1888.11.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26.

Τῆς 28 Νοεμβρίου 1888.

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). (Προσέρχεται καὶ ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Ἀλέξανδρος Α. Ζαΐμης).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Ἑλένης χήρας Παύλου Βενιζέλου, αἰτουμένης ν’ αὐξηθῇ ἡ διδομένη αὐτῇ σύνταξις. Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῶν ἀναφορῶν.

§2ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καταθέτω, Κύριοι, τὰς ζητηθείσας πληροφορίας καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς ἐκδικασθείσας ποινικὰς ὑποθέσεις κατὰ Ἀλεξίου Τάκη, καὶ εἰς τὴν χάριν, τὴν ἀπονεμηθεῖσαν αὐτῷ καὶ μεταβαλοῦσαν εἰς ἰσόβια δεσμὰ τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου, ἥτις τῷ ἐπεβλήθη. Μεταξὺ τῶν κατατιθεμένων ἐγγράφων δὲν ὑπάρχει ἡ δικογραφία τῆς ὑποθέσεως περὶ τῆς ἐν ἔτει 1885 παρὰ τὰ Ἰωάννινα λαβούσης χώραν ληστείας, διότι ἐξ ἀναφορᾶς τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἐφετείου Κερκύρας, ἣν καταθέτω, βεβαιοῦται, ὅτι ἡ δικογραφία αὕτη, ζητηθεῖσα παρὰ τοῦ ἀνακριτοῦ Ἄρτης, ἐστάλη αὐτῷ καὶ εὑρίσκεται μέχρι σήμερον παρ’ αὐτῷ, ἐνεργοῦντι ἀνακρίσεις κατὰ προσώπου ἄλλου, ἐσχάτως κατηγορηθέντος, ὡς μετασχόντος τῆς ληστοπραξίας ἐκείνης. Ἐπίσης δὲν κατατίθεται ἡ δικογραφία περὶ τῆς ἐν Τρικκάλοις ἐσχάτως ἐκδικασθείσης ὑποθέσεως, τῆς ὁποίας τὴν κατάθεσιν εἶχε ζητήσει ὁ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βουλευτής, διότι ἐξ ἐγγράφου τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, τὸ ὁποῖον καταθέτω, βεβαιοῦται, ὅτι κατὰ τῆς ἀποφάσεως, ἡ ὁποία ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ἐκείνης ἐξεδόθη, ἐγένετο αἴτησις ἀναιρέσεως, ἡ δὲ δικογραφία ἐστάλη εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου συνεζητήθη ἡ ὑπόθεσις τῇ 3 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. καὶ εὑρίσκεται εἰσέτι ἐκκρεμὴς ὑπὸ διάσκεψιν παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ. Εἰς αὐτὴν τὴν δικογραφίαν, τὴν ἀπὸ 3 Ὀκτωβρίου ὑπὸ διάσκεψιν παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ εὑρισκομένην, ἀναφέρεται τὸ ἀναγνωσθὲν προχθὲς ἀπόσπασμα πρακτικῶν καὶ καταθέσεως μάρτυρος, περὶ τοῦ ὁποίου κατὰ λάθος ἴσως ἐλέχθη, ὅτι ἐσχάτως ἐστάλη ἐκ Τρικκάλων, διότι γνωστὸν εἶναι, ὅτι τὰ μὲν πρωτότυπα τῶν πρακτικῶν μετὰ τὴν λῆξιν τῶν Κακουργιοδικείων ἀποστέλλονται καὶ τηροῦνται πάντοτε παρὰ ταῖς Εἰσαγγελίαις τῶν Ἐφετῶν, τοιαύτη δὲ δὲν εἶναι ἐν Τρικκάλοις, ἀλλ’ ἐν Λαρίσσῃ, ἡ δὲ δικογραφία, ἡ ὁποία περιέχει κεκυρωμένον τῶν πρακτικῶν ἀντίγραφον, αὕτη ἀπὸ τῆς 3 Ὀκτωβρίου εἶναι παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ. Ἐπίσης δὲν κατατίθεται καὶ ἡ δικογραφία τῆς κατὰ τὴν 11 Νοεμβρίου ἐ. ἔ., πρὸ ὀλίγων δηλαδὴ μόλις ἡμερῶν συζητηθείσης ἐν Ζακύνθῳ κατὰ Ἀλεξ. Τάκη κατηγορίας, ἐφ’ ᾗ κατεδικάσθη οὗτος, ἐπὶ ἀποπείρᾳ ἀναιρέσεως, εἰς δέκα ἐτῶν καὶ μιᾶς ἡμέρας φυλάκισιν. Καταθέτω δὲ καὶ τὴν παρὰ τοῦ αὐτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βουλευτοῦ ζητηθεῖσαν δικογραφίαν περὶ τῆς ἐπιχειρηθείσης κατ’ Αὔγουστον τοῦ 1885 καταδιώξεως τοῦ δημάρχου Ἀπεραντίων Γρανίτσα, καθὼς καὶ τὸ περὶ αὐτῆς κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1885 ἐκδοθὲν βούλευμα τοῦ Συμβουλίου τῶν ἐν Ἄρτῃ Πλημμελειοδικῶν, δι’ οὗ τοῦτο ἀποφαίνεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει κατ’ αὐτοῦ ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν. Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, εἰς ἣν ἀναφέρεται ἡ δικογραφία περὶ Ἀνδρέου Γρανίτσα, δὲν ἔχω ἀφορμὴν νὰ εἴπω τι, διότι καὶ δὲν ἐξεδηλώθη ὁ σκοπὸς, πρὸς τὸν ὁποῖον αὕτη ἐζητήθη. Προσαγαγὼν ὅμως τὰ ἔγγραφα καὶ τὰς πληροφορίας, τὰς ἀφορώσας εἰς τὰς γενομένας δίκας καὶ κατηγορίας κατὰ Ἀλεξίου Τάκη, θεωρῶ, ὅτι ἔχω καθῆκον, ἐπὶ τῶν ἐγγράφων πλέον στηριζόμενος, νὰ ἐκθέσω συντόμως τὰ κατ’ αὐτόν. Πρὸ παντὸς ἄλλου κατέστη δυστυχῶς ἀναγκαῖον, πρὸς ἄρσιν πάσης πλάνης καὶ πάσης συστηματικῆς κακοβούλου τῶν πραγμάτων διαστροφῆς, νὰ ἐννοηθῇ καλῶς, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ λῃστάρχου Εὐαγγέλου Τάκη, περὶ οὗ ἐν ταῖς δικογραφίαις ὑπάρχει ἐπίσημον ἔγγραφον, βεβαιοῦν, ὅτι τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1886 ἐφονεύθη ἐν τῷ χωρίῳ Σκληβάνῳ τῆς ἐπαρχίας Ἰωαννίνων, ἀλλὰ περὶ τοῦ Ἀλεξίου Τάκη, περὶ οὗ καταθέτω ἐπίσημα ἔγγραφα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, βεβαιοῦντα, ὅτι οὔτε ὡς λῃστὴς ἐπεκηρύχθη, καὶ τοῦτο ἴσως διότι οὐδέποτε ἐν Ἑλλάδι διέπραξε λῃστείαν. Ὡς πρὸς αὐτὸν, τὸν Ἀλέξιον Τάκην, ἐκ τῆς ἐνεργηθείσης ἐρεύνης παρὰ πάντων τῶν ἁρμοδίων Εἰσαγγελέων, ὧν τὰς ἐκθέσεις καταθέτω, ἀποδεικνύεται, ὅτι οὐδεμία κατ’ αὐτοῦ ὑφίσταται ἐκκρεμὴς ἀνάκρισις, ἓν δὲ μόνον βούλευμα δι’ ὑπόθεσιν, μήπω ἐκδικασθεῖσαν, ἀφορῶσαν εἰς πρᾶξιν κατὰ τὸ 1880 ἐν Τουρκίᾳ πραχθεῖσαν, καὶ ἐπὶ τῇ ὁποίᾳ πράξει δικασθεὶς ἄλλος, μετ’ αὐτοῦ ὡς συναυτουργὸς κατηγορούμενος, κατεδικάσθη πρὸ ὀλίγων μηνῶν εἰς τεσσάρων ἐτῶν δεσμὰ, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Ὀθωμανικοῦ ποινικοῦ νόμου. Τοιουτοτρόπως ἔχομεν πλήρεις ἐπισήμους πληροφορίας περὶ τῶν ἀξιοποίνων πράξεων, αἵτινες μέχρι σήμερον βαρύνουσι τὸν ἄνθρωπον αὐτόν. Κατὰ τὸ 1875 ὑπέπεσε τὸ πρῶτον εἰς ἔγκλημα, διαπράξας τὴν ἀνθρωποκτονίαν, τὴν γνωστὴν, κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὁποίας οἱ ἔνορκοι παρεδέχθησαν, ὅτι εἶχε συμπληρώσει τὸ δέκατον τέταρτον ἔτος τῆς ἡλικίας αὐτοῦ. Ἡ πρᾶξις ἐκείνη, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἐξετελέσθη μετ’ ἄλλου, τοῦ υἱοῦ τῆς γυναικὸς, ἡ τιμὴ τῆς ὁποίας ἐθεωρήθη προσβληθεῖσα ἀπὸ τὸν φονευθέντα, ὡς ἀφορμὴν δὲ εἶχε τὴν ἕνεκα τούτου ἐκδίκησιν, ὅπως τὸ βούλευμα ἀναφέρει· δι’ αὐτὴν καὶ μόνην τὴν πρᾶξιν κατεδικάσθη εἰς θάνατον. Καὶ δύναται μὲν ἡ λέξις «μόνη», ἡ μεμονωμένη, νὰ χρησιμεύῃ ὡς ὅπλον διαστροφῆς τῶν πραγμάτων εἰς τοὺς θέλοντας, δι’ οἱονδήποτε λόγον, νὰ διαστρέψωσιν αὐτὰ, κατ’ ἐμὲ ὅμως εἶναι ἡ πασῶν καταλληλοτάτη, διὰ νὰ ἐκφράσῃ τοῦ πράγματος τὴν ἀλήθειαν, τὸ μὲν πρὸς διάκρισιν ἀπὸ χαρίτων ἄλλων, μεταβαλουσῶν ἄλλοτε εἰς δεσμὰ πλείονας θανατικὰς ποινὰς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ προσώπου, τὸ δὲ διότι δὲν ἐτελέσθη ἡ πρᾶξις αὕτη ὑπ’ αὐτοῦ, ὡς συμμορίτου, ἀλλὰ μετὰ μόνου τοῦ υἱοῦ προσβληθείσης γυναικὸς, καὶ διότι πράγματι εἶναι κεχωρισμένη δι’ ὁλοκλήρου πενταετίας ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως αὐτοῦ τὸ πρῶτον ὡς μέλους λῃστρικῆς συμμορίας ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Ἡ μὲν ἀνθρωποκτονία, ὡς γινώσκετε, ἐξετελέσθη τῷ 1875, ἡ δὲ πρώτη αὐτοῦ ἐμφάνισις, ὡς ὀπαδοῦ λῃστρικῆς συμμορίας, ἐγένετο ἐν Ἠπείρῳ κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1880. Ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου δὲ 1880 μέχρι τοῦ Μαΐου 1881 μετέσχε τριῶν λῃστειῶν καὶ μιᾶς ἀνθρωποκτονίας ἐν Τουρκίᾳ, κατὰ δὲ τὸ 1885 τῆς λῃστείας τῆς ἄλλης, παρὰ τὰ Ἰωάννινα, καὶ τὴν 4 Ὀκτωβρίου τοῦ 1886 προσῆλθεν ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης. Αἱ δίκαι πᾶσαι ἐδικάσθησαν ἐκ περιτροπῆς ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου τῆς Κερκύρας, σχοῦσαι ὡς ἀποτέλεσμα τὴν καταδίκην αὐτοῦ εἰς δεσμὰ 16, 18, καὶ 20 ἐτῶν, πλὴν τῆς ἐν Ζακύνθῳ πρό τινων ἡμερῶν ἐκδικασθείσης ἀποπείρας ἀναιρέσεως, δι’ ἣν κατεδικάσθη εἰς δέκα ἐτῶν, ὡς εἶπον, δεσμά. Ἐπειδὴ δὲ εἰς δύο ἐκ τῶν τεσσάρων ἐν Κερκύρᾳ ἐκδικασθεισῶν δικῶν ὑπεστήριξε τὴν κατηγορίαν ὡς Ἀντεισαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν ὁ ἀδελφός μου, καὶ περὶ τοῦ σημαντικοῦ τούτου γεγονότος ἀνεγνώσθη πρὸς τὴν Βουλὴν ἀνώνυμος ἐκ Κερκύρας ἐπιστολὴ καὶ ἐζητήθησαν ἰδιαιτέρως τὰ πρακτικὰ τῆς δίκης, καταθέτω μὲν τὰ πρακτικά, ἀναγκάζομαι δὲ νὰ δώσω περὶ τῶν δύο αὐτῶν δικῶν ἰδιαιτέρας πρὸς τὴν Βουλὴν πληροφορίας. Ἡ πρώτη τῶν δικῶν αὐτῶν ἐδικάσθη ἐν Κερκύρᾳ τῇ 9 Δεκεμβρίου 1886. Κατηγορεῖτο ὁ Ἀλέξιος Τάκης ἐπὶ ἐκβιάσει, καὶ κατεδικάσθη εἰς δεσμὰ 16 ἐτῶν. Ὁ Εἰσαγγελεὺς ὑπεστήριξε καὶ οἱ ἔνορκοι παρεδέχθησαν ὁλόκληρον τὸ κατηγορητήριον ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους. Ἐκ τῶν πρακτικῶν ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐζήτησε νὰ ἐπιβληθῇ αὐτῷ ὁ ἀνώτατος ὅρος τῆς ποινῆς. Τὸ Δικαστήριον ὅμως τῶν Συνέδρων ἐπέβαλεν αὐτῷ 16 ἐτῶν δεσμά, θεωρῆσαν πολὺ αὐστηρὰν τὴν πρότασιν τοῦ Εἰσαγγελέως. Μετὰ τὴν δίκην ὁ Εἰσαγγελεὺς καὶ ὁ Πρόεδρος ὑπέβαλον γνωμοδότησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, χαρακτηρίζουσαν τὸν καταδικασθέντα ὡς ἀνάξιον χάριτος. Διὰ τὴν αὐτὴν δὲ πρᾶξιν, ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα καὶ διὰ τοῦ αὐτοῦ βουλεύματος, εἶχον καὶ ἄλλοι παραπεμφθῆ εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον, τινὲς τῶν ὁποίων ἐδικάσθησαν πρὸ τοῦ Τάκη, τινὲς δὲ μετ’ αὐτόν. Πρῶτος ἐδικάσθη ὁ συναυτουργὸς αὐτοῦ Ἀλέξιος Γκόλας, τῇ 18 Μαΐου 1884, εἰσαγγελεύοντος τοῦ ἐν Κερκύρᾳ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν κ. Μπένση, προεδρεύοντος δὲ τοῦ ἐφέτου κ. Περιστιάνου, καὶ κατεδικάσθη εἰς δώδεκα ἐτῶν δεσμά. Μετ’ αὐτὸν ἐδικάσθη ὁ ἐπίσης παραπεμφθεὶς ὡς συναυτουργὸς τῆς πράξεως ταύτης Ἰωάννης Χαρμπῆς, τῇ 12 Νοεμβρίου 1884, εἰσαγγελεύοντος