ὕπαρξιν τῶν Ὀλυμπίων...

§102ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχουσιν εἰς χρεώγραφα 180,000 δραχμῶν.

§103ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ χρεώγραφα ταῦτα ἔχουσι προορισμὸν εἰδικόν, τὰ διαγωνίσματα. Ἡ περιουσία λοιπὸν ἡ κινητή, ἣν εἶχε τὸ Ζάππειον κατὰ τὸ 1887, διετέθη ὁλόκληρος, οὐδὲν δὲ μένει ἐξ αὐτῆς περίσσευμα, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς ἐγγύησις τοῦ δανείου πρὸς κατασκευὴν τοῦ Θεάτρου κλπ. Ἐὰν δὲ τὸ δάνειον συνομολογηθῇ κατὰ τοὺς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅρους, θέλει ἐπιβαρύνει ἀκριβῶς τὸ εἰσόδημα τῶν κτημάτων, ὅπερ χρησιμεύει διὰ συντήρησιν τοῦ Ζαππείου, καὶ τῆς Ἐκθέσεως. Δὲν θὰ κινδυνεύσωσι νὰ ἐκποιηθῶσιν ἴσως μήτε τὸ κατάστημα τοῦ Ζαππείου, μήτε τὰ ἐν Ῥωμουνίᾳ κτήματα. Τὰ εἰσοδήματα ὅμως αὐτῶν θὰ τρέξωσι τὸν κίνδυνον ν’ ἀποῤῥοφηθῶσιν ἐκ τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου. Οὕτω δὲ ἡ διατήρησις καὶ ἀνάπτυξις τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἐκθέσεων δύνανται ν’ ἀποβῶσι προβληματικαί, ἐὰν ἀποτύχῃ, ὡς δὲν εἶναι ἀπίθανον, ἡ ἐπιχείρησις τῶν θεάτρων, καφενείων καὶ ἑστιατορίων.

§104ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο λόγος καὶ πάλιν περὶ Ζαππείου, ἀναγκάζομαι νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, οὐχὶ διὰ νὰ ἐλέγξω τὰ τῆς περιουσίας ἢ τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ ἱδρύματος τούτου, ἀλλά, ὅπως ψέξω τὴν φατριαστικὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία τείνει νὰ καταστήσῃ τὸ ἐθνικὸν τοῦτο ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν εἰς τὴν μεγαλοδωρίαν ἑνὸς μεγάλου πατριώτου καὶ πολυτίμου τέκνου τῆς Ἑλλάδος, ὄργανον φατριαστικῶν ἐνεργειῶν καὶ κομματικῆς κερδοσκοπίας. Καὶ διὰ νὰ ἐννοήσητε τοῦτο, λάβετε ὑπ’ ὄψει τίνι τρόπῳ ἐνήργουν οἱ προκάτοχοι τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, καὶ πῶς ἐνεργεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ διαχείρισις τῆς περιουσίας τοῦ Ζαππείου ἦτο, κατὰ εἰδικὴν διάταξιν τῆς διαθήκης τοῦ ἀοιδίμου Ζάππα, ἀνατεθειμένη εἰς τὴν ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς Ἐθνικῆς Βιομηχανίας Ἐπιτροπήν, ἀποτελουμένην ἐξ εἴκοσι μελῶν, ὧν οἱ πλεῖστοι ἦσαν ἄνθρωποι τῶν γραμμάτων, τῶν τεχνῶν καὶ τοῦ ἐμπορίου, ἀμέτοχοι δὲ τῶν κομμάτων. Κατὰ τὸ 1865 εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην μόλις ἦσαν τρεῖς ἢ τέσσαρες, ἀνήκοντες εἰς τὸ κόμμα τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου, ὁ ὁποῖος ἐτύγχανε τότε Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐπρόκειτο τότε εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην νὰ προστεθῶσι τέσσαρα μέλη διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, τῶν ὁποίων ἡ ἐκλογὴ ἀνῆκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὁ ἀείμνηστος ἐκεῖνος ἀνὴρ δὲν ἐφρόντισε νὰ λάβῃ ἐκ τοῦ ἰδιαιτέρου αὐτοῦ κόμματος τὰ μέλη ταῦτα. Διώρισε τὸν ἀείμνηστον Χρηστίδην, Σύμβουλον τῆς Ἐπικρατείας, τὸν ὁποῖον καὶ ὠνόμασεν Ἀντιπρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς, μετ’ αὐτὸν τὸν κ. Γεράσιμον Μεταξᾶν, ὑπασπιστὴν τοῦ Βασιλέως, καὶ τοὺς κυρίους Α. Ῥαγκαβῆν καὶ Μ. Ῥενιέρην. Τέσσαρα πρόσωπα, τὰ ὁποῖα βεβαίως ἐτίμα διὰ τῆς φιλίας του, ὅπως καὶ αὐτὰ ἐτίμων αὐτὸν διὰ τῆς ἰδικῆς των, κατὰ τὰ ἄλλα ὅμως οὐδόλως ἀνήκοντα εἰς τὸ ἰδιαίτερον αὐτοῦ κόμμα. Διότι ἐφρόνει ὁ ἀνὴρ ἐκεῖνος, ὅτι εἰς τὰ τῆς διαχειρίσεως τοιούτου καταστήματος δὲν ἐπιτρέπεται οὐδεμία ἐνέργεια φατριαστική. Τί ἔπραξε δὲ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις; Ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἔθηκεν ἐκποδὼν τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἐθνικῆς Βιομηχανίας, ἀνέθηκε δὲ τὴν διαχείρισιν τοῦ Ζαππείου εἰς μίαν πενταμελῆ Ἐπιτροπήν, διοριζομένην παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Τίνες δὲ οἱ συνεπείᾳ τοῦ νόμου διορισθέντες; Ἐκ μὲν τῶν Βουλευτῶν δὲν εὗρεν ἄλλα πρόσωπα, παρὰ τὸν συνάδελφόν του Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Δραγούμην, καὶ τὸν κ. Νέγρην, ὁ ὁποῖος τυγχάνει γνωστὸς διὰ τὴν πρὸς τὸ κόμμα ἀφοσίωσίν του, διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἐθεωρήθη ἄξιος νὰ ὑποστηριχθῇ ὡς Δήμαρχος τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Ἐκτὸς δὲ τῆς Βουλῆς δὲν εἵλκυσαν τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰμὴ οἱ κύριοι Παντιᾶς Ῥάλλης καὶ Ἀριστομένης Βαλέττας. Μεταξὺ δὲ τόσων στρατιωτικῶν καὶ τόσων πολιτικῶν ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὴν πρωτεύουσαν, προετιμήθη ὁ κ. Στεφάνου, Δικαστικὸς Σύμβουλος, ἀνὴρ ἀκέραιος καὶ ἀξιότιμος, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ἀνήκων εἰς τὸ κόμμα. Οὐδὲν ἔχω νὰ εἴπω κατὰ τῆς χρηστότητος καὶ ἐντιμότητος καὶ τῶν πέντε τούτων κυρίων, ἀλλ’ ἀφοῦ καὶ οἱ πέντε ἀνήκουσιν εἰς τὸ κόμμα, οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι, πᾶν ὅ,τι δύνανται νὰ πράξωσιν ἄνευ παραβάσεως τοῦ καθήκοντός των, θέλουσι τὸ πράττει ὑπὲρ τοῦ συμφέροντος τοῦ κόμματος. Αὐτοὶ διορίζουσι τακτικὸν καὶ ἔκτακτον προσωπικόν, ἐκτελοῦσι διάφορα ἔργα, παρέχουσιν ἀμοιβὰς, εἰς πάντα δὲ ταῦτα λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει καὶ τὸ κομματικὸν συμφέρον· ὥστε καὶ τὸ ἵδρυμα τοῦτο ἀποβαίνει κέντρον φατριαστικῆς καὶ κομματικῆς ἐνεργείας. Ἡ τοιαύτη ἐνέργεια βεβαίως δὲν συνᾴδει οὔτε μὲ τὰ καθήκοντα τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε μὲ τὸ ὕψος τῆς θέσεως αὐτῆς, καὶ ἔλαβον τὸν λόγον, ὅπως τὴν ψέξω.

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θεωροῦμεν μεγάλην τιμὴν ἡμῶν τὸν ψόγον τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§106ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί ἐννοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ τοῦτο;

§107ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι μεγάλη τιμὴ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα διώρισε καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ἐνεπιστεύθη τὴν διαχείρισιν τοῦ Ζαππείου, διότι κατώρθωσαν νὰ εὕρωσι τὰ μέσα καὶ χρήματα, ὅπως κάμωσι συνδρομὰς ὑπὲρ συγγραμμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐντελῶς ἀλλότρια πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ Ζαππείου.

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ τάσις, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ προαγορεύσαντες, νὰ ψέγωσι, μὴ φροντίζοντες νὰ λάβωσι πρότερον πληροφορίας, παρήγαγεν αὐτοὺς εἰς τὸ νὰ κατηγορήσωσι τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ διὰ πρᾶξιν ἐντελῶς ἀντικειμένην εἰς τὰς διαθέσεις αὐτῆς τῆς Ἐπιτροπῆς. Αἱ μόναι συνδρομαὶ, αἵτινες ἀναφέρονται ὡς δοθεῖσαι ἐκ τοῦ ταμείου τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐδόθησαν κατὰ ῥητὴν καὶ ἔγγραφον ἐντολὴν τοῦ δωρητοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα....

§109ΝΕΓΡΗΣ. Καὶ μὴ προκληθεῖσαι ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπήν.

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἀφοῦ μάλιστα προηγουμένως ἀπεκρούσθησαν αἱ συνδρομαὶ αὗται ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§111ΡΑΛΛΗΣ. Καλὸν ἦτο νὰ γνωσθῇ τοῦτο· ἀλλ’ ὁ κύριος Ζάππας εἶναι ἀρκετὰ γενναιόδωρος καὶ πλούσιος, ὥστε νὰ δύναται νὰ συντρέχῃ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους θέλει.

§112ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αἱ 53 μετοχαὶ, αἱ ὁποῖαι εἶναι κατατεθειμέναι ὑπὲρ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων καὶ διὰ τὰς ὁποίας ὁ κ. Ζάππας καὶ προφορικῶς καὶ ἐγγράφως ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἀποβλέπει πλέον ἀποκλειστικῶς εἰς διαγωνίσματα, παράγουσι τόκους, ἐκ τῶν ὁποίων παρηγγέλθημεν ῥητῶς καὶ ἐγγράφως νὰ δώσωμεν δραχμὰς χιλίας εἰς τὸ σύγγραμμα τοῦ κ. Γενναδίου.

§113ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν πρόκειται διὰ τοῦ Γενναδίου τὸ σύγγραμμα· ἐδώκατε καὶ εἰς τὸν Χρηστομάνον.

§114ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρηγγέλθημεν ῥητῶς καὶ ἐγγράφως νὰ δώσωμεν συνδρομὴν 4,000 νομίζω δραχμῶν καὶ εἰς τὸν κ. Χρηστομάνον, καὶ τοῦτο ἀφοῦ προηγουμένως ἡ Ἐπιτροπὴ ἠρνεῖτο νὰ παράσχῃ συνδρομὴν πρὸς τὸν κ. Χρηστομάνον, διότι ἔκρινεν, ὅτι ὁ Ζάππας ὑπεσχέθη τὴν συνδρομὴν ἐφάπαξ μόνον. Εἰς πάντα δὲ ταῦτα ὁ κ. Ζάππας δαπανᾷ ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τοῦ κεφαλαίου τῶν διαγωνισμάτων, τὰ ὁποῖα αὐτὸς κανονίζει. Ἐκτὸς δὲ τῶν δύο συνδρομῶν τούτων ἐγένετο καὶ τρίτη· ἐμάθομεν πρό τινος καιροῦ, ὅτι προέκειτο, δι’ ἔλλειψιν πόρων πρὸς ἀπότισιν τῶν διδάκτρων, ν’ ἀποχωρήσῃ τῆς ἐν Παρισίοις Γεωργικῆς Σχολῆς νέος τις, ὑπὲρ οὗ, ὡς ἀξίου ὑποστηρίξεως, πολλαὶ ὑπῆρχον συστάσεις· περὶ τούτου ὑπέβαλε σύστασιν ἡ Ἐπιτροπὴ τῷ κ. Ζάππᾳ, οὗτος δὲ ἐδέχθη ν’ ἀναλάβῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν διαγωνισμάτων τὴν χορήγησιν τοῦ ἀναγκαίου ποσοῦ. Ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ πάλιν, ὅτι αἱ μὲν πρῶται δύο συνδρομαὶ ἐγένονται καὶ παρὰ τὴν γνώμην τῆς Ἐπιτροπῆς, τῇ θελήσει τοῦ δωρητοῦ, ἡ δὲ τελευταία μόνη τῇ προτάσει τῆς Ἐπιτροπῆς.

§115ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι βεβαίως διὰ νὰ ἐπιφέρω συνηγορίαν τινὰ ὑπὲρ προσώπου μὴ ἔχοντος ἀνάγκην συνηγορίας, ἀλλὰ διότι ἡ ἔκφρασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀπευθυνομένη κατὰ προσώπου αὐτῆς τῆς Βουλῆς, εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας συνηθίζει, αἵτινες ὅμως δὲν τὸν ὠφελοῦσι πλέον, ἀναγκάζομαι νὰ ὑπομνήσω τὴν ἔκφρασιν αὐτὴν, ἵνα παρατηρηθῇ καὶ ἐκτιμηθῇ. Ἀναγκάζομαι νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅτι τὰ τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα μόνον ἴσως ὀργὴ ὑπαγορεύει, δὲν τὸν ὠφελοῦσι πλέον. Ἀλλὰ δύναται καὶ νὰ νομίζῃ, ὅτι διὰ τοιούτων φράσεων, αἵτινες κατέστησαν πλέον συνήθεις εἰς αὐτόν, ἀπαντᾷ εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τὸν ἐγγίζουν καὶ πολὺ φαίνεται τὸν τρομάζουν. Καὶ τοσούτῳ μᾶλλον θέλω νὰ ὑπενθυμίσω τὴν ἔκφρασίν του ταύτην, διότι πρέπει ν’ ἀκούῃ καὶ τὸ κοινὸν, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος εὑρίσκεται πλέον εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε οὐδὲν δύναται νὰ εἴπῃ, προκειμένου μάλιστα περὶ ἐπερωτήσεων ἢ παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας Βουλευτής, οἷος ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ἐκφέρει ἀπὸ τοῦ βήματος. Καὶ παρετηρήσατε βεβαίως, ὅτι ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ἀπευθύνων τὸν ἔλεγχον αὑτοῦ, ἐξεφράσθη μετὰ πάσης εὐλαβείας ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μὴ ἔχων τὶ ν’ ἀπαντήσῃ, εἶπεν, ὅτι τὸν λόγον τοῦ κ. Σωτηροπούλου θεωρεῖ τιμὴν ἑαυτοῦ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν τυχὸν ἤλλαξαν πλέον καὶ αἱ λέξεις τὴν σημασίαν των, καὶ ἐὰν τοῦτο κατορθώσας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δύναται νὰ μεταχειρίζηται τὰς ῥηθείσας ἐκφράσεις. Ἐὰν κατώρθωσε νὰ ἀλλάξουν αἱ λέξεις τὴν σημασίαν των, καὶ τὰς μεταχειρίζεται κατὰ τὰς ἐννοίας, τὰς ὁποίας αὐτὸς ἔχει περὶ τῶν λέξεων τούτων, τότε ἀληθῶς δύναται νὰ ἐπαναπαύηται εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ λόγος ἀνδρὸς, οἷος ὁ κύριος Σωτηρόπουλος, εἶναι τιμή του! Ἀλλὰ τὸ ἀκριβὲς καὶ εὐνόητον εἶναι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν ἀποχρώντως, ποίαν αἴσθησιν τῷ ἐπροξένησαν αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὄχι τόσον διὰ τὴν βαρύτητα αὐτῶν καθ’ ἑαυτὰς, διότι βεβαίως ἤκουσεν ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ἀκούει καθ’ ἑκάστην πολὺ δριμυτέρας παρατηρήσεις περὶ τῆς πολιτείας του ἐν γένει. Ἐξήγησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ βήματος, ποιούμενος παραλληλισμὸν τῆς παρούσης ἐποχῆς πρὸς ἄλλας προηγουμένας, τὴν ἐνέργειαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ὡς μετέχουσαν κομματισμοῦ· οὐδεὶς βεβαίως σπουδαιολογῶν δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξωργίσθη, ὡς προσβληθεὶς ὑπερμέτρως. Ἀλλὰ τί εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπροξένησεν αὐτὴν τὴν αἴσθησιν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν; Τὸ ἀκριβῶς ἐναντίον ἐκείνου, ὅπερ ἠθέλησε νὰ ἀντιτάξῃ. Αἱ μέτριαι ἐκεῖναι παρατηρήσεις ἐξεφέροντο ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ κ. Σωτηροπούλου, καὶ γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ποίαν αἴσθησιν προξενοῦσιν εἰς τὸ κοινὸν λόγοι, ἐκφερόμενοι ὑπὸ τοιούτου πολιτικοῦ ἀνδρός.

§116ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν πάντες οἱ Ὑπουργοὶ φέρωσι σημειώσεις, οἷαι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἔφερε προχθὲς ἢ χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀναγκαίως θὰ περιπίπτωμεν εἰς συγχύσεις. Αἱ σημειώσεις πρέπει ν’ ἀναγράφωσιν ἁπάσας τὰς λεπτομερείας. Ἐὰν αἱ σημειώσεις αὐταί εἰσιν ἀτελεῖς καὶ ἐκ τῆς ἀτελείας αὐτῶν προκαλῶσι παρατηρήσεις, βεβαίως δὲν πταίουσιν οἱ Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι διατυποῦσι τὰς παρατηρήσεις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων βεβαίως γνωρίζει τίς ἔδωκε τὴν ἐντολὴν, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ οὐδὲν ἄλλο γνωρίζει, ἢ μόνον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν ταῖς σημειώσεσιν. Αἱ δὲ σημειώσεις οὐδὲν ἕτερον λέγουσιν, ἢ μόνον, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἔδωκεν εἰς τὸν δεῖνα καὶ δεῖνα τοιαύτην συνδρομὴν δι’ ὡρισμένον καὶ ἐκδεδομένον ἤδη σύγγραμμα.

§117ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι πρωτάκουστον, ὅτι ἐν προϋπολογισμοῖς καὶ ἀπολογισμοῖς καὶ σημειώσεσι λογαριασμῶν πρέπει νὰ σημειῶνται καὶ παραπομπαὶ εἰς ἐπιστολὰς, τὰς ὁποίας οἱ συντάσσοντες τοὺς ἀπολογισμοὺς ἔλαβον παρὰ τοῦ δεῖνα ἢ τοῦ δεῖνα. Ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐὰν ἤθελεν εἰλικρινῶς νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον αὑτοῦ, οὐχὶ δὲ νὰ ἐπιῤῥίψῃ μομφὴν συκοφαντικὴν, ὤφειλε νὰ ἐρωτήσῃ πρῶτον, πῶς ἐδόθη ἡ γενομένη συνδρομὴ, ὅπως λάβῃ ὅσας ἤθελε πληροφορίας, ἀλλὰ καθῆκον εἶχε νὰ μὴ ῥίπτῃ εἰς τὸ μέσον λόγους, ὁμοίους τῶν σημερινῶν, ὅσους εἶπε, καὶ τῶν προχθεσινῶν.

§118ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ἡ ἐνέργεια ὅλης τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ κυρίως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπῆρξε πάντοτε ἀφιλότιμος, ὥστε ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀγανακτῇ, διότι ἐῤῥίφθη ἡ ὑπόνοια, ὅτι, πᾶν ὅ,τι ἐνεργεῖται, μόνον πρὸς κερδοσκοπίαν κομματικὴν ἐνεργεῖται. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, πρόκειται περὶ σημειώσεων, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐλλιπέσταται. Ἡ Ἐπιτροπὴ δαπανᾷ ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ἐντολῆς, ἡ ὁποία ἐδόθη κατόπιν, καὶ τοῦτο δὲν τὸ καταλαμβάνω. Ἡ Ἐπιτροπὴ πότε συνέταξε τὸν Προϋπολογισμόν; ἠρώτησα χθὲς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλὰ δὲν εὐηρεστήθη νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ.

§119ΝΕΓΡΗΣ. Συνετάχθη τὸν Ἰανουάριον μῆνα.

§120ΡΑΛΛΗΣ. Τότε πάντα, ὅσα μνημονεύει, ἐτελέσθησαν κατόπιν, διότι σημειοῖ ἐκποίησιν μετοχῶν, ἐνῷ ἀργότερον ἀναγράφει, ὅτι ὑπάρχουσιν ὁμολογίαι, καὶ ἂν παραβάλητε τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1887 πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς 1ης Ἰανουαρίου, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἀποδεικνύονται ὅλαι αἱ ἐν τούτῳ ἐγγραφαὶ εἰκονικαὶ, καὶ τὴν εἰκονικότητα ταύτην θέλετε ἐννοήσει κάλλιον, ἐὰν προσαχθῶσιν αἱ ἐντολαὶ, τὰς ὁποίας λέγουσιν, ὅτι ἔδωκεν ὁ κ. Ζάππας.

§121ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐβεβαίωσαν πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 προκύπτει, ὅτι ἐξεποιήθησαν αἱ ὁμολογίαι. Οὐδὲν τοιοῦτο περιέχεται ἐν τῷ πίνακι. Ἐὰν ἠρώτα ὁ κ. Βουλευτὴς, ἠδυνάμην ν’ ἀπαντήσω αὐτῷ, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις πρὸς τὴν χήραν Ὀρφανίδου εἶναι ἐκτέλεσις ἀποφάσεως τῆς προκατόχου Ἐπιτροπῆς. Ἐὰν ἠρώτα ὁ κ. Βουλευτὴς, ἠθέλομεν ἀπαντήσει, ὅτι τὰ πρὸς τὸν κ. Δαμασκηνὸν καταβληθέντα ἐχρεωστοῦντο παρὰ τῆς προηγουμένης Ἐπιτροπῆς, ἥτις εἶχεν αὐτὸν δικηγόρον. Τὸ κονδύλιον, τὸ καταβληθὲν εἰς τὸν ἀνδριάντα τοῦ Ζάππα, ἦτο ἡ τελευταία δόσις ἀνδριάντος παραγγελθέντος προηγουμένως. Ὁ Χασιώτης, διὰ τὴν ὑποτροφίαν τοῦ ὁποίου σημειοῦται τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ποσὸν, εἶναι ὁ νέος, ὅστις, προτάσει καὶ συστάσει τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐκλήθη ὑπότροφος εἰς τὴν Γεωργικὴν Σχολὴν τῆς Γαλλίας, κατ’ ἐντολὴν τοῦ κ. Ζάππα. Τὸ κονδύλιον «συνδρομὴ περιοδικοῦ συγγράμματος Γενναδίου, δραχμαὶ 1000» ἐτέθη ῥητῇ ἐντολῇ τοῦ κ. Ζάππα. Ἐπίσης τὸ ἄλλο ποσὸν, τὸ διὰ τὸν κ. Χρηστομάνον, ἐνεγράφη ῥητῇ ἐντολῇ τοῦ κ. Ζάππα, ἔχοντος δικαίωμα νὰ διατάξῃ περὶ τούτου. Τέλος ἡ συνδρομὴ εἰς σύγγραμμα Ὄθωνος Ῥουσοπούλου, ἐκ 200 δραχμῶν, ἐνεγράφη ἄνευ ἐντολῆς τοῦ κ. Ζάππα, τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Ἐπιτροπῆς.

§122ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν 1ην Ἰανουαρίου, ὅτε συνετάχθη ὁ Προϋπολογισμὸς, κατὰ τὴν βεβαίωσιν τοῦ συναδέλφου μέλους τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, σημειοῦται ἡ ἀξία ἐκποιηθεισῶν ὁμολογιῶν 58,000. Τώρα θέλω νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, τίς δὲν λέγει ἀκριβῆ, ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐγγράφει εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ὡς ὑπάρχοντα αὐτὰ τὰ ὁμόλογα, ἢ ἐγὼ, ὅστις λέγω, ὅτι τὴν 1ην Ἰανουαρίου εἶχον ἐκποιηθῆ καὶ ὅτι ἑπομένως εἶναι εἰκονικὸς ὁ Προϋπολογισμὸς, καὶ ὅτι αἱ πληροφορίαι των γεννῶσι τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι πάντα ταῦτα συνετάχθησαν κατόπιν καὶ εἰκονικῶς;

§123ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ Προϋπολογισμὸς ὅμως, καὶ προχθὲς ἐδήλωσα, ὅτι συνετάχθη πρὸ πολλῶν μηνῶν. Μὲ ἠρωτήσατε προχθὲς, καὶ εἶπον, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ εἴπω πότε ἐνεκρίθη. Ἐνεκρίθη πρὸ δύο περίπου μηνῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ὅμως ἐξηκολούθει νὰ ἐργάζηται, ὅπως πᾶν Σωματεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει προϋπολογισμὸν ὑποβεβλημένον, καὶ περιμένει τὴν ἔγκρισιν αὐτοῦ.

§124ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἴχετε προϋπολογισμὸν ὑποβεβλημένον, διότι τὰ Διατάγματα ἐξεδόθησαν τὴν παραμονὴν τῆς ἐνάρξεως τῆς Δʹ Ὀλυμπιάδος, καὶ ὁ κ. Νέγρης ἔλεγε πρὸ ὀλίγου, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς ἐψηφίσθη τὴν 1ην Ἰανουαρίου.

§125ΝΕΓΡΗΣ. Ὁ Προϋπολογισμὸς ἐστάλη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§126ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἀληθῶς μάταιον νὰ ἐξακολουθῇ τις συζητῶν, καθ’ ὃν τρόπον γίνεται ἡ συζήτησις. Βασιλικὸν Διάταγμα τῆς 11ης Ἰανουαρίου 1888 χορηγεῖ τὴν ἐξ 150 χιλιάδων δραχμῶν πίστωσιν, καὶ εἶναι αὐτὸ τὸ Διάταγμα, τὸ ὁρίζον τὰ τῆς Ἐκθέσεως· ἡ δὲ δευτέρα πίστωσις, ἐκ δραχμῶν 150 χιλιάδων ὡσαύτως, ἐδόθη καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐφάνη ἡ ἀνεπάρκεια τῆς πρώτης πιστώσεως, δύο περίπου μῆνας πρὸ τῆς ἡμέρας ταύτης, καθ’ ἣν συζητοῦμεν.

§127ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πρὸς συμπλήρωσιν τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτησαν ἀξιότιμοι συνάδελφοι, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ τὰς ἑξῆς πληροφορίας ἐγκαίρως. αʹ) Ὀνομαστικὸν κατάλογον τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ —τακτικοῦ καὶ ἐκτάκτου— τοῦ Πολυτεχνικοῦ Σχολείου, τῶν ὡρῶν, ἃς ἔχει ἀναλάβει ἕκαστος διὰ τοῦ προγράμματος νὰ διδάσκῃ, καὶ τοῦ ἐπιμισθίου ἢ μισθοῦ, ἀνθ’ ὧν ἕκαστος διδάσκει, καὶ τῶν ἐν αὐτῷ ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν, καὶ τοῦ μισθοῦ, ὃν ἕκαστος λαμβάνει. βʹ) Πίνακα, ἐνδεικτικὸν τῶν ἐν τῇ Διευθύνσει τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων ἀπὸ πρώτης Ἰανουαρίου ἐ. ἔ. δαπανηθέντων εἰς ὑλικὸν καὶ ἄλλα ἔξοδα ἐγκαταστάσεως ὑπηρεσιῶν κατ’ εἶδος. γʹ) Πίνακα ὀνομαστικὸν τῶν ἐν κατασκευῇ δημοσίων ὁδῶν Ἀττικῆς ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου ἐ. ἔ. ἐργασθέντων, τοῦ ἡμερομισθίου ἑκάστου καὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ πρὸς κατασκευὴν, ἢ συντήρησιν, ἐπιμελείᾳ τοῦ Νομομηχανικοῦ Ἀττικῆς, ἢ ἄλλου ὑπαλλήλου. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ τὰς ἑξῆς πληροφορίας: αʹ) Πίνακα ὀνομαστικὸν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ βοηθῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων, τῶν ἀπὸ πρώτης Ἰανουαρίου ἐ. ἔ. διορισθέντων, τοῦ μισθοῦ, ὃν ἕκαστος λαμβάνει, καὶ τοῦ τίτλου, δυνάμει τοῦ ὁποίου διωρίσθη. βʹ) Πίνακα ἐνδεικτικὸν τῶν ἐνοικίων Γυμνασίων καὶ Ἑλληνικῶν Σχολείων, δαπανωμένων κατὰ Σχολεῖον, καὶ τὴν ἡμερομηνίαν τοῦ συμβολαίου, καθ’ ὃ συνήφθη ἡ συμφωνία τοῦ ἐνοικίου. γʹ) Πίνακα ὀνομαστικὸν τῶν ὑπαλλήλων καὶ φυλάκων Μουσείων καὶ φυλάκων δενδροστοιχιῶν παρὰ ταῖς ὁδοῖς, ταῖς παρὰ τὰ ἀρχαῖα, καὶ τῶν φυλάκων ἀρχαίων ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν, καὶ τοῦ μισθοῦ, ὃν ἕκαστος λαμβάνει.

§128ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ προηγουμένης ἐπερωτήσεώς μου περὶ τῆς δημοδιδασκαλίσσης Βαρθολομιοῦ, καὶ νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα.

§129ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὸν κύριον συνάδελφον καὶ ἰδιαιτέρως ἀπήντησα πρό τινων ἡμερῶν, ὅτι τὴν ἀναφορὰν κατοίκων τινῶν, καταγγελλόντων τὴν δημοδιδασκάλισσαν, παρεπέμψαμεν εἰς τὸν Νομάρχην, διὰ νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀπολογίαν αὐτῆς. Ὁ δὲ Νομάρχης, ὑποβαλὼν τὴν ἀπολογίαν, ὑπέβαλε συγχρόνως καὶ ἀναφορὰν πλείστων κατοίκων τοῦ χωρίου, διαψευδόντων τὰ διαδιδόμενα εἰς αὐτὴν ἐλαττώματα. Μετὰ τὰς πληροφορίας ταύτας τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔσχεν ἀφορμὴν νὰ ἐνεργήσῃ τι κατὰ τῆς διδασκαλίσσης.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κανονισμοῦ τῶν προσωρινῶν δανείων μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§131ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ πίναξ, τὸν ὁποῖον ἀνέγνωσα πρὸ ὀλίγου, ἢ τὸ νομοσχέδιον εἶναι λελανθασμένον, διότι ὁ πίναξ ἀναφέρει κεφάλαιον 770,000, τὸ δὲ νομοσχέδιον ζητεῖ πίστωσιν ἑνὸς ἑκατομμυρίου ἑπτακοσίων χιλιάδων.

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο ἀναφέρει ἡ ἔκθεσις.

§133ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μάλιστα.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄθροισμα τῶν 1,700,000 καὶ τῶν 800,000 εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸ σύνολον τοῦ ἑτέρου λογαριασμοῦ. Ἐξήγησα ἤδη, ὅτι ἐν τῷ καταρτισμῷ τῆς συνεννοήσεως πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν περὶ τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ λογαριασμοῦ πολλὰ ζητήματα ἠγέρθησαν καὶ ἐκανονίσθησαν. Ἄλλο ὅμως ἐξόφλησις, καὶ ἄλλο λογαριασμός. Ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ Ὑπουργείου ἦσαν ἀναγεγραμμένα τὰ τοῦ λογαριασμοῦ κατὰ σύστημα ἴδιον, ἐν τοῖς βιβλίοις τῆς Τραπέζης ἦσαν ἀναγεγραμμένα κατὰ σύστημα διάφορον, ἐν δὲ τῇ συμφωνίᾳ Τραπέζης καὶ Ὑπουργείου περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐξοφλήσεως κατηρτίσθη ὁ λογαριασμὸς κατὰ σύστημα ἄλλο. Ἐν τοῖς ἐκτιθεμένοις μετὰ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν σχεδίου νόμου ὠφείλομεν νὰ ἀναφερθῶμεν εἰς τὰ βιβλία, ὡς εἶχον, κατόπιν δὲ τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως τῆς συμφωνίας πρὸς τὴν Τράπεζαν θὰ συναρμολογηθῶσιν ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ Κράτους τὰ τῆς ἐξοφλήσεως, ὡς συνεφωνήθησαν. Ἐὰν ἄρα ὁ κ. Βουλευτὴς ἰσχυρίζηται, ὅτι δὲν ἀνταποκρίνονται τὰ ἐν τῇ πιστώσει πρὸς τὴν συμφωνίαν, ἐξεταστέον τὸ ἀκριβὲς τοῦ ἰσχυρισμοῦ, ἐὰν ὅμως παρατηρῇ, ὅτι τὰ ἐν τῇ πιστώσει εἶναι διάφορα, οὐχὶ πρὸς τὰ ἐν τῇ συμφωνίᾳ, ἀλλὰ πρὸς τ’ ἀναγεγραμμένα ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τῆς Τραπέζης, ἢ ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ Κράτους, τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλως, ἀφοῦ ἡ συμφωνία οὔτε πρὸς τὰ ἐν τοῖς βιβλίοις τῆς Τραπέζης, οὔτε πρὸς τὰ ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ Κράτους συνᾴδει.

§135ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν τὸ λογιστικὸν τοῦ Κράτους συντάσσηται κατὰ τρόπον, παρουσιάζοντα ὁλόκληρον μὲν τὸ ποσὸν τῶν τόκων ὡς μὴ πληρωθὲν εἰς τὴν Τράπεζαν, τὰ τρία τέταρτα δὲ τοῦ κεφαλαίου ὡς πληρωθέντα, ἐνῷ ἡ πληρωμὴ τῶν τόκων προηγεῖται τῆς τῶν κεφαλαίων, ἐπιτρέπεται καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς πάντα ἄλλον, νὰ μὴ δίδωμεν πλήρη πίστιν εἰς τὸ τοιοῦτο λογιστικόν.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διατί;

§137ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς λογαριασμὸν, οἷος ὁ παρὼν, ὅταν τακτικῶς καὶ εὐσυνειδήτως κρατῆται, νὰ παριστᾶται, ὅτι ἐλαττοῦται μὲν τὸ κεφάλαιον κατὰ τὰ ⅔, μένουσι δὲ οἱ τόκοι ὅλοι σχεδὸν ἀπλήρωτοι, ἀπὸ τοῦ 1871 ἕως σήμερον. Τὸ νομοσχέδιον περὶ κανονισμοῦ προσωρινῶν δανείων συνοδεύεται ὑπὸ ἐκθέσεως τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καθ’ ἣν ὁ λογαριασμὸς ἐγένετο ἐπὶ τῇ ἑξῆς βάσει· ὅλα τὰ ποσὰ, ἅτινα εἰσεπράττοντο κατ’ ἔτος παρὰ τῆς Τραπέζης, κατελογίζοντο εἰς τοὺς τόκους, τὸ δὲ περίσσευμα, μετὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων, κατελογίζετο εἰς τὸ κεφάλαιον. Ὡς ἀποτέλεσμα δὲ τοῦ τοιούτου καταλογισμοῦ ζητεῖται πίστωσις 1,700,000 δραχμῶν διὰ τόκους. Ἀναφέρεται δὲ ἐν τῇ αὐτῇ ἐκθέσει, ὅτι ἀνέρχονται εἰς δρ. 856,000 μόνον τὰ ὀφειλόμενα ἐκ τοῦ κεφαλαίου. Ἡ ἀντίφασις εἶναι καταφανής. Πῶς εἶναι δυνατὸν, ἀφοῦ οἱ τόκοι πληρόνονται πρῶτοι, τὸ περίσσευμα δὲ καταλογίζεται εἰς τὸ κεφάλαιον, οἱ τόκοι νὰ ἀνέλθουν εἰς 1,700,000, τὸ δὲ κεφάλαιον νὰ ὑποβιβασθῇ εἰς 856,000 δραχμάς; Δὲν πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας, διότι τὸ πληρωθησόμενον ποσὸν εἶναι τὸ αὐτὸ, εἴτε δοθῇ ὡς τόκος, εἴτε πληρωθῇ ὡς κεφάλαιον· πρόκειται ὅμως περὶ ζητήματος τάξεως. Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν συνηθίζει νὰ παρατηρῇ καὶ τὰς παραμικροτέρας ἐλλείψεις τῶν ὑπολογισμῶν, οὓς ἡμεῖς ποιούμεθα ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ νὰ ἐγείρῃ πολλάκις μακρὰς περὶ αὐτῶν συζητήσεις, ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ παρατηρήσω τὸν λογιστικὸν τοῦτον σολοικισμὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου βασίζει τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον.

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ὡμίλησε περὶ σολοικισμοῦ· ἀλλ’ ὁ σολοικισμὸς οὗτος δὲν ἀνάγεται εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, εἰς ἐμὲ, ἢ εἰς Κυβέρνησιν οἱανδήποτε· ὁ σολοικισμὸς, ἐὰν ὑπάρχῃ, ἀνάγεται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν κρατούντων τὰ βιβλία. Ἡ διαφορὰ περὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ λογαριασμοῦ παρὰ τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ καὶ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ προῆλθε κυρίως ἐκ τῆς μὴ ἀποδόσεως εἰς τὴν Τράπεζαν εἰσπράξεων, αἵτινες, κατὰ τὰ συντεθειμένα, ἦσαν προωρισμέναι πρὸς ἀπότισιν τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλυσίου τῆς ὀφειλῆς τοῦ Δημοσίου. Αἱ εἰσπράξεις αὗται εἶναι αἱ ἐκ τοῦ μισθώματος τῆς σμύριδος καὶ αἱ τῶν προσόδων τῶν διατεθεισῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. Ἡ καθυστέρησις τῆς ἀποδόσεως ἐγέννα ζητήματα καταλογισμοῦ, ἅτινα ἐν τῇ ἀναγραφῇ τῶν δοσοληψιῶν ἐκανόνιζεν ἄλλως ἡ Τράπεζα καὶ ἄλλως τὸ Γενικὸν Λογιστήριον. Πᾶσαν γενομένην ἀπόδοσιν τὸ Λογιστήριον κατελόγιζεν εἰς τὸ κεφάλαιον, ἀναγράφον τὴν ἐκ τῶν καθυστερήσεων ἐπαύξησιν τῆς ὀφειλῆς εἰς τὸν τόκον. Ἀποτέλεσμα τοῦ τοιούτου καταλογισμοῦ ἦτο τὸ ἄτοκον τῆς ἐπιπροσθέτου ὀφειλῆς, ὡς μὴ ἀναγνωριζομένου τοῦ ἀνατοκισμοῦ. Ἐὰν τὰ ἀποδιδόμενα κατελογίζοντο εἰς τὸν ὀφειλόμενον τόκον, τὸ κεφάλαιον, μένον ἐπὶ τῷ ποσῷ τούτῳ ἄθικτον, θὰ παρεῖχε δικαίωμα εἰς καταλογισμὸν τόκου. Ἐνῷ δὲ τὸ Λογιστήριον ἔλυεν οὕτω τὰ ἀναφυόμενα ζητήματα καταλογισμοῦ ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἡ Τράπεζα ἀντιθέτως ὅλως ἐποιεῖτο τὰς ἐγγραφάς. Ἐδέησεν ἄρα νὰ ἐξευρεθῇ δικαία καὶ ἐπιεικὴς βάσις καταλογισμοῦ, πρὸς καταρτισμὸν συμφωνίας περὶ τὴν ἀπότισιν τῆς ὀφειλῆς· ἀνεγνωρίσαμεν δὲ, ὅτι, ἐπὶ ὀφειλῶν περιλαμβανουσῶν τόκον καὶ κεφάλαιον, πᾶσα ἀπόδοσις, ἐὰν μὴ ὑπάρχῃ ἀντίθετος συμφωνία, καταλογίζεται εἰς τὸν τόκον, καὶ μόνον τὸ μετὰ τὴν ἀπότισιν παντὸς ἀπαιτητοῦ τόκου περισσεῦον τῶν ἑκάστοτε ἀποδιδομένων καταλογίζεται εἰς τὸ κεφάλαιον. Ἐπὶ τοιαύτῃ βάσει κατηρτίσθη ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου κυρουμένη συμφωνία. Ταύτην ὀφείλομεν νὰ συσχετίσωμεν πρὸς τὰς ἐγγραφὰς τῶν δημοσίων βιβλίων, ὅπως δὲν ἀμφιβάλλομεν, ὅτι καὶ ἡ Τράπεζα θέλει συσχετίσει αὐτὴν πρὸς τὰς ἐγγραφὰς τῶν ἰδίων αὑτῆς βιβλίων. Τὰ βιβλία δὲν δυνάμεθα νὰ παραστήσωμεν συντεταγμένα ἄλλως, ἢ ὡς πράγματι ἔχουσιν, ἑπομένως ὡς ἀναγράφοντα κεφάλαιον περιορισθὲν καὶ τόκον ηὐξημένον, τὴν δὲ ἀπόσβεσιν ὀφείλομεν νὰ ἐφαρμόσωμεν ἐπὶ τοῦ τόκου καὶ τοῦ κεφαλαίου, ὡς εἶναι ἀναγεγραμμένα, καίτοι ἡ συμφωνία ὑποθέτει τὸν τόκον μικρὸν καὶ τὸ κεφάλαιον μέγα. Χάριν τῆς τοιαύτης ἀποσβέσεως, τὸ κατὰ τὴν συμφωνίαν ἀποδοτέον ποσὸν δέον νὰ κανονισθῇ, ὅπως οἱ λογιστικοὶ τύποι ἐπιβάλλουσιν. Οἱ λογιστικοὶ τύποι ἐπιβάλλουσιν, ὅπως τὰ πρὸς ἀπότισιν τόκων ψηφισθῶσι διὰ πιστώσεως, διότι οἱ τόκοι τῶν δημοσίων χρεῶν εἶναι ἔξοδον τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, περὶ δὲ τῆς ἀποτίσεως τοῦ κεφαλαίου δὲν ἀπαιτεῖται πίστωσις, διότι τὸ ἀποτινόμενον δάνειον εἶναι προσωρινὸν, τὰ δὲ προσωρινὰ δάνεια δὲν ἀναγράφονται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, οὔτε ὡς ἔσοδον πραγματοποιούμενα, οὔτε ὡς ἔξοδον ἀποδιδόμενα. Τούτου ἕνεκα περὶ τῶν 800,000 δραχμῶν δὲν ὑπάρχει αἴτησις πιστώσεως. Τὸ ποσὸν ἐκεῖνο ἐν οὐδενὶ Ἀπολογισμῷ ἐσημειώθη ὡς εἰσπραχθὲν παρὰ τοῦ Δημοσίου, ἑπομένως καὶ ἡ ἀπόδοσις αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ περιληφθῇ ἐν τοῖς ἐξόδοις τῆς χρήσεως. Ἡ εἴσπραξις τοῦ κεφαλαίου ἀνεγράφη ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τῆς διαχειρίσεως, ἑπομένως ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τῆς διαχειρίσεως θ’ ἀναγραφῇ καὶ ἡ ἀπότισις. Τὰ τῶν ὀφειλῶν τῆς διαχειρίσεως δὲν κανονίζονται διὰ πιστώσεων ἐπὶ τῆς χρήσεως, ἡ πρότασις ἄρα ἡμῶν ἀφορᾷ εἰς μόνον τὸ μέρος τῆς συμφωνηθείσης ἀποτίσεως πρὸς τὴν Τράπεζαν, τὸ ἀνῆκον εἰς τὴν χρῆσιν, εἰς τὴν χρῆσιν δὲ μόνη ἡ ἀπότισις τῶν τόκων ἀνήκει.

§139ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατόπιν τῆς ἰδίας αὑτοῦ ἀναπτύξεως, ἀμερολήπτως κρίνων, δὲν θέλῃ ἐξαγάγει τὸ συμπέρασμα, ὅτι τοιαύτη ἐγγραφὴ εἶναι σόλοικος. Τὸ σόλοικον τῆς τοιαύτης ἐγγραφῆς ἔπρεπε νὰ ἐξηγηθῇ ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ, ὅπως ἀπαλλάξῃ ἡμᾶς τῆς ἀνάγκης νὰ ζητήσωμεν πληροφορίας καὶ ἐξηγήσεις, ἃς ἐζητήσαμεν.

§140ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας τὸ ἐγίνωσκε, διότι ὑπέγραψε τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ ῥητῶς ἐκτίθεται ὁ λόγος τῆς τοιαύτης ἐγγραφῆς καὶ...

§141ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπίστευον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν ἤθελε συγχύσει τὴν παρ’ ἡμῶν ὑπογραφὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς μὲ τὰ συζητηθέντα ζητήματα, ἅτινα οὐδόλως λύει ἡ παρ’ αὐτοῦ συνταχθεῖσα ἔκθεσις. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 335,110 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1888. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§143ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βλέπω, Κύριοι, ὅτι δεικνύετε σημεῖα μεγάλης ψυχικῆς στενοχωρίας ἐπὶ τῇ παρατάσει τῆς συζητήσεως, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἔχετε ἄδικον, διότι τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον κέκτηται μεγίστην σημαντικότητα, καὶ πρέπει μετὰ προθυμίας καὶ προσοχῆς ν’ ἀκούσητε τῆς λεπτομεροῦς αὐτοῦ ἀναλύσεως....

§144ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἡμεῖς ἀκούομεν, σεῖς φεύγετε.

§145ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σπανίως φέρονται ἐνώπιον Κοινοβουλίων ζητήματα τόσον σπουδαῖα, ὅσον εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ ἀπησχόλησαν ἡμᾶς κατὰ τὰς δύο προηγουμένας συνεδριάσεις, πρόκειται δὲ νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν. Ἐὰν ἡ ζητουμένη πίστωσις τῶν 350 περίπου χιλιάδων δραχμῶν ἔφερε χαρακτῆρα καθαρῶς ὑπηρεσιακὸν, θὰ εἶχε μὲν βεβαίως τὸ ζήτημα τὴν ἀξίαν του, ἕνεκα τῶν κρισίμων οἰκονομικῶν τοῦ τόπου περιστάσεων, ἀλλὰ δὲν θὰ ἐπαρουσίαζεν ἔκτακτόν τινα σοβαρότητα. Τὰ ἰδιαίτερα ὅμως γεγονότα, ἢ μᾶλλον αἱ περιπέτειαι, αἵτινες συνοδεύουσι τὴν ἐν λόγῳ πίστωσιν, ἀνάγουσιν αὐτὴν εἰς περιωπὴν ἐθνικοῦ ζητήματος. Οὐδὲ φοβοῦμαι μὴ φανῶ ὑπερβολικὸς, τοιαύτας ἐκφέρων κρίσεις, ἀφοῦ ἐξ ἑνὸς μὲν βλέπω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν συνεννοούμενον δι’ ἰδιαιτέρων ἐμπιστευτικῶν ἐπιστολῶν μετὰ τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας κ. Ῥούμβωλδ, ἐξ ἑτέρου δὲ τὸν Πρέσβυν τοῦτον ἀπευθύνοντα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἀνακοινώσεις ἐντόνους καὶ ἀπειλητικὰς, ἀπαιτούσας τὴν καθ’ ὡρισμένον καὶ ἐνδεδειγμένον τρόπον λύσιν ἁπλῆς χρηματικῆς διαφορᾶς μεταξὺ Δημοσίου καὶ Σπάρταλη, καὶ ἐκ τρίτου τὸν κ. Τρικούπην, ἐκσφενδονίζοντα ἀπειλητικὰ ἔγγραφα κατὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ προσκαλοῦντα αὐτὸ νὰ ἐξελέγξῃ τάχιστα τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ ἐν λόγῳ Σπάρταλη κατὰ τὰς ὑποδείξεις καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας! Ἰδοὺ διὰ τί εἶπον, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν σύνηθές τι καὶ ἁπλοῦν νομοσχέδιον, ἐξ ἐκείνων, εἰς τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν κρατοῦσαν τακτικὴν, δὲν δίδετε οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην προσοχήν. Νομίζω, ὅτι ὀφείλετε, ἐδῶ τοὐλάχιστον, νὰ κάμητε μίαν ἐξαίρεσιν, διότι ὅλως ἐξαιρετικὴ εἶναι καὶ ἡ περίπτωσις, ἐφ’ ἧς καλεῖσθε νὰ μορφώσητε γνώμην καὶ νὰ δώσητε ψῆφον. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς χρηματικῆς ζημίας, εἰς ἣν ἐπιμόνως ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τὸ ἀτυχὲς δημόσιον ταμεῖον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ἀπεμπολήσεως τῶν κυριαρχικῶν τοῦ Ἔθνους δικαιωμάτων, εἰς τοῦτο δὲ πρὸ πάντων ἔχετε ὑπέρτατον καθῆκον νὰ ἐπιστήσητε τὴν ὑμετέραν προσοχήν. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ζητήματος, ἤτοι τὸ καθαρῶς χρηματικὸν, ἐδέχθησαν οἱ πρὸ ἐμοῦ πραγματευθέντες τὸ ζήτημα, ὅτι ὁ Σπάρταλης, συνῳδὰ τῇ ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου γενομένῃ ἐξελέγξει, ἐδικαιοῦτο μὲν νὰ λάβῃ τὸ τρίτον μόλις τοῦ ζητουμένου ποσοῦ, ἀλλ’ ὅτι καὶ διὰ τὸ τρίτον τοῦτο ἀπεκλείσθη οὗτος πάσης νομίμου ἀξιώσεως, λόγῳ παραγραφῆς. Εἰς τοῦτο ἐγὼ δὲν εἶμαι σύμφωνος, διότι φρονῶ, ὅτι ὁ Σπάρταλης, καὶ ἀσχέτως πρὸς τὴν παραγραφὴν, δὲν δικαιοῦται νὰ λάβῃ τίποτε· ἰδοὺ δὲ οἱ λόγοι, ἐφ’ ὧν στηρίζω τὴν περὶ τούτου γνώμην μου. Κατὰ τὸ ἔτος 1867 ἦτο Πρόξενος ἐν Λονδίνῳ, τῷ ἀνετέθη ἐντολὴ, νὰ διαπραγματευθῇ καὶ πραγματοποιήσῃ τὴν ἀγορὰν τῶν γνωστῶν πλοίων. Ἡ ἐντολὴ αὕτη ἤχθη εἰς πέρας ἐντὸς δύο περίπου ἐτῶν, κατὰ τὸ διετὲς δὲ τοῦτο χρονικὸν διάστημα διεχειρίσθη ὁ ἐν λόγῳ πρόξενος Σπάρταλης πέντε ἑκατομμύρια δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἐκ διαλειμμάτων τῷ ἀπέστειλεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Πρόδηλον ἄρα, ὅτι, κατὰ τὸν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμον, ἦτο ὑπόλογος, κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 201 τοῦ νόμου τούτου «ἕκαστος ὑπόλογος, καθ’ ὃ ὑπεύθυνος τῆς ἰδίας αὑτοῦ διαχειρίσεως, ὀφείλει νὰ δίδῃ λόγον αὐτῆς.... Οἱ λογαριασμοὶ τῆς διαχειρίσεως, συντασσόμενοι εἰς τριπλοῦν, πέμπονται, συνωδευμένοι μὲ τὰ ἐξηγητικὰ φύλλα καὶ λοιπὰ στοιχεῖα ἐλέγχου, εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἐντὸς τεσσαράκοντα ἡμερῶν μετὰ τὸ τέλος τῆς διαχειρίσεως». Τί ὤφειλε λοιπὸν νὰ πράξῃ ὁ ὑπόλογος Σπάρταλης; Ὤφειλε μετὰ τὸ τέλος τῆς διαχειρίσεως τῶν πέντε ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἤτοι κατὰ τὸ ἔτος 1870, νὰ ὑποβάλῃ ἐν τάξει, ὅπως ἤθελε πράξει πᾶς τίμιος ἄνθρωπος, καὶ μάλιστα δημόσιος ὑπάλληλος, τοὺς λογαριασμοὺς τῆς διαχειρίσεώς του ταύτης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως γίνῃ ἡ προσήκουσα ἐξέλεγξις καὶ ἐξακριβωθῇ, ἂν ἦτο πιστωτὴς, ἢ ὀφειλέτης. Ἀντὶ τούτου ὅμως ἐνόμισε συμφερώτερον νὰ δείξῃ καὶ ἔδειξεν ἀσύγγνωστον καὶ ἀξιόποινον ἀδιαφορίαν. Ἀνέγραψεν ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς ἐν τῇ ὑπὲρ τῆς πιστώσεως ἐκθέσει της τὸ παράδοξον ἐπιχείρημα, ὅτι ὁ Σπάρταλης, καθ’ ὃ διαμένων ἐν Ἀγγλίᾳ, δὲν γνωρίζει, οὔτε εἶναι ὑπόχρεως νὰ γνωρίζῃ τοὺς νόμους τῆς Ἑλλάδος, τὸ ἐπιχείρημα δὲ αὐτὸ υἱοθέτησεν ἐν τῇ ἀγορεύσει του καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δὲν εἶναι βεβαίως ἡ πρώτη φορά, καθ’ ἣν παρομοίου εἴδους δικαιολογίαι κρίνονται ὡς σπουδαῖαι καὶ προβάλλονται ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου ὑπὸ τῶν διεπόντων τὰς τύχας τοῦ τόπου, ἀλλ’ εἰς τὴν κρίσιν τῶν μὴ ἐθελοκακούντων ἀπόκειται ὁ προσήκων χαρακτηρισμὸς τῶν τοιούτων ἐκτρωματικῶν ἰσχυρισμῶν. Πλὴν ἔστω, δὲν ἐγνώριζε καὶ δὲν ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ ὁ Ἕλλην Σπάρταλης, ὁ Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος, τὸν νόμον ἐκεῖνον, ὅστις διέπει τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων· ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ σπεύσῃ νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὰς ἐπιτακτικὰς τοῦ νόμου τούτου διατάξεις, ὅτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δι’ ἐπανειλημμένων ἐγγράφων του τῷ καθίστα ταύτας γνωστάς, καὶ τὸν προσεκάλει ἐντόνως νὰ ὑποβάλῃ τοὺς λογαριασμούς του; Ἐκ τῶν ἐν τῷ σχετικῷ φακέλλῳ ἐγγράφων ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔγραφε κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1874 πρὸς τὸν τότε Πρέσβυν τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ, ὅτι, καίτοι παρῆλθον πολλὰ ἔτη ἀπὸ τῆς περατώσεως τῆς πρὸς τὸν Σπάρταλην ἀνατεθείσης ἐντολῆς, οὐχ ἧττον ὁ κύριος οὗτος ἠρνεῖτο ἀδικαιολογήτως, «μεθ’ ὅλας τὰς ἐπαναληπτικὰς προσκλήσεις τῆς Κυβερνήσεως», νὰ ὑποβάλῃ ἀκριβῆ λογοδοσίαν τῆς διαχειρίσεώς του. Τί ὑπεμφαίνει, ἢ μᾶλλον τί ἀποδεικνύει ἡ ἐπίμονος τοῦ φιλοπάτριδος τούτου Προξένου ἄρνησις, τοῦ νὰ ὑποβάλῃ τοὺς λογαριασμούς του; Διὰ τοὺς ἀπροκαταλήπτους καὶ καλῆς πίστεως συζητητὰς ἀποδεικνύει βεβαίως, ὅτι ἦτο ὀφειλέτης εἰς τὸ Δημόσιον πολλῶν χιλιάδων λιρῶν, τὰς ὁποίας ἐσκόπει νὰ σφετερισθῇ (Ψιθυρισμοὶ ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δύνασθε νὰ ψιθυρίζητε ὅσον θέλετε. Ἀδύνατον εἶναι νὰ κλονίσητε τὴν πεποίθησίν μου. Δι’ ἐμὲ ἡ ἐπὶ τόσα ἔτη καθυστέρησις τῆς λογοδοσίας, μετὰ τὰς ἀλλεπαλλήλους μάλιστα καὶ ἀπειλητικὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, ἀποτελεῖ τεκμήριον ἀπολέμητον, ὅτι ὁ Σπάρταλης καὶ κακῶς διεχειρίσθη τὴν ἀνατεθεῖσαν αὐτῷ ἐντολὴν, καὶ ἔλλειμμα σπουδαῖον περιεῖχεν ἡ χρηματική του διαχείρισις, οὐδὲ δύναται νὰ ἐξηγηθῇ ἄλλως ἡ ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα βραδύτης πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ ἐπιτακτικοῦ τῆς λογοδοσίας καθήκοντος. Εἶπον, ὅτι ὁ ὑπόλογος ὀφείλει νὰ ὑποβάλλῃ τοὺς λογαριασμούς του, συνωδευμένους μετὰ τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, ἐντὸς τεσσαράκοντα ἡμερῶν μετὰ τὸ τέλος τῆς διαχειρίσεως, ἀλλὰ διὰ τὸν Σπάρταλην ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ πολὺ βραχεῖα ἡ διορία αὕτη, καὶ διότι διέμενεν ἐν Λονδίνῳ καὶ διότι ἐπρόκειτο περὶ διαχειρίσεως πέντε ὅλων ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Τοῦτο τὸ δέχομαι· ἀλλὰ δὲν ἤρκουν ἆρά γε ἀντὶ τῶν τεσσαράκοντα ἡμερῶν τριακόσιαι ἑξήκοντα πέντε, ἤτοι ἓν ἔτος; δὲν ἤρκουν δύο ἔτη; δὲν ἤρκουν τρία; δὲν ἤρκουν τέσσαρα; Πότε ηὐδόκησε νὰ ὑποβάλῃ ἣν ὑπέβαλεν ἀτελεστάτην καὶ ὕποπτον λογοδοσίαν; Μόλις κατὰ Μάρτιον, νομίζω, τοῦ 1875, ἤτοι μετὰ πέντε ὅλα ἔτη ἀπὸ τοῦ τέλους τῆς διαχειρίσεως. Καὶ σημειώσατε, ὅτι ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν ἔμπορον, γνωστὸν δὲ, ὅτι οἱ ἔμποροι κατ’ ἔτος κλείουν τοὺς λογαριασμούς των, ὥστε δὲν εἶναι πιθανὸν, οὐδὲ λογικὸν, νὰ δεχθῇ τις, ὅτι ὁ ἔμπορος Σπάρταλης δὲν θὰ ἔκλειε τοὺς μετὰ τῆς Κυβερνήσεως λογαριασμούς του ἐπὶ τόσα ἔτη, ἂν πράγματι ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ. Ἀποβαίνει ἀληθῶς ἀκατανόητος αὐτὸς ὁ ἔξοχος πατριώτης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Διὰ τῶν λογαριασμῶν, οὓς ἐξηναγκάσθη ἐπὶ τέλους νὰ ὑποβάλῃ, παριστᾷ ἑαυτὸν πιστωτὴν δώδεκα περίπου χιλιάδων λιρῶν, εἰς τὰς ὁποίας πρέπει νὰ προστεθῶσι καὶ αἱ κατασχεθεῖσαι παρὰ τῇ Τραπέζῃ ἓξ χιλιάδες τριακόσιαι. Καὶ ὅμως ὁποία τῳόντι αὐταπάρνησις! δὲν κατεδέχετο νὰ τὰς ζητήσῃ ἀπὸ τὴν ὀφειλέτιδα Ἑλλάδα, καίτοι ὁ ἄφρων αὐτῆς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῷ ἔγραφεν ἐπανειλημμένως νὰ ὑποβάλῃ τακτικὴν λογοδοσίαν, διὰ νὰ πληρωθῇ! Καὶ ἔπειτα ἔρχονται, μετὰ τοιαύτην χονδροειδῆ καὶ χυδαίαν κακοπιστίαν τοῦ Σπάρταλη, καὶ μᾶς λέγουν: «πληρώσατε, διότι ὀφείλετε». Καὶ εἶναι μάλιστα ἀπορίας ἄξιον, διατὶ ὁ κ. Τρικούπης δὲν μᾶς ἐζήτησε νὰ πληρώσωμεν ὁλόκληρον τὸ ζητηθὲν ποσόν, ἤτοι δεκαεννέα χιλιάδας λιρῶν, ἀφοῦ μᾶς εἶπεν, ὅτι «γινώσκει κατὰ τίνα τρόπον διεξήγαγεν ὁ πρώην Πρόξενος τὴν ἀνατεθεῖσαν αὐτῷ ὑπηρεσίαν, καὶ ὅτι εἶχε τὴν ἀρίστην ἰδέαν περὶ τοῦ ἀνδρὸς, ὡς ἰδιώτου καὶ ὡς δημοσίου ὑπαλλήλου»! Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι τὰ γεγονότα, ἅτινα ἐξέθηκα, μὲ ἔπεισαν περὶ τῆς ἐντελοῦς ἀνυπαρξίας τῆς προβαλλομένης ἀπαιτήσεως, καὶ περὶ τοῦ ὅτι τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ ἐνεῖχεν ἡ τοῦ Σπάρταλη διαχείρισις, θὰ ἦτο πάντως πολὺ ἀνώτερον τῶν ἓξ χιλιάδων καὶ διακοσίων ἑξήκοντα λιρῶν, αἵτινες ἐλήφθησαν διὰ κατασχέσεως παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι ἠγνόουν τοῦτο καὶ οἱ ἐν Λονδίνῳ κατὰ καιροὺς Πρέσβεις ἡμῶν, οἵτινες παρηγγέλλοντο ἑκάστοτε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως νὰ προσπαθῶσι δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν μέσων ν’ ἀποσπάσωσι τὴν ματαίως ζητουμένην καὶ ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἀναμενομένην πολυθρύλλητον τοῦ Προξένου λογοδοσίαν, νομίζω δὲ μάλιστα, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Κοντόσταυλος, ὅστις ἐχρημάτισε Πρέσβυς ἐν Λονδίνῳ, θὰ ἔχῃ γνῶσίν τινα περὶ τοῦ κατὰ βάσιν ἀνυποστάτου τῆς ἐν λόγῳ ἀπαιτήσεως...

