1888.12.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30.

Τῆς 5 Δεκεμβρίου 1888.

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παλαμήδης ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιστατῶν δημοσίων ἔργων καὶ κλητήρων τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 95). Οἱ καπνοπῶλαι Αἰγίου ζητοῦσι τὴν τροπολογίαν τοῦ νόμου περὶ σιγαροχάρτου. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ Γεώργιος Ν. Σκλήρης, δικολάβος τοῦ Εἰρηνοδικείου Οἰνοῦντος τῆς Λακεδαίμονος, ἀναφέρεται κατὰ τοῦ Εἰρηνοδίκου καὶ τοῦ Γραμματέως τοῦ εἰρημένου Εἰρηνοδικείου. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§2ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, διότι καὶ ἐκ δευτέρου ἀναγκάζομαι νὰ κάμω λόγον περὶ εἰρηνοδικειακῶν, ἀλλ’ ἀναγκάζομαι νὰ τὸ πράξω, διότι ὁ κ. Γεώργιος Σκλήρης, ὁ ἀναφερόμενος εἰς τὴν Βουλὴν, ἔστειλε καὶ πρὸς ἐμὲ ὁμοίαν ἀναφοράν. Ὡς δὲ ἐκ τῆς ἀναφορᾶς ἐξάγεται, καὶ διότι ὁ ἀποστέλλων αὐτὴν εἶναι λίαν ἀξιότιμον καὶ ἀξιόπιστον πρόσωπον, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναφέρῃ τοιαῦτα πράγματα, ἐὰν δὲν ἦσαν ἀκριβῆ τὰ ἐν τῇ ἀναφορᾷ περιλαμβανόμενα, συμβαίνουσιν ἐκεῖ ἀσχημίαι. Ἀναγκάζομαι δὲ νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ ἐξετάσῃ ἐπισταμένως τὰ κατὰ τὴν ἀναφορὰν ταύτην. Ὁ Γραμματεὺς τοῦ Εἰρηνοδικείου ἐκείνου, ὁ κ. Χρῆστος Τσέλος, καὶ ὁ Εἰρηνοδίκης, ὁ κ. Ἰωάννης Γ. Κρητικὸς, φαίνεται, ὅτι παρεκτρέπονται πολὺ, διότι, καθὼς ἀναφέρει ὁ κ. Σκλήρης, λέγουσιν εἰς τοὺς μή φίλους των ἐκ τῶν διαδίκων καὶ τῶν δικολάβων, ὅτι δὲν τοῖς δίδουσι τὰ ἔγγραφά των, δὲν τοῖς ἐπιτρέπουσι νὰ ἔρχωνται εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον κτλ. Ἔχουσι δὲ πολλοὺς λόγους νὰ φέρωνται τοιουτοτρόπως, διότι εἶναι καὶ οἱ δύο σχεδὸν ἐντόπιοι, καθόσον ὁ μὲν Εἰρηνοδίκης κατάγεται ἐκ τοῦ δήμου Βερβένων τῆς Κυνουρίας, συνορεύοντος πρὸς τὸν δῆμον, ὅπου ἑδρεύει τὸ Εἰρηνοδικεῖον, ὁ δὲ ἄλλος ἐκ Μαντινείας, τοῦ ὁποίου καὶ αὐτοῦ ὁ δῆμος συνορεύει πρὸς τὸν Οἰνοῦντα· ἔχουσι λοιπὸν συγγενεῖς εἰς τὸν δῆμον τοῦτον, καὶ χάριν αὐτῶν δίδουσι πολλὰς ἀφορμάς. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς ἀναφορᾶς· ἐλπίζω δὲ, ὅτι θέλει πεισθῆ περὶ τῆς ἀκριβείας αὐτῶν καὶ θέλει ἀπαλλάξει τὸν τόπον ἀπὸ τοὺς παρεκτρεπομένους τούτους ὑπαλλήλους.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κτηματίαι Φθιώτιδος τηλεγραφοῦσιν ἐκ Λαμίας, παρακαλοῦντες νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ ποιμνιοβοσκῆς.

§4ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Σᾶς ὑπενθυμίζω τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἡ Βουλὴ ἔδωκεν εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἥτις δὲν ἐξετελέσθη μέχρι τοῦδε. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ποιμνιοβοσκῆς κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦ διορισμοῦ Ἐπιτροπῆς, ὅπως σκεφθῇ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην της, εἴτε περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ἰσχύοντος νόμου, εἴτε περὶ ἐπιψηφίσεως νέου νόμου. Παρήλθον ἔκτοτε ἀρκεταὶ ἡμέραι, καὶ εἰσέτι τὸ Προεδρεῖον δὲν ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι προέβη εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἐπειδὴ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐθεωρήθη ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τῆς Βουλῆς ἀρκετὰ σπουδαῖον καὶ ἀρκετὰ ἐπεῖγον, παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ φροντίσῃ, ἐὰν δὲν ἐφρόντισε μέχρι τοῦδε, νὰ ἀναγγείλῃ, τίνες εἶναι οἱ ἀποτελέσαντες τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Πρόεδρος ἐσκέφθη, ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι βλέπω δυσκολίας εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι δὲν γνωρίζω ἀπὸ πόσα πρόσωπα πρέπει νὰ συγκροτηθῇ, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν καὶ φέρῃ ἓν ἔργον πλῆρες.

§6ΤΙΝΕΣ. Τὸ πολὺ ἀπὸ 5 πρόσωπα.

§7ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑποβάλλω τὴν παρατήρησιν, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν εἶχε διορισθῆ εικοσιπενταμελὴς Ἐπιτροπὴ, ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου δὲν συνῆλθεν οὐδ’ ἅπαξ, ὅπως σκεφθῇ. Πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ ἀτόπου τούτου, εἶναι καλὸν ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ ἦναι πενταμελὴς ἢ τριμελὴς, ἡ τοιαύτη δ’ Ἐπιτροπὴ, ἀφοῦ σκεφθῇ, νὰ συνεννοηθῇ καὶ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑποβάλῃ τὰς σκέψεις της εἰς αὐτὴν, ἡ ὁποία ἔχει καὶ τὰς ἰδίας σκέψεις, καὶ οὕτω, ὅταν καταρτισθῇ ἓν νομοσχέδιον, θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, θὰ συζητηθῇ καὶ θὰ ἐπιψηφισθῇ.

§8ΤΖΑΝΕΣ. Νομίζω, ὅτι εἰς τὸν νόμον αὐτὸν, τὸν καταρτισθησόμενον, ὁ ὁποῖος εἶναι πολὺ σπουδαῖος καὶ λυσιτελέστατος, εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβωσι μέρος τοσαῦτα μέλη, ὅσα νὰ ἀντιπροσωπεύωσι τοὺς διαφόρους τόπους, ἐν οἷς παρίσταται διάφορος ἡ ἀνάγκη· διότι εἰς τὴν Ἑπτάνησον π. χ. ἡ ἀνάγκη εἶναι ἄλλη, ἐν Μεσσηνίᾳ ἄλλη, ἐν Φθιώτιδι ἄλλη καὶ οὕτω καθεξῆς. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν καὶ ἐγὼ, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ συγκροτηθῇ ἑνδεκαμελὴς ἢ ἑπταμελὴς Ἐπιτροπὴ. Αἱ ἀνάγκαι εἰσὶ διάφοροι· π. χ. ἡμεῖς δὲν αἰσθανόμεθα τὴν ἀνάγκην τῆς ἄρσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς, ὅπως τὴν αἰσθάνονται οἱ Ἑπτανήσιοι καὶ ὅπως ἄλλοι· ἡμεῖς ἔχομεν ὅλον τὸ ἔδαφος πεφυτευμένον, καὶ ἔχομεν μόνον τὰ βουνὰ, δυνάμενα νὰ δεχθῶσιν εἰς βόσκησιν καὶ αἰγίδια, ἐνῷ οἱ Ἑπτανήσιοι δὲν δύνανται νὰ δεχθῶσιν αὐτό· ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα ἡ βόσκησις ἐπὶ τῶν ὀρέων, διότι ἐπὶ τῶν ὀρέων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ βλάβη τις.

§9ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ ἐφαρμόζηται;

§10ΤΖΑΝΕΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ πρέπει νὰ ἦναι πολυμελὴς, ἀντιπροσωπεύουσα τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἐν οἷς ὁ νέος νόμος θὰ λειτουργήσῃ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἑπταμελὴς πρέπει νὰ ἦναι ἡ Ἐπιτροπὴ, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ κάμῃ κἄτι τι, τὸ ὁποῖον νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὸν τόπον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν, διότι εἶναι ἡ ἀνάγκη ἐπείγουσα, νὰ καταρτισθῇ μία Ἐπιτροπὴ ταχέως, ὅπως συντάξῃ ἓν σχέδιον νόμου.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα κατοίκων Ἄρτης, ἐκτιθέντων, ὅτι τὰ παρὰ τοῦ βουλευτοῦ τοῦ αὐτοῦ νομοῦ κ. Καραπάνου ἀνακοινωθέντα εἰς τὴν Βουλὴν ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει περὶ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ ἐν Ἄρτῃ Στρατιωτικοῦ Νοσοκομείου δὲν εἶναι ἀκριβῆ.

§12ΜΠΑΣΙΑΣ. Νὰ τὸ ἀναγνώσητε παρακαλῶ.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι ἐκτεταμένον· τὸ καταθέτω, καὶ δύνασθε νὰ λάβητε γνῶσιν. Ὁ Ἀθανάσιος Πετσίνος καὶ ὁ Νικόλαος Καλλίτσης παραπονοῦνται κατὰ τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ Πέτρου Ἐξαρχουλάκου, ἀποσπασματάρχου ἐν Ἄστρει, ὅτι ἔδειρεν αὐτοὺς ἀνηλεῶς.

§14ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω ὅμοιον τηλεγράφημα, καὶ παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν τὰ δίκαια τῶν ἀναφερομένων ἔχωνται βασιμότητος, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ τιμωρήσῃ αὐστηρῶς τοὺς δράστας.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπεβλήθη ἐπερώτησις ἔχουσα οὕτω. «Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρακαλῶ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν τὴν πρέπουσαν δύναμιν, κατὰ τὸν ἰσχύοντα ὀργανικὸν νόμον, πάντων τῶν λοχαγῶν τοῦ πυροβολικοῦ, ὡς καὶ ἐκείνων τῶν ἀνωτέρων τοῦ αὐτοῦ ὅπλου, καθὼς καὶ τῶν ὑπηρετούντων εἰς εἰδικὰς ὑπηρεσίας, ἐν παραβολῇ πρὸς τὴν σημερινὴν δύναμιν.» Ὑποβάλλω τὴν κατάστασιν. Ἐζητήθησαν πληροφορίαι περὶ τῶν πωληθέντων ὅπλων καὶ φυσιγγίων. Καταθέτω τὸν φάκελλον. Ὑποβάλλω καὶ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν κερδῶν τῶν ἀνωνύμων γεωργικῶν καὶ κτηνοτροφικῶν ἑταιριῶν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 96–100).

§16ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἐτησίου παραρτήματος τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀντὶ νὰ γίνηται ἐτησία τύπωσις ὁλοκλήρου τοῦ καταλόγου, ὁρίζεται νὰ τυπῶται μόνον ἡ προσθήκη, ἐκτὸς μόνον, ὅταν πρόκηται περὶ ἔτους γενικῶν ἐκλογῶν.

§17ΤΙΝΕΣ. Αἱ διαγραφαί;

§18ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅλα αὐτὰ ἐκεῖ θὰ σημειῶνται. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον, ἀφορῶν εἰς προξενικάς τινας μεταβολάς. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 101–102).

§19ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κωπαΐδος.

§20ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ μελετήσω πρὸ τούτου τὰ ἔγγραφα ταῦτα, διότι εἶναι πολλὰ, καὶ πρέπει νὰ ἦμαι ἐνήμερος ἐντελῶς εἰς τὰ τῆς ὑποθέσεως· ἡ μελέτη δυστυχῶς εἶναι μακρὰ, ἐλπίζω ὅμως, ὅτι μέχρι τέλους τῆς ἑβδομάδος θὰ δυνηθῶ νὰ τὰ καταθέσω. Ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος, ἐλπίζω, ὅτι θὰ κατατεθῶσι τυπωμένοι καὶ οἱ πίνακες, οἱ ἀφορῶντες εἰς τὰ τῆς ὁδοποιΐας, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἤδη ἕτοιμοι, ἀλλ’ ἐνόμισα προτιμότερον νὰ τυπωθῶσι καὶ κατατεθῶσιν, οὕτως, ὥστε ἀμέσως πάντες οἱ Βουλευταὶ νὰ λάβωσι γνῶσιν αὐτῶν, θὰ ἔχωσι δὲ ἐκ τῶν πινάκων τούτων ἀκριβῆ γνῶσιν κατὰ νομοὺς τῶν ἔργων, τῶν γενομένων ἀπὸ τοῦ 1867 καὶ ἐντεῦθεν, μετὰ τὴν ἵδρυσιν δηλ. τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἔτι δὲ καὶ τῶν πρὸ τοῦ 1867 ἀναδρομικῶς μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ Κυβερνήτου γενομένων, διότι περὶ τῶν ἔργων τούτων ἔκθεσις, συντεταγμένη ἀπὸ ἐτῶν, εὑρέθη ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνόμισα δὲ ἀναγκαῖον νὰ τυπωθῇ καὶ αὕτη σήμερον, ὥστε εἰς τὸ ἑξῆς νὰ γνωρίζωμεν πάντες ἀκριβῶς τὰ γενόμενα ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ Κράτους μέχρι τῆς σήμερον περὶ τὴν ὁδοποιΐαν.

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περιλαμβάνεται καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1888;

§22ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι, διότι αἱ ἐργασίαι τοῦ Γραφείου δὲν ἐπέτρεπον νὰ συνταχθῇ καὶ τοῦ 1888 ὁ πίναξ ἀκριβῶς, ἐλπίζω ὅμως, ὅτι προσεχῶς θὰ καταρτισθῇ καὶ οὗτος. Ὁλόκληρον τὸ 1887 περιλαμβάνεται ἐν τοῖς πίναξιν. Ἐπίσης θὰ ἔχητε λιθογραφημένον πίνακα τῶν ὁδῶν ἐπὶ χάρτου, χάρτην δηλαδὴ τῆς Ἑλλάδος, δεικνύοντα τὰς ὁδούς, τὰς ἤδη κατεσκευασμένας, τὰς ἐν ἐκτελέσει καὶ τὰς μελετωμένας.

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ νόμος περὶ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ῥητῶς ὁρίζει, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἑκάστου ἔτους....

§24ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1888 τὸν ἔχομεν, ὁ τοῦ 1889 καταρτίζεται νῦν, ἐντὸς δ’ ὀλίγων ἡμερῶν θὰ ἦναι περατωμένος.

§25Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ καταθέσῃ τὰς ἑξῆς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν. Πρῶτον, πόσαι ἐξετελέσθησαν κατ’ ἔτος ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Ἐπικρατείᾳ θανατικαὶ ποιναὶ ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι σήμερον· δεύτερον, ποῖα τὰ εἴδη τῶν ἐγκλημάτων, δι’ ἃ κατεδικάσθησαν εἰς θάνατον οἱ καταδικασθέντες οὗτοι· τρίτον, εἰς πόσους κατ’ ἔτος ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι σήμερον εἰς θάνατον καταδικασθέντας ἀπενεμήθη ἡ Βασιλικὴ χάρις, καὶ διὰ ποῖα εἴδη ἐγκλημάτων κατεδικάσθησαν εἰς θάνατον οἱ εἰς οὓς ἀπενεμήθη ἡ Βασιλικὴ χάρις κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα· τέταρτον, πόσοι κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα ἐτουφεκίσθησαν, εἴτε πολῖται διὰ λῃστοπραξίας, εἴτε στρατιωτικοὶ δι’ ἐγκλήματα μὴ στρατιωτικά, καταδικασθέντες ὑπὸ Στρατοδικείων. Εἰς τὴν σημερινὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἐτέθη δεκάτη ἡ συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ καταργήσεως τῆς κεφαλικῆς ποινῆς. Ἡ πρότασις αὕτη κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν εἶχεν ἐκφωνηθῆ ἤδη καὶ ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτῆς, ὅτε ὑμεῖς, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐξεφράσατε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διότι ἡ Βουλὴ δὲν εἶχε διάθεσιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συνεδρίασιν κατὰ τὴν προκεχωρημένην ἐκείνην ὥραν. Νομίζω, ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὸν, ἀφοῦ διεκόπη ἡ συζήτησις, νὰ τεθῇ σήμερον δεκάτη ἡ πρότασις ἐκείνη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἡ ἐντύπωσις ἀληθῶς, τὴν ὁποίαν ἔλαβον ἐκ τῶν ὁμιλιῶν μου μετὰ συναδέλφων καὶ ἐκ τῶν πληροφοριῶν μου ἐν γένει καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου, εἶναι, ὅτι ἡ μεγάλη πλειονότης τῶν Βουλευτῶν δὲν πιστεύουν, ὅτι εἶναι παρεσκευασμένοι διὰ νὰ συζητήσωσι τὴν ἐν λόγῳ πρότασιν. Τὸ ζήτημα εἶναι παρὰ πολὺ σπουδαῖον, ὅπως μὴ συζητηθῇ ἐπιπολαίως. Ἀλλὰ δι’ αὐτὸ τοῦτο, διότι τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, νομίζω, ὅτι πᾶν ἄλλο, παρὰ ἱλαρότης εἶναι τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ. Ἴσως ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Τζάνες εἰς ἀκατάλληλον στιγμὴν ἐπρότεινε τὸ νομοσχέδιόν του, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀφαιρεῖ τίποτε ἀπὸ τὴν μεγάλην σπουδαιότητα αὐτοῦ. Πιστεύω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ζήτημα, ἐνέχον ὑψηλοτέραν σπουδαιότητα τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Τζάνε. Γνωρίζω καὶ ἐγώ, καίτοι μηδόλως ἔχω ἀξιώσεις εἰδικότητος εἰς τὰ νομικά, καὶ ἀνέγνωσα πολλὰ τῶν γραφέντων ὑπὲρ καὶ κατὰ τῆς κεφαλικῆς ποινῆς. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ἐσχημάτισα ἀπόλυτον πεποίθησιν κατὰ τῆς θανατικῆς ποινῆς. Οὐχ ἧττον εἶναι αὕτη νόμος, καὶ ἐννοῶ, ὅτι τοιοῦτον νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον καλῶς ἢ κακῶς λειτουργεῖ ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ πεντήκοντα καὶ πέντε ἐτῶν, δὲν δύναται νὰ καταργηθῇ δι’ ἐπιπολαίου συζητήσεως. Πλὴν δι’ αὐτὸ τοῦτο πρέπει νὰ γίνῃ συζήτησις, ἢ μελέτη τοὐλάχιστον, ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διότι δὲν ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν ζήτημα, τὸ ὁποῖον νὰ θίγῃ σπουδαιότερον ὅλα τὰ κοινωνικὰ ζητήματα τοῦ τόπου, ὅσον αὐτό. Αἱ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι μὲ ἀπασχολοῦσι, σχετικῶς πρὸς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τζάνε, δὲν εἶναι μόνον θεωρητικαί, ἀλλ’ εἶναι κυρίως πρακτικαί. Χάριν τῶν πρακτικῶν τούτων ἰδεῶν, ὅπως φωτισθῶσι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινὴ γνώμη, ἀπηύθυνα τὴν ἐπερώτησιν ταύτην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἐλπίζω, ὅτι θέλει ἀπαντήσει ὅσον τάχιον. Στηρίζω τὴν ἐλπίδα μου ταύτην εἰς τὴν καλὴν πίστιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Φρονῶ δέ, ὅτι, ἀφοῦ πρόκειται νὰ δοθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησα, δὲν θέλει ἐπιμείνει εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου του ὁ κ. Τζάνες, ἐνόσῳ δὲν λάβωμεν τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, διότι ἄνευ τούτων δὲν θὰ ἤμεθα παρεσκευασμένοι διὰ τὴν συζήτησιν. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς οὐδένα λόγον θὰ ἔχῃ, ὅπως μὴ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, διὰ νὰ δώσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας ὅσον ἔνεστι πλήρεις καὶ ἀκριβεῖς. Χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν, διότι τοῦτο δὲν εἶναι τοῦ παρόντος χρόνου, λέγω, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας θέλει δώσει ὁ κ. Ὑπουργός, εἶναι σπουδαιόταται. Καθ’ ἃς ἔχω νύξεις ἐκ πληροφοριῶν, ἃς ἔλαβον παρ’ ἀνωτέρων δικαστικῶν, παρ’ Εἰσαγγελέων καὶ Ὑπουργῶν τῆς Δικαιοσύνης, τὸ ζήτημα τῆς κεφαλικῆς ποινῆς εἶναι βεβαιότατα τὸ μέγιστον κοινωνικὸν ζήτημα τῆς Ἑλλάδος, οὐχὶ μόνον αὐτὸ καθ’ ἑαυτό, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ σχέσει αὐτοῦ πρὸς ὅλα τὰ ἄλλα ἠθικὰ καὶ κοινωνικὰ ζητήματα τοῦ τόπου. Εἶναι καταπληκτικός, κύριοι συνάδελφοι, ὁ ἀριθμὸς τῶν καρατομηθέντων καὶ τουφεκισθέντων (ὄχι διὰ στρατιωτικὰ ἐγκλήματα) ἐν τῇ Ἑλλάδι ἀπὸ πεντήκοντα καὶ πέντε ἐτῶν. Τὸν ἀριθμὸν τοῦτον δὲν τολμῶ νὰ προφέρω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι δὲν γνωρίζω αὐτὸν ἀκριβῶς. Λέγω ὅμως, ὅτι διὰ Κράτος, τὸ ὁποῖον, ὅτε ἤρξατο λειτουργοῦσα ἡ ποινὴ αὕτη, εἶχε πληθυσμὸν μόλις ὀκτακοσιάκις χιλίων κατοίκων, καὶ τὸ ὁποῖον ἔχει σήμερον πληθυσμὸν δύο ἑκατομμυρίων, ὁ ἀριθμὸς οὗτος εἶναι τοιοῦτος, ὥστε ὅλα τὰ πολιτισμένα ἔθνη τῆς Εὐρώπης, ὁμοῦ λαμβανόμενα, δὲν παρουσιάζουσι κατ’ ἀναλογίαν τοιοῦτον ἀριθμὸν ἐκτελέσεων θανατικῶν ποινῶν. Ἐὰν εἰς ταύτας προσθέσωμεν τὰς χάριτας, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα κατὰ χιλιάδας ἐδόθησαν, καὶ εὐτυχῶς ἐδόθησαν εἰς καταδίκους εἰς θάνατον, ἀποκαλύπτομεν κατάστασιν κοινωνικὴν τερατώδη. Φοβοῦμαι, μὴ αἱ τοιαῦται ἀποκαλύψεις κλονίσωσι τὴν πεποίθησιν ἡμῶν ἐπὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ Ἔθνους μας. Ὅπως δήποτε, ἐπειδὴ εἰς τὴν Βουλὴν εὑρίσκονται συνάδελφοι, ἔχοντες εἰδικὴν πεῖραν, ἧς στεροῦμαι, πιστεύω, ὅτι θὰ ἀποδώσωσι μεγίστην σημασίαν εἰς τὴν ἀποκαλυφθησομένην διὰ τῶν πληροφοριῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ σοβαρωτάτην ἠθικὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ διατελεῖ τὸ Ἔθνος ἡμῶν. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως, θὰ συζητήσω, ὄχι ὑπὸ θεωρητικὴν ἔποψιν, ὄχι ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὁ Βεκκαρίας καὶ τόσοι φιλόσοφοι ἐν Εὐρώπῃ ἐξήτασαν τὸ ζήτημα αὐτὸ, ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν καθαρῶς Ἑλληνικήν. Ἆρά γε ὑπάρχει τις, δυνάμενος νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης εὑρισκόμεθα εἰς τοὺς ὅρους τοὺς ὑποσχομένους τὴν βελτίωσιν, τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ἠθικοποίησιν τοῦ τόπου; Ἀλλ’ ἐὰν κατὰ χιλιάδας ἀριθμῶνται τὰ θύματα τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐκεῖνοι, ὧν ἡ ζωὴ ἐσώθη διὰ τῆς Βασιλικῆς χάριτος, τίθεται φυσικῶς τὸ πρόβλημα, ἐὰν τοιαύτη τερατώδης ἠθικὴ κατάστασις δὲν ἔχῃ καὶ ἄλλην θεραπείαν, παρὰ τὴν θανατικὴν ποινήν, ἥτις δὲν ἀπέφερεν ἄλλα ἀποτελέσματα παρ’ ἡμῖν, παρὰ τὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν ἐγκλημάτων. Καταθέτω λοιπὸν τὴν ἐπερώτησίν μου γραπτὴν, καὶ παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ δώσῃ ὅσον τάχιον τὰς ζητουμένας πληροφορίας. Παρακαλῶ δὲ καὶ τὸν κ. Τζάνεν, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου του, μέχρις οὗ λάβωμεν τὰς πληροφορίας ταύτας.

§26ΤΖΑΝΕΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κ. Τυπάλδου Κοζάκη, βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν τῆς συζητήσεως προτάσεως, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως εἶναι σπουδαιοτάτη. Ὀφείλω ὅμως, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἐξηγήσω εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ τίνα λόγον εἰσήγαγον τὴν πρότασίν μου ταύτην.

§27ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος καιρός.

§28ΤΖΑΝΕΣ. Ὀλίγας λέξεις μόνον θὰ εἴπω. Εἰσήγαγον τὴν πρότασιν ταύτην, οὐχὶ ἵνα συζητηθῇ, ἀλλ’ ἵνα δώσω ἀφορμὴν εἰς τοὺς σοφοὺς συναδέλφους, νὰ μελετήσωσι τὸ ζήτημα, ἐὰν δὲν τὸ ἐμελέτησαν ἤδη, καὶ νὰ δώσω ἀφορμὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, νὰ μελετήσῃ τὸ ἐπίμαχον, κύριοι Βουλευταὶ, ἡ ποινὴ αὕτη, θᾶττον ἢ βράδιον, νὰ μὴ καταπέσῃ. Αὐτὸς εἶναι λοιπὸν ὁ λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου εἰσήγαγον τὴν πρότασίν μου ταύτην, μνησθεὶς τοῦ ῥήματος, ὅτι «ἡ ἀρχὴ εἶναι τὸ ἥμισυ τοῦ παντός». Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον, νὰ διαγράψῃ ἐκ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὴν πρότασίν μου, τοὺς δὲ συναδέλφους, νὰ ἐπιχειρήσωσι τὴν μελέτην περὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος.