μὲν τοῦ ἐφέτου κ. Περιστιάνου, προεδρεύοντος δὲ τοῦ τέως ἀρεοπαγίτου καὶ νῦν νομικοῦ συμβούλου κ. Θεοδωρίδου. Ὁ Ἰωάννης Χαρμπῆς κατεδικάσθη εἰς δέκα ἐτῶν δεσμά. Μετ’ αὐτὸν ἐδικάσθη ὁ Ἀλέξιος Τάκης καὶ κατεδικάσθη, ὡς ἀνωτέρω εἶπον, εἰς 16 ἐτῶν δεσμά. Μετὰ τὸν Ἀλέξιον Τάκην δικασθεὶς ὁ ἀρχηγὸς τῆς συμμορίας ἐκείνης Δημήτριος Ῥοκόφιλος, τῇ 9 Μαΐου 1888, εἰσαγγελεύοντος μὲν τοῦ κ. Μπένση, προεδρεύοντος δὲ τοῦ ἀδελφοῦ μου, κατεδικάσθη εἰς 20 ἐτῶν δεσμά. Ἡ ἄλλη δίκη ἐξεδικάσθη ἐπίσης ἐν Κερκύρᾳ τῇ 30 Ἀπριλίου 1887. Ἡ κατηγορία ἦτο ἐπὶ ἑνώσει καὶ φόνῳ, διαπραχθέντι, κατὰ τὸ κατηγορητήριον, ἕνεκα ἔχθρας καὶ ἀντιπαθείας πρὸς τὸν φονευθέντα. Ἐκ τοῦ διηγηματικοῦ τοῦ βουλεύματος καὶ τῶν καταθέσεων τῶν ἐξετασθέντων μαρτύρων προκύπτει, ὡς δύνανται νὰ παρατηρήσωσιν οἱ θέλοντες, ὅτι τὰς ἀφορμὰς ταύτας εἶχε κυρίως ὁ ἀρχηγὸς τῆς συμμορίας Ῥοκόφιλος, κατά τινας μὲν τῶν μαρτύρων, διότι ὁ φονευθεὶς κατήγγειλεν αὐτὸν εἰς τὴν Τουρκικὴν ἀρχὴν, ὡς φονέα Τούρκου δεκατιστοῦ, κατ’ ἄλλους δὲ, διότι ὁ φονευθεὶς συνέλαβε καὶ κατεκράτει τὸν πατέρα τοῦ ἀρχιλῃστοῦ Ῥοκοφίλου, ἵνα τὸν ἐξαναγκάσῃ εἰς ἀπόλυσιν ἄλλου αἰχμαλώτου ἄνευ λύτρων. Κατὰ τὴν δίκην ταύτην ὁ Πρόεδρος τῶν Συνέδρων, πλὴν τῶν ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ ζητημάτων τῆς ἑνώσεως καὶ τοῦ φόνου, προσέθηκε καὶ ζήτημα λῃστείας, ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς παρετήρησεν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται, κατὰ νόμον, νὰ τεθῇ ζήτημα περὶ πράξεως ἄλλης, ἰδιαιτέρας καὶ αὐτοτελοῦς, μὴ περιλαμβανομένης ἐν τῷ βουλεύματι καὶ τῷ κατηγορητηρίῳ· διότι, ἐὰν τοιοῦτον ζήτημα ἐγίνετο παρὰ τῶν ἐνόρκων δεκτὸν, ἡ ἀπόφασις καθίστατο ἀναιρετέα. Ἐκ τῶν ἀκουόντων με οἱ περὶ τὰ νομικὰ ἀσχολούμενοι ἐννοοῦσι τὸ ὀρθὸν τῆς παρατηρήσεως. Τὸ Δικαστήριον ἐδέχθη τὴν ἀντίῤῥησιν ταύτην, καὶ διέγραψε τὸ ζήτημα τῆς λῃστείας. Ἐκ τῶν πρακτικῶν ἐπίσης φαίνεται, ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐζήτησεν ἐν τῇ δίκῃ ταύτῃ νὰ κηρυχθῇ ὁ κατηγορούμενος ἔνοχος ἀναιρέσεως ἄνευ ἐλαφρυντικῆς περιστάσεως. Οἱ ἔνορκοι ἠρνήθησαν τὸν φόνον, καὶ ἐδέχθησαν τὴν ἀναίρεσιν. Ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐζήτησε τὴν ἐπιβολὴν τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῆς ποινῆς, τὸ Δικαστήριον ὅμως τῶν Συνέδρων, θεωρῆσαν πολὺ αὐστηρὰν τὴν πρότασιν τοῦ Εἰσαγγελέως, ἐπέβαλε ποινὴν δεσμῶν 18 ἐτῶν. Διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην ὅ τε Πρόεδρος καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐγνωμοδότησαν, ὅτι εἰς τὸν καταδικασθέντα δὲν ἔπρεπε νὰ ἀπονεμηθῇ χάρις. Ἐπὶ τῷ φόνῳ αὐτῷ καὶ τῇ ἑνώσει, πλὴν τοῦ Ἀλεξίου Τάκη, εἶχον καὶ ἄλλοι παραπεμφθῆ διὰ τοῦ αὐτοῦ βουλεύματος, ἐξ αὐτῶν δὲ ὁ Ἰωάννης Χαρμπῆς, δικασθεὶς κατὰ τὸ 1881 ἐν Κερκύρᾳ, προεδρεύοντος μὲν τῶν Συνέδρων τοῦ δικαστοῦ κ. Παγανέλη, εἰσαγγελεύοντος δὲ τοῦ ἐφέτου κ. Περιστιάνου, ἐκηρύχθη ἔνοχος ἀναιρέσεως, ὁ δὲ τότε εἰσαγγελεύων Ἐφέτης ἐζήτησε νὰ ἐπιβληθῇ αὐτῷ ὁ ἐλάχιστος ὅρος τῆς ποινῆς, ὅπερ ἐδέχθη καὶ τὸ Δικαστήριον, ἐπιβαλὸν ποινὴν δεκαπενταετῶν δεσμῶν. Ἀμέσως μετὰ τὴν καταδίκην ὅ τε Πρόεδρος καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐσύστησαν δι’ ἐκθέσεώς των τὴν διὰ χάριτος μετρίασιν τῆς ποινῆς εἰς δεκαετῆ δεσμὰ, οὐχὶ δι’ ἐλαφρυντικοὺς λόγους, ἀφορῶντας προσωπικῶς εἰς τὸν Ἰωάννην Χαρμπῆν, ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ χρόνου, τοῦ τόπου καὶ τῶν περιστάσεων, ὑφ’ ἃς τὸ ἔγκλημα διεπράχθη. Εἰς τὸν Ἀλέξιον Τάκην, ὡς ἠκούσατε, τρία ἔτη μετὰ τὸν Ἰω. Χαρμπῆν ἐπὶ τῇ αὐτῇ πράξει δικασθέντα, κηρυχθέντα ὡσαύτως ἔνοχον ἀναιρέσεως, καὶ μεγαλειτέρα ποινὴ ἐπεβλήθη, καὶ διὰ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως ἐπροτάθη νὰ μὴ ἀπονεμηθῇ χάρις πρὸς ἐλάττωσιν τῆς ποινῆς. Μετὰ τὸν Ἀλέξιον Τάκην ἐδικάσθη ἐνώπιον τοῦ ἰδίου Κακουργιοδικείου ὁ ἀρχηγὸς τῆς συμμορίας ἐκείνης Δ. Ῥοκόφιλος, ὅστις, κατὰ τὸ βούλευμα καὶ τὴν δικογραφίαν, ἐπεδίωξε τὸν φόνον διὰ τοὺς προεκτεθέντας λόγους προσωπικῆς κυρίως ἔχθρας καὶ ἀντιπαθείας, ὡς πρὸς αὐτὸν δὲ οἱ ἔνορκοι παρεδέχθησαν τοῦ φόνου τὸ ζήτημα, καὶ κατεδικάσθη εἰς τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου. Ὁ προεδρεύσας τῶν Συνέδρων ἐφέτης Βουλπιώτης καὶ ὁ εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν Μπένσης ἐγνωμοδότησαν ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς τῆς ποινῆς ταύτης εἰς τὴν τῶν ἰσοβίων δεσμῶν, ὅπερ καὶ ἐγένετο. Αὐταὶ εἶναι αἱ δύο δίκαι, κατὰ τὰς ὁποίας ὑπεστήριξε τὴν κατηγορίαν ἐν Κερκύρᾳ ὁ ἀδελφός μου, καὶ καθ’ ἃς ὁ Ἀλέξιος Τάκης κατεδικάσθη βαρύτερον πάντων τῶν πρὸ αὐτοῦ ἐπὶ ταῖς αὐταῖς πράξεσι καταδικασθέντων. Ἐν προηγουμένῃ τῆς Βουλῆς συνεδριάσει ἐξέθηκα τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἡ πρᾶξις, ἐφ’ ᾗ ὁ Ἀλέξιος Τάκης κατεδικάσθη εἰς θάνατον, δὲν μοι ἐπέβαλλεν, αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν, τὸ καθῆκον νὰ σκεφθῶ κἂν περὶ ἐκτελέσεως ποινῆς. Ἐπίσης ἐξήγησα τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἀσυνείδητον καὶ ἀποτρόπαιον ἀληθῶς ἤθελε πράξει ἔργον ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ὅστις διὰ πράξεις μεταγενεστέρας, μὴ κριθείσας ἀξίας θανάτου, τελεσθείσας δὲ κατὰ τόπον καὶ χρόνον καὶ περιστάσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων, ἢ λίαν ἐπιεικῶς ἐκρίθησαν, ἢ γενναιοτάτης ἔτυχον χάριτος οἱ φοβερώτεροι τῶν κακούργων, ἤθελε προτείνει τῷ Βασιλεῖ νὰ ἀρνηθῇ τὴν μεταβολὴν τῆς θανατικῆς ποινῆς εἰς ἄνθρωπον ἐγκληματήσαντα ἐν ἡλικίᾳ νεαρωτάτῃ, κατὰ τὸ κρίσιμον ἐκεῖνο καὶ δυσδιάγνωστον τῆς ἡλικίας μεταίχμιον, καθ’ ὃ καὶ ἡ ἐπιστήμη καὶ ἡ νομοθεσία ἡμῶν πολλοὺς ἔχει δισταγμοὺς περὶ τοῦ καταλογισμοῦ, προσελθόντα δὲ αὐθορμήτως ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης, δικασθέντα μετὰ 13 ὁλόκληρα ἀπὸ τῆς πράξεως ἔτη, μετὰ ἐντελῆ δηλαδὴ λήθην τοῦ ἐγκλήματος καὶ ἐξάλειψιν τῶν ἐξ αὐτοῦ ἐπὶ τῆς κοινωνίας ἐντυπώσεων, φέροντα δὲ ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ ὑπὲρ τῆς μεταβολῆς τῆς ποινῆς του τὰς γνώμας πασῶν τῶν ἁρμοδίων δικαστικῶν ἀρχῶν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, οὔτε ἠδυνάμην, οὔτε θὰ δυνηθῶ ποτε ἐπὶ ὁμοίων περιστάσεων νὰ ὑποβάλω τῷ Βασιλεῖ τοιαύτην πρότασιν, ἀναμένω δὲ νὰ ἀκούσω τὸν δυνάμενον νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ἐναντίον. Παρακαλῶ μάλιστα καὶ προκαλῶ ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο πάντα τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τῶν χρηματισάντων Ὑπουργῶν τῆς Δικαιοσύνης, ἢ τῶν ὁπωσδήποτε ἀσχολουμένων εἰς τὰ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, νὰ ἐξηγήσῃ, ἂν θὰ ἠδύνατο νὰ ὑποστηρίξῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὴν ἐκτέλεσιν θανατικῆς ποινῆς ἕνεκα τῆς πράξεως, δι’ ἣν αὕτη ἐπεβλήθη, ἢ ἂν, ἀποκρούων τοῦτο, θὰ ἠδύνατο οὐχ ἧττον νὰ ἀποφασίσῃ τὴν ἐκτέλεσιν λόγῳ τῶν ἄλλων πράξεων, ἐπιτείνων αὐτὸς τὴν εἰς αὐτὸν ἐπιβληθεῖσαν ποινὴν τῶν προσκαίρων δεσμῶν, ὑφ’ ἃς μάλιστα περιστάσεις καὶ αἱ ἄλλαι ἐκεῖναι πράξεις ἐξετελέσθησαν. Περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τῆς ἐπιῤῥοῆς δηλονότι μεταγενεστέρων πράξεων ἐπὶ τὴν κρίσιν περὶ ἐκτελέσεως θανατικῆς ποινῆς, καταγνωσθείσης ἐπὶ ἄλλῳ ἐγκλήματι, ἕνεκα τοῦ ὁποίου καὶ μόνου δὲν δικαιολογεῖται ἡ ἐκτέλεσις, δὲν κρίνω ἄσκοπον νὰ μνημονεύσω καὶ γνώμης ἀξιοτίμου προκατόχου μου, ῥητῶς δηλῶν, ὅτι δὲν μνημονεύσω αὐτῆς πρὸς ἔλεγχον ἢ ἐπίκρισιν, ἀλλ’ ὅπως δείξω, πῶς κρίνονται καὶ ἐκτιμῶνται τὰ τοιαῦτα ζητήματα, ὅταν τις ὑπευθύνως καλῆται ν’ ἀποφανθῇ περὶ αὐτῶν. Εἶχέ τις καταδικασθῆ εἰς θάνατον ἐπὶ φόνῳ κατὰ τὸ 1881, εἰς θάνατον δὲ καὶ ἐπὶ λῃστείᾳ τῷ 1882. Ἡ λῃστεία, ἡ διὰ θανάτου τιμωρηθεῖσα, εἶχε τελεσθῆ πρὸ τοῦ φόνου, τοῦ διὰ θανάτου ἐπίσης τιμωρηθέντος. Ὁ κατὰ τὸ 1881 Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Ῥικάκης προεκάλεσε τὴν εἰς ἰσόβια δεσμὰ μεταβολὴν τῆς ποινῆς τοῦ θανάτου ἐπὶ τῷ φόνῳ. Κατὰ δὲ τῷ 1882 ἐκαλεῖτο ὁ τότε Ὑπουργὸς κ. Ῥάλλης ν’ ἀποφασίσῃ περὶ ἐκτελέσεως ἢ μεταβολῆς καὶ τῆς δευτέρας εἰς θάνατον ἐπὶ λῃστείᾳ ποινῆς. Ἔχων ἐνώπιον αὐτοῦ γνωμοδότησιν τοῦ ἁρμοδίου Προέδρου καὶ Εἰσαγγελέως, χαρακτηρίζουσαν τὸν κατάδικον ὡς ἀνάξιον χάριτος, λόγῳ τῆς προηγηθείσης εἰς θάνατον καταδίκης, ὁ κ. Ῥάλλης προεκάλεσε τὴν μεταβολὴν καὶ ταύτης τῆς ποινῆς εἰς ἰσόβια δεσμὰ, ἐν δὲ τῇ πρὸς τὸν Βασιλέα ἐκθέσει του ἀναγινώσκονται τὰ ἑξῆς: «Ὁ κατάδικος Τ. Μ. κατεδικάσθη εἰς τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου, πρῶτον μὲν διὰ φόνον, κατόπιν δὲ διὰ λῃστείαν. Διὰ τὸν φόνον ἀπενεμήθη ἤδη αὐτῷ Βασιλικὴ χάρις, μεταβληθείσης τῆς ποινῆς εἰς ἰσόβια δεσμά. Διὰ δὲ τὴν λῃστείαν ὅ τε Πρόεδρος τῶν Συνέδρων καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Κακουργιοδικῶν γνωμοδοτοῦσιν, ὅτι εἶναι ἀνάξιος χάριτος, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι κατεδικάσθη ἤδη εἰς θάνατον διὰ φόνον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ λῃστεία προηγήθη τῆς ἑτέρας πράξεως, τοῦ φόνου, ἥτις ἐντεῦθεν δὲν δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς τύχης αὐτοῦ, διεπράχθη δ’ ἄλλως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, προτείνω τὴν μεταβολὴν καὶ τῆς ποινῆς ταύτης εἰς ἰσόβια δεσμά».