§146ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω μίαν πληροφορίαν;

§147ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ μὲ διακόψητε, δύνασθε δὲ κατόπιν νὰ δώσητε πᾶσαν πληροφορίαν.

§148ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ μὲ προκαλεῖτε, ἐπεθύμουν νὰ δεχθῆτε τὴν διακοπήν.

§149ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά.

§150ΚΟΝΤΟΣΤΑΥΛΟΣ. Ὅτε ἤμην ἐγὼ, τὸ ζήτημα αὐτὸ οὐδόλως εἶχεν ἀνακινηθῆ, καὶ ἑπομένως δὲν ἔλαβον τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἔλθω εἰς οἱανδήποτε συνεννόησιν μὲ τοὺς κυβερνήτας, ὥστε εἶμαι ἐντελῶς ξένος.

§151ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποδέχομαι τὰς ἐξηγήσεις σας. Δέον δὲ ἤδη νὰ ἐξετάσωμεν καὶ τὰ κατὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς λογοδοσίας, ὡς καὶ τὰ κατόπιν αὐτῆς γενόμενα, ἐξ ὧν θὰ πεισθῆτε ἔτι μᾶλλον, ἂν δὲν ἦσθε προδιατεθειμένοι νὰ πράξητε τὸ ἐναντίον, ὅτι ὁ ἄριστος ἰδιώτης καὶ δημόσιος ὑπάλληλος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πᾶν ἄλλο δύναται νὰ ἦναι ἢ πιστωτὴς τοῦ Δημοσίου. Εἶπον, ὅτι, μεθ’ ὅλας τὰς προσκλήσεις καὶ τὰς ἀπειλὰς τῆς Κυβερνήσεως, ἠρνεῖτο νὰ ὑποβάλῃ λογαριασμὸν τῆς διαχειρίσεώς του μέχρι τέλους τοῦ 1874, ὁπότε πλέον ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπελπισθεὶς περὶ τοῦ ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ λάβῃ λογοδοσίαν, ἐνήργησε διὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων πρόχειρον ἐξέλεγξιν, ἥτις ἀπεδείκνυε τὸν Σπάρταλην ὀφειλέτην μεγάλων ποσῶν, μεθ’ ὃ μαθὼν, ὅτι ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ὑπῆρχον ἓξ χιλιάδες τριακόσιαι λίραι, ἀνήκουσαι εἰς τὸν ἐλλειμματίαν αὐτὸν ὑπόλογον, προέβη εἰς κατάσχεσιν καὶ ἔλαβε τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ Τράπεζα ἔσπευσε νὰ τὸν εἰδοποιήσῃ, ἀλλὰ καὶ πάλιν δὲν ἔσπευσε νὰ ὑποβάλῃ λογαριασμόν. Τώρα ἐρωτῶ: πιστεύετε ὑμεῖς, ὅτι καὶ μετὰ τὴν κατάσχεσιν καὶ τὴν ἐκ τῆς Τραπέζης λῆψιν τῶν 6,260 λιρῶν του ἤθελεν ἐφησυχάσει ὁ Σπάρταλης, ἂν πράγματι εἶχε νὰ λάβῃ καὶ ὄχι νὰ δώσῃ; Θὰ ἠδύνατό τις ἴσως νὰ δικαιολογήσῃ ἐν τῇ συνειδήσει του τὴν πρὸ τῆς κατασχέσεως ἀδιαφορίαν τοῦ ἐντίμου ὑπολόγου, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ μετὰ σπουδῆς καὶ λάβῃ τὰ ὀφειλόμενα αὐτῷ, ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξηγηθῇ ἡ ἀδιαφορία καὶ μετὰ τὴν κατάσχεσιν καὶ ἀφαίρεσιν τῶν ἐν τῇ Τραπέζῃ εὑρισκομένων λιρῶν του; Ἐδῶ πλέον, πλὴν τοῦ μεγίστου ὑλικοῦ, ἦτο καὶ τὸ ἠθικὸν συμφέρον, τὸ ὁποῖον θὰ τὸν ἔθετεν εἰς μεγάλην κίνησιν καὶ ταραχήν, ἂν εἶχε τὴν συναίσθησιν, ὅτι ἦτο πιστωτὴς καὶ ὄχι ὀφειλέτης. Ἡ διὰ κατασχέσεως εἴσπραξις τῶν ἐν τῇ Τραπέζῃ λιρῶν του ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς ἀναγκαίας προϋποθέσεως, ὅτι οὗτος ἀποδεικνύεται ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν δημοσίων χρημάτων σφετεριστής, ἑπομένως ἐγεννᾶτο δι’ αὐτὸν ζήτημα προσωπικῆς φιλοτιμίας, τὸ ὁποῖον τὸν ὑπεχρέου ἐπιτακτικῶς, χάριν τῆς ὑπολήψεώς του, νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἀδιαφορῶν, ἀλλὰ νὰ σπεύσῃ νὰ ἀποδείξῃ διὰ τῆς ὑποβολῆς λεπτομεροῦς καὶ ἀκριβοῦς λογοδοσίας, ὅτι οὐ μόνον δὲν εἶχεν ὑποπέσει εἰς τὸ ἔγκλημα τῆς ἀπιστίας, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀρκετὰς χιλιάδας λιρῶν. Καὶ ἐν τούτοις φαίνεται, ὅτι οὐδόλως τὸν ἐτάραξεν ἡ κατάσχεσις καὶ ἡ εἴσπραξις τῶν χρημάτων του, διότι μόλις μετὰ ἑπτὰ μῆνας ἀπὸ τοῦ γεγονότος τούτου ἀπέστειλεν ἀτελεῖς τινας καὶ συγκεχυμένους λογαριασμούς, ἐν τοῖς ὁποίοις εἶχον σημειωθῇ αἱ ἐκ τῆς Τραπέζης ληφθεῖσαι 6,260 λίραι εἰς χρέωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τοῦθ’ ὅπερ ὑποδηλοῖ, ὅτι ἐπρόκειτο πλέον περὶ τακτικῆς καταβολῆς ἐν ἀμοιβαίᾳ ληψοδοσίᾳ, καὶ οὐχὶ περὶ χρημάτων ληφθέντων ἀχρεωστήτως, κατὰ τρόπον ἐκθέτοντα τὴν ὑπόληψιν τοῦ εἰς ὃν ἀνῆκον. Αὐτὰ βεβαίως, Κύριοι, δὲν τεκμηριοῦσιν ἁπλῶς, ἀλλ’ ἀποδεικνύουσιν ἐναργῶς, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἐγίνωσκε κάλλιστα, ὅτι ἦτο ὀφειλέτης πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ μετὰ τὴν εἴσπραξιν τῶν ἐκ τῆς Τραπέζης λιρῶν του, δι’ αὐτὸ δὲ δὲν ἐδείκνυε σπουδαῖον ἐνδιαφέρον, καὶ δὲν ἐνήργει ὡς ἄτομον, ἔχον συναίσθησιν, ὅτι ἠδικεῖτο. Ὁ ἀληθῶς ἀδικούμενος, καὶ μάλιστα ψευδῶς ὑπὸ τοῦ ἀδικοῦντος ὡς κλέπτης χαρακτηριζόμενος, δὲν ἀνέχεται μετ’ εὐαγγελικῆς ἀνοχῆς τὴν ἀδικίαν καὶ τὴν ὕβριν, ἀλλὰ ζητεῖ ἐκ παντὸς τρόπου καὶ μετὰ πυρετώδους δραστηριότητος ν’ ἀποδείξῃ τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἀθωότητά του. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ τί βλέπομεν; Ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον. Πῶς λοιπὸν θέλετε νὰ πιστεύσω, ὅτι εἴμεθα ὀφειλέται πρὸς τὸν ἐκλεκτὸν «τῆς ἐν Ἀγγλίᾳ Ἑλληνικῆς παροικίας;» Ἀλλὰ καὶ ἡ μετὰ τὴν βεβιασμένην λογοδοσίαν τακτική του ἔρχεται εἰς ἐπίῤῥωσιν τῶν ἐκτεθέντων συλλογισμῶν. Κατὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν λογοδοσίαν του, διατείνεται, ὅτι δικαιοῦται νὰ λάβῃ, ὡς εἶπον, δεκαεννέα χιλιάδας λιρῶν, ἐν αἷς περιλαμβάνονται καὶ αἱ ἐκ τῆς Τραπέζης ληφθεῖσαι, ὑπεβλήθη δὲ ἡ λογοδοσία αὕτη κατὰ τὸ ἔτος 1875. Ἐμιμήθη ἐδῶ ὁ καλὸς πατριώτης τοὺς κακίστης πίστεως ὀφειλέτας ἐκείνους, οἵτινες, ἐνόσῳ ὁ πιστωτής των περιορίζεται εἰς ἐξωδίκους αἰτήσεις καὶ ἀπειλάς, ἀρκοῦνται εἰς τὸ ν’ ἀδιαφορῶσιν, ἢ νὰ ἐπικαλῶνται ἐπιείκειαν, ὅταν δὲ ὁ πιστωτής, ἀπελπιζόμενος περὶ τῆς πληρωμῆς, προσφεύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια, τότε ὄχι μόνον ἀρνοῦνται τὰ κεφάλαια τῆς ἀγωγῆς, ἀλλὰ προβάλλουν καὶ φαντασιώδεις ἀνταγωγικὰς ἀπαιτήσεις, πρὸ τῶν ὁποίων ἐκπλησσόμενος τρίβει τοὺς ὀφθαλμοὺς ὁ ἀτυχὴς δανειστής. Ἀλλὰ τέλος πάντων, ἀφοῦ ἀπέστειλε τοὺς λογαριασμούς του, τί ἔπραξεν ἀπὸ τοῦ 1875, ὅπως ἀναγνωρισθῶσιν αἱ ἐξ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου δραχμῶν ἀπαιτήσεις του; Ἐδῶ εἶχε πληρεξούσιον τὸν συγγενῆ του κ. Π. Καλλιγᾶν, ἔξοχον νομομαθῆ καὶ πολὺ σημαίνοντα ἐν τῇ πολιτικῇ. Εἰς ποίας νομίμους ἐνεργείας προέβη οὗτος, ὅπως ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐπιτύχῃ τῆς ἐξοφλήσεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διασκεδάσῃ πᾶσαν ὑπόνοιαν περὶ τοῦ ὅτι ὁ Σπάρταλης ἀπεδείχθη ἐλλειμματίας ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν δημοσίων χρημάτων; Οὐδὲν ἔπραξεν οὗτος ἐπὶ ὀκτὼ ὅλα ἔτη, ἤτοι ἀπὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ 1875, ὅτε ὑπεβλήθησαν οἱ λογαριασμοὶ, μέχρι τοῦ 1883, ὅτε ἐγένετο ἡ γνωστὴ ἀπόπειρα τῆς ἀναγραφῆς πιστώσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ ἔτους ἐκείνου διὰ διακοσίας πεντήκοντα περίπου χιλιάδας δραχμῶν, γνωστὸν δὲ εἶναι κατὰ τίνα τρόπον ἐματαιώθη ἡ οὐχὶ ἀνύποπτος ἀπόπειρα ἐκείνη, ἥτις, σημειωτέον, ἐγένετο καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ κ. Καλλιγᾶς διετέλει Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν! Οὗτοι εἶναι, Κύριοι, οἱ λόγοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζόμενος ἐσχημάτισα ἑδραίαν πεποίθησιν, ὅτι ὁ Σπάρταλης, καὶ μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς παραγραφῆς, δὲν δικαιοῦται νὰ λάβῃ τίποτε, ἀπολύτως τίποτε, παρ’ ἡμῶν, φρονῶ δὲ μάλιστα, ὅτι, ἂν ἐγκαίρως καὶ ἐπὶ τόπου ἐγίνετο ἡ ἐξέλεγξις τῆς διαχειρίσεώς του, θ’ ἀνεκαλύπτετο, ὅτι αὕτη δὲν ὑπῆρξεν ἄμεμπτος, καὶ ὅτι ἐσημειώθησαν εἰς χρέωσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πολλὰ ποσὰ, ὡς πληρωθέντα δῆθεν εἰς διαφόρους, ἐνῷ τοιαῦτα πράγματι δὲν κατεβλήθησαν. Ἀλλὰ θὰ μ’ ἐρωτήσῃ τις ἴσως: ἐὰν τῳόντι δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ τίποτε ὁ κύριος αὐτὸς, τότε διατὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀνέγραψεν εἰς τελικὴν πίστωσίν του τὸ ποσὸν τῶν τριῶν χιλιάδων καὶ ἑκατὸν ἑξήκοντα λιρῶν; Εἰς τοιαύτην ἐνδεχομένην ἐρώτησιν ἀπαντῶσι τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ αἱ περίεργοι ἐκεῖναι διαβεβαιώσεις, ἃς οὗτος ἔδιδε πρὸς τὸν κ. Ῥούμβωλδ. Ὁ κ. Τρικούπης ἔθηκε τὸ ἀτυχὲς Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐν μοίρᾳ ἀσήμου τινὸς ὑπαλλήλου, νομίζοντος, ὅτι ὀφείλει νὰ ὑπακούῃ τυφλῶς εἰς τὰς διαταγὰς τῶν ἀνωτέρων του. Εἶναι ἀληθῶς πρωτοφανὴς καὶ καταντᾷ ἀπίστευτος ἡ στάσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπέναντι τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐπαρκῶς χαρακτηριστικὴ τῆς οἰκτρᾶς τῶν ἐξουσιῶν συγχύσεως, ἣν ὡς δόγμα ἀνέγραψεν ἐν τῇ σημαίᾳ του τὸ κρατοῦν κυβερνητικὸν σύστημα. Ἐνόμισε πρέπον ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, ὄχι μόνον νὰ διατάξῃ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον νὰ συμμορφωθῇ ὅσον οἷόν τε τάχιον πρὸς τὰς ἐντόνους διακοινώσεις τοῦ κ. Ῥούμβωλδ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐπισείσῃ κατ’ αὐτοῦ τὸ φάσμα τῆς εὐθύνης, ἐπὶ «τῇ ἀναπτύξει διπλωματικοῦ ζητήματος», ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἤθελε τυχὸν ἀποφασίσει συμφώνως πρὸς τὰς ὑποδείξεις τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας! Ὅτε ἀνέγνων τὰ ἐν τῷ σχετικῷ φακέλλῳ περιεχόμενα ταῦτα ἔγγραφα, ὁμολογῶ, ὅτι ἐγεννήθησαν ἐν τῇ συνειδήσει μου ὑπόνοιαί τινες περὶ πλαστότητος, θὰ ἐξηκολούθουν δ’ ἴσως διατελῶν ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ὑπονοιῶν τούτων, ἂν μὴ ἀνεγινώσκοντο ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ συνωμολογεῖτο ὑπὸ τοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἡ γνησιότης των. «Ἀπαιτῶ, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον διὰ τοῦ παρ’ αὐτῷ Ἐπιτρόπου τῆς Ἐπικρατείας, ἀπαιτῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὰς ἐντόνους διακοινώσεις τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας καὶ νὰ ἐκδώσητε τάχιστα ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς τοῦ Σπάρταλη ὑποθέσεως, ἐπειδὴ δὲ διὰ μιᾶς τῶν διακοινώσεων τούτων ζητοῦνται καὶ τόκοι, ὀφείλετε ν’ ἀποφασίσητε καὶ περὶ τόκων»! Ἀκούστε, Κύριοι; Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον διατάσσεται ἀπὸ τὸν κ. Τρικούπην, νὰ μὴ περιορισθῇ μόνον εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τοῦ Σπάρταλη, τοῦθ’ ὅπερ μόνον ἦτο ἁρμόδιον νὰ πράξῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ μεταβάλῃ ἑαυτὸ εἰς τακτικὸν Δικαστήριον, καὶ ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τόκων· ὅτε δ’ ἐγνώσθη, ὅτι τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ γίνῃ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προῆλθεν εἰς ἰδιαιτέρας συνεννοήσεις μὲ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου κ. Σουλτάνην, περὶ τίνος νομίζετε; περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ καταρτισθῇ τὸ διασκεπτικὸν τῆς ἀποφάσεως, ἔμειναν δὲ σύμφωνοι, νὰ γίνηται μὲν σκέψις, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τόκων, ἀλλὰ ἡ σκέψις αὕτη νὰ ἐκτίθηται τοιούτῳ τρόπῳ, ὥστε νὰ ὑποδηλοῦται, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἔχει δικαίωμα εἰς τόκον! Τὴν συμφωνίαν ταύτην ἔσπευσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀνακοινώσῃ πρὸς τὸν κ. Ῥούμβωλδ, ἀλλὰ ἐναντίον τῶν προσδοκιῶν του τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν ἔστερξε τοιοῦτον ἐξευτελισμόν, παρὰ τὰς ὑποδείξεις τοῦ προέδρου κ. Σουλτάνη, τοῦτο δ’ ἐξώργισε τὸν ἐπιτετραμμένον τῆς Ἀγγλίας κ. Χάγκαρτ, ὅστις, γράφων πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, λέγει: ἐξεπλάγην, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, παρὰ τὰς ὑποσχέσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐνήργησε κατὰ τρόπον ἀντίθετον πρὸς τὸν ὑποδειχθέντα αὐτῷ, καὶ διεκήρυξεν, ὅτι ἡ περὶ τόκου ἀπαίτησις εἶναι ἀπαράδεκτος κατὰ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους». Ἐνόμιζε, φαίνεται, ὁ ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης θὰ ἐσέβετο τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ διὰ τοῦτο ἐθορυβήθη· θὰ ἔμαθεν ὅμως κατόπιν, πρὸς μεγάλην του εὐχαρίστησιν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει μὲν τὴν ἀρχὴν νὰ προκαλῇ ἐπὶ διαφόρων ζητημάτων γνωμοδοτήσεις ἢ ἀποφάσεις τῶν ἁρμοδίων, ἀλλ’ ἐπὶ τοσοῦτον μόνον ἐννοεῖ νὰ τὰς σέβηται, ἐφ’ ὅσον εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὴν ῥητὴν ἢ τεκμαιρομένην θέλησίν του. Ἂν ἐξ ἐναντίας δὲν ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς προαιρέσεις του, τὰς θεωρεῖ ὡς μὴ ὑπαρχούσας, ἢ προκαλεῖ καὶ παρασκευάζει διὰ πολλῶν μέσων ἄλλας ἀντιθέτους. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀφοῦ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, μὴ ὑπακοῦσαν εἰς τὴν διαταγήν του, ἀπεφήνατο ὅτι ἡ περὶ τόκου ἀπαίτησις εἶναι ἀπαράδεκτος κατὰ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους, προσέφυγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ κλεινὸν ἐκεῖνο κατασκεύασμά του, ὅπερ καλεῖται Νομικὸν Συμβούλιον, καὶ ὅπερ δὲν ἐδυσκολεύθη ποσῶς νὰ ἐξαγάγῃ ἐκ τῆς δυσχερείας τὸν δημιουργόν του, καὶ νὰ γνωμοδοτήσῃ, ὅτι εἰς τὸν Σπάρταλην ὀφείλεται ἀποζημίωσις, διότι, «ἂν μὴ ἐκ δόλου, βεβαίως ὅμως ἐξ ἀσυγγνώστου ἀμελείας (!) τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας ἐπῆλθεν ἀναμφισβήτητος ζημία εἰς αὐτὸν, στερηθέντα τῆς χρήσεως τοῦ χρηματικοῦ ποσοῦ, ὅπερ τὸ Δημόσιον εἶχε λάβει διὰ κατασχέσεως ἀπὸ τὴν Τράπεζαν». Ἡ ἀποζημίωσις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἔλαβε μορφὴν τόκου, καὶ οὕτως ἐξεπλήρωσεν ὁ κ. Τρικούπης τὰς πρὸς τὸν κ. Ῥούμβωλδ ὑποχρεώσεις του, πλὴν ἡ κατὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐπιδρομή του ἐξηκολούθησε καὶ μετὰ τὴν οἰκονομίαν ταύτην, καθόσον ἐκτὸς τῶν τόκων εἶχεν ὑποσχεθῆ καὶ προμήθειαν πρὸς τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας. Ὁ Σπάρταλης οὐδεμίαν προμήθειαν ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ, καὶ διότι ἐνήργει ὡς ὑπάλληλος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ διότι ῥητῶς εἶχε δηλώσει δι’ ἐπιστολῆς του, ὅτι οὐδεμίαν οὐδέποτε ἐνόησε νὰ λάβῃ προμήθειαν, δι’ ἃς προσήνεγκεν ὑπηρεσίας πρὸς ἀγορὰν τῶν πλοίων. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἑπομένως διὰ τῆς πρώτης ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀποφάσεώς του δὲν ἀνέγραψεν εἰς πίστωσίν του προμήθειαν, ἀλλ’ ὁ κ. Ῥούμβωλδ ἐθεώρησε τοῦτο ὡς παρασπονδίαν τοῦ κ. Τρικούπη, ὅστις ἐφεῦρε τὸ μέσον τῆς ἀναθεωρήσεως. Ὑποβάλλεται λοιπὸν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον αἴτησις ἀναθεωρήσεως τῆς πρώτης ἀποφάσεώς του, ἐκ μέρους, τίνος νομίζετε; τοῦ κ. Ῥούμβωλδ, ὁ δὲ κ. Τρικούπης, διευθύνων δι’ ἐγγράφου του τὴν αἴτησιν ταύτην εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, λέγει, ὅτι, «ἐπειδὴ τὰ δικαιώματα (!) τοῦ Σπάρταλη τὰ ὑπερασπίζεται ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, κρίνει νόμιμον τὴν αἴτησιν τῆς ἀναθεωρήσεως, καὶ ἐφιστᾷ σπουδαίως τὴν προσοχὴν τοῦ Σώματος (τοῦ Συνεδρίου) ἐπὶ τῶν διακοινώσεων τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, πρὸς πρόληψιν ἀναπτύξεως διπλωματικοῦ ζητήματος. Τὸ ταλαίπωρον Συνέδριον, καίτοι ἐδείχθη πρόθυμον νὰ δεχθῇ, καὶ ἐδέχθη κατὰ τύπους, τὴν παράδοξον αἴτησιν τοῦ κ. Ῥούμβωλδ, ἐναντίον ῥητῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ περὶ συστάσεως αὐτοῦ νόμου, οὐχ ἧττον ἐφάνη πως ἐνδοιάζον εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῆς μὴ ὀφειλομένης προμηθείας, ὁπότε ἐπενοήθη ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη ἄλλη περίεργος διέξοδος, ἡ ἑξῆς. Ὑπεδείχθη δηλαδὴ εἰς αὐτὸ νὰ ζητήσῃ, καὶ ἐζήτησεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν πληροφορίας περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς προμηθείας, ὅπερ ὠφείλετο τῷ Σπάρταλῃ. Ὁ κ. Τρικούπης ἀπηυθύνθη πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, καὶ τὸν ἠρώτησε περὶ τούτου, ὁ δὲ κ. Θεοτόκης ἀπήντησεν, ὅτι οὐδὲν εὑρέθη ἔγγραφων, δι’ οὗ νὰ ἐδίδετο ἐντολὴ πρὸς τὸν Πρόξενον Σπάρταλην, ὅπως πληρώσῃ προμήθειαν, καὶ ὅτι οὐδεμίαν ἡ Κυβέρνησις ἐπλήρωσεν, εἴτε ἐν Ἀγγλίᾳ, εἴτε ἀλλαχοῦ, προμήθειαν δι’ ὅσα πλοῖα ἐναυπηγήθησαν κατὰ καιροὺς διὰ λογαριασμόν της, μόνον δὲ διὰ τὴν «Μυκάλην» καὶ «Σφακτηρίαν» ἐπληρώθη τὸ ποσὸν 180 λιρῶν, καὶ τοῦτο διότι συνέπεσε νὰ συμπράξουν εἰς τὴν ἀγορὰν μεσῖται, οἵτινες ἔλαβον τὸ εὐτελέστατον αὐτὸ ποσὸν ἐπὶ ἀξίας 26,000 λιρῶν, ἃς ἐστοίχισαν τὰ ἐν λόγῳ δύο ἀγορασθέντα καὶ οὐχὶ ναυπηγηθέντα διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως πλοῖα. Μετὰ τοιαύτην ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν θὰ περιέμενέ τις ἴσως νὰ ἀκούσῃ, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης παρῃτήθη τῆς ἰδέας τοῦ νὰ πληρώσῃ καὶ προμήθειαν· ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει οὕτω. Ἀφοῦ αἱ πληροφορίαι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν δὲν εὑρέθησαν σύμφωνοι πρὸς τὴν ἐκπεφρασμένην ἤδη θέλησίν του, συνεκάλεσεν Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ὑπέβαλε τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἂν καὶ πόση ὠφείλετο προμήθεια εἰς τὸν Σπάρταλην, ἐννοεῖται δὲ, ὅτι τὸ Ὑπουργικὸν αὐτὸ Συμβούλιον συνεφώνησε πληρέστατα καὶ ἄνευ τῆς ἐλαχίστης ἀντιῤῥήσεως πρὸς τὴν γνώμην τοῦ Προέδρου του, ἤτοι τοῦ κ. Τρικούπη, ὅστις μετὰ τοῦτο ἀπηύθυνεν ἔγγραφον πρὸς τὸ Συνέδριον, διὰ τοῦ ὁποίου λέγει, ὅτι ὀφείλεται προμήθεια ἡμίσεως τοῖς ἑκατὸν εἰς τὸν Σπάρταλην διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν πλοίων. Κατόπιν τοῦ ἐγγράφου τούτου, τὸ ὁποῖον συνωδεύετο ὑπὸ ἀντιγράφου νέας διακοινώσεως τοῦ κ. Ῥούμβωλδ, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ὑπέκυψε! καὶ ἀνακαλέσαν τὴν προηγουμένην ἀπόφασίν του, ἐξέδοτο νέαν, διὰ τῆς ὁποίας ἀνεγνώρισε τὴν προμήθειαν, οὕτω δὲ αἱ 3,160 λίραι τῆς πρώτης ἀποφάσεως ἀνεβιβάσθησαν εἰς ἓξ καὶ ἡμίσειαν περίπου χιλιάδας. Προσθέσατε εἰς ταύτας καὶ τοὺς τόκους ἢ τὴν ἀποζημίωσιν, περὶ ἧς ἐγένετο ἀνάγκη νὰ ἐκβιασθῇ γνωμοδότησις ἀπὸ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, καὶ ἰδοὺ ἔχετε τὸ ποσὸν τῶν ἕνδεκα περίπου χιλιάδων λιρῶν στερλινῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπαιτεῖ νὰ δώσωμεν πρὸς τὸν πάλαι ποτὲ ἐν Λονδίνῳ Πρόξενον καὶ φίλον του. Ἰδοὺ διατὶ, Κύριοι, πρὸς μόρφωσιν τῆς ἐμῆς πεποιθήσεως δὲν ἔλαβον ὑπ’ ὄψει τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἡ ἀληθῶς ἀνήκουστος καὶ αὐτόχρημα ἐγκληματικὴ ψυχολογικὴ βία, ἣν ἐξήσκησεν ἐπ’ αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἀποδώσῃ τις οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἀξίαν εἰς τὰς σκέψεις καὶ τὰ συμπεράσματά του, καὶ διὰ τοῦτο ἐμμένω εἰς τὴν γνώμην μου, ὅτι ὁ Σπάρταλης δὲν δικαιοῦται νὰ λάβῃ οὐδὲ τὰς 3,160 λίρας τῆς πρώτης ἀποφάσεως, ἥτις δὲν εἶναι προϊὸν ἀπροκαλήπτου καὶ ἀνεπηρεάστου βουλήσεως καὶ κρίσεως, ἀλλ’ ἐπιτακτικῆς ὑπαγορεύσεως τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας καὶ τοῦ κ. Τρικούπη. Πρέπει μάλιστα νὰ ἤμεθα καὶ εὐχαριστημένοι, διότι τὸ ὑπὸ τοιαύτην οἰκτρὰν πίεσιν ἐξελέγξαν τοὺς λογαριασμοὺς Συνέδριον δὲν ἀνεγνώρισεν ὁλόκληρον τὴν ἀπαίτησιν τοῦ ἐντίμου Σπάρταλη, τὴν ὁποίαν, ὡς εἶπον, ἀναβιβάζει οὗτος εἰς 19,000 λιρῶν, ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου μόλις τὸ τρίτον ἀνεγνώρισαν οἱ γέροντες τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὡς τοὺς ἀπεκάλεσεν ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴς κ. Σωτηρόπουλος. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, καὶ ἂν δεχθῶμεν πρὸς στιγμὴν, ὅτι εἶχε λάβει ποσόν τι ὁ πελάτης τοῦ κ. Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας, πῶς δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν τὴν παραγραφήν; Εἰκοσαετία ὁλόκληρος σχεδὸν παρῆλθεν ἀπὸ τοῦ τέλους τῆς διαχειρίσεως, κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 69 τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, «παραγράφεται πρὸς ὄφελος τοῦ Κράτους καὶ ἐξαλείφεται πᾶν χρέος δημόσιον, ἐὰν δι’ ἔλλειψιν ἀποχρώσης δικαιολογήσεως δὲν ἀνεγνωρίσθη, δὲν διετάχθη ἡ πληρωμὴ αὐτοῦ καὶ δὲν ἐπληρώθη ἐντὸς πέντε ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς χρήσεως». Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προεῖδεν, ὅτι θὰ προσέκρουε κατὰ τῆς ἀνυπερβλήτου ταύτης δυσκολίας, καὶ ἐφρόντισε νὰ ἄρῃ αὐτὴν ἐκ μέσου, ἀλλὰ δὲν τὸ κατώρθωσε, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν ἠδύνατο νομικῶς νὰ τὸ κατορθώσῃ. Ἐνόμισεν, ὅτι μία ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου θὰ ἐματαίου τὴν παραγραφὴν, ἀκριβῶς δὲ πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπὸν ὑπέβαλε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Σῶμα τοῦτο, καθ’ ἣν ἔδωκεν ἐξήγησιν καὶ διαβεβαίωσιν πρὸς τὸν κ. Ῥούμβωλδ· ἰδοὺ δὲ πῶς περὶ τούτου ἐκφράζεται ἔν τινι ἀνακοινώσει του ὁ ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας κ. Χάγκαρτ (ἀναγινώσκει): «Ὁ κ. Τρικούπης, ἐπισκεφθεὶς τὸν κ. Ὁράτιον Ῥούμβωλδ, τῷ εἶπεν, ὅτι ὁ νόμος περὶ παραγραφῆς περεκώλυε τὴν ἄμεσον πληρωμὴν τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ Σπάρταλη, καὶ ὅτι ἕνεκα τούτου ἀνήνεγκε τὴν ὅλην ὑπόθεσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, ὁ νόμος περὶ παραγραφῆς δὲν ἠδύνατο νὰ χωρήσῃ.» Ὥστε βλέπετε, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεξῆγε τὰ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ὡς πρόθυμος μὲν καὶ εὐπειθὴς ἐκτελεστὴς τῶν κελευσμάτων τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας, ὡς ἐπιμελὴς δὲ καὶ ἄγρυπνος φρουρὸς τῶν τοῦ Σπάρταλη συμφερόντων, ἀδιάφορον δ’ ἂν ταῦτα ἦναι ἀντίθετα πρὸς τὰ τοῦ Ἔθνους. Καὶ εἶχε δίκαιον ὁ κ. Τρικούπης νὰ φοβῆται τὴν παραγραφὴν, διότι ὑπὲρ τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς ὑπῆρχε γνωμοδότησις τῆς ὑπὸ τῶν κκ. Ταταράκη, δικαστικοῦ συμβούλου, Παγκάλου καὶ Πετροπούλου, νομικῶν συμβούλων, Νικολοπούλου, καὶ Ἐργαστηριάρη τμηματαρχῶν, συγκροτηθείσης ἄλλοτε Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἀπεφαίνετο ὁμοφώνως, ὅτι «ἅπασαι αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ Σπάρταλη παρεγράφησαν, διότι παρῆλθον πλέον τῶν 5 ἐτῶν ἀπὸ τῆς κλείσεως τοῦ λογαριασμοῦ, χωρὶς νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν, οὐδὲ δύναται νὰ τὸν ὠφελήσῃ ἡ κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1887 ἐπιδοθεῖσα αἴτησις θεραπείας, διότι μόνη ἡ ἀγωγὴ διακόπτει τὴν παραγραφὴν, ἀλλὰ τοιαύτη δὲν ἠγέρθη». Πρόδηλον ἄρα, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς προσφυγῆς του εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐνόει νὰ παρακάμψῃ τὸν σκόπελον τῆς παραγραφῆς, ἀλλ’ ἐπλανήθη οἰκτρῶς, διότι τὸ Συνέδριον τοῦτο δὲν εἶχεν ἁρμοδιότητα νὰ λύσῃ τῆς παραγραφῆς τὸ ζήτημα, οὔτε δύνανται τὰ λογιστικὰ συμπεράσματά του ν’ ἀναιρέσωσι τὸ ἐκ ταύτης κεκτημένον δικαίωμα τοῦ Δημοσίου. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν εἶναι τακτικὸν Δικαστήριον, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ «ἡ ἀνωτάτη ὡς πρὸς τὸ διοικητικὸν ἐλεγκτικὴ ἀρχὴ», διὰ τοῦτο δὲ δὲν καλεῖται νὰ ἐπιδικάζῃ εἰς τοὺς ὑπολόγους ἀπαιτήσεις, ἀλλὰ νὰ ἐξελέγχῃ τοὺς λογαριασμοὺς καὶ ἀναγράφῃ τὰς δεδικαιολογημένας πιστώσεις καὶ χρεώσεις, ὅπως ἐκ τῆς ἀντιπαραβολῆς αὐτῶν ἀποδεικνύηται, ἂν ὁ ὑπόλογος ἦναι πιστωτὴς ἢ ὀφειλέτης· ἐννοεῖ δ’ ἐντεῦθεν ἕκαστος, ὅτι ἡ τοιαύτη καθαρῶς διοικητικὴ ἐξέλεγξις δὲν δύναται νὰ δώσῃ ὕπαρξιν εἰς ἀπεσβεσμένον ἕνεκα παραγραφῆς καὶ ἑπομένως ἀνύπαρκτον δικαίωμα τοῦ ὑπολόγου, ἂν τυχὸν οὗτος ἤθελεν ἀποδεχθῆ πιστωτὴς, ἀφοῦ μάλιστα, ὡς εἶπον, ἡ ἐλεγκτικὴ ἀρχὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ, ἂν αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ ὑπολόγου ἦναι παραγεγραμμέναι, ἢ ὄχι. Τοῦτο εἶναι δικαίωμα τῶν τακτικῶν Δικαστηρίων, καὶ εἰς αὐτὰ ὤφειλε νὰ προσφύγῃ ὁ ὑπόλογος Σπάρταλης, ἂν ἐν πεποιθήσει ἐφρόνει, ὅτι δικαιοῦται νὰ λάβῃ παρὰ τοῦ Δημοσίου ὅσα ἀναφέρει εἰς τοὺς λογαριασμούς του, πλὴν δὲν ἠθέλησε νὰ ἀποδυθῇ εἰς δικαστικὸν ἀγῶνα, διότι κάλλιστα ἐγίνωσκεν, ὅτι αἱ ἀπαιτήσεις του εἶναι φαντασιώδεις. Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι, προκειμένου περὶ ὑπολόγων, τὰ τακτικὰ Δικαστήρια εἶναι ἀναρμόδια, ἀλλὰ ἡ γνώμη αὕτη τυγχάνει ὅλως ἀστήρικτος, ἀπόδειξις δὲ, ὅτι καὶ ὁ κ. Καλλιγᾶς εἶχεν ἐπιδώσει κατὰ τὸ 1887 αἴτησιν θεραπείας πρὸς τὸ τέλος τοῦ νὰ ἐγείρῃ μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς νομίμου διορίας ἀγωγὴν, ἣν ὅμως δὲν ἤγειρε, διότι ἐγνώριζε ποία τύχη τὴν περιέμενε. Εἶπον περιπλέον οἱ συνηγοροῦντες ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη, ὅτι εἶναι ἀναξιοπρεπὲς διὰ τὸ Κράτος νὰ ὀχυρῶται ὄπισθεν τῆς παραγραφῆς, πρὸς ἀποφυγὴν πληρωμῆς δημοσίου χρέους, ἀλλὰ πολὺ ἀλλοκότους ἰδέας περὶ ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας πρέπει νὰ ἔχωσιν οἱ ταῦτα λέγοντες. Τὸ νὰ κύπτωμεν ὑπὸ τὸ μαστίγιον τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας καὶ νὰ κανονίζωμεν τὰς καθαρῶς ἐσωτερικὰς ὑποθέσεις μας κατὰ τὰς ὑποδείξεις καὶ τὰς ἀπαιτήσεις αὐτοῦ, δὲν εἶναι ἀναξιοπρεπὲς, ἐνῷ τὸ νὰ μὴ πληρώνωμεν ἀπαιτήσεις, αἵτινες κατὰ τοὺς νόμους τῆς πατρίδος ἡμῶν δὲν ὀφείλονται, εἶναι ἀναξιοπρεπές! Αὐτὸς εἶναι ὁ συλλογισμὸς, ὃν ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς ἀνέγραψεν ἐν τῇ ἐκθέσει, δι’ ἧς προτείνεται ἡ ἐπιψήφισις τῆς ὑπὸ συζήτησιν πιστώσεως. Εἶναι ἀληθῶς ἄξιος θαυμασμοῦ ὁ τοιοῦτος συλλογισμὸς, καὶ εἰκονίζει πιστῶς τὴν χαλεπότητα τῶν καιρῶν, ὑφ’ οὓς ζῶμεν, ἀλλὰ ἐπιτραπήτω ἡμῖν νὰ τὸν χαρίσωμεν ἀκέραιον εἰς τοὺς καινοφανεῖς ὑπερμάχους τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας, καὶ νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν γνώμην, ὅτι οὐδενὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ θέτῃ τὰς ἰδίας αὑτοῦ σκέψεις καὶ κρίσεις ἐπὶ οἱουδήποτε ζητήματος ὑπεράνω τοῦ νόμου. Καὶ πόθεν ἀρύεσθε τὸ δικαίωμα νὰ πληρώσητε ἀπαίτησιν, ἥτις κατὰ τοὺς νόμους ἡμῶν εἶναι παραγεγραμμένη καὶ ἑπομένως ἀπεσβεσμένη; Θέλετε νὰ κάμητε δωρεάν; Ἀλλάσσει τὸ ζήτημα· ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ ἔχητε τὸ θάῤῥος καὶ τὴν εἰλικρίνειαν νὰ τὸ εἴπητε καθαρῶς. Δέον τὸ νομοσχέδιον τῆς χορηγίας πιστώσεως νὰ μεταβληθῇ εἰς νομοσχέδιον δωρεᾶς. Μὴ λέγετε ὅμως, ὅτι ὀφείλει τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ, διότι ὀφείλει. Τοῦτο εἶναι ψεῦδος. Ἡ ὀφειλὴ ἐπάγεται ὡς ἀπαραίτητον συνέπειαν τὴν νόμιμον ὑποχρέωσιν πρὸς πληρωμὴν, ἀλλ’ ἐδῶ νόμιμος ὑποχρέωσις πρὸς πληρωμὴν δὲν ὑπάρχει, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ δὲν ὑπάρχει καὶ ὀφειλή, ὥστε, ἐὰν ἐπιμείνητε νὰ πληρώσητε, φρονῶ, ὅτι ἐκθέτετε οὐ μόνον τὴν ἠθικὴν, ἀλλὰ καὶ τὴν νομικὴν ὑμῶν εὐθύνην, οἰκτρῶς δὲ πλανᾶσθε, ἂν νομίζητε, ὅτι ἡ σημερινὴ κατάστασις θὰ διαρκέσῃ ἐπ’ ἄπειρον. Κυβερνητικὸν καθεστὸς, θεμελιούμενον ἐπὶ πάσης διαφθορᾶς καὶ ἐξαχρειώσεως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ῥίψῃ βαθείας ἐν τῷ τόπῳ ῥίζας, ὅταν δὲ ἀνατραπῇ ὑπὸ τὸ βάρος τῶν ἀπείρων σφαλμάτων καὶ παρεκτροπῶν του, τότε δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ καταλογισθῶσιν εἰς βάρος σας αἱ τριακόσιαι πεντήκοντα χιλιάδες δραχμῶν, ἃς εἶσθε διατεθειμένοι νὰ δώσητε πρὸς τὸν Σπάρταλην, ὄχι διότι δικαιοῦται νὰ τὰς λάβῃ, ἀλλὰ διότι τὸ ἀπαιτεῖ ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας καὶ ὁ κ. Τρικούπης. Σταθμίσατε καλῶς τὰ γεγονότα καὶ μὴ παρασύρεσθε. Ἡ ἀπεριόριστος πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εὐπείθεια καὶ ἐμπιστοσύνη πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ περιβληθῇ ὑπὸ ὁρίων τινῶν. Ὅταν οἱ συμπολῖταί σας πωλοῦν τὰ ὑπάρχοντά των, διὰ νὰ πληρώσουν τοὺς βαρυτάτους καὶ πολυωνύμους φόρους, ἢ ἀποθνήσκουν εἰς τὰς φυλακὰς ἐξ ἀσιτίας, διότι δὲν ἔχουν νὰ τοὺς πληρώσουν, εἶναι λίαν ἐπικίνδυνον νὰ χαρίζητε σεῖς, ἐν ἐλαφρᾷ συνειδήσει καὶ μετ’ ἀνεξηγήτου ἀστοργίας, ἑκατοστύας ὅλας χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἐκ τοῦ ὑστερήματος, καὶ οὐχὶ ἐκ τοῦ περισσεύματος, πληρόνει ὁ ἀτυχὴς λαός, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύετε. Καὶ ταῦτα λέγων, δὲν λησμονῶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀρχόμενος τοῦ λόγου μου εἶπον. Θεωρῶ δηλαδὴ πολὺ βαρεῖαν τὴν χρηματικὴν ζημίαν τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ δὲν ἀπομακρύνομαι τῆς ἰδέας, ὅτι αὕτη εἶναι μηδὲν ἀπέναντι τῆς ἀνυπολογίστου ἠθικῆς τοῦ Ἔθνους βλάβης. Λυπηρὸν μὲν εἶναι βεβαίως νὰ διασκορπίζωνται ἐν πνεύματι ἀσυγγνώστου σπατάλης τὰ δημόσια χρήματα, καὶ μάλιστα εἰς τὰς παρούσας οἰκονομικὰς δυσχερείας, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, ὅπως ὀρθῶς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸ Ἔθνος δὲν θὰ χαθῇ, ἂν μετὰ τόσας ἄλλας ἁρπαγὰς ὑποστῇ καὶ τὴν τῶν 335,000 δραχμῶν. Ἡ μεγίστη καὶ δυσεπανόρθωτος ἀπώλεια, ἣν πρόκειται νὰ ὑποστῶμεν, εἶναι ἠθική, καὶ ἐπὶ τοῦ σημείου τούτου ἐφιστῶ πρὸ πάντων τὴν ὑμετέραν προσοχήν. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι ὁ κανονισμὸς χρηματικῆς διαφορᾶς μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ ἐν Λονδίνῳ Ἕλληνος ὑπηκόου Σπάρταλη εἶναι ὑπόθεσις καθαρῶς ἐσωτερική, καὶ οὐδένα φέρει διεθνῆ χαρακτῆρα. Πῶς λοιπὸν ἐν τῇ ἐσωτερικῇ ταύτῃ τοῦ Κράτους ὑποθέσει ἀναμιγνύεται ἡ Ἀγγλία καὶ ἀπαιτεῖ διὰ τοῦ ἐνταῦθα Ἀντιπροσώπου της νὰ κανονίσωμεν αὐτὴν συμφώνως πρὸς τὴν θέλησιν καὶ ἐπιθυμίαν της; Ὁ κ. Τρικούπης ἐπειράθη νὰ ἐξηγήσῃ ἡμῖν τὸν λόγον τῆς ἀναμίξεως τῆς ξένης ταύτης Δυνάμεως, καὶ εἶπεν, ὅτι μετὰ τὴν πτώχευσιν τοῦ Σπάρταλη ἡ καθ’ ἡμῶν ἀπαίτησίς του περιῆλθεν εἰς τὴν ὁμάδα τῶν δανειστῶν του, οἵτινες εἶναι Ἄγγλοι, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ ἐνταῦθα Ἀγγλικὴ Πρεσβεία παρίσταται ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν Ἄγγλων τούτων. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἦναι ἐπιτετραμμένον εἰς μίαν Πρεσβείαν μικροῦ ἢ μεγάλου Ἔθνους, ἀδιάφορον, νὰ παρίσταται ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ἀντιπροσώπου δανειστῶν ὑπηκόων της, καὶ νὰ θηρεύῃ χάριν αὐτῶν οἱαδήποτε χρηματικὰ συμφέροντα. Τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὰς περὶ τιμῆς καὶ δικαίου ἰδέας καὶ ἀρχὰς τῆς μεγάλης καὶ φίλης Δυνάμεως, ὡς χαρακτηρίζει αὐτὴν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ῥηθῇ, εἶναι, ὅτι ὁ Σπάρταλης μικρὸν μετὰ τὴν πτώχευσίν του συνεβιβάσθη, γνωστὸν δέ, ὅτι μετὰ τὸν συμβιβασμὸν δὲν ὑφίσταται ὁμὰς δανειστῶν. Ἐντεῦθεν προκύπτει τὸ ἑξῆς ἀπορηματικὸν ἐρώτημα: διατὶ καὶ μετὰ τὸν συμβιβασμὸν ἐξηκολούθησεν ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἀπαιτοῦσα ἐντόνως καὶ δι’ ἀπειλῶν τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ Σπάρταλη; Τοῦτο ἐξηγεῖται διὰ μόνης τῆς ὑποθέσεως, ὅτι ὁ ἔντιμος αὐτὸς φίλος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, βλέπων, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν διὰ τῆς εὐθείας καὶ νομίμου ὁδοῦ νὰ λάβῃ παρ’ ἡμῶν πολλὰς χιλιάδας λιρῶν, αἵτινες δὲν τῷ ὠφείλοντο, ἐπενόησεν ὡς ἀποτελεσματικὸν μέσον τὴν ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως πίεσιν, πρὸς τοῦτο δὲ, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς πτωχεύσεώς του, ἀνεκίνησε πρῶτον τὸ ζήτημα διὰ τῆς πραγματικῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν, κατόπιν δὲ τοῦ συμβιβασμοῦ, ὅτε δὲν ὑπῆρχε πλέον τὸ νομικὸν τοῦτο πρόσωπον, ὑποκατέστησεν εἰκονικῶς εἰς τὰ φαντασιώδη κατὰ τῆς Ἑλλάδος δικαιώματά του Ἄγγλους κερδοσκόπους, οἵτινες, μὴ ἀμφιβάλλετε, ἐνεργοῦσιν ἐπ’ ἀμοιβῇ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Σπάρταλη καὶ τοῦ γαμβροῦ του Στῆλμαν. Τοῦ σχεδίου τούτου θὰ διατελῇ βεβαίως ἐν πληρεστάτῃ γνώσει ὁ κ. Τρικούπης, οὕτω δ’ εὑρισκόμεθα — αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου—πρὸ ἀναμφισβητήτου συμπαιγνίας μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ πρώην Προξένου, περὶ οὗ μᾶς εἶπεν, ὅτι εἶχε καὶ ἔχει ἀρίστην ἰδέαν. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ὄχι μόνον δὲν ἀπέκρουσεν, ἀλλὰ καὶ μετ’ εὐχαριστήσεως ἀπεδέχθη τὴν παρὰ πᾶν θεῖον καὶ ἀνθρώπινον δίκαιον ἀνάμιξιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως εἰς προφανῶς ἐσωτερικὴν ἡμῶν καὶ μάλιστα χρηματικὴν ὑπόθεσιν, οὐδὲ δύναται νὰ ἐξηγηθῇ ἄλλως ἡ ἀπάθεια καὶ ἀδιαφορία, μεθ’ ἧς ἀπεδέχετο τὰς ἐντόνους καὶ ἀπειλητικὰς ἐκείνας διακοινώσεις τοῦ εἰλικρινοῦς φίλου του κ. Ῥούμβωλδ, καὶ ἡ μεγίστη προθυμία, μεθ’ ἧς διεβίβαζεν αὐτὰς εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ τὸ διέτασσε νὰ τὰς λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ νὰ συμμορφωθῇ πρὸς αὐτάς. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπίμονος ἄρνησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τοῦ νὰ εἴπῃ ἡμῖν τίνες εἶναι οἱ πραγματικοὶ δικαιοῦχοι τῆς ἀπαιτήσεως, ἀφοῦ πρὸ μικροῦ χρόνου συνεβιβάσθη ὁ Σπάρταλης, καὶ ἡ ἐπίμονος ἄρνησις τεκμηριοῖ μέχρις ἀποδείξεως ἐναργοῦς τὴν μεταξὺ τῶν δύο συμπαιγνίαν. Ἔχομεν ἄρα πρὸ ἡμῶν ξένης Δυνάμεως ἐπέμβασιν, γενομένην ὑπὸ τὰς ἀπαισιωτέρας καὶ βδελυρωτέρας τῶν περιστάσεων, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει τὸ καθῆκον καὶ ὁ πατριωτισμὸς ἐπιβάλλει ἡμῖν νὰ ἀμυνθῶμεν ὑπὲρ τῆς τιμῆς καὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ Ἔθνους. Οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ὁ Σπάρταλης νὰ λάβῃ τὰς δέκα χιλιάδας λιρῶν, ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχε τοιοῦτο, δὲν ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ἀναγνωρίσῃ, ἀφοῦ ἡ Ἀγγλία θέλει νὰ ἐπιβάλῃ ἡμῖν δι’ ἀπειλῶν τὴν ἀναγνώρισιν, ἐξυβρίζουσα οὕτω καὶ αὐτόχρημα ἀναιροῦσα τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν. Δυστυχία εἰς τὰ μικρὰ καὶ ἀδύνατα Κράτη, ὅταν, μὴ ὄντα ζηλότυπα τῆς ἰδίας αὑτῶν τιμῆς καὶ ἀξιοπρεπείας, κύπτωσι δουλικῶς ὑπὸ τὰς ἀδίκους καὶ ὑπερφιάλους ἀξιώσεις ταύτης ἢ ἐκείνης τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Τί ἀπομένει πλέον εἰς αὐτά, καὶ τί δύναται νὰ τὰ καταστήσῃ ὁπωσοῦν σεβαστὰ εἰς τὸν κόσμον; Οἱ στρατοί των, οἱ στόλοι των, ἢ οἱ θησαυροί των; Φρίττω, Κύριοι, πρὸ τῆς ἰδέας, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων νὰ ἐπιψηφίσῃ τὴν ζητουμένην πίστωσιν. Ἄν, ὅπερ ἀπεύχομαι, πράξῃ τοῦτο, ἀναγνωρίζει ἐπισήμως πλέον εἰς πᾶσαν ξένην Δύναμιν ἐλευθερίαν ἀναμίξεως εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἡμῶν διοίκησιν, τοῦθ’ ὅπερ ἀναιρεῖ τὰ κυριαρχικὰ τῆς χώρας δικαιώματα. Ἐννοεῖται ἐντεῦθεν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἁπλῆς χρηματικῆς ζημίας 335,000 δραχμῶν, ἀλλὰ περὶ ὑπαγωγῆς τοῦ Κράτους ἡμῶν εἰς εἶδός τι ἀκατονομάστου ὑποτελείας. Ἀνάγκη μεγίστης προσοχῆς. Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅστις εἶναι Κυβέρνησις, ἀνεγνώριζε τὴν ἐπέμβασιν τῆς Ἀγγλίας καὶ ἐπλήρωνε καθ’ οἱονδήποτε ἄλλον τρόπον πρὸς τοὺς φίλους του Σπάρταλην καὶ Στῆλμαν τὰς δέκα χιλιάδας λιρῶν, τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ ἦτο πολὺ ἐπικίνδυνον, διότι ἐπὶ τέλους θὰ ἀπεδίδετο τοῦτο εἰς τὴν συμπαιγνίαν, περὶ ἧς διέλαβον πρὸ μικροῦ. Ἀλλὰ τί θὰ εἴπῃ ὁ κόσμος, τί θὰ εἴπῃ ὁ μέλλων ἱστορικός, ὅταν μάθῃ, ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ Βουλή, ἡ μία καὶ μόνον Βουλή, ἡ ἀντιπροσωπεύουσα τὸ Ἔθνος, ἀπεμπολεῖ τὴν ἐθνικὴν κυριαρχίαν; Συναισθάνθητε τὸ μέγα ἄδικον, ὅπερ καλεῖσθε νὰ διαπράξητε κατὰ τῆς πατρίδος, καὶ σταματήσατε. Ἂς παύσῃ πλέον, ἢ τουλάχιστον ἂς περιορισθῇ πως ἡ μέχρι τοῦδε τυφλὴ καὶ ἀπεριόριστος πρὸς τὸν κ. Τρικούπην ἐμπιστοσύνη, ἧς δὲν ἀπεδείχθη ἄξιος. Κατηντήσαμεν ἀληθῶς ἀγνώριστοι! Ποῦ εἶναι οἱ καιροὶ ἐκεῖνοι, καθ’ οὓς Βουλὴ ἔῤῥιψε Κυβέρνησιν, διότι αὕτη ἀπετόλμησε ν’ ἀπονείμῃ παρὰ τὸν νόμον πεντηκοντάδραχμον μόλις μηνιαίαν σύνταξιν εἰς τὴν χήραν Καστελιώτου; Ποῦ εἶναι ἡ ἐποχή, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἐξεδίωξε κυριολεκτικῶς ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου ὁλόκληρον Ὑπουργεῖον, οὗ ἡγεῖτο ὁ σημερινὸς Πρωθυπουργὸς, διότι οὗτος ἀπετόλμησε νὰ ἐκφρασθῇ ἀπρεπῶς περὶ τῆς Βουλῆς ἐκείνης; Ὁποία καταπληκτικὴ ἐπὶ τὰ χείρω μεταβολή! Σήμερον ὄχι μόνον δὲν ἐκδιώκεται ἐκ τῆς ἀρχῆς ἀνθ’ ὅσων ἀπειργάσατο καὶ ἀπεργάζεται τῷ τόπῳ κακῶν, ἀλλὰ καὶ κατώρθωσε νὰ ὑποκαταστήσῃ τὴν θέλησίν του εἰς τὴν θέλησιν τοῦ Ἔθνους. Ἐζήτησεν εὐρεῖαν ἐκλογικὴν περιφέρειαν καὶ περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, ἵνα ἐξασφαλίσῃ ἑαυτῷ ἀκλόνητον κοινοβουλευτικὴν πλειονοψηφίαν, καὶ τὴν ἔλαβε. Σᾶς ἐζήτησεν ἀλλεπάλληλα δάνεια ἑκατοστύων ἑκατομμυρίων δραχμῶν, δι’ ὧν κατορθοῦνται οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ καὶ δι’ ὧν πλουτοῦσιν οἱ φίλοι του, καὶ τῷ εἴπετε: λάβε τα. Σᾶς ἐζήτησε προσθέτους φόρους πολλῶν δεκάδων ἑκατομμυρίων, καὶ τῷ εἴπετε: λάβε τους. Σᾶς ἐζήτησε δρακοντείους καὶ βαρβάρους νόμους περὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων τούτων, καὶ τῷ εἴπετε: λάβε τους. Σᾶς ἐζήτησε τὴν Μανωλάδα, ἵνα τὴν δωρήσῃ πρὸς τὸν Διάδοχον, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀσφαλίσῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν Βασιλικὴν εὔνοιαν, πρὸς ἄνετον διατήρησιν τῆς ἐξουσίας, καὶ τῷ εἴπετε: λάβε καὶ τὴν Μανωλάδα. Σᾶς ἐζήτησεν ὑπέρογκον καὶ πρόωρον ὑπὲρ τοῦ Διαδόχου χορηγίαν διακοσίων χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος, πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπὸν, καὶ τῷ εἴπετε: λάβε καὶ αὐτήν. Σᾶς ἐζήτησε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐκτάκτους πιστώσεις ἑκατοστύων χιλιάδων δραχμῶν δι’ ὑπουργικὰς κηδείας, διὰ χοροὺς, τελετὰς, πολυαρίθμους μεγαλοσταύρους καὶ ἀπειρίαν κατωτέρων παρασήμων, συμπόσια, πυροτεχνήματα ἐκ Γαλλίας καὶ δὲν ἠξεύρω τίνας ἄλλας πομπεύσεις καὶ πομπὰς, καὶ τῷ εἴπετε: λάβε καὶ αὐτάς. Δὲν νομίζετε, ὅτι εἶναι καιρὸς πλέον νὰ ἀνοίξητε τοὺς ὀφθαλμοὺς πρὸ τοῦ χαίνοντος βαράθρου, εἰς τὸ ὁποῖον ὠθεῖτε τὸν τόπον; Ἰδοὺ, σᾶς ζητεῖ τώρα καὶ 335 χιλιάδας δραχμὰς, ἵνα τὰς δώσῃ εἰς τὸν Σπάρταλην, διότι ὀφείλει γνωστὰς καὶ ἀγνώστους πρὸς αὐτὸν ὑποχρεώσεις, καὶ διότι τὸ ἀπαιτεῖ καὶ τὸ διατάσσει ἡ Ἀγγλία. Θὰ τῷ εἴπητε: λάβε καὶ αὐτάς; Τηρῶ ἀκόμη τὴν ἐλπίδα, ὅτι δὲν θὰ εἴπητε τοῦτο. Ἂν ὅμως συμβῇ τὸ ἐναντίον, τότε ἐκφράζω ἀσάλευτον πεποίθησιν, περὶ τούτου δὲ ποιοῦμαι ἔκκλησιν καὶ εἰς τὴν ἰδίαν ὑμῶν συνείδησιν, ὅτι δὲν ἐργάζεσθε ὑπὲρ τῶν ἠθικῶν καὶ ὑλικῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἔθνους, ὅπερ ἀντιπροσωπεύετε, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν ὑπόπτων σκοπῶν καὶ παντοίων συμφερόντων τοῦ κ. Τρικούπη. (Εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§152ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐσκέφθην, Κύριοι, καὶ ἐσκέφθην ἐπὶ πολὺ, ἐὰν ἔπρεπε νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα, διότι ἀρκούντως τὸ ζήτημα, ὑπό τε τὴν νομικὴν καὶ πραγματικὴν αὐτοῦ ἔποψιν, ἀνεπτύχθη ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων, καὶ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἴσως ἐξηντλημένον· διὰ τοῦτο ἐδίσταζον, σᾶς ὁμολογῶ, νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα. Ἀλλὰ τοὺς δισταγμούς μου κατενίκησεν ὁ ἑξῆς συλλογισμός. Διατί, εἶπον κατ’ ἐμαυτὸν, ὁμιλοῦμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Διὰ νὰ πείσωμεν τάχα ὑμᾶς; (δεικνύει τὴν δεξιάν). Οὐδεὶς πλέον ἐξ ἡμῶν ἔχει τὴν ματαίαν ταύτην ἐλπίδα, οὐδεὶς πλέον ἐλπίζει, ὅτι, λέγων τὰ πλέον ὀρθὰ, τὰ πλέον κατάδηλα, θὰ ἠδύνατο νὰ μεταβάλῃ τὴν γνώμην ἑνὸς κἂν ἐξ ὑμῶν· τὴν συνείδησίν σας βεβαίως θὰ τὴν πείσωμεν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ τὴν ψῆφόν σας θὰ τὴν δώσητε ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἐὰν ἡ ψηφοφορία ἐγίνετο μυστική, εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὸ νομοσχέδιον θ’ ἀπεκρούετο διὰ καταπληκτικῆς πλειοψηφίας. Τοιαύτη δυστυχῶς, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ Κοινοβουλίου, ἱκανὴ νὰ ἐμβάλῃ εἰς ἀπογοήτευσιν πάντας τοὺς συναισθανομένους αὐτὴν, ἀφοῦ οὕτω ματαιοῦται ἡ ὑψίστη ἀποστολὴ τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. Καλούμεθα σῶμα νομοθετικὸν, ἐν τούτοις παντάπασι δὲν μετέχομεν εἰς τὸ νομοθετεῖν, διότι τοὺς νόμους κατασκευάζουσιν οἱ τμηματάρχαι, τοὺς ἐγκρίνει ὁ Πρωθυπουργὸς, ἡμεῖς δὲ καλούμεθα, ὡς τυφλοὶ ψευδομάρτυρες, νὰ τοὺς κυρώσωμεν, οὐ μόνον μηδεμίαν δικαιούμενοι νὰ φέρωμεν τροποποίησιν, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν τολμῶντες νὰ ὑποβάλωμεν τὴν ἐλαχίστην παρατήρησιν.