§29ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀναγγέλλεται ἐξ Ἠλείας, ὅτι ἐν τῷ χωρίῳ Λάλα στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα μετέβη ἐν καιρῷ νυκτὸς εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Νικολάου Παντελῆ, ὅστις εἶχε καταδικασθῆ ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου εἰς δεκαπενθήμερον φυλάκισιν, τὸν συνέλαβε καὶ ἀφοῦ τὸν ἐκακοποίησε, τὸν μετέφερεν εἰς Πύργον, ὅπου ἐκακοποιήθη πάλιν ἐν τῇ Ὑπομοιραρχίᾳ, καὶ τεθεὶς εἰς τὰς φυλακὰς, μετὰ 8 ἡμέρας ἀπεβίωσεν. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐὰν ἔχῃ γνῶσιν τοῦ γεγονότος, νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, ἄλλως, νὰ ζητήσῃ τηλεγραφικῶς τοιαύτας, καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ συγχρόνως, τί ἐνηργήθη, ἐν ᾗ περιπτώσει ἦναι ἀληθῆ τὰ λεγόμενα.

§30ΤΖΑΝΕΣ. Τὸ ζήτημα τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν Μεσσηνίᾳ εἶναι σπουδαιότατον. Θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίᾳ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, νὰ εἴπῃ, ἢ νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωσιν τῶν εἰσπραχθέντων δυνάμει τοῦ νόμου ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου μέχρι σήμερον, διότι ἑπόμενον εἶναι, διὰ τῆς παρατάσεως τοῦ χρόνου διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ τῆς εἰσφορᾶς τῶν εἰσπραττομένων, νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν εὐάρεστον θέσιν νὰ ἐλαφρώσωμεν τοὺς φορολογουμένους ἐκ τῆς καταβολῆς διδράχμου δι’ ἕκαστον στατῆρα σταφίδος κλπ., ἐὰν δὲ τοῦτο ἐξαρκέσῃ, καὶ δίκαιον καὶ συμφέρον εἶναι, νὰ γίνῃ αὐτὴ ἡ ἐλάττωσις διὰ τὴν καθ’ ἑαυτὸ ἐπαρχίαν Μεσσήνης. Ἐπειδὴ δὲ εἶμαι ἐπὶ τὸ βῆμα, θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργόν· καὶ ἰδοὺ πῶς ἐρωτῶ. Τὸ Στέμμα, διὰ τῆς ὁμιλίας, δι’ ἧς ἐκήρυξε τὴν ἔναρξιν τῆς Βουλῆς, περὶ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τοῦ κλήρου δὲν ἀνέφερε τίποτε· περὶ τούτου μοὶ ἐγένοντο παραστάσεις, καὶ περὶ τούτου γίνεται λόγος, διατὶ τὸ Στέμμα, προκειμένου νὰ ὁμιλήσῃ ἐνώπιον τοῦ Ἔθνους, δὲν ὡμίλησε περὶ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ κλήρου. Δὲν εἶναι τοῦ παρόντος νὰ εἴπω διὰ ποῖον λόγον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν τί σκέπτεται περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἰδίᾳ δὲ περὶ τῆς μορφώσεως καὶ τῆς συντηρήσεως τοῦ πεινῶντος κλήρου, καὶ τί σκέπτεται περὶ τῶν εἰσοδημάτων τῶν Μοναστηρίων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς σωτηρίαν τοῦ πενομένου καὶ καθ’ ἑκάστην συντριβομένου κλήρου τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν. Νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῶμεν πλέον περὶ τούτου, καὶ ἂν τὸ Στέμμα, ἐν τῇ ὁμιλίᾳ του ἐπὶ τῇ ἐνάρξει τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἐσιώπησε, νομίζω, ὅτι ὁ σύμβουλος τοῦ Στέμματος εἶναι ὁ κατάλληλος ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τί σκέπτεται.

§31ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λάβῃ γνῶσιν τοῦ τηλεγραφήματος, ὅπερ ἐξ Ἄρτης ἐστάλη εἰς τὸ Προεδρεῖον, διότι ἐν αὐτῷ θέλει εὕρει πλήρη τὴν ἀπόδειξιν τῆς ἀληθείας, τῶν ὅσων εἶπον κατὰ τὴν προχθεσινὴν ἐπερώτησίν μου. Ἐπειδὴ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπάρχει τὸ νομοσχέδιον περὶ κανονισμοῦ τῶν προσωρινῶν δανείων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅπερ συνδέεται μετὰ τοῦ δανείου τῶν 15,000,000, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τῶν πληρωμῶν, αἵτινες ἐγένοντο διὰ τοῦ δανείου τούτου τῶν 15,000,000. Προσέτι, ἐπειδὴ εἴμεθα εἰς τὰς ἀρχὰς Δεκεμβρίου, στερούμεθα δὲ τῆς καταστάσεως τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1888 μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ φέρῃ ταύτην.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως».

§33ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μᾶς δώσητε τὴν κατάστασιν ταύτην.

§34ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀνταποκρινόμενος εἰς ἐπερώτησιν τοῦ κ. ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας Βουλευτοῦ, καταθέτω πίνακα, ἐμφαίνοντα τὸν ἀριθμὸν τῶν συνεστημένων Δημοτικῶν Σχολείων, τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν, ἐν οἷς διδάσκουσι δημοδιδάσκαλοι πτυχιοῦχοι, τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν, ἐν οἷς διδάσκουσι γραμματοδιδάσκαλοι, ὡς καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν λειτουργούντων Γραμματοδιδασκαλείων. Ἐπίσης δὲ καὶ πίνακα ὀνομαστικὸν τῶν ἀπολυθέντων ἐφέτος ἐκ τῶν Διδασκαλείων καὶ τῶν διορισθέντων ἐξ αὐτῶν εἰς ὑπηρεσίαν.

§35ΤΙΝΕΣ. Νὰ τυπωθῶσι, κύριε Πρόεδρε.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 103–105).

§37ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶχον ζητήσει γενικὰς πληροφορίας, ἀφορώσας εἰς τὸν νόμον τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν. Ἤδη πλησιάζει νὰ λήξωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Ἐπιτροπῆς, αἱ πληροφορίαι ὅμως δὲν ἐδόθησαν· ὑποχρεοῦμαι ὅθεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ ζητήσω τὰς πληροφορίας ταύτας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ καὶ νὰ περιορίσω τὴν αἴτησίν μου, διότι τὰς πληροφορίας ἐκείνας ἐζήτησα προτιθέμενος νὰ κάμω γενικωτέραν μελέτην καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν νόμον αὐτόν. Ἤδη τὴν μελέτην θὰ περιορίσω μόνον ὡς πρὸς τὸν νομὸν Κεφαλληνίας, ἢ ἐν γένει ὡς πρὸς τὰς Ἰονίους νήσους, ἔνθα ὑπάρχει διαφορὰ φορολογικοῦ συστήματος. Νομίζω, ὅτι σπουδαίως μελετῶσα τὸ ζήτημα τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, δύναται καὶ τοὺς φορολογουμένους νὰ εὐεργετήσῃ, καὶ τὴν βιομηχανίαν νὰ ἀναπτύξῃ καὶ συνάμα πλείονα νὰ εἰσπράξῃ. Βεβαίως ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι, ὅτε συνεζητεῖτο ὁ τελευταῖος νόμος περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, ἡ Κυβέρνησις ἰσχυρίζετο, ὅτι ἀφορᾷ εἰς τὴν προστασίαν τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας. Τοῦτο δὲ ἀπεδείκνυεν, ἑρμηνεύουσα τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου· καὶ πράγματι ὁ λαμβάνων μόνον ὑπ’ ὄψει τὸ ἄρθρον 4 πείθεται, ὅτι τοιοῦτον σκοπὸν προέθετο ὁ νόμος, διότι διὰ τοῦ ἄρθρου ἐκείνου τίθεται ὅρος διάφορος ὡς πρὸς τὴν τροπολογίαν τοῦ οἰνοπνεύματος, τοῦ παραγομένου ἀπὸ πρώτας ὕλας τοῦ τόπου, καὶ τοῦ παραγομένου ἀπὸ ἀμυλώδεις ὕλας, ἤτοι ἀπὸ τὰς εἰσαγομένας ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἀλλ’ ἡ τοιαύτη εὐεργετικὴ διάταξις ἀνατρέπεται διὰ τῶν κατόπιν ἄρθρων, ὡς ἐκ τοῦ ὁποίου πολλοὶ ἐκ τῶν Βουλευτῶν εἶχον παρατηρήσει πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν, τὸν ὑποστηρίξαντα τὸν νόμον, ὅτι διὰ τοιούτων διατάξεων θὰ καταστραφῇ καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ ἐγχώριος παραγωγή, ἐὰν ὑποβάλῃ εἰς ταύτας τὴν πρώτην παραγωγήν, ἤτοι τοὺς πνευματοποιοὺς τῆς πρώτης κατηγορίας, τοὺς παράγοντας τὴν πρώτην ἀπόσταξιν, τὴν σοῦμαν, καὶ ἡ ὁποία παραγωγὴ διενεργεῖται γενικῶς εἰς ὅλα τὰ χωρία τοῦ Κράτους καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον προέρχεται ἀπὸ τὰ στέμφυλα καὶ ἀπὸ τοὺς ἐφθαρμένους οἴνους καὶ σταφιδόκαρπον. Παρετηρήθη, ὅτι εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιβαλλομένας διατυπώσεις εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑποβληθῶσιν οἱ παραγωγοὶ τῆς πρώτης κατηγορίας, πρῶτον διότι ὑποχρεοῦνται νὰ παράγωσιν οἰνόπνευμα, εἴτε σοῦμαν, μὴ ὑπερβαίνουσαν τοὺς 37 βαθμούς, ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν ἡ παραγομένη παρ’ αὐτῶν σοῦμα ὑπερβαίνει τὸν βαθμὸν τοῦτον, ὑπόκεινται εἰς ποινάς· δεύτερον, ὑποχρεοῦνται νὰ φυλάττωσι τὴν παραγομένην σοῦμαν εἰς τὴν ἀποθήκην των, καὶ νὰ μὴ ποιῶνται χρῆσιν αὐτῆς· ἂν δὲ πωλήσωσιν ἐκ ταύτης καὶ τὴν μεταφέρωσιν ἀλλαχοῦ, ὀφείλουσι νὰ λάβωσι διαβατήριον μεταφορᾶς καὶ ἀπόδειξιν ἀπὸ τὸν ἀγοραστὴν τῆς σούμας, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἦναι οἰνοπνευματοποιὸς δευτέρας ἢ τρίτης κατηγορίας. Ὑποχρεοῦνται προσέτι νὰ ἀναγγέλλωσι τὴν ἔναρξιν τῆς ἐργασίας των, τὸ ἐξαχθησόμενον ποσὸν, τὴν λῆξιν τῆς ἐργασίας, τὴν πώλησιν κτλ., ἐπὶ αὐστηροτάταις ποιναῖς. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ τοιούτου νόμου ἐπέφερε τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον προεβλέπετο· οἱ οἰνοποιοὶ τῆς πρώτης κατηγορίας ἐγκατέλειψαν τὴν ἐργασίαν αὐτῶν, καὶ ἑπομένως ὑλικὸν ἄφθονον, παράγον τὸ ὑγειέστερον πνεῦμα, ἤτοι τὰ στέμφυλα, ἐγκατελείφθη καὶ ἀπωλέσθη καθ’ ὁλοκληρίαν, πρὸς ζημίαν τοῦ Κράτους, τῆς βιομηχανίας καὶ τῶν παραγωγῶν, τοιοῦτοι δὲ εἶναι κυρίως οἱ χωρικοί μας, καὶ, καθὼς πληροφοροῦμαι, τοῦτο συμβαίνει καὶ εἰς ὅλον τὸ Κράτος. Ἀλλὰ τὸ παραγόμενον πρῶτον οἰνόπνευμα χρησιμεύει εἰς τοὺς χωρικοὺς κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ χειμῶνος καὶ κυρίως κατὰ τὴν πρωΐαν, ὅτε μεταβαίνουσιν εἰς τὴν ἐργασίαν αὐτῶν, καὶ εἶναι τὸ μόνον ποτὸν, τὸ ὁποῖον πίνουσι, διὰ νὰ ἀνθέξωσιν εἰς τὸ ψῦχος καὶ τὰς ἀτμοσφαιρικὰς ἐπιῤῥοὰς, καὶ τοῦ ποτοῦ τούτου ἐστερήθησαν, ἐπὶ βλάβῃ τῆς ὑγείας των καὶ τῆς ἐργασίας. Ἡ Κυβέρνησις, κατιδοῦσα τὸ ἄτοπον τοῦ νόμου καὶ τὸ ὀλέθριον τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον προέτεινε νόμον, ὅστις ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ ἐπὶ τῷ φόρῳ ἑνὸς λεπτοῦ περιπλέον ἐπὶ τῶν οἴνων ἀπαλλάττει τοὺς δήμους, ἐκείνους, οἵτινες θέλουσι νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν τοιοῦτον φόρον· πλεῖστοι δὲ μέχρι τοῦδε ἀπεδέχθησαν τοῦτο. Τοιουτοτρόπως, Κύριοι, οἱ δῆμοι, οἱ ὑποβαλλόμενοι εἰς τὸν πρόσθετον φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου, δὲν ὑπάγονται πλέον εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νόμου, δύνανται νὰ παράγωσιν εἰς οἱονδήποτε βαθμὸν θέλωσι τὴν πρώτην ἀπόσταξίν των, δύνανται νὰ χρησιμοποιῶσι πρὸς πόσιν, δύνανται νὰ πωλῶσι καὶ μεταφέρωσιν ἐντὸς τοῦ δήμου, ἄνευ οὐδενὸς κωλύματος, μόνον δὲ ὡς πρὸς τὴν μεταφορὰν ἐκτὸς τοῦ δήμου ἐξακολουθοῦσι νὰ ὑπάγωνται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ ἰσχύοντος νόμου. Τουλάχιστον οὕτως ἐνόησα τὸν νόμον, καὶ παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα, νὰ παρατηρήσῃ, κατὰ τί φρονεῖ, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν κατήργησε τὸν πρῶτον. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὁ ψηφισθεὶς τελευταῖον νόμος δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα τοῦ Κράτους, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἐφηρμόσθη ὁ ἄμεσος φόρος ἐπὶ τῶν οἴνων, καὶ κατὰ συνέπειαν δὲν δύνανται νὰ ὠφεληθῶσι τοῦ εὐεργετικοῦ τούτου νόμου. Ἰδοὺ διατί προοιμιαζόμενος εἶπον, ὅτι θὰ περιορίσω τὴν αἴτησίν μου περὶ πληροφοριῶν, μόνον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν νομὸν Κεφαλληνίας, ἢ εἰς τὰς Ἰονίους νήσους, ἔνθα δὲν ὑφίσταται ὁ ἄμεσος φόρος ἐπὶ τῶν οἴνων. Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ψηφισθέντος τελευταῖον νόμου παραδέχεται τὴν ἀρχὴν τοῦ μὴ ἑνιαίου τῆς φορολογίας, ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογήν τουλάχιστον τοῦ νόμου τούτου, ἀποβλέπουσα ἁπλῶς καὶ μόνον εἰς τὴν εἴσπραξιν, φρονοῦσα δὲ, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τούτου ἀναπληροῖ ὅ,τι ἤθελεν ἀπολέσει διὰ τῆς ἐλευθέρας παραγωγῆς τῆς σούμας ἐκ τοῦ φόρου τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, παραδέχεται τὴν ἐξαίρεσιν δι’ ὅλους τοὺς δήμους, οἵτινες ἀποδέχονται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ἐπιπρόσθετον ταύτην φορολογίαν. Ἂν λοιπὸν προταθῇ ἄλλο μέτρον, δι’ οὗ δύναται νὰ εἰσπραχθῇ τὸ περὶ οὗ πρόκειται ποσόν, ἢ καὶ ἀνώτερον ἀφ’ ὅ,τι σήμερον εἰσπράττει ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι, ἀκολουθοῦσα τὸν κανόνα, τὸν ὁποῖον ἔθετο, καὶ σύμφωνος πρὸς ὅσα μέχρι τοῦδε ἔπραξε, θὰ παραδεχθῇ βεβαίως τὸ μέτρον τοῦτο δι’ ἐκείνους, οἵτινες θὰ προτιμήσωσι νὰ τὸ ἀποδεχθῶσιν. Ἡ πληροφορία, ἣν ζητῶ, συνίσταται εἰς προσαγωγὴν πίνακος τῶν δηλωσάντων κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ἐν τῷ νομῷ Κεφαλληνίας, ἢ, ἂν θέλῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ σκεφθῇ καὶ εὐρύτερον, καὶ κατὰ τὰς λοιπὰς νήσους, ἢ καὶ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, καὶ ἑπομένως εἰς βεβαίωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δηλωσάντων κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ὅτι εἶναι κάτοχοι λεβήτων, δι’ ὧν παράγεται ἡ σοῦμα, ἢ ἡ πρώτη ἀπόσταξις· ὁ ἀριθμὸς τούτων φρονῶ, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖος, καὶ ἑπομένως μὲ μικρὰν ἐπιβολὴν πληρωμῆς, ἢ ἀνάλογον τέλος, ὅπερ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπὸ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας θὰ δώσῃ ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν κατόχων τοιούτων λεβήτων καὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον κατώρθωσε νὰ εἰσπράξῃ μέχρι τοῦδε ἀπὸ μίαν ἑκάστην τῶν νήσων, ἢ ἀπὸ τὸν νομὸν Κεφαλληνίας, διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἰσχύοντος νόμου, καὶ ἥτις καταβολὴ θὰ γίνηται καθ’ ἣν ἐποχὴν ζητεῖται ἡ ἄδεια ἐκ μέρους τῶν θελόντων νὰ παραγάγωσιν οἰνοπνεύματα, τὸ Δημόσιον δύναται νὰ εἰσπράξῃ τὸ ποσὸν, ὅπερ εἰσπράττει διὰ τοῦ σήμερον ἰσχύοντος νόμου, ἂν δὲ τοῦτο δύναται νὰ κατορθώσῃ ἡ Κυβέρνησις, βεβαίως θὰ παραδεχθῇ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνω, ἀπαλλάττουσα τοιουτοτρόπως τοὐλάχιστον τὰς νήσους ἐκ τῶν ὀλεθρίων ἀποτελεσμάτων τοῦ ἰσχύοντος νόμου, καὶ πράττουσα ἐκεῖνο, ὅπερ ἔπραξε διὰ τὸ λοιπὸν Κράτος. Παρακαλῶ λοιπὸν, νὰ δοθῇ σημείωσις καὶ κατατεθῇ πίναξ, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ ἀναφέρηται, πόσοι οἱ δηλώσαντες κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, καὶ κατὰ δήμους, εἰς τὸν νομὸν Κεφαλληνίας, ὅτι εἰσὶ κάτοχοι λεβήτων, χρησιμευόντων κυρίως διὰ τὴν πρώτην ἀπόσταξιν, καὶ εἰς πόσον ποσὸν ἀναβιβάζεται ἡ εἴσπραξις τοῦ Δημοσίου ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου μέχρι σήμερον. Τὴν αὐτὴν δὲ πληροφορίαν ζητῶ καὶ διὰ τὰς λοιπὰς νήσους τοῦ Ἰονίου. Περιμένω τὴν πληροφορίαν ταύτην, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύναμαι νὰ ὑποβάλω τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν τῆς τε Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ τοιούτου ζητήματος, ἀπασχολοῦντος ζωηρῶς τὴν κοινωνίαν, δὲν νομίζω ἄσκοπον νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ μέτρου μεγαλειτέρου, ἐπὶ μέτρου, ἀφορῶντος ἴσως εἰς ὁλόκληρον τὸ Κράτος, διότι, ἂν διὰ τοιαύτης ἀδείας, licence λεγομένης, συνεπείᾳ τῆς ὁποίας καὶ μόνον θὰ παραχωρῆται ἡ ἄδεια τοῖς οἰνοπνευματοποιοῖς, εἴτε πρώτης, εἴτε δευτέρας, εἴτε τρίτης κατηγορίας, ἀναλόγως τῆς εἰκαζομένης παραγωγῆς, δύναται τὸ Δημόσιον νὰ εἰσπράξῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐλπίζει νὰ εἰσπράξῃ δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος νόμου, βεβαίως πᾶσα Κυβέρνησις τοῦ τόπου δὲν θὰ διστάσῃ νὰ παραδεχθῇ τοιοῦτον μέτρον καὶ νὰ ἀπαλλάξῃ τὴν βιομηχανίαν ἀπὸ διατυπώσεις, αἱ ὁποῖαι γινώσκετε πόσον ἐπαχθεῖς εἶναι εἰς τὴν βιομηχανίαν, καὶ πόσον ἐμποδίζουσι τὴν πρόοδον αὐτῆς, καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐργασίας, ὑποβάλλουσι δὲ καὶ τὸ Δημόσιον καὶ τοὺς παραγωγοὺς εἰς σπουδαίας δαπάνας, κυρίως δὲ βλάπτουσι τὴν βιομηχανίαν τῶν ποτοποιῶν, διότι τὰ ποτὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τὰ εὐρωπαϊκὰ ποτὰ, διότι παράγονται διὰ τῶν ἀνθέων, τῶν παραγομένων ἐν τῷ τόπῳ, τὰ ὁποῖα κατὰ ποιότητα εἶναι πολὺ ἀνώτερα τῶν ἀνθέων, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσι διὰ τὴν παραγωγὴν ἄλλων Κρατῶν, δυσκόλως δύνανται νὰ κατασκευασθῶσιν ὡς πρότερον, ἕνεκα τοῦ ὑφισταμένου νόμου, διότι ὁ ποτοποιὸς, ὁ ὁποῖος προτίθεται νὰ τελειοποιήσῃ τοιαύτην ἐργασίαν καὶ νὰ βελτιώσῃ τὴν παραγωγήν του, ὑποχρεοῦται νὰ ἀποστάξῃ καὶ δὶς καὶ τρὶς καὶ τετράκις τὴν αὐτὴν ἀπόσταξιν, ὅπως δυνηθῇ νὰ καθαρίσῃ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον θὰ τῷ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν κατασκευὴν τοιούτων ποτῶν. Τοῦτο δὲ γινώσκω ἐκ τῆς μικρᾶς βιομηχανίας, τῆς ἀκμασάσης ἐν Κεφαλληνίᾳ ἄλλοτε, ἤτοι τῆς κατασκευῆς τῶν ῥοζολίων. Τὰ ῥοζόλια τῆς Κεφαλληνίας ἐφημίζοντο, καὶ παραγγελίαι ἤρχοντο, οὐ μόνον ἀπὸ τὴν Ἀνατολὴν, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ πολλὰ μέρη τῆς Δύσεως. Σήμερον βεβαίως, καὶ ὡς ἐκ τοῦ νόμου τοῦ ὑφισταμένου, καὶ διότι ἴσως ἐτέθησαν δασμοὶ βαρεῖς εἰς τὴν εἰσαγωγὴν, ἠλαττώθη κατὰ πολὺ ἡ τοιαύτη παραγωγὴ, ἀλλὰ κυρίως βλάπτεται σπουδαίως ἡ ἐργασία ἐκ τοῦ ὑφισταμένου νόμου καὶ ἐκ τῶν ἐπιβεβλημένων εἰς τοὺς ποτοποιοὺς διατυπώσεων καὶ στενοχωριῶν. Παραδίδω ἐγγράφως τὰς αἰτουμένας πληροφορίας.

§38ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ νόμος περὶ οἰνοπνευμάτων δὲν ἔβλαψε μόνον τὰς Ἰονίους νήσους, ἀλλ’ ἐπέδρασεν ὀλεθρίως καὶ εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους καὶ πρὸ πάντων εἰς τὰς σταφιδοφόρους. Προκειμένου λοιπὸν νὰ γίνῃ σκέψις περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωσιν καὶ διὰ τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας, περιέχουσαν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κεφαλληνίας, πρὸς δὲ νὰ σημειώσῃ δι’ ἑκάστην ἐπαρχίαν καὶ τὸ ποσὸν τοῦ οἴνου, ὁ ὁποῖος ἐφορολογήθη κατὰ τὰ ἔτη 1887 καὶ 1888. Ἐν Τριφυλίᾳ ἐγεννήθη ἀμφισβήτησις περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ ἄρθρου ἑνὸς νόμου, ἐκδοθέντος κατὰ τὸ 1885 καὶ ἀναγομένου εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων περὶ γαιῶν καὶ φυτειῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, πάντα τὰ ἔγγραφα καὶ τὰ ἀντίγραφα τῶν πρωτοκόλλων καὶ ἀντιῤῥήσεων, ὅσα ἀφορῶσιν εἰς διαφορὰς μεταξὺ ἐνοικιαστῶν ἐπικαρπίας ἀδηλώτων γαιῶν καὶ φυτειῶν καὶ φθαρτῶν κτημάτων, γράφονται ἐπὶ ἁπλοῦ χάρτου. Ἐν τούτοις οἱ μὲν δηλώσαντες νομίζουσιν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη ἐφαρμόζεται καὶ εἰς τὰς ἐφέσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται κατὰ τῶν πρωτοκόλλων τῶν ἐνοικιαστῶν, αἱ δὲ ἀρχαὶ ἔχουσιν ἀντίθετον ἰδέαν, καὶ νομίζουσιν, ὅτι αἱ ἐφέσεις πρέπει νὰ γράφωνται ἐπὶ χαρτοσήμου. Ἐζητήθη διασάφησις παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἕως τώρα δὲν ἐδόθη. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, τί φρονεῖ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ ὁποίαν διασάφησιν ἔδωκεν εἰς τοὺς πολίτας τῶν μερῶν ἐκείνων.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιστατῶν τῶν δημοσίων ἔργων καὶ κλητήρων τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν.

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι εὑρέθην εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τροποποιήσω δύο διατάξεις αὐτοῦ. Καταθέτω τὰς τροπολογίας σήμερον, ἵνα τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν ἐγκαίρως, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ ἦναι εἰς γνῶσιν αὐτῶν, ἀρχομένης τῆς συζητήσεως.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἀναβάλλεται.

§42ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πρὸ δέκα ἡμερῶν παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρᾶξιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Λετρίνων, καὶ τὴν ἔγκρισιν τῆς Νομαρχίας Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, περὶ ἐπιβολῆς διδάκτρων εἰς τοὺς μαθητὰς τοῦ Γυμνασίου Πύργου. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ ταύτας, διότι ὁ κόσμος ἤρχισεν ἐκεῖ νὰ ἀνησυχῇ, πιστεύων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπικυρώσῃ τὴν παράλογον πρᾶξιν τοῦ Νομάρχου.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνομολογήσεως δανείου 500,000 δραχμῶν διὰ λογαριασμὸν τῆς Ζαππείου περιουσίας.

§44ΜΠΑΣΙΑΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ζητεῖται, ἵνα τὰ Ζάππεια κληροδοτήματα, ἤτοι τὰ Ὀλύμπια, μετατραπῶσιν εἰς ἐμπορικὴν κερδοσκοπικὴν ἑταιρίαν. Τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι ζητεῖται δάνειον 500,000, ὅπως ἐπὶ τοῦ χώρου τοῦ Ζαππείου ἀνεγερθῶσι θέατρα, καφενεῖα, ἑστιατόρια καὶ ἄλλα προσοδοφόρα κτίρια. Πραγματικῶς φαίνεται πολὺ παράδοξον, τὰ κληροδοτήματα νὰ μεταβάλλωνται εἰς κερδοσκοπικὰς ἑταιρίας. Ὁ χῶρος τοῦ Ζαππείου εἶναι πολὺ κατάλληλος πρὸς ἀναψυχὴν τῶν πολιτῶν. Ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων θέλῃ νὰ φανῇ χρήσιμος πρὸς τοὺς πολίτας τῆς πρωτευούσης, παρέχουσα πρὸς αὐτοὺς μέσα διασκεδάσεων, ὑπάρχει τρόπος νὰ ἐπιτύχῃ πάντα ταῦτα ἄνευ δανείου. Τὸ Ζάππειον κατέχει 100,000 τετραγωνικοὺς πήχεις· ἂν ἐκ τοῦ χώρου αὐτοῦ παραχωρήσῃ 2 ἕως 3 χιλιάδας πήχεις εἰς ἐργολάβους, ὑπὸ ἐλαφρὸν ἐνοίκιον καὶ μὲ μακρυνὴν προθεσμίαν, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ παρουσιασθῶσι πολλοὶ ἐργολάβοι, οἵτινες ἰδίαις δαπάναις θὰ ἐγείρωσι τὰ αἰτούμενα κτίρια, καὶ οὕτω τὸ Ζάππειον δὲν θὰ ὑποβληθῇ εἰς ἔξοδα, οὔτε εἰς δάνειον, τὸ ὁποῖον θεωρῶ πολὺ ἐπιζήμιον.

§45ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι πλημμελεῖς αἱ πληροφορίαι τοῦ προαγορεύσαντος, ὅτι τὸ Ζάππειον ἔχει 100,000 πήχεις, ἀνήκοντας εἰς τὴν περιοχὴν αὐτοῦ. Ἡ περιοχὴ τοῦ Ζαππείου, οἵαν βλέπετε αὐτὴν σήμερον, δυστυχῶς δὲν ἀνήκει ὁλόκληρος εἰς τὸ Δημόσιον, διότι ἐντὸς τῆς περιοχῆς ταύτης ὑπάρχουσι πλείονες τῶν 40,000 πήχεων, ἀνήκοντες εἰς ἰδιώτας. Ὁ προαγορεύσας μάλιστα γνωρίζει, ὅτι συγγενεῖς αὐτοῦ στενοὶ καὶ προσωπικοί μου φίλοι ἔχουσιν ἐντὸς τῆς περιοχῆς ταύτης 33,000 πήχεων, καὶ ὅτι δὲν ἠδυνήθημεν ἀκόμη νὰ φθάσωμεν εἰς συνεννόησιν, ὅπως ἐξαγοράσωμεν τοὺς πήχεις τούτους καὶ προσθέσωμεν αὐτοὺς εἰς τὴν λοιπὴν περιοχὴν τοῦ Ζαππείου. Ἡ προσπάθεια, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ καταβάλῃ ἡ Ἐπιτροπή,—καὶ εἰς τοῦτο ἐπιζητεῖται ἡ ἐπικουρία τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς,—εἶναι, νὰ φθάσῃ ἄνευ ὑπερβολικῆς δαπάνης νὰ ἀγοράσῃ τὰ ὑπόλοιπα γήπεδα, εἰς τρόπον, ὥστε πᾶς ὁ χῶρος νὰ ἀνήκῃ εἰς τὰ Ὀλύμπια καὶ νὰ χρησιμεύῃ εἰς τὰς ἑκάστοτε ἀνοιγομένας Ἐκθέσεις, καθ’ ὅσον ἤδη ἀπεδείχθη κατὰ τὴν τελευταίαν Ἔκθεσιν, ὅτι ἡ ὁρισθεῖσα εἰς αὐτὴν ἐπιφάνεια μόλις ἐπήρκεσεν, ἵνα ἐγερθῶσιν ἐντὸς τοῦ χώρου τούτου τὰ ἱδρύματα, τὰ ἀναπόσπαστα ἀπὸ τῶν καταστημάτων τῶν Ἐκθέσεων. Τὸ Ζάππειον εἶναι προωρισμένον, ἵνα χρησιμεύῃ εἰς τὰς κατὰ τετραετίαν Ἐκθέσεις, ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς προόδου τοῦ τόπου, θέλει κατασταθῆ διαρκὲς ἐκθετήριον, ὅπερ θέλει παρέχεσθαι εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς τέχνης, ὅπως ἐκτίθηνται ἐκεῖ τὰ προϊόντα αὐτῶν, ἐκ δὲ τῆς ἁμίλλης, τῆς γεννωμένης, καὶ ὁ τόπος ἐνθαῤῥύνηται εἰς πρόοδον, καὶ θὰ φθάσωμεν οὕτω μίαν ἡμέραν νὰ παραβληθῶμεν πρὸς τὰς μᾶλλον ἡμῶν προωδευμένας χώρας. Δὲν βλέπω λοιπόν, κατὰ τίνα τρόπον θέλει ἐφαρμοσθῆ ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ προαγορεύσας. Ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην ἐξαγορᾶς τόπων.

§46ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ δάνειον τί θὰ τὸ κάμητε;

§47ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λέγεται τοῦτο ἐν τῷ νόμῳ. Πρῶτον δὲν θὰ γίνῃ χρῆσις ὁλοκλήρου τοῦ δανείου τῶν 500,000. Αἱ 500,000 ζητοῦνται κατ’ ἀνώτατον ὅρον. Ὑπάρχει σχέδιον Θεάτρου, διαγεγραμμένον κατὰ τρόπον ἀρχαιοπρεπῆ, ὑπαιθρίου Θεάτρου Ἑλληνικοῦ ῥυθμοῦ, προσηρμοσμένου εἰς τὰς νεωτέρας ἀνάγκας. Ἐν τῷ θεάτρῳ τούτῳ θὰ γίνηται ἡ διδασκαλία τῶν δραμάτων, τὰ ὁποῖα προβλέπει αὐτὴ ἡ θέλησις τοῦ Ζάππα. Ὁ Ζάππας αὐτὸς ὥρισε τὸ ἐν τῷ περὶ συστάσεως τῶν Ὀλυμπίων Διατάγματι κανονιζόμενον, ὅτι κατὰ τὰς Ἐκθέσεις θέλουσι διδάσκεσθαι δραματικὰ ἔργα, κρινόμενα ἄξια βραβείου καὶ παραστάσεως. Θὰ ἔχωμεν λοιπόν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐν αὐτῇ τῇ περιοχῇ τῆς Ἐκθέσεως τὸ μέρος, ἔνθα θὰ γίνηται ἡ παράστασις αὕτη. Ἀλλὰ βεβαίως αἱ κατὰ τετραετίαν Ἐκθέσεις καὶ αἱ κατ’ αὐτὰς παραστάσεις μόναι δὲν εἶναι ἀρκεταὶ νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ὕπαρξιν ἰδίου θεάτρου. Εἶναι ὅμως βέβαιον, ὅτι ἡ πόλις ἔχει ἀνάγκην θεάτρου ὑπαιθρίου, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ ἐπιδιωχθῇ κυρίως ἡ ἀνάπτυξις τῆς σκηνῆς τῆς Ἑλληνικῆς, νὰ εὑρίσκωσι δὲ ὅπως δήποτε οἱ κάτοικοι τῆς πόλεως τόπον ἀναψυχῆς, ἰδίως κατὰ τὰς θερινὰς ὥρας. Γνωρίζετε δὲ, ὅτι τελευταῖον ἠναγκάσθημεν νὰ κατεδαφίσωμεν θέατρον, ἱδρυθὲν ὑπ’ αὐτῆς τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, ἥτις ὅμως πρὸς ἵδρυσιν αὐτοῦ εἶχεν ἀποταθῆ εἰς ἐργολάβον. Τὸ Θέατρον ἐκεῖνο, τὸ καταδαφισθέν, ἐκρίθη ὀρθὸν καὶ χρήσιμον νὰ ἐπανιδρύσωμεν τελειότερον, εὐτυχῶς δὲ, χάρις εἰς τὴν ἀφιλοκερδῆ συνεργασίαν διακεκριμένου μέλους τῆς ἐνταῦθα Γερμανικῆς Σχολῆς, ἔχομεν ἄριστον σχέδιον, τὸ ὁποῖον διὰ σχετικῶς μικρᾶς δαπάνης δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ. Οὗτοι εἶναι οἱ λόγοι, δι’ οὓς πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§48ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα παρουσιάζει περισσοτέραν σπουδαιότητα ἀφ’ ὅσην ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει νὰ δώσῃ. Τὴν ἀρχὴν τοῦ νὰ δανειζώμεθα εἰς βάρος περιουσίας, ἀνηκούσης εἰς καταστήματα κοινωφελῆ καὶ ἐθνικὰ, θεωρῶ ἐπιβλαβῆ, καὶ ἂν ἀκόμη προέκειτο νὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ τοῦ δανείου σκοπὸν ἀσφαλῆ καὶ ὑψηλότερον τοῦ ἐπιδιωκομένου διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ ἀρχὴ αὕτη ἀποβαίνει ἔτι ἐπιβλαβεστέρα, ὅταν σκοπὸς τοῦ δανείου ἦναι ἡ κατασκευὴ ἑστιατορίων, καφενείων καὶ θεάτρου, ἅτινά εἰσιν ἐπιχειρήσεις ἐπισφαλεῖς καὶ ἀβεβαίας προσόδου. Ἐνδέχεται ἐπί τινα καιρὸν τὰ καταστήματα ταῦτα νὰ φέρωσι κέρδη, δὲν εἶναι ὅμως ἀπίθανον νὰ φέρωσιν ἀργότερα καὶ ζημίαν. Ἂν δὲ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ ἀποτελέσματα ὅλων τῶν θεάτρων τοῦ κόσμου καὶ τῶν παρ’ ἡμῖν, θὰ πεισθῶμεν, ὅτι οἱ κατασκευάσαντες θέατρα ὠφελήθησαν ἴσως ἐπί τινα ἔτη, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους κατέληξαν εἰς ζημίας.

§49ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἐναντίον.

§50ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἡ γνώμη σας, ἀλλὰ τὰ πράγματα καθ’ ἡμέραν δεικνύουσι τὸ ἀντίθετον. Τοιαύτας ἐπισφαλεῖς ἐπιχειρήσεις νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιδιώκωσιν οἱ διαχειριζόμενοι ἐθνικὰ καταστήματα, οἷον εἶναι καὶ τὸ Ζάππειον, οὗτινος σκοπὸς δὲν εἶναι νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τοὺς ἐκ τοιούτων ἐπιχειρήσεων ἐνδεχομένους κινδύνους τὴν περιουσίαν αὐτοῦ. Ἐν περιπτώσει ἀποτυχίας, τὸ Ζάππειον θὰ εὑρεθῇ ὑπὸ τὸ βάρος χρέους 500,000 δραχμῶν, ἐπιβαρύνοντος ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν του, καὶ αὐτὸ ἴσως τὸ κατάστημα τῶν ἐκθέσεων. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τοιαύτην ἀρχὴν διὰ τὸ Ζάππειον, τί θὰ μᾶς ἐμποδίσῃ νὰ τὴν ἐφαρμόσωμεν καὶ ἐπὶ ἄλλων ἐθνικῶν καταστημάτων, καὶ νὰ δανεισθῶμεν εἰς βάρος τῆς περιουσίας, τοῦ Ἀρσακείου π. χ. διὰ νὰ κατασκευάσωμεν θέατρον, ἢ ἄλλο τι εἰδικὸν διὰ τὰς μαθητρίας, ἢ τῆς τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ νὰ κατασκευάσωμεν θέατρον, ἐν ᾧ νὰ δίδωνται παραστάσεις ἀρχαίων δραμάτων, ἢ ἑστιατόριον, ἢ καφενεῖον, χάριν τῶν φοιτητῶν; Τὴν ἀρχὴν ταύτην πρέπει νὰ ἀποκρούσωμεν ἐν γένει, εἰδικώτερον δὲ ὅταν πρόκηται περὶ ἐπιχειρήσεων ἐπισφαλῶν καὶ ἀμφιβόλων. Ἐπειδὴ δὲ καὶ πέρυσιν ἡ Βουλὴ ἐψήφισε νόμον, ἀφορῶντα εἰς τὴν περιουσίαν τοῦ Ζαππείου, καὶ ἐφέτος ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν δύο σχετικὰ πρὸς αὐτὴν νομοσχέδια, νομίζω ἀναγκαῖον, ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ γνῶσιν τῆς καταστάσεως τῆς περιουσίας ταύτης καὶ τῆς ἐν γένει διαχειρίσεως τοῦ Ζαππείου, ὅπως ἐν γνώσει συζητήσωμεν τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια καὶ ψηφίσωμεν αὐτά. Ἐλπίζω, ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ δυσκολίαν τινὰ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα μᾶς ὑποβάλῃ τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν περιουσίαν καὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ Ζαππείου ἔγγραφα.

§51ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Οὐδεμίαν.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ καταστάσεις, αἱ ζητούμεναι παρὰ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ, εἶναι ἕτοιμοι, διότι τὸ Ζάππειον ἀνεκοίνωσεν αὐτὰς εἰς τὰ Ὑπουργεῖα, αὐτὰ δὲ τ’ ἀνακοινωθέντα εἰς τὰ Ὑπουργεῖα θὰ ὑποβληθῶσι παρ’ ἡμῶν εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς. Περὶ δὲ τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ λέγω, ὅτι, ἐὰν ἀναγίνωσκε τὸ νομοσχέδιον προσεκτικώτερον, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους ὑπηνίχθη, δὲν ὑπάρχουσι, διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἐπιτρέπει τὴν ὑποθήκευσιν τῶν οἰκοδομῶν, οὐδὲ τοῦ χώρου, ἐπιτρέπει μόνον τὴν παραχώρησιν ἀναλόγου μέρους τῆς προσόδου τῶν οἰκοδομηθησομένων κτιρίων. Ἠδύνατο ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ ἐκφράσῃ γνώμην, ὅτι δὲν θὰ εὕρῃ τὸ Ζάππειον δάνειον ἐπὶ τοιαύτῃ ἐγγυήσει. Τοῦτο δὲν εἶναι καὶ ἀδύνατον, καίτοι θεωρῶ πιθανώτατον, ὅτι θὰ εὕρῃ, ἐξήρτηται δὲ ἡ εὕρεσις δανείου ἐκ τῆς πιθανότητος, ὅτι τὰ κτίρια θ’ ἀποφέρωσι πρόσοδον. Ὡς πρός τινα ἐξ αὐτῶν ὑπάρχει βεβαιότης, διότι ὡς πρός τινα πρόκειται μόνον περὶ χρησιμοποιήσεως τοῦ ἐδάφους, τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸ Ζάππειον. Ἡ δαπάνη τῶν οἰκοδομῶν θέλει εἶσθαι ἐλαχίστη, διότι ἡ μισθωτικὴ αὐτῶν ἀξία δὲν θὰ κῆται ἐν τῇ οἰκοδομῇ, ἀλλ’ ἐν τῷ χώρῳ. Τὰ καφενεῖα, τὰ ἐστιατόρια ἐν τῷ χώρῳ τοῦ Ζαππείου ἐλαχίστην ἀπαιτοῦσι δαπάνην οἰκοδομῆς· ὅ,τι θὰ δίδῃ ἀξίαν εἰς τὸ οἰκοδόμημα, εἶναι ἡ θέσις, ἐν ᾗ καφενεῖον ἢ ἐστιατόριον θέλει εὑρίσκει πάντοτε μισθωτήν. Ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς περὶ τοῦ θεάτρου, ὡσανεὶ προέκειτο νὰ διευθύνῃ τὸ θέατρον τὸ Ζάππειον. Βεβαίως ἡ ἐπιχείρησις, ἡ διεύθυνσις θεατρικῶν παραστάσεων εἶναι δυσχερεστάτη, ἐπαγομένη μεγάλους χρηματικοὺς κινδύνους, ὡς ἐπάγεται ἐνίοτε καὶ μεγάλα κέρδη. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Τὸ Ζάππειον θέλει προβῆ εἰς τὴν οἰκοδομὴν τοῦ θεάτρου καὶ θέλει ἔπειτα ἐκμισθώσει αὐτό. Τίνα ἐκ τῆς οἰκοδομῆς τοῦ θεάτρου διατρέχει τὸ Ζάππειον κίνδυνον; Καὶ ἂν τυχὸν τὸ μίσθωμα τοῦ θεάτρου δὲν ἰσοφαρίζῃ πρὸς τὸν τόκον τοῦ εἰς τὴν οἰκοδομὴν δαπανηθέντος κεφαλαίου, ἡ λειτουργία τοῦ θεάτρου θὰ πολλαπλασιάσῃ τὰς ἐκ τοῦ ἑστιατορίου καὶ τοῦ καφενείου προσόδους τοῦ Ζαππείου. Τὸ θέατρον, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ ἀρχιτέκτονος, θέλει στοιχίσει 170,000 δραχμῶν· ἑπομένως, ἐὰν ὑποθέσωμεν καὶ ὑπέρβασίν τινα ἐν τῇ ἐκτελέσει, ὡς συνήθως συμβαίνει ἐπὶ οἰκοδομῶν, δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν ἐπὶ 200 χιλιάδων δραχμῶν. Ἀνάγκη ἄρα ἐτησίας προσόδου 12,000 δραχμῶν. Οὗτος εἶναι ὁ ἀνώτατος ὅρος τῆς ἐτησίας ζημίας, εἰς ἣν ἐκτίθεται τὸ Ζάππειον, ἄν μὴ εὕρῃ μισθωτήν· ἀλλ’ ἀδύνατον νὰ μὴ εὕρῃ μισθωτήν. Πάντως, ἂν μὴ ἐπὶ μισθώματι δωδεκασχιλίων δραχμῶν, θὰ δύναται ὅμως νὰ διαθέσῃ τὸ θέατρον ἐπὶ μισθώματι προσεγγίζοντι εἰς τὸν ὅρον τοῦτον. Θὰ ὑπῆρχε δὲ καὶ τρόπος ἄλλης διεξαγωγῆς τοῦ ἔργου τούτου. Ὅπως ἡ ἀνέγερσις προσωρινοῦ θεάτρου, τοῦ πρὸ ὀλίγου καταδαφισθέντος ὑπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ Ζαππείου, παρεχωρήθη ἄνευ δαπάνης παρὰ τοῦ Ζαππείου εἰς ἐργολάβον, ἀναλαβόντα ἀπέναντι τῆς ἐκχωρήσεως τοῦ δικαιώματος, ὅπως συστήσῃ θέατρον, τὴν ὑποχρέωσιν τῆς οἰκοδομῆς, τοῦτ’ αὐτὸ ἠδύνατο νὰ γενῇ καὶ ὡς πρὸς τὸ οἰκοδομηθησόμενον θέατρον· ἀλλ’ ἐθεωρήθη, ὅτι ἐν τῷ χώρῳ ἐκείνῳ, ἐν ᾧ εὑρίσκουσιν ἀναψυχὴν οἱ κάτοικοι τῆς πρωτευούσης, δὲν ἦτο πρέπον νὰ ἐγερθῇ πάλιν κτίριον προσωρινὸν ὑπὸ ἐργολάβου, ἀποβλέποντος εἰς μόνον τὸ κέρδος, ὅτι, ἂν οἰκοδομηθῇ ἐκεῖ θέατρον, μόνη ἐγγύησις τοῦ εὐπρεποῦς τῆς κατασκευῆς εἶναι ἡ ἀνέγερσις τοῦ κτιρίου ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ζαππείου, ἐκχωρήσοντος κατόπιν τὴν χρῆσιν. Ἀφοῦ δὲ εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ καὶ σήμερον ἐργολάβος, ἀναλαμβάνων ἰδίᾳ δαπάνῃ τὴν οἰκοδομὴν θεάτρου ἐπὶ μόνῃ τῇ παροχῇ τῆς ἀποκλειστικῆς αὐτοῦ νομῆς ἐπὶ διορίᾳ τινὶ, βεβαίως θὰ εὑρεθῇ καὶ ὁ ἀναλαμβάνων ἐπὶ μισθώματι τὴν χρῆσιν τοῦ θεάτρου. Ἴσως τὸ μίσθωμα δὲν θὰ ᾖναι ἴσον πρὸς τὸν τόκον, ἀλλὰ καὶ μικρὸν ἐὰν ὑπολείπηται, ἡ διαφορὰ θὰ καλυφθῇ, ὡς εἶπον, ὑπὸ τοῦ ηὐξημένου κέρδους ἐκ τῶν καφενείων καὶ τῶν ἐστιατορίων.

§53ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἀνάπτυξις, ἣν ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔρχεται εἰς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας μου, ὅτι αἱ προτεινόμεναι ἐπιχειρήσεις παρουσιάζουσι κινδύνους οὐκ ὀλίγους. Τὸ καφενεῖον καὶ τὸ ἐστιατόριον ἐνδέχεται ν’ ἀφήσωσιν ὠφέλειαν, ἀλλὰ τὸ θέατρον, ὅπως πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ, θ’ ἀφήσῃ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ζημίαν. Ἐὰν ὑπάρχῃ ἐργολάβος, ἀποδεχόμενος τὴν κατασκευὴν τοῦ θεάτρου ὑπὸ ἰδίαν του εὐθύνην, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διστάσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ ν’ ἀναθέσῃ εἰς αὐτὸν τὴν κατασκευὴν καὶ χρῆσιν αὐτοῦ, ἐπὶ ὡρισμένοις ὅροις καὶ χρόνῳ. Δὲν συμφωνῶ δὲ μὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, εἰπόντα, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ βαρυνθῇ ἡ περιουσία τοῦ Ζαππείου διὰ τοῦ δανείου. Ἄν ὁ κ. Πρόεδρος ἤθελε δώσει εἰς τὸ ζήτημα τὴν προσοχὴν, ἣν συνιστᾷ εἰς ἡμᾶς, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν εἰσοδημάτων τῶν κατασκευασθησομένων καταστημάτων, εἶναι ἄσχετος πρὸς τὴν διάταξιν, τὴν χαρακτηρίζουσαν τὸ δάνειον ὡς γενησόμενον εἰς βάρος τῆς περιουσίας τοῦ Ζαππείου. Ἐὰν δὲ ἐπέλθῃ ἀποτυχία εἰς τὰ καταστήματα ταῦτα, ἐὰν π. χ. ἀργότερον τὸ Ἀθηναϊκὸν κοινὸν ἀποβάλῃ τὴν ἕξιν τοῦ μεταβαίνειν τὸ ἑσπέρας παρὰ τὸν Ἰλισσὸν, ἐγκαταλειφθῇ δὲ οὕτω τὸ θέατρον καὶ τὸ καφενεῖον, τὸ συνομολογηθησόμενον δάνειον θὰ βαρύνῃ τὴν περιουσίαν τοῦ Ζαππείου, οἱ δὲ δανεισταὶ δὲν θὰ περιορίσωσι τὰς ἀπαιτήσεις των εἰς μόνον τὸ ὑλικὸν τοῦ θεάτρου, ἀλλὰ θὰ καταφύγωσι καὶ εἰς τὴν περιουσίαν ταύτην.

§54ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ζητούμενον δάνειον θὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν περιουσίαν τοῦ Ζαππείου, ἀλλὰ τὸ Ζάππειον οὐδεμίαν ἄλλην περιουσίαν ἔχει, εἰμὴ τὴν πηγάζουσαν ἐκ τῆς διαθήκης τοῦ ἀειμνήστου Εὐαγγέλη Ζάππα. Κατὰ τὴν διαθήκην τοῦ ἀειμνήστου ἐκείνου ἀνδρὸς, παραχωρεῖται εἰς τὸ Ζάππειον, αʹ) ἡ πρόσοδος τῶν ἐν Ρουμανίᾳ κτημάτων αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα κηρύττει ἀναπαλλοτρίωτα, καὶ βʹ) ὑποχρεοῦται ὁ ἐκτελεστὴς τῆς διαθήκης αὐτοῦ νὰ οἰκοδομήσῃ τὸ μέγαρον τῶν Ὀλυμπίων· ὥστε τὸ μέγαρον καὶ ἡ πρόσοδος τῶν κτημάτων ἀποτελοῦσι τὴν περιουσίαν τοῦ Ζαππείου. Ἀλλὰ τὸ μέγαρον οὐδεμίαν παρέχει πρόσοδον, μένει δὲ μόνον ἡ πρόσοδος τῶν κτημάτων· ἀλλ’ ἐὰν εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διαθήκην τοῦ ἀειμνήστου Εὐαγγέλη Ζάππα, θέλει ἰδεῖ, ὅτι ἐκ τῆς προσόδου ταύτης δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ οὐδὲ λεπτὸν δι’ οὓς ζητεῖ σκοποὺς, διότι εἶναι ὡρισμένη ἡ χρῆσις αὐτῆς. Ὅταν λοιπὸν φέρῃ τὴν διαθήκην, τὴν ὁποίαν ἐπιμένω νὰ φέρῃ πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τότε θέλει πεισθῆ καὶ αὐτὸς καὶ ἡ Βουλὴ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων λόγων, οἱ ὁποῖοι ἐῤῥήθησαν, δὲν δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, διότι δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ διαθέσωμεν οὐδὲ λεπτὸν ἐκ τῶν προσόδων αὐτῶν ὑπὲρ σκοποῦ ἄλλου, εἰμὴ ὑπὲρ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ὡρίσθη ῥητῶς διὰ τῆς διαθήκης.