§3ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ κατάδικος;

§4ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ταμάζης Μπέης Μουρτεζᾶς. Ἐλέχθη προχθὲς, ὅτι πλὴν τοῦ Ἀλεξίου Τάκη καὶ ἄλλος αὐτοῦ ἀδελφὸς κρατεῖται ἐν φυλακῇ. Τῷ ὄντι, ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ὁ μὲν ἀρχιλῃστὴς Εὐάγγελος Τάκης ἐφονεύθη ἐν Ἠπείρῳ, ἐκ δὲ τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ ὁ μὲν Ἀλέξιος, προσελθὼν καὶ δικασθεὶς, ἀποτίνει ποινὴν ἰσοβίων δεσμῶν, ἄλλος δὲ, ἐπίσης προσελθὼν καὶ δικασθεὶς ἐν Τρικκάλοις, κατεδικάσθη, ὡς προεῖπον, εἰς τεσσάρων ἐτῶν δεσμά, κατὰ τὸν Τουρκικὸν ποινικὸν νόμον, καὶ ὁ τελευταῖος, συλληφθεὶς καὶ προφυλακισθείς, πρόκειται νὰ δικασθῇ. Πλὴν τῶν ἐγγράφων, ἃ κατέθηκα, μοὶ ἐζητήθη καὶ ἡ πρὸς τὸν Βασιλέα αἰτιολογικὴ ἔκθεσις περὶ τῆς μεταβολῆς τῆς ποινῆς τοῦ θανάτου εἰς ἰσόβια δεσμά. Καταθέτω καὶ ταύτην, πληροφορῶ δὲ τὴν Βουλήν, ὅτι αὕτη εἶναι ὅλως τυπική, στηριζομένη εἰς τὴν γνωμοδότησιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐν ᾗ δὲν μνημονεύονται μεταγενέστεραι πράξεις. Ὅσοι ὑπῆρξαν Ὑπουργοὶ τῆς Δικαιοσύνης γινώσκουσιν, ὅτι λεπτομερὴς πρὸς τὸν Βασιλέα ἔκθεσις γίγνεται πάντοτε, ὁσάκις πρόκηται περὶ ἐκτελέσεως θανατικῆς ποινῆς, ἢ περὶ μεταβολῆς εἰς πολὺ κατωτέρου βαθμοῦ ποινήν. Πλὴν τῶν περιπτώσεων τούτων, σπανιώτατα λεπτομερεῖς ὑποβάλλονται ἐκθέσεις, ὑποβάλλονται ὅμως τῷ Βασιλεῖ αἱ δικογραφίαι, αἵτινες, βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι καὶ μελετῶνται. Καταθέτω μετὰ τῆς ἐμῆς καὶ ἄλλας ἐκθέσεις προκατόχων μου, ἐξ ὧν καταφαίνεται, ὅτι πᾶσαι αἱ τοιαῦται περὶ μεταβολῆς τῆς θανατικῆς ποινῆς ἐκθέσεις κατὰ τὸν αὐτὸν συντάσσονται τύπον, ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ ἁρμοδίου τμηματάρχου, καὶ διὰ τῶν αὐτῶν περίπου φράσεων, οὐδαμῶς δὲ μνημονεύονται ἐν αὐταῖς ἄλλαι μεταγενέστεραι ἢ προγενέστεραι καταδίκαι, ἢ ἄλλου εἴδους ποιναί. Αὐτὴ εἶναι ἡ συνήθης τακτικὴ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης. Ἐκ τῶν Διαταγμάτων καὶ τῶν ἐκθέσεων, ἃς καταθέτω, δηλοῦται, ὅτι οὐ μόνον προγενέστεραι ἐλάσσονες ποιναὶ δὲν μνημονεύονται ἐν ἐκθέσει περὶ μεταβολῆς θανατικῶν ποινῶν, ἀλλὰ καὶ ὅτι οὐχὶ σπανίως πλείονες τῆς μιᾶς θανατικαὶ ποιναὶ κατὰ τοῦ αὐτοῦ προσώπου διὰ τοῦ αὐτοῦ Διατάγματος καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων ἐκθέσεων μετεβλήθησαν. Ἐπαναλαμβάνω, πρὸς ἀποφυγὴν παρεξηγήσεως, ὅτι ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων τούτων οὐδόλως σκοπεῖ εἰς ἐπίκρισιν ἢ ἔλεγχον. Ἀναφέρω πρῶτον Διάταγμα, προκληθὲν παρὰ τοῦ ἐγγυτέρου προκατόχου μου, τοῦ κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1886 Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅπερ εἶναι τὸ μόνον παρ’ αὐτοῦ προκληθὲν περὶ θανατικῶν ποινῶν, καὶ δι’ οὗ μεταβάλλεται ἡ ποινὴ 24 εἰς θάνατον καταδίκων. Τρεῖς ἐκ τῶν καταδίκων τούτων διετέλουν κατὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος ὑπὸ τὸ βάρος καὶ ἄλλων ποινῶν, αἵτινες οὐδόλως μνημονεύονται οὔτε ἐν τῇ γνωμοδοτικῇ τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκθέσει, οὔτε ἐν τῇ πρὸς τὸν Βασιλέα ἐκθέσει τοῦ Ὑπουργοῦ. Τὸ Διάταγμα φέρει χρονολογίαν 12 Φεβρουαρίου 1886, ὑπ’ ἀριθμὸν δὲ 22 αὐτοῦ ἀναγράφεται ὁ κατάδικος Νικ. Κολιοῦ Κλειδιᾶς ἢ Κατσιγιάννης, οὗ ἡ θανατικὴ ποινή, ἡ ἐπιβληθεῖσα ἕνεκα ληστείας μετὰ φόνου διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 36 τῆς 13 Μαΐου 1885 ἀποφάσεως τῶν ἐν Ζακύνθῳ Συνέδρων, μεταβάλλεται εἰς εἰκοσαετῆ δεσμά. Περὶ τοῦ καταδίκου τούτου τὸ Τμῆμα τὸ ἁρμόδιον τοῦ Ὑπουργείου μοὶ ἔδωκε σημείωσιν, καθ’ ἥν, πλὴν τῆς πράξεως, δι’ ἣν οὗτος κατεδικάσθη εἰς θάνατον, εἶχε καταδικασθῆ πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος καὶ εἰς τὰς ἀκολούθους ποινὰς δι’ ἄλλα ἐγκλήματα. Εἰς ἰσόβια δεσμὰ ἐπὶ ληστείᾳ τῇ 13 Μαΐου 1885, εἰς ἰσόβια ὡσαύτως δεσμὰ ἐπὶ ληστείᾳ τῇ 14 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς, εἰς 20 ἐτῶν δεσμὰ ἐπὶ ληστείᾳ τῇ 13 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς, εἰς 20 ἐτῶν δεσμὰ ἐπὶ ληστείᾳ τῇ 14 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς, εἰς 15 ἐτῶν δεσμὰ ἐπὶ ληστείᾳ τῇ 12 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς, εἰς 5 ἐτῶν φυλάκισιν ἐπὶ ληστείᾳ τῇ 14 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς, εἰς ἰσόβια δεσμὰ ἐπὶ ληστείᾳ τῇ 15 Ἰουνίου 1884, εἰς 10 ἐτῶν δεσμὰ ἐπὶ ληστείᾳ τῇ 2 Μαΐου 1884, εἰς ἰσόβια δεσμὰ ἐπὶ ληστείᾳ τῇ 7 Μαΐου 1884, εἰς 15 ἐτῶν δεσμὰ ἐπὶ ληστείᾳ τῇ 14 Ἰουνίου 1884, καὶ εἰς 10½ ἐτῶν δεσμὰ ἐπὶ ληστείᾳ τῇ 5 Μαΐου 1884. Διὰ τοῦ αὐτοῦ Διατάγματος μεταβάλλεται ἡ ποινὴ τοῦ καταδίκου Κωνσταντίνου Παντελάκη ἢ Κάββουρα, καταδικασθέντος εἰς θάνατον τὴν 24 Ὀκτωβρίου 1884 ἐπὶ φόνῳ, ὅστις ὅμως εἶχε καταδικασθῆ καὶ εἰς τεσσάρων ἐτῶν φυλάκισιν ἐπὶ ἀποπείρᾳ ἀναιρέσεως, καὶ εἰς 11 ἐτῶν δεσμὰ ἐπὶ ἀναιρέσει. Μεταβάλλεται ὡσαύτως εἰς ἰσόβια δεσμὰ ἡ ποινὴ τοῦ θανάτου, εἰς ἣν κατεδικάσθη ὁ Νικ. Κουνέλης διὰ τῆς ἀπὸ 22 Μαΐου 1885 ὑπ’ ἀριθ. 54 ἀποφάσεως τῶν ἐν Ζακύνθῳ Συνέδρων, ὅστις διετέλει τότε κατάδικος δι’ ἄλλας πράξεις εἴς τε τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου καὶ εἰς τὴν τῶν ἰσοβίων δεσμῶν. Καὶ τοῦ κατὰ τὸ 1884 Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καταθέτω Διάταγμα καὶ ἐκθέσεις περὶ ὁμοίων τῆς αὐτῆς φύσεως μεταβολῶν, τὰς λεπτομερείας τῶν ὁποίων δὲν ἀναγινώσκω, ἵνα μὴ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν ἐπὶ πλέον. Ἐγένετο παρατήρησις καὶ περὶ τοῦ ὅτι ἔσπευσα εἰς τὴν μεταβολὴν τῆς θανατικῆς ποινῆς τοῦ Ἀλεξίου Τάκη, μόλις συμπληρωθέντος ἔτους ἀπὸ τῆς καταδίκης, παρ’ ἄλλων δ’ ἤκουσα, ὅτι δὲν ἔπρεπε μὲν νὰ προκαλέσω τὴν ἐκτέλεσιν τοιαύτης θανατικῆς ποινῆς, ἠδυνάμην ὅμως νὰ ἀφήσω αὐτὴν ἐκκρεμῆ. Τὰς τοιαύτας γνώμας ὑπηγόρευσε βεβαίως ἡ περὶ θανατικῶν ποινῶν κρατήσασα παρ’ ἡμῖν κατὰ κανόνα σχεδὸν τακτική. Εἶναι πασίγνωστον, ὅτι ἡ ἀπόφασις περὶ ἐκτελέσεως θανατικῆς ποινῆς εἶναι τὸ ἀνιαρότατον καὶ ὀδυνηρότατον τῶν καθηκόντων διὰ πάντα Ὑπουργὸν, εἶναι δ’ ἐπίσης εὐνόητον, ὅτι καὶ ἡ ταχεῖα ἀπονομὴ χάριτος, μεταβαλλούσης θανατικὴν ποινὴν, ἐξεγείρει ἐνίοτε τὸ κοινωνικὸν αἴσθημα καὶ προκαλεῖ κατακρίσεις· διὰ τοῦτο δὲ οἱ πλεῖστοι τῶν κατὰ καιροὺς Ὑπουργῶν, ἀποδυσπετοῦντες μὲν πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν θανατικῶν ποινῶν, παρακάμπτοντες δὲ τὴν δυσχέρειαν, τὴν ἐκ τῆς ταχείας ἀπονομῆς χάριτος, ἄφινον νὰ παρέρχηται ἀπ’ αὐτῶν τὸ ποτήριον τοῦτο. Συνεσωρεύοντο τοιουτοτρόπως καὶ κατέκειντο ἐπὶ ἔτη ἐν ταῖς φυλακαῖς κατὰ δεκάδας οἱ κατάδικοι εἰς θάνατον, ἄξιοι καὶ ἀνάξιοι χάριτος, ἀναμένοντες ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν τὴν ἐμφάνισιν τοῦ ἱερέως καὶ τοῦ δημίου, καὶ παραδιδόμενοι ἀπὸ Ὑπουργοῦ εἰς Ὑπουργόν. Τοιαύτην ἐλεεινὴν, ἀλλὰ πλουσίαν κληροδοσίαν παρέλαβον καὶ ἐγὼ, ὅτε ἐκλήθην νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Παρέλαβον τότε 58 καταδίκους εἰς θάνατον, ἐν ταῖς διαφόροις φυλακαῖς τοῦ Κράτους κατακειμένους, ἐξ ὧν, εἷς μὲν εἶχε καταδικασθῆ τὸ 1879, ἕτερος τὸ 1880, δύο τὸ 1881, ἑπτὰ τὸ 1882, εἴκοσι τὸ 1883, δεκαὲξ τὸ 1884 καὶ ἕνδεκα τὸ 1885. Τοιαύτη κατάστασις, τὸν μὲν σκοπὸν τῆς θανατικῆς ποινῆς καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς κοινωνικὰ ἀποτελέσματα ἐντελῶς μηδενίζουσα καὶ ἐξουδετεροῦσα, αὐτὴν δὲ τὴν θανατικὴν ποινὴν ἄνευ νόμου σιωπηρῶς καταργοῦσα, καὶ τὰς ἀθλίας ἐκείνας ὑπάρξεις καταδικάζουσα εἰς ποινὴν φρικώδη καὶ ἀκατονόμαστον, τὴν ποινὴν τῆς ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν προσδοκίας τοῦ θανάτου, τοιαύτη λέγω κατάστασις, ἐθεώρησα, ὅτι δὲν ἦτο πρέπον νὰ παραταθῇ. Πεισθεὶς δὲ, ὅτι τῆς κοινωνίας τὸ συμφέρον καὶ τῆς φιλανθρωπίας αἱ ὑπαγορεύσεις συνέπιπτον ἐντελῶς πρὸς τὴν κειμένην παρ’ ἡμῖν νομοθεσίαν, τὴν ἀπαιτοῦσαν ἐντὸς βραχυτάτου ἀπὸ τῆς τελεσιδικίας τῶν ποινικῶν ἀποφάσεων χρόνου νὰ ἀποφαίνηται ὁ Βασιλεὺς περὶ τῆς ἀπονομῆς χάριτος, ἢ μὴ, ἀπεφάσισα νὰ ἐφαρμόσω τὸν κανόνα τοῦτον, καὶ ἐφήρμοσα αὐτὸν ἀκριβῶς καὶ ἐπιμόνως. Πλὴν δὲ τῶν 58 εἰς θάνατον καταδίκων, οὓς εὗρον, κατεδικάσθησαν εἰς τὴν αὐτὴν ποινὴν ἔκτοτε μέχρι σήμερον καὶ ἕτεροι 77. Ἐξ ὅλων δ’ αὐτῶν, ἀνερχομένων εἰς 135, τῶν μὲν 25 ἐξετελέσθη ἡ ποινὴ, τῶν δὲ 110 μετεβλήθη διὰ χάριτος. Τοῦ μέτρου τούτου δὲν ἠδυνάμην νὰ ποιήσωμαι ἐξαίρεσιν διὰ τὸν Ἀλέξιον Τάκην, τοῦ ὁποίου ἔπρεπε ταχέως, ἢ νὰ ἐκτελέσω, ἢ νὰ μεταβάλω τὴν ποινήν, ἔπραξα δὲ περὶ αὐτοῦ ὅ,τι τὸ δίκαιον καὶ ἡ φωνὴ τῆς συνειδήσεώς μου ἐπέβαλλέ μοι. Εὐτυχήσας νὰ ἀποφύγω πᾶσαν, καὶ τῶν σφοδροτέρων μου πολεμίων, καὶ τῶν ἐμπαθεστέρων προσωπικῶν μου ἐχθρῶν, κατάκρισιν ἐπὶ τοιούτῳ εὐρεῖ χειρισμῷ τοῦ δεινοῦ διλήμματος, τῆς ζωῆς καὶ τοῦ θανάτου, ὡς πρὸς 109 καταδίκους, ὧν μετέβαλον τὴν θανατικὴν ποινήν, δὲν ἠγνόουν, ὅτι ἤθελον προκαλέσει ταύτην δριμεῖαν καὶ παράφορον καὶ ἀκάθεκτον ὡς πρὸς τὸν ἑκατοστὸν δέκατον, μόνον καὶ μόνον διότι συνέπεσε νὰ γεννηθῇ οὗτος ἐν Εὐρυτανίᾳ· ἀλλὰ περὶ τούτου ἐντελῶς ἠδιαφόρησα. Ἤθελον δὲ θεωρήσει ἀνάξιον ἑαυτοῦ καὶ τοῦ ἀξιώματός του, οἴκτου δὲ μόνον καὶ βδελυγμίας ἄξιον τὸν Ὑπουργὸν ἐκεῖνον, ὅστις θὰ ἐξηγόραζε τὴν ἡσυχίαν του καὶ τὴν ἀποφυγὴν ἀξιοπεριφρονήτων ὕβρεων καὶ μομφῶν διὰ τῆς ἀποκοπῆς τῆς κεφαλῆς ἀνθρώπου, τὴν πρᾶξιν τοῦ ὁποίου οὐδεὶς εὐσυνείδητος καὶ ἀπαθὴς κριτὴς δύναται νὰ κρίνῃ ἀξίαν θανάτου.