§153ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ταῦτα λέγετε δι’ ὅλους τοὺς Βουλευτὰς, ἢ διὰ τὴν πλειοψηφίαν;

§154ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ Βουλὴ αὐτή. Διατὶ λοιπὸν, ἔντιμοι κύριοι συνάδελφοι, ἐξεμηδενίσαμεν ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ ἐξουθενίσαμεν τὴν ἱερὰν καὶ σοβαρὰν ἀποστολὴν τοῦ Κοινοβουλίου; Τί εἶσθε σεῖς, Κύριοι; (δεικνύει τὴν δεξιάν). Εἶσθε Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἢ ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως, δουλικῶς ὑπείκοντες εἰς τὰ νεύματά της; Εἶσθε νομοθέται σεῖς πλέον, ἀφοῦ πάντας τοὺς νόμους κατασκευάζει ὁ Πρωθυπουργὸς, σεῖς δὲ θέτετε ἀνεξετάστως τὴν ὑπογραφήν σας, ἀγνοοῦντες τὸ περιεχόμενον τῶν νομοσχεδίων καὶ μὴ τολμῶντες, ἐπὶ ποινῇ ἐπιτιμήσεως καὶ ἀποβολῆς, νὰ προσθέσητε ἢ ν’ ἀφαιρέσητε λέξιν κἂν μίαν; Διατὶ αὐτὴ ἡ τυφλὴ ὑποταγή; Διατὶ ν’ ἀπαλλοτριώσωμεν τὰ δικαιώματά μας, ἅτινα ἔχομεν ὡς Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, γινόμενοι τυφλοὶ θεράποντες Κυβερνήτου, μηδένα αἰσθανομένου πλέον χαλινόν; Ἀκολουθεῖτε τὸν Πρωθυπουργὸν ἐκ πεποιθήσεως πρὸς αὐτόν; Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν δύνασθε νὰ τὸ εἴπητε, διότι σεῖς οἱ ἴδιοι, μόλις ψηφοφορεῖτε, κατ’ ἰδίαν ἐξομολογούμενοι, ἀποδοκιμάζετε ἐνδομύχως τὰ ψηφιζόμενα. Διατὶ λοιπὸν νὰ ἤμεθα ἑκούσιοι δοῦλοι; Δὲν πρέπει νὰ αἰσθανθῶμεν ἐπὶ τέλους τὴν συνείδησίν μας ἐξεγειρομένην, καὶ ν’ ἀποτινάξωμεν τὸν ζυγὸν, ὅστις μᾶς πιέζει; Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ κλείσωσι διὰ παντὸς αἱ θύραι τοῦ Κυνοβουλίου καὶ νὰ μὴ παρῳδῶμεν τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον κατεστήσαμεν φενάκην. Ἡ τοιαύτη ὑποταγὴ, Κύριοι, τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὰ νεύματα τῆς Κυβερνήσεως, καθιστᾷ προβληματικὴν τὴν ὕπαρξιν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, καὶ δίδει, ἀδίκως κατ’ ἐμὲ, ἀφορμὴν νὰ δυσφημῶνται οἱ Βουλευταὶ, καὶ νὰ γεννῶνται ὑπόνοιαι περὶ τῶν ἐλατηρίων, τὰ ὁποῖα συνδέουσιν αὐτοὺς μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀποκρούσωμεν, Κύριοι, τὴν ὕβριν ταύτην, τὴν ὁποίαν τολμῶσι νὰ μᾶς προσάπτωσιν, ἀνακτῶντες τὴν αὐτοτέλειαν ἡμῶν, τῆς ὁποίας ἑκουσίως παρῃτήθημεν. Δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίζωμεν μίαν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ μὲ τοῦτο δὲν πρέπει ἐν πᾶσι τοῖς νομοθετήμασι τυφλῶς καὶ ἀνεξελέγκτως νὰ ὑπακούωμεν εἰς τὰ θελήματα αὐτῆς, προκειμένου μάλιστα περὶ Κυβερνήσεως, ἥτις, ἐπωφελουμένη τῆς καταστάσεως ταύτης, περιάπτει εἰς ἅπαντα τὰ ζητήματα χαρακτῆρα πολιτικὸν καὶ τὰ καθιστᾷ ζητήματα ἐμπιστοσύνης. Ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ὑμεῖς μὲν νὰ παρέχητε ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἄνευ ὅρων, αὕτη δὲ νὰ χαρακτηρίζῃ πάντα τὰ ἐν τῇ Βουλῇ ζητήματα ὡς ζητήματα ἐμπιστοσύνης, θὰ σταματήσῃ οὕτω ἡ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλίου. Τὸ φαινόμενον τοῦτο εἶναι ἀξιοθρήνητον, καὶ μόνον ἐν τῷ προτύπῳ τούτῳ Βασιλείῳ παρουσιάζεται. Εἰς τὰ Κοινοβούλια τῶν ἄλλων Κρατῶν πολὺ διαφορετικά εἰσι κεκανονισμέναι αἱ σχέσεις μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ πλειοψηφίας, καὶ δὲν ἔχουσιν ἐκεῖ καθ’ ἑκάστην ζητήματα ἐμπιστοσύνης ἐπὶ πάντων τῶν νομοσχεδίων. Ἐνθυμηθῆτε τὸ πρόσφατον παράδειγμα, τὸ ὁποῖον μᾶς παρέσχεν ἡ Γαλλικὴ Βουλὴ καὶ τὸ ὁποῖον προχθὲς ὑπενθύμισεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἐκθύμως ὑπεστήριζε τὴν ἐμπορικὴν μετὰ τῆς Ἑλλάδος σύμβασιν, καὶ ἐζήτει τὴν ἐπικύρωσιν αὑτῆς, πολλάκις τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ διὰ μακρῶν ὁμιλήσαντος ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Ἐν τούτοις ἡ πλειοψηφία τοῦ Γαλλικοῦ Κοινοβουλίου, καίπερ εὐμενῶς διακειμένη εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, ἔκρινεν, ἐσφαλμένως κατ’ ἐμὲ, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ἀντέκειτο εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Γαλλικοῦ λαοῦ, καὶ διὰ τοῦτο κατεψήφισεν αὐτῆς. Ἐν τούτοις, οὔτε οἱ καταψηφίσαντες φίλοι τῆς Κυβερνήσεως Βουλευταὶ ἐθεωρήθησαν, διὰ τοῦτο ἀποσκιρτήσαντες ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε αὕτη ἔκρινε τὴν σύμβασιν ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὥστε νὰ νομίσῃ, ὅτι τῇ ἐπεβάλλετο νὰ παραιτηθῇ. Οἱ Γάλλοι Βουλευταὶ, ἐν ἐλευθερίᾳ συνειδήσεως σκεφθέντες, ἀπέκρουσαν τὴν σύμβασιν, ἡ δὲ Κυβέρνησις, μὴ καταχρωμένη τῆς ἰσχύος τῆς πλειοψηφίας, ποσῶς δὲν ἐπίεσεν αὐτήν. Ἐὰν παρόμοιον ζήτημα ἐπρόκειτο ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ, ἀναντιῤῥήτως θὰ ἐχαρακτηρίζετο ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἡ δὲ Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν παραδοχήν του, τὰ πάντα θὰ μετήρχετο, καὶ Κύριος οἶδε, διὰ νὰ παραπείσῃ τὴν πλειοψηφίαν, ὁποίας θεωρίας θὰ ἀνέπτυσσεν. Ἡ τακτικὴ, Κύριοι, αὕτη εἶναι ἐπιζημία, καὶ πρέπει νὰ καταδικασθῇ, ἐὰν ἐπιθυμῶμεν νὰ λειτουργῇ τὸ Κοινοβούλιον. Ἐὰν πᾶν νομοσχέδιον, ἢ πᾶσα πρότασις, φερόμενα εἰς τὴν Βουλὴν, χαρακτηρίζονται ὡς ζητήματα ἐμπιστοσύνης, δὲν δύναται πλέον νὰ γίνῃ συζήτησις, ἀφοῦ ἐκ τῶν προτέρων εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπολαύει τῆς πλειοψηφίας. Δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον, Κύριοι, ἐν ἀρχῇ, ὅτι ἐδίσταζον νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι ἐσκέφθην, ὅτι δὲν ὠφελοῦν αἱ ἀναλύσεις, καὶ αἱ πλέον λογικώτεραι, ἀφοῦ ἐνταῦθα δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ «οὐ μὲ πείσῃς κἂν μὲ πείσῃς»· ἀλλ’ ἐνόμισα, ὅτι δέν μοι ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ παρέλθω ἐν σιγῇ ζήτημα, ἀφορῶν οὐ μόνον εἰς τὰ ὑλικὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ εἰς τὴν ὑπόληψιν αὐτοῦ, καὶ ἠδυνάμην νὰ εἴπω, εἰς τὴν τιμήν του. Διὰ τοῦτο ἀνῆλθον τὸ βῆμα, διὰ νὰ ὑψώσω φωνὴν διαμαρτυρίας, καὶ διὰ νὰ ἐπιτελέσω τὸ καθῆκόν μου ἀπέναντι τῆς συνειδήσεώς μου καὶ ἀπέναντι τοῦ τόπου, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Θὰ θλιβῶ, ἐὰν οἱ λόγοι ἐμοῦ καὶ τῶν ἐντίμων προαγορευσάντων ἀντηχήσωσιν ἐπὶ ματαίῳ, ἀλλὰ τουλάχιστον δὲν θὰ ἔχω τὸν ἔλεγχον, ὅτι παρέλειψα νὰ ὑψώσω τὴν φωνήν μου ἐπὶ ὑποθέσεως, θιγούσης, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὰ καίρια τὴν ὑπόληψιν τῆς Πατρίδος ἡμῶν, καὶ ἥτις ὑπόθεσις ἐπεθύμουν νὰ κριθῇ παρ’ ἡμῶν ὡς δικαστῶν καὶ οὐχὶ ὡς μελῶν πολιτικοῦ Σώματος, ν’ ἀποφασισθῇ κατὰ συνείδησιν, ἄνευ πολιτικῆς σημασίας καὶ ἐκφράσεως γνώμης περὶ τῆς Κυβερνήσεως. Τοιαύτην ψῆφον, εὐσυνειδήτου τουτέστι κρίσεως, ἐπεθύμουν νὰ ζητῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις παρὰ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὑπὸ τοιαύτην δὲ ἔννοιαν ηὐχόμην νὰ δώσωσι τὴν ψῆφόν των καὶ οἱ Βουλευταὶ, ψῆφον δηλονότι εὐσυνειδήτου κρίσεως καὶ γνώμης, καὶ οὐχὶ ψῆφον πολιτικήν. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας εἰσερχόμενος εἰς τὸ θέμα, θέλω ἐπιχειρήσει βραχυτάτην ἀνάλυσιν τοῦ νομικοῦ καὶ πραγματικοῦ μέρους αὐτοῦ, ἀκροποδητεὶ διερχόμενος τὰς πολλὰς λεπτομερείας τοῦ ζητήματος, ποιούμενος μόνον βραχυτάτους σταθμοὺς εἰς τὰ κυριώτερα σημεῖα αὐτοῦ, διότι ὄντως θεωρῶ ἐξηντλημένην τὴν συζήτησιν ὑπὸ τῶν ἐντίμων προαγορευσάντων. Ὡς ἠκούσατε, ὁ κ. Σπάρταλης, Γενικὸς Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ, ἐπεφορτίσθη παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ 1867 μὲ τὴν φροντίδα τῆς κατασκευῆς καὶ ἀγορᾶς πολεμικῶν πλοίων, ὡς καὶ ὑλικοῦ τῆς ναυτικῆς καὶ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Τὴν ἐντολὴν ταύτην ὁ κ. Σπάρταλης ἐξετέλεσεν ἐντὸς δύο ἐτῶν, ἀλλὰ παρέλειψε νὰ δώσῃ λογοδοσίαν τῆς διαχειρίσεως 170,000 λιρῶν, αἵτινες τῷ ἐμβάσθησαν ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς παραγγελίας ταύτης. Ἐν τῷ ὀγκώδει φακέλλῳ, τὸν ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, εὑρίσκεται σωρεία ἐγγράφων τῶν κατὰ καιροὺς Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος, δι’ ὧν προσεκαλεῖτο ὁ κ. Σπάρταλης νὰ δώσῃ λογοδοσίαν, ἀλλ’ οὗτος εἰς πάντα τὰ ἔγγραφα οὐδὲν ἀπήντα, εἰς πάσας τὰς προσκλήσεις ἀκατανοήτως ἐκώφευεν, ἐνῷ ἦτο ὑπόχρεως, κατὰ τὸν Λογιστικὸν Νόμον, ἐντὸς ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς ἐκτελέσεως τῆς ἐντολῆς νὰ δώσῃ ἐντελῆ καὶ λεπτομερῆ λογαριασμὸν τῆς διαχειρίσεώς του. Τὸ 1874 ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εὑρὼν τὴν ὑπόθεσιν ταύτην εἰσέτι ἀτακτοποίητον, τὸν δὲ Σπάρταλην ἀρνούμενον λογοδοσίαν, ἠναγκάσθη ν’ ἀπευθύνῃ αὐτῷ διὰ τῆς Ἑλληνικῆς ἐν Λονδίνῳ Πρεσβείας δριμύτατον ἔγγραφον, ἀνάλογον τοῦ ὁποίου, ἀμφιβάλλω, ἂν ἠναγκάσθη ποτὲ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀπευθύνῃ πρὸς ὑπόλογον. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἶναι βαρυσήμαντον, Κύριοι, καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς τὸ ἀναγνώσω, ἵνα λάβητε πληρεστέραν ἰδέαν τῆς ἐννοίας αὐτοῦ. Φέρει ἀριθμὸν 17,136 τῆς 30 Δεκεμβρίου 1874. Ἀκούσατέ το, παρακαλῶ (ἀναγινώσκει): Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν «Πρὸς τὸν κ. Πρέσβυν τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ. Αἱ κατὰ καιρὸν Κυβερνήσεις ἀπὸ τὸ 1867 ἀνέθεντο τὸ αὐτόθι Γενικῷ Προξένῳ τῆς Ἑλλάδος Μ. Σπάρταλῃ τὴν ἐκτέλεσιν διαφόρων προμηθειῶν καὶ παραγγελιῶν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἐμβάσθησαν αὐτῷ διὰ συναλλαγματικῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος καὶ δι’ ἄλλων μέσων λίραι ἀγγλικαὶ 131,900. «Παρῆλθον, κύριε Πρεσβευτά, τοσαῦτα ἔτη ἔκτοτε, καὶ ὁ κ. Πρόξενος, ἐναντίον πάσης προσδοκίας, καὶ μεθ’ ὅλας τὰς ἐπαναληπτικὰς περὶ ἀκριβοῦς λογοδοσίας προσκλήσεις τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐπροθυμοποιήθη νὰ ἐκτελέσῃ σπουδαίως τὴν ἀναγκαίαν ταύτην ὑποχρέωσίν του. «Ὁσάκις τῷ ἐγίνετο τοιαύτη πρόσκλησις, ἠρνεῖτο, δικαιολογούμενος, ποτὲ μὲν, ὅτι ἔδωκε παραγγελίαν τοῖς ἰδιαιτέροις ὑπαλλήλοις του περὶ συγκεντρώσεως καὶ τακτοποιήσεως τῶν στοιχείων τῆς λογοδοσίας, ποτὲ δὲ, ὅτι διὰ τὸν ὄγκον τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων ἐπιφυλάσσεται νὰ διαβιβάσῃ αὐτὰ διὰ τοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ κατασκευασθέντος πλοίου ὁ «Βασιλεὺς Γεώργιος», ἅμα ἐκεῖθεν ἐκπλεύσῃ... ἄλλως τε περίστασίς τις, λαβοῦσα χώραν ἐν τῷ μεταξὺ, διεγείρει λυπηρὰν ἐντύπωσιν, αὕτη δ’ εἶναι ἡ ἑξῆς: τὰς 5,000 λίρας, τὰς ἐμβασθείσας τῷ κ. Σπάρταλη κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1869 διὰ τὴν ἐκτέλεσιν συμβάσεως μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς τηλεγραφικῆς Ἑταιρίας Biney Ralli, ἀντὶ νὰ ἐπιστρέψῃ ἀμέσως πρὸς τὸ Δημόσιον, ὡς ὤφειλε, κατεκράτησεν αὐθαιρέτως, διὰ λογαριασμὸν δῆθεν ὅσων ἔχει λαμβάνειν· οὔτε νομικῶς, οὔτε ἐμπορικῶς ἐδικαιοῦτο εἰς τοιαύτην μονομερῆ ἐνέργειαν, τοῦθ’ ὅπερ κατασταίνει μείζονα τὴν εὐθύνην αὐτοῦ καὶ τὰς ἐξ αὐτοῦ συνεπείας. «Ἐν τοιαύτῃ καταστάσει κειμένης τῆς προκειμένης ὑποθέσεως, σκόπιμον ἐκρίναμεν, κύριε Πρεσβευτά, ἵνα ἐπικαλεσθῶμεν διὰ τελευταίαν φορὰν τὴν ὑμετέραν παρέμβασιν, πεποιθότες, ὅτι διὰ τῶν ὑμετέρων προσπαθειῶν θέλετε δυνηθῆ νὰ ἐμπνεύσητε τῷ κ. Σπάταλη τὸ ἀναπόδραστον καθῆκον, ὡς δημοσίου λειτουργοῦ καὶ ὑπολόγου συγχρόνως, καὶ τὴν βαρεῖαν ὑλικήν τε καὶ ἠθικὴν εὐθύνην, ἥτις τὸν παρακολουθεῖ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. «.... Ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῶν διατάξεων τούτων (ἐννοεῖ τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου) εὐχερῶς κατανοεῖτε, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τοῦ κ. Προξένου εἶναι τόσον ἐπιτακτικὴ, ὥστε ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ δύναται νὰ τὴν ἀποφύγῃ, ἄλλως τε καὶ ἐν ταῖς κοινοτέραις μεταξὺ ἐντίμων ἰδιωτῶν σχέσεσιν ἡ λογοδοσία τῆς χρήσεως ἀλλοτρίας περιουσίας ἐπιβάλλεται ὄχι μόνον ἐκ τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῆς ἠθικῆς. «.... Θὰ παραπέμψωμεν τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον .... τοῦ διαβήματος δὲ τούτου ἄμεσος συνέπεια εἶναι ἡ ἔκδοσις καταδικαστικῆς ἀποφάσεως διὰ τὸ ὅλον χρηματικὸν ποσὸν, ὅπερ ἐτέθη εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ κ. Σπάρταλη, ἅτε οὐδὲ λεπτοῦ δικαιολογηθέντος μέχρι τοῦδε... Τῆς ἀποφάσεως δὲ ἐκδοθείσης, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παρατηρήσωμεν, ὄχι τόσῳ διὰ τὰς συνεπείας τῆς ἐκτελέσεώς της, ἣν θὰ ἐπιδιώξωμεν δι’ ὅλων τῶν μέσων ἐν αὐτῇ τῇ Ἀγγλίᾳ, ὅσον διὰ τὰ δυσάρεστα ὑπὸ ἠθικὴν ἔποψιν ἀποτελέσματα διὰ τὸν κ. Σπάρταλη. «.... Ἀπαιτοῦμεν: 1) Ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ σᾶς παραδώσῃ ἀνυπερθέτως πλήρη καὶ ἀκριβῆ λογοδοσίαν... 2) Ἡ λογοδοσία αὕτη καὶ ἐν γένει καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις δέον νὰ συνοδεύηται διὰ τακτικῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, οἷον λογαριασμῶν, συμφωνητικῶν, ἐξοφλητικῶν ἀποδείξεων... «Νὰ ὑποχρεώσητε τὸν ὑπόλογον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεώς του, ὅπως δοθῇ τέλος εἰς ὑπόθεσιν, κατασταθεῖσαν παραδόξως τοσοῦτον σκανδαλώδη. «Ὁ Ὑπουργὸς Β. ΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ.» Καὶ ἐν τούτοις, Κύριοι, καὶ μετὰ τὸ δριμύτατον τοῦτο ἔγγραφον ὁ κ. Σπάρταλης ἀκατανοήτως σιωπᾷ καὶ ἀρνεῖται νὰ δώσῃ λογοδοσίαν, οὐδὲ αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ δικαιολογηθῇ ἀπέναντι τῶν βαρυτάτων ἐπιτιμήσεων, αἵτινες ἀπευθύνονται αὐτῷ ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου του Ὑπουργοῦ διὰ τοῦ προμνησθέντος ἐγγράφου. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ στοιχειώδης καλὴ πίστις, ἡ στοιχειώδης πρόνοια περὶ τῆς φιλοτιμίας του ἐπέβαλλον εἰς ἕκαστον ἄνθρωπον, πολὺ δὲ πλειότερον εἰς ἀνώτατον ὑπάλληλον καὶ ἔμπορον, διεκδικοῦντα διακεκριμένην ἐν Λονδίνῳ θέσιν, νὰ σπεύσῃ, ὅπως παράσχῃ λογαριασμὸν, ὅπως δώσῃ λεπτομερεῖς ἐξηγήσεις, ἀπομακρύνων τὰς καθ’ ἑαυτοῦ βαρείας ὑπονοίας, αἵτινες ἐγεννήθησαν εἰς τὴν διάνοιαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ 1874. Ἐνθυμηθῆτε, Κύριοι, τινὰς ἐκφράσεις τοῦ ἐγγράφου τούτου. Ὁ Ὑπουργὸς ἔγραφε πρὸ τὸν Πρεσβευτήν μας ἐν Λονδίνῳ: «καὶ εἰς τὰς κοινοτέρας μεταξὺ ἐντίμων ἰδιωτῶν σχέσεις ἡ λογοδοσία τῆς χρήσεως ἀλλοτρίας περιουσίας ἐπιβάλλεται ὄχι μόνον ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῆς ἠθικῆς. Ἀνακοινώσατε ταῦτα τῷ Σπάρταλῃ, ὅστις οὐδὲ λεπτὸν ἐδικαιολόγησε μέχρι τοῦδε ἐξ ὅσων χρημάτων ἔλαβε παρὰ τοῦ Δημοσίου καὶ διεχειρίσθη. Ὑποχρεώσατε αὐτὸν, ὡς ὑπόλογον, εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεώς του, ὅπως δοθῇ τέλος εἰς ὑπόθεσιν, κατασταθεῖσαν παραδόξως τοσοῦτον σκανδαλώδη κτλ.» Καὶ ἐν τούτοις, ἐπαναλαμβάνω, ὁ κ. Σπάρταλης οὐδαμῶς αἰσθάνεται τὴν φιλοτιμίαν του ὑποχρεωμένην, ὅπως δώσῃ λόγον τῆς διαχειρίσεώς του, ἀφοῦ, σχεδὸν εἰπεῖν, καταζητεῖται πρὸς τοῦτο ὡς φυγόδικος. Μόλις μετὰ δέκα ἔτη ἀπὸ τοῦ ἐγγράφου τούτου ὁ κ. Σπάρταλης πείθεται ἐπὶ τέλους νὰ ἀποστείλῃ οὐχὶ λογοδοσίαν, ἀλλ’ ἄτακτόν τινα καὶ ἀτελέστατον λογαριασμὸν, περιέχοντα δυσαναγνώστους καὶ συγκεχυμένους ἀριθμούς. Ἀκούσατε τὸ περιεχόμενον τοῦ ἐγγράφου τούτου, καὶ μὴ φρίξητε, ἂν δυνηθῆτε. (Ἀναγινώσκει τὸν ἔγγραφον λογαριασμόν). Δὲν εἶναι ἔγγραφον αὐτὸ, Κύριοι, δημοσίου ἀνωτάτου ὑπολόγου, διαχειρισαμένου 170,000 λίρας· δὲν γνωρίζω τί ὄνομα νὰ δώσω εἰς τὸ στρατσόχαρτον τοῦτο, ὅπερ ὁ πολὺς Σπάρταλης ἠξίωσεν ἐπὶ τέλους ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Οἱ ἀτελέστατοι οὗτοι λογαριασμοὶ, ἐξελεγχθέντες ἀπὸ τὸν λογιστικὸν ὑπάλληλον κ. Βουγιούκαν, ἀπέδειξαν τὸν κ. Σπάρταλην ἐλλειμματίαν καὶ ὀφειλέτην πρὸς τὸ Δημόσιον ὀγκώδους ποσοῦ. Ἀλλ’ αἴφνης ὁ ἐλλειμματίας ὑπόλογος παρίσταται μετά τινα χρόνον ἀπαιτητὴς καὶ δῆθεν ἔχων λαμβάνειν ἐκ τόκων ποσῶν προκαταβληθέντων καὶ ἐκ δικαιωμάτων προμηθείας διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν παραγγελιῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Παρίσταται δὲ ζητῶν προμηθείας, ἐνῷ αὐτὸς οὗτος, ἐν ἐπιστολῇ του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀποπνεούσῃ θερμὴν φιλοπατρίαν καὶ πλημμυρούσῃ πατριωτικῶν αἰσθημάτων, δηλοῖ, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει ἀξίωσιν ἀμοιβῆς διὰ τὰς ὑπηρεσίας του, διότι ἐννοεῖ νὰ ὑπηρετῇ τὴν πατρίδα του δωρεάν. Ἀκούσατε, σᾶς παρακαλῶ, τὴν ἐπιστολήν του ταύτην, ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν Πρέσβυν ἐν Λονδίνῳ καὶ φέρουσαν χρονολογίαν 24)8 Μαρτίου 1875. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολήν). Πόσον ταχέως ἐλησμόνησε τοὺς ὡραίους καὶ πατριωτικούς του τούτους λόγους, καὶ πόσον γρήγορα ἐπελάθετο ὁ κ. Σπάρταλης τῶν πρὸς τὴν πατρίδα αἰσθημάτων του! Ἀλλ’ ὁ κ. Σπάρταλης νομίζει, ὅτι εἶναι ἐν τάξει, καὶ ὅτι ποσῶς δὲν ἀντιφάσκει εἰς τὴν ἐπιστολήν του καὶ πρὸς τὰ αἰσθήματά του, ζητῶν ἤδη προμήθειαν, διότι ἤδη διατείνεται, ὅτι ταύτην ζητεῖ οὐχὶ ὡς Ἕλλην Πρόξενος, ἀλλ’ οὔτε ὡς Σπάρταλης, ἀλλ’ ὡς ἐμπορικὸς οἶκος «Σπάρταλης καὶ Σα.» Παράδοξος τρισυπόστασις τοῦ ἀνδρὸς τούτου! Τὰς δὲ ἀπαιτήσεις του ταύτας ὑποβάλλει οὐχὶ ὡς Ἕλλην Πρόξενος, οὐδ’ ὡς Ἕλλην πολίτης, ἀλλὰ κρυπτόμενος ὑπὸ τὸν μανδύαν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐν Ἀθήναις Πρέσβεώς της! Δὲν τὰς στηρίζει εἰς τὴν δύναμιν τοῦ δικαίου του, ἀλλ’ εἰς τὴν ἰσχὺν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, μονονοὺ ἀπειλῶν διὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ στόλου νέον ἀποκλεισμὸν τῶν Ἑλληνικῶν παραλίων, πρὸς ἐπιτυχίαν τῶν ἀξιώσεών του. Αὐτὸς λοιπὸν εἶναι ὁ φιλόπατρις κ. Σπάρταλης, ὁ ὑποβάλλων τὴν πατρίδα του εἰς τοιοῦτον ἐξευτελισμόν; Ὁ Σπάρταλης διεχειρίσθη ἑκατοντάδας χιλιάδας λιρῶν τοῦ Δημοσίου· τοῦ ζητοῦν δι’ ἑκατοντάδας ἐγγράφων λογοδοσίαν· ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἀρνεῖται νὰ δώσῃ τοιαύτην, καὶ ἐνῷ ἀπειλεῖται ἐντόνως καὶ διὰ ποινικῆς καταδιώξεως, πάλιν, ἐπὶ μυρίαις προφάσεσιν, ἀναβάλλει τὴν λογοδοσίαν, καὶ ἐπὶ τέλους ἐμφανίζεται ὡς δικαιοῦχος, οὐχὶ ἀπ’ εὐθείας, ἀλλὰ κρυπτόμενος ὑπὸ τὸν μανδύαν τοῦ Ἄγγλου Πρέσβεως. Τίς ἡ ἀνάγκη, κύριε Σπάρταλη, νὰ καταφύγῃς εἰς ταῦτα τὰ μέσα; Σύ, Ἕλλην τὸ γένος, Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος, ὑπόλογος τοῦ Δημοσίου, φιλόπατρις, καθὼς αὐτοκαλεῖσαι, χάριν χρηματικοῦ κέρδους νὰ θελήσῃς εἰς τοιαύτην ταπείνωσιν νὰ ὑποβάλῃς τὴν πατρίδα σου; Ποῖος σοῦ ἠρνήθη, ἂν εἶχες λαμβάνειν, νὰ σὲ πληρώσῃ; ἀπεναντίας ζητεῖσαι εἰς λογοδοσίαν, καὶ κρύπτεσαι, καὶ φυγοδικεῖς, καὶ μετὰ ταῦτα τολμᾷς νὰ παρίστασαι ὡς δικαιοῦχος καὶ οὐχὶ ἀπ’ εὐθείας, ἀλλὰ διὰ τοῦ Ἄγγλου Πρέσβεως! Ἄ! κύριε Σπάρταλη! εἶσαι παράδοξος καὶ ἀκατανόητος φιλόπατρις! Ἐν τούτοις αἱ ἀξιώσεις αὗται τοῦ κ. Σπάρταλη ὑποβάλλονται ὑπὸ νομικὴν ἐξέτασιν καὶ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου καὶ ἄλλων διοικητικῶν Ἐπιτροπῶν, καὶ ἐπὶ τέλους καὶ ὑπὸ τὴν ἔρευναν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, πάντες δὲ ἀπεφάνθησαν, μετὰ ἐπισταμένην μελέτην, ὅτι αὐταί εἰσιν ἀνυπόστατοι, ὅτι ἄλλως τε πρὸ πολλοῦ παρεγράφησαν. Ἐπιτροπὴ πολυμελής, σχηματισθεῖσα ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ συγκροτουμένη ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Ταταράκη, δικαστικοῦ συμβούλου, Παγκάλου καὶ Πετροπούλου, νομικῶν συμβούλων, Νικολοπούλου καὶ Ἐργαστηριάρη, τμηματαρχῶν, διὰ μακρᾶς ἠτιολογημένης ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς χεῖράς μου, ἀποδεικνύει ὡς νόμῳ ἀνυποστάτους τὰς παραδόξους ἀπαιτήσεις τοῦ Ἕλληνος ὑπολόγου καὶ ἀναντιῤῥήτως παραγεγραμμένας. Ἀκούσατε, σᾶς παρακαλῶ, τὸ συμπέρασμα ταύτης ἐν τῷ περὶ παραγραφῆς ζητήματι (ἀναγινώσκει): «.... Κατὰ τὴν ὁμόφωνον γνώμην τῶν ὑποφαινομένων ἅπασαι αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ κ. Σπάρταλη ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων, περὶ ὧν πρόκειται, παρεγράφησαν, κατὰ τὸ ἄρθρον 69 τοῦ νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ, διότι παρῆλθον πλέον τῶν 5 ἐτῶν ἀπὸ τῆς κλείσεως τοῦ λογαριασμοῦ, χωρὶς νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν ὁ δικαιοῦχος. Δὲν δύνανται δὲ νὰ ὠφελήσωσι τοῦτον εἰς τὸ ζήτημα τῆς παραγραφῆς τὰ μεταξὺ τῶν διαφόρων Ὑπουργείων ἀνταλλαγέντα ἔγγραφα, δι’ ὧν ἀνεγνωρίζοντο εἰς βάρος τοῦ Κράτους τὰ πλεῖστα τῶν ἐν τοῖς λογαριασμοῖς του σημειουμένων χρηματικῶν ποσῶν, διότι ταῦτα εἶναι ἔγγραφα, εἰς τὴν ἐσωτερικὴν τῶν Ὑπουργείων ὑπηρεσίαν ἀφορῶντα, καὶ οὐχὶ πρὸς τὸν Σπάρταλην ἀπευθυνόμενα· οὔτε ἡ κατὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1887 δοθεῖσα αἴτησις θεραπείας, διότι μόνη ἡ ἀγωγὴ διακόπτει τὴν παραγραφὴν ὡς πρὸς τὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀπαιτήσεις· τοιαύτη δὲ δὲν ἐπεδόθη μέχρι τοῦδε». Ἀλλ’ ὑπῆρχε κἄν ἀνάγκη ἑρμηνειῶν καὶ γνωμοδοτήσεων, ὅταν ἔχωμεν τὸ γράμμα τοῦ νόμου σαφὲς καὶ ἀνεπίδεκτον οἱασδήποτε ἀμφισβητήσεως; Ἀκούσατε, σᾶς παρακαλῶ, τί διατάσσει τὸ ἄρθρον 69 τοῦ ΣΙΒʹ νόμου τοῦ 1852 περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 69. Παραγράφεται πρὸς ὄφελος τοῦ Κράτους καὶ ἐξαλείφεται πᾶν χρέος δημόσιον, ἐὰν δι’ ἔλλειψιν ἀποχρώσης δικαιολογήσεως δὲν ἀνεγνωρίσθη, δὲν διετάχθη ἡ πληρωμὴ αὐτοῦ καὶ δὲν ἐπληρώθη ἐντὸς πέντε ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς χρήσεως». Ἀλλ’, ὡς ἠκούσατε, ὁ κ. Σπάρταλης παρὰ τὰς λέξεις τῆς ἐπιστολῆς του, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέγνωσα, καὶ τὰ πατριωτικὰ ἐν ταύτῃ αἰσθήματα, ἤδη μᾶς ζητεῖ καὶ ὀγκώδη προμήθειαν. Ἀλλὰ καὶ ἡ ἀξίωσίς του αὕτη, ἐρευνηθεῖσα καὶ ἐπισταμένως μελετηθεῖσα, ἐκρίθη ὡς ὅλως ἄδικος καὶ προσκρούουσα εἰς ῥητὰς διατάξεις τῶν κειμένων νόμων καὶ πρὸς τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἕλληνος Προξένου, ὑφ’ ἣν οὗτος ἐνήργει. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐν τῇ ὑπ’ ἀριθ. 400 τοῦ 1887 ἀποφάσει του διὰ μακρῶν καὶ ὀρθοτάτων σκέψεων ἀποῤῥίπτει τὴν αἴτησιν ταύτην ὡς ὅλως ἀπαράδεκτον καὶ ἀστήρικτον, καὶ περιπλέον ὡς δωρηθεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ τούτου, τοῦ ἤδη ἀπαιτοῦντος αὐτήν, Ἀκούσατε παρακαλῶ τὰς σκέψεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. (Ἀναγινώσκει τὴν ὑπ’ ἀριθ. 400 τοῦ 1887 ἀπόφασιν). Ἐπίσης καὶ ἡ περὶ τόκων ἀπαίτησις, καὶ αὕτη, μελετηθεῖσα ὑπὸ πάντων τῶν κληθέντων νὰ ἐκφέρωσι γνώμην, ὑπὸ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ὑπὸ τῶν Διοικητικῶν Ἐπιτροπῶν, ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀπεκρούσθη, ὡς ἀντικειμένη εἰς ῥητὰς διατάξεις τῶν κειμένων νόμων. Ἐπιτρέψατέ μοι, παρακαλῶ, νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰ σχετικὰ ἄρθρα, μηδεμίαν ἀφίνοντα ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ἐννοίας αὐτῶν (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 16 τοῦ ἀπὸ 15 Ὀκτωβρίου 1852 Β. Διατάγματος περὶ λογιστικοῦ Ὑπουργείων. «Τόκος δὲν λογίζεται εἰς ὄφελος τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους, παρ’ ἐκτὸς ἐὰν ὀφείληται δυνάμει τοῦ νόμου, ἢ ῥητῆς συμφωνίας, οὐδέποτε δὲ λογίζεται τόκος ἐπὶ ἀποδόσεως χρημάτων, μὴ προσηκόντως εἰσπραχθέντων». Ἄρθρον 1 τοῦ ΧΑʹ νόμου τῆς 27 Ἰουνίου 1877. Ὁ νόμιμος ἐξ ὑπερημερίας τόκος πάσης τοῦ Δημοσίου ὀφειλῆς ὁρίζεται εἰς 8%. Ὁ εἰρημένος τόκος ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐπιδόσεως τῆς ἀγωγῆς. Εἶναι δὲ ἀναντίῤῥητον, ὅτι οὐδέποτε οὐ μόνον ἀγωγὴ δὲν ἐπεδόθη, ἀλλ’ οὔτε κἄν τακτικὴ αἴτησις θεραπείας ὑπεβλήθη». Πᾶσαι ἄρα αἱ ἀξιώσεις τοῦ κ. Σπάρταλη, ἐπὶ μακρὸν ἐρευνηθεῖσαι, ἐπισταμένως μελετηθεῖσαι, ἀπεκρούσθησαν, ὡς προφανῶς ἀντικείμεναι εἰς τὸν νόμον, καὶ συνεπῶς ἀπεῤῥίφθησαν ὑπὸ τῆς μνησθείσης ὑπ’ ἀριθ. 400 τοῦ 1887 ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἀλλ’ ὁ κ. Σπάρταλης οὐδόλως ἔκρινε προσῆκον νὰ ὑποταχθῇ εἰς τοὺς νόμους τῆς πατρίδος του καὶ τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἐκίνησε γῆν καὶ θάλασσαν, νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἀπαίτησίν του καὶ νὰ καταῤῥίψῃ τὸ κῦρος καὶ τὴν ἰσχὺν τῶν ἀποφασισθέντων. Παρεστάθη ὑπὸ διαφόρους μορφὰς καὶ ὑπὸ διάφορα προσωπεῖα· ὅ,τι δὲν ἐπέτυχεν ὡς Ἕλλην Πρόξενος, ὡς Ἕλλην ὑπήκοος, προσπαθεῖ νὰ ἐπιτύχῃ κρυπτόμενος ὑπὸ τὴν Ἀγγλικὴν προστασίαν, παρισταμένου ἀπαιτητοῦ οὐχὶ πλέον αὐτοῦ, ἀλλὰ τῆς ὁμάδος τῶν πιστωτῶν του, ἀφοῦ εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι ἡ πτώχευσίς του ἔπαυσεν, ἐπελθόντος συμβιβασμοῦ, συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου ἀπεκατεστάθη. Εἶναι θλιβερὸν διὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ὑπενδοὺς εἰς οἱασδήποτε εἰσηγήσεις, ἢ θέλων νὰ ἱκανοποιήσῃ οἱασδήποτε ἀξιώσεις, ἀνέλαβε τὴν τόσον θερμὴν ὑποστήριξιν ἀπαιτήσεως, ἥτις οὐ μόνον ζημιοῖ τὸ πτωχὸν Ἑλληνικὸν ταμεῖον, ἀλλὰ καὶ προσβάλλει τὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ τὴν αὐτοτέλειαν τῆς πατρίδος ἡμῶν, περιϋβριζομένης οὕτω καὶ ὡς Κράτους καὶ ὡς Κοινοβουλίου. Ἵνα λάβητε, Κύριοι Βουλευταί, πληρεστέραν ἰδέαν τῆς πιέσεως, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξήσκησεν ἐπὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀναγνώσω τινὰ τῶν ἐγγράφων αὐτοῦ. Ἀκούσατε, παρακαλῶ (ἀναγινώσκει): «Ἀριθ. 1416. 17 Φεβρουαρίου 1887. «Πρὸς τὸν Γενικὸν Ἐπίτροπον τῆς Ἐπικρατείας παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ. «Κοινοποιηθείσης εἰς τὸν ὑπόλογον Μ. Σπάρταλην τῆς ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀποφάσεως, ἐξαιτεῖται διὰ τοῦ ἐσωκλείστου ἐγγράφου τῆς ἐνταῦθα Ἀγγλικῆς Πρεσβείας ἡ ἀναθεώρησις αὐτῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσαγομένων νέων ἐγγράφων. Ἐπειδὴ τὰ δικαιώματα τοῦ Σπάρταλη ὑπερασπίζεται ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἰς λογαριασμὸν τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν αὐτοῦ. Ἐπειδὴ ἤδη προσάγονται ἔγγραφα, ὑποστηρίζοντα ἀξιώσεις, ἃς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐλλείψει ἀποχρώσης δικαιολογίας, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, κρίνομεν τὴν αἴτησιν τῆς ἀναθεωρήσεως, καὶ ἐντελλόμεθα ὑμῖν, ὅπως θέσητε ὑπ’ ὄψει τοῦ Σώματος πάντα τὰ ἐν τῷ παρόντι συναπτόμενα δικαιολογητικὰ καὶ διακοινώσεις τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας. Ταῦτα εἰσάγοντες εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, θέλετε ἐπιστήσει σπουδαίως τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ἀπὸ 13/25 τρ. μηνὸς διακοινώσεως τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, δι’ ἧς ζητεῖ κατηγορηματικὴν ἀπάντησιν, καὶ νὰ ἐπιληφθῇ μετὰ δραστηριότητος τῆς ἐξετάσεως τῶν προσαγομένων ἐγγράφων, προλαμβάνον οὕτω τὴν ἀνάπτυξιν διπλωματικοῦ ζητήματος, οὗ ἡ λύσις θὰ ἔχῃ συνεπείας ἐπιζημίους διὰ τὸ Δημόσιον. «Ὁ Ὑπουργὸς Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ». «Ἀριθ. 5461. 30 Ἰουνίου 1887. «Πρὸς τὸν Γενικὸν Ἐπίτροπον τῆς Ἐπικρατείας παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ. «Νέα τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας διακοίνωσις μᾶς βιάζει, καὶ παραγέλλομεν ὑμᾶς, ὅπως συστήσητε εἰς τὸ παρ’ ᾧ διατελεῖτε Σῶμα τὴν ὅσον οἷόν τε ταχυτέραν ἐξέλεγξιν τῶν λ)σμῶν τοῦ πρώην ἐν Λονδίνῳ Προξένου Σπάρταλη. Ἀφοῦ καὶ μεταφραστὴν τῶν εἰς ξένας γλώσσας γεγραμμένων ἐγγράφων παρεχωρήσαμεν, καθ’ ἃ διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 4534 τῆς 28 Μαΐου ἐ. ἔ. ἐγγράφου μᾶς εἰδοποιήσατε, δὲν βλέπομεν ἄλλην δυσκολίαν πρὸς ἀποπεράτωσιν ἐργασίας, ὑπὲρ ἧς ἐπιμόνως μεριμνᾷ Πρεσβεία φίλης καὶ μεγάλης Δυνάμεως. «Ὁ Ὑπουργὸς Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ». «Ἀριθ. 7487. 12 Σεπτεμβρίου 1887. «Πρὸς τὸν παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Γενικὸν Ἐπίτροπον τῆς Ἐπικρατείας. «.... Εἰς πρώτην γενικὴν συνεδρίασιν τοῦ παρ’ ᾧ διατελεῖτε Σώματος ἀνακοινώσατε αὐτῷ, ἐπ’ ὀνόματι ἡμῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται ἐκτεθειμένη ἀπέναντι Ἀντιπροσώπων μεγάλης καὶ φίλης Δυνάμεως, στενῶς συνιστώσης τὴν ταχεῖαν διακανόνισιν τῶν λογαριασμῶν τούτων... ἀξιοῦμεν ἀνυπερθέτως ἐντὸς τοῦ τρέχοντος μηνὸς μίαν ὁριστικὴν τοῦ Συνεδρίου ἀπόφασιν. «Ὁ Ὑπουργὸς Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ». Ἀριθ. 8060. 30 Σεπτεμβρίου 1887. «Πρὸς τὸν παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Γενικὸν Ἐπίτροπον τῆς Ἐπικρατείας. «Ἐπανελθὼν ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας, ἀπηύθυνε νέαν διακοίνωσιν... Ἀνακοινώσατε ταῦτα εἰς τὸ παρ’ ᾧ διατελεῖτε Σῶμα, ὑποδείξατε αὐτῷ τὰς σοβαρὰς συνεπείας τῆς περαιτέρω ἀναβολῆς τῆς ὑποθέσεως, καὶ ἀπαιτήσατε θετικῶς ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ ταχίστην. Ὁ Ὑπουργὸς Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ». «Ἀριθ. 8692. 23 Ὀκτωβρίου 1887. «Πρὸς τὸν παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Γενικὸν Ἐπίτροπον τῆς Ἐπικρατείας. «Κατόπιν τῆς...διαβιβάζω ὑμῖν περίληψιν τῆς ἀπὸ 17/29 τρ. μηνὸς ἐντόνου διακοινώσεως τοῦ Πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας...αὕτη πραγματεύεται καὶ περὶ τόκου πρὸς 5%, ἑπομένως καὶ περὶ τούτου ὀφείλει τὸ σῶμα νὰ διασκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ. «Ὁ Ὑπουργὸς Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ». Εἶναι ἀδύνατον, Κύριοι, νὰ ἀναγνώσω ὑμῖν πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ εὑρισκόμενα ἐν τῷ κολοσσιαίῳ τούτῳ φακέλλῳ, ἀλλ’ ὅστις ἐπιθυμεῖ νὰ λάβῃ πλήρη ἰδέαν τῆς πιέσεως, ἣν ἐνήσκησεν ὁ κ. Τρικούπης, ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν ἀναθεώρησιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 400 τοῦ 1887 ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὀφείλει νὰ τὰ διέλθῃ, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ συγκομίσῃ θλιβερὰς ἐντυπώσεις, ὀδυνηρὸν, δύναμαι νὰ εἴπω, αἴσθημα, ἐπὶ τῇ καταπτώσει, εἰς ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περιήγαγε καὶ ἑαυτὸν καὶ τὰ Νομικὰ Συμβούλια καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν ζητουμένην παρὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἀναθεώρησιν, ἠναγκάσθη καὶ ἑαυτὸν καὶ τὸ πᾶν νὰ ἐξευτελίσῃ, μέχρις οὗ ἐπέτυχε τὴν ὑπ’ ἀριθ. 94 τοῦ 1888 ἀναθεωρητικὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἧς αἱ βεβιασμέναι σκέψεις μαρτυροῦσι τὴν ψυχολογικὴν βίαν, εἰς ἣν δυστυχῶς τὸ ἀνώτατον τοῦτο Σῶμα ὑπέκυψε. Πρὸς τὸν αὐτὸν δὲ σκοπὸν, τοῦ νὰ καταρτίσητε πλήρη τὴν εἰκόνα τῶν τελεσθέντων ὀργίων ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀναγνώσητε καὶ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 46 τῆς 15 Μαΐου 1888 Πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅπερ παραδόξως ἐπικαλεῖται τὸ ὑπ’ ἀριθ. 3,821 τῆς 12 Μαρτίου 1888 ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐν ᾧ ἀκριβῶς τὸ τελευταῖον τοῦτο ἔγγραφον ὅλως ἀντίθετα λέγει, ἀφ’ ὅσα τὸ Πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀποδίδει εἰς αὐτό. Τὸ ἔτι δὲ παραδοξότερον εἶναι, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2300 τῆς 16 Μαρτίου 1888 ἐγγράφου του συνιστᾷ τῷ Ἐπιτρόπῳ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τὴν παραδοχὴν τῆς προμηθείας, στηριζόμενον δῆθεν εἰς τὸ πρὸ ὀλίγου μνημονευθὲν ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐν ᾧ ἀκριβῶς τὸ ἔγγραφον τοῦτο τὰ ἀντίθετα λέγει, χαρακτηρίζον τὴν αἴτησιν περὶ προμηθείας ὡς ἐντελῶς παράνομον. Δὲν θέλω νὰ προχωρήσω πλειότερον, Κύριοι, κουράζων τὴν εὐμενῆ προσοχὴν, μεθ’ ἧς μὲ ἀκούετε.

§155ΤΙΝΕΣ. Ὄχι δὲν μᾶς κουράζετε, ἐξακολουθήσατε.

§156ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὥρα ἄλλως τε εἶναι προκεχωρημένη, καὶ τὸ θέμα ἐξηντλημένον, δὲν ἐπιθυμῶ δὲ νὰ ἐνοχλήσω πλειότερον τοὺς κυρίους συναδέλφους (δεικνύει τὴν δεξιὰν), οἵτινες βιάζονται μίαν ὥραν προτήτερα νὰ ψηφοφορήσωσι καὶ νὰ κοιμηθῶσι.

§157ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ἐξακολουθήσατε, δὲν σᾶς διακόπτομεν, ἀλλὰ θὰ ψηφίσωμεν κατὰ συνείδησιν.

§158ΦΛΕΣΣΑΣ. Ὤ! ὤ! ἡσυχία, Κύριοι, διότι ὁ κ. Λούντζης ὁμιλεῖ περὶ συνειδήσεως.

§159ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρέλειψα νὰ ἀναφέρω, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἤχθη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις, πρὸς ἃς ἀπηυθύνετο ὁ κ. Σπάρταλης, ἀπέκρουσαν τὰς ἀπαιτήσεις του, ὅτε οὗτος ᾐτήσατο τὴν συνδρομὴν τοῦ διακεκριμένου νομομαθοῦς καὶ συγγενοῦς του κ. Καλλιγᾶ, ὅστις τὸν συνεβούλευσε νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια, ἀλλ’ ὁ κ. Σπάρταλης, φοβούμενος τὴ ἔκβασιν τοῦ δικαστικοῦ ἀγῶνος, ἀπεσύρθη ἐξ αὐτοῦ, καὶ ὅτε ὁ δικηγόρος καὶ συγγενής του ἐγένετο Ὑπουργὸς, κατὰ τὸ 1883, εἴδομεν ἀναγεγραμμένην εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν πίστωσιν πρὸς ἐξόφλησιν Σπάρταλη, ἀλλὰ ἡ τότε Κυβέρνησις, προεδρευομένη ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ κ. Τρικούπη, ὀλιγώτερον τολμηρὰ τότε ἢ νῦν, ἠναγκάσθη νὰ τὴν ἀποσύρῃ, μὴ τολμήσασα ν’ ἀντιταχθῇ εἰς τὰς παραστάσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὰ τότε ἐν τῇ Βουλῇ λεχθέντα εἶναι ἀξιοσημείωτα, καὶ ἀξίζει τὸν κόπον νὰ τὰ ἀκούσητε. Εὑρίσκονται ἀναγεγραμμένα εἰς τὸν τόμον τοῦτον (Περίοδος Θʹ, Συνεδρ. 2, σελ. 1050–1053). Ἀκούσατε σᾶς παρακαλῶ. (Ἀναγινώσκει). Ἡ πίστωσις λοιπὸν Σπάρταλη, ἥτις δειλὴ ἐνεφανίσθη κατὰ τὸ 1883 ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ὡς ἔνοχος ἐκρύβη εἰς τὴν πρώτην κραυγὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἤδη καὶ πάλιν ἐμφανίζεται ἐνώπιον ἡμῶν, ἀλλὰ τολμηρὰ καὶ πάνοπλος, μὲ τὴν εὔθυμον, ἀπροκάλυπτον καὶ ἀσύστολον, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ εἴπω, ὑποστήριξιν τῆς Κυβερνήσεως, τὰ πάντα παραβιασάσης καὶ τὰ πάντα ἐξευτελισάσης πρὸς παραδοχὴν αὐτῆς. Εἰς ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, ἐναπόκειται νὰ ἐκφέρητε τὴν ἀποφασιστικὴν ψῆφον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, συμβουλευόμενοι οὐχὶ τὰ πολιτικὰ φρονήματά σας, ἀλλὰ τὴν συνείδησίν σας. Ἀνάγνωτε, κύριοι Βουλευταὶ, τὰ ἔγγραφα τῆς θλιβερᾶς ταύτης ὑποθέσεως. Μελετήσατε τὰ ἄρθρα 58 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, 16 τοῦ Β. Διατάγματος περὶ Λογιστικοῦ Ὑπουργείων, τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ΧΛΝʹ Νόμου καὶ 69 τοῦ Λογιστικοῦ, καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι μετ’ ἀγανακτήσεως εἶναι ἀποκρουστέα ἡ αἰτουμένη πίστωσις, ὄχι διότι πρόκειται νὰ ζημιωθῇ τὸ πτωχὸν Ἑλληνικὸν ταμεῖον 400 χιλιάδας δραχμῶν, ἀλλὰ διότι, ἐνδίδοντες εἰς ἀπαίτησιν, οὕτω πως ἐπιβαλλομένην, ἐξευτελίζομεν τὴν τιμὴν τῆς πατρίδος μας, ἀποδεικνύοντες, ὅτι παρ’ ἡμῖν οἱ νόμοι εἰσὶ χάρτης ἄγραφος, καὶ ὅτι, διὰ νὰ εὐαρεστήσωμεν τοὺς ὑποστηρικτὰς τῆς ἀπαιτήσεως, δὲν διστάζομεν νὰ παραβιάσωμεν πάντας τοὺς νόμους, ποδοπατοῦντες τοὺς θεσμοὺς τῆς πατρίδος. Ἐσυκοφάντησαν τὴν πατρίδα ἡμῶν, ὅσοι παρέστησαν τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἀρνούμενον νὰ πληρώσῃ ὀφειλήν του, διότι τῳόντι θὰ ἦτο ἐγκληματικὴ ἡ ἄρνησις τῆς πληρωμῆς ἐκ μέρους τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου τῆς ἀπαιτήσεως, ἐὰν αὕτη ὄντως ὠφείλετο, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἔγκλημα ἐν γνώσει τῆς μὴ ὀφειλῆς, ὑποκύπτοντες εἰς ξενικὰς παρακελεύσεις καὶ εἰς ἄλλα ἐλατήρια, νὰ καταλύσωμεν τὸ Κράτος τῶν νόμων, ὅπως εὐχαριστήσωμεν ὡρισμένα ἄτομα. Δὲν πρόκειται, κύριε Πρωθυπουργὲ, διὰ τὸ πληρωτέον ποσὸν, ὅσον μέγα καὶ ἂν ἦναι· εἴθε νὰ τὸ ἐπληρόνετε, χωρὶς νὰ θελήσητε νὰ ἐξευτελίσητε καὶ τὸ Κοινοβούλιον εἰς ἀρκετὴν δοκιμασίαν ὑπεβάλατε τὸ Ἔθνος, ἐκβιάζοντες καὶ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ Ἐπιτροπὰς καὶ Νομικὰ Συμβούλια, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ φεισθῆτε τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, καὶ νὰ μὴ παραστήσητε, ὅτι τὰ πάντα ἐν Ἑλλάδι —τὰ πάντα, μηδενὸς ἐξαιρουμένου,—κάμπτονται, καὶ οὐδεμία οὐδαμοῦ ὑπάρχει ἠθικότης καὶ σεβασμὸς πρὸς τοὺς νόμους. Καὶ μὴ νομίζητε, ὅτι, ταῦτα πράττοντες, κερδίζετέ τι· ἀπ’ ἐναντίας ἐπισύρετε καὶ τὴν περιφρόνησιν ἐκείνων, οἷς θέλετε νὰ παράσχητε ἐκδούλευσιν, διότι ἀποδεικνύετε, ἀφοῦ ἀντιπροσωπεύετε τὸ Ἔθνος, ὅτι τοῦτο πάντας τοὺς δεσμοὺς τῆς ἠθικότητος καὶ τῶν νόμων καταλύει διὰ νὰ εὐχαριστήσῃ τοὺς ξένους, οἵτινες βεβαίως ἐν τῇ συνειδήσει των οἰκτείρουσι τὴν πατρίδα μας, παριστῶσαν τοιαύτην ἔκλυσιν πολιτικῶν ἠθῶν καὶ νόμων. Αὐτοὺς τοὺς καρποὺς θὰ συγκομίσητε παρὰ τῶν ξένων δι’ ὑμᾶς αὐτοὺς καὶ τὸ Ἔθνος, δι’ ὅσων ὑπηρεσιῶν καὶ ἐκδουλεύσεων ἐκθέσμως προσφέρετε, ὅπως ἀπολαύσητε τῆς εὐνοίας των. Πῶς θὰ διερμηνευθῇ, Κύριοι, ἡ παρ’ ἡμῶν ἀποδοχὴ τῆς πιστώσεως; αὕτη δὲν στηρίζεται εἰς κἀνένα νόμον καὶ εἰς κἀνὲν δίκαιον, δὲν ἐπιβάλλεται δὲ διὰ τῆς βίας. Ἂν ἀναγνωρισθῇ λοιπὸν αὐτοπροαιρέτως ὑπὸ τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, ἐλευθέρως συζητούντων, θ’ ἀποδειχθῇ ἢ ἡ κακὴ ἡμῶν πίστις, μέχρι τοῦδε ἀρνουμένων τὴν πληρωμὴν, ἢ ὅτι πρὸ τῶν νευμάτων τῶν ξένων καὶ τῶν δουλοφρόνων ὀργάνων αὐτῶν κλείομεν τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀπέναντι τῶν νόμων. Ὡραίαν τῳόντι ἰδέαν θὰ δώσωμεν περὶ τῆς δικαιοσύνης τῆς πατρίδος μας! Δὲν ἔχετε δικαίωμα, Κύριοι, νὰ διαθέτητε τὴν τιμὴν τοῦ Ἔθνους. Γνωρίζω, ὅτι ἀπό τινος ἀπαισία ἀλλοίωσις τοῦ φρονήματος ἐπῆλθε, καὶ μέγαν ὄλεθρον, φαίνεται, κατειργάσατο ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν τὸ λεγόμενον ἀναμορφωτικὸν σύστημα. Ἔπαυσαν πλέον ἐν ταῖς καρδίαις μας οἱ ἐθνικοὶ παλμοί, πᾶν ἰδανικὸν ἐθνικὸν ἐμαράνθη, τὸ βῆμα τοῦτο πλέον δὲν εἶναι βῆμα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, καὶ δὲν ἀντηχοῦν ἐντεῦθεν οἱ πόθοι τοῦ Ἔθνους. Τὸ βῆμα τοῦτο κατήντησεν ὡς χρηματιστικὴ τράπεζα, ἐφ’ ἧς καταστρώνονται ψευδεῖς καὶ εἰκονικοὶ μόνον λογαριασμοί. Εἶναι ἡ ἐποχὴ τῶν ἰσοζυγίων, τῶν περισσευμάτων, τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, τῶν ἀτελευτήτων δανείων, καὶ τῆς καταιγίδος τῶν νομοθετημάτων, δι’ ὧν ἐκλονίσθη τὸ ἐθνικὸν οἰκοδόμημα. Οἱ δοῦλοι ἡμῶν ἀδελφοὶ ἔπαυσαν πλέον ἀτενίζοντες μὲ παρήγορον ὄμμα ἐφ’ ἡμᾶς. Τὸ Ἑλληνικὸν ὄνομα ἐν μὲν τῷ ἐξωτερικῷ περιεφρονήθη, οἱ δὲ ὁμοεθνεῖς ἡμῶν σήπονται εἰς τὰς ὀθωμανικὰς εἱρκτὰς, ἐνῷ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ὁ φατριασμὸς μὲν τῆς διοικήσεως ἀπέπνιξε πᾶσαν φωνὴν, ἡ δὲ ἀπηνὴς φορολογία ἀπεγύμνωσε τοὺς πολίτας, ἢ ἔῤῥιψεν αὐτοὺς ἐν ταῖς φυλακαῖς, σηπομένους, καὶ ἐνῷ διὰ φόρον πολλάκις εἴκοσι δραχμῶν ξεθεμελιώνομεν ὁλόκληρον Ἑλληνικὴν οἰκογένειαν, ἀστόργως δαπανῶμεν ἑκατομμύρια δραχμῶν πρὸς ἐξυπηρέτησιν ὀλεθριωτάτου συστήματος. Καιρὸς, Κύριοι, νὰ συνέλθωμεν ἐκ τοῦ ληθάργου, διότι διὰ πανωλεθρίας ἀπειλεῖ τὸν τόπον ἡμῶν ἡ παράτασις τοῦ συστήματος τῶν λεγομένων ἀναμορφωτῶν. Κατηγοροῦντο οἱ ἄλλοτε κυβερνῆταί μας ἀπὸ τοὺς νῦν, ὡς ἐμπειρικοὶ καὶ ἀνεπιστήμονες, ὡς κομπογιαννῖται, καθὼς τοὺς ὠνόμαζεν ἡ Ὥρα· κατεσυκοφαντεῖτο ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος καὶ ὑβρίζετο ὡς προδότης αὐτὸς, διότι κατώρθωσεν ἀναιμάκτως τὴν ἀπελευθέρωσιν δύο ἐπαρχιῶν· κατηγορεῖτο ὁ Κουμουνδοῦρος ἐπὶ συναλλαγῇ αὐτός, ὃν ἰδίοις ὄμμασιν εἶδον ἀναλυθέντα εἰς δάκρυα καὶ διανέμοντα τὴν μισθοδοσίαν του εἰς τοὺς πτωχούς, διὰ νὰ μὴ ἐγγίσῃ τὸ χρῆμα τοῦ Δημοσίου. Ποῦ εἶναι ὁ μεγαλόφρων οὗτος καὶ Ἑλληνικώτατος ἀνήρ, ὃν ἡ δηλητηριώδης συκοφαντία, ἐπὶ τρισμεγίστῃ ἐθνικῇ ζημίᾳ, ἔπεμψεν εἰς τὸν τάφον! Ποῦ εἶναι ὁ ἀοίδιμος Δεληγεώργης, ὅστις ἀπὸ τοῦ ὑπερηφάνου ἄλλοτε τούτου βήματος, διὰ τῆς πατριωτικῆς φωνῆς του, συνεκίνει καὶ Βουλὴν καὶ Ἑλληνισμόν; Ποῦ εἶναι ὁ συνετὸς καὶ φιλόπατρις Ζαήμης; Τοὺς ἐχάσαμεν ὅλους, καὶ ἐπέσαμεν εἰς χεῖρας τῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς ἀναμορφώσεως, ἧς αἱ συνταγαὶ οὐ μόνον δὲν ἐθεράπευσαν, ἀλλ’ ἐπήνεγκον ὀλεθρίαν ἐθνικὴν νόσον, ἀπειλοῦσαν οὐ μόνον τὴν εὐρωστίαν, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τῆς πατρίδος ἡμῶν. (Χειροκροτήματα).