§55ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἠθέλησαν νὰ παρερμηνεύσωσι τὰς διατάξεις τῆς διαθήκης τοῦ Ζάππα, ὅστις βεβαίως ἀπέβλεψεν εἰς ἀρχαιοπρεπῆ καὶ κοινωφελῆ σκοπόν. Ἤδη τὰ Ὀλύμπια θέλουσι νὰ καταστήσωσι τόπον ἀναψυχῆς, νὰ ἐγκαταστήσωσιν ἐκεῖ ἓν περιπλέον ᾠδικὸν καφενεῖον, νὰ συνομολογήσωσι πρὸς τοῦτο δάνειον καὶ ἐξοικονομήσωσι μερικὰ χρήματα διὰ τὰς ἀνάγκας των. Οὕτω θὰ χρησιμεύσῃ τὸ Ζάππειον εἰς τὸ νὰ κόψωμεν μερικὰ μονόδραχμα ἢ δίδραχμα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, πᾶν ὅ,τι θὰ γίνῃ αὐτόθι, θὰ ἦναι ἀληθὴς ἱεροσυλία καὶ ὡς πρὸς τὸ Ζάππειον καὶ ὡς πρὸς τὸν χῶρον, ἐν ᾧ κεῖται. Ὅλος ἐκεῖνος ὁ χῶρος, ἄλλοτε ἀνήκων εἰς ἰδιώτας κατὰ τὸ πλεῖστον, ἀπηλλοτριώθη ἀναγκαστικῶς, ὡς ἀρχαιολογικός, καὶ ἕνεκα τούτου δὲν ἐπετράπη νὰ γίνωσιν ἰδιωτικαὶ οἰκοδομαί. Σήμερον, ἀφοῦ κατωρθώσαμεν οὕτω νὰ συγκεντρώσωμεν ὅλην αὐτὴν τὴν ἔκτασιν, πρόκειται νὰ τὴν χρησιμοποιήσωμεν εἰς σκοποὺς καθαρῶς κερδοσκοπικούς, διότι πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νομοσχεδίου τὸ Κράτος, ἢ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων, θὰ καταγίνηται περὶ τὴν μίσθωσιν καφενείων, θεάτρωνων καὶ ἀοιδῶν. Τοιοῦτο τὸ νομοσχέδιον, ἀντίκειται προφανῶς εἰς τὰς διατάξεις αὐτῆς τῆς διαθήκης τοῦ μακαρίτου Ζάππα, ἀντίκειται δὲ καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου καθιερώθη ὁ χῶρος ἐκεῖνος. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτων πάντων, δὲν εἶναι κἂν ὥριμον τὸ νομοσχέδιον πρὸς συζήτησιν. Ὅταν ζητῇ τις νὰ δανεισθῇ εἰς βάρος μιᾶς περιουσίας, πρέπει νὰ γνωρίζῃ τί ἡ περιουσία αὕτη δύναται νὰ διαθέσῃ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ τοῦ δανείου, καὶ τὴν ἀντίῤῥησιν ταύτην προβάλλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν πρόκηται περὶ καταργήσεως φόρου, σήμερον δὲ, ὅτε πρόκειται νὰ δανεισθῇ εἰς βάρος περιουσίας, ἥτις δὲν ἀνήκει κἂν εἰς τὸ Δημόσιον, παρατρέχει τοῦτο καὶ λέγει: «ἔλθετε νὰ ψηφίσητε, χωρὶς νὰ γνωρίζητε τί συμβαίνει». Γνωρίζομεν ὅμως, ἐξ ὅσων ἐδημοσιεύθησαν μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐδαπανήθησαν διὰ δαπάνας ὅλως προσωρινὰς 500,000 δραχμαὶ διὰ τὴν Ἔκθεσιν, ὅτι ἡ περιουσία τοῦ Ζαππείου δὲν ἤρκεσε καὶ ἠναγκάσθη τὸ Δημόσιον νὰ δαπανήσῃ ἔτι 150,000 δραχ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι κινητὴ περιουσία δὲν ὑφίσταται πλέον, ὑφίσταται μόνον τὸ Ζάππειον, τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα, ἐλπίζω, νὰ ὑποθηκεύσωμεν· εἶναι ἐκ τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἐκποιηθῶσι καὶ τοῦ ὁποίου ἡ πρόσοδος δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, εἰμὴ διὰ τὸν σκοπὸν, πρὸς ὃν προώρισται. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν ἔχομεν κἀμμίαν πληροφορίαν περὶ τῶν εἰσοδημάτων τῆς περιουσίας, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν γνωρίζομεν, ἐὰν αὔριον δὲν θὰ φθάσωμεν καὶ εἰς ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν αὐτοῦ τοῦ καταστήματος, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν, ἕνεκα ἀσκόπων δαπανῶν, εἰς τὸ νὰ μὴ δύναται νὰ λειτουργήσῃ τὸ κατάστημα τοῦ Ζαππείου συμφώνως μὲ τὸν προορισμόν του, δὲν ἔχομεν ὅρον τινὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐκ τοῦ ὁποίου νὰ γνωρίσωμεν ποῖος θὰ ἦναι ὁ νόμος, ποῖον τὸ χρεωλύσιον, πότε θὰ ἐξοφληθῇ τὸ δάνειον καὶ διὰ τίνων πόρων. Τὸ 2ον ἄρθρον ὁρίζει, ὅτι διὰ Β. Διατάγματος θέλει ὁρισθῇ τὸ ποσὸν τοῦ τόκου, τὸ χρεωλύσιον καὶ ἡ διάρκεια τοῦ δανείου. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἡ τελευταία διαχείρισις τῆς περιουσίας ταύτης δὲν εἶναι βεβαίως τοιαύτη, ὥστε νὰ δύναταί τις νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἓν τοιοῦτον νομοσχέδιον. Δὲν θέλω νὰ κάμω λόγον περὶ τῶν ὁμολογιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπέπτησαν μίαν ἡμέραν ἐξ Ἀθηνῶν, ἀλλὰ θέλω νὰ κάμω λόγον περὶ τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον ἴσως ἀκόμη ἄνευ οὐδενὸς σκοποῦ καὶ μόνον πρὸς ἀργομισθίαν διατελεῖ ἐν τῷ Ζαππείῳ. Μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἰσάγει νέαν μέθοδον, διὰ τῆς ὁποίας πρόκειται νὰ ἱκανοποιηθῶσιν ἀνάγκαι καὶ ἀξιώσεις προσωπικαὶ καὶ κομματικαί. Ὁμιλεῖ ἀληθῶς περὶ καφενείων, περὶ ἑστιατορίων, περὶ θεάτρου, ἀλλὰ ὄπισθεν τῶν σχεδίων τούτων, τὰ ὁποῖα ἄλλως ἀποτελοῦσιν ἱεροσυλίαν ἀπέναντι τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον προέθετο ὁ διαθέτης, ὄπισθεν τῶν ὡραίων ἐκείνων σχεδίων κρύπτεται ἡ ἐπιθυμία τῆς ἱκανοποιήσεως τοιούτων ἀξιώσεων.

§56ΝΕΓΡΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἔθιξε διάφορα ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὀφείλω νὰ ἐξετάσω. Πρῶτον κατεδίκασε τὴν κατασκευὴν τοῦ θεάτρου ἐν τῷ χώρῳ τῶν Ὀλυμπίων. Εὐτυχῶς, νομίζω, ὅτι ἡ κοινωνία ὁλόκληρος τῶν Ἀθηνῶν θέλει τῷ δώσει ἄδικον, καθ’ ὅσον ἅπαντες γινώσκομεν, ὁποίαν κατὰ τὰς ἑσπερινὰς ὥρας τοῦ θέρους ἡ κοινωνία ἀπελάμβανεν ἀναψυχὴν, συναθροιζομένη εἰς τὸ θέατρον, τὸ προϋπάρχον εἰς τὸν χῶρον ἐκεῖνον. Κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὀφείλομεν νὰ κατακρίνωμεν καὶ αὐτοὺς τοὺς ἀρχαίους, οἱ ὁποῖοι κατασκεύασαν εἰς τὰς θαυμασίας ἐκείνας τοποθεσίας τὰ θέατρα τοῦ Βάκχου καὶ τοῦ Ἡρώδου. Τουναντίον ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων, ἐμπνεομένη παρ’ αὐτῶν τῶν διαθέσεων τοῦ κοινοῦ τῶν Ἀθηνῶν, ἀπεφάσισε νὰ κατασκευάσῃ τὸ θέατρον. Ἐζήτησε δὲ καὶ τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως. Πρὶν ἢ ὅμως προβῇ εἰς τὸ διάβημα τοῦτο, ἐβεβαιώθη, ὅτι πλεῖστοι ἐργολάβοι εἶναι πρόθυμοι νὰ δεχθῶσι τοὺς ὅρους, τοὺς περιλαμβανομένους ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δηλαδὴ νὰ ἀναλάβωσι τὴν κατασκευὴν τοῦ θεάτρου, προκαταβάλλοντες τὸ κεφάλαιον, δεχόμενοι δὲ τὰ εἰσοδήματα τοῦ θεάτρου καὶ τῶν παραρτημάτων αὐτοῦ, ἤτοι τοῦ καφενείου κλπ. διὰ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελον δαπανήσει. Ὥστε ἡ περιουσία τοῦ Ζαππείου οὐδόλως θέλει ἐπιβαρυνθῆ μὲ τὴν κατασκευὴν τοῦ θεάτρου. Τὰ κτίρια θέλουσι πληρωθῆ διὰ τῶν εἰσοδημάτων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐλέχθη περὶ τῆς Ἐκθέσεως, ὅτι ἐξωδεύθησαν ὑπὲρ τὰς 500,000 δραχμῶν, καὶ ὅτι ἐξωδεύθησαν εἰς πᾶν ἄλλο ἢ εἰς τὰ χρειώδη, παρουσιάζω ἔκθεσιν τῶν δαπανῶν, ἣν ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχεν ὑποβάλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐξ ἧς ἡ Βουλὴ δύναται νὰ κρίνῃ.

§57ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§58ΝΕΓΡΗΣ. Τὸ ὅλον τῶν ἐξόδων τῆς Ἐκθέσεως ἀνέρχεται εἰς 342,000 δραχμάς.

§59ΜΠΑΣΙΑΣ. Καὶ αἱ πιστώσεις τῆς Κυβερνήσεως;

§60ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι πᾶσα δαπάνη γίνεται κατὰ τοὺς ὅρους τοῦ Λογιστικοῦ νόμου. Κατόπιν τοῦ περυσινοῦ νόμου εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ Ἐπιτροπή, νὰ ὑποβάλλῃ κατ’ ἔτος προϋπολογισμὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μετὰ τὴν ἔγκρισιν τοῦ ὁποίου γίνεται ἡ δαπάνη κατὰ τὸν Λογιστικὸν νόμον. Ἐξ αὐτῶν τῶν χρημάτων τῆς Ἐπιτροπῆς ἐζητήθησαν πιστώσεις 150,000 δρ. τὸ πρῶτον, καὶ 150,000 ἔπειτα, ἵνα ἐκτελεσθῇ ἡ Ἔκθεσις, συμπληρουμένου καὶ τοῦ κτιρίου.

§61ΝΕΓΡΗΣ. Αὐταὶ αἱ 342,000 δραχ. συνίστανται εἰς τὰ ἑξῆς ποσά· 72,000 δραχ. διὰ τὰ ἑρμάρια, ἔπιπλα καὶ λοιπὰ σκεύη· 129,000 διὰ τὴν ἰσοπέδωσιν τοῦ περὶ τὸ Ζάππειον χώρου, διὰ τὰς μαρμαρίνους κλίμακας, δι’ ἐμφύτευσιν δένδρων, διὰ προμήθειαν καὶ τοποθέτησιν σωλήνων, διὰ διοχέτευσιν ὕδατος....

§62ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγένοντο συναγωνισμοί;

§63ΝΕΓΡΗΣ. Βεβαίως.—63,000 δρ. διὰ προκαταβολὰς εἰς διαφόρους Ἐπιτροπὰς δι’ ἀπόρους ἐκθέτας, ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἀνακτήσωμεν, 17,000 δραχ. διὰ τὴν παράστασιν τῆς «Ἀντιγόνης», ἀπὸ τὴν ὁποίαν θὰ ἀφαιρέσωμεν ὅ,τι εἰσεπράξαμεν· εἰσεπράχθησαν δὲ 10,000–12,000 δρ. Ἡ παράστασις αὕτη ἐπεβάλλετο ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, τοῦ ἐγκριθέντος παρ’ αὐτοῦ τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα· 8,584 δρ. διὰ συλλογὴν μαρμάρων, ἕτερά τινα κονδύλια, καὶ τέλος 13,906 δρ. διὰ μισθοὺς προσωπικοῦ ὑπαλλήλων καὶ φυλάκων.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Τὰς 342,000 δρ. τὰς εἴχετε;

§65ΝΕΓΡΗΣ. Μάλιστα· ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔδωσε τίποτε.

§66ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐλάβετε προκαταβολήν;

§67ΝΕΓΡΗΣ. Ἰδοὺ τί συνέβη· ἐπειδὴ ἡ περιουσία συνίστατο εἰς ἔντοκα γραμμάτια, ἅτινα δὲν εἶχον λήξει, ἓν μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ καταβάλῃ ποσόν τι, μέχρις ὅτου λήξωσι τὰ γραμμάτια.

§68ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκτὸς τῶν 342,000 δὲν προεκλήθησαν δύο πιστώσεις;

§69ΝΕΓΡΗΣ. Αὗται περιλαμβάνονται ἐντὸς τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ.

§70ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριοι, τὸ πρᾶγμα εἶναι σαφές· συνέπεσεν, ὅτι ἡ Ἔκθεσις προέκειτο νὰ γίνῃ καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ Ζάππειον δὲν ἦτο περατωμένον, ἀπέκειτο λοιπὸν διπλῆ ἐργασία εἰς τὴν Ἐπιτροπήν. Πρῶτον φροντὶς πρὸς περάτωσιν τοῦ καταστήματος, πρὸς ἀποπληρωμὴν τῶν ἐργολάβων, πρὸς ἀπόδοσιν τῶν ἐγγυήσεων, αἵτινες εἶχον ὑπεξαιρεθῆ, πρὸς ἀγορὰν οἰκοπέδων, πρὸς διασκευὴν τοῦ χώρου τοῦ περὶ τὸ Ζάππειον. Ἔπειτα ἡ προπαρασκευὴ καὶ ἐκτέλεσις τῆς Ἐκθέσεως. Ἡ σημείωσις ἡ πρόχειρος, ἣν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Νέγρης καὶ ἥτις εἶναι ἡ δοθεῖσα, ἵνα χρησιμεύσῃ εἰς τὴν συζήτησιν, διότι ὑπετέθη, ὅτι ἦτο δυνατὸν ἐξ εὐλόγου περιεργείας νὰ γίνῃ λόγος περὶ τούτου, περιλαμβάνει πάντα ταῦτα τὰ κονδύλια, τὰ πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ κτιρίου, τὰ πρὸς διασκευὴν τοῦ πέριξ χώρου καὶ πρὸς κατασκευὴν κλίμακος καὶ δεξαμενῶν, πρὸς εὕρεσιν καὶ διοχέτευσιν ὕδατος κλπ. Ἐν τῇ αὐτῇ σημειώσει περιλαμβάνεται καὶ τὸ τακτικὸν προσωπικὸν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, περιλαμβάνεται καὶ τὸ ἔκτακτον τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Ἐκθέσεως, διότι βεβαίως αἱ μεγάλαι καὶ πολλαὶ αἴθουσαι τοῦ Ζαππείου, αἱ περιλαμβάνουσαι τόσα πολύτιμα ἐκθέματα καὶ σκεύη, εἶχον ἀνάγκην φυλάκων καὶ ἐπιτηρήσεως, καὶ ἠθέλομεν κριθῆ ἄξιοι καὶ καταδίκης καὶ οἴκτου, ἂν κατελείπομεν αὐτὰς ἄνευ φυλάξεως. Ποῖον εἶναι τὸ τακτικὸν προσωπικὸν, ὁ νόμος τὸ λέγει· εἷς γραφεὺς καὶ εἷς κλητήρ· ὁ λογιστὴς ἢ γραμματεὺς, ὃν ἔχομεν, δὲν προβλέπεται ὑπὸ τοῦ νόμου, πληρόνεται δὲ διὰ τῆς μισθοδοσίας, ἣν ἔχει ὡρισμένην ὁ νόμος ὑπὲρ τοῦ ταμίου τῆς Ἐπιτροπῆς, διότι ὁ ταμίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ ἔντιμος κ. Ράλλης, βεβαίως οὐδέποτε εἶχε σκοπὸν νὰ λάβῃ ἀντιμισθίαν τῶν ὑπηρεσιῶν, ἃς παρέχει, τοῦτον δὲ τὸν μισθὸν, δρ. 150, ἐξεχώρησεν εἰς πρόσληψιν γραμματέως, ἀναγκαίου ἰδίως βοηθοῦ εἰς τὰς ἐργασίας τὰς λογιστικάς. Ὁ νόμος προέβλεψε μόνον περὶ ἑνὸς γραφέως, ἐπὶ ἀντιμισθίᾳ 100 δρ., καὶ περὶ ἑνὸς κλητῆρος, ἐπὶ μισθῷ δρ. 70. Ὁ χῶρος τοῦ Ζαππείου ἀπῄτει βεβαίως, ἀφοῦ μετεβλήθη εἰς κῆπον, καὶ ὑπηρετικὸν προσωπικὸν· εἴχομεν λοιπὸν ἐργάτας, διὰ νὰ σκάπτωσι, καὶ ἕνα κηπουρὸν, ἀρχικηπουρὸν μάλιστα· τὸ μὲν ὄνομα μέγα, ἀλλ’ ὁ μισθὸς εὐτελὴς, μόνον 80 δρ. κατὰ μῆνα. Εὑρέθη ὁ κ. Σμὶθ, ἔχων καὶ ἄλλην ὑπηρεσίαν, ἐξ ἧς ἀπολαμβάνει 120 ἢ 130 δραχμὰς, ὅστις ἐδέχθη ἐπὶ τῷ ἐπιμισθίῳ τούτῳ νὰ διευθύνῃ τὰς κηπουρικὰς ἐργασίας. Αὕτη εἶναι, Κύριοι, ἡ σπατάλη, ἡ γενομένη εἰς τὰ τακτικὰ ἔργα τῆς Ἐπιτροπῆς. Ἔκτακτοι δὲ εἶναι αἱ δαπάναι, αἱ ἀπαιτηθεῖσαι διὰ τὴν προπαρασκευὴν καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς Ἐκθέσεως. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Ἐκθέσεως εἶχε βεβαίως ἀνάγκην ὑπαλλήλων Γραφείου, διότι ἡ Ἔκθεσις προπαρεσκευάζετο ἐπὶ ἓν ἔτος περίπου, ἀπῄτει δὲ, ὡς εἰκὸς, πολυειδῆ γραφικὴν ἐργασίαν. Οὐχ ἧττον ἀπαραίτητον ἦτο νὰ ἔχωμεν φύλακας ἐν τῇ Ἐκθέσει· προσελάβομεν ἄρα τοὺς ἀπαραιτήτως ἀναγκαίους καὶ ἐτάξαμεν ἐν ταῖς αἰθούσαις, ἀνὰ ἕνα, δύο ἢ τρεῖς, κατὰ τὸ μέγεθος ἑκάστης καὶ τὴν σημασίαν. Θέλετε δὲ ἐν γένει ἰδεῖ ἐν τοῖς λογαριασμοῖς, οὓς θέλομεν φέρει, ὅτι, ἂν ἐγένοντο δαπάναι, ἀποτελοῦσαι ἐν συνόλῳ τὸ ποσὸν, ὅπερ ἠκούσατε καὶ τὸ ὁποῖον ἐνεποίησεν ἴσως ἐντύπωσιν, ἀπεδόθη ἐργασία βεβαίως πολὺ ἀνωτέρας ἀξίας. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τι περὶ τῶν λεχθέντων πρὸ μικροῦ, ἀντληθέντων δὲ ἐκ τῶν δημοσιεύσεων ἐφημερίδων. Ἐλέχθη, ὅτι ἐδαπανήθησαν ἄνω τῶν 500,000 δραχμῶν καὶ ὅτι ἐγένοντο αἱ δαπάναι πρὸς σκοποὺς ἐκλογικούς, ἀλλὰ θέλομεν διαψεύσει διὰ τῶν πινάκων τὰς διαβεβαιώσεις ταύτας, τάς τε δημοσιογραφικὰς καὶ τὰς βουλευτικάς. Τὸ δὲ σήμερον ἐξεταζόμενον ζήτημα εἶναι καθαρόν· δὲν πρόκειται νὰ βαρυνθῇ ἡ περιουσία τοῦ Ζαππείου. Ἡ περιουσία αὕτη, ἡ ἀκίνητος, εἶναι διττῶς ἀναπαλλοτρίωτος, καὶ λόγῳ τῆς διαθήκης, καὶ λόγῳ τοῦ ὅτι εἶναι ἐθνική· τὰ πλεῖστα τῶν οἰκοπέδων, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ Ζάππειον, ἐξεχωρήθησαν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, εἶναι λοιπὸν ὡς ἐκ τούτου ἀναπαλλοτρίωτα. Δὲν διατρέχει ἄρα κίνδυνον, οὔτε τὸ Ζάππειον, οὔτε τὰ οἰκόπεδα. Ζητοῦμεν ἁπλῶς διὰ τῆς περιουσίας τῆς κινητῆς, τῆς χρηματικῆς ἰδίως, τοῦ Ζαππείου, διὰ τῶν προσόδων αὐτοῦ, νὰ παράσχωμεν ἐγγυήσεις πρὸς εὕρεσιν δανείου, ἂν οἱ χρηματικοὶ πόροι ἦναι τοιοῦτοι, ὥστε νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν συνήθων τόκων δανείου μέχρι 500,000 δρ., τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι πιθανόν, ὅτι θὰ γίνῃ πλήρης χρῆσις.

§71ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι φυσικόν, ὅταν πρόκηται περὶ Ἐπιτροπῆς, ἥτις διαχειρίζεται μεγάλην περιουσίαν, νὰ ἔχῃ ταμίαν, καὶ γραμματέα, καὶ κλητῆρα καὶ ἀρχικηπουρὸν, ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶναι φυσικόν, ὅταν γίνωνται δαπάναι ὑπὲρ ἑνὸς καταστήματος δημοσίου, κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, νὰ ἔχῃ ὁ συνάδελφος κ. Νέγρης τὸν ἀπολογισμὸν εἰς τὸ θυλάκιόν του, νὰ τὸν ἐξάγῃ, νὰ τὸν ἀναγινώσκῃ καὶ νὰ τὸν ἀναλαμβάνῃ, ὥστε ἡ Βουλὴ νὰ μὴ δύναται νὰ πληροφορηθῇ τι. Ἂν νομίζωσιν, ὅτι ἡ διαχείρισίς των δύναται νὰ ἴδῃ τὸ φῶς, ὀφείλουσι νὰ τὴν καταθέσωσιν ἐνταῦθα.

§72ΝΕΓΡΗΣ. Εὐχαρίστως.

§73ΡΑΛΛΗΣ. Εἴδετε τί μᾶς λέγει: Τὰ ἑρμάρια ἐκόστισαν τόσα, τόσα ἡ ἰσοπέδωσις, τόσα τὰ βάθρα, τόσα ἡ κλίμαξ. Ταῦτα ὅμως δὲν εἶναι σπουδαῖα. Καὶ ἔπειτα μᾶς λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ταῦτα πάντα δὲν γίνονται πρὸς σκοποὺς ἐκλογικούς. Οἱ διαχειριζόμενοι δημοσίαν περιουσίαν πρέπει τὴν διαχείρισίν των νὰ καθιστῶσι δημοσίαν....

§74ΝΕΓΡΗΣ. Εὐχαρίστως θὰ γίνῃ τοῦτο.

§75ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δὲ ἄξιος μομφῆς ὁ Βουλευτὴς, ὅστις, βλέπων ἀναγραφομένας τὰς πιστώσεις εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἐρωτᾷ εἰς τί ἐχρησίμευσαν.

§76ΝΕΓΡΗΣ. Ποῦ τὰς εἴδετε;

§77ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς ὅλας τὰς ἐφημερίδας τῶν Ἀθηνῶν.

§78ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας γράφετε.

§79ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδόλως ἀπήντησαν εἰς τὰς παρατηρήσεις, ἃς ἔφερον. Ἐγὼ εἶπον περὶ τῶν δύο πιστώσεων τῶν δύο Διαταγμάτων, καὶ ἀπέφυγον πᾶσαν ἀπάντησιν ἐπ’ αὐτῶν.

§80ΝΕΓΡΗΣ. Εἶναι ἐκ τῆς περιουσίας τοῦ Ζαππείου.

§81ΡΑΛΛΗΣ. Ὅλα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἔχετε εἰς τὸ κεφάλι σας, ἡμεῖς τὰ ἀγνοοῦμεν· ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι ἐξεδόθησαν δύο Διατάγματα, ἐκ δραχ. 150,000 ἕκαστον, βαρύνοντα τὴν περιουσίαν τοῦ Ζαππείου, καὶ σεῖς φέρετε λογοδοσίαν, ἐξ ἧς προκύπτει, ὅτι ἐδαπανήθησαν 342,000. Ἀλλ’ ἔχομεν καί τι περιπλέον. Τὸ Ζάππειον ἔχει προϋπολογισμὸν τακτικὸν διὰ τὴν οἰκοδομήν. Καὶ ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μᾶς πληροφορεῖ, ὅτι εἰς τὸν πίνακα περιλαμβάνονται καὶ ἔξοδα οἰκοδομῆς. Τοῦτο εἶναι πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν κατανοεῖται εὐκόλως, ἀνήκει δὲ εἰς τὰ μυστήρια τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων.

§82ΝΕΓΡΗΣ. Ὅλα αὐτὰ τὰ μυστήρια θὰ τὰ μάθητε αὔριον.