§5ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἀφοῦ, Κύριοι, ἀπὸ τῆς ἑνδεκάτης φθίνοντος μηνὸς ὑπέβαλον τὴν περὶ ἧς ἡ συζήτησις ἐπερώτησιν, καὶ ἀφοῦ παρῆλθον 17 ὅλαι ἡμέραι, ἐνεφανίσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἵνα εἴπῃ εἰς ὑμᾶς ὅσα ἠκούσατε, καὶ νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι ἀδύνατον αὐτῷ εἶναι νὰ καταθέσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πάσας τὰς ζητηθείσας δικογραφίας. Ἐγὼ ὅμως ἀδιαφορῶ ὡς πρὸς τὴν μὴ κατάθεσιν πασῶν τῶν δικογραφιῶν, διότι καὶ ἐκ τῶν κατατεθεισῶν εἴδομεν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ πολλὴν ὥραν κατασχόντα τὸ βῆμα, καὶ ἀναλύοντα μίαν πρὸς μίαν τὰς ἐγκληματικὰς πράξεις τοῦ Ἀλεξίου Τάκη. Ἦσαν δὲ αἱ ἀναλυθεῖσαι τοσαῦται, ὥστε πολλὴν ὥραν ἐκοπίασε τὸ βῆμα, ἔχον ἐφ’ ἑαυτοῦ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Κατέθηκέ τινας τῶν αἰτηθεισῶν πληροφοριῶν καί τινας τῶν αἰτηθεισῶν δικογραφιῶν, καὶ ἐκ τῶν δικογραφιῶν τούτων οὐδὲν νέον ἐπορίσθη ὑπὲρ ἑαυτοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀλλὰ πανθ’ ὅσα ἐξέθηκεν εἰσὶν ἐναντίον αὐτοῦ, διότι ἐπιβαρύνουσιν ἔτι πλέον τὴν εὐθύνην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ἠκούσατε, ὅτι πολὺ ἐτόνισε τὴν ἀνώνυμον δῆθεν ἐκείνην ἐπιστολήν, ἐνῷ δὲν ἔχει οὐδεμίαν βεβαιότητα, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ ἦτο τοιαύτη· ἀλλὰ καὶ ἀνώνυμος ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἦτο ἡ ἐπιστολή, δι’ ἧς ἐπληροφόρουν ἡμᾶς, ὅτι ὁ ἀδελφὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ παρ’ Ἐφέταις ἐν Κερκύρᾳ Ἀντεισαγγελεύς, προέτεινε τὴν μεταβολὴν τοῦ κατηγορητηρίου κατὰ Τάκη ἐπὶ τὸ ἐπιεικέστερον ἐνώπιον τῶν ἐκεῖ Κακουργιοδικῶν, ἦτο ἢ δὲν ἦτο τοῦτο ἀληθές; Αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπισήμως ἐβεβαίωσεν, ὅτι οὐχὶ ἄλλος, ἀλλ’ ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ προέτεινε τὴν μεταβολὴν τοῦ κατηγορητηρίου· καὶ ὁποίου κατηγορητηρίου, Κύριοι; Αὐτοῦ ἐκείνου, ὅπερ νομίζω, ὅτι αὐτὸς ὁ ἀντεισαγγελεὺς κ. Ἰωάννης Βουλπιώτης εἶχε συντάξει.

§6ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν εἶπε τοιοῦτόν τι ὁ κ. Ὑπουργός.

§7ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶπε· τί εἶπεν;

§8ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀντίληψιν τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἐπικαλοῦμαι τὰ πρακτικά, ἐπικαλοῦμαι τὴν ἀντίληψιν ὑπερτάτου δικαστικοῦ λειτουργοῦ, ἐπὶ μακρὸν χρόνον συνειθίσαντος νὰ ἀντιλαμβάνηται τῶν τοιούτων ὑποθέσεων, τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὀλίγας στιγμὰς πρὸ ὑμῶν καταβὰς ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν εἶπεν, ὅτι ὁ ἀντεισαγγελεὺς τῶν ἐν Κερκύρᾳ Ἐφετῶν κ. Ἰωάννης Βουλπιώτης ἐζήτησε νὰ καταδικασθῇ ὁ Ἀλέξιος Τάκης, ἀκριβῶς ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κατηγορητηρίου, φοβηθεὶς αἴτησιν ἀναιρέσεως.

§9ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ ἐγὼ τί ἀντελήφθην. Ὁ κατηγορούμενος κατηγορεῖτο καὶ ἐπὶ ἑνώσει καὶ ἐπὶ φόνῳ. Ὁ Εἰσαγγελεὺς, ὁ ἀδελφὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, προέτεινε τὴν καταδίκην τοῦ κατηγορουμένου τούτου, ὄχι ἐπὶ ἑνώσει καὶ φόνῳ, ἀλλ’ ἐπὶ ἀναιρέσει. Ἡ μεταβολὴ τοῦ κατηγορητηρίου συνίστατο εἰς τοῦτο, κατὰ τὸν ἀγορεύοντα, ὅτι, ἀντὶ νὰ ζητήσῃ τὴν καταδίκην τοῦ κατηγορουμένου ἐπὶ ἑνώσει καὶ ἐπὶ φόνῳ, ὅπως ἔπραξαν ὅλοι οἱ ἄλλοι ἐπὶ ἄλλων ὁμοίως καταδιωκομένων διὰ τὰς αὐτὰς πράξεις κατηγορουμένων Εἰσαγγελεῖς, ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐζήτησε τὴν μεταβολὴν τοῦ κατηγορητηρίου, δηλαδὴ τὴν καταδίκην τοῦ κατηγορουμένου ἐπὶ ἄλλαις πράξεσιν, ἐλαφρότερον τιμωρουμέναις ἢ αἱ ἐν τῷ κατηγορητηρίῳ ἀναφερόμεναι. Τοῦτο εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός.

§10ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι λοιπὸν ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐκεῖνα, ἅτινα ἀνηγγέλλοντο καὶ κατηγγέλλοντο ἡμῖν περὶ τοῦ ἐν Κερκύρᾳ ἀντεισαγγελέως τῶν Ἐφετῶν κ. Ἰω. Βουλπιώτου, ἐγένοντο ἀκριβῶς, ὡς εἶχον διαβιβασθῆ εἰς ἡμᾶς. Ἀλλά, Κύριοι, βεβαίως ἡ ὑπόθεσις αὕτη θέλει λάβει εὐρυτάτας διαστάσεις, βεβαίως ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει δεχθῆ (καὶ συμφέρον ἔχει νὰ δεχθῇ), ὅπως ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν μετὰ τὴν μελέτην τῶν κατατεθεισῶν δικογραφιῶν.

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι τακτικόν, διότι καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, δὲν ἦτο τακτικόν, καὶ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κάμνετε σεῖς, δὲν εἶναι τακτικόν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὤφειλε νὰ καταθέσῃ καὶ ὄχι νὰ συζητήσῃ, διότι συζητεῖ ἐπὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν γνωρίζομεν.

§12ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πολλοὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν θέλουσι λάβει μέρος, καὶ δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ συζητήσωσι.