§160ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν κατέχομαι ἀπὸ τὰς θλιβερὰς ἐντυπώσεις, ὑπὸ τῶν ὁποίων κατέχεται ὁ προαγορεύσας ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ δὲν εὑρίσκω πολὺ δεδικαιολογημένας τὰς θλιβερὰς αὐτοῦ ἐντυπώσεις. Ἐὰν πρόκηται, ὡς παρέστησεν ὁ κ. Γεροκωστόπουλος, περὶ μιᾶς ἀτόπου διαγωγῆς ἑνὸς Ἕλληνος, τὸ μόνον μέσον πρὸς σωτηρίαν εἶναι, νὰ παρακαλέσωμεν αὐτὸν νὰ μὴ ἐπαναφέρῃ πλέον τὸ Κράτος εἰς τοιαύτην θέσιν, καὶ δὲν βλέπω τὶ τὸ ἀπελπιστικὸν, ὥστε νὰ παριστῶμεν μὲ τοιαῦτα χρώματα τὴν κατάστασιν ἡμῶν. Ἀλλ’ ἡ ὁμιλία τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου μὲ προεκάλεσεν εἰς δύο σκέψεις· πρῶτον ἔθηκε τὸ ζήτημα: τί ἆρά γε συμβαίνει μεταξὺ τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως; καὶ δεύτερον, διὰ τίνων μέσων θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἀμήχανον κατάστασιν; Σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ, νομίζω, ὅτι εὑρίσκω λύσιν τῶν ἀποριῶν τούτων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε προηγουμένως τί συνδέει αὐτὸν πρὸς τὴν ὑπόθεσιν: ἰδιαιτέρα στοργή! Ἰδιαιτέρα στοργὴ συνδέει καὶ τὴν πλειονοψηφίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ οὕτω διὰ τῆς ἰδέας τῆς ἰδιαιτέρας στοργῆς λύεται τὸ πρῶτον ζήτημα. Τώρα βεβαίως ἴσως δὲν δύναταί τις νὰ συγχαρῇ τὴν πλειονοψηφίαν ἐπὶ ἀμοιβαιότητι, ὡς δύναται νὰ συγχαρῇ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐπὶ ἀμοιβαιότητι στοργῆς ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ. Διότι ἔχετε ὡμολογημένον, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι εὐτυχὴς δι’ ἀμοιβαιότητα αἰσθημάτων, διότι τὴν ἰδιαιτέραν στοργὴν, τὴν ὁποίαν ἐπέδειξε πρὸς τὴν ὑπόθεσιν, ἔχει καὶ ἡ ὑπόθεσις ἐπιδείξει πρὸς αὐτόν. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι, ὅταν ἔρχηται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἡ ὑπόθεσις αὕτη τινάσσει τὰ κεκονιαμένα ἐνδύματά της καὶ προσέρχεται εἰς τὸ μέσον· περιβάλλεται καινουργεῖς χιτῶνας, κάμνει ἐπισκέψεις εἰς τὰς Πρεσβείας κλπ. Τώρα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ μέσον τῆς διορθώσεως, τὸ μέσον τῆς ἀπαλλαγῆς μας ἀπὸ τῆς ἀμηχάνου πολιτικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, ἐνδεικνύεται καὶ τοῦτο ἀπὸ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Θὰ κάμωμεν ῥιζικωτάτας ἐν τῷ Κράτει μεταῤῥυθμίσεις, δυνάμεθα νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον· τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον θὰ ἀσχοληθῇ εἰς ἄλλας ἤδη μελέτας. Καὶ πρῶτον ἴσως ἀπαιτεῖται νὰ συστηθῇ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἡ σπουδὴ τῆς Ἀγγλικῆς γλώσσης, διότι θὰ προκαλῆται νὰ σπουδάζῃ καὶ μελετᾷ διακοινώσεις τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Θὰ συμπληρωθῇ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, βεβαίως δὲ θὰ εὑρεθῶσι καὶ τὰ κατάλληλα ὀνόματα. Οὕτω θὰ λέγωμεν ὁ Λόρδος Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου κ. Σουλτάνης, ὁ Σὶρ Σαρσέντης, καὶ οὕτω καθεξῆς· ἀλλὰ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ καὶ εἰς ὀλίγην διπλωματίαν, ἵνα καλῶς ἑρμηνεύῃ τὰς φράσεις τῶν διπλωματικῶν ἐγγράφων τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας. Βεβαίως πρὸς συντέλεσιν αὐτῶν τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἀπαλλαχθῶμεν ὅλων αὐτῶν τῶν ἀμηχανιῶν, δὲν χρειάζεται νὰ γίνωνται ἀντιῤῥήσεις εἰς τὴν διακοίνωσιν τοῦ κ. Πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας, διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι, ἐὰν ἐγίνοντο ἀντιῤῥήσεις ἁπλαῖ, δὲν ἤθελέ ποτε ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐπιμένει χάριν τοῦ συμφέροντος ἑνὸς ἰδιώτου νὰ πιέσῃ τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἐπειδὴ καὶ ἄλλα μέσα ἴσως πρέπει νὰ τεθῶσιν εἰς ἐνέργειαν, καὶ ἐπειδὴ δὲν πρέπει νὰ ἐκβιάζωμεν τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν νὰ στέλλῃ στόλον εἰς Πειραιᾶ, νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον νὰ παραμένῃ ὁριστικῶς ἓν πλοῖον Ἀγγλικὸν ἐν Πειραιεῖ. Τοιουτοτρόπως νομίζω κατορθοῦνται αἱ ἀπαιτούμεναι ἀνακαινίσεις, καὶ ἀπαλλάσσεται ὁ φίλος μου κ. Γεροκωστόπουλος ἀπὸ τὰς θλιβερὰς ἐντυπώσεις καὶ ἀπὸ τὴν ἀμηχανίαν περὶ τῶν μέσων τῆς διορθώσεως τῶν τοῦ Κράτους τούτων πραγμάτων! (ἱλαρότης).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§162ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγώ.

§163ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§164ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ ἀδημονῆτε· ἡ ὅλη Ἀντιπολίτευσις εὑρίσκεται ὑπὸ κατηγορίαν, καὶ βεβαίως δὲν πρέπει νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις αὕτη, χωρὶς ἡ Ἀντιπολίτευσις ν’ ἀποδώσῃ τὴν μομφὴν, τὴν ὁποίαν ἐπέῤῥιψε κατὰ τοῦ προσώπου αὐτῆς ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Εὑρίσκεται, λέγω, ὑπὸ κατηγορίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις, διότι παρεστάθη, ὅτι ἔχει σκοπὸν ν’ ἀρνηθῇ ὀφειλὴν ἱερὰν, ὀφειλὴν, συνομολογηθεῖσαν, πρὸς ὑπάλληλον μάλιστα τῆς Κυβερνήσεως, κατ’ ἐποχὴν καὶ κατὰ περιστάσεις δεινοτάτας διὰ τὴν πατρίδα, καὶ ἐν τῇ ὁρμῇ αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως μεμφθῇ καὶ ἐλέγξῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, οὔτε τοῦ Δημοσίου τοῦ Ἑλληνικοῦ, οὔτε τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κράτους, τοῦ ὁποίου τὰς τύχας σήμερον διευθύνει, ἐφείσθη· παρέστησε τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὡς εὐτελῆ ὀφειλέτην, μὴ ἔχοντα τὰ μέσα νὰ πληρώσῃ τὰς παραγγελίας, τὰς ὁποίας ἔκαμε πρὸς τὸν ὑπάλληλόν του, παρέστησε τὸ Κράτος ὡς ἔχον ἀνάγκην νὰ λάβῃ προκαταβολὰς παρὰ τοῦ Προξένου κ. Σπάρταλη, τοῦ νῦν ἐν καταστάσει πτωχεύσεως εὑρισκομένου. Ἰδοὺ αὐτολεξεὶ τί ἔλεγε προχθές. (Ἀναγινώσκει)... Τοιαύτη ὕβρις ἐξεστομήθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως! Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν: εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ πτωχεύσας Σπάρταλης ἠλέησε τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον; εἶναι ἀληθὲς, ὅτι προκατέβαλεν ὑπὲρ αὐτοῦ; Ἡ πρώτη ἐντολὴ πρὸς τὸν κ. Σπάρταλην χρονολογεῖται ἀπὸ αὐτὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, τὴν 1ην Ἰουλίου 1867. Τὴν 3 Νοεμβρίου 1867, διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2427 χρηματικοῦ ἐντάλματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀπεστάλησαν εἰς τὸν Σπάρταλην 25,000 λιρῶν, τὴν αὐτὴν ἡμέραν, διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2828 ἐντάλματος, λίραι 5,000, τὴν 8ην Δεκεμβρίου 1867 λίραι 69,000, τὴν 14 Δεκεμβρίου 1867, διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2609 ἐντάλματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, 10,000, τὴν 1ην Δεκεμβρίου 1867 ἀπεστάλησαν 862 ὁμολογίαι τοῦ δανείου τῶν 29,000,000. Δηλαδὴ ἐντὸς τριμήνου προθεσμίας 115,206 λίραι. Μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου ἢ μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου 1868 τί κατέβαλεν ὑπὲρ τοῦ Ἑλλην. Δημοσίου ὁ κ. Σπάρταλης; Διὰ τίμημα τῆς «Κρήτης» 9,000 λιρῶν, διὰ τίμημα τῆς «Μπουμπουλίνας» 35,000 λιρῶν, διὰ τίμημα τῆς «Ἀμφιτρίτης» 28,000· ἀλλ’ αὐτὰ δὲν κατεβλήθησαν μέχρις ἐκείνης τῆς ἐποχῆς, κατεβλήθησαν πολὺ μεταγενέστερον, διότι τὰ πλοῖα ταῦτα, ὡς ἐμπορικὰ, ἔπρεπε νὰ μετασχηματισθῶσι, διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Σπάρταλης περιέλαβε μεταξὺ τῶν προκαταβολῶν του καὶ 54,000 λιρῶν διὰ τὸ θωρηκτὸν «Βασιλέα Γεώργιον», ἡ δὲ κατασκευὴ τοῦ «Βασιλέως Γεωργίου» ἐτελείωσε μόλις τὴν 28ην Νοεμβρίου 1870, ἀπὸ δὲ τῆς πρώτης Δεκεμβρίου 1867 μέχρι τῆς 30 Νοεμβρίου 1870 ὁ κ. Σπάρταλης ἐνέμετο ὅλην τὴν διαφορὰν τῶν 115,000 λιρῶν, τῶν ἀποσταλεισῶν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ τῶν 72,000 λιρῶν διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν τριῶν πλοίων, τῶν ἐπισκευασθέντων. Ἐζητεῖτο παρ’ αὐτοῦ λογοδοσία, ἀλλὰ λογοδοσίαν δὲν ἔδιδε. Κατὰ τὸ 1868 ἐν τούτοις πέμπει ἕνα πρόχειρον λογαριασμὸν ἄνευ οὐδενὸς δικαιολογητικοῦ. Ὁ λογαριασμὸς αὐτὸς εἶναι ὁ σταλεὶς διὰ τῆς ἐπιστολῆς, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε ἀναγνωσθεῖσαν ἐντεῦθεν. Αὐτὸς δὲ εἶναι ὁ ὑπάλληλος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἠλέησε τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἡ ἐπιστολὴ, διὰ τῆς ὁποίας ἀπεστάλη αὐτὸς ὁ λ)σμὸς φέρει ἡμερομηνίαν 4)16 Ἰουλίου 1868. (Ἀναγινώσκει). Εἰς τοὺς προχείρους λ)σμοὺς, τοὺς ὁποίους εἴδετε, περιλαμβάνεται ὁλόκληρον τὸ τίμημα τοῦ «King George» (τοῦ «Βασιλέως Γεωργίου»).

§165ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον ἀναφέρει διὰ τὸν «Γεώργιον»;

§166ΡΑΛΛΗΣ. 54,000 λίρας.

§167ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πόσον κοστίζει;

§168ΡΑΛΛΗΣ. 74,000.

§169ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ σκοπὸς τοῦ ἐγγράφου τοῦ κ. Σπάρταλη ἦτο, νὰ ζητήσῃ ὁδηγίας.

§170ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ σᾶς καταδείξω, ὅτι, δυνάμει τοῦ συμβολαίου, διὰ τὸν «Βασιλέα Γεώργιον» ἐπρόκειτο νὰ καταβληθῇ ἡ πληρωμὴ τῶν 74,000 λιρῶν κατὰ δόσεις, ὅτι τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν αὐτὸς παρελάμβανε τὰς 54,000 λίρας τοῦ τιμήματος τοῦ «Βασιλέως Γεωργίου», δὲν εἶχε καταβάλει οὐδὲ ὀβολόν. Ἀλλὰ, διὰ νὰ μὴ νομίζητε, ὅτι ἐπιθυμῶ νὰ παρατείνω τὴν συζήτησιν, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ προσφύγω εἰς αὐτὸν τὸν σωρὸν τῶν ἐγγράφων· ἀναγινώσκω αὐτὴν τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Σπάρταλη, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι κατεῖχε χρήματα Ἑλληνικὰ, τὰ ὁποῖα ἐνέμετο. Ἡ ἐπιστολὴ αὕτη εἶναι τῆς 19 Μαΐου 1868, δηλ. 2 μῆνας πρὸ τῆς ἐπιστολῆς, διὰ τῆς ὁποίας ἀπέστειλε τοὺς λ)σμοὺς αὑτοῦ. Ἀκούσατε δὲ τί λέγει. (Ἀναγινώσκει)... Λοιπὸν ὁ κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐλεήσας τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ὁ προκαταβαλὼν ἐξ ἰδίων του χρήματα, ὅπως ἔλθῃ εἰς ἀντίληψιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Ἔθνους, ἀποδεικνύεται Ἰουδαῖος τοκογλύφος, κατακρατῶν εἰς χεῖράς του τὰ ἐμβασθέντα αὐτῷ χρήματα, οὐδὲ ἀποστέλλων μέρος αὐτῶν εἰς Βιέννην, ὅπου ἀνάγκην εἶχον μεγάλην. Ἀλλ’ ἐνῷ αὐτὰ ἔγραφε κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1868, χωρὶς ἔκτοτε οὐδὲ ἓν λεπτὸν νὰ καταβάλῃ ἐκ τοῦ ταμείου του, ἢ ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἐζήτησε νέας προκαταβολὰς 10,000 λιρῶν· καὶ σᾶς ἀνέγνωσα τὴν ἐπιστολήν. Ἀφοῦ κατέπεσε τέλος ὁ μανδύας τοῦ πατριώτου, διὰ τοῦ ὁποίου περιέβαλε τὸν κ. Σπάρταλην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ περιβάλῃ ὄχι αὐτὸν, ἀλλὰ τὰς παρανόμους πράξεις του, πάσας ἐκείνας τὰς πράξεις, αἱ ὁποῖαι οὐδὲ ἴχνος ἀξιοπρεπείας, οὔτε τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, οὔτε τοῦ σώματος τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, οὔτε τῆς Κυβερνήσεως, οὔτε τοῦ Κράτους ἀφῆκαν, διὰ νὰ περιβάλῃ, λέγω, δι’ αὐτοῦ τοῦ μανδύου τοῦ πατριώτου τὰς πράξεις ταύτας τὰς ἐξευτελιστικὰς καὶ τὰς παραμειωσάσας πάντα νόμον καθεστῶτα, προέταξεν εἰς τὸν λόγον του τὸ προοίμιον ἐκεῖνο, διὰ τοῦ ὁποίου ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ἐνώπιον ἡμῶν τὸν κ. Σπάρταλην ὡς πατριώτην, ἐξ ἰδίων του καταβαλόντα, χάριν τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων. Ἀφοῦ κατέπεσε, λέγω, ὁ μανδύας οὗτος, τί μένει; μένουν λόγοι κενοὶ, λογαριασμοὶ, οὐδέποτε ἐξελεγχθέντες κατ’ οὐσίαν, διότι μετὰ ἔτη πολλὰ, μετὰ ἑπτὰ ὅλα ἔτη, ἀπεστάλησαν καὶ ἔγειναν μόνον αἱ ἀθροίσεις, ὅπως ἐξευρεθῇ, πόση ἦτο ἡ πίστωσις καὶ πόσον τὸ χρέος τοῦ κ. Σπάρταλη. Ἐννοεῖται, ὅτι ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις δὲν ἦτο δυνατὸν, δυνάμει τῶν κειμένων νόμων, ἔστω καὶ στενοχωρημένων, νὰ κατορθωθῇ νὰ πιστωθῇ ὁ κ. Σπάρταλης διὰ τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀπῄτει ὑπὲρ αὑτοῦ ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία. Ἀπῄτησε ποσὸν πολὺ ὀλιγώτερον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1883. Τὸ ποσὸν ὅμως ἐκεῖνο δὲν ἐπήρκει πλέον διὰ τοὺς δικαιούχους τοῦ κ. Σπάρταλη· ἀπῃτεῖτο ποσὸν 19,000 λιρῶν, τὸ ὁποῖον κατηρτίσθη, ἀφοῦ περιελήφθησαν ὡς καταβολαὶ ἐκ μέρους τοῦ κ. Σπάρταλη 2,300 λίραι ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ οἱ λογαριασμοὶ ἀπέδειξαν, ὅτι μόνον 15 λίρας τοῦτο ὤφειλεν, ἀφοῦ περιελήφθησαν 8,157 λίραι ὡς κατασχεθεῖσαι παρὰ τῇ Τραπέζῃ ἐκ χρημάτων αὐτοῦ, ἐνῷ μόνον 6,080 λίραι κατεσχέθησαν, ἀφοῦ περιελήφθη ἡ προμήθεια, περὶ τῆς ὁποίας εἶπεν ἀπ’ ἀρχῆς, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει ἀπαίτησιν. Ἐννοεῖται, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠδύνατο νὰ παρασταθῇ ἐνώπιον ἡμῶν μὲ νομοσχέδιον πιστώσεως 19,000 λιρῶν. Ἴσως δὲν θὰ ἐτόλμα, μήτε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ φέρῃ, ἀλλὰ τὸ ἔφερε, καὶ πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ποῦ στηρίζεται τὸ πρῶτον κονδύλιον. Στηρίζεται εἰς μίαν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, διὰ τῆς ὁποίας, κατὰ τὸ σύστημα τὸ λογιστικὸν, τὸ ὁποῖον σᾶς ὑπέδειξα, δηλαδὴ διὰ τῆς ἀθροίσεως ὅλων τῶν λογαριασμῶν τοῦ κ. Σπάρταλη, τῶν ἐν ἀντιγράφῳ ὑποβληθέντων, ἀπεδείχθη ὁ κ. Σπάρταλης ὡς δανειστὴς 3,000 τόσων λιρῶν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις ἐκείνη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τί λέγει ὡς πρὸς τὴν προμήθειαν; — Δυστυχῶς ὁ κ. Διευθυντὴς τοῦ Γραφείου ἔχει καὶ αὐτὸς μεγάλην βίαν καὶ ἀμέσως, ἅμα κατέλθῃ ὁ Βουλευτὴς ἐκ τοῦ βήματος, ἁρπάζει τὰ ἔγγραφα καὶ τὰ κατατάσσει κατ’ ἰδίαν μέθοδον, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν τὰ εὑρίσκω.—Ἡ ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου λέγει: (Ἀναγινώσκει)... Ἀλλ’ ἐπῆλθεν ἡ ὑπ’ ἀριθ. 94 ἀπόφασις, ἡ ὁποία σκέπτεται ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει). Αὐτὸ ὅμως, τοῦ ἐντίμου Συμβολαιογράφου Λονδίνου ἡ πιστοποίησις, δὲν ἤρκεσεν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. (Ἀναγινώσκει). Ἐνῷ λοιπὸν ἡ προηγουμένη ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου θεωρεῖ, ὅτι δὲν δύναται, προκειμένης ἐξελέγξεως διαχειριστοῦ ὑπολόγου, νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τῆς ἐκτιμήσεως τῆς προμηθείας, ἔρχεται, καὶ ἐκεῖνο, ὡς πρὸς τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ἀναρμόδιον, τὸ ἐπιδικάζει εἰς τὸν ὑπόλογον αὐτόν. Πῶς προεκλήθη ὅμως αὐτὴ ἡ ἀπόφασις; Ὑπάρχουν δύω πιστώσεις, ἡ μία εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ἑτέρα εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λέγει, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐζήτησε, παριστῶσα πλέον τὴν ὁμάδα τῶν δανειστῶν τοῦ κ. Σπάρταλη, τὴν ἀναθεώρησιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀποφάσεως, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς λέγει, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐξετάσωμεν πόθεν ἐπῆλθεν ἡ ἀναθεώρησις, διότι αὐτὴ ἡ ἀπόφασις 94 βεβαιοῖ, ὅτι ἡ ἀναθεώρησις ἐπῆλθεν ἐξ ἐπαγγέλματος, καὶ τοῦτο δύναται νὰ γίνῃ κατὰ τὸν νόμον περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἐπικαλεῖται δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὴν ἑξῆς σκέψιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 94 ἀποφάσεως. (Ἀναγινώσκει). Ἀλλ’ ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψει τὸ ἱστορικὸν τῆς ἀποφάσεως ταύτης, ἀποδεικνύεται μεταξὺ τῶν δύο, ὡς ἔχων δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§171ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο ἐγώ· εἶπον ὅτι δύναται καὶ αὐτεπαγγέλτως νὰ γίνῃ.

§172ΡΑΛΛΗΣ (ἀναγινώσκει). «Ἡ πλειονοψηφία ὅμως τῆς Ἐπιτροπῆς.....» Ἀναφέρει τὴν διάταξιν ἐκείνην τοῦ ἄρθρου 29, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται ἡ ἀναθεώρησις, εἴτε ἐξ ἐπαγγέλματος, εἴτε....

§173ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελα νὰ ἀποδείξω....

§174ΡΑΛΛΗΣ. Τότε ἐννοεῖται, ὅτι εἶσθε ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δηλαδὴ ὅτι ἐζητήθη παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Πρέπει νὰ μάθωμεν παρὰ τίνος ἐζητήθη· διότι ὑπάρχουσι τρεῖς ἐκδοχαί, ἢ πρέπει νὰ ζητηθῇ παρὰ τοῦ ὑπολόγου, ἢ τοῦ πληρεξουσίου, ἢ πρέπει νὰ γίνῃ αὐτεπαγγέλτως, ἢ παρὰ τοῦ Ἐπιτρόπου τῆς Ἐπικρατείας’ λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπητε, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου συντρέχουσι καὶ τὰ τρία. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 94 ἀπόφασιν τοῦ Συνεδρίου παρίσταται ὡς αἰτουμένη τὴν ἀναθεώρησιν ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία. (Ἀναγινώσκει). Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει κἀμμία ἀμφιβολία, ὅτι ἐπελήφθη τὸ Συνέδριον τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀποφάσεώς του, συνεπείᾳ αἰτήσεως τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας. Ἀνεδίφησα ὁλόκληρον τὸ φάκελλον, διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ ἀνεύρω ἐν αὐτῷ τὴν αἴτησιν τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, ἀλλ’ ἐν αὐτῷ εὗρον ἐξ ἐναντίας διαμαρτύρησιν ἐκ μέρους τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, διαμαρτύρησιν ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι οὐδέποτε ἐνόησεν ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία, ὅτι αἱ ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας ὑποστηρίζει αὕτη, ὄχι ἐκπροσωποῦσα τὴν ὁμάδα τῶν δανειστῶν ἢ τὸν Σπάρταλην, ἀλλὰ διπλωματικῶς, ὅτι αἱ ἀπαιτήσεις αὗται ἠδύναντο νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς οἱονδήποτε ἔλεγχον, ἐὰν δὲ ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τοιοῦτον ἔλεγχον, ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῶσι, διὰ νὰ καταστραφῇ πᾶσα ἔνστασις, ἀπευθυνομένη κατὰ τῶν ἀπαιτήσεων ἐκείνων. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἐζήτησε οὐδὲ ὑπέβαλε ποτὲ αἴτησιν περὶ ἀναθεωρήσεως, ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἐνομιμοποιήθη, —διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν φράσιν τὴν νομικὴν — ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν ἢ τοῦ Σπάρταλη, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ νομιμοποιηθῇ, διότι εἰς ὅλα της τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἡ ἰδία καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χαρακτηρίζουσιν ὡς διακοινώσεις, ἐννοεῖ, ὅτι ὑποστηρίζει διπλωματικῶς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Σπάρταλη καὶ τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν. Ἐπελήφθη λοιπὸν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον τῆς ἀναθεωρήσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀποφάσεώς του ἄνευ προηγουμένης αἰτήσεως τοῦ ὑπολόγου, ὄχι αὐτεπαγγέλτως καὶ χωρὶς νὰ τὸ ζητήσῃ ὁ Ἐπίτροπος τῆς Ἐπικρατείας, διότι ἡ ἀναθεώρησις εἰς τὰς δύο ταύτας περιστάσεις, κατὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ νόμου περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, λαμβάνει χώραν μόνον εἰς ὡρισμένας περιστάσεις. Ἐνταῦθα ὑπεβλήθησαν δικαιολογητικὰ, καὶ εἰς τὴν ἀναθεώρησιν, σὺν τῇ ὑποβολῇ δικαιολογητικῶν, πρέπει νὰ παρασταθῇ ὁ ὑπόλογος, ἢ ὁ πληρεξούσιος αὐτοῦ, ὁ νενομοποιημένος, ὅπως ζητήσῃ τὴν ἀναθεώρησιν. Ἡ ἀναθεώρησις ὅμως ἐζητήθη παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐζήτησε τὴν ἀναθεώρησιν, ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε τὰ ἔγγραφα, οὐδὲ βλέπομεν τὰ ἔγγραφα αὐτὰ διαβιβαζόμενα διὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἀπ’ εὐθείας πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις εἶχεν ἀναλάβει ὑποχρέωσιν πλέον πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τὴν Πρεσβείαν. Ἡ ἀναθεώρησις βεβαίως αὕτη εἶναι παράνομος, καὶ δὲν δεσμεύει οὔτε κατ’ ἐλάχιστον τὸ Δημόσιον’ ἀλλὰ δὲν δεσμεύει τὸ Δημόσιον ἡ ἀναθεώρησις αὕτη ὡς πρὸς τὴν ἀναγνωρισθεῖσαν ὑπὲρ τοῦ ὑπολόγου προμήθειαν διὰ τὸν λόγον, ὃν ἐκφράζει καὶ ὃν δικαιολογεῖ ἡ ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀπόφασις, διότι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δὲν ἔχει παρὰ μόνον μίαν ἁρμοδιότητα. (Ἀναγινώσκει).... Ἡ προμήθεια εἰσέρχεται εἰς τοὺς λογαριασμοὺς αὐτούς; Βεβαίως ὄχι’ ἑπομένως δὲν εἰσέρχεται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Συνεδρίου, ἀναρμοδίως δὲ τοῦτο ἐπελήφθη, καὶ ἐπελήφθη κατόπιν τῶν ἐγγράφων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρωθυπουργοῦ, ὅστις συναπέστειλε καὶ τὰς διακοινώσεις ἐκείνας τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, ἃς ἤδη γνωρίζετε, δι’ ὧν ἠπειλεῖτο ἐπεισόδιον διπλωματικόν. Καὶ διατὶ ἠπειλεῖτο τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο; Διότι κατὰ τὴν συνδιάλεξιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τὸν Ῥούμβωλδ, δὲν εἶπεν, ὅτι θέλουσι κριθῇ οἱ λογαριασμοὶ τοῦ Σπάρταλη, ὅπως ὁρίζουσιν οἱ Ἑλληνικοὶ νόμοι, ἀλλ’ ὅτι ἀναγνωρίζει αὐτοὺς ὡς δικαίους καὶ νομίμους· καὶ τοὺς ἀναγνωρίζει πότε; καθ’ ἣν ἐποχὴν οὐδεμίαν εἶχε γνῶσιν τῶν λογαριασμῶν αὐτῶν, καθ’ ἣν ἐποχὴν εἶχεν ὑπ’ ὄψει του μίαν ἔκθεσιν τῶν Νομικῶν Συμβούλων, οἵτινες ἐθεώρουν ὡς παραγεγραμμένην τὴν ἀπαίτησιν ὅλην, τοὺς ἀναγνωρίζει καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ προμήθεια ἠμφισβητεῖτο ἀπὸ τοὺς Νομικοὺς Συμβούλους, τοὺς ἀναγνωρίζει δὲ καθ’ ἣν ἐποχὴν δὲν ὑπῆρχε τὸ ἄλλο, τὸ πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δι’ οὗ ἀνεγνωρίσθη ἡ προμήθεια, ὑπῆρχε δὲ μόνον ἐνώπιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἡ ἐπιστολὴ ἐκείνη τοῦ Ἰουλίου τοῦ 1868, δι’ ἧς ἐδήλου ὁ Σπάρταλης, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ λάβῃ προμήθειαν. Ἀλλ’ ὡς ἀπολογίαν, ὡς πρὸς τὴν προμήθειαν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει). Λοιπὸν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς προμηθείας δὲν εἶναι ἁρμόδιον μήτε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐξελέγχον, μήτε τὸ Ὑπουργεῖον ἐκκαθαρίζον, μήτε ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα· εἶναι ἁρμοδία ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία, ἢ ὁ Σπάρταλης; Τίς θέλει κρίνει τέλος πάντων, ἂν ὀφείληται, ἢ ὄχι, προμήθεια; σεῖς λέγετε, ὅτι δὲν εἶσθε ἁρμόδιοι· ἀναγνωρίζετε, ὅτι δὲν εἶσθε ἁρμόδιοι, ὅπως δὲν εἶναι ἁρμόδιον τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον· ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἁρμοδία· τίς θέλει ἐπιδικάσει τὴν προμήθειαν; Φοβεῖσθε τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου, τὸ ὁποῖον ἀπαγγέλλει κατηγορίαν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐκ προθέσεως ἤθελον ζημιωθῆ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, καὶ διὰ τοῦτο τὴν εὐθύνην τὴν ἀφίνετε εἰς τὴν Βουλήν· δὲν ἔχετε τὴν τόλμην, νὰ ἀναλάβητε τὴν εὐθύνην τῆς προμηθείας καὶ τὴν ἐπιῤῥίπτετε εἰς τὸ χάος, διότι μήτε τὸ Συνέδριον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιδικάσῃ προμήθειαν, κατὰ τὴν ἰδίαν σας φράσιν, μήτε τὸ Ὑπουργεῖον, ἐκκαθαρίζον τὰ ἔξοδα, μήτε ἡ Βουλή. Καὶ τότε πῶς ἀναγράφετε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ σας τὴν προμήθειαν; κατ’ ἐντολὴν τοῦ Ῥούμβωλδ ἢ τοῦ Νίκολσων· διότι τρέμετε καὶ εἰς τὴν ἀνάμνησίν των. Ὡς εἶπον καὶ κατὰ τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν, διὰ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Ἰουλίου τοῦ 1868 ἀποδεικνύεται, ὅτι οὐδέποτε προέθετο ὁ Σπάρταλης νὰ λάβῃ προμήθειαν, οὐδέποτε συνεφώνησε τοιαύτην, οὐδέποτε ἐζήτησε τοιαύτην, τοὐλάχιστον μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ὑπῆρχον ἐκκρεμεῖς αἱ ληψοδοσίαι μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Δημοσίου· μέχρι τοῦ 1874 τὴν προμήθειαν σκέπτεται ὄχι νὰ λάβῃ, ἀλλὰ νὰ τὴν διαθέσῃ ὑπὲρ τῶν φιλανθρωπικῶν καταστημάτων, καὶ παρεκάλει τὸν Βασιλέα νὰ κάμῃ τὴν διανομὴν αὐτῆς. Κατὰ τὸ 1874, ὅτε εἶχεν ἀνάγκην νὰ φουσκώσῃ τοὺς λογαριασμοὺς, ζητεῖ πλέον ὄχι τὰς 10,000 λίρας, τὰς ὁποίας ἐζήτει κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1868, ἀλλὰ 12,000 λιρῶν, ὅπως τὰς ἀνεβίβασε κατὰ τὴν ἀποστολὴν τῶν λογαριασμῶν του τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1875· ἔπρεπε νὰ ἐξηγήσῃ, διατὶ ζητεῖ τὰς 12,000 λίρας, καὶ τὰς ἐδικαιολόγει οὕτω πως· περιλαμβάνων εἰς τοὺς λογαριασμούς του προμήθειαν, ἡ ὁποία οὐδέποτε συνεφωνήθη, προμήθειαν, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε ἐπηγγέλθη πρὸς αὐτὸν τὸ Δημόσιον, προμήθειαν, τῆς ὁποίας, καὶ ἂν ὠφείλετο κατ’ ἔθιμον, ἰσχύον ἐν τῇ ἀγορᾷ τοῦ Λονδίνου, εἶχε παραιτηθῆ διὰ τῆς ἐπιστολῆς ἐκείνης τοῦ 1868. Ἀλλὰ προσέρχεται ἐπίκουρος ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ λέγει: «ἀφήσατε τὸν Σπάρταλην, ἢ τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ, νὰ χαρίσωσιν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον τὴν προμήθειαν, ὅταν τὴν λάβουν, πρὸς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα, διότι δὲν δύνασθε νὰ τοῖς ἐπιβάλητε τὴν δωρεάν.» Τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, κύριοι, Σιμόπουλε, ὅσῳ πτωχὸν καὶ ἂν ἦναι, δὲν θέλει φθάσει μέχρι τῆς τοιαύτης εὐτελείας, τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ οἱ ἐκπροσωποῦντες τὸ Κράτος ἔχουν τὸ καθῆκον, νὰ παριστῶσιν αὐτὸ ἀξιοπρεπές· εἶναι ἀναξιοπρεπέστατον νὰ λέγωμεν, ὅτι σήμερον ζητοῦμεν παρὰ τοῦ Σπάρταλη, τοῦ πτωχεύσαντος, ἢ παρὰ τῶν δανειστῶν αὐτοῦ, νὰ παραιτηθῶσι δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς δὲν ἔχομεν, ἀλλ’ εἶναι ἐντελῶς τοῦ αὐστηροῦ δικαίου νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτοὺς, ὅτι «οὐδέποτε ἀπεκτήσατε τοιοῦτον δικαίωμα καὶ οὐδέποτε θέλομεν σᾶς τὸ χορηγήσει». Εἶναι ἀληθῶς περίεργον, νὰ ἐρευνήσῃ τις, πῶς κατωρθώθη, τὸ Συνέδριον ν’ ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασίν του τὴν πρώτην, καὶ νὰ ἐπιδικάσῃ τὴν προμήθειαν. Ἐπεκαλέσθη ὑπὲρ ἑαυτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἓν ἔγγραφον τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου. Κατ’ ἐμὲ, δεινότερον κατηγορητήριον δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ, ἀποκαλῶ δ’ αὐτὸ κατηγορητήριον, διότι ἀποδεικνύει, ὅτι, χάρις εἰς τὰς πιέσεις, τὰς ὁποίας μετήρχετο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὄχι πλέον διὰ τοῦ ὄγκου τῆς Πρωθυπουργίας, ἀλλὰ διὰ τοῦ ὄγκου τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, κατώρθωσεν, ἵνα τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον λησμονήσῃ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀπόφασίν του, λησμονήσῃ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ νόμου περὶ τῶν καθηκόντων καὶ τῆς ἁρμοδιότητός του, κατώρθωσε δὲ νὰ τὸ ἐξευτελίσῃ μέχρι τοιούτου σημείου, ὥστε νὰ ἐρωτᾷ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, «ποία εἶναι ἡ προμήθεια, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζετε εἰς τὸν Σπάρταλην, διὰ νὰ τὴν ἀναγράψωμεν εἰς τὴν ἀπόφασίν μας;» Δυστυχῶς δὲν εὑρίσκω ἐν τῷ φακέλλῳ τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο, ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, μάλιστα δὲν δύναται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ τὸ ἀρνηθῇ, διότι ἔκαμε χρῆσιν τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου, θεωρῶν, ὅτι τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο ἐδικαιολόγει τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὑπ’ ἀριθ. 94, τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο, εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ἀποτελεῖ ἀληθῆ κατηγορίαν κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀποδεικνύον, ὅτι ἐξηυτέλισε τὸ Συνέδριον μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὥστε νὰ ζητῇ παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ τῷ ὁρίσῃ, μέχρι τίνος σημείου ὀφείλει ν’ ἀναγνωρίσῃ προμήθειαν τῷ Σπάρταλῃ. Τὸ Σῶμα τοῦτο εἶχε καθῆκον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τοὺς λ)σμοὺς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν ν’ ἀναγνωρίσῃ τὴν προμήθειαν· ἀλλὰ δὲν πράττει τοῦτο, ζητεῖ νὰ μάθῃ ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ποία εἶναι ἡ προμήθεια, τὴν ὁποίαν ἀκριβῶς ἀναγνωρίζει, καὶ ἀπαντᾷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ γνωστοῦ ἤδη ἡμῖν πρακτικοῦ τῆς 15 Μαΐου 1888, δι’ οὗ ἐγκρίνει τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ν’ ἀναγνωρισθῇ εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ λ)σμοῦ τοῦ πρώην Προξένου ἐν Λονδίνῳ ἡ καταβληθεῖσα προμήθεια. Καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον διαστρέφει ἀκριβῶς τὰ πράγματα ἐπὶ τοῦ προκειμένου, —καὶ λυποῦμαι, ὅτι δὲν εὑρέθη εἷς τῶν Ὑπουργῶν νὰ εἴπῃ, ὅτι «δὲν θέτω εἰς τοιοῦτον πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὴν ὑπογραφήν μου,»—διαστρέφει τὰ πράγματα, διότι ὁ Συμβολαιογράφος τοῦ Λονδίνου οὐδέποτε ἐβεβαίωσεν, ὅτι κατεβλήθησαν χρήματα ἐκ μέρους τοῦ Σπάρταλη πρὸς τὴν Ἑταιρίαν Σπάρταλη, ὁ ἔντιμος Συμβολαιογράφος ἐβεβαίωσε μόνον, ὅτι ἐξ ἰδιαιτέρου βιβλίου τοῦ Μιχαὴλ Σπάρταλη μετετέθη τόσον ποσὸν λιρῶν εἰς τὰ βιβλία τῆς Ἑταιρίας Σπάρταλη καὶ Σας· καὶ πότε; αὐτὸ τὸ γνωρίζετε: Κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1874, δηλ. ὅτε εἶχεν ἐπέλθει ἡ κατάσχεσις τῶν χρημάτων τοῦ Σπάρταλη, δηλ. ὅτε εἶχε προσκληθῆ, ἐντὸς 15 ἡμερῶν νὰ ὑποβάλῃ τοὺς λογαριασμούς του. Ἀλλὰ προσέρχεται εἰς ἐπικουρίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὡς πρὸς τὴν προμήθειαν, καὶ εὑρίσκει ἱκανῶς δεδικαιολογημένην τὴν αἴτησιν περὶ προμηθείας, καὶ διὰ τοῦτο προστίθησιν ἐν τῇ ἐκθέσει της: (Ἀναγινώσκει).... Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ἡ προμήθεια δὲν ζητεῖται πλέον, κατὰ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη, δὲν ζητεῖται ὑπὲρ τῆς Ἑταιρίας Σπάρταλη καὶ Σας, εἰς τὴν ὁποίαν κατέβαλεν ὁ Σπάρταλης τὰ χρήματα, ἀλλ’ ὑπὲρ μεσιτῶν· ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἔπρεπε νὰ ὁρίσῃ, τίνες εἶναι οἱ μεσῖται, νὰ φέρουν ἓν ἔγγραφον, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ ἀποδεικνύηται ὅπως δήποτε, ἢ καὶ πόῤῥωθεν νὰ ἐνδεικνύηται, ὅτι πράγματι κατεβλήθη τι, καὶ πόσον κατεβλήθη, εἰς μεσίτας.

§175ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, νὰ μοὶ ἐπιτραπῇ μία παρατήρησις. Ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα διήλθετε, βεβαίως παρετηρήσατε, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἐπλήρωσεν εἰς ἕνα Ἄγγλον 1500 λίρας, εἰς αὐτὸν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον μετεχειρίσθη ἐπὶ 2 ἔτη ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς κατασκευῆς τῶν πλοίων, καὶ ὁ ὁποῖος, κατὰ τὴν ἔκθεσιν καὶ τοῦ Πρέσβεως ἀκόμη, ἦτο ἱκανώτατος ἄνθρωπος καὶ εἰδικώτατος, ἀλλ’ αὐτὰς τὰς ἐπλήρωσεν ὁ Σπάρταλης ἐξ ἰδίων, δὲν τὰς κατελόγισε δὲ εἰς τὸν ἀποσταλέντα λογαριασμόν· καὶ ἐὰν μελετήσητε τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συνεδρίου καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, θὰ ἴδητε, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ τὸ Συνέδριον ἀκριβῶς δὲν ἀνεγνώρισαν αὐτὴν τὴν δαπάνην ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι, ἀφοῦ δίδεται τῷ Σπάρταλῃ προμήθεια, δὲν εἶναι πρέπον νὰ δοθῇ καὶ τὸ περὶ οὗ πρόκειται ποσόν· μάλιστα ἐκ τῶν 1500 λιρῶν, λέγει ὁ Σπάρταλης, εἰσέπραξε τριακοσίας ὀγδοήκοντα ἀπὸ τὴν Ἑταιρίαν τῆς κατασκευῆς, τὸ δὲ ὑπόλοιπον, δηλ. 1150 λίρας, ἐπλήρωσεν ἐξ ἑαυτοῦ. Ἐν τούτοις καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ δικαστικὴ καὶ τὸ Συνέδριον οὔτε αὐτὸ τὸ ποσὸν δὲν ἀνεγνώρισαν ἀκριβῶς, διότι ἀνεγνώρισαν ὑπὲρ αὐτοῦ τὴν προμήθειαν. Πλὴν αὐτοῦ θ’ ἀπαντήσητε ἀκόμη ἕτερον, ὅτι 700 λίρας κατώρθωσε νὰ λάβῃ παρὰ τῆς Ἑταιρίας, ἐνῷ, κατὰ τὰ ἔθιμα, τὰ κρατοῦντα ἐν Ἀγγλίᾳ, αὗται ἀνῆκον εἰς αὐτήν. Οὐδὲ δύναταί τις εὐλόγως νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ πρώτη ἐπιστολὴ δεικνύει παραίτησιν ἐκ τῆς προμηθείας, τὴν ὁποίαν ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ ἀπὸ τοὺς κατασκευαστὰς καὶ δὲν ἔλαβε.

§176ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἠθέλησε νὰ μοὶ δώσῃ καὶ περιπλέον ἀπόδειξιν τῆς κακῆς πίστεως τοῦ Σπάρταλη· διότι, ἀφοῦ καταλογίζεται προμήθεια, περιλαμβάνει εἰς λ)σμοὺς του καὶ τὸν μισθὸν τοῦ Volter, καὶ ἦτο ἠναγκασμένον τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον νὰ ἐκπέσῃ τὸν μισθὸν αὐτὸν, καὶ ἦτο ἠναγκασμένη καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ, ἡ συγκροτηθεῖσα κατὰ τὸ 1884, νὰ ἐκπέσῃ τὸν μισθὸν τοῦ Volter, καὶ βεβαίως περίεργοι θὰ ἦσθε νὰ μάθητε, ἐὰν οὗτος ἦναι μεσίτης τις, διότι πρόκειται περὶ μεσιτείας, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι βέβαιον, ἐὰν τὴν κατέβαλεν ὁ Σπάρταλης. Ὁ Volter ἦτο ὑπάλληλος τοῦ Σπάρταλη, ὁ ὁποῖος δὲν ἐμισθώθη μετὰ τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ὁ Σπάρταλης ἔλαβε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, —καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν λογαριασμῶν τοὺς ὁποίους ὑπέβαλε καὶ τῶν ἐπιστολῶν, τὰς ὁποίας ἀπέστειλε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν,—ἦτο ὑπάλληλος, τὸν ὁποῖον εἶχεν εἰς τὸ κατάστημά του, ἀλλ’ ὁ Σπάρταλης διὰ νὰ φουσκώσῃ τοὺς λογαριασμοὺς, ὅτε εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην, ἠναγκάσθη τὸν μισθὸν ἀπὸ 350 λίρας νὰ τὸν ἀναβιβάσῃ εἰς 1000 λίρας καὶ ἐνόει νὰ καταλογίσῃ διὰ τῆς διαφορᾶς ταύτης τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν εἰς τοὺς μετ’ αὐτῆς λογαριασμούς του· πρόκειται ὅμως περὶ ὑπαλλήλου τοῦ Σπάρταλη, δὲν πρόκειται περὶ μεσίτου, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ κατεβλήθη καὶ ἓν μόνον λεπτόν. Ὁ Σπάρταλης ἀνέγραψεν ἐκτὸς τῆς προμηθείας του εἰς τοὺς λ)σμοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου τὴν μισθοδοσίαν αὐτὴν, ὄχι πλέον τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας, ἀλλὰ ὁλόκληρον, καὶ ἐκείνην δηλαδὴ, τὴν ὁποίαν αὐτὸς κατέβαλε πρὸς τὸν Volter. Αἱ ἄλλαι δὲ 700 λίραι, περὶ ὧν σᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶναι ἀπόδοσις χρημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ὠφείλοντο εἰς τοὺς κατασκευαστὰς, διότι μετεβλήθησαν οἱ ὅροι τῆς κατασκευῆς. Πρὸς τούτοις ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἠθέλησε ν’ ἀμφισβητήσῃ καὶ τὸ κείμενον τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Σπάρταλη, καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος πάλιν νὰ σᾶς τὸ ἀναγνώσω. (Ἀναγινώσκει).... Ἐννοεῖ τὴν προμήθειαν τὴν ἰδικήν του ἀλλὰ γεννᾶται τὸ ζήτημα: κατέβαλεν εἴς τινα προμήθειαν; Ἐὰν κατέβαλε προμήθειαν, εἶναι τόσον εὐσυνείδητος δοσίλογος, ὥστε βεβαίως δὲν ἤθελε κάμει αὐτὸ τὸ λάθος, νὰ παραλείψῃ εἰς τοὺς λ)σμοὺς, τοὺς ὁποίους ὑπέβαλεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, τὴν προμήθειαν, τὴν ὁποίαν κατέβαλεν. Ἐὰν ἡ προμήθεια αὕτη ἀνῆκεν εἰς τὸν οἶκον Σπάρταλη καὶ Σα, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θ’ ἀνέγραφεν, ὅτι πιστωτὴς τῆς προμηθείας αὐτῆς εἶναι ὁ οἶκος Σπάρταλη καὶ Σα· ἀλλὰ τοὺς λ)σμοὺς τοὺς ἔχομεν ἐδῶ, καὶ διὰ νὰ μὴ χρονοτριβῶ, ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει ἀμφισβητήσει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι εἰς τοὺς λογαριασμοὺς, οἱ ὁποῖοι ὑπεβλήθησαν κατὰ τὸ ἔτος 1875, ὁ Σπάρταλης ἀναγράφει προμήθειαν ἰδίαν, καὶ ὄχι προμήθειαν μεσίτου, καὶ ὄχι προμήθειαν τοῦ οἴκου Μ. Σπάρταλη καὶ Σας. Καταπίπτουσι λοιπὸν ὅλα ἐκεῖνα τὰ ἐπιχειρήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη καὶ τὸ πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἐχαρακτήρισε τὸν Σπάρταλην, καταβαλόντα τὴν προμήθειαν αὐτὴν, καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀλλὰ καὶ αἱ ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ἔχομεν, αἱ πολλαπλαῖ, δηλ. καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Προμήθεια οὐδεμία ὀφείλεται εἰς τὸν Σπάρταλην, οὐδέποτε συνεφωνήθη τοιαύτη, οὐδέποτε ὁ Σπάρταλης ἀπῄτησε τοιαύτην, οὐδέποτε ἐχορήγησε τοιαύτην εἰς οἱονδήποτε τὸ Κράτος, καὶ οὐδέποτε κατέβαλε τοιαύτην προμήθειαν πρὸς τὴν Ἑταιρίαν Σπάρταλη καὶ Σα. Σήμερον ἐρχόμεθα, δῆθεν ἀποδίδοντες δικαιοσύνην, νὰ κάμωμεν δωρεὰν πρὸς Ἄγγλους ὑπηκόους προμηθείας, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε συνεφώνησεν ὁ πτωχεύσας, καὶ δὲν ἠξεύρω διατὶ δύναταί τις νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς ὑπερβολικὴν τὴν ἔκφρασιν, ὅτι πρόκειται περὶ καθαρᾶς δωρεᾶς. Εἶναι καθαρὰ δωρεά; ναὶ, ἢ ὄχι; Συνεφωνήθη; ὄχι. Ἀπῃτήθη; ὄχι. Ἐχορηγήθη; ὄχι. Κατεβλήθη ὑπὸ τοῦ Σπάρταλη εἰς τὴν Ἑταιρίαν; ὄχι· πρὸς ἑτέραν Ἑταιρίαν; ὄχι. Λοιπὸν εἶναι δωρεά. Ἀλλὰ διὰ τὴν δωρεὰν δὲν ἀρκεῖ ἁπλοῦν νομοσχέδιον πιστώσεως, χρειάζεται νομοσχέδιον δωρεᾶς, ὅπερ νὰ ὑποβληθῇ εἰς μυστικὴν διὰ σφαιριδίων ψηφοφορίαν. Οἱ τόκοι τῶν τεσσάρων πλέον χιλιάδων λιρῶν εἰς οὐδὲν δικαιολογητικὸν στηρίζονται, οὐδεμία ὑπάρχει ἐκκαθάρισις μέχρι τοῦδε. Ὑπῆρχεν ἀληθῶς μία γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἡ ὁποία ἀποφαίνεται ἐπὶ ἑνὸς ὡρισμένου θεωρητικοῦ ἢ ἀκαδημαϊκοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐτέθη εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, διότι ἀποφαίνεται περὶ τοῦ, ἂν ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου κατεσχέθησαν χρήματα, ἔχῃ δικαίωμα ἀποζημιώσεως. «Κατεσχέθησαν χρήματα χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ὀφειλή». Δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἐπὶ τοιούτου ζητήματος ἐρωτώμενον τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ὤφειλε νὰ ἀποφανθῇ, ὡς ἀπεφάνθη, ὅτι ὀφείλεται ἀποζημίωσις. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ θεωρητικοῦ ζητήματος μέχρι τῆς ἀναγνωρίσεως τόκων 4,000 λιρῶν ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη ὑπάρχει μεγάλη ἀπόστασις, διότι δὲν ἀρκεῖ ἁπλῆ γνωμοδότησις, ὅπως ἀναγνωρισθῶσι τόκοι ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἐκκαθάρισις. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἐτόλμησεν ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ κάμῃ· διατί; διότι ἐφοβήθη τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο τοῦ περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμου. Σήμερον ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλ’ αὔριον θὰ τοῦ φύγῃ, καὶ ἂν ὄχι αὔριον, θὰ τοῦ φύγῃ μεθαύριον, καὶ σκέπτεται, διότι εἶναι ἐκ προθέσεως βλάβη τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔκαμε κἀμμίαν ἐκκαθάρισιν, ἀλλ’ ἄνευ ἐκκαθαρίσεως καὶ ἐνῷ ὑπάρχει ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀποῤῥίπτουσα πᾶσαν αἴτησιν περὶ τόκων, σᾶς ὑποβάλλει πίστωσιν περὶ πληρωμῆς τόκων· καὶ πῶς δικαιολογεῖ τὴν ὀφειλὴν τῶν τόκων; Σᾶς λέγει, ὅτι οἱ τόκοι αὐτοὶ πρέπει νὰ καταβληθοῦν, ἀλλὰ νὰ καταβληθοῦν ὄχι παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ παρὰ τῆς Βουλῆς, δηλ. μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν παντὸς δικαιώματός μου. Νὰ καταβληθοῦν τέλος παρὰ τοῦ Δημοσίου, διατί; διότι τὸ Δημόσιον κατέσχε παρανόμως τὰς 6,000 λίρας, τὰς ὁποίας εἶχεν ἐπ’ ὀνόματί του παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ὁ Σπάρταλης. Πρέπει νὰ γνωρίσητε, Κύριοι, ποῖον εἶναι τὸ ἱστορικὸν τῆς κατασχέσεως ταύτης, διότι ἴσως θέλετε ὑποθέσει, ὅτι τὸ ἀληθὲς ἱστορικὸν τῆς κατασχέσεως εἶναι ἡ ἐσφαλμένη πληροφορία, τὴν ὁποίαν εἶχε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1874 περὶ τῆς διαχειρίσεως, σημειώσατε, τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν. Ἡ διαχείρισις ἐκείνη εἶναι ἐνταῦθα καὶ φθάνει μέχρι τοῦ 1870. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1870 ἕως τοῦ 1875 ἐξακολουθεῖ ὁ Σπάρταλης, ὄχι χάριν τῆς ἐντολῆς, ἡ ὁποία ἐδόθη τὸ 1867, ἀλλ’ ἕνεκα νέων παραγγελιῶν, καὶ μὲ τὸ ἀζημίωτόν του, ἐννοεῖται, νὰ ἐκτελῇ παραγγελίας καὶ τῶν ἄλλων Ὑπουργείων, κατὰ τὸ 1874 ὅμως βεβαίως εἶχεν ἐξοφληθῆ μέχρι λεπτοῦ, κατὰ τὴν ὁμολογίαν καὶ αὐτοῦ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἀκόμη, πᾶσα ἀπαίτησις τοῦ Σπάρταλη ἐπὶ τῆς ἐντολῆς ἐκείνης· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ, μὴ λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς προχθὲς ἀναγνωρισθείσης προμηθείας, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε εἶχε ζητήσει μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἦτο καὶ ὀφειλέτης. Ἀλλὰ παρενέπεσέ τι, τὸ ὁποῖον ἐξώργισε τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν τότε· ἐπρόκειτο περὶ ἄλλης τινὸς ὑποθέσεως, ἐπρόκειτο περὶ ὑποθέσεως μεταξὺ Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑταιρίας Ῥάλλη καὶ Μπαλῆ περὶ πληρωμῆς ἑνὸς κονδυλίου διὰ σύμβασιν, μέλλουσαν νὰ συναφθῇ, καὶ διὰ συναλλαγματικῆς ἡ Κυβέρνησις ἀπέστειλε 5 χιλ. λίρας πρὸς τὸν Σπάρταλην διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην. Δι’ ἰδιαίτερον λόγον δὲν κατωρθώθη ἡ σύμβασις ἐκείνη νὰ γίνῃ· τότε ὁ Ὑπουργὸς παρήγγειλε τὸν Σπάρταλην, νὰ ἐπιστρέψῃ τὰς 5 χιλιάδας λίρας, ὁ Σπάρταλης ὅμως λέγει: «τὰς κρατῶ, διότι ἔχετε ὑποχρεώσεις·» συνεπείᾳ τῆς ἀρνήσεως ταύτης ἐγένετο ἡ κατάσχεσις αὕτη, διότι πρῶτος ἐκεῖνος ἤρξατο χειρῶν ἀδίκων, ἡ ὁποία οὐδόλως ἐθορύβησε τὸν Σπάρταλην, διότι εἶχεν εἰς χεῖράς του πᾶν, ὅ,τι τῷ ὠφείλετο, καὶ εἶχεν ἱκανὸν ποσὸν, ἵνα καλύψῃ τὸ ποσὸν τὸ κατασχεθὲν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Σιωπᾷ λοιπὸν μέχρι τοῦ 1875, ὅτε ἀναγκάζεται νὰ ὑποβάλῃ τοὺς λογαριασμούς του, διότι ἐντὸς 15 ἡμερῶν ὤφειλε νὰ τοὺς ὑποβάλῃ κατὰ τὸ ἔγγραφον τοῦ 1875. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἱστορία τῆς κατασχέσεως ἐκείνης. Ἀλλ’ οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι, ὁ Πρωθυπουργὸς σᾶς λέγει, πρόκειται περὶ ζητήματος καθαρῶς δικαστικοῦ. Πρόκειται νὰ βεβαιώσητε ὑμεῖς, ἂν ἡ κατάσχεσις ἐγένετο ὀρθῶς, ἢ ὄχι· ἡ κατάσχεσις ὅμως ἐκείνη δὲν ὑφίσταται ἀπὸ τοῦ 1874· διατί; Διότι ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ Τράπεζα τὸ ποσὸν, τὸ κατασχεθὲν, τὸ μετεβίβασεν εἰς λογαριασμὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1875 τὸ ποσὸν αὐτὸ τὸ περιέλαβεν εἰς τοὺς λογαριασμούς του ὁ Σπάρταλης, καὶ εἶναι τοῦτο ἀναμφισβήτητον, οὐδ’ ἔχω ἀνάγκην νὰ ἐρευνήσω, διὰ νὰ εὕρω τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ Σπάρταλη, διότι εἰς τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοὺς στηρίζονται καὶ οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ μάλιστα δὲν περιελήφθη μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ κ. Σπάρταλη, ἀλλὰ καὶ τὸ τῶν 7,100 λιρῶν. Ἀλλὰ πρόκειται σήμερον σεῖς νὰ ἀποφανθῆτε περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ μὴ τῆς κατασχέσεως, διότι δὲν ὑφίστανται Δικαστήρια σήμερον ἐν Ἑλλάδι, ἔχοντα ἁρμοδιότητα, διότι, ὡς εἶπον πρότερον, δὲν τολμᾷ νὰ ἐκκαθαρίσῃ ὁ Πρωθυπουργὸς διὰ λογαριασμὸν καὶ ὑπ’ εὐθύνην του τὸν λογαριασμὸν τοῦτον τῶν τόκων. Διατί δὲν ὀφείλονται τόκοι; διότι τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Διατάγματος τοῦ 1852 πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου λέγει ῥητῶς. (Ἀναγινώσκει τὸ ἄρθρον). Ἀναγνωρίζω ἐπὶ μίαν στιγμὴν, ὅτι πρόκειται περὶ χρημάτων, μὴ προσηκόντως εἰσπραχθέντων, ἀλλὰ τὸν ἐρωτῶ· ἰσχύει τέλος πάντων καὶ ἀπέναντι τοῦ Σπάρταλη αὐτὴ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 16; πρόκειται περὶ χρημάτων, κακῶς εἰσπραχθέντων, τόκος δὲν ὀφείλεται δι’ αὐτά. Πότε ὀφείλεται τόκος; ὑπάρχει ἄλλος νόμος, ὁ ΧΛΝʹ, ὁρίζων ῥητῶς ἐν ἄρθρῳ 3 αὐτοῦ, ὅτι τόκος ὑπερημερίας ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου δὲν ὀφείλεται, εἰμὴ συνεπείᾳ ἐγέρσεως ἀγωγῆς. Οὐδέποτε ἐγένετο ἀγωγή, οὔτε αἴτησις θεραπείας. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ 1877 ὑπεβλήθη αἴτησις θεραπείας ἐκ μέρους τοῦ πληρεξουσίου αὐτοῦ κ. Καλλιγᾶ, ὑπεβλήθη μία ἀναφορὰ ἁπλῶς, ἐνῷ ἡ αἴτησις θεραπείας ἔχει ὡρισμένον τύπον, περιλαμβάνει τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ζητεῖται, καὶ ἐπιδίδεται διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος, ἀλλ’ οὐδεμία τῶν διατυπώσεων τούτων ἐτηρήθη· ὡς πρὸς τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν τοῦ 1877 ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀναφέρεται πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ζητεῖ τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν λογαριασμῶν. Λοιπὸν ἀγωγὴ δὲν ὑπῆρξεν, οὔτε αἴτησις θεραπείας, τὸ Διάταγμα τὸ ἐκτελεστικὸν τοῦ 1852 δὲν ἀναγνωρίζει τόκους ὀφειλομένους διὰ κακῶς κατασχεθὲν ποσόν· ποῦ λοιπὸν στηρίζεται ἡ πίστωσις τῶν τόκων; Ἐκκαθάρισις δὲν ὑπάρχει. Τοιαύτη λοιπὸν, Κύριοι, ἡ ὅλη ἀπαίτησις τοῦ Σπάρταλη, ἡ ὁποία περιεβλήθη τὸν τύπον καὶ τὸν μανδύαν τῆς ἱερᾶς ἀπαιτήσεως. Δὲν θέλω νὰ κάμω λόγον περὶ τῆς ἐνστάσεως τῆς παραγραφῆς, δὲν θέλω δὲ νὰ κάμω λόγον περὶ αὐτῆς, διότι θέλω, νὰ ἴδω, ἂν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ ἐπιψηφισθῇ ἡ πίστωσις παρὰ τῆς Βουλῆς, ἂν θέλῃ τολμήσει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑπερπηδήσῃ τὴν ἔνστασιν τῆς παραγραφῆς, καὶ νὰ καταβάλῃ εἴτε πρὸς τὴν Πρεσβείαν, εἴτε πρὸς τὴν ὁμάδα τῶν δανειστῶν, εἴτε πρὸς τὸν Σπάρταλην, ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως· δύναται νὰ τολμήσῃ, ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ μία ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι ἡ τόλμη δύναται νὰ πληρωθῇ πολὺ ἀκριβά· ἡ ἔνστασις τῆς παραγραφῆς μάλιστα ἐπὶ τοιούτου λογαριασμοῦ, ὁποῖος εἶναι ὁ τοῦ ὑπολόγου Σπάρταλη, ἀπεκτήθη ὁριστικῶς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, οὐδεὶς δὲ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὴν ἀπαλλοτριώσῃ. Μόνον ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία διὰ νομοθετήματος δύναται ν’ ἀπαλλοτριώσῃ δίκαια, ἀποκτηθέντα ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου· ἂν δὲ Ὑπουργὸς θελήσῃ νὰ ἀποδώσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρεγράφη δυνάμει τοῦ ἄρθρου 69 τοῦ νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ, πρέπει νὰ σκεφθῇ καλῶς τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ὑπέχει, τὴν ὁποίαν ἀργὰ ἢ γρήγορα δύναται νὰ ὑποστῇ, διότι θὰ ἔλθῃ ὥρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ὅλαι αἱ ὑπερβασίαι, αἱ ὁποῖαι μετὰ τοσούτου θράσους ἐκτελοῦνται καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου, θὰ πληρωθῶσι μετὰ τοῦ τόκου αὐτῶν, τόκου, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ὁ ὀφειλόμενος πρὸς τὸν Σπάρταλην.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ.