§83ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἐλπίζω, ὅτι τέλος πάντων αὐτὴ ἡ σιωπὴ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς διαχειρίσεώς της θέλει λήξει, καὶ ὅτι θέλει εὐαρεστηθῆ ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ δώσῃ λογοδοσίαν, ἂν οὐχὶ πρὸς τὴν Βουλὴν, τοὐλάχιστον πρὸς τὸ κοινὸν, διὰ νὰ γνωρίζωμεν ποῦ εὑρίσκεται ἡ διαχείρισις. Ὅτι ἐκλάπη ἓν μέρος τῆς περιουσίας, εἶναι πασίγνωστον· δὲν θέλω ἐκ τούτου νὰ ἐξαγάγω συμπεράσματα. Ἀλλ’ εἶναι οὐχ ἧττον γεγονὸς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, καὶ ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της περιπλέον καὶ ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως, ὅτι σήμερον ζητεῖται ἄδεια πρὸς συνομολόγησιν δανείου, τὸ ὁποῖον, κατὰ τοὺς μὲν, θὰ βαρύνῃ μόνον τὰς προσόδους, κατὰ τοὺς δὲ, δὲν θὰ βαρύνῃ τὰς προσόδους τοῦ Ζαππείου, ἀλλὰ τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα τὰ ἴδια οἰκοδομήματα θέλουσι παραγάγει. Τοῦτο καὶ μόνον ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν συζητοῦμεν σπουδαίως. Ἐὰν νομίζωσιν, ὅτι εἶναι ἀναγκαία ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ δικαιολογήσωσι σπουδαίως τὸ νομοσχέδιον, καὶ νὰ φέρωσι κατάστασιν πλήρη περὶ τῆς θέσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ περιουσία τοῦ Ζαππείου. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι εἶμαι ἐναντίος τῶν θεάτρων. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῶν θεάτρων, ἀλλ’ εἶμαι ἐναντίος τῶν ᾠδικῶν καφενείων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ γίνωσι. Δὲν εἶναι σπουδαῖον νὰ λέγητε, ὅτι μὲ πεντακοσίας χιλιάδας δραχμὰς θὰ ἐγείρητε θέατρα λαμπρά. Πρόκειται νὰ ἱδρύσητε ᾠδικὰ καφφενεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐνοικιάσητε εἰς κἀνένα ἐκλογέα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§84ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐνόμιζον, ὅτι τὰ λεγόμενα ἐντεῦθεν ἐχρησίμευον εἴς τι, ἐχρησίμευον εἰς τὸ νὰ ἀκούηται καὶ νὰ μὴ ἐπιχειρῆται ἀμφισβήτησις εἰς τὰ ἀνεπίδεκτα ἀμφισβητήσεως, ἀλλὰ βλέπω, ὅτι εἰς μάτην ἐκοπίασα, ὅτε πρὸ ὀλίγου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐξηγήσω τῇ Βουλῇ, ὁποῖος ὁ ὀργανισμὸς, ὑφ’ ὃν λειτουργεῖ ἡ Ἐπιτροπή. Γνωρίζετε πάντες, ὅτι καὶ πρὸ τοῦ θανάτου ἔτι τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα καὶ τῆς ἀνοίξεως τῆς διαθήκης αὐτοῦ ἱδρύθη ἡ ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων Ἐπιτροπὴ, ἥτις ἔκτοτε, ἰδίως δὲ μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ, ἐλειτούργει ὥς τις ἰδιωτικὴ Ἐπιτροπὴ, ὑπὸ τὸν ἔλεγχον ὅμως καὶ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Κράτους, ἀραιῶς κατὰ δυστυχίαν καὶ ἀμελῶς ἐξασκουμένην. Αὐτὴ ἡ λειτουργία τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀτελῶς γινομένη, ἐπήνεγκεν ἐπανειλημμένας μεταῤῥυθμίσεις τῶν κατ’ αὐτὴν, διότι παρετηρεῖτο πάντοτε, ὅτι καὶ βραδέως αἱ ἐργασίαι ἔβαινον, καὶ οὐχὶ ἐπιτυχῶς. Ἀλλ’ ἡ ἀκατάπαυστος αὕτη ἀνατροπὴ τῶν κατὰ τὴν Ἐπιτροπὴν ἔδει νὰ λήξῃ ποτὲ, καὶ ἔληξε, καθ’ ἣν ἡμέραν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν, ὅτι τὰ τῆς διαχειρίσεως δὲν εἶχον ὅσον προσῆκε ἀκριβῶς. Ὡς πᾶσα διαχείρισις, ἀλλ’ ἰδίως καὶ ὡς διαχείρισις χρημάτων τοσοῦτον ἱερῶν, ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν αὐτῆς ἡ διοίκησις τῶν ὑποθέσεων τῶν Ὀλυμπίων· ἡ δὲ ἐποπτεία τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἔφερε διπλοῦν ἀποτέλεσμα, ὅτι πρῶτον μὲν ἐξέλιπεν ἡ ἀτέλεια τοῦ διοικητικοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς ὀργανισμοῦ, ἔπειτα δὲ, ὅτι ἐν τῇ μεταβολῇ ἐξηκριβώθησαν τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Πόρισμα δὲ τῆς γενομένης ἐρεύνης ὑπῆρξεν ἡ εὕρεσις ἐλλείμματος 60,000 δραχμῶν, αἵτινες, ἕνεκα τῆς ἀτελείας τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὑπῆρξε δίκαιον νὰ μὴ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ ταμεῖον αὐτῆς, μὴ παραδοθεῖσαι εἰς τὸν ταμίαν, ἀλλ’ εἰσπραχθεῖσαι ὑπὸ ἀναρμοδίου προσώπου, ὅπερ καὶ ἀφῆκε ν’ ἀπολεσθῶσι. Πρὸς ἐκρίζωσιν τοιούτου κακοῦ ἱδρύθη ἡ νέα Ἐπιτροπὴ δι’ εἰδικοῦ νόμου. Ἡ δὲ διαχείρισις τῆς Ἐπιτροπῆς ταύτης μόλις ἀριθμεῖ ἔτος ἀπὸ τῆς ἱδρύσεως, διότι πέρυσιν ἐψηφίσθη ὁ νόμος. Ἡ νέα Ἐπιτροπὴ εἶχεν ἐνώπιον αὑτῆς δύο μεγάλα καθήκοντα, πρῶτον τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων τοῦ Ζαππείου Μεγάρου, ἅτινα ἐπὶ 14 περίπου ἔτη ἐξηκολούθουν ἄνευ πέρατος, καὶ ἔπειτα νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς Ἐκθέσεως, τῆς ὁποίας ὁ χρόνος ἦτο ἤδη ὡρισμένος πρὶν ἢ ἡμεῖς ἔλθωμεν εἰς τὴν κυβέρνησιν, ἐπεβάλλετο δὲ καὶ ὑπὸ τῆς συμπιπτούσης εἰκοσιπενταετηρίδος τοῦ Βασιλέως. Ἐφρόντισε λοιπὸν, ἐπισπεύδουσα τὸ ἔργον, νὰ περατώσῃ μὲν τὸ οἰκοδόμημα, νὰ ἰσοπεδώσῃ δὲ καὶ διευθετήσῃ πάντα τὸν περὶ αὐτὸ χῶρον, νὰ κατασκευάσῃ ὁδοὺς, ἀναβάθρας καὶ κλίμακας, νὰ πλάσῃ κῆπον, προσέτι δ’ ἐμερίμνησε συντόνως καὶ περὶ παρασκευῆς τῆς Ἐκθέσεως. Ἐξ ἀνάγκης δὲ συνέτρεχον ἐνταῦθα δύο προϋπολογισμοὶ, προϋπολογισμὸς τακτικὸς, ὑποβληθεὶς εὐθὺς ἀμέσως τῇ Κυβερνήσει, πρὸς ἔγκρισιν, ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ προϋπολογισμὸς ἔκτακτος, τοῦ ὁποίου αἱ βάσεις ἐμπεριέχονται ἐν δυσὶ Βασιλικοῖς Διατάγμασι, διὰ τῶν ὁποίων ἐδόθησαν δὶς πιστώσεις τῇ Ἐπιτροπῇ. Ἡ ἐφαρμογὴ τῶν δύο προϋπολογισμῶν, τακτικοῦ καὶ ἐκτάκτου, ἔφερε τὴν δαπάνην, ἧς σημείωμα προσήγαγεν ἐνταῦθα ὁ συνάδελφος βουλευτὴς κ. Νέγρης, οὐχὶ δὲ καὶ ὁριστικὸν ἀπολογισμόν, διότι τὰ τῆς Ἐκθέσεως, ὡς παντὶ δῆλον, δὲν ἐπερατώθησαν εἰσέτι. Ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἐρχόμεθα μὴ φέροντες φῶς ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς Ἐπιτροπῆς, ὡς εἰ ἐπρόκειτο σήμερον περὶ ἀπαντήσεως εἰς ζητήματα, ἀφορῶντα εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐπιτροπῆς. Σήμερον ἤλθομεν ἐνταῦθα ἔχοντες νομοσχέδιον πρὸς ψήφισιν, κατὰ τὴν ψήφισιν δὲ ἐδηλώθη ὑπό τινων ἡ εὔλογος ἄλλως περιέργεια νὰ ἀκούσωσί τινα περὶ τῆς διαχειρίσεως· ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν παρείχετο δικαίωμα ψόγου τῆς Κυβερνήσεως, ἢ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι κρύπτουσι τὰ ἔργα αὐτῶν ἐν τῷ σκότει. Ἐὰν ἐζήτει τίς ποτε λόγον τῆς διαχειρίσεως ἠθέλομεν φέρει αὐτὸν ἐντὸς 24 ὡρῶν, ἀλλ’ οὔτε ἐζητήθη, οὔτε ἤθελεν ἴσως ζητηθῆ, ἂν δὲν προσήγετο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἀπεφάσισαν αἴφνης νὰ καταπολεμήσωσιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἶναι ἑτοίμη εἰς λογοδοσίαν, ἀλλὰ, καὶ ἂν δὲν ἦτο, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτὴν νὰ φέρῃ πάντας τοὺς λογαριασμούς. Εἶναι τόσον σαφεῖς οἱ λογαριασμοὶ οὗτοι καὶ τόσον ἁγνὴν διαχείρισιν παρουσιάζουσιν, ὥστε θέλετε ἀναγκασθῆ, καὶ ἂν δὲν θέλητε, νὰ ἐγκρίνητε αὐτούς.

§85ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Χωρὶς νὰ θελήσω νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ ζητήματα περὶ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, παρατηρῶ μόνον, ὅτι οὐδόλως δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, χωρὶς νὰ προαχθῶσι καὶ ἄλλαι πληροφορίαι, κυρίως δὲ ἡ διαθήκη τοῦ ἀοιδίμου Ζάππα. Ἐπὶ πάσης συμβάσεως ἐξετάζεται τίς ὁ συμβαλλόμενος· ἐπὶ τοῦ προκειμένου λοιπὸν, τίς ὁ δανειζόμενος; Εἶναι ἡ περιουσία τοῦ Ζάππα; αὐτὸ εἶναι τὸ πρόσωπον τὸ νομικὸν, τὸ ὑπόχρεων; Βεβαίως ναί· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ῥητῶς δὲν ὁρίζεται, ὅτι ἐξαιρεῖται μέρος τῆς περιουσίας ἀπὸ ἐνδεχομένην κατάσχεσιν, δὲν ἕπεται ἆρά γε, ὅτι τὸ δανειζόμενον πρόσωπον ὑποχρεοῦται δι’ ὅλης του τῆς περιουσίας; Ἀλλ’ ἤκουσα παρατήρησίν τινα, ὅτι ἡ περιουσία αὕτη εἶναι ἀναπαλλοτρίωτος. Καὶ πόθεν ὑπάρχει αὐτὸς ὁ ὅρος, ὅστις δύναται νὰ ἰσχύσῃ καὶ ἀπέναντι τοῦ νόμου; Λέγει ὁ κ. Ὑπουργός, ὅτι τὸ Δημόσιον παρεχώρησε τὰ κτήματα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ μένωσιν εἰς τὸ Ζάππειον· ἀλλ’ ἀφοῦ καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν νόμον, δι’ οὗ ὑποχρεοῦται τὸ ὅλον τῆς περιουσίας τοῦ Ζαππείου, πόθεν θὰ ὑπάρχῃ ὁ περιορισμός; Ἀλλὰ τέλος πάντων πῶς δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν, χωρὶς νὰ ἴδωμεν, ἂν ὑπάρχωσιν, ἢ ὄχι, περιορισμοὶ, ἐπιβαλλόμενοι ἐκ τῆς διαθήκης; Πρέπει νὰ ἴδωμεν ποῖα δικαιώματα ἐπιτρέπει ἡ διαθήκη ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῆς περιουσίας ταύτης. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις, ἡ ὁποία ἐγένετο περὶ ἱεροσυλίας, ἐὰν διατίθηνται τὰ χρήματα πρὸς ἄλλους σκοπούς. Αἱ Κυβερνήσεις βέβαια δὲν πράττουσι κατὰ γράμμα ἱεροσυλίας, οὔτε ἐνόησέ τις νὰ ἀναγράψῃ εἰς τὴν σημαίαν του πόλεμον κατὰ καφενείων καὶ ἑστιατορίων. Καὶ ταῦτα καὶ πολλὰ ἄλλα κοινὰ καταστήματα δύνανται νὰ ἦναι χρήσιμα εἰς τὴν κοινωνίαν, ἀλλ’ ὅταν περιουσίαν ἱερὰν διαθέτῃ τις, εὐεργετῶν τὸ Ἔθνος, πρὸς ὡρισμένους σκοπούς, ὑψηλούς, βεβαίως ἠθέλομεν πράξει ἱεροσυλίαν, διαθέτοντες τοιαύτην περιουσίαν εἰς ἄλλους σκοπούς. Οὐδὲ δύνασθε νὰ προβῆτε παντάπασιν εἰς τὴν συζήτησιν, χωρὶς νὰ προσαχθῇ ἡ διαθήκη, ἵνα πρὸ παντὸς ἴδωμεν τὴν ἱερὰν τοῦ Ζάππα θέλησιν, ἀφοῦ τοιαύτη αἴτησις ὑπεβλήθη· διότι, ἐὰν προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν χωρὶς νὰ ἴδωμεν τὴν διαθήκην, πράττομεν ἄλλην ἱεροσυλίαν αὐτὴν ταύτην τὴν στιγμήν.

§86ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου παρὰ τῶν κ.κ. Ὑπουργῶν δὲν ἐγένετο οὔτε τακτικῶς, οὔτε δεόντως· εἰσάγουσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν τὸν νόμον τοῦτον, ἀποτελούμενον ἐκ δύο καὶ μόνον ἄρθρων, καὶ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου κανονίζουσι ζητήματα, θίγοντα τὴν διαθήκην τοῦ ἀοιδίμου Εὐαγγέλη Ζάππα. Ἴσως ἤθελεν εἶσθαι τακτικώτερον, ἐὰν τοῦ νομοσχεδίου τούτου προηγεῖτο ἔκθεσίς τις αἰτιολογικὴ, ἴσως δὲ ἤθελεν εἶσθαι καὶ συντελεστικώτερον εἰς τὰ συμφέροντα τῆς περιουσίας αὐτῆς, ἐὰν τοῦ νομοσχεδίου προηγεῖτο ἡ ἀναδημοσίευσις τῆς διαθήκης τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα. Διότι, ὅταν καὶ πολλοὶ ἄλλοι ἄνδρες, οἵτινες σκοποῦσι νὰ διαθέσωσι τὴν περιουσίαν αὐτῶν, ἢ μέρος αὐτῆς, ὑπὲρ ἐθνικῶν σκοπῶν, βλέπωσιν, ὅτι διὰ δύο συντομωτάτων ἄρθρων, ἄνευ μελέτης καὶ ἄνευ ἐρεύνης τῆς θελήσεως τοῦ διαθέτου, ἐπιλαμβάνεται ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία τῆς συζητήσεως τοιούτου νομοσχεδίου, βεβαίως κινδυνεύομεν νὰ στερηθῶμεν τῶν εὐεργετημάτων τῶν ἀγαθοεργιῶν τῶν μεγάλων αὐτῶν ἀνδρῶν. Οὐχὶ εἰς ἡμᾶς μόνον, ἀλλὰ καὶ εἰς πάντα Ἕλληνα ἔπρεπε νὰ ᾖναι γνωστὸν καὶ βέβαιον, ὅτι, ὅταν δωρῇ τὴν περιουσίαν αὑτοῦ, θέλει εἶσθαι ἀσφαλὴς, ὅτι δὲν θέλει ποτὲ εὑρεθῇ Νομοθετικὴ Ἐξουσία, ἥτις νὰ μεταβάλῃ ἢ περιφρονήσῃ τὰς διατάξεις αὐτοῦ. Δὲν βλέπω τί ἐμποδίζει τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ προτάξωσι τοῦ νομοσχεδίου τούτου τὴν δημοσίευσιν τῆς διαθήκης τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, διότι ἐκ τῆς πληθύος τῶν Ἐφημερίδων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς ἀτελευτήτου νομοθετικῆς ἐργασίας, πρέπει τις ἐκ τύχης, ἢ καταφεύγων εἰς εἰδημονεστέρους ἄνδρας, νὰ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ τὰ δημοσιευθέντα. Αὐτὴν τὴν στιγμὴν, Κύριοι, μοὶ ἐδόθη ἡ διαθήκη τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, δεδημοσιευμένη οὖσα ἔν τινι φυλλαδίῳ μετὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων, ἐγκυκλίων κλπ. ἐκ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου κατὰ τὸ 1869 ἔτος. Προχείρως δὲ ἐὰν ἀναγνώσητε μίαν ἐκ τῶν διατάξεων τῆς διαθήκης ταύτης, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ὁ διαθέτης ἐφρόντισεν ἐμπεριστατωμένως καὶ λεπτομερῶς νὰ διατάξῃ τὰ τῆς περιουσίας αὑτοῦ. Λέγει εἰδικῶς περὶ τῆς διαχειρίσεως, τίνι τρόπῳ θέλει ἐνεργεῖσθαι αὕτη, καὶ προβλέπει ἰδίᾳ εἰς τί θέλουσι χρησιμοποιεῖσθαι τὰ περισσεύματα τῆς περιουσίας, οἱ τόκοι. Προβαίνει μάλιστα ὁ διαθέτης—καὶ τοῦτο εἶναι σχετικὸν πρὸς τὴν παροῦσαν συζήτησιν—εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ σχεδίου τοῦ κτιρίου τῆς Ἐκθέσεως, διότι λέγει: «Ὑποχρεοῦται νὰ κτίσῃ τὸ κατάστημα τῶν Ὀλυμπίων μετὰ τοῦ σταδίου αὑτοῦ ἀξιοπρεπὲς καὶ εὐρύχωρον, κατὰ τὸ σχέδιον, ὅπου ἔχω στείλει.... ἔχον ἐν τῷ μέσῳ μίαν μεγάλην δίπατον κυκλοειδῶς κρυστάλλινον αἴθουσαν, μὲ ἄλλας τρεῖς εὐθείας, σχηματίζουσας ὡς εἶδος σταυροῦ, καὶ διευθυνόμενον κατ’ εὐθεῖαν εἰς μίαν παρόμοιον αἴθουσαν, ἀλλ’ εἰς σχῆμα ἡμικυκλίου, καὶ ἄλλα ἀναγκαῖα δωμάτια τῆς Ἐκθέσεως, μετὰ τοῦ δικαστηρίου καὶ λοιπὰ, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐλλείψεως». Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ διαθέτης ἔδωκε μὲν τὴν περιουσίαν αὑτοῦ εἰς τὸ Ἔθνος, ἀλλ’ εἶχε τὴν ἀξίωσιν ἡ θέλησις αὑτοῦ νὰ παραμείνῃ σεβαστὴ, ὅπως σεβαστὴ εἶναι καὶ ἡ μεγάλη περιουσία, ἧς ποιοῦνται χρῆσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ διὰ τῶν Ἐπιτροπῶν αὐτῶν. Κανονίζει λοιπὸν ὁ διαθέτης καὶ τὸ σχέδιον τοῦ κτιρίου. Δὲν ἀναφέρει δέ τι περὶ ἐστιατορίων, οὔτε περὶ καφενείων, οὔτε περὶ θεάτρων. Ἀλλὰ ταῦτα θέλουσιν ἐξετασθῆ κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἔρχομαι εἰς ἄλλην ῥήτραν τῆς διαθήκης, τὴν πέμπτην, ἥτις ὁρίζει λεπτομερῶς ὅτι: «Τὰ δὲ περισσεύοντα ἐκ τούτων χρήματα νὰ τὰ δώσουν μὲ τόκον καὶ ἀνατοκισμὸν εἰς ἀσφαλὲς μέρος, καὶ εἰς κάθε τετραετῆ περίοδον τῆς Ἐκθέσεως τῶν Ὀλυμπίων, ἡ Ἐπιτροπὴ κλπ.» Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι ὁ διαθέτης ἐνδεικνύει πρῶτον τὸν τρόπον τῆς κατασκευῆς τοῦ καταστήματος, δεύτερον καθαρώτατα τὸν τρόπον τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας καὶ τὴν διάθεσιν τῶν περισσευόντων εἰσοδημάτων, οὐδαμοῦ δὲ τῆς διαθήκης ταύτης εὑρίσκω διάταξίν τινα, ἐπιτρέπουσαν, ὅπως συνομολογῶνται δάνεια ἐπὶ ἀσφαλείᾳ τῶν κεφαλαίων τῆς περιουσίας ταύτης. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν ἦτο τακτικὴ ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐγένετο. Ἔπρεπε βεβαίως νὰ ὑπάρξῃ δικαιολογητική τις ἔκθεσις, ἔπρεπε βεβαίως νὰ δημοσιευθῇ σὺν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ ἡ διαθήκη, ἀλλὰ πρὸ παντὸς ἔπρεπεν ἡ ἔκθεσις, ἣν ἐκ τοῦ θυλακίου αὐτοῦ ἐξήγαγεν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου κ. Νέγρης, νὰ ἦναι κατατεθειμένη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτετυπωμένη μάλιστα, ἵνα ἴδωμεν, τίνες εἰσὶν οἱ διαχειρισάμενοι καὶ πῶς διεχειρίσαντο τὰ χρήματα, καίτοι ἐγὼ δὲν θέλω νὰ εἴπω τι κατὰ τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν, διότι οὐδὲν ὡρισμένως γνωρίζω. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ζητῶνται δάνεια εἰς βάρος τοιαύτης ἐθνικῆς καὶ ἱερᾶς περιουσίας, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ὦσι προσεκτικώτεροι οἱ ζητοῦντες αὐτά, ἔχουσι δὲ καὶ συμφέρον ἐθνικὸν νὰ ὦσι προσεκτικοί, διότι οὔτε ὀβολὸς θέλει πλέον εἰσέλθει εἰς τὴν Ἑλλάδα χάριν ἀγαθοεργοῦ σκοποῦ, ὅταν γινώσκωσιν οἱ ἄνδρες οὗτοι, ὅτι κινδυνεύουσιν αἱ ἀφιερούμεναι περιουσίαι αὐτῶν νὰ γίνωνται ζητήματα πλειονοψηφίας καὶ μειονοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ.

§87ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μοὶ ἐφάνη, ὅτι κατὰ τὴν ἀγόρευσίν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔῤῥιψε μομφήν τινα εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν.

§88ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε. Τὸ μόνον, ὅπερ εἶπον, εἶναι, ὅτι ἐν ὅσῳ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων δὲν ἐξηρτᾶτο ἀμέσως ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐν ὅσῳ ἡ περιουσία αὐτῆς δὲν ὑπεβάλλετο ἐντελῶς εἰς τοὺς αὐτοὺς καὶ ἡ δημοσία ἐν γένει περιουσία κανονισμούς, ἡ ἐπίβλεψις τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦναι ἐπαρκής, καὶ διὰ τοῦτο συνέβησαν ὅσα συνέβησαν.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές.

§90ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πιθανὸν νὰ μὴ τὸ εὑρίσκητε ἀκριβές, ἀλλ’ ἐγὼ ἐπέμεινα εἰς τοῦτο, ἵνα δείξω, ὅτι ἐν τοῖς λόγοις μου δὲν ὑπῆρχε σκοπὸς μομφῆς τῶν προδιοικησάντων τὰ τῶν Ὀλυμπίων.

§91ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν ὅσῳ ἡ περιουσία τοῦ Ζαππείου διῳκεῖτο ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη συνεκροτεῖτο ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν τῆς ἐμψυχώσεως τῆς Ἐθνικῆς βιομηχανίας, καὶ ἀπὸ τέσσαρα μέλη, διοριζόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως· Πρόεδρος δὲ τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς ἦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις ἐφρόντιζε νὰ ὑπάρχωσιν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ αὐτῇ τὰ τέσσαρα μέλη τῆς ἐμπιστοσύνης της, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐφρόντιζε νὰ προεδρεύῃ καὶ λαμβάνῃ γνῶσιν τῶν τελουμένων ἐν αὐτῇ, δὲν θὰ ἐλάμβανον χώραν αἱ καταχρήσεις. Ὥστε κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ ῥηθέν, ὅτι αἱ καταχρήσεις ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς τὸ νὰ διοργανωθῇ ἄλλως διὰ τοῦ περυσινοῦ νόμου ἡ Ἐπιτροπή. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησεν, ἀντὶ τῆς προϋπαρχούσης πολυμελοῦς ἐπιτροπῆς, νὰ σχηματίσῃ ἑτέραν, ἐκ πέντε μόνον μελῶν τῆς ἀρεσκείας της.

§92ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πότε παρεστάθη ὁ Ὑπουργός;

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ δὲν ἠθέλετε....

§94ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑμεῖς παρέστητέ ποτε ὡς Ὑπουργός;

§95ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἤμην καὶ μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὥστε, ὁσάκις ἤμην Ὑπουργὸς, παριστάμην καὶ ὡς μέλος.

§96ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔδωκεν, ἓν μόνον μοὶ μένει νὰ ζητήσω παρ’ αὐτοῦ: ποῖα ἦσαν τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης, καὶ ποῖα τῆς ὑπαρχούσης; πῶς ἐκείνη διεχειρίσθη καὶ ἐξεπλήρωσε τὰ καθήκοντά της, καὶ πῶς αὕτη;

§97ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ παρεξηγώμεθα. Διὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων διῆλθον τὰ μεγαλείτερα ὀνόματα τῆς Ἑλλάδος, τὰ ἐντιμότερα ὀνόματα τῆς Ἑλλάδος· ἀλλὰ τοῦτο δὲν σημαίνει καὶ ὅτι ἡ διοίκησις ὑπῆρξε καλή, διότι φρονῶ, ὅτι, ὅπως ἦτο ἐξ ἀρχῆς διωργανωμένη ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη, ἡ διοίκησις αὐτῆς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ᾖναι ἐπιτυχής. Ἡ δὲ ἐπίβλεψις τοῦ Ὑπουργείου ἦτο ἐπίβλεψις ἰδανικὴ ἐντελῶς· οὐδὲ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιδράσῃ σπουδαίως εἰς τὸ ἔργον διὰ τῶν τεσσάρων μελῶν, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις διώριζεν ἐν Ἐπιτροπῇ, συγκροτουμένῃ ἐξ εἰκοσιπέντε μελῶν. Διὰ τοῦτο καὶ αἱ ἐργασίαι παρέλυον. Διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ ῥυθμίσῃ τὰ πράγματα κατὰ τρόπον, παρέχοντα πλείονας ἐγγυήσεις.

§98ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα εἶναι γνωστά, δὲν ἀποδεικνύουσιν δέ, ὅτι εἰς τὸ μέλλον θὰ ἦναι ἀκριβεστέρα ἡ διοίκησις τῆς ἐν λόγῳ περιουσίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, διατελεῖ ὑπόλογος καὶ ἐλεγκτής. Τὴν διαχειρίζεται ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ ὑπολόγου Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ τὴν ἐλέγχει ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἐλεγκτοῦ Ὑπουργοῦ. Λέγουσιν, ὅτι ὁ ἔλεγχος τῆς Ἐπιτροπῆς ἤλλαξε, διότι δυνάμει τοῦ νόμου ἔπρεπε νὰ ἀλλάξῃ. Ἀλλὰ τὰ πρόσωπα ἔμειναν τὰ αὐτά. Τὸ πρόσωπον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπέπτη, εἶχε διορισθῆ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως...

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο εἶναι ὅλως ἀνακριβές.

§100ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διωρίσθησαν σήμερον, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συνέπραττον μετ’ ἐκείνου, ὅστις ἔφυγεν.