§13ΛΕΒΙΔΗΣ. Βεβαίως δὲν θέλομεν συζητήσει ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ συζητήσωμεν περὶ αὐτῶν, ἀφοῦ ἄλλας μὲν δικογραφίας ταύτην τὴν στιγμὴν κατέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργός, πολλὰς δὲ δὲν ἐκόμισεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἰσχυριζόμενος,—τοῦθ’ ὅπερ δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι εἶναι ἀληθὲς,—ὅτι αὗται εὑρίσκονται ἐκκρεμεῖς, εἴτε παρὰ τῷ ἀνακριτῇ Ἄρτης, εἴτε παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ νομίζω, ὅτι ἀπὸ τοῦδε δὲν ὀφείλω νὰ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως, εἶναι ἰδέα τις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εἰπόντος κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ, ὡς ἐλαφρυντικὴν δῆθεν περίστασιν, ὅτι ὁ Ἀλέξιος Τάκης δὲν ἐγκλημάτησεν, οὐδὲ διέπραξε λῃστρικὴν πρᾶξιν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ ἐδάφει. Ἔστω, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀληθές. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ὀλιγώτερον ἀξιόμεμπτον καὶ ὀλιγώτερον ἀντιπολιτικὸν εἶναι τὸ ὅτι διέπραξε λῃστρικὰς πράξεις ἐν τῷ Ὀθωμανικῷ, κατὰ ὁμόρου ἐπικρατείας, κατὰ Χριστιανῶν μάλιστα; Ποῖοι εἶναι οἱ παρ’ αὐτοῦ ἀδικηθέντες; Εἶναι οἱ συγγενεῖς τοῦ Ἀβέρωφ, οὓς ἐλῄστευσε, καὶ παρ’ ὧν εἰσέπραξε διακοσίας καὶ ἐπέκεινα χιλιάδας δραχμῶν εἰς χρυσόν, κατ’ αὐτὴν τὴν ἀπόφασιν τῶν Κακουργιοδικῶν. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι, ἐὰν ἐπὶ τῇ ἐνασκηθείσῃ χάριτι ὑπάρχῃ τις εὐθύνη, αὕτη οὐδαμῶς ἐλαττοῦται διότι αἱ πράξεις αὗται δὲν ἐγένοντο ἐπὶ ἐδάφους Ἑλληνικοῦ. Ὅταν, Κύριοι, μελετήσωμεν τὰς δικογραφίας, τότε βεβαίως θέλομεν προκαλέσει εὐρυτάτην περὶ τοῦ ζητήματος τούτου συζήτησιν, καὶ τότε θέλομεν ἰδεῖ, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὁ διατελῶν ὑπὸ τὸ βάρος δεινοτάτης κατηγορίας, ἐκτοξευθείσης κατ’ αὐτοῦ παρὰ τοῦ συντάκτου τοῦ «Χρόνου Ἀθηνῶν», ἐὰν ἦτο λέγω πρέπον, γενόμενος κομιστὴς Διατάγματος πρὸς τὴν Αὐτοῦ Μεγαλειότητα περὶ ἀπονομῆς χάριτος εἰς τὸν Ἀλέξιον Τάκην, ἐάν, λέγω, ἦτο εὐπρεπὲς καὶ ὀρθὸν, ὀχυρούμενος ὄπισθεν τυπικοῦ καὶ ἀναληθοῦς ἐγγράφου, νὰ ἀποκρύψῃ ἀπὸ τῆς Α. Μεγαλειότητος ὅλην ἐκείνην τὴν σειρὰν τῶν ἐγκληματικῶν πράξεων, ἃς οὐχὶ ἐγώ, ἀλλ’ αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξέθηκεν. Ἀλλὰ περὶ πάντων τούτων, Κύριοι, θέλει γίνει λεπτομερὴς συζήτησις μετὰ τὴν μελέτην τῶν κατατεθεισῶν δικογραφιῶν, εὐθὺς δὲ, ὡς καὶ αἱ ἐκκρεμεῖς δικογραφίαι ἔλθωσιν ἐνώπιον ἡμῶν.

§14ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δυσάρεστον συμβὰν, λαβὸν χώραν πρό τινων ἡμερῶν ἐν τῇ πατρίδι μου Ἄρτῃ μὲ ἀναγκάζει νὰ λάβω τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως· πρὶν ἀνακοινώσω ὅμως εἰς τὴν Βουλὴν τὸ συμβὰν τοῦτο, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ δώσω προκαταρκτικάς τινας πληροφορίας. Ἐν Ἄρτῃ ὑπάρχει Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον, ὅπως καὶ ἀλλαχοῦ, ὅπου ἑδρεύει δύναμις στρατιωτικὴ ἀξία λόγου. Εἰς τὸ Νοσοκομεῖον τοῦτο πρὸ ἐτῶν διωρίσθη διευθυντὴς ὁ ἐπίατρος κ. Κῖτσος γαμβρὸς ἐπὶ θυγατρὶ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἡμῶν στρατηγοῦ Βότσαρη. Διωρίσθη δὲ τοιοῦτος οὐχὶ ὅπως διευθύνῃ τὸ ἐκεῖ Νοσοκομεῖον καὶ ἐκτελῇ τὴν ἐν αὐτῷ ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς πολιτικὸς πράκτωρ τοῦ ἐξ Ἄρτης συμπολιτευομένου Βουλευτοῦ καὶ πενθεροῦ αὐτοῦ.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Φυσικὴ συνέπεια τοῦ ἐκεῖ διορισμοῦ του.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἡ στενὴ αὕτη συγγένεια καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, τοῦ ἀπαγορεύοντος τὸν διορισμὸν ὡς ἀρχηγοῦ στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν ἐν τῷ νομῷ, ἐν ᾧ ἐξασκοῦσι τὰ πολιτικὰ αὐτῶν δικαιώματα, ἢ πολιτεύονται ἀμέσως ἢ ἐμμέσως, ἔπρεπε νὰ ἐμποδίσῃ πᾶσαν Κυβέρνησιν, σεβομένην τὰ καθήκοντά της, νὰ ἐνεργήσῃ τὸν διορισμὸν τοῦτον. Ἐκτὸς δὲ τούτου, καὶ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας ἀποδεικνύει καθαρὰ τὸν πολιτικὸν σκοπὸν τῶν τοιούτων διορισμῶν. Ἐκ τῶν πινάκων, τῶν ἀνακοινωθέντων παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ ἡμερῶν, περὶ τοποθετήσεως ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν, ἐξάγομεν τὰ ἑξῆς. Στρατιωτικὰ Νοσοκομεῖα, ὡς τὰ τῆς Ἄρτης, ὑπάρχουσι καὶ ἐν Μεσολογγίῳ, καὶ ἐν Βόλῳ, καὶ ἀλλαχοῦ. Ἐν Μεσολογγίῳ, ὅπου ὑπάρχει στρατιωτικὴ δύναμις, ἀνερχομένη εἰς 1934 ἄνδρας, τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον διευθύνει ἐκεῖ εἷς ἐπίατρος, ὁ κ. Σκοῦφος, καὶ δύο ἀνθυπίατροι, οἱ κ.κ. Λαβίδας καὶ Γαλανόπουλος. Τὸ Νοσοκομεῖον Βόλου, ὅπου ὑπάρχει δύναμις 1060 ἀνδρῶν, διευθύνει ἐπίατρος, ὁ κ. Παπαϊωάννου, ἔχων ὡς βοηθὸν ἰατρὸν, τὸν κ. Κορωναῖον, ἐπιφορτισμένον τὴν ἀποθήκην τοῦ ὑλικοῦ τῆς ὑπηρεσίας. Οἱ ὑγειονομικοὶ οὗτοι ἀξιωματικοὶ ἔν τε Βόλῳ καὶ Μεσολογγίῳ ἀρκοῦσι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἐκεῖ Νοσοκομείων, διότι ἀσχολοῦνται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων των καὶ δὲν ἀσχολοῦνται εἰς τὴν πολιτικήν. Ἐν Ἄρτῃ δὲ, ὅπου ἑδρεύει δύναμις στρατιωτικὴ 1305 ἀνδρῶν, κατά τι δηλ. ἀνωτέρα τῆς τοῦ Βόλου, πολὺ δὲ κατωτέρα τῆς τοῦ Μεσολογγίου, ὑπάρχει ὁ ἐπίατρος κ. Κῖτσος, ὅστις φέρει τὸν τίτλον τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Νοσοκομείου, ὑπάρχει δὲ συγχρόνως καὶ ἕτερος ἐπίατρος, ὁ κ. Φικιώτης, ὅστις εἶναι ὁ πράγματι διευθύνων αὐτὸ, ὑπάρχουσι δὲ προσέτι καὶ τρεῖς ἄλλοι ἀνθυπίατροι, ἐξ ὧν δύο ἐν τῷ Νοσοκομείῳ, οἱ κ.κ. Κράχτογλους καὶ Λαζόπουλος, καὶ εἷς, ὁ κ. Κορομηλᾶς, ἐν τῷ Θεραπευτηρίῳ τῶν Πραμάντων, τῷ σκοποῦντι τὴν ἰατρικὴν περίθαλψιν μέρους τῆς ἐν τῷ νομῷ Ἄρτης στρατιωτικῆς δυνάμεως. Τοῦτο ἀνέπτυξα, ὅπως δείξω ἡμῖν καὶ διὰ τῶν ἐπισήμων καταθέσεων τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ ἐν Ἄρτῃ παρουσία τοῦ κ. Κίτσου σκοπεῖ πολιτικὸν σκοπὸν, ἀνάρμοστον εἰς ἀνώτερον ἀξιωματικόν, καὶ οὐχὶ τὴν διεύθυνσιν τοῦ Νοσοκομείου, εἰς τὴν ὁποίαν ἀρκεῖ ὁ ἕτερος ἐπίατρος κ. Φικλώτης, ὅπως ἀρκεῖ εἰς τὴν διεύθυνσιν τῶν Νοσοκομείων Μεσολογγίου καὶ Βόλου ἀνὰ εἷς τοιοῦτος. Ἡ παρουσία τοῦ κ. Κίτσου ἐν Ἄρτῃ εἶναι περιττὴ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας, ἥτις εἶναι ἀνατεθειμένη εἰς αὐτὸν, δὲν εἶναι ὅμως περιττὴ διὰ τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ ἀποστολὴν, ἣν ἐκτελεῖ ἀσχολούμενος ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας εἰς τὰ διάφορα διοικητικὰ καὶ ἄλλα πολιτικὰ γραφεῖα, ὅπως καὶ πάντες οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν πολιτευομένων. Ὁποία δὲ εἶναι ἡ ἐνέργεια τοῦ διευθύνοντος τὴν ἀνωτάτην στρατιωτικὴν ἰατρικὴν ὑπηρεσίαν ἔν τινι νομῷ, καὶ ὁποῖα τὰ μέσα τῆς ἐκρύθμου ἐνεργείας, ἅτινα οὗτος κέκτηται ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ στρατολογικοῦ νόμου καὶ ἐκ τῶν ἄλλων μέσων, ἅτινα ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας του διαθέτει, πάντες γνωρίζετε. Μολονότι ἡ κατάστασις αὕτη διαρκεῖ ἀπὸ ἐτῶν, οὐδένα ὅμως ἐποιησάμην λόγον εἰς τὴν Βουλὴν, καίτοι ἴσως εἶχον καθῆκον νὰ πράξω τοῦτο, καὶ διὰ τὸ ἄδικον, ὅπερ προσγίνεται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς ἐν Ἄρτῃ τοποθετήσεως ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, μὴ ἀναγκαίου ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ διὰ τὸ ἄτοπον τῆς ἐκεῖ παρουσίας τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου, κατὰ παράβασιν, ἂν ὄχι τοῦ γράμματος, βεβαίως ὅμως τοῦ πνεύματος τοῦ νόμου, ὅστις ἀπαγορεύει τὸν διορισμὸν ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ὡς ἀρχηγῶν στρατιωτικῶν ὑπηρεσιῶν, ἐν τῷ νομῷ, ὅπου κέκτηνται καὶ ἐξασκοῦσι πολιτικὰ συμφέροντα, καὶ ὅστις, ψηφισθεὶς καθ’ ἣν ἐποχὴν ἴσχυεν ἄλλος στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς, δὲν περιέλαβεν ἴσως ῥητῶς εἰς τὴν τοιαύτην ἀπαγόρευσιν καὶ τοὺς διευθυντὰς τῶν Στρατιωτικῶν Νοσοκομείων. Οὐδένα ἐποιησάμην πρότερον λόγον, διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι δίδω προσοχήν τινα ἢ σημασίαν εἰς τὴν ἐν Ἄρτῃ παρουσίαν καὶ τὰς ἐνεργείας τοῦ κ. Κίτσου. Σήμερον ὅμως μοὶ ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν, διότι ὁ κ. Κῖτσος δὲν ἐθεώρησεν ἀρκετὰ τὰ διάφορα μέσα, ἅτινα ἡ Κυβέρνησις ἔθεσεν εἰς τὴν διάθεσίν του, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ ἐνεργείας, ἀλλ’ ἐνόμισεν ἀναγκαῖον, νὰ καταφύγῃ καὶ εἰς τὴν ῥάβδον αὐτοῦ, λησμονήσας τὸν σεβασμὸν, ὃν ὀφείλει πᾶς ἀνώτερος ἀξιωματικὸς εἰς τὰ καθήκοντα καὶ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ σώματος, εἰς ὃ ἀνήκει, καὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἥτις ἀνετέθη εἰς αὐτόν. Νομίσας δὲ ὡς ἐπιτρεπομένην εἰς τὴν πολιτικὴν αὐτοῦ ἐνέργειαν καὶ τὴν χρῆσιν τῆς ῥάβδου αὐτοῦ, ἐκτύπησεν ἕνα τῶν καλλιτέρων καὶ νοημονεστέρων κατοίκων τῆς Ἄρτης, τὸν κ. Δελήμπασην, ὅστις, ἐκτὸς τῆς ἐντίμου θέσεως, ἣν κατέχει ἐν τῇ ἐκεῖ κοινωνίᾳ, εἶναι ἀκόμη καὶ Πρόεδρος τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Ἄρτης. Ὁ κ. Δελήμπασης ἐν τῇ Λέσχῃ Ἄρτης, συζητῶν περὶ πολιτικῶν, ἐπέκρινε διάφορα πολιτευόμενα πρόσωπα, ὅπως δικαιοῦται νὰ πράξῃ τοῦτο πᾶς πολίτης Ἕλλην. Ὁ κ. Κῖτσος, ὅστις ἐγνώριζεν αὐτὸν ὡς μὴ φίλον του, ἐν τῇ ἐπικρίσει ταύτῃ πολιτικῶν προσώπων καὶ ἰδεῶν, ἀπῄτησεν, ἵνα ὁ Πρόεδρος τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου ἀνακαλέσῃ ὅσα εἶχεν εἰπεῖ. Τούτου δ’ ἀπαντήσαντος, ὅτι δὲν ἀνακαλεῖ αὐτὰ, ἀλλὰ δέχεται νὰ τὰ συζητήσῃ καὶ μετ’ αὐτοῦ, ὁ κ. Κῖτσος ἐπροτίμησε τὴν ῥάβδον, ὢν δὲ σωματικῶς ῥωμαλαιότερος τοῦ κ. Δελήμπαση, ἐκτύπησεν αὐτὸν ἐπανειλημμένως. Ἐλπίζω, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, θέλει δώσει τὴν δέουσαν ἐκτίμησιν εἰς τὴν πρᾶξιν ταύτην, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ στρατοῦ, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τοὺς νόμους, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς εὐλαβείας, ἣν πᾶσα Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ δεικνύῃ, καὶ ὅταν ἀκόμη δὲν ἔχῃ τὴν αὐταπάρνησιν καὶ τὴν ἠθικὴν δύναμιν νὰ ἐφαρμόζῃ αὐτὴν πρὸς τὴν ἀνεξάρτητον καὶ ἀνεπηρέαστον ἐκτέλεσιν τῶν εἰς αὐτὴν ἐπιβαλλομένων καθηκόντων εἰς ὅλους μὲν τοῦ κλάδους τῆς ἐνεργείας αὐτῆς, ἰδίως δὲ εἰς τὸν στρατιωτικόν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως γνωρίζει τὴν πρᾶξιν τοῦ ἐπιάτρου κ. Κίτσου ἐκ καταγγελίας, γενομένης ἀπ’ εὐθείας πρὸς αὐτὸν, παρακαλῶ δ’ αὐτὸν νὰ μᾶς εἴπῃ, τί ἔπραξε καὶ τί προτίθεται νὰ πράξῃ, πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ γενομένου ἀδικήματος καὶ πρὸς πρόληψιν τῆς ἐπαναλήψεως ὁμοίων ἐν τῷ μέλλοντι.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ περιέχει ἐν ἑαυτῇ τὴν ἀπάντησιν. Ἐγένετο καταγγελία πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον περὶ παρεκτροπῆς ἀξιωματικοῦ τινος ὑγειονομικοῦ, καὶ ἐννοεῖται οἴκοθεν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἐνήργησεν ὅ,τι ἔπρεπε νὰ ἐνεργήσῃ. Θέλω δὲ ἐξετάσει τὸν φάκελλον, καὶ ἐὰν τὰ ἐνεργηθέντα ἦναι φύσεως, ἐπιτρεπούσης, ὅπως ἀνακοινωθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, θέλω ἀνακοινώσει αὐτὰ, μεθ’ ὃ ὁ τυχὸν ἀξιῶν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐνήργησεν ὡς ἔπρεπε, θὰ ἔχῃ θέμα συζητήσεως, διότι ἐκ προοιμίων δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ θέμα συζητήσεως. Ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ θέλων νὰ προκαλέσῃ περὶ τούτου συζήτησιν, δὲν λέγει κατὰ τί παρεξετράπη ὁ ἀξιωματικὸς, οὐδ’ ἰσχυρίζεται, ὅτι κατὰ νόμον κακῶς εἶναι τοποθετημένος ἐν Ἄρτῃ, ὀφείλει νὰ ἀναμείνῃ, ὅπως ἀναγγείλω εἰς τὴν Βουλὴν, πανθ’ ὅσα ἔπραξε τὸ Ὑπουργεῖον καὶ θέλει πράξει συνεπείᾳ τῆς γενομένης καταγγελίας. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ παρατάσεως τῆς ἀναβολῆς τῶν κατὰ τοὺς νόμους στρατολογικῶν καὶ ναυτολογικῶν ὑποχρεώσεων ὑπὲρ τῶν ἐν τοῖς νομοῖς Λαρίσσης, Τρικκάλων καὶ Ἄρτης Ὀθωμανῶν. Δι’ αὐτοῦ ἀναβάλλεται μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου 1895 ἡ ὑποχρέωσις τῶν Ὀθωμανῶν πρὸς στράτευσιν, ἢ ἀκριβέστερον παρατείνεται ἡ ὑπάρχουσα ἀναβολὴ μέχρι τῆς 1ης Ἰανουαρίου 1895. Ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον, περὶ παραχωρήσεως τῆς χρήσεως γηπέδου εἰς τὴν ἐν Πόρτ Σαΐτ Ἑλληνικὴν Κοινότητα. Τὸ γήπεδον τοῦτο ἐδωρήθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἄλλοτε ὑπὸ τοῦ κ. Λεσσὲψ, καὶ πρόκειται ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐκχωρηθῇ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κοινότητα ἐν Πόρτ–Σαΐτ, ἵνα αὕτη ποιήσηται αὐτοῦ χρῆσιν πρὸς σκοποὺς κοινῆς ὠφελείας. Ὑποβάλλω καὶ νομοσχέδιον περὶ πληρωμῆς τῶν ὀφειλομένων τῷ Δημοσίῳ ὑπὸ τῶν Δήμων ἐκ προκαταβολῶν μισθῶν δημοδιδασκάλων. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὰ καθυστεροῦντα χρέη τῶν Δήμων, ἐφ’ ὅσον ταῦτα προέρχονται ἐκ προκαταβολῶν μισθῶν δημοδιδασκάλων. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐψηφίσθη νόμος, κανονίσας τὰ τῆς εἰσφορᾶς τῶν Δήμων ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, κατόπιν δὲ τοῦ νόμου ἐκείνου, καὶ ἰδίως μετὰ τὴν προσεχῆ ψήφισιν τῶν περὶ οἰκοδομῆς σχολικῶν καταστημάτων διὰ δανείου, ἐλπίζεται, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλέον ἀνάγκη προκαταβολῶν πέραν τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πιστώσεων. Ὡς γινώσκετε, αἱ προκαταβολαὶ αὗται, αἱ μὴ ἀποδιδόμεναι ὑπὸ τῶν Δήμων, καὶ ὡς ἐκ τούτου βαρύνουσαι τὸ Δημόσιον, ἀνήρχοντο εἰς 650,000 δραχμῶν περίπου ἐτησίως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη· πρότερον τὰ ποσὰ ἦσαν μικρότερα, συναπετελέσθη ὅμως ποσὸν χρέους τῶν Δήμων ἐκ τοιούτου λόγου πλέον τῶν 6,000,000, ἐννοεῖται δὲ, ὅτι τὸ χρέος τοῦτο ἦτο ἀπαιτητὸν καὶ ὅτι οἱ Δῆμοι διετέλουν ὑπὸ διηνεκεῖς ἐνοχλήσεις παρὰ τῶν Ταμιῶν, ὑποχρέων, ὅπως ζητῶσι τὴν ἀπότισιν τῶν ὀφειλομένων. Εἰς ἄρσιν τῶν δυσχερειῶν τῶν Δήμων, ὡς ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῶν εἰς ἀπότισιν τῶν ὀφειλῶν, ἦσαν αἱ Κυβερνήσεις ἠναγκασμέναι νὰ λαμβάνωσι μέτρα, ὁτὲ μὲν ταῦτα, ὁτὲ δὲ ἐκεῖνα, τὸ δὲ τελευταῖον ληφθὲν μέτρον ἦτο ὁ καθορισμὸς ἀναλογίας τινὸς, οὐχὶ ἐπὶ τῆς ὀφειλῆς τοῦ Δήμου πρὸς τὸ Δημόσιον, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν εἰσοδημάτων τῶν Δήμων, εἰς ἣν καὶ μόνον ἐπετρέπετο εἰς τὸν Ταμίαν νὰ ἀφορᾷ πρὸς τὴν ἀπότισιν τῶν ὀφειλομένων. Ταῦτα ἐγένοντο διοικητικῶς· ἤδη ἔρχομαι διὰ νομοσχεδίου νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως κανονίσῃ τὰ περὶ τούτου ἐπὶ τοιαύτῃ βάσει, τουτέστιν, αἱ ἀποτίσεις τῶν ὀφειλῶν τῶν Δήμων λόγῳ δημοδιδασκαλικῶν προκαταβολῶν νὰ μὴ γίνωνται κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὴν ὀφειλὴν τῶν Δήμων, ἀλλὰ νὰ γίνωνται κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τοὺς πόρους τῶν Δήμων, καὶ οἱ μὲν ἄποροι Δῆμοι μηδὲν ν’ ἀποδίδωσιν, οἱ δὲ Δῆμοι, οἱ δυνάμενοι ν’ ἀποτίσωσι, νὰ ἀποτίνωσιν ἀναλόγως τῶν μέσων αὐτῶν, κατὰ κανόνα, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καθοριζόμενον. Συνάμα μετὰ τοῦ νομοσχεδίου ὑποβάλλω τὴν πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἔκθεσίν μου, δι’ ἧς ἐδικαιολόγουν διοικητικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα εἶχον θεωρήσει ἀναγκαῖον νὰ λάβω ὑπὲρ τῶν Δήμων, διότι ἐν τῇ ἐκθέσει ἐκείνῃ εὕρηνται οἱ συνηγοροῦντες λόγοι καὶ ὑπὲρ τῶν μέτρων τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ ὡσαύτως δικαιολογεῖται καὶ ἡ διοικητικὴ ἐνέργεια τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ὑποβάλλω προσέτι καὶ πίνακας, ἕνα μὲν σχετιζόμενον ἀμέσως πρὸς τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἕτερον δὲ, ἀνεξάρτητον τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἀνταποκρινόμενον πρὸς αἴτησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας. Ἐν τῷ πίνακι, τῷ συνημμένῳ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμένα τὰ προκαταβληθέντα ποσὰ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου καὶ τὰ εἰσπραχθέντα καὶ τὰ καθυστεροῦντα· καὶ τὰ μὲν προκαταβληθέντα διαιροῦνται εἰς τὰ τῶν χρήσεων ἀπὸ τοῦ 1876 μέχρι τοῦ 1880, καὶ ἀπὸ τοῦ 1881 ἕως τοῦ 1887, τοῦτο δὲ, διότι ἀπὸ τοῦ 1880 εἰσήχθη νομοθετικῶς ἕτερος κανονισμὸς τῆς ἀποδόσεως τῶν καταβολῶν. Διακρίνει δὲ ὁ πίναξ τὰ ὀφειλόμενα ὑπὸ τῶν Δήμων λόγῳ προκαταβολῶν μισθῶν δημοδιδασκάλων, καὶ λόγῳ προκαταβολῶν ἐξ ἄλλων αἰτίων, κατὰ Δήμους καὶ ἐν συγκεφαλαιωτικοῖς πίναξι κατὰ Ταμεῖα. Ὁ πίναξ, ὃν ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, περιέχει, ἐν σχέσει πρὸς τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὰ τοῦ πληθυσμοῦ ἑκάστου Δήμου, τὰ τῶν σχολείων, τὰ τῶν μαθητῶν, τὰ τῶν δημοδιδασκάλων πρώτης καὶ δευτέρας τάξεως, τὰ τῶν Γραμματοδιδασκαλείων κλπ.