§178ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε. (Οἱ Βουλευταὶ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος ἀποχωροῦσι τῆς αἰθούσης).

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι, θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§180ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἀναβαίνει τὸ βῆμα, ὅπως ἀγορεύσῃ, ὁ κ. Βαλσαμάκης).

§181ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγου ἀνεχωρήσατε, διὰ νὰ φέρωσι τὴν ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας, τώρα θέλετε ν’ ἀγορεύσητε. Μᾶς ἐμπαίζετε βεβαίως, ὕστερον ἀπὸ τόσας ἀγορεύσεις, διότι τί εἶναι πλέον δυνατὸν νὰ προστεθῇ; (θόρυβος).

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι, ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Βαλσαμάκης. (Θορυβώδεις λογομαχίαι μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν).

§183ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διατὶ ὁ ἐρεθισμὸς οὗτος; Ἔχετε τὴν ἀξίωσιν νὰ παρατείνητε τὰς συνεδριάσεις; τότε διατὶ σᾶς φαίνεται παράδοξον, ἂν ἡμεῖς ἐπιμένωμεν νὰ συζητήσωμεν, καὶ μάλιστα εἰς ὥραν τοιαύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ κόπωσις εἶναι τοιαύτη, ὥστε οὔτε ἡ διάνοια δύναται νὰ ἦναι καθαρά, οὔτε ὁ λόγος νὰ παρακολουθῇ τὴν διάνοιαν; Ἀλλὰ μᾶς λέγετε: «ἀποχωρεῖτε κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου». Βεβαίως ἦτο ἑνδεκάτη καὶ ἡμίσεια, καθ’ ἣν ἐτελείωσεν ὁ προαγορεύσας, ὅτε ἐφέραμεν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, σεῖς δὲν τὴν ἐδέχθητε, καὶ εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἐξακολουθήσωμεν. Ἀλλὰ γίνεται ἡ παρατήρησις: «καὶ σεῖς, κύριε Βαλσαμάκη, ἐνῷ ἐζητήσατε τὸν λόγον, δὲν ἦσθε παρών». Ἐκεῖ εἶναι τὸ φόρεμά μου (δεικνύει τὸ ἐπανωφόριόν του ἐπὶ τοῦ ἑδωλίου). Εὑρισκόμην εἰς τὸ δωμάτιον, διὰ νὰ λάβω καφὲν, ἐνῷ σεῖς μεταβαίνετε καὶ εἰς τὸ Θέατρον· κατὰ τὸν Κανονισμὸν δὲ, οἱ ἐν τοῖς δωματίοις θεωροῦνται παρόντες· ἄλλως καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν γίνεται ἡ ὀνοματοκλησία, δύναταί τις νὰ ἐξέλθῃ, μέχρις ὅτου σεῖς φέρετε διὰ τῶν ἁμαξῶν τοὺς φίλους σας. Ταῦτα δὲ λέγω, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ κυρίου συναδέλφου ἦτο ἄδικος καὶ ὅλως ἀβάσιμος, μετὰ τὰ ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας γενόμενα. Τὸ ζήτημα, Κύριοι, τὸ ὑπὸ συζήτησιν, θεωρεῖται τοσούτῳ σπουδαῖον παρ’ ἡμῶν, ὥστε οὐ μόνον, συμμορφούμενοι μὲ τὸν Κανονισμόν, ὑποχρεούμεθα νὰ συζητήσωμεν τρίς, ἀλλ’ ἐὰν ἠδυνάμεθα, ἠθέλομεν συζητήσει τετράκις καὶ πεντάκις. Δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς πλειονοψηφίας, διότι, ἂν ἀπεβλέπομεν εἰς αὐτήν, πρὸ καιροῦ ἠθέλομεν καταλίπει τὴν συζήτησιν· ἀποβλέπομεν εἰς τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν νὰ ἐκτελέσωμεν, καὶ πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ καθήμεθα ἐνταῦθα, καὶ διὰ τοῦτο εὑρίσκομαι ἐπὶ τοῦ βήματος. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ εἴπω τὸν λόγον, διατὶ εἰς μόνον τὸ καθῆκόν μας ἀποβλέπομεν, διότι σεῖς διὰ τῆς συμπεριφορᾶς σας τὸν καταδεικνύετε· σεῖς νομίζετε, ὅτι, ἄν τις ἐργάζηται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἂν κοπιάζῃ, ἂν φθείρῃ τὴν ὑγείαν του, τοῦτο πράττει παρὰ τὸ καθῆκόν του, διότι καθ’ ὑμᾶς τὸ καθῆκον συνίσταται εἰς ἓν Ναὶ καὶ ἓν Ὄχι. Ἀπετέλεσα μέρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἔδωσα γνώμην ἐπὶ τοῦ τοιούτου ζητήματος· τὴν γνώμην ταύτην ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀνασκευάζει, καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν ἔχω καθῆκον τὴν γνώμην μου νὰ ὑποστηρίξω ἀπὸ τοῦ βήματος; Τὸ καθῆκον μάλιστα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε, καὶ ἄν τις δυσκόλως ἐκφράζῃ τὰς ἰδέας του ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ ἂν δὲν ἔχῃ τὴν εὐχέρειαν τοῦ λόγου, ὀφείλει δι’ οἱουδήποτε τρόπου νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του. Καὶ ἂν δὲν ἤμην μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἤθελον ἀρκεσθῆ εἰς ὅσα οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες ἐξέθηκαν ἐπὶ τοῦ βήματος, διότι ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὅσοι παρηκολούθησαν τὴν συζήτησιν θὰ ἐπείσθησαν, ὅτι ἀδίκημα κατὰ τῆς Πολιτείας ἐπιδιώκεται, καὶ ὅτι ἔγκλημα τελεῖται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ὑπεβλήθη ἡ πίστωσις εἰς τὴν Ἐπιτροπήν· ποῖον ἦτο τὸ καθῆκόν της; Πρῶτον, νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἡ ἀπαίτησις, διὰ τὴν ὁποίαν ζητεῖται ἡ πίστωσις, ὑφίσταται, καὶ εἰς τί αὕτη συνίσταται. Εἶχε λοιπὸν καθῆκον ἡ Ἐπιτροπή νὰ ἐρευνήσῃ τὰ ἔγγραφα καὶ τοὺς λογαριασμούς, καὶ νὰ ἴδῃ, ἂν ὁ Σπάρταλης ἔχῃ λαμβάνειν παρὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ ἂν δὲν ἀπεσβέσθη ἡ ἀξίωσις. Ἐγὼ ἀγνοῶ τίς ἐστὶν ὁ κ. Σπάρταλης, ἀγνοῶ ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ πῶς ἐπολιτεύθη, δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὰς σχέσεις του τὰς ἐμπορικάς· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔχω καθῆκον νὰ ἐξετάσω, εἶναι ἡ σχέσις αὐτοῦ πρὸς τὸ Δημόσιον τῆς Ἑλλάδος, ἡ συμπεριφορά, τὴν ὁποίαν ἐτήρησε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ Ἔθνος, τοῦ ὁποίου λέγει, ὅτι ἀποτελεῖ μέρος, καὶ ἐξετάζων ταῦτα, βλέπω, ὅτι δὲν ἔχω ἀπέναντί μου ἢ ἄνθρωπον κερδοσκόπον. Καὶ δὲν ἀπαιτεῖται μεγάλη ἔρευνα, ἵνα ἀποδειχθῇ τοῦτο· ἀρκεῖ νὰ σκεφθῇ τις, ὅτι ὁ Σπάρταλης, ἐπανειλημμένως προσκληθεὶς εἰς λογοδοσίαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐνταλθεὶς ν’ ἀποστείλῃ τὰ ἀσφάλιστρα τῆς «Μπουμπουλίνας», συνιστάμενα εἰς 6,000 λίρας, οὐ μόνον ἀπεποιεῖτο, ἀλλ’ ἐζήτει νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸ ταμεῖόν του καὶ ἕτερα χρήματα τοῦ Δημοσίου. Ἀρκεῖ νὰ ἐνθυμηθῆτε τὸ ἔγγραφον τῆς 30 Μαΐου 1874, τὸ ἀναγνωσθὲν ἐντεῦθεν, δι’ οὗ ὁ Ὑπουργὸς τοῦ Κράτους, γράφων πρὸς τὸν ὑπάλληλόν του, τὸν Πρόξενον, τῷ ὑπομιμνήσκει τὴν θέσιν του, οὐχὶ ὡς ὑπαλλήλου, ἀλλ’ ὡς ἐντίμου πολίτου, τὸν ἀπειλεῖ, ὅτι, καθ’ ἣν περίπτωσιν δὲν ὑποβάλῃ τοὺς λογαριασμούς του, τὸ καθῆκον τῷ ἐπιβάλλει νὰ ἐνεργήσῃ κατ’ αὐτοῦ καὶ ζητήσῃ λόγον καταναγκαστικῶς. Ἀρκεῖ νὰ σκεφθῆτε, ὅτι ἔτη παρέρχονται καὶ λογαριασμοὶ δὲν ὑποβάλλονται, τοὺς ὑποβάλλει δὲ τότε μόνον, ὅτε κατεσχέθησαν τὰ χρήματά του, τὰ ἐν τῇ Τραπέζῃ· ἀρκεῖ νὰ ἐνθυμηθῆτε, ὅτι ἡ ἀπαίτησίς του ἀρχικῶς ἦτο 19,000 λιρῶν, καὶ ὅμως μετὰ τὰ πεπραγμένα περιωρίσθη διὰ τῆς πρώτης ἀποφάσεως τοῦ Συνεδρίου εἰς 3,160 λίρας. Τί σᾶς παριστᾷ ἡ διαγωγὴ αὕτη; Ἔχετε πολίτην, ὁ ὁποῖος εἰργάσθη ἐκ πατριωτισμοῦ, ἀφιλοκερδῶς καὶ χάριν τῶν δημοσίων συμφερόντων, ἢ ἔμπορον κερδοσκόπον, ὅστις προσεπάθησε διὰ τῆς ἀνατεθείσης εἰς αὐτὸν ἐντολῆς νὰ ὠφεληθῇ, καὶ δὲν ἠρκέσθη εἰς τὴν ἐκ τῆς διαχειρίσεως ὠφέλειαν, ἀλλὰ προσεπάθησε νὰ λάβῃ ἀπὸ τὸ Δημόσιον καὶ 19,000 λίρας; Ἀπέναντι τοιούτων γεγονότων δὲν εἶχε καθῆκον ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ὑπάρχῃ ἀπαίτησις; Ἀλλὰ πῶς νὰ τὸ ἐξετάσῃ; Φρονεῖτε, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ, οὓς ὑπέβαλεν ὁ Σπάρταλης, εἶναι ἐξ ἐκείνων, οὓς δύναται ἕκαστος νὰ ἐξελέγξῃ; Ὄχι, Κύριοι, εἶναι λογαριασμοὶ, καταστρωθέντες ἀπὸ ἐμπορικοὺς ὑπαλλήλους, οὓς δὲν ἠδυνήθησαν ἐπανειλημμέναι Ἐπιτροπαὶ ἐξελεγκτικαὶ νὰ ἐκκαθαρίσωσι, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν τοὺς λογιστὰς τοῦ Δημοσίου παριστῶντας τὸν Σπάρταλην ὀφειλέτην 12,000 λιρῶν, ἔχομεν τὸν κ. Βουγιούκαν, μὴ ἀνευρίσκοντα ἀπαίτησιν τοῦ Σπάρταλη κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ ὀφείλοντα τοῦτον νὰ δικαιολογήσῃ περὶ τὰς 40,000 λίρας. Ταῦτα πάντα μαρτυροῦσιν, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ τοῦ κ. Σπάρταλη δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἐξελεγχθῶσιν. Ἀπέναντι δὲ τοῦ κυκεῶνος τοιαύτης λογοδοσίας, ἔπρεπεν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐρευνήσῃ τὴν πραγματικὴν ἀπαίτησιν καὶ νὰ τὴν ἀναθέσῃ εἰς εἰδικὸν λογιστὴν, ἀλλ’ ἐθεώρησε τὸ ἔργον ὡς ἄσκοπον, μετὰ τὰς γενομένας ἐργασίας, καὶ ἀπεφάσισε τὸ μέρος τὸ λογιστικὸν νὰ τὸ παρατρέξῃ καὶ νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τῶν λοιπῶν ζητημάτων τῆς ὑποθέσεως ταύτης· καὶ πρῶτον ἦτο, ἂν ἡ ἀπαίτησις ὑφισταμένη ἐδικαιοῦτο ν’ ἀπαιτηθῇ ὑπὸ τοῦ Σπάρταλη. Ὅτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠρωτήθη παρ’ ἐμοῦ εἰς συνεδρίασίν τινα, νὰ ὀνομάσῃ τοὺς δικαιούχους τῆς τοιαύτης ἀπαιτήσεως, ἀπήντησε: «καὶ πρὸς τί θέλετε νὰ μάθητε αὐτούς;» Παρετηρήθη πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ἀνεφάνη διάθεσίς τις νὰ κρίνῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, οὐχὶ στηριζομένη εἰς τὸ αὐστηρὸν δίκαιον, ἀλλ’ ἐπηρεαζομένη ἀπὸ τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα παρίστανται ὡς δικαιοῦχοι, καὶ ἀπὸ τὴν ἀναφαινομένην ἐνέργειαν ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν: «ἀδιάφορον τίς εἶναι ὁ δικαιοῦχος· τὸ τοιοῦτον θὰ ἐξετασθῇ κατὰ τὴν πληρωμήν· σεῖς, ὡς Βουλευταὶ, ἔχετε καθῆκον νὰ ἐξετάσητε τὴν ὑπόθεσιν κατὰ τὸ αὐστηρὸν δίκαιον, καὶ μόνον, ἐὰν ἀνεύρητε, ὅτι τὸ Δημόσιον ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ, τότε νὰ ἀποφανθῆτε ὑπὲρ τῆς πιστώσεως· δὲν ἔχετε ν’ ἀποβλέψητε εἰς τὰς σχέσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἑτέραν Δύναμιν, τὸ καθῆκόν σας εἶναι νὰ κρίνητε ὡς δικασταί». Καὶ, Κύριοι, οὕτω κρίνοντες, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ φέρωμεν γνώμην διάφορον τῆς ἐκφρασθείσης καὶ ἀντίθετον τῆς γνώμης τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀφοῦ πρὸς τοῦτο δὲν ἀπαιτεῖται ἰδιαιτέρα ἱκανότης καὶ πολυμάθεια. Θέλετε τὸν Σπάρταλην μὴ εὐθυνόμενον νὰ δώσῃ λογοδοσίαν κατὰ τὸ 1870; τὸν θέλετε μὴ εὐθυνόμενον κατὰ τὸ 1874; Ἤδη βεβαίως ὑπάρχει σημεῖον ἀναμφισβήτητον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ μετρηθῇ ὁ χρόνος τῆς παραγραφῆς. Καὶ ποῖον εἶναι τοῦτο; Ὁ κ. Σπάρταλης ἀξιοῖ, ὅτι ἔχει λαμβάνειν ἀπὸ τοῦ Δημοσίου, τὸ Δημόσιον ἀξιοῖ, ὅτι ἔχει λαμβάνειν ἀπὸ τὸν Σπάρταλην, καὶ μετὰ τὴν ἀπειλὴν διὰ τὴν μὴ διδομένην λογοδοσίαν, προβαίνει εἰς κατάσχεσιν τῶν χρημάτων του τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1874. Ὁ Σπάρταλης ὑποβάλλει τοὺς λογαριασμούς του τὸ 1875, καὶ ἰσχυρίζεται ἐπὶ τούτων, ὅτι κακῶς κατέσχε τὴν περιουσίαν του τὸ Δημόσιον, ἐνῷ αὐτὸς ἔχει λαμβάνειν· ἀλλὰ τὸ Δημόσιον ἐπιμένει καὶ θεωρεῖ τὸν Σπάρταλην ὡς ὀφειλέτην, καὶ ἀρνεῖται πρὸς αὐτὸν πᾶσαν πληρωμήν. Τί ἔπραξεν ὁ Σπάρταλης εἰς τὴν ἄρνησιν ταύτην; Ὁ Σπάρταλης εἰς τὴν ἄρνησιν ταύτην ἔπραξεν ὅ,τι πράττει πᾶς τις, ὅστις ἔχει ἀξιώσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἢ καθ’ οἱουδήποτε τρίτου, ἀρνουμένου νὰ ἀναγνωρίσῃ αὐτάς. Ὁ Σπάρταλης ἐστράφη πρὸς τὸν συγγενῆ του καὶ γνωστὸν νομομαθῆ, καὶ ἐζήτησε τὰς συμβουλὰς του, οὗτος δὲ τῷ ὑπέδειξεν, ὅτι οὐδεμία ἄλλη ὁδὸς ἀπομένει εἰς αὐτὸν, εἰμὴ ἡ δικαστικὴ, διότι τὸ Δημόσιον ἠρνήθη καὶ ἀρνεῖται καὶ θέλει ἐξακολουθεῖ ἀρνούμενον τὴν ἀπαίτησιν τοῦ Σπάρταλη, διότι τὸ Δημόσιον, στηριζόμενον εἰς τοὺς ἰδίους λογαριασμοὺς, ἀνευρίσκει τὸν Σπάρταλην οὐχὶ δανειστὴν, ἀλλ’ ὀφειλέτην. Καὶ τοιουτοτρόπως ὁ Σπάρταλης τὴν 5ην Ἰουλίου 1877 ἀπευθύνει αἴτησιν θεραπείας πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, οἵαν ἀπευθύνει πᾶς, ὅστις ἀποφασίζει νὰ προστρέξῃ εἰς τὰ Δικαστήρια. Ἀλλ’ ἐνῷ ταῦτα πράττει ὁ Σπάρταλης, ἐνῷ ἴσως φρονεῖ, ὅτι διὰ τοῦ τοιούτου μέσου, διὰ τῆς ἀπειλῆς τρόπον τινὰ, δύναται τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον νὰ καμφθῇ καὶ δεχθῇ, ὅπως συμβιβαστικῶς τελειώσῃ τὴν ὑπόθεσιν, βλέπων, ὅτι ἀποτυγχάνει, ὅτι τὸ Δημόσιον ἐξακολουθεῖ νὰ δεικνύῃ τὴν αὐτὴν ἐπιμονὴν πρὸς τὰς αἰτήσεις του, καὶ νὰ ἀρνῆται πᾶν εἰς αὐτὸν δικαίωμα, παραιτεῖ τὴν ὑπόθεσιν, ἐγκαταλείπει τὰς ἀπαιτήσεις του, καὶ οὐδεὶς πλέον λόγος γίνεται μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1882, μὴ τολμῶντος αὐτοῦ νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν δικαιοσύνην τῆς Πατρίδος του. Ἀπὸ τῆς 5 δὲ Ἰουλίου 1877 μέχρι τῆς 5 Νοεμβρίου 1882, ὅτε κατὰ πρῶτον ἀναφαίνεται πάλιν ἐνέργειά τις ἐπὶ τῆς τοιαύτης ἀπαιτήσεως τοῦ Σπάρταλη, παρῆλθον ὁλόκληρα πέντε ἔτη καὶ τέσσαρες μῆνες. Ὥστε, Κύριοι, καὶ ἂν ὑποθέσωμεν, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι αἱ μεσολαβήσασαι κατόπιν πράξεις, ἢ, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ Πρόεδρος καὶ εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι τὰ ἀνταλλασσόμενα μεταξὺ τῶν Ὑπουργείων ἔγγραφα καὶ αἱ διορισθεῖσαι Ἐπιτροπαὶ διὰ τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς λογοδοσίας ἐπήνεγκον τὴν διακοπὴν τῆς παραγραφῆς καὶ ἑπομένως ἠμπόδισαν τὴν συμπλήρωσιν αὐτῆς, καὶ ἐν τοιαύτῃ ὑποθέσει, πάλιν ὑπάρχει τὸ διάστημα τῶν πέντε ἐτῶν καὶ τεσσάρων μηνῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον οὐδεμία τοιαύτη πρᾶξις ἔλαβε χώραν καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον συνεπληρώθη πλήρης ἡ παραγραφή. Ἰδού, Κύριοι, διατὶ εἶπον, ὅτι, προκειμένου περὶ τῆς λύσεως τοῦ τοιούτου ζητήματος, δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰς ἑρμηνείας, αἵτινες στηρίζονται εἰς τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τῶν ἐπικαλεσθέντων νόμων, καὶ αἵτινες ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰ διατάξεις τοῦ 10ου ἄρθρου, ὅπως ἀποδείξωμεν, ὅτι αἱ πράξεις, αἱ λαβοῦσαι χώραν, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅτι αἱ ἐξελέγξεις τῶν Ἐπιτροπῶν δὲν φέρουσι πρόσκομμα εἰς τὴν συμπλήρωσιν τῆς παραγραφῆς, διότι δὲν πρόκειται περὶ διακοπῆς παραγραφῆς, ἀλλὰ περὶ παραγραφῆς συντελεσθείσης, καθ’ ὃ χρονικὸν διάστημα οὐδὲν τούτων ἐξετελέσθη, καὶ ἑπομένως τὸ μόνον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ἀναφυῇ, εἶναι, ἐὰν, ἀφοῦ ἅπαξ συνετελέσθη καὶ συνεπληρώθη ἡ παραγραφὴ, ἠδύνατο διὰ τῶν μεταγενεστέρων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐνεργειῶν νὰ ματαιωθῇ αὕτη, καὶ νὰ ἀναζήσῃ ἡ ἀπαίτησις καὶ ἡ ἀξίωσις τοῦ κ. Σπάρταλη. Ἀλλὰ, Κύριοι, μετὰ τὰ 5 ἔτη καὶ τέσσαρας μῆνας ἡ μόνη ἐνέργεια, ἥτις ἀναφαίνεται, εἶναι ἡ γενομένη ὑπὸ τοῦ συγγενοῦς καὶ δικηγόρου τοῦ κ. Σπάρταλη, κατέχοντος τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνέργεια ὅμως, ἥτις ἐδέησεν ἀμέσως νὰ ἐγκαταλειφθῇ εἰς τὴν πρώτην γενομένην τότε παρατήρησιν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ κατὰ τῆς πιστώσεως. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτε κατὰ πρῶτον ἐγένετο ὁμιλία πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἀντέταξεν ἀμέσως εἰς αὐτήν, ὅτι ὑπάρχει πρόσκομμα ἀνυπέρβλητον, πρόσκομμα, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει ἡμῖν νὰ καταβάλωμέν τι ἐπὶ τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης. Δὲν ἔχομεν, Κύριοι, ἔγγραφον περὶ τούτου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν Πρέσβυν, ἀλλ’ ἔχομεν τὴν ἀπάντησιν τοῦ Πρέσβεως πρὸς τὸ ἔγγραφον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐκ τῆς ὁποίας καθαρῶς προκύπτει, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀντέταξε κατὰ τῆς ἀπαιτήσεως τὴν παραγραφὴν, καὶ τοιουτοτρόπως εἰς τὴν τοῦ Πρέσβεως ἀπάντησιν κατὰ τὸ 1886, ὅτε κατὰ πρῶτον ἀναφαίνεται ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία, ὑποδεικνύει οὗτος πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι τὰ τοιαῦτα νομικὰ προσκόμματα, ἤτοι τὰ τῆς παραγραφῆς, δὲν πρέπει νὰ κανονίσωσι τὰ τῆς ἀπαιτήσεως, ὅτι τὰ τοιαῦτα ἐμπόδια ὀφείλουσι νὰ παραγκωνισθῶσι, καὶ ἂν ὑφίστανται ὡς πρὸς τὴν ἀπαίτησιν τοῦ κ. Σπάρταλη, διότι ταῦτα προῆλθον ἐκ πατριωτισμοῦ τοῦ κ. Σπάρταλη, ὁ ὁποῖος δὲν ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἀναγκάσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀποτίσῃ πρὸς αὐτὸν ὅ,τι οὗτος ἐνόμισεν, ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ παρ’ αὐτῆς. Ἀλλὰ ταῦτα λέγων ὁ Πρέσβυς, ἴσως ἐδικαιοῦτο νὰ τὰ εἴπῃ, διότι δὲν ἐγνώριζε τί ὁ Σπάρταλης ἐνήργησεν ὡς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, καὶ ἠγνόει, ὅτι ὁ Σπάρταλης προέβη δικαστικῶς, ἀλλ’ ἐγκατέλειψε τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν, διότι προεῖδεν, ὅτι διὰ ταύτης δὲν εἶχέ τι νὰ ἐλπίσῃ, καὶ ὅτι κατέφυγεν εἰς πλάγια μέσα. Καὶ δὲν εἶναι μόνον ἡ περίστασις αὕτη, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποδεικνύει πρὸς τὸν Πρέσβυν, ὅτι εἶναι ἀδύνατος ἡ παραδοχὴ τῆς αἰτήσεώς του, διότι ὑπάρχουσι νομικὰ κωλύματα· ἔχομεν τὸ δεύτερον ἔγγραφον τῆς 20 Δεκεμβρίου 1887, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ ἐγγράφῳ ἡ Πρεσβεία ὑπενθυμίζει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὰς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκε πρὸς τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας, ὑποσχεθεὶς αὐτῷ νὰ ἄρῃ τὸ κώλυμα τῆς παραγραφῆς, ὑπόσχεσιν, διὰ τῆς ὁποίας, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἔλεγε πρὸς τὸν Πρέσβυν, ὅτι ἀδυνατεῖ, ὡς ἐκ τῆς παραγραφῆς, νὰ πληρώσῃ τι πρὸς τὸν Σπάρταλην, διότι ὁ Σπάρταλης οὐδὲν δικαιοῦται ν’ ἀπαιτήσῃ ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, κατὰ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, ἀφ’ ἑτέρου ἡσύχαζεν αὐτὸν, ὑποσχόμενος νὰ οἰκονομήσῃ τὴν ὑπόθεσιν διὰ τῶν ἀρχῶν τοῦ Κράτους καὶ διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα θὰ μεταχειρισθῇ, ὅπως ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ζωὴν ἀπαίτησιν, ἡ ὁποία εἶναι παραγεγραμμένη. Πῶς λοιπὸν ἀπαιτεῖτε, Κύριοι, ἀπὸ τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς νὰ μὴ ἐπιμένωσιν εἰς τὸ ζήτημα τῆς παραγραφῆς; Ἐδικαιούμεθα νὰ ἐγκαταλείψωμεν, Κύριοι, τὴν παραγραφὴν, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ διαθέσεως τῆς ἡμετέρας περιουσίας, ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἀλλοτρίου περιουσίας, ἡ τοιαύτη πρᾶξις ἀντιβαίνει καὶ εἰς τὰ καθήκοντα ἡμῶν καὶ εἰς τὰ καθήκοντα παντὸς διαχειριζομένου ἀλλοτρίαν περιουσίαν, καὶ εἰς τὴν ἠθικὴν αὐτήν. Ἀλλ’ ἡ ἀναγεννηθεῖσα ἐπὶ τέλους ἀπαίτησις τοῦ Σπάρταλη συνίσταται, Κύριοι, εἰς τὴν κυρίαν ἀπαίτησιν; Οὐχί. Ἡ κυρία ἀπαίτησις ὡρίσθη ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου εἰς λίρας 3,160, ὡρίσθη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς προσκληθείσης ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ. Διὰ τῆς ζητουμένης δὲ πιστώσεως δὲν πρόκειται νὰ ἐξοφληθῇ ἡ κυρία ἀπαίτησις, πρόκειται συνάμα νὰ ἐξοφληθῶσι καὶ ἀπαιτήσεις κατόπιν ἀναγνωρισθεῖσαι ὡς τοιαῦται....

§184ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον; Παρῆλθεν ἡ δωδεκάτη ὥρα, τὸ μεσονύκτιον.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐνόσῳ εἶναι ἀπαρτία, θὰ συνεδριάζωμεν.

§186ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσι δύο συνεδριάσεις κατὰ τὴν αὐτὴν ἡμέραν;

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι συνέχεια.

§188ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐκτὸς λοιπὸν, Κύριοι, τῆς κυρίας ἀπαιτήσεως, ἠκούσατε, ὅτι ἔχομεν καὶ τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας, περὶ τοῦ ὁποίου πολλὰ ἠκούσατε, καὶ δὲν σκοπῶ νὰ ἐπαναλάβω τὰ ῥηθέντα. Ἀλλὰ, Κύριοι, πρὶν ἢ ὁ Σπάρταλης πτωχεύσῃ, ἦτο βεβαίως κύριος τῆς περιουσίας του, καὶ ὡς κύριος ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ αὐτὴν κατ’ ἰδίαν θέλησιν. Ἂς ὑποθέσωμεν ὅθεν, ὅτι ὁ Σπάρταλης εἶχε δικαίωμα προμηθείας· ἠκούσατε ἀμφοτέρας τὰς ἐπιστολὰς τοῦ κ. Σπάρταλη, διὰ τῆς πρώτης τῶν ὁποίων λέγει, ὅτι οὐδέποτε ἔλαβε προμήθειαν, οὐδ’ ἀξιοῖ νὰ λάβῃ τοιαύτην. Ἠκούσατε τὸ ἔγγραφον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλάβετε γνῶσιν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἐπλήρωσε προμήθειαν διὰ τὰς παραγγελίας της, καὶ ὅτι ἡ προμήθεια, ἡ πληρωθεῖσα, συνίσταται τὸ πολὺ εἰς εὐτελῆ ποσὰ, διδόμενα εἰς τοὺς μεσίτας, οἵτινες εἰργάζοντο ἐπὶ τῶν παραγγελιῶν. Μόλον τοῦτο ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ὡς πρὸς τὸν Σπάρταλην γίνεται ἐξαίρεσις, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπῄτησαν οἱ ἰδιῶται, ἢ οἱ ἄλλοι ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ἐνήργησαν ἐν ὀνόματι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δικαιοῦται ν’ ἀπαιτήσῃ ὁ φιλογενὴς οὗτος, ὁ καὶ Πρόξενος, ὁ ἀντιπροσωπεύων τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς τὴν Ἀγγλίαν. Ἀλλ’ ἐὰν ἐδικαιοῦτο νὰ ἀπαιτήσῃ προμήθειαν, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ περιουσίαν ἰδίαν, ἠδύνατο βεβαίως καὶ νὰ τὴν διαθέσῃ κατὰ βούλησιν. Ἀφοῦ δὲ ἅπαξ τὴν διέθεσεν, εἴτε ἀπέθανεν, εἴτε ἐπτώχευσεν, ἐννοεῖται, ὅτι τὴν περιουσίαν του μετεβίβασεν ἠλαττωμένην κατὰ τόσον, ὅση εἶναι ἡ δωρεὰ, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐκτελέσει. Ἐν τίνι δικαιώματι λοιπὸν παρίστανται οἱ δικαιοῦχοι τοῦ Σπάρταλη καὶ ζητοῦσιν ὡς περιεχόμενον ἐν τῇ περιουσίᾳ τοῦ Σπάρταλη ποσὸν, τὸ ὁποῖον χαρακτηρίζουσιν ὡς ποσὸν ὀφειλόμενον πρὸς αὐτὸν λόγῳ προμηθείας, ἀφοῦ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν μετεβιβάσθη; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, πρὸς τίνα ἐδωρήθη παρακαλῶ ἡ τοιαύτη προμήθεια; ἐδωρήθη πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον; Ὄχι. Ἐδωρήθη εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὡς ἐκτελεστὴν τῆς δωρεᾶς ταύτης παρεκάλεσε τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα. Ἐπὶ τίνι τίτλῳ λοιπὸν, κύριοι Ὑπουργοὶ, ἔρχεσθε καὶ ζητεῖτε πίστωσιν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ πληρώσητε εἰς τοὺς δανειστὰς τοῦ Σπάρταλη ποσὸν, ὅπερ, ἐὰν ὑπεχρεοῦτο τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ, ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ εἰς τοὺς δωρεοδόχους, οἱ ὁποῖοι μόνοι δικαιοῦνται νὰ λάβωσιν αὐτό; Καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν λοιπὸν εἶναι πλημμελὴς ἡ αἴτησις τῆς πιστώσεως· διότι, καὶ ἂν πληρώσητε τὸ ποσὸν τοῦτο, δὲν ἀπαλλάττεσθε τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχετε πρὸς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα, ὅταν ταῦτα ἀσκήσωσι τὰ δικαιώματά των. Ἀλλὰ, Κύριοι, ποῖος σήμερον εἶναι ὁ ἐμφανιζόμενος, οὐ μόνον σήμερον ἀλλ’ ὁ ἐμφανισθεὶς μετὰ τὴν ἐνεργηθεῖσαν ἀπαίτησιν τοῦ Σπάρταλη κατὰ τὸ 1875; Κατὰ τὸ 1886, ἤτοι μετὰ ἕνδεκα ὁλόκληρα ἔτη, ὁ ἐμφανιζόμενος μετὰ τόσον διάστημα σιωπῆς, διὰ νὰ ἐξηγήσῃ ἢ νὰ διεκδικήσῃ τὴν ἀπαίτησιν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, εἶναι ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας. Ἀλλὰ δὲν εἶχε καθῆκον ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δὲν εἶχε καθῆκον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς πρώτην ἐρώτησιν ν’ ἀπευθύνῃ πρὸς τὸν κ. Πρέσβυν, ἐν ὀνόματι τίνος τίτλου παρίσταται; ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν δικαιωμάτων τοῦ Σπάρταλη; ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν πιστωτῶν τοῦ Σπάρταλη; Ἀλλὰ, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, δὲν εἴχετε καθῆκον, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ ἐρωτήσητε καὶ μάθητε, ἐὰν ἐπτώχευσεν ὁ Σπάρταλης, καὶ ἐὰν ἐπτώχευσεν, ἐὰν συνεβιβάσθη; καὶ ἐὰν συνεβιβάσθη, τί ἔπραξε διὰ τοῦ συμβιβασμοῦ; καὶ ἑπομένως ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν παρανόμως καὶ ἄνευ τίτλου παρίστατο ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας, νὰ ὑποδείξητε εἰς αὐτὸν τὸ καθῆκόν του, καὶ νὰ τῷ δείξητε τὴν θύραν, ἀπὸ τὴν ὁποίαν εἰσῆλθεν; Ἄν τοῦτο ἠθέλετε πράξει εὐθὺς ἐξυπαρχῆς, θὰ ἀπηλλάττεσθε ἐκ τῆς στενοχωρίας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθητε, καὶ ἐκ τῆς πιέσεως, τὴν ὁποίαν ὑπέστητε, καὶ ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ὑπεχρεώθητε νὰ πιέσητε συνειδήσεις ἄλλων, καὶ νὰ καταπατήσητε δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώρισε τὸ Σύνταγμα, διότι θὰ ἐμανθάνετε, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἐπτώχευσε κατὰ τὸ 1884, ὅτι τὴν δήλωσίν του περὶ πτωχεύσεως ὑπέβαλεν εἰς τὸ Δικαστήριον τῶν πτωχεύσεων, ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Δικαστηρίου ἀνέθεσεν εἰς τοὺς ἀδελφοὺς Κοῦπερ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν βιβλίων τοῦ Σπάρταλη, καὶ ὅτι μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν ὑπέβαλεν ὁ Σπάρταλης πρότασιν συμβιβασμοῦ μὲ τὸ 20%, ἥτις ἐγένετο ἀποδεκτὴ ἀπὸ τοὺς δανειστάς του. Ταῦτα ἐπληροφορήθη Βουλευτὴς διὰ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης (ἀναγινώσκει): «Μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν βιβλίων ὁ Πρόεδρος δι’ ἐγκυκλίου προσεκάλεσεν ὅλους τοὺς πιστωτὰς εἰς ἐπίσημον συνέλευσιν καὶ ἐξέθεσε τὴν θέσιν τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ, καὶ ἠρώτησε τοὺς πιστωτὰς, ἐὰν προτιμοῦν νὰ διεκπεραιωθῇ ἡ ἡ πτώχευσις διὰ τοῦ Δικαστηρίου, ἢ προτιμοῦν νὰ δεχθοῦν συμβιβασμὸν 20% τοῖς μετρητοῖς. Ἡ συνέλευσις παμψηφεὶ ἐδέχθη τὸν συμβιβασμὸν κατὰ προτίμησιν.» Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ἐν Ἀγγλίᾳ διεξάγονται αἱ ὑποθέσεις ἐπὶ τὸ ταχύτερον, εἶναι πρακτικοὶ ἄνθρωποι, διότι γνωρίζουν, ὅτι, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἀναθέσωσι τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὰ Δικαστήρια, θὰ χρονοτριβήσωσιν, ὅτι τὰ δικαστικὰ ἔξοδα θὰ ἀποῤῥοφήσωσι τὴν περιουσίαν τοῦ πτωχεύσαντος, καὶ κατὰ συνέπειαν προτιμῶσι νὰ ἀσφαλίσωσι ποσόν τι καὶ νὰ τελειώσουν. Οὕτως ἔπραξαν οἱ δανεισταὶ τοῦ Σπάρταλη, καὶ οὕτω κατὰ τὸ 1885 ἐπανῆλθεν ὁ Σπάρταλης εἰς τὴν θέσιν του, χωρὶς νὰ κηρυχθῇ ἡ πτώχευσις, ἀλλὰ δι’ ἑνὸς ἁπλοῦ συμβιβασμοῦ, τὸν ὁποῖον ἀπεδέχθησαν ὁμοφώνως ὅλοι οἱ δανεισταὶ, ἡ ὑπόθεσις ἐπερατώθη...

§189ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὥστε ἤδη ἀπεκατεστάθη ὁ Σπάρταλης;

§190ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἔκτοτε ἀπεκαταστάθη, καὶ ἑπομένως ἔμεινε δικαιοῦχος τῆς τοιαύτης πιστώσεως. Ἄν ταῦτα ἐφρόντιζεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐρευνήσῃ, ἄν ταῦτα ἔκτοτε ἐμάνθανεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θὰ ἐδικαιοῦτο νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας: «πῶς ἀναμιγνύεσαι εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην; Ὁ δικαιοῦχος ὑπόκειται εἰς τὴν νομοθεσίαν τοῦ Κράτους· ἂν ἔχῃ ἀξιώσεις, δύναται νὰ τὰς διεκδικήσῃ διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ, ἂν δὲν θέλῃ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν δικαιοδοσίαν τῆς προϊσταμένης αὐτοῦ ἀρχῆς». Καὶ ὡς ἐκ τούτου, Κύριοι, ἐνῷ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον εἶχεν ἀναγνωρίσει, μετὰ τὰς γενομένας πάντοτε ἐνεργείας καὶ προσπαθείας τοῦ Πρέσβεως, ποσὸν σχετικῶς ἐλάχιστον ὡς πρὸς τὸ ζητούμενον πρὸς ἐξόφλησιν τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ Σπάρταλη, ὑπεχρεώθη κατόπιν νὰ δεχθῇ καὶ καταλογίσῃ εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου προμήθειαν, καὶ ἐκτὸς τῆς προμηθείας καὶ τόκον. Πῶς δὲ κατωρθώθησαν πάντα ταῦτα; ποία ἀρχὴ ἀνεγνώρισε τὴν προμήθειαν; ποία ἀρχὴ ἀνεγνώρισε τὸν τόκον; τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον; Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀμφότερα ἀπέκρουσεν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ἰδιαιτέρα, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἀναθέσει τὴν ἐξέτασιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης; Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἐκήρυξε παραγεγραμμένην τὴν ἀπαίτησιν, οὐχ ἧττον ὅμως ἀπεφάνθη, ὅτι, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἀποφασισθῇ νὰ δοθῇ τι πρὸς τὸν Σπάρταλην, ἀποκρούει τὰ τῆς προμηθείας καὶ τὰ περὶ τόκου, καίτοι ἀναφέρει, ὅτι δύναται νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν ὁ Σπάρταλης κατὰ τοῦ Δημοσίου, στηριζομένην εἰς τὸν λόγον, ὅτι παρανόμως ἡ Κυβέρνησις κατέσχε τὰ ἐν τῇ Τραπέζῃ κατατεθειμένα καὶ ἀνήκοντα εἰς τὸν Σπάρταλην. Πῶς λοιπὸν ἀνεγνωρίσθη ὁ τόκος; Ὁ τόκος ἀνεγνωρίσθη παρ’ αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δυστυχῶς δὲν περιωρίσθη εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνωτέρω σκέψεων ἠδύνατο νὰ ἀποφασισθῇ· διότι ποῖος εἶναι ὁ λόγος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηριζόμενοι φρονοῦσιν, ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ πληρώσῃ λόγῳ ἀποζημιώσεως τόκον 5%; Ἡ κατάσχεσις τῶν ἐν τῇ Τραπέζῃ κατασχεθέντων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως χρημάτων. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῶν κατασχεθέντων χρημάτων συνίσταται εἰς 6,268 λίρας. Ὅτε δὲ ἡ Κυβέρνησις διέταξε τὸν Σπάρταλην νὰ ἐξαποστείλῃ εἰς τὴν Βιέννην τὰ ἀσφάλιστρα τῆς «Μπουμπουλίνας», ὁ Σπάρταλης ἀπαντᾷ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι κρατεῖ ἀλληλόχρεων λογαριασμὸν, ὅτι ἔχει χωριστὴν μερίδα τῆς Κυβερνήσεως, καὶ σημειοῖ τί εἰσέρχεται εἰς τὸ ταμεῖον του διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡσαύτως τί δίδεται εἰς βάρος αὐτῆς, καὶ ὅτι τὸ αὐτὸ πράττουσα καὶ ἡ Κυβέρνησις, εἰς τὸ τέλος τῆς ληψοδοσίας θὰ ἴδωμεν τίς εἶναι ὁ ὀφειλέτης καὶ τίς ὁ δανειστής. Ἄρα ἐκρατεῖτο ἀλληλόχρεως λογαριασμὸς ἐκ μέρους τοῦ Σπάρταλη καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις, στηριζομένη εἰς τὸν κρατούμενον παρ’ αὐτῆς ἀλληλόχρεων λογαριασμὸν, εὑρίσκει τὸν Σπάρταλην ὀφειλέτην, καὶ προσκαλεῖ αὐτὸν νὰ καταβάλῃ τὴν ὀφειλήν του, ὁ Σπάρταλης ἀρνεῖται, ἀπειλεῖ αὐτὸν, ὁ Σπάρταλης ἐπιμένει, ἡ δὲ Κυβέρνησις προβαίνει εἰς κατάσχεσιν τῶν ἐν Ἐθνικῇ Τραπέζῃ χρημάτων αὐτοῦ, πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου. Πόσα ἦσαν τὰ χρήματα ταῦτα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτε ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν κατάσχεσιν; εἶχεν ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ ἀλληλοχρέῳ αὐτῆς λογαριασμῷ προμήθειαν ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη; Οὔτε εἶχεν, οὔτε ἠδύνατο νὰ ἔχῃ· δὲν εἶχε, διότι ὁ Σπάρταλης οὔτε εἰργάσθη ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον, οὔτε ἀπῄτει νὰ ἐργασθῇ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦτον. Δὲν εἶχεν ἀναγεγραμμένην, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις προηγουμένως εἰς ἄλλας ὁμοίας παραγγελίας δὲν εἶχε πληρώσει ποτὲ τοιαύτην προμήθειαν· ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Σπάρταλης κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν δὲν διενοεῖτο νὰ ἀπαιτήσῃ, διότι ἐκτὸς τῆς πρώτης ἐπιστολῆς, ἔχομεν τὴν μεταγενεστέραν, διὰ τῆς ὁποίας λέγει: «παραλείπω τὴν προμήθειάν μου διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν», ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ λοιπὰ, τὴν δωρῶ κλπ.» Τί κατεσχέθη λοιπὸν ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, ἀνῆκον τῷ Σπάρταλη; κατεσχέθησαν 6,268 λίραι; Ὄχι· κατεσχέθη τόσον ποσὸν, ὅσον ἐναπομένει, ἀφαιρουμένης τῆς προμηθείας, τῆς συνισταμένης εἰς 2,800 λίρας, ἤτοι κατεσχέθη μόνον ποσὸν ἐκ 3,300 λιρῶν. Ἐὰν λοιπὸν πρόκηται, Κύριοι, νὰ χορηγήσητε ἀποζημίωσιν, εἴτε ὡς ἀποζημίωσιν, εἴτε ὡς τόκον, ἐπὶ ποίου ποσοῦ θὰ χορηγήσητε τὴν ἀποζημίωσιν ταύτην; ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ; Ὄχι· διότι ὁ λόγος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεσθε, διὰ νὰ δώσητε τόκον ἢ ἀποζημίωσιν, εἶναι ἡ κατάσχεσις τῶν χρημάτων τοῦ Σπάρταλη, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἠδύνατο οὗτος νὰ ὠφεληθῇ χρώμενος τῶν χρημάτων αὐτοῦ· ἀλλὰ διὰ τῆς κατασχέσεως κατεσχέθησαν μόνον 3,859 λίραι, ἀνήκουσαι εἰς τὸν Σπάρταλην, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἀποτελεῖ τὴν προμήθειαν, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζετε μόνον ὡς ὀφειλομένην κατὰ τὸ 1887 ἢ κατὰ τὸ 1888, καὶ τὴν ὁποίαν ὅπως δήποτε δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ, ὅτε κατεσχέθησαν τὰ ἐν τῇ Τραπέζῃ. Ἄρα κατ’ οὐδένα λόγον δικαιοῦσθε νὰ πληρώσητε ἀποζημίωσιν ἢ τόκον ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ· καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει πληρώσητε, κύριε Πρωθυπουργὲ, θὰ πληρώσητε παρανόμως, καὶ δὲν δύνασθε νὰ τὸ πράξητε καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως, διότι τὸ τοιοῦτον ἐναπόκειται κατὰ τὴν πληρωμὴν νὰ καθαρίσητε. Ἔχετε λοιπὸν δύο περιπτώσεις, περὶ τῶν ὁποίων ὀφείλετε νὰ σκεφθῆτε, καὶ νὰ σκεφθῆτε σοβαρῶς καὶ σπουδαίως καὶ λαμβάνοντες τὴν πίστωσιν παρὰ τῆς Βουλῆς ἔχετε τὸ μέρος τῆς προμηθείας, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς τὰ φιλανθρωπικὰ καταστήματα καὶ ἡ διαχείρισίς του εἰς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα τὸν Βασιλέα, ἔχετε τὸν τόκον ἐπὶ τῆς προμηθείας, τόκον, τὸν ὁποῖον δὲν δύνασθε νὰ δώσητε, διότι ἡ προμήθεια δὲν ἀνήκει εἰς τὸν Σπάρταλην, ὁ ὁποῖος δὲν δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ αὐτὴν, καὶ κατὰ συνέπειαν οὐδὲ τόκον δύνασθε νὰ καταλογίσητε λόγῳ ἀποζημιώσεως, καὶ διότι, καὶ ἄν ἀνῆκεν εἰς τὸν Σπάρταλην ὅτε ἐνηργήθη ἡ κατάσχεσις, ταύτην δὲν ἀπῄτει ὁ Σπάρταλης, καὶ ἑπομένως ἡ κατάσχεσις δὲν ἐνηργήθη ἐπὶ χρημάτων τοῦ Σπάρταλη ἢ μόνον ἐπὶ 3,859 λιρῶν, διότι τὸ ὑπόλοιπον ἐκρατεῖτο ὑπὸ τοῦ Σπάρταλη, καίπερ ἀνῆκον τῷ Δημοσίῳ. Ἀλλὰ, Κύριοι, τίς, ἀναγινώσκων τὸ ἔγγραφον τῶν Νομικῶν Συμβούλων, δὲν λυπεῖται ἐπὶ τῇ καταπτώσει τοῦ Σώματος, καὶ τίς δὲν αἰσθάνεται ἀγανάκτησιν, ὅταν σκέπτηται, ὅτι ἡ κατάπτωσις προῆλθεν ἐκ τῆς πιέσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ὅτι εὑρέθησαν ἑπτὰ Νομικοὶ Σύμβουλοι νὰ κύψωσιν ἀπέναντι τοιαύτης πιέσεως, καὶ ἐτόλμησαν τὸν δόλον καὶ τὴν κακοβουλίαν καὶ τὴν δυστροπίαν τοῦ κ. Σπάρταλη ν’ ἀποδώσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς πατρίδος των, διὰ νὰ στηρίξωσιν ἀπαίτησιν παράλογον, τὴν ὁποίαν ἀπέκρουσεν ἡ συνείδησίς των; Ἀλλ’ ἔστω, τί ἀπελάμβανεν ὁ Σπάρταλης διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶχε κατατεθειμένα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν; τὸ 3%· ἀλλὰ τὸ 3% δὲν ἐξήρκει, διότι ἦτο ὡρισμένον τὸ ποσὸν ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, ὅπερ ὤφειλε νὰ ἐπιδικασθῇ ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη, καὶ κατὰ συνέπειαν ἀναβιβάζουσι τὸν τόκον εἰς 5%, διότι κατὰ τὰς σκέψεις των ὁ ἀνώτερος ἐν Ἀγγλίᾳ τόκος εἶναι 5% καὶ ἑπομένως 5% δικαιοῦται ὁ Σπάρταλης ν’ ἀπαιτήσῃ. Τί ἠθέλετε εἰπεῖ, ἐὰν οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι σᾶς ἔλεγον, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ τόκος ἐν Ἑλλάδι φθάνει μέχρι 40 ἢ 50%, καίτοι σεῖς ἐκ τῶν χρημάτων σας εἴχετε τόκον 5%, δικαιοῦσθε νὰ λάβητε 40 ἢ 50%, λόγῳ ἀποζημιώσεως; Κύριοι, ὁ διατρέχων τὰ κατατεθέντα ἔγγραφα αἰσθάνεται θλιβερὰς ἐντυπώσεις. Ὡς σᾶς εἶπον προηγουμένως, μετὰ τὸ πρῶτον βῆμα τοῦ Σπάρταλη, γενόμενον κατὰ τὸ 1875, ἀναφαίνεται ἡ ὑπόθεσις ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ μετὰ 5 καὶ ἐπέκεινα ἔτη, ὅτε ὁ ἄλλοτε δικηγόρος του ἐτύγχανεν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν πρώτην πνοὴν κατὰ τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης ἡ πίστωσις ἀποσύρεται. Προβαίνει ὅμως εἰς ἰδιαιτέραν ἐνέργειαν τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1883, συνιστᾶται Ἐπιτροπὴ, καὶ αὕτη διορίζει εἰσηγητὴν τὸν κ. Βουγιούκαν, παρὰ τοῦ ὁποίου μανθάνομεν, ὅτι ὁ Σπάρταλης δὲν ἔχει ἀπαιτήσεις, ἀλλ’ ἔχει ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Συνιστᾶται ὅμως δευτέρα Ἐπιτροπὴ κατὰ τὸ 1884, καὶ αὕτη ἀποφαίνεται περὶ τῆς παραγραφῆς τῆς ἀπαιτήσεως, ἔκτοτε δὲ ὁ Σπάρταλης δὲν ἀναφαίνεται, οὐδὲ ἡ ἀπαίτησις τοῦ Σπάρταλη, οὐδ’ ἄλλη τις ἐνέργεια, ἀλλὰ προκύπτει εἰς τὸ μέσον κατὰ τὴν 5ην Νοεμβρίου 1886 ὁ πρεσβευτὴς τῆς Ἀγγλίας κ. Ῥούμβωλδ. Οὗτος ὑπενθυμίζει πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν ἀπαίτησιν τοῦ Σπάρταλη, καὶ ἀπαιτεῖ τὴν μέριμναν αὐτοῦ. Ἀλλὰ τὴν 1ην Φεβρουαρίου 1887, ἐπειδὴ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν εἶχεν ἐνεργήσει τι, ὑπενθυμίζει καὶ πάλιν τὴν ὑπόθεσιν, καὶ προσκαλεῖ τὸν Πρωθυπουργὸν, ἐπειδὴ πρόκειται νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, νὰ φροντίσῃ, ὅπως ἡ τοιαύτη ἀπαίτησις κανονισθῇ. Τὴν 29 Φεβρουαρίου 1887, πληροφορηθείσης τῆς Πρεσβείας ἐκ τῶν ἀνακοινώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι πρόκειται οὗτος νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν ἀπαίτησιν, ὁ κ. Πρέσβυς ἀναγγέλλει πρὸς αὐτὸν τὴν εὐχαρίστησιν τῆς Κυβερνήσεώς του καὶ δὲν ἀμφιβάλλει, ὅτι θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν προσεχῆ Σύνοδον τὴν ἀπαιτουμένην πίστωσιν. Ἀλλὰ παρέρχεται ἡ Σύνοδος ἐκείνη καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδὲν ἔπραξε, μεθ’ ὅλην τὴν ὑπόσχεσιν, τὴν ὁποίαν εἶχε δώσει, μεθ’ ὅλην τὴν εὐχαρίστησιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσεν ὁ Πρέσβυς, καὶ ὁ κ. Ῥούμβωλδ ὑποχρεοῦται κατὰ τὴν 1ην Μαρτίου 1887 νὰ ὑπενθυμίσῃ πάλιν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν ὑπόθεσιν, ὅτε οὗτος στέλλει τὰ ἔγγραφα πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, τὸ ὁποῖον τὴν 30 Ὀκτωβρίου 1881 ἀπαγγέλλει τὴν ἀπόφασίν του, διὰ τῆς ὁποίας ἀναγνωρίζονται ὑπὲρ τοῦ κ. Σπάρταλη 3,160 λίραι. Ἀλλὰ μανθάνει τοῦτο ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία καὶ δι’ ἐγγράφου αὐτῆς τῆς 6 Δεκεμβρίου τοῦ 1887 ὑπομιμνήσκει πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι κατεσχέθησαν λίραι 6,268, ἀνήκουσαι εἰς τὸν Σπάρταλην, αἱ ὁποῖαι μετὰ τοῦ τόκου ἀποτελοῦσι τὸ ποσὸν 10,493 λιρῶν, καὶ νὰ δοθῇ ὅ,τι κατὰ παραδρομὴν δὲν ἀπῃτήθη κατὰ τὸ 1874. Τὴν δὲ 20 Δεκεμβρίου 1887 ἡ Πρεσβεία ἀναγγέλλει τὴν θλῖψιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας διὰ τὴν ἀνεπαρκῆ πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἡμέτερος Πρωθυπουργὸς ἔδειξε. Διὰ μεταγενεστέρου δ’ ἐγγράφου, τῆς 29 Δεκεμβρίου 1887, ῥητῶς λέγει πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς κανονισθεῖσα ἡ τοιαύτη ἀπαίτησις ἄνευ τοῦ τόκου. Τὴν 28 Φεβρουαρίου 1888 καὶ ἕτερον ἔγγραφον τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας πρὸς τὸν αὐτὸν κ. Πρωθυπουργόν. Τότε ἀναγκάζεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ διαβιβάσῃ ἐκ νέου τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἶχεν ἀποφασίσει προηγουμένως καὶ εἶχεν ἀποῤῥίψει τήν τε προμήθειαν καὶ τὸν τόκον, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γράφει πρὸς τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον, παραγγέλλων αὐτῷ, νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐργασθῇ δραστηρίως, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀνακοίνωσιν τῆς Πρεσβείας καὶ ν’ ἀπαλλάξῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ διπλωματικοῦ ἐπεισοδίου. Καὶ τὸ Συνέδριον, εἰ καὶ πιεζόμενον ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἐκ τῆς παραστάσεως, ὅτι πρόκειται περὶ συμφέροντος ἐθνικοῦ, ἐδίστασε μόλον τοῦτο νὰ προβῇ εἰς τὴν παραδοχὴν τῆς προμηθείας, καὶ τότε μόνον τὴν ἀπεδέχθη, ὅτε τὸ Ὑπουργεῖον ἐν ὑπουργικῷ συμβουλίῳ ἀποφαίνεται ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς προμηθείας, καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο διαβιβάζει πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ τότε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον παραδέχεται μὲν, ἀλλ’ ἐν τῇ δικαιολογίᾳ αὐτοῦ ἀναφέρει ῥητῶς: «ἐπειδὴ καὶ ἀπεδέχθη ἀπὸ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, παραδεχόμεθα τὴν προμήθειαν, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ τοὺς τόκους». Παρεστάθη μέχρι τοῦδε, Κύριοι, ὁμοία πίεσις κυβερνητικὴ εἰς ἀνεξάρτητον δικαστικὸν σῶμα, οἷον εἶναι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον; Καὶ θέλετε μεγαλειτέραν ἀποδοκιμασίαν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὡς πρὸς τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὴν αἰτιολογίαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται, διὰ νὰ παραδεχθῇ τὴν προμήθειαν; καὶ θέλετε μεγαλειτέραν προσβολὴν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρόκλησιν, ὅπως τὴν ἐπαναφέρῃ εἰς τὸ καθῆκόν της, διὰ τῆς ἀποῤῥίψεως τῆς περὶ τόκων αἰτήσεως; Ἀλλ’ ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία δὲν ἐνόει κεκανονισμένην τὴν ἀπαίτησιν, ἐὰν δὲν ἐπεδικάζετο καὶ ὁ τόκος· καὶ τότε τί πράττει ὁ κ. Πρωθυπουργός; τότε προσκαλεῖ τοὺς κυρίους Νομικοὺς Συμβούλους, καὶ τότε οἱ κύριοι Σύμβουλοι ἐκδίδουσι τὴν πρᾶξιν ἐκείνην, διὰ τῆς ὁποίας ναὶ μὲν δὲν ἔφθασαν μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου, νὰ εἴπωσιν ὅτι ὀφείλεται τόκος, ἀλλ’ ἐτράπησαν τὴν πλαγεῖαν ὁδὸν καὶ εὗρον τὴν ἀποζημίωσιν. Κύριοι, ὅτε προηγουμένως ἔλεγον, ὅτι, ἐὰν κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελεν εἰλικρινῶς ἐκθέσει τοὺς λόγους, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ὑπεχρεώθη νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην πίστωσιν, ἢ ἤθελεν ὁμολογήσει εἰλικρινῶς, ὅτι συμφέροντα ἐθνικὰ ἐπέβαλλον εἰς αὐτὸν τὴν τοιαύτην πρᾶξιν, βεβαίως καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, πειθόμενοι εἰς τοὺς λόγους του, δὲν ἠθέλομεν προβῆ εἰς περαιτέρω ἀμφισβήτησιν, διότι ἠδυνάμεθα νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ διαγωγὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ προέρχεται ἀπὸ ἀνωτέρους λόγους καὶ ὅτι ἡ ἀδυναμία τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὤφειλε νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν δύναμιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, καθὼς ἄλλοτε ὑπεχρεώθη νὰ ὑποκύψῃ, διότι, ἀντιτάξασα τὴν ἄρνησιν, εἶδε τοὺς στόλους τῆς Ἀγγλίας εἰς Πειραιᾶ, καὶ ὑπεχρεώθη κατόπιν νὰ καταβάλῃ πλείονα τῶν πρὶν ἀπαιτηθέντων. Ἐὰν τοιοῦτόν τι ὑπεδείκνυεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν, βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν ἠδύνατο νὰ πείσῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ν’ ἀντιστῇ διὰ τῶν δυνάμεων, τὰς ὁποίας διαθέτει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, εἰς τὴν δύναμιν τῆς Ἀγγλίας. Ἀλλ’ ἐνῷ, Κύριοι, ἤκουέ τις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διὰ ζωηρᾶς φωνῆς, ἐμπνεούσης τὴν πεποίθησιν εἰς πάντα ἀκούοντα, λέγοντος, ὅτι τὸ τοιοῦτον ζήτημα οὔτε τὸ ἐξήτασεν, οὔτε θέλει τὸ ἐξετάσει ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, εἰμὴ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ αὐστηροῦ δικαίου, μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν γενομένην κατὰ τὴν συζήτησιν ὑπὸ τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, τίς ἐπερίμενε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀντὶ νὰ ἀνασκευάσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰ ῥηθέντα, ἀντὶ νὰ εἴπῃ τοὺς λόγους, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη, διὰ νὰ ἀποκρούσῃ τὴν παραγραφὴν καὶ νὰ παραδεχθῇ τὴν προμήθειαν καὶ τοὺς τόκους, ἀντὶ νὰ ἀκούσῃ τις τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, δυνάμενα νὰ πείσωσι τοὺς ἀντιφρονοῦντας, τίς ἐπερίμενε νὰ ἴδῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐγκαταλείποντα τοὺς κώδικας εἰς τὴν ἕδραν του, φοροῦντα τὴν περικεφαλαίαν τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου καὶ προκαλοῦντα τὴν Ἀγγλίαν καὶ τοὺς στόλους της καὶ ἀποπνέοντα τὴν ῥώμην, τὴν ὁποίαν αἰσθάνεται ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀπέναντι τοῦ δικαίου, ῥώμην, ἥτις δὲν ἤθελε τὴν ἐμποδίσει ν’ ἀντιταχθῇ καὶ καθ’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῆς Μεγάλης Ἀγγλίας, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀδίκως ἤθελεν ἀναμιχθῆ εἰς τὰ ἐσωτερικὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος, ἥτις ὅμως κατέληξεν εἰς τὸ ἐπιχείρημα, τὸ πεῖθον κυρίως τὴν πλειοψηφίαν, εἰς τὴν φωνὴν, ὅτι ἡ πατρὶς κινδυνεύει, διότι, ἐὰν καταψηφισθῇ ἡ πίστωσις, ἡ Κυβέρνησις πίπτει, ἐπιχείρημα, ὅπερ ἤγειρεν ἀμέσως εἰς τὰς συνειδήσεις τῶν κυρίων Βουλευτῶν τὴν φωνὴν τῆς πειθοῦς, καὶ τοιουτοτρόπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκέρδησε τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἤρατο νίκην 17 ψήφων! Ἀλλὰ, Κύριοι, τοιαύτη νίκη οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ στίγμα κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ στίγμα κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου.