§101ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ ἀκούων νὰ ὁμιλῇ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας βεβαίως φαντάζεται, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ σήμερον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁμιλῶν, εἶναι ὁ ἀνέκαθεν ἀσχολούμενος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι δὲν συνέπεσε πρὸ δέκα πέντε μόνον ἡμερῶν νὰ εἰσέλθῃ εἰς αὐτὸ καὶ ὅτι πρὸ τούτου δὲν ὑπῆρχεν ἐκεῖ διαρκῶς ἄλλος, ὅστις κατὰ δυστυχίαν ἀπέθανε καὶ ὅστις, ὡς ἐκ τῆς θέσεως, ἦτο καὶ ὁ ἐποπτεύων εἰς τὴν διοίκησιν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν, ὅτι, πρὶν ἢ καταρτισθῇ ὁ ὀργανισμός, περὶ οὗ νῦν πρόκειται, συνέπεσε νὰ ὑπάρξῃ καὶ αὐτὸς μέλος τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ ᾖναι ἐνταυτῷ καὶ ἐφορεύων, ὡς Ὑπουργός, καὶ ἐφορευόμενος. Ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ λησμονήσῃ καὶ ἕτερόν τι, ὅτι, κατὰ τὸν νόμον, ὅστις πέρυσιν ἐψηφίσθη, ἡ διαχείρισις τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων ὑπάγεται εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς κρατεῖ μέρος μόνον τῶν κλειδῶν τοῦ ταμείου, ὁ δὲ ταμίας τὸ ἕτερον μέρος, καὶ ὅτι εἶναι ἀμέσως ὑπεύθυνος διὰ τὴν διαχείρισιν πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καθὼς εἶναι ὑπεύθυνος, ὅπου ἀνήκει, καὶ ὁ Ὑπουργός, ὁ ἐνασκῶν τὸν ἔλεγχον. Ἐλησμόνησε προσέτι ὁ κ. Βουλευτής, διότι ἠθέλησε νὰ λησμονήσῃ καὶ τοῦτο, ὅτι τὰ χρήματα τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι ἤδη κατατεθειμένα ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ ἐν χρηματοκιβωτίῳ, ὅπερ φυλάττει ὁ ταμίας τοῦ Κράτους καὶ ὅτι ἀπὸ τοῦ κιβωτίου ἐκείνου μεταβαίνοντες ὁ ταμίας τῆς Ἐπιτροπῆς μετὰ τοῦ Προέδρου λαμβάνουσι τὰ ἀναγκαῖα χρήματα. Ταῦτα πάντα ἔπρεπε βεβαίως νὰ λησμονήσῃ ὁ προαγορεύσας, διότι καὶ συνέφερε νὰ τὰ λησμονήσῃ.

§102ΡΑΛΛΗΣ. Ἐν πρώτοις ὀφείλει ὅπως δήποτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ κανονίσῃ τὴν θέσιν του.

§103ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὴν ἐκανόνισα διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος, διορισθέντος Προέδρου τοῦ κ. Βαλέττα.

§104ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ νόμος ἔχει οὕτω; «Τὰ μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς διορίζονται κατὰ πενταετίαν, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ». Οὕτως ὁ κ. Ὑπουργὸς διώρισεν αὐτὸς ἑαυτὸν, καὶ εὑρίσκει, ὅτι ἡ σημερινὴ διοίκησις εἶναι ἐξαισία! Δὲν σᾶς φθάνει δὲ τοῦτο, ἀλλὰ θέλετε νὰ διαστρέψητε καὶ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, καὶ ἐλησμονήσατε, ὅτι ὁ νόμος οὗτος ὁρίζει, ὅτι ὁ ἔλεγχος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δὲν δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ διατάκτου. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον βεβαίως θὰ ζητήσῃ καὶ θὰ λάβῃ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρχωσι κανονικὰ δικαιολογητικὰ, δὲν θὰ ἐξετάσῃ ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς διετάχθη ἡ δαπάνη. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ γνωρίζῃ, εἶναι, ὅτι ὑμεῖς εἶσθε διατάκτης καὶ ὑμεῖς ὑπόλογος. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι «τὰ χρηματικὰ κεφάλαια, ἐξαιρέσει τῶν διὰ τὰς καθημερινὰς ἀνάγκας, διατίθενται εἰς ἀγορὰν χρεωγράφων, καὶ κατατίθενται εἰς κιβώτιον σιδηροῦν, τοῦ ὁποίου τὰς δύο διαφόρους κλεῖς κατέχουσιν ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Ταμίας. Πᾶσα ἐν τῷ κιβωτίῳ εἰσαγωγὴ κτλ.» Ὁ νόμος ταῦτα λέγει ἐν ἄρθρῳ 5· ὅτι ὅμως τὸ κιβώτιον εὑρίσκεται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐγὼ δὲν ὤφειλα νὰ γνωρίζω, ἑπομένως δὲν τὸ ἐλησμόνησα.

§105ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῶν λεχθέντων μέχρι τοῦδε ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ ἀσαφὲς καὶ ἀνεπαρκές. Ἐξ οὐδετέρου τῶν ἄρθρων, ἅτινα περιέχει τὸ νομοσχέδιον, δύναται νὰ πεισθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς καταλληλότητος τῆς δαπάνης πεντακοσίων ὅλων χιλιάδων δραχμῶν. Τὸ μὲν 1ον ἄρθρον ἀναφέρει, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ δανεισθῇ πεντακοσίας χιλιάδας δραχμῶν, διὰ νὰ οἰκοδομήσῃ θέατρον, καφενεῖον, ἑστιατόριον καὶ ἄλλα προσοδοφόρα κτίρια. Τὸ δὲ ἕτερον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐνόμιζέ τις, ὅτι θὰ ἔβλεπε τὸν τρόπον καὶ τοὺς ὅρους τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ δανείου καὶ τοὺς ὅρους τῆς διαθέσεως αὐτοῦ, οὐδὲν ἀναφέρει ἐκ τούτων. Ἐζητήθησαν διάφοροι πληροφορίαι, ἐζητήθη ἡ κατάθεσις τῆς διαθήκης, οἱ λογαριασμοὶ τῶν δαπανῶν τῆς τελευταίας Ὀλυμπιακῆς Ἐκθέσεως, οἱ τακτικοὶ λογαριασμοὶ, οἱ λογαριασμοὶ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, δι’ ἃς δὶς ἐχορηγήθησαν πιστώσεις διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἀνὰ 150,000 δραχμάς. Ἐπίσης ἐζητήθησαν πληροφορίαι περὶ τοῦ ὅλου τῆς περιουσίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Ζαππείου. Πρὶν ἢ προσαχθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὗται, ἡ Βουλὴ, ὡς βλέπετε, οὐδόλως εἶναι διατεθειμένη, ἢ μᾶλλον οὐδόλως δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Θέλω λοιπὸν καὶ ἐγὼ παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ ὑποβάλῃ αὐτὸ πληρέστερον, πρὸ πάντων δὲ νὰ ὁρίσῃ ἀκριβέστερον τὴν δαπάνην τῶν ζητουμένων πεντακοσίων χιλιάδων δραχμῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι αἱ πεντακόσιαι χιλιάδες δραχμαὶ δὲν θὰ δαπανηθῶσιν ὅλαι, ἀλλὰ συγχρόνως οὐδὲν ἀνέφερεν, ἔστω καὶ κατὰ προσέγγισιν, περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν. Εἶπε μόνον, ὅτι περὶ θεάτρου ὑπάρχει σχέδιον, δοθὲν παρὰ τῶν μελῶν τῆς ἐνταῦθα Γερμανικῆς Ἀρχαιολογικῆς Σχολῆς...

§106ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑπάρχει σχέδιον ἑνὸς καφενείου καὶ ἑστιατορίου, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ αὐτὸς ἀρχιτέκτων σχεδιάσει, μὲ δαπάνην περίπου 40,000 δραχμῶν.

§107ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλπίζω, ὅτι, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει τὰ λεχθέντα, θὰ συμφωνήσητε ν’ ἀποσύρητε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καὶ ὑποβάλητε αὐτὸ πληρέστερον, καὶ τότε ἡ Βουλὴ θὰ ἦναι καλλίτερον διατεθειμένη, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, νὰ συζητήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ.

§108ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἀπαιτεῖ τὴν προσαγωγὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς δαπάνης, προκειμένου περὶ πιστώσεως διὰ δημόσια κτίρια.

§109ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἤγειρε διάφορα ζητήματα, ἅτινα δὲν δυνάμεθα νὰ ἐννοήσωμεν καὶ συζητήσωμεν, πρὶν ἢ λάβωμεν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν. Προτείνω δὲ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, μέχρι τῆς προσαγωγῆς τῶν πληροφοριῶν τούτων.

§110ΛΕΒΙΔΗΣ. Τοσούτῳ μᾶλλον εἶναι ἀναγκαία ἡ ἀναβολὴ, ὅσῳ τὸ νομοσχέδιον πάσχει καὶ ἑτέραν ἔλλειψιν. Πρόκειται περὶ κατασκευῆς νέου ἔργου δημοσίου· διότι ἡ περιουσία αὕτη ἔχει σκοπὸν βεβαίως δημόσιον· γίνεται δὲ ἡ κατασκευὴ τῶν νέων τούτων ἔργων διὰ τῆς πρωτοβουλίας τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τούτοις τὸ ἄρθρον 24 τοῦ Λογιστικοῦ νόμου ῥητῶς λέγει, ὅτι, προκειμένου περὶ κατασκευῆς νέων ἔργων, ὧν ἡ δαπάνη ὑπερβαίνει τὸ ποσὸν τῶν 3,000 δραχμῶν, ταῦτα δὲν δύνανται νὰ κατασκευασθῶσιν, εἰ μὴ δυνάμει εἰδικοῦ νόμου, ἢ εἰδικῆς πιστώσεως, προσαγομένων καὶ ὑποβαλλομένων καὶ τῶν σχεδίων τοῦ ἔργου καὶ λεπτομεροῦς προϋπολογισμοῦ τῆς δαπάνης. «Ἡ αἴτησις, λέγει ὁ νόμος, περὶ πρώτης πιστώσεως δι’ ἔξοδα τοιαύτης κατασκευῆς πρέπει νὰ συνοδεύηται μὲ τακτικὸν ὑπολογισμὸν τῆς ὁλικῆς δαπάνης».

§111ΡΑΛΛΗΣ. Ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διατάξεως ἐκείνης τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὅταν πρόκηται περὶ δημοσίου ἔργου, πρέπει νὰ ὑποβάλληται προϋπολογισμὸς τακτικὸς τῶν δαπανῶν καὶ τὰ σχέδια. Ὅτι δ’ ἐφαρμόζεται ἡ διάταξις αὕτη καὶ ἐνταῦθα, προκύπτει ἐκ τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νόμου περὶ Ζαππείου.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας δὲν συνεβουλεύθη καλῶς τὸ συμφέρον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, περιορίζων οὕτω τὸν λόγον τῆς ἀναβολῆς· διότι, ἐὰν μόνος οὗτος ἦναι ὁ λόγος τῆς ἀναβολῆς, βεβαίως καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις πρέπει νὰ ψηφίσῃ κατ’ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἠκούσαμεν καὶ ἄλλους λόγους ἀναβολῆς, καὶ ἐξ αὐτῶν ὁρμωμένη ἡ Ἀντιπολίτευσις θὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς προτάσεως τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, ὅστις ἐπίσης θέλει ψηφίσει ὑπὲρ τῆς προτάσεως, ἄνευ οὐδενὸς λόγου θέλει ψηφίσει οὕτω, διότι ὁ λόγος, εἰς ὃν περιώρισε τὴν δικαιολογίαν τῆς ἀναβολῆς, δὲν ὑφίσταται. Τὸ ἄρθρον 24 βεβαίως λέγει, ὅτι ἄνευ εἰδικῆς πιστώσεως καὶ ἄνευ προσαγωγῆς συνάμα μετὰ τῆς αἰτήσεως τῆς πιστώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς δαπάνης δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἐκτέλεσις δημοσίων κτιρίων. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ Ζαππείου, τίς ἐκδίδει τὴν πίστωσιν; Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἑπομένως εἰς τοῦτο θέλει προσαχθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς δαπάνης, καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, λαμβάνον αὐτὸν ὑπ’ ὄψει καὶ ἐκτιμῶν τὰ περὶ αὐτοῦ, θέλει πράξει ὅσα προκειμένου περὶ δαπάνης τοῦ Δημοσίου ἐνεργεῖ ἡ Βουλή. Δὲν παρουσιάζεται εἰς τὴν Βουλὴν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ζαππείου, δὲν παρουσιάζονται εἰς τὴν Βουλὴν αἱ πιστώσεις τοῦ Ζαππείου. Ὁ προϋπολογισμὸς καὶ αἱ πιστώσεις τοῦ Ζαππείου παρουσιάζονται εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, κατὰ τὸν νόμον τὸν καταστατικὸν τῆς διαχειριζομένης τὰ τῆς περιουσίας αὐτοῦ Ἐπιτροπῆς. Πᾶσαι αἱ περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου ἐφαρμόζονται, εἴτε πρόκειται περὶ δαπανῶν, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ζαππείου ἀναγραφομένων, εἴτε πρόκειται περὶ εἰδικῶν πιστώσεων, ὁ δὲ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἐφαρμόζεται εἰς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν πιστώσεων τοῦ Ζαππείου, ψηφιζομένων κατὰ τὰς διατάξεις, τὰς διὰ τοῦ εἰδικοῦ νόμου περὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας αὐτοῦ τεθειμένας. Ἡ πίστωσις ἄρα περὶ τῶν κτιρίων καὶ ὁ ὑπολογισμὸς τῆς ὁλικῆς δαπάνης αὐτῶν θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς τὴν ἀρχὴν, ἥτις κατὰ νόμον ἀποφασίζει περὶ αὐτῶν, θέλουσι δὲ εἶσθαι συντεταγμένοι ὡς ὁρίζει τὸ ἄρθρον 24 τοῦ Λογιστικοῦ νόμου.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνεται λοιπὸν ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 1).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§115ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς φέρῃ πληροφορίας περὶ τῶν ὅρων, καθ’ οὓς θὰ συναφθῇ τὸ δάνειον. Δὲν δύναται ἡ Βουλὴ νὰ χορηγῇ τὴν ἄδειαν πρὸς τοιαῦτα δάνεια, ἄνευ οὐδεμιᾶς γνώσεως τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους γίνονται. Θὰ ἐνόουν τοῦτο, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ κατεπειγούσης δημοσίας ἀνάγκης, ἀλλ’ ἐδῶ πρόκειται περὶ θεάτρου, περὶ ἑστιατορίων. Δὲν πρέπει, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ τοὺς ὅρους, νὰ ψηφίσῃ τὸ δάνειον. Τοῦτο εἶναί τι ἀκατανόητον δι’ ἐμέ. Ποῖος εἶναι ὁ λόγος τοῦ ἐπείγοντος; Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ, θὰ καταβάλωσι πᾶσαν προσπάθειαν ὑπὲρ τῆς περιουσίας, τὴν ὁποίαν διοικοῦσι καὶ δι’ ἣν εἶναι ὑπόλογοι, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὰς ζητουμένας πληροφορίας, ἀφοῦ μάλιστα δὲν ὑπάρχει λόγος κατεπείγοντος, ὁ ὁποῖος μᾶς φέρει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπιψηφίσωμεν τοιαύτην ἄδειαν, ἥτις μόνον εἰς παραμονὰς πολέμου δύναται νὰ δοθῇ.

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος κατεπείγοντος· ὁ δὲ λόγος, δι’ ὃν δὲν καθορίζομεν πληρέστερον ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ τὰ τοῦ δανείου, οὐδόλως σχετίζεται πρὸς τὸ κατεπεῖγον. Φρονοῦμεν, ὅτι, προκειμένου περὶ δανείων μὴ συνωμολογημένων ἔτι, δὲν εἶναι πρέπον νὰ κανονίζωμεν ἐκ τῶν προτέρων τὰς λεπτομερείας, διότι ὁ τοιοῦτος τῶν λεπτομερειῶν καθορισμὸς παρεμποδίζει τὴν καλὴν διαπραγμάτευσιν τοῦ δανείου. Ἂν θέλωμεν νὰ κανονίσωμεν νομοθετικῶς λεπτομερείας, πρέπει νὰ ὑποβάλωμεν συνωμολογημένον δάνειον εἰς τὴν Βουλήν. Ἀφοῦ δὲν φέρομεν συνωμολογημένον δάνειον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νομίζομεν, ὅτι δὲν συμφέρει ὁ διὰ νόμου καθορισμὸς τῶν λεπτομερειῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς δύναται νὰ θεωρήσῃ τοῦτο ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι οἱ ἀποφασίσοντες περὶ τοῦ δανείου θὰ ὦσι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ ἡ Ἐπιτροπή. Δύναταί τις βεβαίως νὰ μὴ ἔχῃ ἐπὶ τοσοῦτον, ἢ καὶ παντάπασιν, ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ τοῦτο δύναται νὰ ἐκφράσῃ πρὸς τὴν Βουλήν, προκαλῶν καὶ ψηφοφορίαν ἐναντίον τοῦ ἄρθρου, διὰ ταύτην τὴν ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης· ὅσοι ὅμως ἔχουσιν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐκεῖνοι νομίζω, ὅτι θέλουσι ψηφίσει ὑπὲρ τοῦ ἄρθρου, διότι, ἔχοντες εἰς αὐτὰς ἐμπιστοσύνην, νομίζουσι συνάμα, ὅτι ἐξυπηρετοῦνται κάλλιον τὰ συμφέροντα τῆς περιουσίας, ἥτις πρόκειται νὰ δανεισθῇ, μὴ καθοριζομένων λεπτομερέστερον τῶν ὅρων τοῦ συνομολογηθησομένου δανείου.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ὑπέθετον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἔθετε τὴν φιλοτιμίαν τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τὰς 500 χιλιάδας δραχμὰς, τὰς ὁποίας ζητεῖ. Βεβαίως, ὅταν κατορθώνῃ νὰ φθάνῃ μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου ἡ Κυβέρνησις, ὥστε νὰ θεωρῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης τὴν ἄδειαν περὶ δανείου 500,000 δραχμῶν, δύναται νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, περιλαμβάνον ἄρθρον, ὁποῖον τὸ ὑπὸ συζήτησιν. Ὅτε ἐπρόκειτο περὶ ἄλλης ἀδείας, τότε προεβάλλομεν τὸ κατεπεῖγον· σήμερον, ὅτε πρόκειται περὶ μὴ κατεπείγοντος, λέγομεν, ὅτι εἶναι ἀναγκαία τοιαύτη γενικὴ ἄδεια δι’ ἄλλους λόγους, καὶ ἰδίως διότι κατ’ ἀρχὴν δὲν πρέπει νὰ περιλαμβάνωνται οἱ ὅροι τοῦ δανείου ἐν τοῖς νομοσχεδίοις, παρὰ μόνον, ὁσάκις ὑπάρχῃ ἤδη συνομολογημένον δάνειον. Ἐνθυμοῦμαι ἐν τούτοις ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐγνώρισα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ δανείων τοῦ Δημοσίου, πόσον ἐπέμενε νὰ περιλαμβάνωνται οἱ ὅροι ἐν τῇ ἀδείᾳ. Σήμερον μετέβαλε τὰς ἰδέας του ἐκείνας, καὶ ὑποστηρίζει ἄλλας. Θὰ ἦτο ἐν τούτοις καλὸν καὶ δι’ αὐτὸν καὶ διὰ τὴν πλειοψηφίαν, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει, νὰ μὴ κατεβίβαζε τόσον τὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐμπιστοσύνην αὐτῆς.

§118ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μίαν παρατήρησιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρεδέχθη, ὅτι τὸ δάνειον δὲν πρόκειται νὰ βαρύνῃ τὴν περιουσίαν τοῦ Ζαππείου, ἀλλὰ τὰ καταστήματα, ἅτινα θὰ κτισθῶσι δι’ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ ἐπὶ τῆς ἰδέας ταύτης ἐβάσισεν ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, ἕνεκα τῶν ὁποίων θεωρεῖ τὸ δάνειον τοῦτο ὡς μὴ ἔχον τι τὸ ἐπικίνδυνον καὶ τὸ ἐπιβλαβὲς, ὀφείλει, ὅπως ἄρῃ πᾶσαν ἐναντίαν ὑπόνοιαν, νὰ τροποποιήσῃ τὸ νομοσχέδιον, διαγράφων τὴν διάταξιν, καθ’ ἣν τὸ δάνειον βαρύνει τὴν περιουσίαν τοῦ Ζαππείου.

§119ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅταν τις δανείζηται, βαρύνει τὴν περιουσίαν του, ἐφ’ ὅσον εἶναι αὕτη διαθέσιμος. Ἡ περιουσία τοῦ Ζαππείου, ἡ πλείστη, δὲν εἶναι διαθέσιμος, διότι ἡ μὲν ἀκίνητος, τὰ γήπεδα, ἐδόθησαν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὑπὸ ὅρους, μὴ ἐπιτρέποντας, ὅπως ταῦτα ἐπιβαρυνθῶσι διὰ δανείου, ἐπαγομένου τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὑπὲρ τοῦ δανειστοῦ. Ἐπίσης καὶ τὸ κτίριον τοῦ Ζαππείου ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐκ τῆς διαθήκης εἶναι ᾠκοδομημένον. Ὅ,τι ὅμως εἶναι ἐλεύθερον, βεβαίως βαρύνεται ὑπὸ τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον δανείου, ὡς καὶ ὑπὸ πάσης ἄλλης ὀφειλῆς. Εἰδικῶς ὅμως εἰς ἀπότισιν τοῦ δανείου τούτου δύνανται νὰ βαρυνθῶσιν αἱ πρόσοδοι τῶν κτιρίων, τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον οἰκοδομηθησομένων, ἀλλὰ μόνον αἱ πρόσοδοι, οὐχὶ αὐτὰ τὰ κτίρια, οὐχὶ τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ οἰκοδομηθήσονται. Ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὅτι εἰδικὴν ἐγγύησιν θὰ ἔχῃ ὁ δανειστὴς, οὐχὶ τὸ ἔδαφος, οὐχὶ τὰ κτίρια, ἀλλὰ τὰς προσόδους τῶν κτιρίων τούτων, γενικὴν δὲ ἐγγύησιν μετὰ παντὸς ἄλλου πιστωτοῦ θέλει ἔχει καὶ ὁ κατὰ τὸ νομοσχέδιον δανειστὴς τὴν διαθέσιμον περιουσίαν τῶν Ὀλυμπίων, τουτέστιν οὐχὶ τὸ κατάστημα τοῦ Ζαππείου, οὐχὶ τὸ ἔδαφος, ἐφ’ οὗ τὸ Ζάππειον ᾠκοδομήθη, οὐδὲ τὸ ἐπίλοιπον ἔδαφος, τὸ παραχωρηθὲν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὑπὸ ὅρους, μὴ ἐπιτρέποντας τὴν ἀπαλλοτρίωσιν.

§120ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περιώρισε τὴν ἰδέαν του. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ γνωρίσωμεν, ποῖον εἶναι τὸ μέρος τῆς περιουσίας, ὅπερ θὰ βαρύνῃ τὸ δάνειον τοῦτο. Τὸ ζήτημα εἶναι νομικόν, θὰ τὸ ἐξετάσωμεν δὲ, ὅταν λάβωμεν τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζητήσαμεν, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν τὸ κατάστημα τοῦ Ζαππείου καὶ ἡ ἄλλη περιοχὴ αὐτοῦ δὲν θέλωσι βαρυνθῆ ἐκ τοῦ δανείου. Μολονότι δὲν ἐδέχθη τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως, ἐλπίζω ὅμως, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἕνεκα λεπτότητος, θὰ παραδεχθῇ νὰ μὴ συζητήσωμεν εἰς βʹ καὶ γʹ ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, πρὶν ἢ λάβωμεν τὰς ζητηθείσας πληροφορίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς ά συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ λαχείου τῆς Ὀλυμπιακῆς Ἐκθέσεως).

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν ἄρθρων 7, 10 καὶ 11 τοῦ ὑπὸ στοιχεῖον ϠΙΘʹ νόμου τοῦ 1881 περὶ κατασκευῆς τοῦ ἀπὸ Πύργου εἰς Κατάκωλον σιδηροδρόμου. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§122ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μίαν πληροφορίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ἡ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου ἀναφέρει τὴν κατάργησιν ἄρθρων τῆς συμβάσεως ὡς τετελεσμένον γεγονός, προερχόμενον ἐκ συνεννοήσεως, ἐπελθούσης ἤδη. Τὸ νομοσχέδιον ὅμως δὲν συμφωνεῖ μὲ τὴν ἔκθεσιν, διότι ὑποθέτει συνεννόησιν μέλλουσαν νὰ γίνῃ. Ἂν πρόκηται περὶ συνεννοήσεως τετελεσμένης, νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ συνεννόησις αὕτη, καὶ νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὴν πραγματοποίησιν αὐτῆς εἰς τὸ μέλλον.

§123ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ συνεννόησις εἶναι τετελεσμένη, οὐχὶ ὅμως διὰ συμβάσεως. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον συνεννοήθη ἤδη μετὰ τῆς Ἑταιρίας, καὶ ἔχομεν ἐνταῦθα τὰς πράξεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δι’ ὧν ἀποδέχεται τὴν πρότασιν τῆς Ἑταιρίας, ἀλλ’ ἡ σύμβασις δὲν κατηρτίσθη ἔτι. Διὰ τοῦτο, καίτοι κατ’ ἀρχὰς τὸ νομοσχέδιον περιεῖχε μόνον τὸ 1ον ἄρθρον, ἐνομίσαμεν κατόπιν πρέπον νὰ προσθέσωμεν τὸ 2ον, ὥστε μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ κατάρτισις τῆς συμβάσεως, ἥτις θέλει ἔχει ἀποτέλεσμα τὴν μετάθεσιν τὴν ὁριστικὴν τοῦ ἔργου ἀπὸ τοῦ δήμου εἰς τὴν Ἑταιρίαν.

§124ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε πρόκειται περὶ τετελεσμένου γεγονότος.