§18ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔγεινε συγχώνευσις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν;

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἑδρεύει ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅστις ἀνήκει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διότι εἶναι ὁ Διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, ἐζήτησε τὴν ἀνακοίνωσιν τριῶν ἐγκυκλίων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου, ἃς καταθέτω. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ὑπαλλήλου Ἀντωνίου Καλουδῆ, διευθύνοντος τὸ ταμεῖον Σύρου, εἰς ὃν ἀπεδόθησαν δημοσίᾳ ὡρισμέναι κατηγορίαι, ἃς ἐξέθηκεν ὁ ἐπερωτήσας. Φέρω πάντα τὸν φάκελλον τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἐκ τούτου προκύπτει, ὅτι τοῦ γραμματέως τοῦ ταμείου Σύρου Καλουδῆ οἱ λογαριασμοὶ, ἐξελεγχόμενοι, ἐν δυσὶ δαπάναις ἀπεδείχθησαν σφαλλόμενοι· ἐν δαπάνῃ κατὰ τὸν Ἰανουάριον ἐνεστῶτος ἔτοις γενομένῃ, καὶ ἐν ἑτέρᾳ κατὰ τὸν Ἀπρίλιον. Κατὰ τὸν Ἰανουάριον εἶχεν εἰσπράξει παρὰ τοῦ πράκτορος τῆς Ῥωσσικῆς Ἑταιρίας ποσὸν 2,770 δραχμῶν, δοὺς ἀπόδειξιν εἰς τὸν καταβαλόντα τὸ χρῆμα, εἶχε δ’ ἀναγράψει ἐν τῷ βιβλίῳ 2,170. Ἡ διαφορὰ ἐβεβαιώθη ἐν τῷ Λογιστηρίῳ, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ βεβαιωθῇ, διότι καὶ τὸ γραμμάτιον τῆς παραδόσεως καὶ τὸ τῆς παραλαβῆς ἤθελον περιέλθει εἰς τὸ Γεν. Λογιστήριον πρὸς ἐκκαθάρισιν, καὶ ἡ ἀντιπαραβολὴ θ’ ἀπεκάλυπτε τὴν ἀσυμφωνίαν. Ζητηθείσης ἀπολογίας καὶ ἀνατεθείσης εἰς τὸν Νομάρχην τῆς ἀνακρίσεως, προέκυψεν, ὅτι ὁ πράκτωρ τῆς Ῥωσσικῆς Ἀτμοπλοΐας πράγματι εἶχε παραδώσει τὸ πρῶτον 2,170 δραχμὰς, αἵτινες καὶ ἐσημειώθησαν ἐν τοῖς γραμματίοις παραλαβῆς, κατόπιν δὲ παρέδωκεν ἐπὶ πλέον 600, αἵτινες προσετέθησαν ἐν τοῖς γραμματίοις παραλαβῆς, αἰτήσει τοῦ πράκτορος, μετὰ τὴν καταχώρησιν τῶν γραμματίων παραδόσεως ἐν τοῖς βιβλίοις, λησμονήσαντος τοῦ ὑπαλλήλου ν’ ἀναγράψῃ τὴν πρόσθετον παράδοσιν τῶν 600 δραχμῶν. Τὸ ποσὸν ὅμως τοῦτο κατετέθη ἐν καιρῷ εἰς τὸ Ταμεῖον, ὡς βεβαιοῦται ἐκ γραμματίου παραλαβῆς τοῦ Ταμίου Σύρου ἀπὸ 30 Αὐγούστου. Ὁ Νομάρχης ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ παράλειψις τῆς ἐγγραφῆς προῆλθεν ἐξ ἀπειρίας· σκοπὸς δὲ καταχρήσεως δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ, διότι ἄφευκτος ἦτο ἡ κατὰ τὴν ἐκκαθάρισιν ἐν τῷ Λογιστηρίῳ βεβαίωσις τῆς παραλείψεως. Ἡ τοῦ Ἀπριλίου μηνὸς ἐσφαλμένη ἐγγραφὴ εἶναι ποσοῦ μεγαλειτέρου, διότι, ἐν ᾧ εἰσεπράχθη ποσὸν 35,800, ὅσας ἔφερε καὶ τὸ τῆς παραλαβῆς γραμμάτιον, ὅπερ ἐδόθη τῷ πληρωτῇ Συμβολαιογράφῳ, ἀνεγράφη εἰς χρέωσιν τοῦ Γραμματέως γραμμάτιον παραδόσεως 30,800. Ἐπίσης καὶ ἐνταῦθα, ὡς ἀνεκοινώθη τοῦτο πρὸς τὸν Γραμματέα τοῦ Ταμείου, τὸν διευθύνοντα αὐτὸ ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Ταμίου, κατέθεσεν ἐκεῖνος τὰς 5,000 δραχμῶν. Αἱ ἀνακρίσεις, αἱ ἐνεργηθεῖσαι ὑπὸ τοῦ Νομάρχου, ἀποδεικνύουσι, κατὰ τὴν πεποίθησίν του, ὅτι δὲν ὑπῆρχε πρόθεσις καταδολιεύσεως. Καταθέτω τὸν φάκελλον. Ὁ αὐτὸς Βουλευτὴς ἐζήτησε νὰ κατατεθῇ ὁ φάκελλος, ὅστις προσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος περὶ ὑποθέσεως, περὶ ἧς καὶ συζήτησις ἐγένετο, περὶ τῆς προμηθείας χόρτου· ἐπειδὴ ἔκτοτε παρῆλθε χρόνος, ἤθελεν ἤδη νὰ γνωρίζῃ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, τίνα τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν διὰ τὸν χόρτον μέχρι τοῦδε, καὶ τίνα τὰ ὑπολειπόμενα· διότι κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς παρελθούσης Συνόδου εἶχε ῥηθῇ, ὅτι προέκειτο περὶ πληρωμῆς ποσοῦ διὰ τὸν χόρτον 2½ ἑκατομμυρίων.