§191Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐὰν, κύριε Πρόεδρε, ἡ ὑπὸ συζήτησιν ὑπόθεσις, ὡς εἶναι βέβαιον, θὰ ἐξέλθῃ τῶν πυλῶν τῆς αἰθούσης ταύτης κατατετραυματισμένη, νομίζω, ὅτι ἔχομεν καθῆκον καὶ ὀφείλομεν νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν τὰ αὐτὰ νὰ ὑποστῇ τραύματα καὶ ὁ Συνταγματικὸς ἡμῶν χάρτης. Κατὰ τὸ 60ὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ἀπαιτεῖται ἔκθεσις τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς, ὅπως ψηφισθῇ πίστωσίς τις. Τοιαύτη ἔκθεσις δὲν ὑπάρχει. Καὶ ἔχω μὲν εἰς χεῖράς μου χάρτην τινὰ, δυνάμενον νὰ κληθῇ ἔκθεσις, ἀλλ’ ὁ χάρτης οὗτος βεβαίως δὲν εἶναι ἔκθεσις, διότι καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ ὁ Κανονισμὸς, ὅταν λαλῶσι περὶ ἐκθέσεως, ἐννοοῦσιν, ὅτι ἡ ἔκθεσις πρέπει νὰ ᾖναι νομίμως κατηρτισμένη. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀποτελεῖται ἐξ εἴκοσι καὶ ἑνὸς μελῶν, ἡ ἀπαρτία αὐτῆς ἀποτελεῖται ἐκ δώδεκα, ἡ δὲ πλειονοψηφία ἐξ ἕνδεκα μελῶν. Ἡ ἔκθεσις αὕτη, ὁ χάρτης οὗτος δὲν περιέχει ἢ δέκα μόνον ὑπογραφὰς ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς· ἑπομένως ἐνίσταμαι κατὰ τῆς ψηφοφορίας αὐτῆς. Φρονῶ δὲ, ὅτι κατὰ τύπον παραβαίνομεν ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, καὶ ἑπομένως, ἂν οὕτω δεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον, θέλομεν παραβῆ αὐτὸ τοῦτο τὸ Σύνταγμα.

§192ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ὑποθέτω, ὅτι εἶναι πρωτότυπος ἀληθῶς ἡ ἔνστασις, ἣν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικοβοιωτίας Βουλευτὴς ὑπέβαλε, διότι ὡμολογήθη ἐκ συμπτώσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἀπὸ τὸν κ. Βαλσαμάκην καὶ ἀπὸ τὸν κ. Κωνσταντόπουλον καὶ ἀπὸ αὐτὸν τὸν κ. Ι. Γεωργαντᾶν καὶ ἀπὸ ἄλλα τέσσαρα ἢ πέντε μέλη τῆς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ μειονοψηφίας, ἤτοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι παρίσταντο ἐπὶ δύο συνεδριάσεις, ἀποκλειστικῶς ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἀπασχολησάσας τὴν Ἐπιτροπὴν, ἐνώπιον δὲ αὐτῶν ἀνεγνώσθη ἡ ἔκθεσις, περὶ ἧς πρόκειται, ἡ δὲ μειονοψηφία διετύπωσαν αὐτὰς τὰς ἐνστάσεις, τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους προέβαλεν. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς, ὅτι 4 ἢ 5 μέλη ἐκ τῶν παρισταμένων ἀντιπολιτευομένων δὲν ἠθέλησαν νὰ ὑπογράψωσιν, οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν ἀπαρτίαν. Ἄλλως τε ὑπάρχουσι καὶ τὰ πρακτικά, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συνεζήτησεν ἐν πληρεστάτῃ ἀπαρτίᾳ.

§193Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐκεῖνο, Κύριοι, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δηλῶ πρὸς τὴν Βουλὴν, εἶναι, ὅτι δὲν ἔχει ἐνώπιόν της ἔκθεσιν, διότι ἡ ἔκθεσις δὲν εἶναι ὑπογεγραμμένη, εἰμὴ μόνον ὑπὸ δέκα μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἑπομένως ἔπρεπε νὰ ἦναι ἕνδεκα, ἂν ὄχι δώδεκα, Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσι τὴν πλειοψηφίαν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Φθιώτιδος, οὔτε ἔχει, οὔτε δύναται βεβαίως νὰ ἔχῃ ἀξίαν τινά. Ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἔχῃ ἐνώπιόν της ἔκθεσιν, ὑπογεγραμμένην τοὐλάχιστον ὑπὸ τῶν 11 μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, τῶν ἀποτελούντων οὐχὶ τὴν ἀπαρτίαν, ἀλλὰ τὴν πλειοψηφίαν. Τοιαύτη δὲν ὑπάρχει. Ἑπομένως ἐπιμένω εἰς τὴν γνώμην μου, ὅτι παραβαίνομεν ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἂν νομίζητε, ὅτι κατόπιν τῆς τοιαύτης μακρᾶς συζητήσεως, ἥτις ἔλαβε χώραν, πρέπει νὰ τραυματίσητε καὶ τὸ Σύνταγμα, πράξατέ το.

§194ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι, φρονῶ, ὅτι οἱ θέλοντες νὰ γνωρίζωσι τί ἔλαβε χώραν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θέλουσι νὰ γνωρίζωσι πόσα μέλη παρέστησαν, θέλουσι νὰ γνωρίζωσι τί ἔλαβε χώραν μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζουσιν, εἶναι, ὅτι τῷ ὄντι ἔχομεν ὑπ’ ὄψει μίαν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία εἶναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ δέκα μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀποτελουμένης ἐξ εἴκοσι καὶ ἑνὸς μελῶν. Ἐνόσῳ δὲν παρουσιάζεται ἔκθεσις, ἡ ὁποία νὰ ἦναι ὑπογεγραμμένη ὑπὸ ἕνδεκα τοὐλάχιστον μελῶν, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὴν πλειοψηφίαν τῆς Ἐπιτροπῆς, βεβαίως ἔκθεσις νομίμως κατηρτισμένη, ὅπως ἀπαιτεῖ τὸ ῥητὸν γράμμα τοῦ Συντάγματος, δὲν ὑπάρχει, καὶ ἔχουσιν ἐντεῦθεν δίκαιον οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, ζητοῦντες τὴν ἀναβολὴν τῆς περαιτέρω συζητήσεως, ἣν καὶ προτείνω.

§195ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τούτου ἀναδράμετε εἰς τὰ πρακτικά.

§196Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἀναφερθῶμεν εἰς τὰ πρακτικὰ (θόρυβος).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγγεγραμμένος.

§198ΡΑΛΛΗΣ. Προτείνεται ἡ ἀναβολή.

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ ἀναβολὴ ὑπὸ 10 Βουλευτῶν;

§200ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα.

§201ΛΕΒΙΔΗΣ. ... (θόρυβος).

§202ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸ τῆς ἀναβολῆς δὲν δύναται νὰ γίνῃ λόγος ἢ μόνον ἐπ’ αὐτῆς.

§203ΛΕΒΙΔΗΣ. Μάλιστα, ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς ἐννοῶ. Ἡ ἐν λόγῳ ὑπόθεσις εἰσήχθη κατὰ τὸν Κανονισμὸν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ· αὕτη δὲ ἐθεωρήθη πάντοτε τοσοῦτον σπουδαία, ὥστε ἐκ πασῶν τῶν Ἐπιτροπῶν τῆς Βουλῆς αὐτὴ καὶ μόνη ἀναφέρεται ἐν τῷ Συντάγματι. Εἶναι τὸ 60ὸν τοῦ Συντάγματος ἄρθρον, ὅπερ λέγει, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν ἐντὸς τῶν δύο πρώτων μηνῶν ἑκάστης Συνόδου (ἀναγινώσκει): «ἡ δὲ ἐξέτασις αὐτοῦ γίνεται παρ’ εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς». Ἑπομένως ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα πασῶν τῶν Ἐπιτροπῶν τῆς Βουλῆς. Διότι, ἂν δὲν ἦτο τοιαύτη, οἱ νομοθετήσαντες ἤθελον περιορισθῆ ν’ ἀναγράψωσιν αὐτὴν ἁπλῶς μεταξὺ τῶν ἄλλων πολλῶν Ἐπιτροπῶν, ἃς ἀναφέρει ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη, ὡς καὶ πᾶσα Ἐπιτροπὴ καὶ πᾶν Τμῆμα τῆς Βουλῆς, ἵνα προβῇ ἐγκαίρως εἰς οἱανδήποτε ἀπόφασιν, ἀπαιτεῖται νὰ εὑρίσκηται ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἀποτελοῦσι δὲ τὴν ἀπαρτίαν τῆς ῥηθείσης Ἐπιτροπῆς, συγκειμένης ἐξ 21 μελῶν, ὡς εἶναι γνωστὸν, δώδεκα μέλη. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἐν λόγῳ πίστωσις κατηνάλωσε μακρὰς συζητήσεις ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἀλλ’ ἐπίσης εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἀπόφασις, ἡ ληφθεῖσα ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, δὲν ἐγένετο ἐγκύρως. Ἡμεῖς, ἀπέναντι ἐγγράφων τετυπωμένων καὶ ῥητῶν, οὐδεμίαν ἀνάγκην ἔχομεν νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν μνήμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς, ἢ οἱουδήποτε μέλους τῆς πλειονοψηφίας ἢ τῆς μειονοψηφίας αὐτῆς. Ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι σπουδαιοτέρα, ὡς εἶπον, πασῶν τῶν Ἐπιτροπῶν εἶναι ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ δὴ ἐν τῷ Κανονισμῷ τῆς Βουλῆς εὑρίσκομεν κατὰ τίνα τρόπον καταρτίζονται αἱ ἀποφάσεις πάσης Ἐπιτροπῆς· καταρτίζονται λοιπὸν διὰ πλειονοψηφίας, ὑπαρχούσης ἀπαρτίας ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ. Ἀλλ’ ἀνάγκην βεβαίως δὲν ἔχομεν νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν μνήμην οἱουδήποτε, ὑπάρχοντος ἐγγράφου. Ἂν προέκειτο περὶ γεγονότων, μὴ κατεστρωμένων ἐν ἐγγράφῳ, καὶ μάλιστα τετυπωμένῳ, βεβαίως ἐδύνατο νὰ συναφθῇ ἀγὼν μνήμης· καὶ ἐν τῷ ἀγῶνι τῆς μνήμης βεβαίως ἤθελεν ὑπερισχύσει ἡ πλειονοψηφία. Ἀλλ’ ἀπέναντι ἐγγράφου ῥητοῦ, ἀγὼν μνήμης δὲν ἐπιτρέπεται· καὶ ἂν ἐπετρέπετο, ἤθελεν εἶσθαι παράβασις τῶν διατεταγμένων, ἐπιπρόσθετος εἰς τὴν παράβασιν τοῦ νόμου ἐπὶ τοῦ κατ’ οὐσίαν ζητήματος. Τί λέγει, παρακαλῶ, ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς; (ἀναγινώσκει): «Ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς, παραδεχομένη, ὅτι εἰς τὸν Μ. Σπάρταλην ὀφείλονται ὅσα κλπ. κλπ., κατὰ πλειοψηφίαν συνίστησιν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ περὶ οὗ ἐγένετο ἀνωτέρω λόγος νομοσχεδίου». Ἕπονται δέκα μόνον ὑπογραφαί. Αὐτοὶ οἱ δέκα κύριοι αὐτῶν τῶν 12 ἀπαιτουμένων κατὰ τὸν Κανονισμὸν εἶναι ἡ Ἐπιτροπή, νομίμως ἐργαζομένη; Αὐτὴ ἡ ἔκθεσις δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς νομίμως συντεταγμένη καὶ ὡς ἐπέχουσα τὴν εἰσηγητήριον εἰς τὸ προκείμενον θέμα συζήτησιν; Αὕτη εἶναι χάρτης ἄγραφος, οὐχὶ δι’ ἡμᾶς μόνον, ἀλλὰ διὰ πάντα θέλοντα νὰ εὑρίσκηται ἐντὸς τῶν νόμων· εἶναι χάρτης ἄγραφος, ἀκριβῶς, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ οὐ μόνον ἐν πλειονοψηφίᾳ δὲν εὑρίσκεται, ἀλλ’ οὔτε ἐν ἀπαρτίᾳ. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, πιστεύω, ὅτι θέλει εἶσθαι μείζων παράβασις τῶν νόμων, ἂν δὲν δεχθῆτε ὑπάρχουσαν αὐτήν, τὴν καὶ τυπικὴν καὶ οὐσιαστικὴν ἔλλειψιν, ἢ ἂν ἐπιψηφίσητε εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς εἶναι λίαν δικαία.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§205ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κυρίων Παπαγιαννακοπούλου καὶ Καλογεροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 98, ἐξ ὧν 22 εἶπον Ναὶ, καὶ 76 Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη.

§208ΦΛΕΣΣΑΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Περὶ τίνος ζητήματος;

§210ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς. (Θόρυβος).

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεφάνθη ἡ Βουλὴ περὶ τούτου. (Θόρυβος).

§212ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφήσατε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου.

§213ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐμποδίζω κἀνένα.

§214ΦΛΕΣΣΑΣ. Νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποῤῥίψῃ τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως διὰ τὴν αὔριον, καθόσον τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον. Πρόκειται, Κύριοι, νὰ χορηγηθῶσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς τὸν κ. Σπάρταλην παρανόμως 400,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις εἰσέπραξε διὰ τῆς μεγαλειτέρας πιέσεως ἀπὸ τοὺς φορολογουμένους, ἀπ’ αὐτὸν τὸν πτωχὸν λαόν. Τοιαύτας θυσίας δὲν ἔκαμον αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις οὐδὲ εἰς τὰς οἰκογενείας ἐκείνας, αἵτινες ἐθυσίασαν περιουσίας καὶ τὸ πολυτιμότερον τοῦ ἀνθρώπου χάριν τῆς ἀπελευθερώσεως τῆς φιλτάτης πατρίδος, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων κατέχομεν σήμερον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὴν θέσιν τῶν Ἀντιπροσώπων, διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ σεμνυνώμεθα. Ἐπειδὴ λοιπὸν ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρηκυῖα, δύο τουτέστι μετὰ τὸ μεσονύκτιον, δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σοβαροῦ τούτου νομοσχεδίου, πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἀναβολή, διότι πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, περὶ δωρεᾶς εἰς τὸν Σπάρταλην 400,000 δραχμῶν...

§215ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπεῤῥίφθη, γενομένης ψηφοφορίας, ἡ ἀναβολή· πάλιν ἀναβολὴν ζητεῖτε;

§216ΦΛΕΣΣΑΣ. Βεβαίως καὶ πάλιν ἀναγκαζόμεθα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναβολήν, διότι τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον καὶ δὲν πρέπει ἀπόψε νὰ ἐπιμείνητε εἰς τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ εὐχαρίστως νὰ συναινέσητε καὶ νὰ ἀποδεχθῆτε τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν αὔριον. Ἡ ἀναβολὴ, Κύριοι, ἐνισχύεται καὶ ὑπὸ τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία ἔκθεσις, ὡς εἴδετε, δὲν εἶναι ὑπογεγραμμένη ἐγκύρως ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον οἱ προαγορεύσαντες σᾶς ἀνέφερον, συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς παραδοχῆς τῆς ἀναβολῆς, ὅπως δοθῇ καιρὸς καὶ παρασκευασθῇ ἡ ἔκθεσις κατὰ νόμον, πρὸς δὲ σκεφθῶσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ τῆς πλειονοψηφίας, καὶ ἴσως δώσῃ ὁ Θεὸς φώτισιν εἰς αὐτοὺς καὶ δὲν ψηφίσωσι τοιαῦτα αἴσχη!

§217ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀγορεύοντός τινος ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων πρὸ ὀλίγων στιγμῶν, ἐζήτησα τὸν λόγον, ὅπως προσθέσω καὶ ἐγὼ ὀλίγα τινὰ εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, οὐχὶ τόσον, ἵνα διαφωτίσω τὴν Βουλὴν, ἥτις βεβαίως μετὰ τῆς μακρὰς ταύτας συζητήσεις ἔχει σχηματίσει τὴν γνώμην αὐτῆς, ὅσον ἵνα μή τις σιωπῶν ὑποτεθῇ, ὅτι δύναται νὰ παρίσταται ἀπαθὴς ἀκροατὴς τοιούτων νομοσχεδίων, χωρὶς νὰ ἐκφέρῃ τὴν ἰδίαν γνώμην. Ἀλλ’ ὅτε ἐζήτησα νὰ ἀγορεύσω περὶ τοῦ ἐν λόγῳ ζητήματος, βεβαίως δὲν ὑπέθετον, ὅτι ἤθελον κινδυνεύσει νὰ πράξω τοῦτο περὶ τὸν ὄρθρον. Διὰ τοῦτο ἐνόμιζον, ὅτι ἡ συζήτησις ἠδύνατο νὰ ἀναβληθῇ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, χωρὶς νὰ κινδυνεύσωσι τὰ πράγματα τῆς Πατρίδος. Παρέστημεν ἀληθῶς καὶ ἄλλοτε ἐν νυκτεριναῖς συνεδριάσεσιν, ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι τὰ θέματα τότε ἔθιγον σπουδαῖα ὁπωσδήποτε συμφέροντα τῆς Ἐπικρατείας, ἅτινα ἡμεῖς ἐθεωροῦμεν ἄλλως ἢ οἱ τότε συνάδελφοι τῆς πλειονοψηφίας. Καὶ δυνατὸν ἡμεῖς μὲν νὰ ἐπλανώμεθα, ἐν τῷ ὀρθῷ δὲ καὶ ἐν τῷ δικαίῳ νὰ εὑρίσκετο ἡ πλειονοψηφία. Καὶ βεβαίως ἡ πλειονοψηφία, προκειμένου περὶ συμφερόντων τοῦ Κράτους, ἐδικαιολογεῖτο συνεδριάζουσα καὶ μέχρι νυκτὸς βαθείας. Ἀλλὰ βεβαίως οἱ μεταγενέστεροι θέλουσι γελάσει, ἢ καὶ ἀγανακτήσει, ὅταν ἀκούσωσιν, ὅτι ἑκατὸν καὶ ἐπέκεινα βουληφόροι τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους ἐσκέποντο ἐνταῦθα κατὰ τὸν ὄρθρον περὶ τῶν συμφερόντων ἑνὸς Ἑβραίου! Διότι, ὡς ἀπεδείχθη ἐξ ὅλης ταύτης τῆς διαδικασίας, λέγω δὲ διαδικασίας, διότι κινδυνεύει νὰ ἦναι Δικαστήριον καὶ οὐχὶ Βουλὴ ἡ αἴθουσα αὕτη, ἀποφασίζουσα περὶ ἰδιωτικῶν δικαίων, βεβαίως οἱ μεταγενέστεροι θέλουσιν ἀγανακτήσει, ὅταν ἴδωσιν ὅτι ἑκατὸν καὶ ἐπέκεινα βουληφόροι Ἕλληνες ἐσκέπτοντο ἐνταῦθα, ἵνα ἱκανοποιήσωσι τὰς κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἀπαιτήσεις ἑνὸς ἀσημάντου ἀνθρώπου. Καὶ θέλει ἐρωτᾶσθαι ἐν τῷ μέλλοντι: δὲν ὑπῆρχον ἆρά γε ἐν ἐκείνῳ τῷ Κράτει καὶ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἐποχῇ δικαστικὴ ἐξουσία καὶ Δικαστήρια; Θέλουσιν ἀνοίγει τοὺς κώδικας, τοὺς σήμερον ἰσχύοντας, καὶ θέλουσιν εὑρίσκει ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὅτι (ἀναγινώσκει): «ἅπασα ἰδιωτικὴ ἀπαίτησις περὶ ἀποκτηθέντων ἤδη δικαίων, γινομένη εἴτε παρ’ ἑνὸς, εἴτε παρὰ «πολλῶν ἰδιωτῶν, εἴτε παρά τινος σωματείου, ἢ κοινότητος, εἴτε παρὰ τοῦ Δημοσίου, εἴτε καὶ κατ’ αὐτῶν, ὑπάγεται συνήθως εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν πολιτικῶν δικαστηρίων». Καὶ θέλουσιν ἐρωτᾷ οἱ μεταγενέστεροι: ἐν τοιαύτῃ αἰσχρᾷ καταστάσει εὑρίσκοντο λοιπὸν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια, ὥστε ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ φοβῆται μὴ ἀδικηθῶσιν οἱ φίλοι αὐτῆς ἰδιῶται, καταφεύγοντες εἰς αὐτά; Διατὶ, δύναταί τις λοιπὸν καὶ σήμερον καὶ τότε νὰ ἐρωτήσῃ, διατὶ ὑπόθεσις καθαρῶς τοῦ ἰδιωτικοῦ δικαίου, ὑπόθεσις ἀναγομένη ἴσως εἰς λογιστικήν τινα δίκην, διατὶ ἆρά γε ὑπόθεσις τοιαύτη δὲν ἀκολουθεῖ τὴν συνήθη τροχιάν; Καὶ οὐδεὶς εὑρίσκεται, ἵνα δώσῃ τὴν δέουσαν καὶ πείθουσαν ἀπάντησιν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἔχει μακρὰν τὴν ἱστορίαν, καὶ ἡ ἀρχὴ αὐτῆς κινδυνεύει νὰ εὑρίσκηται εἰς τὰ σκότη· εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἅμα τῇ ἐμφανίσει αὐτῆς περιεκαλύφθη καὶ συνωδεύθη ὑφ’ ἑνὸς σκανδάλου, καὶ τὸ σκάνδαλον τοῦτο εἶναι, ὅτι παρίστατο ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ καὶ συγγενὴς στενὸς τοῦ δῆθεν δικαιούχου, εἰσάγων τὴν πίστωσιν ταύτην ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883 ἔτους, ὢν δὲ συγχρόνως καὶ πληρεξούσιος δικηγόρος τοῦ δῆθεν δικαιούχου! Καὶ ἄν τις ἐξ ἡμῶν τῶν νεωτέρων τολμήσῃ καὶ ἐμφανισθῇ ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου, εἰσηγούμενος Προϋπολογισμὸν καὶ ζητῶν πίστωσιν ὑπὲρ ἐξαδέλφου, οὗ συγχρόνως τυγχάνει καὶ δικηγόρος, οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι καὶ Βουλὴ καὶ τύπος ἤθελον ἀναστατωθῆ καὶ ἤθελον ὁρμήσει νὰ κατασυντρίψωσι καὶ νὰ καταῤῥίψωσιν εἰς τὸ ὄνειδος τοιοῦτον Ὑπουργὸν τῆς Πατρίδος. Ἔπρεπε νὰ παρέλθωσιν ἔτη πολλά, ἔπρεπεν ἐν τῷ μεταξὺ νὰ παραγραφῶσιν αἱ ἀπαιτήσεις, καὶ κατόπιν νὰ παρασταθῶμεν πάλιν θεαταὶ ἄλλης σκηνῆς, ἀξίας τοῦ χαρακτηρισμοῦ, ὃν ἔδωκα εἰς τὴν πρώτην. Ἔπρεπε νὰ παριστάμεθα ἐνταῦθα ἀκροαταὶ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ὅστις τυγχάνει νὰ ἦναι καὶ Πρωθυπουργὸς τοῦ Κράτους, προσπαθοῦντος νὰ παραστήσῃ μεταφυσικὰ πράγματα ἐνταῦθα, καὶ νὰ λέγῃ εἰς ἡμᾶς, ὁτὲ μέν, ὅτι ὁ Σπάρταλης παρίσταται ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Προξένου, ὁτὲ δέ, ὅτι ὑπὸ τὴν ἰδιότητα διευθυντοῦ ἐμπορικῆς Ἑταιρίας. Κατηγορήθη ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ὑπεχώρησεν εἰς τὴν ἀπειλὴν Μεγάλης φιλικῆς, ὡς λέγουσι, Δυνάμεως. Ἀλλὰ τὴν κατηγορίαν ταύτην ἠθέλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀποκρούσῃ. Ἐὰν ἡ κατηγορία δὲν ἦναι ἀληθής, τότε ἐγείρεται κατηγορία ἑτέρα: ἐὰν δὲν ἐπιέζετο, αὐτὸς εἶναι ὁ εἰσηγητὴς πρὸς τὸν Πρεσβευτὴν τῆς Ἀγγλίας τῶν μέσων καὶ τῶν τρόπων τῆς κατὰ τῆς Ἑλλάδος διεκδικήσεως τῆς ἀπαιτήσεως ἐκ μέρους τῶν Ἄγγλων ὑπηκόων διὰ τοῦ ἐνταῦθα Πρεσβευτοῦ αὐτῶν. Διότι ἓν τῶν δύο συμβαίνει: ἢ πίεσις ἐνησκήθη κατὰ τῆς Ἑλλάδος, ἢ συμπαιγνία τῶν διευθυνόντων τὰ τῆς Ἑλλάδος μετὰ τοῦ Πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας. Ἄλλως, διατὶ δὲν ἀφίνετε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν φυσικὸν αὐτῆς δρόμον, ὅστις εἶναι ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη; Ἐφθάσαμεν ἆρά γε εἰς τοιοῦτον σημεῖον συγχύσεως τῶν ἐξουσιῶν, ὥστε νὰ κινδυνεύωμεν καθαρῶς ἰδιωτικὰς ἀπαιτήσεις νὰ εἰσάγωμεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ νὰ περιβάλλωμεν αὐτὰς μὲ τὸ κῦρος τῶν νόμων;....

§218ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμνετε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας;

§220ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μάλιστα.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔλθετε, κύριε Σάκκη, ὡς ψηφολέκτης εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου. (Οἱ Βουλευταὶ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος ἀποχωροῦσι τῆς αἰθούσης).

§222ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἐπανωφόρι τοῦ κ. Βαλσαμάκη εἶναι ἐκεῖ (ἱλαρότης).

§223ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι, ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου. (Κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου ἐκφωνηθέντος τοῦ ὀνόματος τοῦ βουλευτοῦ κ. Βαλσαμάκη, μὴ παρόντος ἐν τῇ αἰθούσῃ, ὁ προεδρεύων Ἀντιπρόεδρος κ. Κοκκέβης, δεικνύων τὴν θέσιν, ἐν ᾗ ἐκάθητο ὁ κ. Βαλσαμάκης, εἶπε: «νὰ σημειωθῇ ὡς παρών, διότι ἐκεῖ εἶναι τὸ παλτό του», ἀναφερόμενος εἰς τὴν παρατήρησιν τὴν ἀνωτέρω περὶ τοῦ κ. Βαλσαμάκη. Ὁ ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τότε ψηφολέκτης κ. Σάκκης ἐξοργισθεὶς ὡμίλησεν ὀργίλως πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον, ἐκ τούτου πολλοὶ Βουλευταὶ ἐταράχθησαν καὶ ἐπῆλθε σάλος ἐν τῇ Βουλῇ καὶ διακοπὴ τῆς ψηφοφορίας, δύο τῶν Βουλευτῶν, τῶν κκ. Σκαλτσοδήμου καὶ Γουλιμῆ, καταβιβασάντων τὸν κ. Σάκκην βιαίως ἐκ τοῦ Προεδρείου, ἐξ οὗ ἐπηύξησεν ἡ ταραχὴ καὶ αἱ μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν λογομαχίαι καὶ ὁ θόρυβος, εἰσελθόντων ἐν τῷ μεταξὺ καί τινων ἐκ τῶν ἐν τοῖς δωματίοις παραμενόντων ἀντιπολιτευομένων. Μετὰ τὴν ἀποκατάστασιν δὲ τῆς τάξεως, ἐπανελήφθη καὶ ἐπερατώθη ἡ ἐκφώνησις τοῦ καταλόγου).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ· παρόντες 81. (Ἐπανέρχονται πολλοὶ τῶν ἀντιπολιτευομένων εἰς τὴν αἴθουσαν καὶ καταλαμβάνουσι τὰ ἑδώλιά των).

§225ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ διατάξητε νὰ φύγωσιν οἱ κλητῆρες τῆς ἀστυνομίας ἀπὸ τὸ Βουλευτήριον. (Θόρυβος).

§226ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀντελήφθην ἐντεῦθεν τίποτε. Ἠδύνασθε νὰ ἔλθητε νὰ μοὶ τὸ εἴπητε εὐσχήμως. (Θόρυβος). Ὁ κ. Λεβίδης δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ὁμιλίαν του.

§227ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐξηκολούθουν νὰ ὁμιλῶ, ὅτε ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας. Κατὰ τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν δὲ συνέβησαν ὅσα γνωρίζετε. Ἤδη δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ ἐξακολουθήσωμεν συζητοῦντες, ἐνόσῳ δὲν καθαρίσητε τὴν θέσιν ἡμῶν. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ μάθωμεν, ἂν ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ παριστάμεθα ἐνταῦθα, ἢ παριστάμεθα ἡμεῖς μὲν Μουζίκων ἀντιπρόσωποι, οἱ Κύριοι δὲ Ἑλλήνων. Ζητοῦμεν νὰ μάθωμεν, ἐν τίνι δικαιώματι καὶ ἐν τίνι κανόνι, οὐδενὸς παρισταμένου ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης ἐνταῦθα (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), ἑνὸς δὲ μόνον, τοῦ μετροῦντος τὰ ὀνόματα τῶν παρόντων, ἐγένοντο ἐπιθέσεις κατὰ ἡμετέρου φίλου; Καὶ τοῦτο ἴσως ἦτο ζήτημα ἰδιωτικὸν μεταξὺ συναδέλφων· τοιαῦτα δὲ ζητήματα λυπηρὰ πάντοτε ἡ Βουλὴ ἔλυσε συμβιβαστικῶς, διότι δὲν εἴμεθα ἐχθροὶ προσωπικοὶ πρὸς ἀλλήλους, διαφωνοῦμεν μόνον ἐπὶ τῶν πολιτικῶν ζητημάτων. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα ἔπαυσε νὰ ἦναι μεταξὺ ἡμῶν καὶ ἐκείνων, καὶ ἐγεννήθη ζήτημα μεταξὺ Βουλευτῶν καὶ ἀστυνομικῶν κλητήρων καὶ ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ. Καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγνώσθη ἔξωθεν τοῦ περιβόλου τούτου, ὅτι ἐγένετο ἀπόπειρα ἐπιθέσεως κατὰ τοῦ ἐπιτηροῦντος τὴν ψηφοφορίαν, τινῶν τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐρχομένων κατὰ ταύτην τὴν ὥραν εἰς τὸ Βουλευτήριον, ἀξιωματικοὶ καὶ κλητῆρες καὶ παντοῖοι δολοφόνοι, ἐξ ἐκείνων, οὓς καθ’ ἑκάστην ἑσπέραν παρατάττουσιν εἰς τὰ προπύλαια, ὡσανεὶ ἐκινδύνευέ τις, ἀπηγόρευσαν εἰς τοὺς Βουλευτὰς νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸν περίβολον τοῦτον, εἰς ὃν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ εἰσέλθωσι διὰ χιλιάδων ψήφων. Ἐφ’ ὅσον δὲν καθαρίσητε τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀνορθώσητε τὸ δικαίωμα τῶν Βουλευτῶν, πρέπει νὰ ἦναί τις ἀναίσθητος, ἐξακολουθῶν τὴν συζήτησιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ.

§228ΣΑΚΚΗΣ. Κύριοι, μετὰ λύπης μου ἀνέρχομαι ἐπὶ τοῦ βήματος, ὅπως ἀναγγείλω γεγονὸς, πρωτοφανὲς ἴσως εἰς τὰ χρονικὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου. Οὐδέποτε ἤλπιζον, ὅτι ἤθελον εὑρεθῆ συνάδελφοι, ἵνα δείξωσι τοιαύτην συμπεριφορὰν πρὸς ἕτερον συνάδελφον, ἐκπληροῦντα δικαίωμα, ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς χορηγούμενον αὐτῷ. Εἰς τοῦτο δὲ συνετέλεσεν ἡ οὐχὶ κοινοβουλευτικὴ συμπεριφορὰ τοῦ κ. Προέδρου...

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Κοκκέβης) (κρούων ἰσχυρῶς τὸν κώδωνα). Τί εἶναι αὐτὰ! (Θόρυβος).

§230ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Διατί κρούεις τὸν κώδωνα; Μὴ διακόπτῃς! (Θόρυβος).

§231ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. (Πρὸς τὸν ἐν τοῖς βουλευτικοῖς ἑδωλίοις καθήμενον Πρόεδρον τῆς Βουλῆς κ. Α. Αὐγερινόν). Κύριε Πρόεδρε, σᾶς προσκαλοῦμεν, ἐν ὀνόματι τῆς τάξεως, ν’ ἀναβῆτε εἰς τὴν ἕδραν σας. (Θόρυβος).

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Αὐγερινός). (καταλαμβάνων τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου). Κύριοι, παρακαλῶ ἡσυχάσατε.

§233ΣΑΚΚΗΣ. Λυποῦμαι, λέγω, Κύριοι, διότι διὰ τῆς συμπεριφορᾶς ταύτης προσεβλήθη αὐτὸ τὸ ἀξίωμα τοῦ Προέδρου, δείξαντος, ὅτι δὲν ἐξεπλήρου ὡς ἔδει τὸ καθῆκον αὐτοῦ καὶ ὡς ἥρμοζεν εἰς τὸ ὑψηλὸν αὐτοῦ ἀξίωμα. Ἐὰν ἡ πρὸς αὐτὸν συμπεριφορά μου ἦτο ἥκιστα εὐπρεπής, ὁ κ. Πρόεδρος ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, ἵνα μὲ ἀποδοκιμάσῃ, ἐὰν ἤμην ἄξιος ἀποδοκιμασίας, διότι ζωηρότερον πῶς παρετήρησα αὐτῷ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐγγράψῃ Βουλευτὴν, μὴ εὑρισκόμενον ἐν τῇ αἰθούσῃ, ὡς παρόντα. Εἰς τὴν παρατήρησίν μου ταύτην ἠγανάκτησεν ὁ κ. Πρόεδρος, τοῦτο δὲ ἐνεθάῤῥυνέ τινας ἐκ τῶν τῆς δεξιᾶς συναδέλφων, ἵνα δείξωσι τοιαύτην πρὸς ἐμὲ συμπεριφοράν, ἥκιστα ἁρμόζουσαν εἰς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους. Ταῦτα, Κύριοι, εἶναι ἀνάξια τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἀνάξια Βουλευτῶν. Ἐγὼ οὐδὲν ἔχω νὰ ζητήσω παρὰ τῆς Βουλῆς πρὸς ἱκανοποίησίν μου. Ἂν δὲ θεωρῶ ἐμαυτὸν προσβεβλημένον παρά τινος, θέλω ζητήσει τοῦτο ὅταν εὑρεθῶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Λυποῦμαι μόνον διὰ τὸ λυπηρὸν τοῦτο ἐπεισόδιον, καὶ ἴσως εἶναι πρωτοφανὲς ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἡμῶν νὰ συμβῶσι τοιαῦτα ἀξιοθρήνητα γεγονότα. Ἴσως συνέβησαν ἐν στιγμαῖς παραφορᾶς ἀντεγκλήσεις μεταξὺ Βουλευτῶν καὶ ἄγρια κινήματα, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐπίθεσις κατὰ συναδέλφου, καθ’ ἣν στιγμὴν οὗτος ἐξεπλήρου ὕψιστον καθῆκον, τὸν ἔλεγχον τῆς ἀπαρτίας τοῦ Κοινοβουλίου, ἤτοι τὴν νόμιμον συγκρότησιν αὐτοῦ. Ὅταν δὲ τοιαῦται σκηναὶ συμβαίνωσιν ἐνταῦθα, ἡ Βουλὴ τί ὀφείλει νὰ πράξῃ; Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ὀφείλει νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην της καὶ τοῦτο προτείνω εἰς τὴν Βουλήν.

§234ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κύριοι, τῷ ὄντι εἶναι ἀξιοθρήνητος ἡ κατάστασις τῆς Βουλῆς, ὅταν συνάδελφοι θέλωσι νὰ παρεμποδίσωσι τὰς συνεδριάσεις αὐτῆς καὶ συστηματικῶς ἀποφεύγωσι νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν αἴθουσαν, καὶ ὅταν εἰσέρχωνται προτείνουσιν ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας καὶ παρακωλύουσι τὰς συνεδριάσεις. Τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι οὔτε ἠθικὸν, οὔτε ὀρθὸν, οὔτε νόμιμον. Ὁ κ. Σάκκης, κληθεὶς παρ’ ἐμοῦ, ἦλθε νὰ παρασταθῇ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ἀλλὰ δὲν εἶχε τὴν εὐπρέπειαν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ πᾶς Βουλευτὴς πρὸς συνάδελφον, καὶ ἰδίως πρὸς τὸν Πρόεδρον. Δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη νὰ τεθῇ ἐν τῷ καταλόγῳ οὐδὲν περιπλέον ὄνομα τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ εὑρισκομένων, οὔτε τὸ τοῦ κ. Βαλσαμάκη. Περὶ τοῦ ἐπανωφορίου τοῦ κ. Βαλσαμάκη ἐγένετο λόγος πρὸς ἀστειότητα, ὅτε δὲ ἐγὼ τὸ ἀνέφερον, εἶπεν ὁ κ. Σάκκης, ὅτι τοῦτο ἦτο ἀνηθικότης! ἐγὼ τῷ εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι ἄξιος διὰ Βουλευτής. Ἐκεῖνος τότε ἐπετέθη κατ’ ἐμοῦ δι’ ὕβρεων καὶ χειρονομιῶν, καὶ οἱ Γραμματεῖς τοῦ Προεδρείου ἀγανακτήσαντες ἐξηγέρθησαν, ἵνα διδάξωσιν αὐτὸν νὰ σέβηται τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ δὲν εἶπον νὰ γραφῇ παρὼν ὁ κ. Βαλσαμάκης, ὁ ὁποῖος συνεζήτει δυόμισυ ὥρας διὰ τὸ παλτό του. Ἀλλ’ εἶναι πρωτοφανὲς αὐτὸ τὸ παιγνίδι, τὸ ὁποῖον κάμνετε, νὰ φεύγητε καὶ ἔπειτα νὰ εἰσέρχησθε. Λέγετε, ὅτι εἶναι τοῦτο δικαίωμά σας· ναὶ, ἀλλὰ μὴ ἔρχεσθε νὰ ἐπιτίθησθε κατὰ μιᾶς μερίδος. Ὁ Πρόεδρος ἠθέλησε νὰ διατηρήσῃ τὴν τάξιν, καὶ σεῖς δὲν εἴχετε τὴν εὐπρέπειαν νὰ φερθῆτε ὡς ἁρμόζει εἰς Βουλευτάς. Αὐτὰ συνέβησαν, καὶ ὁ κ. Σάκκης δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ἐξυβρίσῃ καὶ ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ Προέδρου, καὶ μάλιστα ἐνόπλως.

§235ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἰς τοῦτο ἔχετε λάθος.

§236ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ὁ κύριος Σάκκης δὲν πρέπει νὰ νομίζῃ, ὅταν ἦναι ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι εὑρίσκεται ἐν καπηλείῳ. Ἀφοῦ ἠθέλησε νὰ φερθῇ ὡς ἐφέρθη κατὰ τοῦ κυρίου Προέδρου, καὶ ἡμεῖς ἠθελήσαμεν νὰ τοῦ δώσωμεν ἓν μάθημα. Ἂν θέλῃ αὔριον, ὡς εἶπεν, νὰ εὕρωμεν ἀλλοῦ τοὺς λογαριασμοὺς, εἴμεθα ἕτοιμοι.

§237ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν παριστάμην εἰς τὰ ἐν τῇ αἰθούσῃ συμβάντα. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔρχομαι νὰ παρατηρήσω, προκληθεὶς παρὰ τοῦ προαγορεύσαντος Ἀντιπροέδρου τῆς Βουλῆς, κατέχοντος τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου, εἶναι, ὅτι ἡ ἀντίληψίς του κατὰ τὴν σκηνὴν ταύτην ὑπῆρξε λίαν ἀνακριβής. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ δύο γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη. Τὸ πρῶτον εἶναι, ὅτι ὁ κ. Σάκκης καὶ δι’ ὅπλων ἐπετέθη κατ’ αὐτοῦ· ὁ κ. Σάκκης εἶναι παρὼν καὶ αὐτοπροσώπως εἶναι ἕτοιμος ν’ ἀποδείξῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἀντίληψις τοῦ κ. Προέδρου ἦτο ἀπόῤῥοια τῆς ψυχικῆς ταραχῆς. Τὸ δεύτερον γεγονὸς, ὅπερ μὲ ἀναγκάζει νὰ μὴ δώσω πίστιν εἰς τὰ λεχθέντα παρ’ αὐτοῦ, εἶναι ἡ παρέμβασις τοῦ ὀνόματός μου εἰς τὴν συζήτησιν, ἐξ ἧς προκύπτει, ὅτι, ὅτε ἐπὶ δύο καὶ ἡμίσειαν ὥρας ὡμίλουν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, αὐτὸς εἰς πᾶν ἄλλο μέρος εὑρίσκετο ἢ ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ οὕτως ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐπὶ δύο ὥρας ὡμίλησα περὶ τοῦ παλτοῦ μου, καὶ ὅτι τὸ παλτό μου ἦτο τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως, ἐνῷ αὕτη προηγήθη τῆς ἐκ τοῦ παλτοῦ σκηνῆς. Καὶ δὲν ἔχω παράπονον, ἂν τοιοῦτόν τι ὡς ἐκ τῆς συγχύσεώς του ἀντελήφθη. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἔκφρασίν του, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις παρακωλύει τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, προβάλλουσα ἐνστάσεις μὴ ἀπαρτίας, παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἀντίληψίς του τὸν παρέσυρε, διότι μέχρι τῆς δευτέρας ὥρας μετὰ τὸ μεσονύκτιον ἡ συζήτησις ἐξακολουθεῖ, καὶ βλέπει, ὅτι εἴμεθα ἐν τάξει καὶ ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ Κανονισμοῦ. Ἂν ἐγένετο ἡ τελευταία ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας, τοῦτο δὲν δεικνύει, ὅτι θέλει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ παρακωλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, τοὐναντίον ἠνέχθη τὴν πίεσιν τῆς πλειοψηφίας μεθ’ ὅλης τῆς ἀνοχῆς, καὶ μόνον ἐν ἀρνήσει τῆς διακοπῆς πρὸς ἀναψυχὴν, τὸ ἔπραξε. Ἠδυνάμεθα βεβαίως νὰ παρακωλύσωμεν τὰς συνεδριάσεις, διότι ὁ Κανονισμὸς μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα, ἀνὰ πᾶν λεπτὸν νὰ φέρωμεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο δὲν τὸ ἐχορήγησεν ὁ Κανονισμὸς ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχεν· ἡ ἱστορία τῆς τοιαύτης ἐν τῷ Κανονισμῷ διατάξεως εἶναι μακρά· ἐθεωρήθη ὡς ἡ μᾶλλον περιφρουροῦσα τὰ δικαιώματα τῆς μειονοψηφίας ἀπέναντι πλειονοψηφίας, στηριζομένης εἰς τὸν ὄγκον τοῦ ἀριθμοῦ καὶ τῆς δυνάμεως. Καὶ νομίζετε, ὅτι ἡ συμπεριφορὰ τῆς πλειοψηφίας εἶναι κοινοβουλευτική; ἁρμόζει εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Κοινοβουλίου, νὰ συζητῶμεν ὑπὸ τοιαύτην πίεσιν μέχρι τῆς δευτέρας ὥρας μετὰ τὸ μεσονύκτιον; Ἂν ἀνατρέξωμεν εἰς τὰ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν λαβόντα χώραν καὶ εἰς τὴν συζήτησιν, τὴν γενομένην ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τί πληροφορούμεθα; Μετὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἦτο νὰ ὁμιλήσῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ἦτο δὲ ἑβδόμη ὥρα καὶ ἡμίσεια, καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ ὥρα ἦτο προκεχωρημένη, ὅτι δὲν ἠδύνατο εἰς τοιαύτην ὥραν νὰ ἀναπτύξῃ τὰς ἰδέας του, καὶ ἡ πλειοψηφία τῷ ἐχορήγησε πάραυτα τὴν αἰτηθεῖσαν ἀναβολήν. Ἀλλ’ ὅτε ἐγὼ ἐζήτησα ν’ ἀπαντήσω εἰς τὸν κ. Σιμόπουλον, ἦτο δὲ ἐννάτη καὶ ἡμίσεια ὥρα, ἐπέμενεν ἡ πλειοψηφία νὰ ὁμιλήσω, ὑπὸ τοιαύτην κόπωσιν καὶ ἐμοῦ καὶ τῆς Βουλῆς, καὶ μὲ διάνοιαν οὐχὶ καθαράν. Νομίζετε, ὅτι τοιαύτη συμπεριφορὰ δὲν ἐξαντλεῖ τὴν ὑπομονὴν τῆς μειονοψηφίας; νομίζετε, ὅτι ἡ ἐξακολούθησις τοιαύτης καταχρήσεως τῆς δυνάμεώς σας, ἥτις κατὰ τὸ παρελθὸν ἠνάγκασε τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ἀπόσχῃ τῶν συνεδριάσεων, δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτὴν τὸ καθῆκον νὰ σᾶς καταδείξῃ τὸ κενὸν τοῦ ὄγκου σας; Ἐὰν, Κύριοι, ὠθήσητε τὰ πράγματα μέχρι τοῦ σημείου τούτου, ἢ πρέπει νὰ φθάσητε μέχρι τοῦ σημείου νὰ κλείσητε τὰς θύρας τοῦ Βουλευτηρίου, ἢ θὰ ἐξαντλήσωμεν πᾶν μέσον, τὸ ὁποῖον χορηγεῖ εἰς ἡμᾶς ὁ Κανονισμὸς εἰς τοιαύτας περιστάσεις. Βεβαίως ἀπερχόμεθα μετὰ τὴν ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας, ἀλλὰ δὲν ἀπήλθομεν μέχρι τῆς 9ης, δὲν ἀπήλθομεν μέχρι τῆς 10ης, ἀπήλθομεν ὅμως κατὰ τὴν 1ην ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον, διότι, ὅ,τι ὠφείλετε νὰ πράξητε σεῖς, δηλαδὴ νὰ ζητήσητε τὴν διάλυσιν τῆς συνεδριάσεως, μᾶς ὑπεχρεώσατε νὰ σᾶς τὸ ὑποβάλωμεν ἡμεῖς. Καὶ διατὶ δὲν τὸ πράττετε, Κύριοι; Μὴ τυχὸν ἡ Βουλὴ εἰργάσθη ἐπὶ τέσσαρας ἢ πέντε μῆνας καὶ δὲν ἔχετε ἢ μόνον ἕνα μῆνα ἐνώπιόν σας, καὶ σπεύδετε νὰ φθάσητε εἰς τὸ τέλος τῆς ἐργασίας σας; Ἡ Βουλὴ μόλις πρὸ δύο μηνῶν ἤρξατο τὰς ἐργασίας της, ἀλλὰ τὴν ὅλην ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν εἴχετε ἑτοιμάσει καὶ ὑποβάλει πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλήν, ζητεῖτε νὰ τὴν τελειώσητε εἰς πέντε ἡμέρας. Καὶ ἂν ἡ μειονοψηφία ἀνθίσταται εἰς τὴν τοιαύτην πορείαν σας, διότι φρονεῖ, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ συζητήσῃ καὶ νὰ ἐλέγξῃ τὰς παρανομίας σας, σεῖς στρέφεσθε κατὰ τῆς μειονοψηφίας καὶ ἀποδίδετε εἰς αὐτὴν, ὅτι αὕτη φέρεται ἀπρεπῶς ἐν τῇ Βουλῇ, ἐνῷ τοῦτο μόνον εἰς σᾶς ἁρμόζει. Ἔστω, Κύριοι, ὅτι συζητοῦμεν, καθ’ ὑμᾶς, ὑπὸ κομματικὴν, ὑπὸ φατριαστικὴν ἔποψιν· ἀλλὰ τί θὰ εἴπῃ συζήτησις; Ἐὰν συζητῶμεν καὶ κομματικῶς ἐξετάζωμεν βεβαίως πᾶν ἔργον σας ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ ἔλλειψις ἢ παρανομία τις ἐν αὐτῷ, θὰ σᾶς τὴν καταδείξωμεν, καὶ σεῖς εἶσθε εἰς θέσιν νὰ ἐκλέξητε ὅ,τι εἶναι ὀρθὸν, καὶ νὰ ἀποβάλητε ὅ,τι δὲν ἐγκρίνετε. Εἰς τοιαύτην βάσιν στηρίζεται τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα· ὅταν δὲ κατορθόνητε νὰ κλείσητε τὸ στόμα τῆς μειονοψηφίας, ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς καθίσταται ἐκτρωματική. Τοιαύτη εἶναι ἡ θέσις τῆς Βουλῆς, καὶ ἐν τοιαύτῃ θέσει εὑρισκόμενοι καὶ τοῦτο ἐπιδιώκοντες ὑμεῖς, δὲν εἶναι ποσῶς παράξενον, ἐὰν ὠθῶνται τοιουτοτρόπως τὰ πράγματα, καὶ εἰς χειροτέρας σκηνὰς θὰ εὑρεθῶμεν. Πᾶς δὲ ὁ ἀγαπῶν τὸν τόπον καὶ πᾶς ὁ ἐργαζόμενος διὰ τὰς ἐλευθερίας τοῦ τόπου πρέπει νὰ σκέπτηται, ὅτι πᾶς ὁ ὠθῶν τοιουτοτρόπως τὰ πράγματα θέλει καταστῆ ὁ καταστροφεὺς τοῦ τόπου.

§238ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ συμβὰν πρὸ ὀλίγου εἶναί τι ὅλως ἔκρυθμον, καὶ θέτει εἰς ἀμφιβολίαν τὴν κανονικὴν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς. Καὶ ἄλλοτε συνέβησαν σκηναὶ καὶ ἀντεγκλήσεις δυσάρεστοι μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν, αἵτινες βεβαίως εἰσὶν ἄξιαι πάσης ἀποδοκιμασίας. Τὸ κατὰ τὴν ἑσπέραν ὅμως ταύτην συμβὰν εἶναι ὅλως διάφορον τῶν ἄλλοτε γενομένων. Πρόκειται περὶ Βουλευτοῦ, ἀντιπροσωπεύοντος τὴν μίαν πτέρυγα τῆς Βουλῆς καὶ ἐξελέγχοντος τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου τῶν παρόντων Βουλευτῶν, ὅπως ἀποδειχθῇ, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐργάζηται, συμφώνως μὲ τὸ Σύνταγμα, ἐν ἀπαρτίᾳ. Τὸ πρόσωπον τοῦτο, ἐκτελοῦν τὰ καθήκοντά του, ὑπέστη προσβολὴν παρὰ δύο συμπολιτευομένων Βουλευτῶν, καθ’ ἣν ὥραν ὁ ἀξιότιμος Προεδρεύων ἐνόμιζεν, ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ διατάσσῃ τὴν ἐγγραφὴν τῶν Βουλευτῶν, ὡς ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν, ἀπολογούμενος ἀπὸ τοῦ βήματος. Δὲν ἐξετάζω τί συνέβη μεταξὺ τοῦ Προεδρεύοντος καὶ τοῦ πρὸς αὐτὸν διαφωνήσαντος μέλους τῆς μειοψηφίας, ὅπερ παρίστατο κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου ὡς ἐλεγκτής. Τὸ γεγονὸς ὅμως, ὅτι ἐν τῇ διαφωνίᾳ ταύτῃ δύο Βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας ἐνόμισαν πρέπον νὰ ἐπιτεθῶσι κατὰ τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὴν μειοψηφίαν ἐν τῷ Προεδρείῳ, καθιστᾷ προβληματικὴν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων ἡμῶν. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ γνωρίζωμεν, ποίαν ἔχει γνώμην ἡ πλειονοψηφία ἐπὶ τοῦ γεγονότος τούτου; Ἐπιθυμοῦμεν πρὸ πάντων, ὁ ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας νὰ μᾶς ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του, διὰ νὰ γνωρίζωμεν, ἐὰν ἐνταῦθα εὑρισκώμεθα ἐν Κοινοβουλίῳ Κράτους πεπολιτισμένου, ἢ ἔν τινι τῶν συνελεύσεων ἐκείνων, ἃς ἐνίοτε βλέπομεν ἔν τισι μεσημβριναῖς Πολιτείαις τῆς Ἀμερικῆς, ὅπου ἕκαστος μεταβαίνει προπαρεσκευασμένος, ἵνα ὑπερασπισθῇ αὐτὸς ἑαυτὸν καὶ τὰ δικαιώματά του......