§125ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τετελεσμένου γεγονότος συνεννοήσεως, ἀλλ’ ἡ σύμβασις δὲν κατηρτίσθη. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, τὰ νομοσχέδια: Περὶ παρατάσεως τῶν κατὰ τοὺς νόμους περὶ στρατολογίας καὶ ναυτολογίας ὑποχρεώσεων ὡς πρὸς τοὺς ἐν τοῖς νομοῖς Λαρίσσης Τρικάλων καὶ Ἄρτης Ὀθωμανούς. Περὶ παραχωρήσεως τῆς χρήσεως γηπέδου εἰς τὴν ἐν Πὸρτ–Σαῒδ Ἑλληνικὴν κοινότητα).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς τῶν ὀφειλομένων τῷ Δημοσίῳ ὑπὸ τῶν δήμων ἐκ προκαταβολῶν μισθῶν δημοδιδασκάλων κλπ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§127ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, κατ’ ἀτυχῆ σύμπτωσιν, δὲν ἤμην παρών, ὅτε συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἐπειδὴ δὲ τὸ νομοσχέδιον εἶναι λίαν σοβαρὸν καὶ θὰ γίνῃ βεβαίως συζήτησις, ἔχω δὲ ἑτοίμην τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλω, συμπίπτει δὲ αὔριον ἀργία τῆς Βουλῆς, θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ δεχθῇ τὴν ἀναβολὴν τῆς γʹ συζητήσεως, διὰ νὰ τυπωθῇ ἡ τροπολογία μου, ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§129ΛΕΒΙΔΗΣ. Χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶ ὑμᾶς, τοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, νὰ προσέξητε ὀλίγον εἰς τὴν ἀνάγνωσιν καὶ μόνην τοῦ ἄρθρου, διότι, ὡς εἶναι διεσκευασμένον τοῦτο, πρέπει νὰ γίνωσι μετά τινα χρόνον πολλαὶ συζητήσεις, ἵνα ἐννοήσωσιν, οὐχὶ οἱ μεταγενέστεροι, ἀλλὰ καὶ οἱ σύγχρονοι ἀκόμη, περὶ τίνος πρόκειται. Ἀκούσατε παρακαλῶ: «Τὰ ὑπὸ τῶν δημοτικῶν ταμείων εἰς τὸ Δημόσιον ὀφειλόμενα ἐκ προκαταβολῶν μισθῶν δημοδιδασκάλων δυνάμει τοῦ νόμου ΤΛΗʹ τῆς 12 Ἰουλίου 1856, ἢ ἐξ ἄλλων προκαταβολῶν, ἀποδίδονται ἀτόκως διὰ ποσοστοῦ, ἐπὶ τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προϋπολογιζομένων ἐσόδων ἑκάστου δήμου». Ἕως ἐδῶ ἔχει καλῶς. Ἀλλὰ χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ τελεία, ἐξακολουθεῖ τὸ ἄρθρον: «δέκα ἑκατοστῶν μὴ θιγόντων ὅμως, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου ΑΧΜΔʹ τοῦ 1888 ὁριζομένης εἰσφορᾶς, ὑπόλοιπον τρισχιλίων δραχμῶν ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν προϋπολογιζομένων ἐσόδων τοῦ δήμου, οὐδὲ 60 ἑκατοστῶν τῶν προϋπολογιζομένων ἐσόδων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων.» Κύριε ἐλέησον! Αὐτὸ, Κύριοι, εἶναι κἄτι τι ἀκατανόητον, λόγῳ συντάξεως. Παρακαλῶ τοὐλάχιστον νὰ διασκευασθῇ μία περίοδος λόγου, ἐννοουμένη ἀπὸ πάντα ἄνθρωπον, διότι, ὡς εἶναι διεσκευασμένη αὐτὴ ὅλη ἡ περίοδος, εἶναι σύνολον πολλῶν λέξεων, ἀλλὰ θέλει εἶσθαι ἀνάγκη νὰ καταφύγῃ τις εἰς ἐκεῖνον, ὅστις συνέταξε τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ἐννοήσῃ τί λέγει. Ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ γίνωσι δύο παράγραφοι, ἢ νὰ τεθῶσι μερικαὶ τελεῖαι εἰς τὴν σειρὰν αὐτὴν τῶν λέξεων.

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅ,τι ἀπέδειξεν ὁ κ. Βουλευτὴς εἶναι, ὅτι δὲν κατενόησε τὸ νομοσχέδιον, ἀλλ’ οὐδόλως ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι ἀκατανόητον. Τουναντίον ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι εἶναι εὔληπτον, τὴν ἀπόδειξιν δὲ ταύτην μᾶς δίδουσι πάντες οἱ κληθέντες νὰ ἐφαρμόσωσιν αὐτό, ἤδη διατελοῦν ἐν ἐφαρμογῇ, διότι, ὡς εἶπον καὶ κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν, τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ἀπαραλλάκτως διὰ διοικητικῆς πράξεως κανονισθέντα ἐφαρμόζονται, οὐδεὶς δὲ Ταμίας ἐζήτησε περὶ αὐτῶν ἐξηγήσεις.

§131ΛΕΒΙΔΗΣ. Ποῖος ἠξεύρει πόσαι ἐγκύκλιοι ὑπάρχουσιν!

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδεμία νεωτέρα ἐγκύκλιος ὑπάρχει, ἀλλ’ εὐθὺς, ὡς ἔλαβον οἱ Ταμίαι τὴν περὶ τούτου ἐγκύκλιον διαταγὴν, διατετυπωμένην ἀκριβῶς, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, πάντες ἐνόησαν. Ἂν ἄρα ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐνόησε, τοῦτο οὐδὲν ἀποδεικνύει ἄλλο, ἢ ὅτι ἄριστος Βουλευτὴς θὰ ἦτο ἀνεπαρκὴς Ταμίας. Ἡ ἔννοια ὅμως τοῦ νομοσχεδίου πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ, οὐχὶ διότι εἶναι ἀκατανόητον τὸ ἄρθρον, ἀλλὰ διότι κατὰ κανόνα ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀκούῃ ἀναπτυσσόμενα τὰ ἐν νομοσχεδίῳ, περὶ οὗ πρόκειται νὰ ψηφίσῃ. Ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἐπιψηφισθῇ, καὶ ἑπομένως ἂν διὰ τῆς μὴ ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν ἐγκρίνει ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία τὰ γενόμενα μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῆς Ἐκτελεστικῆς, ἀναγκασθῇ δὲ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἀνακαλέσῃ ἣν ἐξέδοτο ἐγκύκλιον καὶ ἧς ἡ ἐκτέλεσις ἐπάγεται ἤδη τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου, ποία θὰ ἦτο ἡ θέσις τῶν δήμων, τῶν ὀφειλόντων εἰς τὸ Δημόσιον, ἀπέναντι τῶν Ταμιῶν; Ἡ θέσις αὐτῶν θὰ ἦτο αὕτη· ὅτι, ὡς πρὸς μὲν τὰς ὀφειλὰς, τὰς μέχρι τοῦ 1880, εἶναι ἀκαταζήτητος ὁ δῆμος, ὡς πρὸς δὲ τὰς ὀφειλὰς, τὰς ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι σήμερον, εἶναι καταζητητέος διὰ τὸ ποσὸν ὁλόκληρον. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων διέρχονται πολλαὶ πρόσοδοι τῶν δήμων, οἱ Ταμίαι εἶναι ὑπόχρεοι νὰ κρατῶσι, νὰ συμψηφίζωσι ταύτας ἀπέναντι τῶν ὀφειλῶν τῶν δήμων· οἱ δῆμοι ἄρα, οἱ ὀφείλοντες εἰς τὸ Δημόσιον ἀπὸ τοῦ 1880, οὐδὲν θὰ ἠδύναντο νὰ λάβωσιν ἐκ τῶν προσόδων, τῶν διερχομένων διὰ τῶν ἐπαρχιακῶν ταμείων. Ἐπειδὴ δὲ ὑπάρχουσι πολλοὶ δῆμοι, μόνας ἔχοντες προσόδους τὰς διερχομένας διὰ τῶν ταμείων, οὗτοι οὐδὲν θὰ ἠδύναντο νὰ εἰσπράξωσιν. Εἰς πρόληψιν τοῦ ἀτόπου προέβησαν Κυβερνήσεις καὶ πρὸ τῆς ἐγκυκλίου τῆς τελευταίας, ἣν ἡμεῖς ἐξεδώσαμεν, εἰς μέτρα τινὰ προσωρινά, ἀνεπαρκῆ, πολὺ φειδωλότερα τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ὑπὲρ τῶν δήμων ἐθεωρήσαμεν πρέπον νὰ κανονίσωμεν, τουτέστι διέταξαν, ὅτι ὡρισμένων φόρων θὰ ἐγίνετο πάντως ἡ ἀπόδοσις, καὶ μόνον τῶν ἄλλων προσόδων θὰ ἐγίνετο συμψηφισμός. Ἡ διοικητικὴ αὕτη ἐντολὴ ἦτο ὅλως αὐθαίρετος καὶ ἀντικειμένη εἰς τὸν νόμον. Ἀλλὰ τοσοῦτον ἡ ἀνάγκη ἐπέβαλλε μέτρα ὑπὲρ τῶν δήμων, ὥστε οὐδεὶς ἐποιήσατο παρατήρησιν κατὰ τῶν ἐγκυκλίων. Βεβαίως ὀλιγώτερον πασῶν τῶν μέχρι τοῦδε διαταγῶν αὐθαίρετος ἦτο ἡ τῆς τελευταίας ἐγκυκλίου, διότι ναὶ μὲν καὶ αὕτη δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ νομίμου διατάξεως, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἐστηρίζετο ἐπὶ πλήρους μελέτης τοῦ ζητήματος, καὶ ἐκανόνιζε τὰ τοῦ θέματος διὰ τρόπου ἴσου πρὸς πάντας τοὺς δήμους, ἐνῷ οἱ προηγούμενοι κανονισμοὶ ηὐνόουν τινὰς τῶν δήμων, τοὺς ἀπολαμβάνοντας τὰς προσόδους αὑτῶν ἐξ ὡρισμένων φόρων, δὲν ηὐνόουν δὲ ἄλλους δήμους, τοὺς μὴ ἀπολαμβάνοντας τὰς προσόδους αὐτῶν ἐκ τοιούτων φόρων. Βλέποντες τὴν κατάστασιν, ἥτις εἶχε δημιουργηθῆ ἐκ τῶν προηγουμένων τούτων ἐγκυκλίων, καὶ ἰδίως ἐκ τοῦ μεγέθους τῆς ὀφειλῆς καὶ ἐκ τῆς περιπτώσεως, ὅτι πολλοὶ δῆμοι ἀπελάμβανον τὰς προσόδους αὑτῶν ἁπάσας διὰ τῶν Ταμιῶν, ἐχόντων εἰδικὴν εὐθύνην περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ συμψηφισμοῦ τῶν προσόδων τούτων πρὸς τὰ ὀφειλόμενα, ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαῖον νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς ἀποτίσεως τῶν ὀφειλῶν ἐπὶ βάσεων δικαιοτέρων. Κατὰ πρῶτον ἡ ἀπότισις ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τὸ ὀφειλόμενον ποσὸν φαίνεται ὁ δικαιότερος κανονισμὸς, ἀλλ’ οὗτος δὲν θὰ ἔσωζε τοὺς δεομένους ἐν τούτῳ ἀντιλήψεως δήμους, διότι δῆμοι, μικρὰ ἔχοντες μέσα, ἐνδέχεται νὰ ὀφείλωσι πολλά, καὶ δῆμοι, ἀφθονώτερα ἔχοντες μέσα, ἐνδέχεται νὰ ὀφείλωσιν ὀλιγώτερα. Κανονισμός, ἀφορῶν εἰς τὴν θεραπείαν τῶν δεινῶν, τῶν ἐκ τῆς ἀνεπαρκείας τῶν προσόδων τοῦ δήμου εἰς ἀπότισιν τῆς ὀφειλῆς αὐτοῦ, δὲν ἐπιτυγχάνει τοῦ σκοποῦ, σχετιζόμενος πρὸς τὸ ποσὸν τῆς ὀφειλῆς, ἀλλ’ ἀποβαίνει τελεσφόρος, σχετιζόμενος πρὸς τὰς εἰς ἀπότισιν τῆς ὀφειλῆς δυνάμεις τοῦ δήμου. Ταύτην ἐθέσαμεν τὴν ἀρχὴν ὡς βάσιν τοῦ κανονισμοῦ. Εἰς καθορισμὸν τοῦ ποσοῦ, ὅπερ δύναται νὰ ἀποδώσῃ ἕκαστος δῆμος, ἀνεζητήσαμεν τὰ κατώτατα ὅρια τῶν ἀναγκῶν τῶν δήμων, καὶ μόνας τὰς προσόδους, τὰς μὴ περιλαμβανομένας ἐντὸς τῶν ὁρίων τούτων, ἐθεωρήσαμεν ὑπαγομένας εἰς κράτησιν πρὸς ἀπότισιν ὀφειλῶν πρὸς τὸ Δημόσιον, αἵτινες διὰ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν αἰτίαν ἐπολλαπλασιάσθησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἀπετέλεσαν χρέος, δυσανάλογον πρὸς τοὺς πόρους τῶν πλείστων ἐξ αὐτῶν. Ἀνεγνωρίσαμεν, ὅτι οὐδέποτε δῆμος πρέπει νὰ ἀποδώσῃ ἀπέναντι ὀφειλῶν πρὸς τὸ Δημόσιον παρῳχημένων ἐτῶν περισσότερον τῶν 10% τῶν ἐσόδων αὐτοῦ· ἐπειδὴ ὅμως τὰ ἔσοδα τῶν δήμων τὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ αὐτῶν ἀναγραφόμενα, εἶναι ποικίλα, τινὰ δ’ ἐξ αὐτῶν δὲν ἔχουσι καὶ πραγματικὴν σημασίαν, ὁποίαν ἡ ἀναγραφὴ ἤθελε παραστήσει πιθανὴν, ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ καθορίσωμεν εἰδικῶς τὰς προσόδους, ὧν θὰ ἀπεδίδετο τὸ δεκατημόριον· βεβαίας δὲ προσόδους τοῦ ἔτους ἐθεωρήσαμεν τὰς ἐξ ἀμέσων ἢ ἐξ ἐμμέσων φόρων. Οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δήμων ἔχουσι καὶ προσόδους ἐκ καθυστερουμένων, ἀλλ’ ἡ πρόσοδος αὕτη δύναται νὰ ἦναι ὅλως εἰκονική· ἔχουσι καὶ προσόδους ἐκ περισσεύματος τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἀλλ’ ἡ πρόσοδος αὕτη ἀνήκει οὐσιαστικῶς εἰς τὸ ἔτος, ἐν ᾧ παρήχθη, περιληφθεῖσα κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἐν τῷ ὑπολογισμῷ, ἐφ’ ᾧ θὰ ἐνεργῶνται αἱ πρὸς ἀπότισιν τῶν ὀφειλομένων κρατήσεις· ἔχουσι καὶ προσόδους, μὴ ἀποῤῥεούσας ἐκ φορολογίας, προσόδους ἐκ μισθώσεως ἀκινήτων καὶ ἐνίοτε ἐξ ἐκποιήσεως περιουσίας, ἡ δ’ ἀπότισις τῶν ὀφειλομένων δέον νὰ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰς φορολογικὰς δυνάμεις τοῦ δήμου, διακεκριμένως ἀπὸ τῶν ἐσόδων αὐτοῦ ἐκ πηγῶν μὴ φορολογικῶν, καὶ μάλιστα ἐξ ἐκποιήσεως περιουσίας, ἥτις οὐδὲ κἄν εἶναι πραγματικὴ πρόσοδος, ἀλλ’ ἁπλῆ μεταβολὴ μορφῆς προαποκτηθείσης ἀξίας· καὶ αὐτὸ τὸ μίσθωμα ἀκινήτου δύναται νὰ μὴ ἀποτελῇ πρόσοδον, ἂν λόγου χάριν τὸ κτῆμα ἦναι βεβαρημένον διὰ δανείου. Ἐπὶ μόνων ἄρα τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων θὰ ἐνεργῆται κράτησις, εἰς ἀπότισιν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων παρὰ τῶν δήμων, καὶ αὕτη δὲ περιορίζεται εἰς τὸ δεκατημόριον, τῶν ὑπολοίπων ἐννενήκοντα ἑκατοστῶν μενόντων ὑπὲρ τοῦ δήμου. Ἰδοὺ ἀμέσως παραχώρησις μεγίστη. Πρὸ τῆς παραχωρήσεως ταύτης ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ κεφαλαίῳ ἐγένετο ἑτέρα παραχώρησις· ἀλλὰ ταύτην δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ὡς καὶ σιωπηρῶς ἐνδεδειγμένην καὶ ἀποδεκτὴν, τουτέστι τὸ ἄτοκον τῶν ὀφειλῶν, ἔπρεπεν ὅμως καὶ τοῦτο νὰ κανονισθῇ, ἀφοῦ πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν. Ἄτοκος ἄρα ἡ ὀφειλὴ, μὴ ἀποδιδομένη δὲ συνάμα πᾶσα, ὡς μέχρι τοῦδε, ἀλλὰ διὰ δόσεων, περιοριζομένων ἐτησίως εἰς τὸ δεκατημόριον τῶν προσόδων τοῦ δήμου ἐκ μόνων τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Πᾶσαι αἱ ἄλλαι πρόσοδοι τοῦ δήμου μένουσιν εἰς τὸν δῆμον· οὐδὲν ἐξ αὐτῶν λαμβάνει τὸ Δημόσιον εἰς ἀπότισιν ὀφειλῶν. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐθεωρήθη, ὅτι δύνανται ἐξαιρετικῶς δῆμοί τινες νὰ μὴ ἐπαρκῶσιν εἰς τὴν οὕτω περιοριζομένην ἀπότισιν, ὅτι οὐδὲ τὸ δεκατημόριον τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων δύνανται δῆμοί τινες νὰ καταβάλωσι. Τίνες δὲ οὗτοι; Εἶναι οἱ δῆμοι, οἱ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοστοῦ ἢ μέρους τοῦ ποσοστοῦ τῶν 10 ἑκατοστημορίων τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων καὶ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς εἰσφορᾶς ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως μὴ διασώζοντες διαθεσίμους ὑπὲρ τῶν ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ δήμου, τοῦτο μὲν 3,000 δραχμῶν ἐπὶ τοῦ ὅλου τῶν κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν ἐσόδων, τοῦτο δὲ τὰ 60 ἑκατοστὰ αὐτῶν τούτων τῶν προσόδων τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Ἔχομεν ἄρα κατὰ τὸ νομοσχέδιον περιφρουρημένας ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν παντὸς δήμου 3,000 δραχμῶν ἐκ τῶν ἐσόδων αὐτοῦ, ἐφ’ ὅσον, κατὰ τὸν κείμενον περὶ τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως νόμον, δὲν περιορίζει ταύτας εἰς 2,000 ἡ εἰσφορά· ἔχομεν περιφρουρημένα τὰ 60 ἑκατοστὰ τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων αὐτοῦ, ἐφ’ ὅσον αἱ πρόσοδοι αὗται δὲν κατηναλώθησαν ἐκ τῆς εἰσφορᾶς, πάντως ὅμως τὰ 50 ἑκατοστὰ, ὧν δὲν ἐπιτρέπεται ἡ πρὸς ἀπότισιν εἰσφορᾶς διάθεσις. Αἱ περιφρουρήσεις αὗται ἀποτελοῦσι τὸ ἄθικτον ὡρισμένων ποσῶν, οὗτινος τὴν ἔννοιαν ἀνεζήτει ὁ κ. Βουλευτής. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἄρα, μόνον ἀφοῦ λάβῃ τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως τὴν εἰς αὐτὸ κατὰ τὸν κείμενον νόμον ἀνήκουσαν εἰσφορὰν, καὶ μόνον ἐὰν μετὰ τὴν καταβολὴν ταύτην ὑπολείπηται ἐν τῷ Δημοτικῷ Ταμείῳ ἐπὶ τῶν ἐσόδων αὐτοῦ ποσὸν ἀνώτερον τῶν τρισχιλίων δραχμῶν καὶ ἐπὶ τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων ποσὸν ἀνώτερον τῶν ἑξήκοντα ἑκατοστῶν, μόνον ἐφ’ ὅσον ταῦτα πάντα συντρέχουσι, γίνεται καταβολὴ λόγῳ τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων μέχρι δέκα ἑκατοστῶν τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων, ἐφ’ ὅσον εἶναι αὕτη ἐφικτὴ ἄνευ ὑπερβάσεως τῶν εἰρημένων ὅρων. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον, παρέστησέ τις τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅτι εἰς δῆμον, ὃν ὠνόμασε, μετὰ τὴν ἀπότισιν τῶν εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ὀφειλομένων ἀπελείποντο 4,000 δραχμῶν ἐπὶ τῶν ἐτησίων αὐτοῦ ἐσόδων, ἐξ ὧν, ὡς ὑπέθετεν, αἱ ὑπερβαίνουσαι τὸν ὅρον τῶν 3,000, ἤτοι αἱ χίλιαι, θὰ διετίθεντο εἰς ἀπότισιν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλῶν, ἐνῷ κατ’ αὐτὸν αἱ 4,000 δραχμῶν μόλις ἐπήρκουν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως τοῦ δήμου. Ἀκριβῶς ὅμως ἐν τῇ περιπτώσει τοῦ δήμου ἐκείνου συμβαίνει, ὥστε καὶ αἱ πρόσθετοι αὗται χίλιαι δραχμαὶ μένουσιν ἄθικτοι, τοῦτο δὲ, διότι αἱ ἀπολειπόμεναι τετρακισχίλιαι δραχμαὶ, μὴ ὑπερβαίνουσαι τὴν ἀναλογίαν τῶν ἑξήκοντα ἑκατοστῶν τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων, οὐδὲν παρέχουσι ποσὸν, δυνάμενον νὰ διατεθῇ πρὸς ἀπότισιν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλῶν τοῦ δήμου. Ὥστε ἐξησφαλίσθη ὑπὲρ τῶν δήμων, ὅτι οὐδεὶς αὐτῶν ζητεῖται, ἵνα ἀποδώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον πλείονα τῶν 10% τῶν προσόδων αὐτοῦ ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, ὅτι καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο οὐδεὶς ὀφείλει νὰ ἀποδώσῃ, εἰμὴ μετὰ τὴν ἀπότισιν τῆς εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰσφορᾶς καὶ μόνον ἐφ’ ὅσον δὲν θίγει 3,000 δραχμὰς, ἐπιφυλαττομένας ἐπὶ τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς τοπικῆς διοικήσεως, καὶ ἐφ’ ὅσον εἶναι ἀνώτερον τῶν 60% τῶν προσόδων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, συμπληρουμένης οὕτω τῆς ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς τοπικῆς διοικήσεως ἐπιφυλάξεως.

§133ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Μίαν διασάφησιν παρακαλῶ. Ὑποθέσατε, ὅτι δῆμός τις ἔχει 10,000 δραχ. εἰς τὸν προϋπολογισμόν του· Θὰ πληρώσῃ 4,000 δραχ. εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, τῷ μένουσιν 6,000· τί θὰ κρατήσῃ; Θὰ κρατήσῃ 3,000 μόνον;

§134ΤΙΝΕΣ. 6,000.

§135ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Τί θὰ πληρώσῃ;

§136ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. 10%.

§137ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ; Ἀλλ’ ὁ δῆμος ἐκεῖνος ἔχει μόνον 6 ἢ 7 χιλ. δραχμὰς, εἰς τὸν προϋπολογισμόν του ὅμως φαίνεται, ὅτι ἔχει 10,000...

§138ΜΙΛΗΣΗΣ. Μίαν πληροφορίαν. Ἐὰν κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς εἰσφορᾶς, τῆς καταβληθείσης εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἦναι εἰς κατάστασιν δῆμός τις νὰ πληρώσῃ τὸ δέκατον τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων εἰσπραττομένων, τί γίνεται τὸ ὀφειλόμενον παρὰ τοῦ δήμου τούτου εἰς τὸ Δημόσιον; ἀφίεται; χαρίζεται;

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὀφειλὴ ὑφίσταται, ἀλλ’ ἀργεῖ. Ἐάν ποτε ὁ δῆμος εὐπορήσῃ, ἐάν ποτε, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἀποδιδομένων εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ὡς εἰσφορᾶς, ἔχῃ οὗτος δραχμὰς πλείονας τῶν 3,000 καὶ τῶν 60% τῶν προσόδων αὐτοῦ τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, θέλει καταβληθῆ ὑπὸ τοῦ δήμου εἰς ἀπότισιν τῆς ὀφειλῆς ποσὸν, ἀφίνον ἀθίκτους 3,000 δραχμῶν ἐκ τῶν ἐτησίων αὐτοῦ προσόδων πάσης φύσεως, καὶ 60% τῶν προσόδων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων.

§140ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὥστε ἡ ὀφειλή του μένει ἀδρανής;

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα.

§142ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα;

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διατὶ ὄχι; Τοῦτο οὐδαμῶς βλάπτει.

§144ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν δὲ, κύριε Πρόεδρε, τὰ εἰσοδήματα δήμου τινὸς ὑπερβαίνωσι κατὰ 10 δραχμὰς τὰς 3,000;

§145ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ λάβῃ τὸ Δημόσιον τὰς 10 δραχμὰς, ἐὰν....

§146ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἢ τὸ δέκατον τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων;

§147ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰς 10 δραχμάς, ἀλλὰ καὶ ταύτας, ἂν μὴ θίγωνται ἐκ τῆς καταβολῆς τὰ 60 ἑκατοστὰ τῆς ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδου.

§148ΜΙΛΗΣΗΣ. Νὰ γίνῃ διασάφησις περὶ τούτου ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§149ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι εὐκρινέστατον. Ἂν 3,000 δραχμαὶ καὶ τὰ εἰρημένα 60|100 μένωσιν ἄθικτα, καταβάλλεται τὸ πλεόνασμα, ἤτοι πᾶν τὸ δυνάμενον νὰ καταβληθῇ ἄνευ μειώσεως ὑπολοίπου 3,000 δραχμῶν καὶ 60|100 τῆς ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδου.

§150ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ μία γραμματικὴ παρατήρησις, διὰ νὰ εὐκολύνηται ἡ κατανόησις τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ἀντὶ τῆς γενικῆς «οὐδὲ 60 ἑκατοστῶν» τεθῇ ὀνομαστική, τὸ ἄρθρον θὰ γίνῃ μᾶλλον εὔληπτον.

§151ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, νὰ ἐξηγήσῃ, ἐὰν θεωρῇ τὸν πίνακα, τὸν κατατεθειμένον εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἀναγκαῖον διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου...

§152ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διόλου· διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν στηρίζεται ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ὀφειλῆς, ὅπερ οἱ πίνακες δεικνύουσιν, ἀλλὰ ἐπὶ τῶν δυνάμεων τοῦ δήμου, τὰς δὲ δυνάμεις τοῦ δήμου δὲν καθορίζει εἰδικῶς ἐπὶ ἑκάστου δήμου, ἀλλὰ κατ’ ἀρχὰς γενικάς, ἐφαρμοζομένας ἐπὶ παντὸς δήμου.

§153ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ....

§154ΤΙΝΕΣ. Ὁ πίναξ ἐν πολλοῖς εἶναι ἐσφαλμένος, ἕνεκα ἴσως γραφικοῦ λάθους.

§155ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ὁ πίναξ, τότε νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, διὰ νὰ διορθωθῇ· ἐὰν δὲν ἦναι ἀναγκαῖος, τότε ἐρωτῶ, διατὶ κατετέθη χάριν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν; Ἐκτὸς τῶν δήμων, τοὺς ὁποίους σᾶς ἀνέφερον, σᾶς ἀναφέρω τὸν δῆμον Ἀγρινίου, ὁ ὁποῖος ἔχει πληθυσμὸν 5,900, καὶ εἰσφορὰν 8,730, δηλ. πλειότερον 3,000 δρ. τοῦ ποσοῦ, τοῦ ὁριζομένου ὑπὸ τοῦ νόμου, καθ’ ὃν ἀναλογεῖ μία δραχμὴ καθ’ ἑκάστην ψυχήν....