§20ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶχον ὑποστηρίξει, ὅτι μὲ τὸ ἥμισυ τῆς προμηθείας ἐκείνης ἠδύνατο τὸ Δημόσιον νὰ προμηθευθῇ χόρτον, καὶ ὑπελόγισα τὸ περιπλέον εἰς ζημίαν τοῦ Δημοσίου.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχομεν ἐνταῦθα ὅλα τὰ ἔγγραφα. Τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν εἶναι 383,000 δραχ., θὰ λήξῃ δὲ ἡ διορία τὸν προσεχῆ Αὔγουστον, προμήθεια ὅμως χόρτου δὲν γίνεται μετὰ τὸν Ἀπρίλιον· ἄλλως τε ἡ τιμὴ τοῦ χόρτου εἶναι ἤδη τοιαύτη, ὥστε, ἂν ὑπολογίσωμεν ἐπὶ τῇ ἀγοραίᾳ τιμῇ τ’ ἀποτελέσματα τῆς προμηθείας, ἡ ζημία τῶν προμηθευτῶν θέλει εἶσθαι μεγαλειτέρα τῆς ὑποτεθείσης ὠφελείας. Καταθέτω τὰ ἔγγραφα, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἀναπτύσσονται τὰ περὶ τούτου. Καταθέτω καί τινας πίνακας ἐκ τῶν ζητηθέντων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας πρὸς τύπωσιν. Εἷς τῶν Βουλευτῶν ἐκ Κυκλάδων ἐζήτησεν ἐξηγήσεις περὶ τῶν κατατασσομένων εἰς τὸ Σχολεῖον τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν κληρωτῶν τοῦ 1887· παρέστησεν, ὅτι οἱ κληρωτοὶ οὗτοι ὑπηρέτησαν ἤδη 10 μῆνας, καὶ κατατασσόμενοι εἰς Σχολὴν, ἔνθα ἡ ὑπηρεσία εἶναι 16 μηνῶν, ἐπαγομένη ὑποχρέωσιν 6 ἔτι μηνῶν ἀσκήσεων, θὰ διανύσωσιν ἐν τῷ στρατῷ χρόνον ἀνώτερον τῶν τῆς θητείας των, καὶ ἠρώτησε, πῶς συμβιβάζει ταῦτα τὸ Ὑπουργεῖον. Ἐὰν τὰ τοῦ νόμου περὶ Σχολῆς ἐφέδρων δὲν τροποποιηθῶσι κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον κατὰ νομοσχέδιον, ὃ θέλομεν ὑποβάλει, ὁ συμβιβασμὸς θὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς ἐπικρατήσεως τῶν δικαιωμάτων τῶν ἀτόμων. Ὁ ἀνήκων εἰς τὴν ἡλικίαν τοῦ ἔτους 1887 καὶ ὑπηρετήσας ἐπὶ 10 μῆνας, ἀφοῦ ἐν τῇ Σχολῇ διανύσῃ χρόνον ὑπηρεσίας, συμπληροῦντα τὰς στρατιωτικάς του ὑποχρεώσεις, θέλει ἀπολυθῆ. Θέλομεν ὑποβάλει νομοσχέδιον, κανονίζον τὰ τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν καὶ τροποποιοῦν τὰ κείμενα ἰδίως ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς φοιτήσεως ἐν τῇ Σχολῇ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν θὰ γεννῶνται τοιαῦτα ζητήματα, διότι ἡ κατ’ αὐτὸ φοίτησις ἐννέα μηνῶν ἐν τῇ Σχολῇ τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, προστιθεμένη εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν 10 μηνῶν, συμπληροῖ ἀκριβῶς ἣν ὑπέχουσιν οἱ εἰρημένοι κληρωτοὶ ὑποχρέωσιν πραγματικῆς ὑπηρεσίας. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 76–81).

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα ἐξ Ἀχαΐας Δ. Εὐθυμίου καὶ λοιπῶν, ἀναιρούντων προηγούμενον τηλεγράφημα δικολάβων τοῦ δήμου Δύμης ὑπὲρ τοῦ αὐτόθι Εἰρηνοδίκου, καὶ αἰτουμένων, ὅπως σταλῇ ἀνακριτής, πρὸς ἐξακρίβωσιν τῆς ἀληθείας.

§23ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ προσελθὼν ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συνεδριάσεως, δὲν ἤκουσα τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Παρὰ συναδέλφων ἐπληροφορήθην, ὅτι κατὰ τὴν ὁμιλίαν του ἐμνημόνευσε χάριτος, ἀπονεμηθείσης παρ’ ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ. Ἀνεζήτησα εἰς τὸ Γραφεῖον τὰ σχετικὰ τῆς χάριτος, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν τὰ ἀνεῦρον· ἐν ᾧ ὅμως εὑρισκόμην ἐν τῷ Γραφείῳ, προσελθὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, μοὶ ἐξήγησεν, ὅτι δὲν εἶχε προσαγάγει ταῦτα, μοὶ εἶπε δὲ, ὅτι θέλει τὰ προσαγάγει. Λέγω ταῦτα πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅπως πληροφορήσω αὐτὴν, διατὶ δὲν ἀπήντησα ἀμέσως εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§24Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν κάμνω τὴν ἑξῆς σύστασιν (ἀναγινώσκει): «Συνιστῶ εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν. αʹ) Νὰ ἐγκριθῇ ὁ σταλεὶς ἤδη πρὸς ἔγκρισιν προϋπολογισμὸς τοῦ παραποταμίου βραχίονος τοῦ λιμένος Ληξουρίου. βʹ) Νὰ ἐγκριθῇ ἡ δαπάνη τοῦ φωτισμοῦ τοῦ λιμένος, ἣν ἠρνήθη μὲν τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ σήμερον ἔλαβε νέον περὶ τούτου ὑπόμνημα, ἐν ᾧ φαίνεται ἀσυνέπεια τοῦ Γραφείου τῶν δημοσίων ἔργων, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ ἐγκρίνῃ δαπάνην 3,600 δραχμῶν πρὸς ἀγορὰν 24 φανῶν λιμενοβραχίονος καὶ προκυμαίας, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἀρνῆται τὴν δαπάνην τοῦ φωτισμοῦ, ὡσανεὶ οἱ φανοὶ νὰ ἐτίθεντο πρὸς ἁπλοῦν ὡραϊσμὸν, ὅλως ἄσκοπον. γʹ) Νὰ ἐγκριθῇ κονδύλιον δραχμῶν 210, αἰτηθεισῶν πρὸς συμπλήρωσιν πληρωμῶν ἐπιστατῶν τοῦ ἔργου.» Ὑπενθυμίζω ἔτι πρὸς ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ, καὶ ὅ, τι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶπον. Γνωρίζετε τὴν Κεφαλληνίαν, διότι ἐμείνατε ἐκεῖ ἐπὶ πολύ. Ἡ ἐπαρχία Πάλλης εἶναι, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν δημοσίων ἔργων καὶ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, ἡ μᾶλλον ἠδικημένη ἐπαρχία τοῦ νομοῦ Κεφαλληνίας, ὃν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Συνιστῶ λοιπὸν νὰ ληφθῇ πρόνοια πρὸς ἐπισκευὴν τῶν ὁδῶν Πάλλης, διότι θὰ καταστραφῶσιν.

§25Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κατά τινα τῶν προγενεστέρων συνεδριάσεων ἐπηρώτησα τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, διατὶ ἀπεδόθησαν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας κατὰ τὸ 1887 4,000,000 δραχμῶν, ἐνῷ, κατὰ τοὺς ὑπολογισμούς μου, εἰσεπράχθησαν 4,800,000 περίπου ἐντὸς τῆς εἰκοσιδιμήνου χρήσεως τοῦ 1887. Πρὸς ἀπόδειξιν δὲ τῆς ἀκριβείας τῶν ἰσχυρισμῶν μου, ἀνέλυσα πάντα τὰ ἔσοδα, μεθ’ ὧν συνεισπράττονται καὶ τὰ ποσοστὰ, ἢ οἱ εἰδικοὶ φόροι ὑπερ τῆς ὁδοποιίας. Ἐκ τῆς ἀναλύσεως δὲ ταύτης ἀπεδείχθη τὸ ἀκριβὲς τῶν ὑπολογισμῶν μου. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διαδεχθείς με ἐπὶ τὸ βῆμα, δὲν ἠμφισβήτησε μὲν οὔτε τὸ ἀκριβὲς τῶν ὑπολογισμῶν μου, οὐδὲ τὸ ὀρθὸν τῆς βάσεως, ἐφ’ ἧς ἐστήριξα αὐτὰς, λαβὼν ὑπ’ ὄψει τὰ ἐπίσημα ἀποτελέσματα τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1887, ἀλλ’ ἠναγκάσθη νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι ὡς πρὸς τὴν ἔκδοσιν τῶν ὑπὲρ τῆς ὁδοποιίας εἰσπραττομένων δὲν τηρεῖται ἡ ὀρθὴ αὕτη βάσις, ἀλλ’ ἑτέρα, παράλογος καὶ ἐσφαλμένη, ἣν εὗρεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐφαρμοζομένην, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ 1889 θέλει ἐγκαταλείψει, ἀκολουθῶν τὴν ὀρθὴν καὶ νόμιμον. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠρκέσθη μόνον νὰ ἐξεύρῃ ὁπωσδήποτε μίαν διέξοδον, ὅπως, ἔστω πρὸς στιγμὴν, ἐξέλθῃ τῆς πράγματι λίαν δυσχεροῦς θέσεως, εἰς ἣν ἀπροόπτως εὑρέθη ἐνώπιον τῶν λαλούντων ἀριθμῶν, ἀλλ’ ἠθέλησε καὶ νὰ μὲ πειράξῃ, εἰπών: «καλὴ εἶναι ἡ μελέτη σου, δὲν ἀμφισβητῶ τὸ ἀκριβὲς αὐτῆς, ἀλλ’ εἶναι ματαία καὶ ἄχρηστος, διότι ἐγὼ δὲν ἀκολουθῶ τὸ ὀρθὸν τοῦτο σύστημα, ἀλλ’ ἕτερον, σφαλερὸν, ὅπερ ὅμως θὰ διορθώσω ἤδη’ ἂν ἐπὶ ἓξ ἔτη κυβερνῶν τὸ Κράτος, δὲν ἔλαβον πρόνοιάν τινα περὶ τοῦ ἀτόπου τούτου, τοῦτο οὐδὲν σημαίνει, εἰς τὸ μέλλον θὰ τὸ διορθώσω». Καὶ ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι πολὺ ἐθλίβην, διδασκόμενος ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ ἀλαθήτου Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἡ ἐργασία μου ἀπέβη ἄγονος. Ἀπεφάσισα ὅθεν ν’ ἀκολουθήσω αὐτὸ τοῦτο τὸ σφαλερὸν σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως καταστήσω ταύτην γόνιμον. Πόρισμα δὲ τῆς νέας ταύτης ἐργασίας μου εἶναι, ὅτι εἰσεπράχθησαν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας δραχ. 4,700,000, ἤτοι 100,000 περίπου ὀλιγώτερα ἐκείνων, ἅτινα κατὰ τὸ ἕτερον σύστημα εἶχον ὑπολογίσει, ὅτι εἶχον εἰσπραχθῆ, καὶ ὅτι ἀπεδόθη εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας ποσὸν κατώτερον τῶν 4,000,000. Ἡ διαφορὰ τῶν 100,000 δραχμῶν προῆλθεν ἐξ ἐλαττώσεως τοῦ ποσοῦ ἐπὶ τοῦ ἐσόδου τοῦ οἴνου καὶ ἔκ τινων ἄλλων κεφαλαίων, ἐξ αὐξήσεως δὲ τοῦ ἐσόδου τοῦ ἐλαίου. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἐν τῷ ποσῷ τούτῳ δὲν περιλαμβάνεται τὸ ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων ἀνῆκον εἰς τὴν ὁδοποιίαν ποσὸν, διότι τὰ κονδύλια τῶν εἰσπράξεων τῶν κεκλεισμένων χρήσεων εἶναι ἄγνωστα εἰς ἡμᾶς, καὶ ἑπομένως ἀδύνατον νὰ ὁρισθῇ, πόσα εἶναι τὰ εἰς τὴν ὁδοποιίαν ἀνήκοντα ποσά· βεβαίως ὅμως εἶναι ἀρκετὰ στρογγύλον καὶ τὸ ἐκ τῶν κεκλεισμένων χρήσεων ἀνῆκον εἰς τὴν ὁδοποιίαν ποσὸν, τόσῳ μᾶλλον, καθόσον κατὰ τὸ 1887 εἰσεπράχθησαν 3½ ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἐπειδὴ, Κύριοι, τὸ ζήτημα τοῦτο θεωρῶ λίαν σπουδαῖον καὶ ἐπειδὴ κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἕτεροι ἀξιότιμοι συνάδελφοι εἶχον ζητήσει νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν αὐτοῦ, θέλω παρακαλέσει νὰ ὁρισθῇ τοιαύτη. Πρὶν ἢ δὲ κατέλθω τοῦ βήματος, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, νὰ μοὶ δώσῃ καὶ ἑτέρας δύο πληροφορίας, ἂν τὸ εἰς τοὺς δήμους ἀνῆκον ποσὸν, ὅπερ ἀνέρχεται εἰς 200,000 δραχμὰς διὰ τὸ 1887, προερχόμενον ἐκ φόρων οἰκοδομῶν καὶ ἐκ φόρου ἐπιτηδευμάτων, ἂν, λέγω, τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπεδόθη εἰς αὐτούς. Ὡσαύτως, ἂν ἀπεδόθησαν τὰ διεθνῆ τηλεγραφικὰ τέλη, ἅτινα ἐπίσης ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 300,000 δραχμῶν. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει ταχέως χορηγήσει τὰς ζητουμένας πληροφορίας, ὅπως τὰς ἔχωμεν κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰς πληροφορίας θέλω ὑποβάλει αὔριον, δύναται δὲ νὰ προσδιορισθῇ ἡμέρα ἀπὸ τοῦδε εἰς συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καθόσον παρατηρῶ, ὅτι καὶ σήμερον ἔτι καλῶς δὲν ἐνοήθη περὶ τίνος πρόκειται, πόθεν προέρχεται ἡ διαφορά, περὶ ἧς ἐποιησάμην λόγον κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, καὶ ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ἀπέβαινεν ἄχρηστος ἡ ἐργασία τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἐξ ὅσων δ’ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, φαίνεται νομίζων, ὅτι ὁ τρόπος τοῦ καταλογισμοῦ δύναται εὐκόλως νὰ μεταβληθῇ, ἐνῷ πρέπει νὰ γίνῃ ἡ τροποποίησις ἐκ συνεννοήσεως πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, καὶ φρονῶ μάλιστα, ὅτι, ἐὰν δὲν ψηφισθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὅσα θέλομεν ὑποβάλει εἰς αὐτὴν περὶ τροποποιήσεως τῶν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ ἰδίως περὶ τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ, εἶναι ἀδύνατον ἐντελὴς νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις· διότι σήμερον τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἔχει λογιστικότητα ὅλως διάφορον τῆς λογιστικότητος τῆς γενικῆς τοῦ Κράτους. Ἐνῷ οἱ προϋπολογισμοὶ καὶ ἑπομένως καὶ οἱ ἀπολογισμοὶ τοῦ Κράτους, αἱ χρήσεις, εἶναι 22 μηνῶν, οἱ προϋπολογισμοὶ καὶ οἱ ἀπολογισμοὶ τῆς ὁδοποιΐας εἶναι 12 μηνῶν, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ἀπολογισμὸς 12 μηνῶν νὰ ἀνταποκρίνηται πρὸς ἀπολογισμὸν 22 μηνῶν. Ἐφόσον τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἔχει ἀπολογισμὸν 12 μηνῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ γενῇ καὶ ὁ καταλογισμὸς ἄλλως ἢ ὅπως γίνεται μέχρι τοῦδε. Ἐντὸς ὀλίγου μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν θέλομεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὰ περὶ διαῤῥυθμίσεως τῆς διαχειρίσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἐκεῖ θὰ ἦναι ἡ εὐκαιρία πρὸς συζήτησιν τοῦ θέματος, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν, ὅπως καὶ πρὸ τούτου διευκρινισθῶσι τὰ τοῦ θέματος, διότι πᾶσα τοιαύτη διευκρίνισις θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν κατόπιν συζήτησιν τῶν περὶ ὁδοποιΐας νομοσχεδίων.