§239ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Ταῦτα ἐγένοντο, διότι ὁ κ. Σάκκης ἐσήκωσε τὴν χεῖρα νὰ μουντζώσῃ τὸν ἀξιότιμον Προεδρεύοντα.

§240ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπορῶ μὲ τὸν κ. Καραπάνον, ὁ ὁποῖος, ἐνῷ δὲν ἦτο παρών, ἔρχεται καὶ ὑπερασπίζεται τὸν κ. Σάκκην.

§241ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς λεπτομερείας τῶν θλιβερῶν ἀληθῶς σκηνῶν, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν πρὸ ὀλίγου, ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ ἐξετάσωμεν· ἕκαστος δύναται νὰ ἐκτιμήσῃ τίς ὁ ἀρξάμενος χειρῶν ἀδίκων, ἀλλ’ ὅπως δήποτε, διὰ τὰ λεγόμενα, ἀσχέτως τοῦ τίς ὁ ἀρξάμενος χειρῶν ἀδίκων, ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφράσῃ τὴν λύπην της, καὶ τοιαύτην διατυπῶ πρότασιν.

§242ΓΟΥΛΙΜΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Καραπάνος εἶπε, χωρὶς αὐτὸς ν’ ἀντιληφθῇ τίποτε, διότι δὲν ἦτο παρών, ὅτι δύο Βουλευταὶ ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ κ. Σάκκη, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποφανθῇ τίς ἤρξατο χειρῶν ἀδίκων καὶ τίς πρέπει ν’ ἀποδοκιμασθῇ. Διότι ὁ κ. Σάκκης ἐπετέθη ὄχι κατὰ Βουλευτοῦ, ἀλλὰ κατὰ τοῦ κ. Προέδρου, κατὰ τοῦ κ. Προέδρου ἐσήκωσε τὸ χέρι του καὶ ἀπεπειράθη νὰ βγάλῃ πιστόλι, διὰ νὰ κτυπήσῃ.

§243ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἐγενόμην μάρτυς αὐτόπτης καὶ θεατὴς τοῦ δυσαρέστου καὶ λυπηροῦ τῷ ὄντι ἐπεισοδίου, τοῦ διαδραματισθέντος ἐν τῷ Προεδρείῳ, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀνεγινώσκετο ὁ κατάλογος, ὅπως ἐξελεγχθῇ ἡ ἀπαρτία τῆς Βουλῆς. Κατὰ τὴν στιγμὴν δὲ ταύτην ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μας ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὁ κ. Μπουφίδης, ὑψώσας τὴν χεῖρα, ἐδείκνυε πρὸς τὸ μέρος ἐκεῖνο τὸ ἐπανωφόριον τοῦ κ. Βαλσαμάκη, λέγων, ἀστειζόμενος, ὅτι ὁ κ. Βαλσαμάκης εἶναι παρὼν καὶ πρέπει νὰ σημειωθῇ παρών· ἐξηκολούθησεν ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου, καὶ ὅτε ἔφθασεν εἰς τὸ ὄνομα τοῦ κ. Βαλσαμάκη, ἀνεφώνησαν τινὲς τῶν συναδέλφων: «παρὼν ὁ κύριος Βαλσαμάκης». Τοῦτο δὲ ἐπανέλαβε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος ἀστειζόμενος. Ὅλου αὐτοῦ τοῦ ἐπεισοδίου, ὅλης αὐτῆς τῆς δυσαρέστου σκηνῆς αἰτία εἶναι τὸ ἐπανωφόριον τοῦ κ. Βαλσαμάκη. Ἐὰν λοιπὸν πρόκηται τῷ ὄντι ν’ ἀποδοκιμασθῇ τι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, πρέπει ν’ ἀποδοκιμασθῇ τὸ ἐπανωφόρι τοῦ κ. Βαλσαμάκη (ἱλαρότης). Ὁ κ. Σάκκης, ὁ ὁποῖος ἐπετήρει τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου ἐκ τῆς πτέρυγος τῆς μειονοψηφίας, ὅτε ἤκουσε τῆς ἀστειότητος τοῦ κ. Προέδρου, ἐξήφθη καὶ προσηνέχθη οὐχὶ εὐπρεπῶς πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον, τοῦτο δὲ τὸ ἀντελήφθημεν πάντες, καὶ ὁ κ. Σάκκης δὲν πιστεύω ν’ ἀρνηθῇ τὸ γεγονὸς, διότι εἶναι φιλαλήθης. Ὁ κ. Σάκκης παρεξήγησε τὴν ἀστειότητα τοῦ κ. Προέδρου, καὶ προσηνέχθη οὐχὶ εὐπρεπῶς πρὸς αὐτόν......

§244Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς ἐρωτήσω, ἐπειδὴ δὲν ἤμην παρὼν, κατὰ τίνα τρόπον προσηνέχθη οὐχὶ εὐπρεπῶς ὁ κ. Σάκκης;

§245ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐκίνησεν ἀπειλητικῶς τὴν χεῖρα ὑπεράνω τῆς κεφαλῆς τοῦ κ. Προέδρου. Νομίζω, ὅτι ὁ σεβασμὸς, ὁ ὀφειλόμενος πρὸς τὸν Πρόεδρον, εἶναι σεβασμὸς, ὀφειλόμενος πρὸς τὴν Βουλὴν, διότι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι σῶμα πλῆρες ἄνευ τοῦ Προέδρου αὐτῆς. Ὅτε ἡ παρεκτροπὴ αὕτη τοῦ συναδέλφου ἔλαβε χώραν παρὰ τῷ Προεδρείῳ, δύο ἄλλοι συνάδελφοι ἔσπευσαν πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ κ. Προέδρου, οὕτως ἀπειλουμένου· ἴσως τις ἐξ αὐτῶν προσηνέχθη ὀλίγον τραχέως, ἴσως καὶ ἐπιθετικῶς πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Σάκκην· εἶδον τὴν σκηνὴν καὶ τὸν θόρυβον, ἔσπευσα ἐκεῖ, ὅτε συνήντησα τὸν κ. Σάκκην, τὸν ὁποῖον παρεκάλεσα νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ μὲ ἤκουσε...

§246ΡΑΛΛΗΣ. Πῶς εὑρέθη κάτω τοῦ Προεδρείου;

§247ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐκ τῆς ὠθήσεως φαίνεται, διότι συνῆλθον πολλοί ἐκεῖ. Ὁ κ. Σάκκης, μὴ νομίσητε, ὅτι ἦτο ἀμυνόμενος ἐπάνω εἰς τὸν θόρυβον, ἦτο καὶ ἐπιτιθέμενος, διότι διακρίνεται διὰ τὸ θάῤῥος του. Τοιοῦτον, Κύριοι, ὑπῆρξε τὸ ἐπεισόδιον τὸ δυσάρεστον. Νομίζω, ὅτι ἡ λύπη, ἐὰν πρόκηται νὰ ἐκφρασθῇ, θὰ ἐκφρασθῇ καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, διότι τὸ πρᾶγμα ἔλαβε χώραν ἀμφοτέρωθεν, καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ τι πταῖσμα, τὸ πταῖσμα εἶναι κοινὸν, καὶ δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἀποδώσητε οὔτε εἰς τὸ ἕν μέρος, οὔτε εἰς τὸ ἄλλο ἀποκλειστικῶς. Ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ, ὅπως, ἐπιλαμβανόμενος τῆς εὐκαιρίας ταύτης, καθ’ ἣν εὑρίσκομαι ἐπὶ τοῦ βήματος, προσθέσω τινὰ εἰς ἀπάντησιν τῶν ὅσων ἐπὶ τοῦ ἐπεισοδίου ὁμιλῶν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κεφαλληνίας προσέθηκε, σχετικῶς πρὸς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συνεδριάσεως ἐν προκεχωρημένῃ ὥρᾳ. Προσέθηκεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι τὸ γινόμενον εἶναι ἐναντίον τῆς τάξεως, ἐναντίον τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐλευθερίας, ἐναντίον τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Ζητεῖ ἡ πλειονοψηφία νὰ κλείσῃ τὰ στόματα τῆς μειονοψηφίας, ζητεῖ νὰ ἐπιβληθῇ, ζητεῖ νὰ πιέσῃ αὐτήν. Ἀλλ’ ἄς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος νὰ παρατηρήσω πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὅλως τὸ ἐναντίον συμβαίνει, ὅτι ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) ἔκλεισε τὰ στόματα τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν δεξιὰν), καὶ ὅτι ἡ πτέρυξ αὕτη ἐξακολουθεῖ ὁμιλοῦσα καὶ ἀναπτύσουσα τὰς ἰδέας αὐτῆς διαρκῶς καὶ πιέζουσα τὴν πτέρυγα ἐκείνην...

§248Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον.

§249ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, καὶ ὅμως ἠμφισβητήθη. Εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι ἡ πλειονοψηφία πιέζει τὴν μειονοψηφίαν. Καὶ τὸ νὰ πιέζῃ ἡ πλειονοψηφία τὴν μειονοψηφίαν εἶναί τι φυσικὸν, διότι ὁ ἰσχυρότερος ἐπιβάλλεται εἰς τὸν ἀσθενέστερον, ἀλλὰ τὸ νὰ πιέζῃ ἡ μειονοψηφία τὴν πλειονοψηφίαν, εἶναί τι τερατῶδες καὶ ἀνήκουστον. Καὶ εἶναι τερατῶδες καὶ ἀνήκουστον ἐν τῇ μορφῇ, καθ’ ἣν τελεῖται. Καὶ εἶναι, Κύριοι, πρέπον νὰ μπαινοβγαίνετε εἰς τὴν αἴθουσαν, καθ’ ὃν τρόπον πράττετε τοῦτο σήμερον, εἶναι πρέπον νὰ προτείνητε ἐνστάσεις μὴ ἀπαρτίας, καὶ νὰ ἐξέρχηται ὁ προτείνων τὴν ἔνστασιν, καὶ νὰ ἀναγινώσκηται ὁ κατάλογος τῶν Βουλευτῶν ἐρήμην αὐτοῦ; Καὶ εἶτα παραπονεῖσθε, ὅτι ἡμεῖς σᾶς πιέζομεν, καὶ ὅτι ἐπιμένομεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς ἐργασίας μας! Συζητοῦμεν, λέγει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής, ἐπὶ ἕνα μόνον μῆνα, ἑπομένως ἔχομεν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ ἕνα καὶ δύο ἀκόμη μῆνας, ὥστε διατὶ νὰ μὴ ἐξακολουθῶμεν εὐρέως τὴν συζήτησιν; διατὶ νὰ μὴ διακόπτωμεν τὴν ἐργασίαν ἡμῶν ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς ὥρας καὶ ν’ ἀσχολώμεθα εἰς διαφόρους συζητήσεις, πολλάκις ἀσκόπους; Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι, ἀξιότιμε συνάδελφε, νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω, ὅτι προχθὲς, ὅτε συνωμιλοῦμεν φιλικῶς, εἴπομεν ἀμφότεροι, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην κατὰ τὰς προσεχεῖς ἑορτὰς νὰ ἀπέλθωμεν εἰς τὰς ἑστίας ἡμῶν, καὶ ὅτι αἱ ἰδιαίτεραι ἡμῶν περιστάσεις δὲν μᾶς ἐπιτρέπουσι νὰ παραμένωμεν ἐπὶ πλέον ἐνταῦθα. Ἀλλ’ ὑμεῖς ἐξακολουθεῖτε νὰ φέρητε δυσκολίας εἰς τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν, δὲν γνωρίζω τί ἐλπίζοντες καὶ τί προσδοκῶντες. Βεβαίως ὁ Κανονισμὸς σᾶς παρέχει ὅλας αὐτὰς τὰς εὐκολίας, πρὸς στρεψοδικίαν καὶ ἀπεριόριστον παράτασιν τῶν συζητήσεων, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦμεν τὴν πλειονοψηφίαν, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ περατώσωμεν τὰς ἐργασίας ἡμῶν, ὅπως καὶ ὑμεῖς ἠθέλετε πράξει τοῦτο, ἐὰν ἦσθε εἰς τὴν θέσιν μας. Μήπως προσδοκᾶτε νὰ ἑλκύσητε κἀνένα ἐκ τῶν τῆς πλειονοψηφίας Βουλευτῶν; Ἐν τούτῳ τῷ πνεύματι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ὡμίλησεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἀποστραφεὶς πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, εἶπεν, ὅτι, ἐὰν ἔχῃ τὴν πλειονοψηφίαν, αὔριον δὲν θὰ τὴν ἔχῃ, καὶ ἂν τὴν ἔχῃ αὔριον, δὲν θὰ τὴν ἔχῃ μεθαύριον. Καὶ ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅπως σᾶς βεβαίωσα καὶ πέρυσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιμένητε μήτε μίαν τρίχα ν’ ἀποσπάσητε ἀπὸ αὐτὴν τὴν πτέρυγα, καὶ ματαιοπονεῖτε, ἐργαζόμενοι τοιουτοτρόπως, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι τῆς ὠφελείας καὶ τῆς ἐνισχύσεως ἐκ τῶν Βουλευτῶν τῆς πτέρυγος ταύτης. Δὲν δύνασθε οὐδένα ἐξ αὐτῶν νὰ προσελκύσητε, ἡ δὲ συμπεριφορὰ, τὴν ὁποίαν μετέρχεσθε, πολὺ περισσότερον ἐνισχύει αὐτοὺς εἰς τὴν θέσιν των. Δύναμαι λοιπὸν νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι τὸ καλλίτερον δι’ ὑμᾶς θὰ ἦτο, νὰ ἐπανέλθητε εἰς τὴν τάξιν. Μὲ συγχωρεῖτε διὰ τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἀλλὰ δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἐν τῇ συμπεριφορᾷ τῆς ὑμετέρας πτέρυγος ἔγκειται ἀταξία τις. Δὲν εἶναι εὐθὺς ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον συμπεριφέρεσθε, διότι εὐθὺ καὶ ὀρθὸν καὶ δίκαιον καὶ κοινοβουλευτικὸν εἶναι, νὰ συζητῆτε καὶ νὰ μὴ φυγομαχῆτε. Νὰ καθήσητε νὰ συζητήσητε ὁ εἷς κατόπιν τοῦ ἄλλου καὶ νὰ μετρήσητε τὰς δυνάμεις σας, καὶ ἂν ἦσθε περισσότεροι, ἔλθετε εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ διοικήσατε, ἐὰν ὅμως ἦσθε ὀλιγώτεροι, ὑποκύψατε εἰς τοὺς περισσοτέρους, καθὼς καὶ ἡμεῖς ὑπεκύψαμεν εἰς σᾶς, ὅτε ἤλθετε τὴν 7ην Ἀπριλίου παντοδύναμοι καὶ μᾶς κατεβάλετε καὶ μᾶς ἠκυρώσατε τὰς νομίμους ἐκλογάς μας. Κατερχόμενος τοῦ βήματος τούτου, σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ἐπεισόδιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν εἶναι ἄξιον μνείας, οἱ δὲ δύο συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι ἀντήλλαξαν δυσαρέστους τινὰς λέξεις μεταξύ των, αὐτοὶ βεβαίως μετενόησαν διὰ τοῦτο καὶ θὰ ἔλθουν εἰς φιλικὴν ἐξήγησιν τὸ ταχύτερον.

§250ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τρίτη ὥρα μετὰ τὸ μεσονύκτιον καὶ δὲν βλέπω ἄλλο τι, παρὰ προτροπὰς ἐκ μέρους τῆς πλειοψηφίας περὶ ἐπισπεύσεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου! Τὸ φαινόμενον τοῦτο βεβαίως εἶναι ἀξιοπαρατήρητον, καὶ ἂν δὲν ἐγνώριζέ τις περὶ τίνος πρόκειται, ἤθελεν νομίσει βεβαίως, ὅτι ἐπίκειται κίνδυνός τις σπουδαῖος τοῦ Ἑλληνισμοῦ! Ἐγὼ δὲν ἤμην παρὼν καθ’ ὅλον τὸ ἐπεισόδιον, ἀλλὰ παρετήρησα, ὅτι καταγγέλλεται ὡς παρεκτροπὴ μεγάλη ἡ πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς παρατήρησις ἑνὸς Βουλευτοῦ, ἐκτελοῦντος χρέη ἐπόπτου τῆς ἀναγνώσεως τοῦ καταλόγου τῶν Βουλευτῶν, παρατήρησις, συνοδευθεῖσα διὰ χειρονομίας τινὸς συνήθους· ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι δύναμαι νὰ ὑποτεθῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι φέρομαι ἀνευλαβῶς πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι πράττω ὅ,τι καὶ αὐτὸς πράττει, διότι ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος κινῶ ἐνίοτε τὴν χεῖρα, καθ’ ὃν τρόπον καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἄλλοι. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, νομίζω, ὅτι ἠδύνατο ἡ πτέρυξ αὕτη, ἡ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ ἐκφράσῃ χαρὰν, καὶ ὄχι θλίψιν, ὑπὸ ἔποψιν τοῦ κομματικοῦ συμφέροντος, διότι νομίζω, ὅτι εὑρίσκεσθε ἐπὶ ἑνὸς ἐδάφους, ὄχι πολὺ συμφέροντος, καὶ ἑκάστῃ ἡμέρᾳ, ἑκάστῃ ὥρᾳ, παρερχομένῃ ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ, νομίζω, ὅτι ἀποβαίνει πρὸς βλάβην σας....

§251ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Παντάπασιν.

§252ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἴσως τὸ νομίζετε ὠφέλιμον, καὶ ἴσως μάλιστα ὑμεῖς τὸ νομίζετε ὠφέλιμον ὡς ἰατρός, διότι εἶναι ἓν εἶδος ὠφελίμου σκληραγωγίας αἱ παννυχίδες, καὶ ὁ ἀγὼν ὁ κοινοβουλευτικὸς μετεβλήθη εἰς ἀγῶνα ἐγκαρτερήσεως σωματικῆς. Τώρα τὸ ζήτημα εἶναι, ποῖος δύναται νὰ ἀντέχῃ περισσότερον μέχρι πρωΐας! Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχετε συμφέρον νὰ θέσητε τοιοῦτον διαγώνισμα. Ἀφίνω τὴν ἔποψιν τοῦ πρέποντος. Ἠθελήσατε νὰ παραστήσητε, ὅτι ἡ μειοψηφία πιέζει τὴν πλειοψηφίαν καὶ δὲν τὴν ἀφίνει νὰ ἐργασθῇ, καὶ μάλιστα εἴπετε, ὅτι σᾶς ἔκλεισε καὶ τὸ στόμα! ἀλλὰ πῶς; διότι αὕτη ὡμίλησε περισσότερον ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν; Τί ζήτημα ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν; Ὑπεβλήθησαν χίλια δύο ζητήματα ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ τῆς πιστώσεως Σπάρταλη, διότι ἡ Βουλὴ ἐκλήθη, ὄχι νὰ χορηγήσῃ συνήθη πίστωσιν, ἀλλὰ ν’ ἀναπληρώσῃ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, νὰ κάμῃ λογαριασμούς, ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν λογαριασμῶν τοῦ Σπάρταλη, ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, νὰ κρίνῃ περὶ παραγραφῶν, περὶ τόκων, περὶ προμηθειῶν κλπ. Κύριοι, σᾶς παρακαλῶ, εἰλικρινῶς νὰ μοὶ εἴπητε, ἐὰν φρονῆτε σπουδαίως, ὅτι ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς ἡ συζήτησις εἶναι ἀπρεπής, ἢ ὑπῆρξεν ὑπερμέτρως μακρά. Διατί αὐτὴ ἡ ἀπληστία ὑμῶν πρὸς τὴν τυπικὴν ἐργασίαν; Πόσους νόμους δὲν ἐψηφίσατε εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα; Νομοσχέδια ἀρκετὰ χθὲς εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν διήλθετε ἐν ἀκαρεῖ. Ἀλλ’ ἐξακολουθεῖτε φωνάζοντες: «θὰ ἐργασθῶμεν»! Δὲν ἠξεύρω ποίαν ἰδέαν ἔχουσι περὶ ἐργασίας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Φαίνεται ἐργασία θεωρεῖται τὸ νὰ εἰσάγωνται νομοσχέδια πολλά, ν’ ἀναγινώσκωνται καὶ νὰ ἐπιψηφίζωνται, πᾶσα δὲ συζήτησις ἐμποδίζει τὴν ἐργασίαν τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ ὡς σπουδαῖος λόγος παρουσιάζεται, ὅτι εἶναι ἑορταὶ καὶ θὰ μεταβῶμεν εἰς τὰς οἰκίας ἡμῶν! Καὶ εἶπον ἀκόμη, ὅτι ἀρχίζει ἡ ἐργασία ἀργά, καὶ ὅμως ἡ μειοψηφία κατ’ ἐπανάληψιν διεμαρτυρήθη ἀκριβῶς διὰ τὴν ἀργοπορίαν ταύτην. Σήμερον εἰς τὰς 5 μόλις ἤρχισεν ἡ συνεδρίασις, ἐξ ἀργοπορίας τῶν ὑπουργικῶν. Ἀλλ’ εἰς τὰς 8 ἐπέρχεται ἀναπόδραστος ἀνάγκη νὰ γευθῇ ἕκαστος ἡμῶν. Καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Συμπολίτευσις. Οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ λαμβάνωσι καὶ τὸν λόγον. Σεῖς δὲν αἰσθάνεσθε τὴν ἀνάγκην αὐτήν. Ἡμεῖς ὡμιλήσαμεν, παρακαλέσαμεν τὸν κύριον Πρωθυπουργόν, νὰ μᾶς δώσῃ ἐξήγησιν καὶ περὶ ἄλλων καὶ περὶ τοῦ πῶς δύναται νὰ θεωρήσῃ, ὅτι αἱ ἔντονοι διακοινώσεις Πρεσβευτοῦ εἶναι ἔγγραφον ἰδιωτικόν. Καμμία ἀπάντησις! Ψηφοφορία! Ὁμιλήσατε, ἂν θέλετε. Συζητεῖτε μόνοι σας οἱ ἀντιπολιτευόμενοι! Καὶ βεβαίως τὸ θέμα ἀπαιτεῖ νὰ ὁμιλήσωμεν, καὶ ἡ σιωπή σας ἔτι μᾶλλον μᾶς ἀναγκάζει εἰς τοῦτο. Ἀλλὰ εἶναι δυνατὸν πλέον αὐτὴν τὴν ὥραν νὰ ἐξακολουθήσωμεν συζητοῦντες; Τοῦτο μόνον δύνασθε νὰ κατορθώσητε, νὰ λάβωμεν, ἐν καταστάσει πλέον ἀμύνης διατελοῦντες, ἄλλο μέτρον, καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ καταφύγωμεν εἰς ἓν δικαίωμα νόμιμον ἀμύνης. Μᾶς ἀναγκάζετε νὰ συζητήσωμεν περὶ αὐτῆς ταύτης τῆς πιέσεως· χθὲς ἀκόμη, ἐνῷ δὲν ἦτο ἀληθὴς ἀπαρτία, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔλαβον τὸν λόγον, —μόλις 20–30 ἦσαν ἐδῶ— καὶ ἀξιότιμος φίλος μου, ἐν τῇ ἀληθείᾳ ἐκτελῶν καθῆκον, ἐπρότεινε τὴν ἔνστασιν τῆς μὴ ἀπαρτίας, καὶ ἐγὼ ἐν τούτοις διεμαρτυρήθην, δεχόμενος ἐπιεικῶς νὰ ἐξακολουθῇ ἡ συζήτησις, ἔστω καὶ μὲ 30 Βουλευτάς. Καὶ ὅμως αὐτοὶ λέγουσι: θέλομεν νὰ ἐργασθῶμεν καὶ νὰ φύγωμεν πρὸ τῶν ἑορτῶν! Ἐὰν νομίζητε, Κύριοι, ὅτι δὲν δύναται πλέον σπουδαίως νὰ λειτουργῇ τὸ πολίτευμα παρ’ ἡμῖν, εἴπετέ το καθαρὰ, καὶ λάβετε ἄλλα μέτρα, εὕρετε ἄλλο πολίτευμα, ἀλλὰ μὴ διακωμῳδῆτε τὸ ὑπάρχον. Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰς ἄλλα Κοινοβούλια ἤθελον προκαλέσει συσκέψεις Ἐπιτροπῶν μακρὰς, τὰ ὁποῖα ἤθελον ὑποβληθῆ ἐγκαίρως εἰς τὴν κοινὴν γνώμην, ἤθελον ἐξελέγχεσθαι ὑπὸ Συλλόγων, ἤθελον συζητεῖσθαι ἐπὶ μῆνας, παρέρχονται παρ’ ἡμῖν ἀστραπηδόν. Ἡ ταχύτης μόνον θεωρεῖται ὡς ἀξία τῆς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἐὰν τελειώσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα νομοσχέδια ἐν μιᾷ νυκτὶ, ἐὰν μεταβάλωμεν νόμους ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρους, αὐτὸ θεωρεῖται ἐργασία κοινοβουλευτικὴ, ἐναβρυνόμεθα καὶ μένομεν ἀναπαυμένοι, διότι διήλθομεν 50 ἢ 30 νομοσχέδια. Καὶ εἰς αὐτὰ τὰ νομοσχέδια ὑπάρχουσι διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἀνατρέπουσι νομοθεσίαν τοῦ Κράτους ὁλόκληρον! Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ὁ ἀξιότιμος κ. Σωτηρόπουλος ἠναγκάσθη, μὲ τὴν συνήθη εἰρωνείαν του, νὰ ἐρωτήσῃ τὸν κ. Πρόεδρον, εἰς ποῖον ἀριθμὸν νομοσχεδίου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εὑρισκόμεθα, διότι δὲν ἠδύνατο πλέον νὰ ἀντιληφθῇ πόσα ἐψηφίσθησαν. Πασίγνωστον εἶναι, ὅτι Βουλευταὶ ἐπιμελέστατοι, ἐμβριθέστατοι, ἐξέρχονται πολλάκις ἐκ τῆς αἰθούσης ἀγνοοῦντες τί ἐψηφίσθη! Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ἐπιδιώκηται, πρέπει νὰ εἴπωμεν, ὅτι τοῦτο εἶναι πλέον μία εἰκονικότης, ἓν γελοῖον πρόσχημα, ὅτι ἔχομεν Συνταγματικὸν πολίτευμα. Ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι, ἐὰν τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα ἦναι τὸ ἄριστον τῶν κατὰ τὴν σημερινὴν ἐποχὴν, καὶ παραδεχθῶμεν ῥητόν τι, ὅτι «τὸ χείριστον εἶναι ἡ διαφθορὰ τοῦ ἀρίστου», βεβαίως εἴμεθα εἰς τὸ χείριστον πολίτευμα, διότι εἴμεθα εἰς τὴν διαφθορὰν τοῦ ἀρίστου πολιτεύματος! Καὶ εἰς ποίαν ὑπόθεσιν συμβαίνει τὸ φαινόμενον αὐτό; Εἰς τὴν ὑπόθεσιν, εἰς τὴν ὁποίαν διόλου δὲν σᾶς συμφέρει νὰ δείξητε τοιαύτην ἐπιμονὴν, καὶ τὴν ὑπόνοιαν ἀκόμη ἔπρεπε ν’ ἀποφύγητε, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ δὲν ἐνεργεῖ ἐλευθέρως! Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς παρετήρησα, ὅτι καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἤθελον νὰ ὁμιλήσωσι, καὶ πρέπει νὰ δώσωμεν τὸν καιρὸν εἰς αὐτοὺς νὰ μελετήσωσι, διότι ἐπὶ τέλους ἔχουσι καὶ ἄλλας ἐργασίας, ἔχουσιν Ἐπιτροπὰς, καὶ ἐπὶ τέλους εἶναι ἄνθρωποι, ἔχοντες ἀνθρωπίνας ἀνάγκας. Σεῖς ἔχετε ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ δύνασθε νὰ ἔρχησθε μίαν στιγμὴν μόνον, διὰ νὰ ψηφίσητε, ἀλλ’ ἡ μειονοψηφία δὲν ἔχει (θόρυβος). Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν βεβαίως νὰ ὁμιλῇ τις εἰς τὰς 4 μετὰ τὸ μεσονύκτιον, εἰμὴ περὶ αὐτοῦ τοῦ μαρτυρίου, τὸ ὁποῖον ὑφίσταται ἡ μειονοψηφία καὶ αὐτὴ ἡ πλειονοψηφία. Ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία τὸ ὑφίσταται ἑκουσίως· μὴ θορυβῆτε λοιπόν. Πρέπει νὰ κανονισθῶσιν αἱ ὧραι τῆς ἐργασίας, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τὰ ἄτοπα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἰς οὐδετέραν τῶν πτερύγων συμφέρουσι, καὶ εἴμεθα προθυμότατοι, ἐντὸς ὁρίων λογικῆς, ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἀνθρωπίνης δυνάμεως, ὄχι ἁπλῶς τῆς σωματικῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς πνευματικῆς, εἶμαι πρόθυμος νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ πάσης ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ ἐργασίας πραγματικῆς, ἡ ὁποία ἐκτελεῖται ἐντὸς χρονικοῦ διαστήματος, ἐπιτρέποντος τὴν προσήλωσιν τῶν σκέψεων ἐπὶ τῆς ἐργασίας. Καὶ ἐγκαίρως πρέπει νὰ συνέρχηται ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ καὶ ἐγκαίρως νὰ λήγῃ ἡ συνεδρίασις. Οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει καὶ ἂν ἔρχωνται ἑορταὶ, ἃς ἐπανέλθωμεν μετὰ τὰς ἑορτάς. Τώρα ἡ ἐργασία, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε, εἶναι ἀληθὲς μαρτύριον. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι εἶναι πρέπον καὶ συμφέρον κοινὸν, νὰ κανονίσητε τὴν ἐργασίαν, ἀφίνοντες ὅρια λογικὰ, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπει ἡ ἀνθρωπίνη ἀνεπάρκεια. Ἐὰν ὅμως ἐπιμείνητε, ἡ μειοψηφία ἔχει δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ λάβῃ μέτρα ἀμύνης. Καὶ ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ὅ,τι ἄλλοτε αὐτὸς μοὶ εἶπε· τότε ἤμην εἰς τῶν φίλων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτε ἐξηκολουθοῦμεν συζήτησιν μακρὰν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου καὶ εἶχεν ἀρχίσει ἡ κοινὴ γνώμη νὰ δυσφορῇ ἐναντίον ἡμῶν· μίαν ἡμέραν εἶχον εἰπεῖ πρὸς αὐτὸν, ὅτι ὑπερμέτρως παρετάθησαν αἱ συνεδριάσεις (ἦσαν δὲ καὶ δύο τρεῖς ἄλλοι φίλοι παρόντες) καὶ ὅτι ἡ κοινὴ γνώμη ἤρχισε νὰ δυσφορῇ ἐναντίον ἡμῶν, διότι παρὰ πολὺ παρετείνοντο αἱ συζητήσεις, καὶ τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ εἶχεν εἰπεῖ,—καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν του–ὅτι δὲν πρέπει νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψει οὔτε ἡ κοινὴ γνώμη, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν πεποιθήσεών μας· ἐγὼ ἀντιπαρετήρησα πρὸς τὸν τότε ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ θυσίας πεποιθήσεων, καὶ ὅτι ἤμην σύμφωνος μὲ τὴν ἰδέαν αὐτοῦ, ὅτι, ἐὰν πρόκηται περὶ πεποιθήσεων, δὲν πρέπει οὔτε εἰς τὴν κοινὴν γνώμην νὰ θυσιάζῃ τις οὔτε κεραίαν τῆς πεποιθήσεώς του, ἀλλὰ πρόκειται περὶ θυσίας μακρολογιῶν· τότε ἐσκέφθη ἀληθῶς καὶ ὁ ἴδιος, καὶ ἐνῷ μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐφρόνει, ὅτι ἠδύναντο ἀκόμη νὰ παραταθῶσιν αἱ συζητήσεις, τὴν ἄλλην ἡμέραν ἐξέφρασε τὴν ἰδέαν του, ὅτι καλὸν εἶναι, διότι εἰς ὑπερβολὴν εἴχομεν φθάσει, νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις. Ἐνεθυμήθην τὴν περίστασιν ἐκείνην, διότι μοὶ εἶχε κάμει ἐντύπωσιν, καὶ τὰς ἰδέας ἐκείνας, τὰς ὁποίας εἶχε τότε, ἐπικαλοῦμαι πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι τώρα οὔτε τὸ δέκατον ἐκείνων τῶν λόγων δαπανῶμεν ἡμεῖς. Νομίζω λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι, δὲν πρέπει πλέον νὰ ἐπαναληφθῶσι τὰ διαπραττόμενα, καὶ σκεπτόμενοι ὡρίμως καὶ συλλογιζόμενοι, ὅτι ὑπ’ οὐδεμίαν ἔποψιν εἶναι δυνατὸν νὰ συμφέρωσιν οὐδὲ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν αἱ παρεκτροπαὶ, πρέπει νὰ κανονίσητε τὰ πράγματα διαφορετικὰ καὶ νὰ μὴ περιάγητε τὴν μειοψηφίαν εἰς τὸ νὰ σκέπτηται περὶ μέσων, περὶ ὧν διόλου δὲν ἐσκέφθη, ὅπως ἀμυνθῇ ὑπὲρ ἑαυτῆς καὶ τῶν δικαιωμάτων της.

§253ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρ’ ἐλπίδα, Κύριοι, εὑρίσκομαι ἤδη ἐν τῇ Βουλῇ, κληθεὶς ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ, καὶ εὑρίσκομαι διότι ἔμαθον, ὅτι ἐξακολουθεῖ ἡ συνεδρίασις τὴν 3½ ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον, καὶ ὅτι βασιλεύει πλήρης ἀναρχία. Τὴν ἐν τῷ Κράτει, ἰδίως ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ἐπικρατοῦσαν πρὸ πολλοῦ ἀνώμαλον καὶ ἔκτροπον κατάστασιν βλέπομεν ἤδη δυστυχῶς καὶ μέχρις αὐτῆς τῆς Βουλῆς ἐπεκταθεῖσαν ἐκ μέρους τῶν συμπολιτευομένων. Συμπλοκαὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς, προκαλούμεναι ὑπὸ τῆς Συμπολιτεύσεως, σκοποῦσι τὴν ὑφαρπαγὴν τῆς πιστώσεως. Ὤφειλον λοιπὸν νὰ παρευρεθῶ, ἵνα ἐκπληρώσω καὶ ἐγὼ μετὰ τῶν ὁμοφρονούντων τὸ καθῆκόν μου, συντελῶν εἰς τὴν κανονικὴν διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως. Συζήτησις σοβαρὰ γίνεται περὶ σπουδαίας τινὸς τῆς πατρίδος ὑποθέσεως, ἢ ἁπλῆ τις τῶν περισσευμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους δωρεὰ νὰ δοθῇ πρόκειται τῷ προσφιλεῖ Στῆλμαν; Κύριοι, εἶμαι κατὰ τῆς πιστώσεως. Δὲν ἤθελον νὰ συζητήσω περὶ αὐτῆς, οὐδ’ ἤθελον νὰ παρακωλύσω τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, διότι εἶναι μάταιον, καθόσον ἀπεφάνθη ἤδη ἡ πλειονοψηφία περὶ αὐτῆς. Δὲν νομίζω ὅμως ἄσκοπον τὴν στάσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι πρέπει νὰ καταδηλωθῇ ὁ σκοπὸς, ὁ προκαλέσας τὴν πίστωσιν καὶ ἀκόμη τὸ ἔκνομον αὐτῆς, δηλαδὴ, εἰς τὶ τὸ χρῆμα τοῦτο, τὸ διὰ τῆς πιστώσεως ζητούμενον, διατίθεται, καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ δοθῇ. Εἶμαι κατὰ τῆς πιστώσεως καὶ διότι δὲν θέλω νὰ δοθῶσιν ἐκνόμως χρήματα εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος περιύβρισε τὴν πατρίδα μου (εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς) καὶ κατώρθωσε νὰ διευκολύνῃ τὴν Εὐρώπην εἰς πρᾶξιν, στιγματίζουσαν τὴν ἱστορίαν αὐτῆς, ν’ ἀποκλείσῃ δηλαδὴ τὴν Ἑλλάδα. Ἰδοὺ τὸ ζήτημα, καὶ δι’ αὐτὸ εἶμαι κατὰ τῆς πιστώσεως. Ἐπαναλαμβάνω, δὲν συζητῶ, διότι γνωρίζω, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἔχει τὴν ψῆφον τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς εἰς πᾶν ζήτημα, καὶ εἰς ἐκεῖνα ἀκόμη, τὰ ὁποῖα ἀποκρούει ἡ συνείδησις αὐτῆς. Ὑπεσχέθημεν τότε τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ πενθεροῦ τοῦ Στῆλμαν νὰ ἀποτίσωμεν, καὶ πράττομεν τοῦτο σήμερον, ἐναντίον τῶν νόμων τῆς πατρίδος ἡμῶν, χάριν τοῦ προσφιλοῦς Στῆλμαν καὶ τοῦ φιλτάτου κ. Ῥούμβωλδ, ὁ ὁποῖος μᾶς ἐξυπηρέτησε, κατορθώσας νὰ παρακωλύσῃ τὴν Ἑλλάδα τοῦ σκοποῦ αὐτῆς καὶ ἐξυβρίσας αὐτὴν εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ. Ὅθεν ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει τώρα τὰς ὑπηρεσίας ἐκείνου καὶ τὴν αὐθάδη καὶ ταπεινὴν αὐτοῦ στάσιν νὰ ἀμείψῃ, προσφέρουσα τὴν δωρεὰν ταύτην πρὸς τὸν Στῆλμαν (εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δὲν ἤθελον νὰ ὁμιλήσω, ἀλλ’ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω, καὶ θὰ τὸ εἴπω, ὅτι Μεγάλη Δύναμις, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς διὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν αὑτῆς ὀφείλει, ἐνόμισε γενναῖον καὶ εὐγενὲς, ἐνόμισεν, ὅτι συνεχίζει τὴν ἱστορίαν της, ἐὰν κατώρθου τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν προσεφέρετο διὰ τοῦ Ἀντιπροσώπου αὐτῆς πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος μετὰ τρόπου, ἀναξίου Ἀντιπροσώπου πεπολιτισμένου Κράτους, διὰ νὰ ὑβρίσῃ καὶ περιφρονήσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, τὸ διεκδικοῦν εὐγενῆ καὶ ὑψηλὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν τόσοι συγγραφεῖς καὶ ποιηταὶ ἐξύμνησαν διὰ περισπουδάστων ποιημάτων καὶ συγγραφῶν, ἰδέαν ὑψηλὴν, θείαν, τὴν ὁποίαν ὁ Θεὸς ἐδωρήσατο εἰς τὰ ἄτομα καὶ εἰς τὰ Ἔθνη· ἐνόμισεν ἡ Ἀγγλία, ὅτι ἀνταποκρίνεται εἰς τὴν ἱστορίαν αὐτῆς, ἐὰν ἀποτρέψῃ τὴν Ἑλλάδα νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπιδιώκουσα τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἀδελφῶν αὐτῆς, ἐὰν δεσμεύσῃ Ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τοσαῦτα ἔτη ὑφίσταται τὸν ζυγὸν τῆς δουλείας· ἐνόμισεν, ὅτι κοσμεῖ τὴν ἱστορίαν αὐτῆς μὲ ἀδάμαντας, ἐὰν εἴπῃ πρὸς τὴν Ἑλλάδα: «δὲν ἔχεις τὸ δικαίωμα νὰ θραύσῃς τὰς ἁλύσεις τῶν ἀδελφῶν σου, καὶ νὰ ἀποκαταστήσῃς τὸ Ἔθνος εἰς τὴν πρὶν ἀρχαίαν του εὔκλειαν», τὸ Ἔθνος ἐκεῖνο, ὅπερ ἐδίδαξε τὴν Εὐρώπην τὰς ἐπιστήμας, καὶ τὸν πολιτισμὸν, ὅπερ ἐνεφύσησεν εἰς αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν, ἐὰν ἀπαιτήσῃ παρ’ αὐτῆς τὴν πληρωμὴν τοῦ ὀργάνου αὐτῆς, τοῦ ἀγωνισθέντος πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ της. Ἀντιτάσσεται, καὶ δικαίως, ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), μὴ θέλουσα, εἰς τοιαύτην αἰσχρὰν οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν διατελεῖ τὸ Κράτος, νὰ δοθῶσι παρανόμως 350,000 περίπου δραχμῶν, καὶ μάλιστα εἰς ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος περιύβρισε τὴν πατρίδα. Ὅ,τι πράττει σήμερον ἡ Ἀντιπολίτευσις, τὸ πράττει ἐκ πεποιθήσεως καὶ καθήκοντος. Ὀφείλει διὰ παντὸς τρόπου νὰ κατορθώσῃ νὰ προστατεύσῃ τὸ χρῆμα τοῦ Δημοσίου, δι’ οὗ πρόκειται νὰ ἀνταμειφθῇ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συνετέλεσε διὰ τοῦ καλάμου του εἰς τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς πατρίδος μας ὑπὸ τῆς Εὐρώπης, ἥτις καυχᾶται, ὅτι μάχεται δῆθεν ὑπὲρ τῶν ἐλευθεριῶν καὶ τῆς προόδου τῶν μικρῶν Ἐθνῶν. Καὶ σεῖς, Κύριοι, οἱ εἰς τὴν πτέρυγαν ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν) καθήμενοι, ἀντὶ νὰ διατηρήσητε τὴν συζήτησιν εἰς τὴν περιωπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις τὴν ὕψωσεν, ἀντὶ νὰ συζητήσητε σοβαρῶς καὶ παράσχητε τὸν χρόνον, τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς ἄνετον καὶ πλήρη διαφώτισιν τῆς σκανδαλώδους ταύτης ὑποθέσεως, ἐν τῷ συμφέροντι μάλιστα αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, σεῖς καταφεύγετε εἰς παννυχίδας καὶ διαπληκτισμούς, ὅπως παραλύσητε καὶ ὑφαρπάσητε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν εἴμεθα ἐν ἀποκλεισμῷ, διὰ νὰ ψηφίσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν τὸ ταχύτερον πᾶν νομοθέτημα ἀσυζητεὶ, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλλει. Νομίζω, ὅτι δὲν ἔληξεν ὁ χρόνος, τὸν ὁποῖον τὸ Σύνταγμα μᾶς παρέχει, εἰς τὸ νὰ συζητῶμεν εὐρέως καὶ σοβαρῶς πάντα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ τῆς πατρίδος ἡμῶν, ὥστε νὰ βιαζώμεθα σήμερον νὰ τελειώσῃ τὸ προσφιλὲς ζήτημα τοῦ Σπάρταλη. Δὲν ἀντιτασσόμεθα μόνον, Κύριοι, κατὰ τοῦ ζητήματος τούτου διὰ τοὺς λόγους, οὓς ἐξέθηκα, οἱ ὁποῖοι φρονῶ, ὅτι εἶναι λίαν σοβαροὶ καὶ ἐπιβάλλοντες τὴν τακτικὴν ταύτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ καὶ κατ’ οὐσίαν ἐξεταζόμενον τὸ ζήτημα, εἶναι ἐναντίον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὸ ὑπέβαλον. Ἀνεπτύχθη σπουδαίως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρὰ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἀπεδείχθη τρανῶς, ὅτι παρηνόμησεν ἡ Κυβέρνησις, πιέσασα καὶ ἀναγκάσασα διὰ τρόπου ἐντελῶς ἐκτὸς τῶν κειμένων νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἀπόφανσις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τῶν Νομικῶν Συμβούλων. Διὰ πάντα ταῦτα φρονοῦμεν, ὅτι ἐκπληροῦμεν καθῆκον ὑπέρτατον, ὅταν μάλιστα ὁ χρόνος δὲν κατεπείγῃ, ὄχι μόνον νὰ μένωμεν μέχρι πρωΐας, ἀλλὰ καὶ ἑβδομάδας συζητοῦντες, καὶ, εἰ δυνατόν, νὰ καταναλώσωμεν ὁλόκληρον τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον παρέχει τὸ Σύνταγμα, ὅπως ἀναγκάσωμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον, διότι δὲν εἶναι ἀξίωμα, ὅτι ἡ πλειονοψηφία δύναται νὰ ὑποβάλῃ τὸ Κράτος εἰς ἀπότισιν χρημάτων, ἀντικειμένων εἰς τοὺς καθεστῶτας νόμους τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶναι ὑποχρεωμένη τοιαύτας προτάσεις καὶ διὰ τοιούτου τρόπου ὑποβαλλομένας νὰ ἀνέχηται, παρέχουσα τὴν συνδρομήν της. Γνωρίζω, Κύριοι, ὅτι ἐν Ἀμερικῇ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐνόμιζεν, ὅτι παρέβλαπτε τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ συνεφώνησαν, 30 ὄντες οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἀπέναντι 250, νὰ μὴ ἀφήσωσι τὸ βῆμα καὶ νὰ καταναλώσωσιν ὁλόκληρον τὸν χρόνον, ὁ ὁποῖος παρέχεται ἐκ τοῦ νόμου πρὸς συζήτησιν, διὰ νὰ παρακωλύσωσι τὴν πλειονοψηφίαν εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ καὶ παντὸς ἄλλου, διὰ νὰ ἀναγκασθῇ οὕτω νὰ ὑποχωρήσῃ, ὡς καὶ ὑπεχώρησεν. Ἐὰν ἤμην ἀρχηγὸς τῆς πτέρυγος ταύτης, (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) τοῦτ’ αὐτὸ ἤθελον πράξει καὶ εἰς τοῦτο ἤθελον ἐπιμείνει. Ὄχι, δὲν πρέπει νὰ πληρωθῶσι ταῦτα τὰ χρήματα, δὲν τὸ ἐπιτρέπουσιν οἱ νόμοι τοῦ Κράτους, ἀλλὰ δὲν τὸ συγχωρεῖ καὶ ἡ τιμὴ τοῦ Κράτους. Δὲν εἶμαι ῥήτωρ, δὲν ἔχω ἱκανὴν εὐχέρειαν λόγου, ἀλλ’ ἐν ὅλῃ τῇ ἀδυναμίᾳ μου θὰ κρατήσω τὸ βῆμα ὁλόκληρον ἑβδομάδα, συζητῶν περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διὰ νὰ κατορθώσω νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον. Πρέπει νὰ ἐννοήσωσι, Κύριοι, οἱ ἀρχηγοὶ ἡμῶν, οἱ διέποντες κατὰ περιόδους τὰς τύχας τῆς πατρίδος, πρέπει νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τοὺς παρακολουθῶμεν εἰς ὅλα τὰ ζητήματα, καὶ μάλιστα τοιαύτης φύσεως, πρέπει νὰ τοὺς διδάξωμεν, ὅτι ὀφείλουσιν, ἐὰν θέλωσιν εἰλικρινῶς νὰ τοὺς ἀκολουθῶμεν, νὰ μὴ ὑποβάλωσι πρὸς ἐπιψήφισιν τοιαῦτα ἔκνομα, σεβόμενοι τοὺς νόμους καὶ ἀποδεικνύοντες οὕτω τὴν προσήκουσαν ἐκτίμησιν πρὸς ἡμᾶς. Πρέπει δὲ νὰ μάθωσιν οἱ κυβερνῶντες, ὅτι θὰ ἀντιτασσώμεθα, καὶ ὄντες ἐν μειοψηφίᾳ καταπληκτικῇ, εἰς ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐκ πεποιθήσεως φρονοῦμεν, ὅτι ἀντίκεινται εἰς τὰ συμφέροντα τῆς χώρας. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν, Κύριοι, πρέπει νὰ ἀποκρούσωμεν δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως ἡμῶν. Ἄς μὴ παραπονῶνται, ὅτι κρατοῦμεν ἀδίκως τὸ βῆμα, ὅτι παραλύομεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἐὰν δὲν ἐσεβόμην ἐμαυτόν, καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἀπέστειλαν ἐνταῦθα, ἵνα φροντίζω ὑπὲρ τῶν συμφερόντων αὐτῶν, ἤθελον, κρατῶν τὸ βῆμα, ἀναγινώσκει τὴν ἱστορίαν τῶν Ἐθνῶν ἀπὸ τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, ἕως οὗ ἐκλείψωμεν καὶ ἡμεῖς ἐκ τοῦ κόσμου, ὅπως μὴ ψηφισθῇ ἡ πίστωσις αὕτη. Τὸ ζήτημα δι’ ἐμὲ εἶναι σπουδαῖον, εἶναι ἐθνικόν, καὶ διὰ τοῦτο, ὅτε ἔμαθον, ὅτι ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις περὶ Σπάρταλη, ἦλθον. Νομίζω ἤδη, Κύριοι, ὅτι εὑρίσκομαι ἀντιμέτωπος πρὸς στρατόν, ὁ ὁποῖος ἔρχεται νὰ θέσῃ ἱερόσυλον πόδα ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῆς πατρίδος μου, καὶ μάχομαι, ἵνα ἀποκρούσω τοῦτον. Οὕτως ἐννοῶ τὴν ὑπόθεσιν Σπάρταλη. Ὅσον λοιπὸν θὰ δυνηθῶ καὶ μοὶ ἐπιτρέπεται, θὰ κρατήσω τὸ βῆμα. Ἡ πολιτική μου, βλέπετε, εἶναι καθαρὰ (εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ἀδιαφορῶ δὲ καὶ ἐὰν αὔριον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι διὰ τοῦ καλάμου των, τὸν ὁποῖον χειρίζονται τόσον καλῶς καὶ τὸν ὁποῖον προσφέρουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, κατακρίνωσι τὴν τοιαύτην πολιτείαν μου· ἀδιαφορῶ, ὅταν ἐκπληρῶ τὸ ὕστατον πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον, καί, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ὕστατον δι’ ἐμὲ τὸ καθῆκον τοῦτο, ὁ Στῆλμαν νὰ μὴ λάβῃ χρήματα, καὶ μάλιστα ἀδίκως. Δὲν δύναμαι νὰ λησμονήσω, Κύριοι, τὰς πικρίας, τὰς ὁποίας μὲ ἐπότισεν ὁ κάλαμος ἐκείνου κατὰ τὰς στιγμὰς τὰς φοβερὰς τῆς πατρίδος μου. Ὑπερεπλήρωσε τὴν καρδίαν μου, καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν ἔχω τὴν προσήκουσαν δύναμιν ῥήτορος, νὰ παραστήσω εἰς ὑμᾶς τὸν πόνον μου καὶ τὸ πάθος, τὸ ὁποῖον ἔχω κατ’ ἀνθρώπου, τοιαῦτα διαπραξαμένου κατὰ τῆς πατρίδος μου. Ἐὰν ὁ πόνος, τὸν ὁποῖον αἰσθάνομαι, καὶ ἡ πικρία, τὴν ὁποίαν ἐδοκίμασα, ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξωτερικευθῶσιν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὄχι μόνον τὴν πίστωσιν θὰ ἀπεκρούετε, ἀλλὰ καὶ θὰ διελύετε τὴν συνεδρίασιν, καὶ θὰ ἐξήρχεσθε τοῦ περιβόλου τούτου, ἀποστέλλοντες Ἀρχιερέα, ἵνα τελέσῃ ἁγιασμόν, διὰ τὸν φόβον, μήπως ἡ ἀντήχησις τοῦ ὀνόματος τοῦ Στῆλμαν ἐμόλυνε τὸ Βουλευτήριον. Ἐὰν παρηκολουθήσατε τὰ συμβάντα τότε, καὶ τὰ παρηκολουθήσατε βεβαίως, θὰ ἀνεγνώσατε τὰ ὑπὸ τοῦ καλάμου ἐκείνου γραφέντα, παριστῶντα δι’ εἰκόνος τοσοῦτον μελανῆς τὴν δύστηνον πατρίδα ἡμῶν, καὶ θὰ ἐπίετε καὶ σεῖς μέχρι σταγόνος τὸ δηλητήριον, τὸ ὁποῖον ἐπότισε πάντα πολίτην Ἕλληνα, καὶ δοῦλον καὶ ἐλεύθερον, ὁ κάλαμος ἐκεῖνος. Δὲν εἶμαι τόσον γενναῖος, δὲν φθάνει ἡ ἀνεξικακία μου νὰ λησμονήσω, ὥστε νὰ ἐπιτρέψω νὰ χρυσωθῇ διὰ τῶν χρημάτων τῆς πατρίδος ἡ γραφὶς ἐκείνη. Ἐὰν ἐξηρτᾶτο ἀπ’ ἐμοῦ, ἤθελον ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου, ἐὰν ἦτο δυνατὸν καὶ ἐπιτετραμμένον, ἐὰν ποτε διήρχετο ἐντεῦθεν, νὰ στιγματισθῇ ἐπὶ τοῦ μετώπου ὡς ἄτιμος, διότι ἡ πρᾶξις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε, δὲν ἦτο ἠθική. Ἐξενίζετο ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν, καὶ ὕβριζε καὶ ἐσυκοφάντει δεινῶς τὴν ξενίζουσαν· ἦτο ἀνήθικος, αἰσχρὰ ἡ διαγωγὴ αὕτη, καὶ ἀναξία ἀνδρὸς ἀνεπτυγμένου. Καὶ ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις κατὰ τὴν συζήτησιν αὐτὴν δὲν ἀνέπτυξε τὸ ζήτημα, ὅπως ἤδη ἐγὼ τὸ ἀνέπτυξα, δὲν ἐξέθεσε δηλ. καθαρῶς τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἀντιτάσσεται κατὰ τῆς πιστώσεως ταύτης, ἐγὼ συνείθισα νὰ ἐκφράζωμαι μετὰ παῤῥησίας καὶ νὰ μὴ περιορίζωμαι μόνον εἰς τοὺς τύπους καὶ τοὺς νόμους τῆς πατρίδος μου, ἀμυνόμενος κατὰ τοιαύτης πράξεως, ἀλλὰ νὰ γνωρίζω καὶ τὸ πνεῦμα, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἀντιτάσσομαι κατὰ τοιούτου νομοσχεδίου. Γινώσκω, ὅτι συνάδελφοί τινες τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν δεξιὰν) αἰτιολογοῦσιν ἐν τῇ συνειδήσει αὐτῶν τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν ἔδωκαν, οὕτω· «ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας ἐπιμένει, καὶ καταφαίνεται τοῦτο ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀνεγνώσθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου», ἀλλ’ ἐγὼ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν εἶναι πραγματικά· δηλαδὴ οὐχὶ, ὅτι εἶναι ἀνύπαρκτα, ἀλλ’ ἐπενοήθησαν, ἵνα αἰτιολογήσωσι τὴν πρᾶξιν αὐτὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐξαναγκασθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀπαιτῇ πράγματα, ἀντικείμενα εἰς τὰ διεθνῆ νόμιμα, ὡς ἀπευθυνομένη εἰς Κράτος ἀνεξάρτητον. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι σημερινόν. Ἡ Ἀγγλία δὲν πιέζει, ἔκτοτε εἶναι συμπεφωνημένον, καὶ ἐκπληροῦται ἤδη ὁ ὅρος τῆς συμφωνίας. Διὰ τοῦτο ἀντιτάσσομαι καὶ θὰ κρατήσω τὸ βῆμα, ὅσον δύναμαι, πιέζων, ὅπως πιέζομαι. Ἐὰν ὁ τρόπος οὗτος τῆς διεξαγωγῆς τῶν συζητήσεων δὲν ἦναι ὁ πρέπων, ἀδιαφορῶ, διότι καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον δὲν εἶναι τὸ πρέπον, δὲν ἀποῤῥέει ἐκ τῶν νόμων τοῦ Κράτους, καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ προκαλέσωσι συζήτησιν ἐπὶ προτάσεως τοιαύτης, ἥτις μᾶς φέρει ἀναγκαίως εἰς τὴν τοιαύτην τακτικήν. Οἱ νόμοι τῆς πατρίδος μοὶ λέγουσιν, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης ἔχει ἀπολέσει τὰ δικαιώματα αὑτοῦ. Τί μοι λέγει ἡ ἐξέλεγξις ἡ πρώτη τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου; ὅτι εἶναι ὑπόλογος ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου ὁ κ. Σπάρταλης. Δὲν ἔχω πρόχειρα τὰ ἔγγραφα, διὰ νὰ σᾶς ἀναγνώσω μόνον τὴν ἔκθεσιν....

§254ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς σχετικὰ πρέπει νὰ προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα.

§255ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ καταναλίσκω τὸν καιρὸν, διότι ἀνεγνώσθησαν.

§256ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὸν εἶναι νὰ προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα.

§257ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡ ἀπαίτησις τοῦ Σπάρταλη εἶναι παραγεγραμμένη, ἐκτὸς τοῦ ὅτι οὗτος παρίσταται ἐλλειμματίας ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ δὲν ζητεῖ τὰ ἐν τῇ πιστώσει σημειούμενα. Τὴν τελευταίαν του ἐπιστολὴν δὲν λαμβάνω ὑπ’ ὄψει, ὡς ὑποβολιμαίαν, τῷ ὑπεβλήθη· ἐννοῶ τὴν ἐπιστολὴν, ἥτις ἀναφέρει, ὅτι τὴν προμήθειάν του διαθέτει ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν σκοπῶν. Διότι ἐξ αὐτῆς ἐμφαίνεται, ὅτι δὲν ζητεῖ προμήθειαν, ἀλλὰ πιεσθεὶς νὰ ζητήσῃ τοιαύτην, καὶ θέλων νὰ ἦναι σύμφωνος πρὸς ἑαυτὸν καὶ θέλων νὰ εὐχαριστήσῃ τοὺς πιέζοντας αὐτὸν ἵνα ζητήσῃ αὐτὴν, προσέθηκεν, ὅτι τὰ διαθέτει ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν σκοπῶν· ὥστε δὲν δύνασθε ἢ νὰ πεισθῆτε ἐκ τῆς ἁπλῆς ἀναγνώσεως ταύτης, ὅτι ὁ Σπάρταλης δὲν ἤθελε νὰ γράψῃ, ὅτι θέλει προμήθειαν· ἐξηναγκάσθη, καὶ σώζει τὴν τιμὴν του, προσθέτων ὅσα ἐξέθηκα, καὶ οὕτως ηὐχαρίστησε τοὺς ἀπαιτοῦντας τὰ τοιαῦτα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐξηναγκάσθη ὁ Σπάρταλης νὰ ζητήσῃ ὅ,τι ζητεῖ· διότι δὲν πρόκειται νὰ λάβῃ ὅ,τι πατριωτικῶς ἐξ ἀρχῆς ἀπέκρουσε. Δὲν θέλει οὔτε αὐτὸς νὰ δοθῶσι πρὸς τὸν Στῆλμαν χρήματα. Πῶς θέλετε νὰ δώσωμεν ἡμεῖς καὶ νὰ δώσωμεν μάλιστα τριακοσίας χιλιάδας εἰς ἄνθρωπον, ὅλως ξένον τῆς ὑποθέσεως;...

§258ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. 335,110.