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξ ὅσων ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησε, προκύπτει, ὅτι ἐσφαλμένως θ’ ἀνεγράφησαν ἀριθμοί τινες ἐν τῷ πίνακι, καὶ ὅτι στήλης τινὸς τοῦ πίνακος ἡ ἐπιγραφὴ θὰ ἦναι πλημμελής, ἢ μᾶλλον, ὅτι θὰ κατεχωρίσθη ἄλλη ἀντὶ ἄλλης· τοῦτο ὅμως οὐδόλως ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, διότι αἱ πληροφορίαι, αἱ ἐν τῷ πίνακι, δὲν σχετίζονται πρὸς τὴν ἀρχὴν, ἐφ’ ἧς στηρίζονται αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον κανονίζει τὰ τῆς ἀποτίσεως τῶν ὀφειλομένων παρὰ τῶν δήμων ἐπὶ γενικῶν ἀναλογιῶν τῶν καταβληθησομένων εἰς ἀπότισιν ποσῶν πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ δήμου, τὸ ποσὸν ἄρα τῆς ὀφειλῆς τοῦ δήμου καὶ αἱ ἄλλαι ἐν τῷ πίνακι πληροφορίαι δὲν συντελοῦσιν εἰς διαφώτισιν τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, οἱ δῆμοι οὐδέποτε ὀφείλουσι νὰ καταβάλωσιν εἰς ἀπότισιν τῶν ὀφειλομένων περισσότερα τῶν 10 ἑκατοστημορίων τῶν προσόδων αὐτῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, οὐδέποτε ὀφείλουσι νὰ καταβάλωσι ποσόν, θίγον ὑπόλοιπον ἐσόδων 3,000 δραχ., οὐδέποτε ὀφείλουσι νὰ καταβάλωσι ποσὸν, θίγον ὑπόλοιπον 60 ἑκατοστῶν τῶν προσόδων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Ἂν οἱ κανόνες οὗτοι καλῶς καθωρίσθησαν, τὸ εὔστοχον αὐτῶν εἶναι ἀπόλυτον καὶ οὐδόλως ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἐμφαινομένης ἐν τῷ πίνακι καταστάσεως τῶν δήμων. Τὸ ἐν τῷ πίνακι ἀναγραφόμενον ποσὸν τῆς εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰσφορᾶς ἑκάστου δήμου εἶναι ἀδιάφορον, προκειμένου περὶ κανόνος, καθ’ ὃν, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ εἰσφορὰ, μόνον ἐπὶ τοῦ μετὰ τὴν καταβολὴν αὐτῆς ὑπολοίπου τῶν ἐσόδων ἐφαρμοσθήσονται τὰ περὶ ἀποτίσεως διατεταγμένα, ἐπαρκῶς προνοοῦντα, ὅπως τ’ ἀπολύτως ἀναγκαῖα εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ δήμου ποσὰ ἐπιφυλαχθῶσιν ἀμείωτα ὑπὲρ τῆς ἀνάγκης ταύτης. Ἑπομένως τὰ τῶν πινάκων βεβαίως πρέπει νὰ ἐξετασθῶσιν, ὅπως ἐπανορθωθῶσι τὰ τυχὸν πλημμελῶς ἀναγραφέντα, ἡ ἐξέτασις ὅμως αὕτη οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, μηδαμῶς ἐπηρεαζόμενον ἐκ τῶν πληροφοριῶν τοῦ πίνακος.

§157ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε διατὶ κατετέθησαν;

§158ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι ἐζητήθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας.

§159ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πρώτοις, κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ κατετέθη συγχρόνως μετὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἑπομένως ἐζητήθη ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν ἐτυπώθη ὁ πίναξ οὗτος, ὑμεῖς λέγετε....

§160ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἄλλος πίναξ, ὁ ὑποβληθεὶς μετὰ τοῦ νομοσχεδίου· εἶναι οὗτος (τὸν καταθέτει), ὁ δεικνύων τὸ ποσὸν τῶν ὀφειλῶν ἑκάστου δήμου· τὸν ἕτερον πίνακα ὑπέβαλον σχετικῶς πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας.

§161ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αὐτὸς σχετικὸς εἶναι.

§162ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλ’ ὁ πίναξ οὗτος οὐδὲν περιέχει ἐξ ὅσων ὑμεῖς παρεστήσατε σφαλμάτων.

§163ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν πρώτοις νομίζω, ὅτι αὐτὸς ὁ πίναξ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μία ἀφορμὴ, διὰ νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν, ἐφαρμοζομένου τοῦ νόμου, τοῦ ψηφισθέντος κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσι δῆμοί τινες....

§164ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο μάλιστα· ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἔχει οὕτω τὸ πρᾶγμα.

§165ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε, σχετικῶς μὲ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχωμεν ἀκριβῆ πίνακα, διότι πιθανὸν δῆμοί τινες νὰ μὴ ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσουν.

§166ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ νὰ μὴ ᾖναι εἰς κατάστασιν, πρέπει μετὰ τὴν ἀπότισιν τῆς εἰσφορᾶς νὰ μὴ τοῖς ὑπολείπωνται τρισχίλιαι δραχμαί, οὐδὲ τὰ ἑξήκοντα ἑκατιστὰ τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων· ἀλλ’ ἂν διὰ τοῦτο οὐδὲν ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ καταβάλωσιν, οὐδὲν θὰ καταβάλωσι.

§167ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρῶτον, νομίζω κατ’ ἀρχὴν ἀδικαιολόγητον, νὰ ἀποφασίζῃ τις, εἰσερχόμενος εἰς τὴν διάνοιαν τῶν ἄλλων, καὶ προδικάζων νὰ λέγῃ, ὅτι αὐτὸ δὲν πρόκειται νὰ σᾶς χρησιμεύσῃ· τοῦτο εἶναι ὡς ἂν λέγωσιν: «ἡμεῖς ὑποβάλλομεν τὸ νομοσχέδιον καθ’ ὃν τρόπον θέλομεν, καὶ ἔπειτα ὁρίζομεν καὶ τίνα ἔγγραφα δύνανται νὰ σᾶς χρησιμεύσωσι διὰ τὴν συζήτησιν». Ταῦτα δὲν εἶναι βεβαίως σπουδαῖα· διότι οἱ ζητοῦντες σχετικὰ ἔγγραφα αὐτοὶ γνωρίζουσι ποῖα ἐπιχειρήματα δύνανται νὰ πορισθῶσιν ἐξ αὐτῶν. Λέγετε, ὅτι δῆμος, ἔχων 3,000 δραχ. εἰσόδημα, ἐπαρκεῖ εἰς τὰς ἀνάγκας του, ἀλλ’ ἔχομεν ἆρά γε καὶ ἡμεῖς τὴν αὐτὴν ἰδέαν; Ὅταν ζητῶμεν τόσον σχετικὰς πληροφορίας, διὰ νὰ ἴδωμεν τί εἰσπράττουσι καὶ τί χρεωστοῦσιν οἱ δῆμοι, ὧν τὰ καθ’ ὑμᾶς χρέη κανονίζετε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, πῶς δύνασθε ὑμεῖς νὰ εἴπητε, ὅτι δὲν θὰ μᾶς χρησιμεύσωσιν αἱ πληροφορίαι αὗται εἰς τὴν συζήτησιν; Ἄλλως ποῖος ἆρά γε ἐπίκειται κίνδυνος, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιτάττῃ τὴν τόσον ἐσπευσμένην συζήτησιν ἑνὸς νομοσχεδίου, σχετικοῦ πρὸς τὴν ὕπαρξιν τῶν δήμων;

§168ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀγαπᾷ ὑπερβαλλόντως τὴν ἀναβολὴν, ὅταν ᾖναι ἀντιπολιτευόμενος, προτάσσει δ’ αὐτὴν ἐπὶ παντὸς θέματος τυπικῶς, ὅπως ἐν τοῖς Δικαστηρίοις προτάσσονται παρά τινων ἀνελλιπῶς δικονομικαὶ ἐνστάσεις, εἴτε χωροῦσιν, εἴτε δὲν χωροῦσιν, ἐπιφυλαττομένων τῶν προτεινάντων, ἵνα μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν προτείνωσιν ἄλλας. Ἡμεῖς δὲν ἀποκρούομεν κατ’ ἀρχὴν τὰς περὶ ἀναβολῆς προτάσεις, τὰς ἀποκρούομεν μόνον προτασσομένας ἄνευ ἀποχρώσης δικαιολογίας. Ἡ παρ’ ἡμῶν ὑποβολὴ νομοσχεδίου δηλοῖ, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν εἶναι ἐπίκαιρος ἡ περὶ αὐτοῦ συζήτησις, ἑπομένως ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως, προτεινομένη ἄνευ δικαιολογίας τινὸς, εἶναι πρόδηλον, ὅτι δὲν τυγχάνει τῆς ἐγκρίσεως ἡμῶν, μόνον δὲ, ἂν ὑποστηριχθῇ ἡ ἀναβολὴ δι’ ἀποχρώντων λόγων, δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὴν περὶ τοῦ ἐπικαίρου τῆς συζητήσεως γνώμην ἡμῶν. Αἰτιολογίαν τῆς περὶ ἀναβολῆς προτάσεως προέταξεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι, ἀφοῦ ὑπεβάλομεν μετὰ τοῦ νομοσχεδίου πίνακα, ἀποδεικνυόμενον ἀσαφῆ καὶ ἀντιφατικὸν, πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἕως οὗ ὑποβληθῇ ὁ πίναξ ἀκριβέστερον συντεταγμένος. Δὲν ὑπεβάλομεν τὸν πίνακα μετὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὁ πίναξ ὑπεβλήθη ἀσχέτως πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ἐπὶ ἐπερωτήσει ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, τοῦ ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας. Ἐὰν ὁ πίναξ παρουσιάζῃ ἀσάφειάν τινα, ἢ περιέχῃ ἐσφαλμένας τινὰς πληροφορίας, θέλομεν ἐξετάσει τὰ κατ’ αὐτὸν καὶ ἐπανορθώσει τὰ τυχὸν ἡμαρτημένα, ἀλλ’ ἡ ἐπανόρθωσις οὐδόλως εἶναι ἀναγκαία, οὐδὲ κἂν χρήσιμος εἶναι εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον στηρίζεται ἐπὶ βάσεων, εἰς ἃς δὲν ἀφορῶσιν αἱ πληροφορίαι τοῦ πίνακος καὶ ὧν ἡ ὀρθότης δὲν δύναται νὰ ἐξελεγχθῇ ὑπὸ πίνακος, ὡς ἐξαρτωμένη ἐξ ἐκτιμήσεων οὐχὶ συγκεκριμένων, οὐχὶ σχετικῶν πρὸς τὴν κατάστασιν τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ δήμου, ἀλλὰ γενικὸν ἐχουσῶν χαρακτῆρα. Τὰ ζητήματα, ἂν 10 ἑκατοστὰ τῶν προσόδων ᾖναι καταβολὴ ἐπαρκὴς ἢ ὑπερβολικὴ, ἐὰν κατώτατος ὅρος τρισχιλίων δραχμῶν, ἐπιφυλαττομένων ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς τοπικῆς διοικήσεως, ἢ 60 ἑκατοστῶν τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων, καλῶς ὡρίσθη, οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὸν πίνακα. Ἡμεῖς θεωροῦμεν, ὅτι ἡ ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς τοπικῆς διοικήσεως πρόνοια οὐ μόνον ἐπαρκὴς ὑπῆρξεν, ἀλλὰ καὶ λίαν ἐλευθέριος ὑπὲρ τῶν δήμων δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ. Οὐδεὶς, φρονῶ, δύναται νὰ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι, ἀφοῦ ἐπιφυλαχθῶσιν ὑπὲρ τῆς διοικήσεως τοῦ δήμου τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα, δίκαιον εἶναι ἐπὶ τῶν ὑπολειπομένων νὰ γένηται ἀνάλογος πρὸς τοὺς πόρους τοῦ δήμου καταβολὴ, εἰς βαθμιαίαν ἀπότισιν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλῶν αὐτοῦ. Οὐδεὶς, φρονῶ, διενοήθη, ὅτι τὰ παρὰ τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῶν δήμων προκαταβληθέντα δὲν πρέπει νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς αὐτὸ, ἀρκεῖ ἡ ἀπόδοσις νὰ μὴ παραλύῃ τὴν διοίκησιν τῶν δήμων. Τοῦτο πέπεισμαι, ὅτι ἐπιτυγχάνεται πλήρως διὰ τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου.

§169ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστὸν, πιστεύω, ὅτι μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον οὐδέποτε ἔδειξα σημεῖα, ὅτι ἐνασχολοῦμαι εἰς αἰτήσεις ἀναβολῶν· ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι, ἐνῷ τοιαύτην τάσιν δὲν εἶχον, οὔτε ὡς δικηγόρος ἄλλοτε, οὔτε ὡς Βουλευτὴς, ἤρχισα ἤδη, ἴσως ἀργὰ, νὰ κυριεύωμαι ὑπὸ τοιαύτης τάσεως. Καὶ νομίζω μάλιστα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τις καὶ ὡς γενικὴν ἀρχὴν τὸ ἀναβάλλειν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἐὰν τοῦτο ἐτίθετο εἰς ἐνέργειαν πρὸ πολλῶν ἐτῶν, θὰ ἦτο ὠφέλιμον ὄχι μόνον εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸν τὸν κ. Πρωθυπουργόν, διότι τὸ μὲν Κράτος θὰ ἦτο ἀπηλλαγμένον τοῦ κυκεῶνος τῶν ἀνεφαρμόστων νομοθετημάτων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, αὐτὸς δὲ δὲν θὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ φροντίζῃ νὰ ἐπανορθῇ κατόπιν τὰ ἀνεπανόρθωτα. Ὁ πίναξ δὲν ἐζητήθη ἐν εἴδει ἐπερωτήσεως, ὡς λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἐζητήθη χάριν τῆς συζητήσεως. Βεβαίως ἐκ τοιούτου πίνακος, ὅλως σφαλεροῦ, καθὰ ἐγένετο κατάδηλον, οὐδὲν δύναταί τις νὰ ἐξαγάγῃ ἐπιχείρημα, καὶ κατὰ τοῦτο ἔχει δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων τῶν πινάκων, τῶν συνήθως ὑποβαλλομένων ὑπ’ αὐτοῦ, γενικῶς δύναται νὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ὅλοι οἱ πίνακές του εἶναι ἄχρηστοι, διότι εἶναι ἀνακριβεῖς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι τὸ Κράτος καὶ οἱ δῆμοι εὑρίσκονται εἰς σχέσιν μόνον δανειστοῦ καὶ ὀφειλέτου, καὶ πρόκειται μόνον νὰ ἴδωμεν πόσα τοῖς ἑκατὸν θὰ πάρωμεν· ἐὰν φρονῇ τις, ὅτι πρέπει ὀλιγώτερα ἢ περισσότερα τοῖς ἑκατόν, ἂς τὸ εἴπῃ. Τοιαύτας μόνον σκέψεις ποιεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ τοιαύτας ἰδέας μόνον ἔχει, προκειμένου περὶ δήμων. Ἀλλ’ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσῃ τις ἐν γένει τὴν κατάστασιν τοῦ δήμου, καὶ οὐχὶ νὰ ἐξετάσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἀντικείμενον δοσοληψίας μεταξὺ δανειστοῦ καὶ ὀφειλέτου χρεωκοπήσαντος.

§170ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ 10 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τίνος βάσεως θὰ ληφθῇ; Ὑποθέσατε ἕνα δῆμον, ἔχοντα πρόσοδον 10 χιλιάδων δραχμῶν...

§171ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ βεβαιωθῇ τὸ ποσὸν τῆς προσόδου ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, ἐπὶ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου θὰ ὁρισθῇ τὸ καταβληθησόμενον εἰς ἀπότισιν τῶν ὀφειλομένων. Ὑποθέσατε, ὅτι ἡ πρόσοδος αὕτη εἶναι 10 χιλιάδων δραχμῶν. Τὸ ἀποδοτέον ἐτήσιον ποσὸν ὑπὸ τοῦ δήμου εἰς τὸ Δημόσιον εἶναι 1000 δραχμαί. Ταύτας τὰς χιλίας δραχμὰς ἐν ποίᾳ περιπτώσει θέλει λάβει τὸ Δημόσιον; θέλει τὰς λάβει μόνον ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς εἰσφορᾶς τοῦ δήμου ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως μένωσι διαθετέαι εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως τοῦ δήμου ἐκ τοῦ ὅλου τῶν ἐσόδων αὐτοῦ τρισχίλιαι δραχμαὶ τοὐλάχιστον, καὶ ἂν καὶ ἐφ’ ὅσον τὰ ὑπολειπόμενα ταῦτα ὑπερβαίνωσι τὰ 60% τῶν 10,000 δραχμῶν, ἤτοι 6,000 δραχμῶν. Ἂν ἄρα ἡ ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως εἰσφορὰ τοῦ δήμου ἀνέρχηται εἰς τετρακισχιλίας δραχμάς, οὐδὲν θέλει καταβάλει ὁ δῆμος εἰς ἀπότισιν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων.

§172ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν ἀφήσωμεν ἄθικτον τὸ ποσὸν τῶν 2,000 δραχμῶν καὶ πληρώσωμεν εἰς τὸ Ταμεῖον τὰ ὀφειλόμενα, μένουσι δὲ 1000 δραχμαὶ εἰς τὸν δῆμον, θὰ λάβητε καὶ τὰς 1000;

§173ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχοντες 10,000 δραχμῶν πρόσοδον τοῦ δήμου ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, ἔχομεν ἀνώτατον ὅρον εἰσφορᾶς αὐτοῦ εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως 5,000 δραχμῶν, μένουσιν ἄρα 5,000 δραχμῶν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ διάταξις περὶ τριῶν χιλιάδων δραχμῶν, ἐπιφυλασσομένων ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς διοικήσεως τοῦ δήμου, δὲν τῷ χρησιμεύει, ὅπως ἀποφύγῃ τὴν καταβολὴν τῶν χιλίων δραχμῶν εἰς ἀπότισιν τοῦ ἐκ τῶν προκαταβολῶν χρέους, τῷ χρησιμεύει ὅμως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἡ ἑτέρα διάταξις, καθ’ ἣν τὸ ἐπιφυλασσόμενον ὑπὲρ τῆς διοικήσεως τοῦ δήμου ποσὸν δὲν πρέπει νὰ ἦναι κατώτερον οὐ μόνον τῶν 3,000 δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν 60% τῶν 10,000 δραχμῶν, ἤτοι 6,000 δραχμῶν. Ἀφοῦ ὁ δῆμος ἔχει δικαίωμα νὰ κρατῇ ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς διοικήσεως 6,000 δραχμῶν, τὸ δὲ ὑπόλοιπον μετὰ τὴν καταβολὴν τῆς εἰσφορᾶς εἶναι μόνον 5,000 δραχμῶν, ἕπεται, ὅτι οὐδεμία εἰς ἀπότισιν τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων γενήσεται καταβολή. Ἐτέθησαν οἱ δύο ὅροι, ὁ τῶν τρισχιλίων δραχμῶν καὶ ὁ τῶν 60 ἑκατοστῶν, εἰς πληρεστέραν ἐξασφάλισιν τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου. Εἴς τινας περιστάσεις ὁ τῶν τρισχιλίων δραχμῶν ὅρος προφυλάττει τὸν δῆμον ἀπὸ πάσης ἀποτίσεως προκαταβληθέντων, εἰς ἄλλας δὲ περιστάσεις, ὅπως ἐν τῇ προκειμένῃ, προφυλάττει αὐτὸν ὁ ἕτερος ὅρος, ὁ τοῦ ἀθίκτου τῶν 60 ἑκατοστῶν τῆς ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδου.

§174ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅλη ἡ οἰκογενειακὴ αὕτη συζήτησις μαρτυρεῖ, ὅτι δὲν εἶναι ὥριμος τὴν ἑσπέραν ταύτην ἡ μελέτη τοῦ νομοσχεδίου, ἀφοῦ ὁ κ. Μίλησης, ὁ τόσῳ ἔμπειρος καὶ εὐμαθὴς περὶ τὰ τοιαῦτα ζητήματα, ἐδέησε νὰ διδαχθῇ ἐπὶ εἴκοσι λεπτὰ ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐννοήσῃ τὰς συνεπείας καὶ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαῖον, κύριοι Βουλευταὶ, διότι ἐπιφυλάσσομαι νὰ καταδείξω, ὅτι τὸ Δημόσιον, παραλεῖπον τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ὠφελήθη μέχρι τοῦδε 18,000,000 δραχμῶν, παραλεῖψαν νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκον καὶ τὰς ὑποχρεώσεις αὑτοῦ, διότι ἡ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως συντήρησις καθ’ ὅλους αὑτῆς τοὺς κλάδους δὲν εἶναι μέλημα τοῦ δήμου, οὐδὲ βαρύνει μόνον τὰ Δημοτικὰ ταμεῖα, ἀλλὰ καὶ τὸ Κράτος, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν μόρφωσιν τοῦ διδασκάλου καὶ τὴν ἐπιθεώρησιν τοῦ Σχολείου.

§175ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Διάβασε τὸ Σύνταγμα.

§176ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. συνάδελφός μου εἶναι ἐντελῶς ἀμελέτητος ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς συζήτησιν θέματος, τοῦ τόσον σοβαροῦ καὶ μεγάλου. Πρέπει δὲ νὰ μάθῃ, ὅτι, κατὰ τὰς κρατούσας σήμερον πανταχοῦ ἰδέας, τὸ Κράτος πρέπει νὰ παρέχῃ τὰς δαπάνας τῶν Διδασκαλείων καὶ τῶν ἐπιστημόνων καὶ ἐπιθεωρητῶν, καὶ βοήθημά τι πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, πρὸς ἀνακούφισιν τῶν πτωχῶν κοινοτήτων. Τὸ Σύνταγμα ὁμολογουμένως περιέχει μίαν ῥήτραν, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ δήμου. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι λείψανον ἐποχῆς σκοτεινῆς, μεσαιωνικῆς προλήψεως, ἐπικρατησάσης εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν αἱ ἀνώτεραι κοινωνικαὶ τάξεις κατὰ τὸ συμφέρον ἑαυτῶν ἔκριναν περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ λαοῦ.

§177ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶναι ὅμως Σύνταγμα.

§178ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐξακολουθεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου νὰ πλανᾶται, οὐδὲ φαίνεται θέλων νὰ διδαχθῇ, ὅτι εἰς ὅλα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη ὁ μὲν δῆμος, καὶ ἐὰν ἡ ῥήτρα τοῦ Συντάγματος κατισχύῃ, εἶναι ὑπόχρεως νὰ συντηρῇ τὸ Σχολεῖον, τὸ δὲ Κράτος νὰ μορφόνῃ τὸν διδάσκαλον καὶ νὰ ἐπιθεωρῇ τὸ Σχολεῖον, συντηρῶν Διδασκαλεῖα ἐπαρκῆ καὶ κατὰ νομοὺς τάττον ἀνὰ δύω τουλάχιστον ἐπιθεωρητὰς ἐν ἑκάστῳ νομῷ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ ἐννοεῖ πολὺ καλά· ἡ inspection καὶ ἡ μόρφωσις τῶν διδασκάλων ἀνήκει εἰς τὸ Κράτος. Ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐξεπλήρωσέ ποτε τὸ καθῆκον τοῦτο πρὸς τοὺς δημότας, καὶ πόσην ὀφείλει ἀποζημίωσιν εἰς τοὺς δήμους διὰ τὰς παραλείψεις αὐτοῦ τὸ Κράτος, κυρίως διὰ τὴν ἠθικὴν καταστροφὴν, τὴν ὁποίαν ὑπέστησαν οἱ μὴ ἔχοντες μεμορφωμένους διδασκάλους, καὶ διότι ὡς ἐκ τούτου ὑπεχρεώθησαν νὰ δαπανῶσι τόσα χρήματα ἐπὶ ματαίῳ, ἐπὶ βλάβῃ μάλιστα τῆς νεότητος, ἧς τὸν νοῦν καὶ τὴν καρδίαν ἐλεηλάτησε — ἐπιτρέψατέ μοι τὴν φράσιν — ἡ ἀμάθεια τῶν ὅλως ἀμορφώτων διδασκάλων; Ἐὰν τὸ Κράτος ἐξεπλήρου τὸ καθῆκόν του, ἔπρεπε νὰ συντηρῇ ἑπτὰ Διδασκαλεῖα τουλάχιστον, διὰ τὰ ὁποῖα θὰ ἐδαπάνα 350,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, καὶ ἄλλας τόσας διὰ τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν Σχολείων. Σᾶς ὑπομιμνήσκω, ὅτι ἡ Ῥουμανία, πρὸς τὴν ὁποίαν ἀποβλέπομεν μετὰ περιφρονήσεως, ἐδαπάνησε πρὸς τοῦτο 670,000 δραχμῶν κατὰ τὸ 1886. Λοιπὸν ἐκέρδισε τὸ Κράτος 700,000 κατ’ ἔτος, παραλιπὸν τὰς πρὸς τὸ Δημοτικὸν σχολεῖον ὑποχρεώσεις του, ἐπὶ καταστροφῇ τοῦ λαοῦ. Ταῦτα ἐπὶ 32 ἔτη εἰς πόσα συγκεφαλαιοῦνται; τοὐλάχιστον εἰς 18,000,000. Τόσα πρέπει νὰ καταθέσητε καὶ τότε νὰ ἀποταθῆτε εἰς τοὺς δήμους, καὶ τότε νὰ ἐφαρμόσητε τὸ νομοσχέδιόν σας. Ἡ Γαλλία ἐδαπάνησε κατὰ τὸ 1885 130,000,000 ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐξ αὐτῶν ἐδαπάνησε τὸ Κράτος 75,000,000. Ποῦ ἠκούσθη ὁλόκληρος ἡ ἐκπαίδευσις τοῦ λαοῦ νὰ ῥίπτηται εἰς τὴν ῥάχιν τῶν πτωχῶν δήμων; Σήμερον τὸ Κράτος ζητεῖ νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῶν δημοτικῶν ταμείων 500,000, καὶ ἐνῷ τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις καὶ τόσῳ σοβαρὸν τὸ ζήτημα τὸ προκείμενον, θέλετε νὰ συζητήσωμεν τὴν 9ην ὥραν; θέλετε περὶ τοιούτου σπουδαιοτάτου ἀντικειμένου νὰ λάβητε τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἄνευ πεφωτισμένης ἐρεύνης; Ἐγὼ προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις διὰ τὸ Σάββατον.

§179ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ ἀναβολὴ, κατὰ τὸν Κανονισμὸν, πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ὑπὸ δέκα Βουλευτῶν.

§180ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀναβολῆς. Δὲν εἴμεθα πλέον σήμερον εἰς κατάστασιν νὰ συζητήσωμεν. Θέλετε νὰ μᾶς πιέσητε τώρα, ἐνῷ ἡμεῖς συνετελέσαμεν διὰ νὰ συμπληρωθῇ ἡ ἀπαρτία, ἣν μόνοι σας δὲν εἴχετε;

§181ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§182ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι......

§184ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 καὶ 45′ μ. μ.