§259ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναί. Εἴτε 335,110, κύριε συνάδελφε, εἴτε δέκα λεπτὰ, εἶναι δι’ ἐμὲ τὸ ἴδιον. Βλέπετε πόσον φειδωλὸς εἶμαι. Δὲν δέχομαι οὔτε δέκα λεπτὰ νὰ λάβῃ ὁ Στῆλμαν· διότι αὐτὸς εἶναι ὁ μέλλων νὰ λάβῃ τὴν δωρεὰν ταύτην. Μὴ ζητῇ ἡ Ἀντιπολίτευσις λοιπὸν νὰ μάθῃ τίνες εἰσὶν οἱ ἀπαιτηταὶ, εἶναι ὁ Στῆλμαν. Εἶχε δὲ τὴν τιμὴν ὁ Στῆλμαν, τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον νὰ διανυκτερεύῃ συζητοῦν περὶ αὐτοῦ. Καὶ ἐὰν ἦναι δυνατὸν αἱ συζητήσεις ν’ ἀναγράφωνται εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς πατρίδος ἡμῶν, ὁποῖον, Κύριοι, ὄνειδος, νὰ ἀναγραφῇ τὸ ὄνομα τοῦ Στῆλμαν ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς πατρίδος μας καὶ ν’ ἀναφέρηται ἐν αὐτῇ, ὅτι οἱ Ἀντιπρόσωποι δὲν ἠσχολοῦντο εἰς τὰ ἀφορῶντα τὰ τῆς πατρίδος, ἥτις καὶ οἰκονομικῶς καὶ διοικητικῶς εὑρίσκεται εἰς ἀποσύνθεσιν, ἀλλὰ πῶς δύναται ν’ ἀναστηλωθῇ οἰκονομικῶς ἐκεῖνος, ὅστις εἰργάσθη πάσῃ δυνάμει, ὅπως ἀνασταλῇ ἡ ἐξακολούθησις τοῦ μεγάλου ἡμῶν ἔργου. Εἰς τοιαύτην περιήλθομεν κατάστασιν λοιπὸν, Κύριοι, ὥστε νὰ μὴ συζητῶμεν πλέον περὶ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἤθελε δυνηθῇ νὰ καταστήσῃ μὲν τὸν στόλον καὶ τὸν στρατὸν ἡμῶν ἀξιόμαχον, τὰ οἰκονομικὰ δὲ καὶ τὴν διοίκησιν ἡμῶν καὶ ἐν γένει τὸ Ἔθνος εἰς περιωπὴν τοιαύτην, ὥστε ἡ γνώμη ἡμῶν νὰ ἦναι σεβαστὴ εἰς πάντας καὶ ἰδίως εἰς ἐκείνους, οἵτινες τυραννοῦσι τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν, ἀλλὰ νὰ συζητῶμεν μέχρι πρωΐας καὶ ἴσως καὶ μέχρις ἑσπέρας τῆς αὔριον...

§260ΠΟΛΛΟΙ. Τῆς σήμερον.

§261ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μάλιστα, τῆς σήμερον (διὰ τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας). Νὰ συζητῶμεν, λέγω, περὶ τῆς ὀφειλῆς, τὴν ὁποίαν δῆθεν ἔχομεν πρὸς τὸν ὑβριστὴν μας. Εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον δυστυχῶς περιήλθομεν, ὥστε νὰ ἀσχολώμεθα, ὡσεὶ ἀνάξιον λόγου ποσὸν πρόκειται νὰ δωρήσωμεν. Συζήτησις, λέγω, γίνεται περὶ νομοσχεδίων σπουδαίων, ἀφορώντων εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος; Οὐχί· τελοῦνται παννυχίδες περὶ ὑποθέσεως, ἀναγομένης καθαρῶς εἰς τὰ Δικαστήρια, καὶ μᾶς ἐλέγχουσι, διότι ἀνθιστάμεθα εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου! Πονῶ καὶ ὁ πόνος μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα. Ἐρωτῶ, καὶ ἂν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, τὸ ὁποῖον ἀκορέστως ἐπιζητοῦσι, δὲν βλέπω, τί πλῆρες πρόκειται νὰ συζητήσωμεν ὡς πρὸς τὴν καθόλου καὶ ἀληθῆ διοργάνωσιν τῆς χώρας. Θὰ συζητήσωμεν περὶ οἰκονομικῶν συνδιασμῶν, σκοπὸν ἐχόντων τὴν ἐπιβολὴν φόρων ἐπαχθῶν καὶ τὴν συνομολόγησιν δανείων, ὅπερ δὲν ἀποτελεῖ βεβαίως σύστημα οἰκονομικὸν, ἀλλὰ συντελεῖ εἰς τὴν προσωρινὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων, δι’ ἐξαντλήσεως ὅμως τῆς χώρας, χωρὶς νὰ ἐπιτυγχάνηται δι’ αὐτοῦ διαρκὲς ἰσοζύγιον. Ἀναγγέλλομεν ὅμως διὰ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου τὴν ἀποκατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξαπατήσωμεν τοὺς χρηματιστὰς καὶ πραγματοποιήσωμεν δάνεια, πρὸς ἐξοικονόμησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας καὶ κάλυψιν τῆς ἀληθοῦς ἡμῶν οἰκονομικῆς καταστάσεως...

§262ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Διακόπτομεν τὴν συζήτησιν, ἂν θέλετε, κύριε Κουμουνδοῦρε, πρὸς στιγμήν.

§263ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, ἐγὼ ἀντέχω, εἶμαι νέος ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, καὶ ἀπὸ τῆς εἰσόδου μου μέχρι σήμερον 300 ἑκατομμύρια ἐδανείσθημεν, δηλαδὴ ἴσα πρὸς ὅσα ἐδανείσθη τὸ Κράτος ἀπὸ τῆς ἐλευθερίας αὐτοῦ μέχρι τοῦ 1882. Ἐρωτήσατε, τὰ 300 ταῦτα ἑκατομμύρια εἰς τί ἐχρησίμευσαν, καὶ πρὸς τί ἐπεβάλομεν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τοὺς ἀπογόνους ἡμῶν ταύτας τὰς ὑποχρεώσεις; ποῦ εἶναι αἱ ἐπαγγελίαι, διὰ τὰς ὁποίας ἐπεβλήθησαν τὰ βάρη ταῦτα; Ἐδανείσθη τὸ Κράτος ἀπὸ τῆς ἀποκαταστάσεώς του μέχρι τοῦ 1882 300 ἑκατομμύρια. Πάντα ταῦτα ὅμως ἐχρησίμευσαν ὑπὲρ τῆς μεγάλης ἰδέας καὶ ἀπέφερον καρπούς. Ἀλλὰ τὰ 300,000,000, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθημεν κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους, ποῦ τὰ κατηναλώσαμεν; Καὶ ἐνῷ εὑρισκόμεθα εἰς τοιαύτην φοβερὰν οἰκονομικὴν κατάστασιν, θεωροῦμεν πρέπον νὰ ἀποτίσωμεν τὴν παραγεγραμμένην ἀπαίτησιν τοῦ Σπάρταλη! Καὶ ἠκούσαμεν ἐντεῦθεν, Κύριοι, λεγόμενον, ὅτι ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ συντελῇ, ὅπως αἱ τοιαῦται ἀπαιτήσεις ἐξομαλύνωνται, παραβλεπομένων δηλαδὴ τῶν νόμων τῆς χώρας. Εὑρίσκετε λοιπὸν, Κύριοι, ἀναγκαίαν τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν δῆθεν καθηκόντων τούτων καὶ ὀρθὴν τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ;... Παρακαλῶ, Κύριε Πρόεδρε, ἂν εἴμεθα εἰς καφενεῖον, νὰ μοὶ τὸ εἴπητε, διότι ἀκούω ὄπισθεν συζήτησιν θορυβώδη.

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος εἶναι οὗτος.

§265ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ εἶναι ἀδιάφορον ποῖος εἶναι.

§266ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὅπως τὴν κατήντησαν τὴν Βουλήν!...

§267ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τοιαύτην ὑπόθεσιν ἀπασχολεῖ ἡ Κυβέρνησις τὸ Κοινοβούλιον, καὶ οἱ φίλοι αὐτῆς ἐπιτίθενται καθ’ ἡμῶν, καὶ κινδυνεύομεν νὰ ἴδωμεν τὸν κ. Σάκκην, ἀμυνόμενον ἐνόπλως...

§268ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὲ μίαν κουμπούραν!

§269ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναί.

§270ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Δὲν τὴν ἔβγαλεν.

§271ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλοίμονον, ἂν τὴν ἔβγαζε! Γνωρίζετε, κύριε Κοσσονάκε, ἐπειδὴ εἶσθε γείτων τῶν Μεσσηνίων, ὅτι οἱ Μεσσήνιοι ἔμαθον νὰ φέρωσιν ὅπλα, ἀλλ’ ἔμαθον καὶ νὰ τὰ χειρίζωνται καλῶς, δὲν θὰ ἦτο δὲ εὐχάριστον, ἂν τὴν ἔβγαζε. Ἦλθεν ὅμως εἰς τὴν ἀνάγκην, εἰς τὴν ὁποίαν, καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐν περιωπῇ, ἂν ἤθελον εὑρεθῆ, ἤθελον ἐγκληματίσει....

§272Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ ἐβγάζομεν κουμπούραν καὶ ἡμεῖς;

§273ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Βεβαίως. Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα προδιατεθειμένοι καὶ δὲν ἀγαπῶμεν τὴν χύσιν τοῦ αἵματος.

§274ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐξακολούθει.

§275ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Πῶς θέλετε νὰ μὴ δώσω ἀπάντησιν εἰς τὸν συνάδελφόν μου, ὅστις μὲ διακόπτει; Αὐτὴν τὴν τακτικὴν ἠκολούθει ὁ πατήρ μου, τὴν ὁποίαν ὀφείλω ν’ ἀκολουθῶ, καὶ ἀκολουθῶ, ἀφοῦ οὕτως ἀνετράφην. Τὸν μιμοῦμαι καὶ κατὰ τοῦτο, ἀφοῦ δὲν δύναμαι εἰς μεγαλείτερα. Θὰ ἀπαντῶ εἰς ὅσους μοὶ κάμνουν τὴν τιμὴν νὰ μοὶ ἀπευθύνουν τὸν λόγον. Καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. Κοσσονάκος ἐνδιαφέρεται νὰ καταλίπω τὸ βῆμα, καὶ νομίζει, ὅτι αἱ διακοπαὶ συντελοῦσιν εἰς τὸ νὰ μένω ἐν αὐτῷ, ἀπαντῶ, ὅτι δύναμαι νὰ μηκύνω τὸν λόγον, διότι τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα μοὶ παρέχει πλείστην ὅσην ὕλην, ὥστε νὰ κρατῶ τὸ βῆμα ἐπ’ ἄπειρον. Γνωρίζω, ὅτι ματαιοπονῶ, ἐπιμένων ἵνα πείσω τὴν πλειοψηφίαν. Αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον, διότι ἤδη ἀπεφάνθη. Καὶ ἐγὼ δὲν θέλω, φίλοι συνάδελφοι, νὰ μεταβάλητε γνώμην, διότι ἐπιθυμῶ τὰ ἄτομα νὰ ἵστανται ἐν τῇ περιωπῇ των καὶ σεβαστὰ, ἡμεῖς μάλιστα οἱ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, οἵτινες ἐκπληροῦμεν ὑψίστην καὶ ἱερὰν ἐντολήν, ἵνα ἔχωσι τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος αἱ ἀποφάσεις ἡμῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἀπεφάνθητε, ἀξιοῦμεν ν’ ἀποσυρθῇ τὸ νομοσχέδιον. Ἄλλως τε, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ πολεμήσωμεν ὅσον δυνάμεθα· θὰ ἀγωνισθῶ, διότι θέλω νὰ ἔχω τὴν συνείδησίν μου ἀναπεπαυμένην, ὅτι τοὐλάχιστον ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου, ὥστε νὰ δυνηθῶ εὐπροσώπως νὰ παρασταθῶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἀπέστειλαν ἐδῶ, ἵνα ὑπερασπισθῶ τὰ συμφέροντα αὐτῶν καὶ τῆς πατρίδος μου, ὅσον δύναμαι· θὰ πολεμήσω μέχρις ἐσχάτων, ἕως ὅτου ἀναγκάσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑποχωρήσῃ, ἐκ τοῦ φόβου μὴ παραλύσωσιν αἱ συνεδριάσεις. Καὶ διὰ τοῦτο, κύριε Κοσσονάκε, θὰ προσπαθήσω νὰ συζητῶ, καὶ πεισθῆτε, ὅτι δὲν θ’ ἀπομακρύνωμαι τοῦ θέματος....

§276ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Καταβῆτε καὶ πάλιν ἀναβαίνετε.

§277ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ ζητεῖτε τοῦτο, διότι δὲν εἶναι εὔκολον. Ἔχω σκοπὸν ἐκ τοῦ ὀχυρώματος τούτου νὰ ἐξαντλήσω ἅπασαν τὴν φαρέτραν μέχρι τοῦ τελευταίου φυσιγγίου. Θὰ μάχωμαι ἴσως ἄνευ βεβαίου ἀποτελέσματος, ἀλλὰ διὰ νὰ στήσω μνημεῖον. Διότι ἡ Ἑλλὰς διὰ τῶν μνημείων αὐτῆς ἀνεγεννήθη καὶ ἵσταται μέχρι σήμερον καὶ εἶναι σεβαστή. Ἂν δὲν ἐνίκησε κατὰ 1821 ἐντελῶς, ἂν δὲν ἔγεινε κυρία τῆς Ἀνατολῆς, τὰ μνημεῖά της ὅμως, οἱ ἀγῶνές της τὴν κατέστησαν ἐλευθέραν καὶ ἤδη σεβαστήν. Μνημεῖον ζητῶ λοιπόν, καὶ ὄχι ἀποτέλεσμα νίκης. Καὶ θὰ μάχωμαι ἐδῶ, ἕως ὅτου ἴδω, ὅτι ἐστήθη τὸ χάνι τῆς Γραβιᾶς. Ἔπεσαν ἐκεῖ ἀμυνόμενοι ἄνευ ἀποτελέσματος, ἀλλ’ ἐστήθη εἰς τὸ Χάνι τὸ μνημεῖον. Καὶ ἡμεῖς θὰ πέσωμεν ἄνευ ἀποτελέσματος ἴσως, ἀλλὰ θὰ στηθῇ τὸ μνημεῖον. Δὲν ἔχομεν ἄμεσον τὸ ἀποτέλεσμα· θὰ τὸ ἔχωμεν μετὰ μικρὸν χρόνον....

§278ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰς ἐκλογάς.

§279ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ μαχόμενος μετὰ συνειδήσεως δὲν μάχεται μόνον διὰ τὴν νίκην τὴν ἄμεσον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀφήσῃ μνημεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ δυνηθῶσιν ἡμέραν τινὰ νὰ φέρωσι τοὺς καρποὺς αὐτῶν. Δὲν θέλω βεβαίως δυνηθῆ, κύριε Κοσσονάκε, νὰ κατωρθώσω, ὥστε νὰ συνταχθῇς μετ’ ἐμοῦ ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἀλλ’ ἐλπίζω, ὅτι εἰς ὀλίγον χρονικὸν διάστημα, ἀναγινώσκων τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα, θ’ ἀναγνωρίσῃς τὴν ἀλήθειαν καὶ τότε θὰ συνταχθῇς μετ’ ἐμοῦ, ὅπως πολεμήσωμεν ἀπὸ κοινοῦ καὶ φέρωμεν τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπερ συμφέρει εἰς τὸν τόπον. Ἤδη πρόκειται περὶ τῆς πληρωμῆς ἐκείνου· θὰ πληρωθῇ δὲ ἐξαντλουμένης τῆς τῶν φυσιγγίων φαρέτρας. Ἡ στάσις μου βεβαίως δὲν εἶναι εὐχάριστος, διότι, ἐνῷ ἔχω δίκαιον, οὐδὲν θὰ κατορθώσω, διότι λησμονεῖτε τοὺς νόμους τῆς χώρας, πράττοντες παρανομίαν. Δὲν ἀγωνίζομαι βεβαίως διὰ νὰ λάβω ψήφους, ἀλλ’ ἀγωνίζομαι νὰ ἀποδείξω τὴν ἀλήθειαν, ἥτις θέλει συζητηθῆ ὑπὸ τῆς κοινωνίας καὶ διὰ τῆς συζητήσεως καὶ διὰ τῶν λεπτομερειῶν, τὰς ὁποίας θὰ ἀναφέρωμεν, θὰ κριθῇ ἡ πολιτεία ὑμῶν τε καὶ ἡμῶν. Θὰ ἐπέλθῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ζητοῦμεν. Βεβαίως ἐπὶ μακρὸν συζητοῦμεν. Φρονεῖτε, ματαίως· πεισθῆτε, θὰ νικήσωμεν. Ἂν ἦτο δυνατόν, συνάδελφε κύριε Κοσσονάκε, νὰ συζητήσωμεν ἰδιαιτέρως ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ ἡ γνώμη ἡμῶν νὰ εἶχε κῦρος καὶ νὰ ἔφερεν ἀποτέλεσμα, δηλαδὴ νὰ μεταβάλῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἤθελες συνταχθῆ μὲ τὴν γνώμην μου, διότι σὲ γνωρίζω καὶ γνωρίζω τὴν συνείδησίν σου· ὅ,τι σήμερον πράττεις τὸ πράττεις ἐκ συλλογισμοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι ὀρθὸς, ἀλλὰ σὲ ἱκανοποιεῖ τοῦτο· φοβεῖσαι μήπως ὁ κ. Ῥούμβωλδ φέρῃ τὸν στόλον εἰς τὸν λιμένα καὶ βομβαρδίσῃ τὰς Ἀθήνας διὰ τὸν Σπάρταλην, δηλαδὴ υἱοθετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις. Τοῦτο αἰτιολογεῖ τὴν ψῆφόν σου, διότι ἀληθῶς καὶ ὡς νομικὸν ἄνθρωπον σὲ γνωρίζω, καὶ ὡς τίμιον, καὶ ὡς δυνάμενον νὰ κρίνῃ τὰ πράγματα, καὶ γνωρίζω τὴν κρίσιν, ἣν ἔχεις περὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Ὁποία εὐτυχία καὶ χαρὰ δι’ ἐμὲ, ἂν ἠδυνάμην νὰ κατορθώσω, ὥστε νὰ μὴ πληρωθῇ ὁ Στήλμαν, ἂν ἠδυνάμην νὰ μὴ χρυσώσω τὸν κάλαμον αὐτοῦ, ὅστις ἐδηλητηρίασε τὴν πατρίδα ἡμῶν! Θὰ ἤμην εὐτυχὴς, ἂν ἠδυνάμην νὰ παραλύσω τὴν συνεδρίασιν καὶ νὰ κλείσω τὰς πύλας τοῦ Βουλευτηρίου. Ἂν ἠδυνάμην νὰ κάμω τοῦτο, ἤθελον τὴν ἀκόλουθον, ἐπαναλαμβάνω, προσκαλέσει ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, νὰ ψάλῃ ἁγιασμὸν καὶ καθαρίσῃ τὸν περίβολον τοῦτον ἀπὸ τὸ ἀπαίσιον ἐκεῖνο ὄνομα, καὶ οὕτω ν’ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν, ἵνα κατορθώσωμεν νὰ διαιρέσωμεν τὸν στρατὸν εἰς εὐνοουμένους καὶ μὴ, διανέμοντες τὰς γενικὰς θέσεις καὶ προβιβάζοντες τοὺς ὀπαδοὺς, νὰ καταστήσωμεν ἄχρηστον τὸ ναυτικὸν ἡμῶν, ῥυμουλκοῦντες τὰ πλοῖα εἰς τὴν Σαλαμῖνα, νὰ συνομολογήσωμεν δάνεια ἄσκοπα καὶ οὕτω νὰ καταστήσωμεν τὴν Ἑλλάδα ἀνίκανον.... Τοιαῦτα εἶναι τὰ μέτρα, εἰς τῶν ὁποίων τὴν συζήτησιν βιάζεσθε. Κύριοι, ἡ Ἀνατολὴ εἶναι τόπος ἀπροόπτων, καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα ἕτοιμοι εἰς πᾶσαν στιγμήν. Δὲν πρέπει ν’ ἀνεχώμεθα ν’ ἀκούηται, ὅτι ἐν τῷ ὁμόρῳ Κράτει συλλαμβάνονται καὶ φυλακίζονται οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν ἄνευ λόγου, ὅτι διὰ τῆς παύσεως τῶν Ἀρχιεπισκόπων καταργοῦνται τὰ προνόμια τῆς Ἐκκλησίας, ὅτι δημεύονται τὰ σπογγαλιευτικὰ πλοῖα. Ἐπιθυμῶ νὰ καταστῇ ἡ Ἑλλὰς τοιαύτη, ὥστε νὰ ἦναι σεβαστὰ τὰ δίκαια αὐτῆς, καὶ περὶ τούτων πρέπει νὰ ἀσχολώμεθα ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Ἀπεπλανήθημεν τῆς ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν ἡ παλαιὰ σχολὴ, ἡ ὑβρισθεῖσα, εἶχε διαχαράξει.

§280Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀναβαίνω τοιαύτην ὥραν ἐπὶ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ πειραθῶ καὶ αὖθις νὰ πείσω τὴν πλειονοψηφίαν νὰ δώσῃ μέλαιναν ψῆφον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ζητουμένων χρημάτων εἰς τὸν Σπάρταλην, οὐδ’ ἔχω ἐπιθυμίαν νὰ συντελέσω εἰς τὴν παρακώλυσιν τῆς Βουλῆς ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτῆς, ἢ εἰς τὴν ὁπωσδήποτε παράλυσιν τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἔχω καθῆκον, μολονότι τοσοῦτον παρελήλυθεν ἡ ὥρα, νὰ ὁμιλήσω ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀφοῦ τοσαῦτα περὶ ταύτης ἐλέχθησαν, καὶ ἐπιτιμήσεις πρὸς αὐτὴν ἀπηυθύνθησαν, καὶ ὀνειδισμοὶ ἐξετοξεύθησαν. Ἐν πρώτοις ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἀληθῶς πόνον ψυχικὸν ἐξεδήλουν οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας. Ὁ πόνος τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, ὅτε ἀνεμνήσθη τῶν ἀπαισίων ἡμερῶν τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1886, κατεδήλου τὴν εὐγένειαν τῶν αἰσθημάτων του. Καὶ ποῖον ἄλλο εὐγενέστερον αἴσθημα ὑπάρχει, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρέχει ἡ συγκίνησις ἐπὶ τοῖς παθήμασι τῆς πατρίδος; Ἥρμοζε δὲ τοιοῦτον εὐγενὲς αἴσθημα εἰς τὸν υἱὸν ἐκείνου, ὁ ὁποῖος τοσοῦτον εἰργάσθη καὶ διὰ τὴν ἐσωτερικὴν εὐημερίαν τῆς χώρας καὶ διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν μεγάλων σκοπῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ καὶ τὴν συγκίνησιν καὶ τὴν ἀγανάκτησίν του ἔπρεπεν ἄλλαι ἀφορμαὶ νὰ προκαλέσωσιν. Ἀρκεῖ νὰ στρέψῃ κύκλῳ τὸ βλέμμα, νὰ ἐπισκοπήσῃ τὴν κατάστασιν τῆς πατρίδος, νὰ ἐξετάσῃ, πῶς τὰ πράγματα τῆς χώρας ὁδηγοῦνται, ἤρκει τοῦτο, διὰ νὰ συγκινήσῃ τὴν καρδίαν του καὶ ἐμβάλῃ τὸν νοῦν αὐτοῦ εἰς τὴν ἐσχάτην τῶν ἀνησυχιῶν. Οὐδὲ ὁ Σπάρταλης, οὐδὲ ὁ Ῥούμβωλδ, πολὺ δὲ ἧσσον ὁ ἀπαίσιος ἐκεῖνος ἄνθρωπος, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθη, ἔπρεπε νὰ ἑλκύσωσι τὴν προσοχήν του. Οὐδὲ προσῆκε νὰ ἀναβιβάσῃ τὸν ἀπαίσιον ἄνθρωπον τοῦ 1886 μέχρι τῆς τιμῆς τοῦ νὰ μνημονεύσῃ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ. Ἂν τὰ ζητούμενα χρήματα πρόκηται νὰ χρησιμεύσωσι, διὰ νὰ πληρωθῶσιν οἱ ὑβρισταὶ τῆς πατρίδος, ἢ διὰ νὰ ἀμειφθῶσιν οἱ κατεργασάμενοι τὴν ζημίαν, ἡ ὁποία ἐπεγένετο ἐπ’ αὐτῆς κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ δυστυχὴς οὗτος τόπος εἶδε παραπλήσια συμβεβηκότα. Καὶ ἄλλοτε χρήματα ἑλληνικὰ ἐχρησίμευσαν, διὰ νὰ βραβεύσωσι τοὺς προδόντας τὴν τιμὴν καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, διὰ νὰ ἀποζημιώσωσι καὶ νὰ βραβεύσωσι τοὺς ὑβρίζοντας τὴν Ἑλλάδα, τοὺς παριστῶντας αὐτὴν τόπον ἀνάξιον ἐλευθέρων θεσμῶν, τοὺς ὀνειδίζοντας καὶ δυσφημοῦντας τὴν τιμὴν τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς χώρας. Κατὰ τοὺς χρόνους, καθ’ οὓς ἔζων οἱ προπάτορες ἡμῶν, ὁ πολιτισμὸς δὲν εἶχε προαχθῆ ἐκεῖ, ὅπου τυγχάνει σήμερον. Τότε τοὺς τοιούτους ἄνδρας ἔκτιζον εἰς τείχη, ἢ ἔῤῥιπτον εἰς τὰ φρέατα τῆς Τεγέας, ἢ ἔῤῥιπτον εἰς τὰ ῥεύματα τοῦ Λάδωνος, ἢ ἐκρήμνιζον ἀπὸ τῶν ἀποτόμων βράχων τῶν Δελφῶν. Τοιαύτης τύχης ἠξιοῦντο οἱ ὑβρισταὶ τῶν ὁσίων, οἱ ἐμπαῖκται τῶν ἱερῶν, οἱ προδίδοντες τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος των. Ἀλλὰ κατὰ τοὺς χρόνους τοὺς σημερινοὺς δὲν ὑπάρχουν πλέον τοιαῦται ποιναί. Ἡ Ἑλλὰς εἶχε δικαίωμα νὰ τιμωρήσῃ τὸν ἀπαίσιον ἄνθρωπον, καὶ ἤρκει μία διαταγὴ τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τότε τὴν Ἑλλάδα ἐν τῇ Κυβερνήσει, ὅπως κλητῆρες τῆς ἀστυνομίας ἀπελάσωσιν αὐτὸν τῆς χώρας, ἀλλὰ δὲν κατεδέχθημεν νὰ τὸ πράξωμεν. Ἀλλοίμονον εἰς τὸ δημόσιον φρόνημα, ἂν ἐν Εὐρώπῃ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μορφωθῇ καὶ ἀνεύρῃ τὴν ἀλήθειαν ἄνευ τῶν ὕβρεων καὶ τῶν συκοφαντιῶν τοῦ Στῆλμαν! Ἂν δ’ αὐτὸς ἀφίκετο εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἵνα παρασκευάσῃ τὰς εὐκολίας ἐκείνας, τῶν ὁποίων εἶχον ἀνάγκην αἱ Δυνάμεις, ὅπως δυνηθῶσι νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ἀποστολὴν τῶν στόλων εἰς τὰ παράλια ἡμῶν, καὶ δι’ αὐτοῦ περιορίσωσι τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειαν τοῦ Κράτους, ἔπρεπε νὰ μὴ κωλυθῶσιν ἀπὸ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἡ σύγχρονος ἱστορία θέλει κρίνει ὡς πρᾶξιν μὴ βεβαιοῦσαν οὐδὲ τὸν πρὸς τὸν πολιτισμόν, οὐδὲ τὸν πρὸς τὸ διεθνὲς δίκαιον κατὰ τοὺς χρόνους τούτους σεβασμὸν τῶν ἰσχυρῶν τῆς Εὐρώπης. Ἐδόθη ἀληθῶς τότε ὑπὸ τοῦ κατάπλου τῶν στόλων εὐκαιρία εἴς τινας, διὰ νὰ καταπτοήσωσι τὸ φρόνημα τοῦ λαοῦ, οἰμώζοντες καὶ ὀλολύζοντες, ὅτι ἡ Ἑλλὰς κατεστράφη, ὅτι ὁ ὄλεθρος ἀπειλεῖ αὐτὴν καὶ ὅτι ἡ ἀνεξαρτησία αὐτῆς κινδυνεύει. Ταῦτα ἦσαν λόγοι ἐκείνων, οἵτινες ἐχρησιμοποίησαν τὰ συμβεβηκότα ἐκεῖνα, διὰ νὰ ὑπηρετήσωσι κομματικὰ συμφέροντα. Ἀλλὰ ταῦτα θέλει ἀφηγηθῆ ἡ ἱστορία, ἡ ὁποία θέλει ὁμολογήσει, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐξῆλθε τῆς πάλης ἐκείνης οὐχὶ μὲν μὲ πλῆρες βαλάντιον, ἀλλὰ μὲ ἀκεραίαν τὴν τιμήν της καὶ μὲ ἀναντίῤῥητον ὁμολογίαν αὐτῆς τῆς Εὐρώπης, ὅτι ἀπέδειξεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑπηρετήσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα αὐτῆς. Εἶπον, ὅτι ἤθελον ἐνθαῤῥύνει τὸν ἀξιότιμον φίλον μου νὰ ἐπισκοπήσῃ τὰ πέριξ αὐτοῦ, νὰ ἐρευνήσῃ τὴν κατάστασιν τῆς πατρίδος, διότι ἤρκει αὕτη, ἵνα συγκινήσῃ τὴν καρδίαν του. Ἀληθῶς ἡ περίοδος, τὴν ὁποίαν διανύομεν, δὲν εἶναι ἐκ τῶν συνήθων, πανταχοῦ δέ, ὅπου τοιαῦτα ἐπεφάνησαν φαινόμενα, πανταχοῦ, ὅπου τοιαῦτα διενοήθησαν νὰ δημιουργήσωσιν, εἴτε κατὰ τῶν θεσμῶν, εἴτε κατὰ τῶν νόμων, παρεσκευάσθησαν ἔκτακτοι πολιτικαὶ περίοδοι· τοιαύτη δὲ τυγχάνει ἡ περίοδος, τὴν ὁποίαν διανύομεν. Ἐὰν τὸ ἔκτακτον τῆς περιόδου δὲν κατεφάνη εἰσέτι, ἐὰν αἱ συνέπειαι, τὰς ὁποίας αἱ ἔκτακτοι περίοδοι παράγουσι, δὲν ἐγένοντο ἔτι ὁραταί, ἐὰν δὲν προσέπεσαν ἔτι εἰς τὰς αἰσθήσεις τοῦ λαοῦ, ὀφείλεται τοῦτο εἰς τὴν νομιμοφροσύνην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται ὑπὲρ τῶν συμφερόντων καὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ. Καὶ μολονότι ἡ νομιμοφροσύνη αὐτῶν παρεξηγεῖται, καὶ μολονότι καὶ ἐπὶ ταύτης οἰκοδομοῦσι ψεύδη ποικίλα, ἵνα ἐγείρωσιν εἰς τὰ πλήθη τὴν δυσπιστίαν πρὸς τοὺς ἀγωνιζομένους εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντός των, τὸ καθῆκόν των ὅμως τοῦτο τυγχάνει ὑπέρτερον πάντων τῶν μικρῶν τούτων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ διακινδυνεύσωσιν ἀπὸ τὰς τοιαύτας ῥαδιουργίας. Τὸ καθῆκον πρὸς τὴν πατρίδα ἀπαιτεῖ νὰ μένωμεν ἀκόμη εἰς τὴν ὁδὸν τῆς νομιμότητος, προσπαθοῦντες νὰ σώσωμεν τὴν χώραν ἀπὸ τὴν ἔκτακτον κατάστασιν, τὴν ὁποίαν παρασκευάζουσιν εἰς αὐτήν, διὰ νὰ προλάβωμεν τὰ δεινά, τὰ ὁποῖα αἱ ἀνώμαλοι περιστάσεις ἀναποφεύκτως ἐπάγουσι, καὶ μάλιστα εἰς χώραν μικρὰν καὶ ἀσθενῆ, ὁποία εἶναι ἡ πατρὶς ἡμῶν. Καὶ μολονότι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἠσέβησαν πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἠμφισβήτησαν ἢ ἠρνήθησαν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα ἀπένειμεν εἰς αὐτὴν, καὶ ἠνάγκασαν τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ἐγκαταλείψῃ τὰ ἐδώλια ταῦτα, αὐτοὶ δὲ ὠρχοῦντο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἁρπάζοντες τὴν κατὰ τύπους ψῆφον τῆς πλειοψηφίας ἐπὶ πολλῶν νόμων, δι’ ὧν διετάραξαν ὅλον τὸ νομοθετικὸν οἰκοδόμημα τῆς χώρας ἡμῶν, μόλα ταῦτα ἐπανήλθομεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, μένοντες ἐν τῇ ὁδῷ τῆς νομιμότητος, καὶ πειρώμενοι ἀκόμη νὰ προλάβωμεν τὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα μετὰ τοσαύτης ἐπιμονῆς κατεργάζονται διὰ τῆς πορείας, τὴν ὁποίαν μετέρχονται. Καὶ ποία εἶναι ἡ πορεία αὕτη; ποία εἶναι ἡ περίοδος τοῦ χρόνου, ἣν ἐδημιούργησαν αὐτοὶ διὰ τοῦ τρόπου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐφαρμόζουσι τοὺς νόμους; Πρέπει νὰ σᾶς δώσω τὴν εἰκόνα αὐτῆς; Δὲν εἶσθε κάτοικοι ἐπαρχιῶν, δὲν βλέπετε κατὰ τίνα τρόπον λειτουργεῖ ἡ διοίκησις; Καὶ τίς, μὴ ἀπολαμβάνων τῆς εὐνοίας τῶν Ὑπουργῶν, δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς γραφεῖον δημοσίας ἀρχῆς! καὶ ἂν εἰσέλθῃ, πόσων δὲν ἑλκύει τὰ βλέμματα, πόσοι τῶν ὑπαλλήλων δὲν φοβοῦνται νὰ ἐγγίσωσιν αὐτὸν, καὶ πόσοι, ὅπως δώσωσι πλήρη ἀπόδειξιν, ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ πιστοὶ ὑπηρέται τῶν κυβερνώντων, δὲν σπεύδουσι νὰ ὠθήσωσιν αὐτὸν ἔξω τοῦ δημοσίου γραφείου! Καὶ ὑπάρχει ἐν ὑμῖν πλήρης ἡ πεποίθησις, ὅτι ἡ δικαιοσύνη, τοὐλάχιστον ἡ ποινικὴ, λειτουργεῖ ἀνεπηρεάστως, ὅπως οἱ νόμοι διεσκεύασαν αὐτὴν, καὶ ὅπως τὰ εὐνομούμενα καὶ πεπολιτισμένα Κράτη ἐννοοῦσι τὴν ἀπονομὴν αὐτῆς; Εἶσθε ἄνθρωποι, ἔχοντες, συμφέροντα ἐν τῷ τόπῳ· ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας ἀσφαλείας τῆς χώρας ἡμῶν; πότε ἠνεῴχθησαν τόσοι τάφοι, ὅσοι κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα; Ἂν ἀριθμήσωμεν τοὺς τάφους, ἴσως θὰ εὕρωμεν, ὅτι περισσότεροι ἠνεῴχθησαν ὑπὸ τὴν διοίκησιν τῶν κυβερνώντων, ἢ ὅσοι ἤθελον ἀνοιχθῆ μετὰ παρέλευσιν μάχης. Πόσοι πολῖται ἔπεσαν, οὐχὶ ἀγωνιζόμενοι ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἀλλ’ αὐτοκτονοῦντες, καὶ πυροβολούμενοι, καὶ φονευόμενοι ὑπὸ χωροφυλάκων καὶ στρατιωτῶν ἄνευ αἰτίας καὶ ἄνευ καταδικαστικῆς ἀποφάσεως, εἴτε ἀλληλοκτονούμενοι, εἴτε περιπίπτοντες εἰς ἐνέδρας! Καὶ ἐνῷ ταῦτα γίνονται, τὸ Κοινοβούλιον τῆς πατρίδος ἦτο ἀνοικτὸν κατὰ τὴν προηγηθεῖσαν Σύνοδον 76 μόνον ἡμέρας, μεθ’ ἃς ἔκλεισαν αἱ θύραι αὐτοῦ, καὶ ἡ Κυβέρνησις διεχειρίσθη τὰ κοινὰ ἄνευ ἐπιτηρήσεως καὶ ἐλέγχου! Καὶ ἀφοῦ μετὰ 10 μῆνας συνήλθομεν, μᾶς ἐπιτιμῶσι, διότι ἀπηυθύναμεν ἐρωτήσεις τινὰς καὶ συνεζητήσαμεν ἐπ’ αὐτῶν 10 ἢ 12 ἡμέρας, μᾶς ἀπεκάλεσαν δυστρόπους, στρεψοδίκους, παραλύοντας τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, διότι ἠθελήσαμεν τέλος πάντων νὰ ἐρωτήσωμεν, πῶς ἐκυβέρνησαν τὴν χώραν κατὰ τοὺς 10 μῆνας, καὶ εἰς ποῖον πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν τὰ κακὰ, ὧν ἀντιλαμβανόμεθα. Προχθὲς δυστυχὴς χήρα ἐξ ἕδρας ἐφώναζε, ζητοῦσα βοήθειαν, διότι χωροφύλακες ἐφόνευσαν τὸν ἄνδρα αὐτῆς, ἡ δὲ Κυβέρνησις μᾶς ἔδωκεν ἀπάντησιν, ὅτι ἡ ἀναφορὰ αὐτῆς ἐστάλη εἰς τὸν ἀνακριτήν. Ἀλλὰ δὲν ἔχει πλέον πῶς νὰ ζήσῃ ἡ δυστυχὴς χήρα, τὴν ὁποίαν συνετήρει διὰ τῆς ἐργασίας του ὁ ἀναιτίως φονευθεὶς σύζυγός της, ὅστις δὲν εἶχε καταδικασθῆ ὑπὸ Δικαστηρίου εἰς θάνατον, δὲν ἐφονεύθη ὑπὸ τοῦ δημίου, συνεπείᾳ δικαστικῆς ἀποφάσεως, ἀλλ’ ἐφονεύθη ἀναιτίως ὑπὸ χωροφύλακος. Καὶ κατὰ τίνα τρόπον ζητοῦσι νὰ ἐργαζώμεθα ὡς Νομοθετικὸν Σῶμα; Μᾶς εἰσάγουσι νόμους, καὶ ἔχουσι τὴν ἀξίωσιν νὰ ψηφίζωνται ἐντὸς ὡρισμένου χρόνου, ἂν δὲ ἤθελε παραταθῆ τυχὸν ἡ συζήτησις μίαν ἔτι ἡμέραν, δὲν δυσφοροῦσι, δὲν ἀσχάλλουσιν, ἀλλὰ τολμῶσι τοῦτο, τὸ σήμερον γιγνόμενον, μᾶς κρατοῦσι μέχρι τῆς 5ης πρωϊνῆς ὥρας, ἵνα κατορθωθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νόμου. Εἶναι τάχα ὁ ἐχθρὸς πρὸ τῶν θυρῶν; ὁ Χοβὰρτ ἐπεφάνη ἔξωθεν τοῦ Πειραιῶς; στρατοὶ πολέμιοι ἀπειλοῦσι τὰ ὅρια τοῦ Κράτους; ἐπέσκηψεν ἐπιδημία, καὶ σπεύδομεν νὰ προνοήσωμεν, ἀσχολούμενοι μέχρι πρωΐας, ἵνα λάβωμεν μέτρα κατὰ τοῦ κινδύνου; ἀπειλεῖται ὑπὸ στάσεως τὸ Κράτος; ἀνετράπησαν που οἱ νόμοι; Ὄχι. Πρέπει νὰ ψηφισθῇ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν ἐντὸς τῆς ἡμέρας τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ πληρωθῇ ὁ Σπάρταλης τὰς 335 χιλιάδας δραχμῶν. Καὶ ἂν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὐχὶ σήμερον, ἀλλὰ τὴν Δευτέραν, καὶ ἂν ψηφισθῇ τὴν Τρίτην, ποῖαι ἐθνικαὶ προσδοκίαι ἀναιροῦνται; ποῖα πολιτικὰ συμφέροντα, ποῖα δικαιώματα, εἴτε τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε τοῦ Κράτους, κινδυνεύουσιν, ἢ ἀπειλοῦνται; Τοιουτοτρόπως καὶ ἡ νομοθετικὴ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλίου καθίσταται πλέον κανονική. Κύριοι, ἔλθετε, λάβετε τὸν λόγον καὶ ἀγορεύσατε. Ἴσως ἀξιώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἢ κατ’ ἐντολὴν αὐτοῦ ὁ κ. Σιμόπουλος, νὰ σᾶς ὁμιλήσῃ ἅπαξ. Αὐτὸ σᾶς ἀρκεῖ, μὴ περιμένετε πλέον νὰ σᾶς δώσῃ τις ἀπάντησιν. Δύνασθε νὰ ἰσχυρίζησθε, ὅτι ἐναντίον τοῦ νόμου ἐστάλησαν οἱ λογαριασμοὶ τοῦ Σπάρταλη εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, δύνασθε νὰ ἰσχυρίζησθε, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἦτο ἀναρμόδιον νὰ ἐπιλάβηται τῆς ἐξετάσεως αὐτῶν καὶ νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν· οὐδεὶς σᾶς ἀπαντᾷ. Δύνασθε νὰ ἰσχυρίζησθε, ὅτι ἡ δευτέρα ἀναθεώρησις, ἡ γενομένη παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δὲν ἦτο νόμιμος· ἡ σιωπὴ αὐτῶν εἰς ἀπάντησίν σας. Δύνασθε νὰ ἰσχυρίζησθε, ὅτι δὲν ἦσαν ἀκριβῆ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Σιμόπουλος περὶ πληρωμῆς προμηθείας, καὶ νὰ ἀποδεικνύητε τοῦτο δι’ ἐγγράφων· οὐδεὶς σᾶς δίδει ἀπάντησιν. Δύνασθε νὰ ἰσχυρίζησθε, ὅτι τόκοι δὲν ὀφείλονται· σᾶς περιφρονοῦσι. Δύνασθε νὰ ἰσχυρίζησθε, ὅτι συνετελέσθη ἡ παραγραφή· σᾶς ἀπήντησεν ὁ κ. Ρούμβωλδ: παραγραφή; παραγραφὴ εἰς ἀμοιβὴν τῆς φιλοπάτριδος λεπτότητος τοῦ κ. Σπάρταλη! Καὶ σᾶς λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός: ἰδοὺ, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον σᾶς κωλύει πλέον τὴν παραγραφήν. Συζητεῖται νομοσχέδιον εἰς βʹ ἀνάγνωσιν καὶ ἀγορεύει ἐπ’ αὐτοῦ ἀνὴρ, κατατρίψας τὸν βίον αὐτοῦ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων πραγμάτων καὶ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτῶν, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριφυλίας Βουλευτὴς, διαδέχεται αὐτὸν ὁ εὔγλωττος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς, ἀλλ’ οὐδεμία ἀπάντησις, μόλις δὲ καταβαίνει ὁ κ. Χατζόπουλος, ἀκούετε ὁ κ. Πρόεδρος λέγων: «οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἐγερθῶσιν», ἐγείρονται, καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς βʹ συζήτησιν. Προβαίνομεν σήμερον εἰς γʹ συζήτησιν, ἀγορεύουσιν ὁ κ. Χατζόπουλος, ὁ κ. Γεροκωστόπουλος, ὁ κ. Ῥάλλης, περιμένω μέχρι τῆς ἑνδεκάτης, καὶ δὲν ἀκούω τὴν φωνὴν οὔτε τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὔτε Βουλευτοῦ τινος τῆς πλειονοψηφίας, ἀγορεύοντος περὶ τοῦ νομοσχεδίου. Μάλιστα εἶδον κατὰ παρελθοῦσάν τινα ἡμέραν, προθυμούμενον νὰ ἐγερθῇ καὶ λάβῃ τὸν λόγον, τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Φθιώτιδος, ἀποτραπέντα ὅμως ἀπὸ ἁπλοῦν βλέμμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐνασκεῖ ἐπ’ αὐτοῦ τὸ βλέμμα ἐκεῖνο τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἤσκησεν ἐπὶ τῆς γυναικὸς τοῦ Λὼτ ἡ θέα τῶν Σοδόμων καὶ τῶν Γομόρων. Στήλη ἁλὸς κατέστη ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐκάθησεν ἀμέσως ἐκεῖ. Ἀπῆλθον τὴν ἑνδεκάτην κεκμηκὼς εἰς τὴν οἰκίαν μου, καὶ μόλις δυνάμενος νὰ ἐγερθῶ, ἀλλὰ μοὶ ἀνήγγειλαν μετ’ ὀλίγον, ὅτι δέρουσι τοὺς ἀντιπολιτευομένους ἐν τῇ Βουλῇ! Ἦλθον καὶ ἔμαθον, ὅτι ὁ μόνος ἀντιπρόσωπος τῆς μειοψηφίας, ὁ κληθεὶς ὑπὸ τοῦ Προεδρείου νὰ ἐπιτηρήσῃ εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, ὅπως ἀποδειχθῇ, ἂν ἡ Βουλὴ νομίμως ἐργάζηται, ἐφέρθη αὐθαδῶς καὶ μὴ εὐπρεπῶς πρὸς τὸν ἀξιότιμον προεδρεύοντα Ἀντιπρόεδρον τῆς Βουλῆς. Ὁ ἴδιος κ. Κοκκέβης, ὁ Ἀντιπρόεδρος, διηγήθη εἰς τὴν Βουλὴν τοῦτο. Ἀπήντησεν, εἶπεν, εἰς ἐμὲ, ἀπήντησεν εἰς αὐτὸν ὁ κ. Βουλευτής. Πῶς δὲ ἀπήντησεν; Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου, ἠστεΐζετο ὁ κ. Πρόεδρος, καὶ εἶπε νὰ γράψωσι παρόντα τὸν κ. Βαλσαμάκην, διότι εὑρίσκετο ἐπὶ τῆς θέσεώς του τὸ ἐπανωφόριόν του· ὁ Βουλευτὴς τῆς μειονοψηφίας παρετήρησεν ἐπὶ τούτου, ὅτι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Βαλσαμάκης, καὶ κινήσας τὸν δάκτυλον, εἶπε πρὸς τὸν κ. Ἀντιπρόεδρον, ὅτι δὲν δύναται νὰ τὸ πράξῃ. Τοῦτο ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἀπείθεια κατὰ τοῦ Προέδρου, ὡς αὐθάδεια, ἐπετέθησαν κατ’ αὐτοῦ καὶ τὸν ἔῤῥιψαν κάτω. Μᾶς διδάσκουσι δὲ ἤδη, ὅτι ὁ Πρόεδρος εἶναι ὁ ἀρχηγὸς τῆς Βουλῆς, ὅτι τὸν Πρόεδρον πρέπει νὰ σεβώμεθα καὶ νὰ ἤμεθα εὐπειθεῖς εἰς τὰ νεύματά του. Τὸ κοινοβουλευτικὸν αὐτὸ δίκαιον δὲν γνωρίζω ποῦ τὸ ἐδιδάχθητε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἐδιδάχθην, διατάσσει, ὅτι ὁ Πρόεδρος ἀντιπροσωπεύει τὴν Βουλὴν, ὅτι ἀγορεύει ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς, ὅτι ἑρμηνεύει τὰς ἀποφάσεις αὐτῆς, ἀλλ’ οὐδαμοῦ διδάσκει, ὅτι οἱονδήποτε Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος ἐγείρει τὸν δάκτυλον αὐτοῦ, τὸν κατακρημνίζει τῆς ἕδρας του. Μοὶ φαίνεται τῷ ὄντι, Κύριοι, ὅτι δὲν λειτουργοῦσιν οἱ θεσμοὶ, μοὶ φαίνεται, ὅτι καταστρατηγούμεθα τῶν θεσμῶν, μοὶ φαίνεται, ὅτι κατεστήσαμεν εἰκονικὴν τὴν λειτουργίαν αὐτῶν, καὶ δὲν ὑπολείπεται ἢ νὰ ψηφισθῇ τὸ νέον σύστημα, τὸ συμπλήρωμα ἐκεῖνο τῆς διοικητικῆς τελειότητος καὶ τῆς συνταγματικῆς αὐτονομίας, ἡ ἀντικατάστασις τῶν δημοτικῶν ἀστυνομιῶν διὰ τῶν διοικητικῶν, καὶ τότε θὰ ἐνθυμηθῶμεν τοὺς στίχους, τοὺς ὁποίους κατὰ τὸ 1861 ἔγραψεν ὁ Καρύδης περὶ τῶν κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐκλογὰς τοῦ 1861 ἐκτεθέντων ὑποψηφίων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἔγραφε τότε ὁ Καρύδης: «νὰ κατέλθωσιν εἰς τὸν ἀγῶνα, διὰ νὰ ἴδωσι τὰ πλευρά των, μαλακὰ σὰν τὴν κοιλιά των.» Ἀλλὰ τὸ 1861 παρακαλῶ νὰ λησμονήσωμεν, καὶ εὔχομαι νὰ μὴ ἀναπαρουσιασθῇ εἰς τὴν Ἑλλάδα, διότι μοὶ ἐμποιεῖ μεγίστην ἀνησυχίαν τὸ ἔτος, τὸ ὁποῖον ἐπῆλθε μετὰ τὸ 1861, καὶ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω ἐπαναλαμβανομένας τὰς περιπετείας τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς πατρίδος, ἀπὸ τὰς ὁποίας ὁ πατριωτισμὸς τῶν πολιτῶν τῆς Ἑλλάδος ἔσωσε τὸν τόπον πρὸ εἰκοσιὲξ ἐτῶν. Τί ἔμενεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ πράξῃ; Νὰ ἀπέλθῃ! Ἀπήλθομεν τὴν Παρασκευὴν, καὶ μόλις ἀπήλθομεν, ἐψηφίσθησαν ἅπαντα τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένα νομοσχέδια, ἐψηφίσθησαν ἀπνευστεί, μηδενὸς ἐξ ἡμῶν παρόντος, ἴσως διὰ νὰ καταδηλωθῇ, ὅτι εἶναι ἄχρηστος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἴσως διὰ νὰ καταδηλωθῇ διὰ πράξεως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διὰ τοῦ λόγου εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ μικροῦ, ἐλεγχόμενος ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας, ὅτι οἱ ψόγοι, τοὺς ὁποίους ἐκεῖνος ἀπηύθυνεν, ἀποτελοῦσι μεγίστην τιμὴν αὐτοῦ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις λοιπὸν καθῆκον ἔχει νὰ ἀμυνθῇ. Δὲν ἐμμένομεν ἐνταῦθα, ἵνα ἐμποδίσωμεν τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Εἶσθε πλειονοψηφία, ἔχετε τὴν δύναμιν, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ τῆς ψηφοφορίας, ἡ θέλησις ὑμῶν κρατεῖ, καὶ ἡμεῖς ὑποτασσόμεθα. Ἀλλὰ μὴ σπεύδετε νὰ ποιῆτε χρῆσιν τῆς θελήσεώς σας, πρὶν ἢ καὶ ἡμεῖς ἐξαντλήσωμεν ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα ἡμῶν καὶ ὅλους τοὺς λόγους ἡμῶν. Διότι ἄλλως ἀντιτάσσετε τὴν ὑλικὴν δύναμιν κατὰ τοῦ λόγου. Δὲν ἀρκεῖ, ὅτι μᾶς περιφρονεῖτε, ἐγκαταλιμπάνοντες ἡμᾶς εἰς τὸν πνευματικὸν κάματον, μὴ ἀξιοῦντες νὰ ἀπαντήσητε εἰς ὅσα ἡμεῖς κατὰ τὴν συζήτησιν προβάλλομεν. Δὲν ἀρκεῖ, ὅτι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον προσφέρεσθε πρὸς ἡμᾶς, μᾶς ἐνδεικνύει, ὅτι δὲν μᾶς θεωρεῖτε συναδέλφους, ὅτι δὲν μᾶς κρίνετε Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, καὶ ὅτι περιμένετε ἀνυπομόνως τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλει ἐπέλθει τὸ μεσονύκτιον, ὅπως ἀποκάμωμεν καὶ ἀπέλθωμεν, διὰ νὰ ψηφίσητε μόνοι τὰ νομοσχέδιά σας, καὶ τελέσητε ὅπως θέλετε τὰ ἔργα σας. Δὲν μᾶς ἀρκοῦσι πάντα ταῦτα, ἀλλὰ συνταράσσετε προσέτι τὸ Κοινοβούλιον, κατατιτρώσκετε τὴν τιμὴν αὐτοῦ, ὅπως ἐξαλείψητε τὴν ἐπ’ αὐτοῦ ἐμπιστοσύνην τοῦ λαοῦ! Κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον, τὸν ὁποῖον περιέγραψέ τις τῶν προαγορευσάντων κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, εἶναι περιτταὶ αἱ συζητήσεις μας. Εἶπον, ὅτι ἡ πλειοψηφία μᾶς ἀνέχεται ἀγογγύστως, καὶ αὐτὸ μᾶς ἀρκεῖ. Ἀρκεῖ ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, ν’ ἀποδειχθῇ ποία μερὶς ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν, τότε πᾶσαι αἱ προτάσεις τοῦ Πρωθυπουργοῦ γίνονται νόμοι, καὶ πᾶν, ὅ,τι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐγκρίνει, ἐκτελεῖται. Ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι δεσποτία; δὲν εἶναι τυραννία, καὶ τυραννία ἀνδρός, ὁμοίου μὲ ἡμᾶς, ἀνδρὸς ἔχοντος τὰ πάθη, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὅλοι, ἔχοντος τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἔχομεν ὅλοι, ἔχοντος τὰς ἀδυναμίας, τὰς ὁποίας ἔχομεν ὅλοι; Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ τυραννία εἶναι πολὺ χειροτέρα τῆς τυραννίας ἐκείνου, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τὰ πάθη ἡμῶν, δὲν ἔχει τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἡμεῖς, ὁ ὁποῖος ἐτέθη ὑπεράνω ἡμῶν καὶ δύναται ἀπὸ τοῦ ὕψους νὰ ἐπισκοπῇ τὰ πράγματα ἀκριβέστερον ἡμῶν. Εἰμὶ κατὰ πεποίθησιν τῆς γνώμης, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα εἶναι ἀναγκαιότατον εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν κρίνω ἀληθῶς τὰ πολιτεύματα ὡς τὸν σκοπὸν τῶν Πολιτειῶν, θεωρῶ αὐτὰ ὡς μέσα πρὸς παρασκευὴν τῆς εὐημερίας τῆς Πολιτείας. Ἀλλὰ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα κρίνω ὡς τὸ μόνον, δι’ οὗ δύναται νὰ παρασκευασθῇ ἡ ἐσωτερικὴ εὐημερία τοῦ Κράτους καὶ ἡ πολιτικὴ εὐεξία τοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, λειτουργοῦντος ὡς λειτουργεῖ σήμερον παρ’ ἡμῖν, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι προτιμῶ τὴν ἀπόλυτον μοναρχίαν. Κύριοι, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι, νὰ συζητῶμεν διὰ τὰ χρήματα τοῦ Σπάρταλη μέχρι τῆς πέμπτης πρωϊνῆς ὥρας, εἶναι....

§281ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Φοβερόν.

§282ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι φοβερὸν, εἶναι ἐπονείδιστον, εἶναι ὄνειδος τοῦ πολιτικοῦ βίου τῆς Ἑλλάδος.—Ποιοῦμαι ἔκκλησιν εἰς τὰ αἰσθήματα ὑμῶν, ἔκκλησιν εἰς τὰ αἰσθήματα τῶν Ὑπουργῶν. Οἱ Ὑπουργοὶ πρέπει νὰ ἀναμνησθῶσιν, ὅτι εἶναι Ὑπουργοί, ἀλλ’ ὅτι εἶναι καὶ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι ἡ ἰδιότης τοῦ Ὑπουργοῦ, εἶναι ἰδιότης παροδική, ἡ ἰδιότης δὲ τοῦ Βουλευτοῦ εἶναι ἡ κυρία αὐτῶν ἰδιότης. Ἑπομένως, ἀφοῦ εἶναι μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ τοῦτο ἀποτελεῖ τὴν κυρίαν αὐτῶν ἰδιότητα, ἐπικαλοῦμαι τὴν συνείδησιν αὐτῶν, νὰ κρίνῃ, ἐὰν δὲν χρεωστῶσιν εἰς τὸ Σῶμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουσι, νὰ φείδωνται τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτοῦ, νὰ εὐλαβῶνται τὴν τιμὴν αὐτοῦ, καὶ ὄχι μόνον νὰ μὴ δέχωνται νὰ ὀλισθαίνῃ καὶ ἀδιαφορῇ πρὸς τὸ καθῆκόν του, ἀλλὰ καὶ μετὰ στοργῆς νὰ φροντίζωσι νὰ προφυλάττωσιν αὐτὸ ἀπὸ τῶν κρημνῶν, εἰς τοὺς ὁποίους δύναται νὰ ἐμπέσῃ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν δύναται νὰ ματαιώσῃ οὐδεμίαν τῶν ἀποφάσεων τῆς πλειονοψηφίας, ἐπειδὴ δὲ εἶναι Ἀντιπολίτευσις κοινοβουλευτικὴ καὶ συνταγματική, οὐδὲ σκοπεῖ νὰ προβῇ εἰς τὸ νὰ ματαιώσῃ τινὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς πλειονοψηφίας, οὐδὲ θέλει ζητήσει νὰ ἀποτρέψῃ τὴν πλειονοψηφίαν ἀπὸ τοῦ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ἐν ᾗ ὥρᾳ πρέπει νὰ προβῶμεν. Ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία ὡσαύτως πρέπει νὰ μὴ τίθηται ἐν ἐνέδρᾳ πρὸς τὴν μειονοψηφίαν, διότι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πράττει νῦν, δὲν εἶναι ἢ ἀληθὴς ἐνέδρα. «Ἔλθετε καὶ λαλήσατε δύο, τέσσαρας, ἕξ, ἑπτὰ ὥρας, θὰ ἀποκάμητε, θὰ μεταβῆτε εἰς τὰς οἰκίας σας, τότε μένομεν ἡμεῖς μόνοι, καὶ ψηφίζομεν». Αὕτη εἶναι ἀληθὴς ἐνέδρα, ἡ δὲ ἐνέδρα δὲν προσήκει εἰς ἐλευθέρους πολίτας, δὲν προσήκει εἰς ἄνδρας συνειδότας τὰ ἴδια αὐτῶν καθήκοντα πρὸς τοὺς ὁμοίους των, πολλῷ δὲ μᾶλλον εἰς τὴν χώραν, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκουσι καὶ τῆς ὁποίας τὰ πράγματα διαχειρίζονται. Ἂς μάθωσι λοιπὸν, ὅσοι ἐνόμισαν πρόσφορον νὰ ὁμιλήσωσιν, ἵνα αἰτιαθῶσι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις μένει μέχρι τῆς πέμπτης ὥρας τῆς πρωΐας, ἐξαναγκασθεῖσα ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας. Ἐὰν ἀπήρχετο ἡ πλειονοψηφία τὴν 11ην, ὅτε κατῆλθε τοῦ βήματος ὁ κ. Ράλλης, τὴν ἑπομένην ἤθελον ἀγορεύσει οἱ λοιποὶ ῥήτορες, καὶ μετὰ τὰς ἀγορεύσεις πάντων ἠθέλομεν προβῆ εἰς τὴν ψηφοφορίαν, καὶ οὕτως ἤθελε ψηφισθῆ καὶ αὐτὸ τὸ τρυφερὸν καὶ εὐῶδες ζήτημα, καὶ δὲν ἤθελε παρασταθῆ αὐτὸ τὸ θλιβερὸν θέαμα, τοῦ ὁποίου μετὰ θλίψεως καρδίας ἐγενόμεθα σήμερον μάρτυρες.

§283ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§284Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Μάλιστα, κύριε Πρόεδρε.

§285ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐπειδὴ ἐκουράσθημεν, προτείνομεν τὴν ἀναβολήν.

§286ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§287ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Παπαγιαννακοπούλου καὶ Προβελεγγίου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).