§27Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀκριβῶς ἐνόησα τὰς ἀντιῤῥήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Δὲν πρόκειται σήμερον, μετὰ τὰ λεχθέντα παρ’ ἐμοῦ πρὸ ὀλίγου, περὶ χρήσεως 22 μηνῶν, ἀλλὰ περὶ χρήσεως ἐνιαυσίας, δηλ. περὶ ἐσόδων, εἰσπραττομένων ἐντὸς τῶν 12 μηνῶν ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ τρέχοντος ἐκείνου ἔτους καὶ 10 προηγουμένων μηνῶν τῆς χρήσεως τοῦ παρελθόντος ἔτους, καὶ ἐπὶ τοιαύτῃ βάσει κατήρτισα τὴν νέαν ἐργασίαν μου.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Θέλετε τὴν ὑποβάλει, ὅπως ὑπεβάλετε καὶ τὴν ἄλλην;

§29Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Βεβαίως.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν τὴν ἔχητε, νὰ τὴν ὑποβάλητε, ὥστε νὰ τὴν ἐξελέγξωμεν ἐν τῷ γραφείῳ, διότι οἱ ἀριθμοὶ δὲν ἐξελέγχονται ἀπὸ τοῦ βήματος.

§31Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐλπίζω, ὅτι σεῖς θὰ μὲ βοηθήσητε εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦτον, διότι κατέχετε ὅλα τὰ στοιχεῖα τῆς ὑπηρεσίας.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λέγετε, ὅτι τὴν ἐργασίαν ἐξετελέσατε· ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβής. Ὅπως εἶπον, ὅτι ἡ ἑτέρα ἦτο ὀρθή, διότι ἦτο πολὺ εὔκολος, ὡς πρὸς ταύτην ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν θὰ ἦναι ὀρθή, καὶ διὰ τοῦτο, ἐὰν τὴν ἔχητε πρόχειρον, νὰ τὴν καταθέσητε, διὰ νὰ τὴν ὑποβάλω εἰς ἔλεγχον, καὶ νὰ καταδείξω κατὰ πόσον τὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατελήξατε, δὲν εἶναι ὀρθά.

§33Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τὴν ἐργασίαν μου τὴν ἔχω ἑτοίμην, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι δὲν τὴν ἔχω διὰ νὰ τὴν ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς, ἀλλ’ ἵνα ποιήσωμαι χρῆσιν αὐτῆς ἐντεῦθεν· ἀλλ’ ἡ ἐργασία μου ἔγεινεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σφαλεροῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐθέσατε ὑμεῖς, ἰσχυριζόμενος, ὅτι τὰ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας κακῶς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου διοικοῦνται, καὶ δὲν ἔχω κἀμμίαν δυσκολίαν καὶ αὐτὴν τὴν στιγμήν....

§34ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ ἐργασία σας· ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔχει περισσότερα μέσα ἀπὸ σᾶς καὶ ἀπὸ ὅλους ἡμᾶς· δύναται λοιπὸν καὶ ἄνευ τῆς ἰδικῆς σας ἐργασίας καὶ χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἰδικήν σας σημείωσιν, νὰ παραγγείλῃ, ὅπως ἑτοιμασθῇ καὶ ὑποβληθῇ ἡ περὶ ἧς πρόκειται κατάστασις· δὲν ἔχῃ νὰ κάμῃ τίποτε ἄλλο, προκειμένου διὰ τὸ 1887, εἰμὴ νὰ καταστρώσῃ πίνακα τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ποσοστοῦ ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ 1886, ἅτινα εἰσεπράχθησαν ἐντὸς τοῦ 1887, καὶ ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ 1887, τῶν εἰσπραχθέντων ἐντὸς τοῦ ἰδίου ἔτους.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ταῦτα ἐγένοντο, καὶ ἡμεῖς ὑπεβάλομεν τοὺς πίνακας, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἦλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα εἴπῃ, ὅτι ἡ ἐργασία τοῦ Ὑπουργείου καὶ τὸ συμπέρασμα αὐτῆς εἶναι ἐσφαλμένα, ἔφερε δὲ ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἀπεκάλεσα λίαν εὐσυνείδητον, ἀποδεικνύουσαν, ὡς νομίζει, ἐσφαλμένους τοὺς πίνακας τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Τῷ ἀντιπαρετήρησα, ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη, πολύτιμος ἴσως καθ’ ἑαυτὴν, οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν ἐν σχέσει πρὸς τὸ προκείμενον, οὐδ’ ἀνασκευάζει τὸ παράπαν τὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου πορίσματα. Ἤδη ἔρχεται ὁ κ. Βουλευτὴς φέρων νέαν ἐργασίαν καὶ ἀξιῶν, ὅτι αὕτη σχετίζεται πρὸς τὸ προκείμενον, ἀνασκευάζουσα τὰς παραστάσεις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Ἡ ἐργασία αὕτη στηρίζεται εἰς ἐσφαλμένην ἀντίληψιν τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν γίνεται κατὰ τὰ κείμενα ὁ καταλογισμὸς, ἐξελέγχεται δὲ ἀνακριβὴς καὶ ἐκ τῶν ἀριθμῶν, οὓς ἐκ τοῦ προχείρου ἐσημείωσα. Ἀλλ’ ὁ ἔλεγχος, ἵνα ᾖ σπουδαῖος, δέον νὰ γενῇ ἐπὶ τῆς ἐργασίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ, κατεστρωμένης ἐπὶ τοῦ χάρτου, ταύτην δὲ τὴν κατάστρωσιν ζητῶ παρ’ αὐτοῦ, ἵνα τῷ ἀποδείξω ἐν λεπτομερείᾳ τὸ ἀνακριβὲς τῶν ὑπολογισμῶν αὐτοῦ.

§36ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ σᾶς παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε εἰς τὴν Βουλὴν σημείωσιν, ἐξηγμένην ἀπὸ τὰ βιβλία τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, περιέχουσαν τὰ καθέκαστα τοῦ λογαριασμοῦ.

§37Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχε λεχθῆ, ὅτι ἤθελεν ὁρισθῆ ἡμέρα συζητήσεως τοῦ θέματος τούτου, διὰ τοῦτο εἶπον, νὰ ὁρισθῇ αὕτη, ὅπως συζητήσωμεν ἐν ἐκτάσει, διότι, ὡς παρατηρεῖτε, καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ συνεννοηθῶμεν τέλος πάντων, ἐπιζητεῖται παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς νέον λαβύρινθον. Ἐγὼ ἐστήριξα τὴν μελέτην μου, ὡς προεῖπον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σφαλεροῦ συστήματος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Μοὶ λέγει, ὅτι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ὑπέβαλε τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἐσόδου τούτου, ἀλλ’ ἐγὼ τῷ ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν ὑπέβαλεν ἢ τὴν κατάστασιν, ἐν τῇ ὁποίᾳ παρατηρῶ, ὅτι ἀπεδόθησαν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας 4,000,000, ἐνῷ, κατὰ τοὺς ὀρθοὺς λογαριασμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔκαμα τὸ πρῶτον, εἰσεπράχθησαν 4,800,000 δραχμῶν, κατὰ δὲ τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν του, εἰσεπράχθησαν 4,700,000. Βεβαίως δὲν εἶναι τῆς παρούσης στιγμῆς νὰ ἐξελέγξωμεν ἓν πρὸς ἓν τὰ διάφορα ἔσοδα. Ἔχω τὴν ἐργασίαν ἑτοίμην, καὶ δύναμαι νὰ τὸ κάμω, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ ἐπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ θὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς τοῦτο, καὶ ὅταν ὁρισθῇ, ἐλπίζω, ὅτι πολλὰ θὰ προκύψουν ἐκ τῆς συζητήσεως.

§38Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ προσδιορίσητε σεῖς τὴν ἡμέραν, καὶ ἂν τὸ Ὑπουργεῖον ἔχῃ ἀντίῤῥησιν, δύναται νὰ προσδιορίσῃ ἄλλην.

§39Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Αὔριον.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε ἔλθετε νὰ συζητήσητε, διότι ὑμεῖς ζητεῖτε συζήτησιν, ἡμεῖς οὐδὲν ζητοῦμεν, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν ἀρνούμεθα.

§41ΘΕΟΔ. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἔκβασιν τῆς συζητήσεως· ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας καταλήγει ὑπὸ ἁπλουστέρους ὅρους εἰς τὰ ἑξῆς: Ἐπειδὴ νομίζομεν, ὅτι τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ὡς δοθέντα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, 4,000,000 δὲν ἀναγράφονται ὀρθῶς, ἀλλ’ ὅτι εἰσεπράχθησαν περισσότερα ἔσοδα, καὶ ἑπομένως, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀποδοθῶσι περισσότερα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἀφ’ ὅσα ἀπεδόθησαν, διὰ τοῦτο ζητοῦμεν ἀπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ νὰ φέρῃ τὸν ἀναλυτικὸν πίνακα τῶν ἐσόδων τῶν 4,000,000. Ἀπόκειται λοιπὸν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φέρῃ τὸν πίνακα καὶ νὰ συζητήσωμεν.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Ἤδη, ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἔθεσε τὸ θέμα, ὅπως τὸ ἔθεσε, τὸ ζήτημα ἀφ’ ἑαυτοῦ εἶναι λελυμένον’ ἀλλὰ δὲν τὸ εἶχε θέσει οὕτω ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας· οὗτος εἶχε φέρει ἰδίαν ἐργασίαν, καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἤθελε νὰ συζητήσωμεν, εἶπον δὲ νὰ μᾶς ἀνακοινώσῃ ταύτην, ὅπως συζητήσωμεν ἐπ’ αὐτῆς· ἤδη μεταβάλλεται τὸ θέμα, καὶ ζητεῖται, ὅπως ἡμεῖς καταθέσωμεν ἐργασίαν· βεβαίως θέλομεν τὸ πράξει, διότι πάντοτε, ὁσάκις μᾶς ἐζητήθη τι, τὸ προσηγάγομεν.

§43Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δι’ ἔλλειψιν ἄλλων πληροφοριῶν, ἠναγκάσθην νὰ κάμω ἐγὼ ἐργασίαν, διὰ νὰ ἀναπληρώσω τὴν ἔλλειψιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως (ἔ! ἔ! ἔ! ἐκ δεξιῶν).

§44Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς, ἐν διαφωνίᾳ, λαβούσῃ χώραν μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐμοῦ, ὑπεσχέθην εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλω φέρει ἐπίσημον ἀπόδειξιν, βεβαιοῦσαν τοὺς ἰσχυρισμούς μου, ἀποδεικνύουσαν δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθεῖς οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἠδυνήθην νὰ προσέλθω εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς προχθές, τοῦ Σαββάτου, ἕνεκα ἀσθενείας, εὐθὺς, ὡς μοὶ ἐγένετο δυνατὸν σήμερον νὰ παρασταθῶ εἰς τὴν συνεδρίασιν, σπεύδω νὰ ἐκπληρώσω, ἣν κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς ἔδωκα πρὸς τὴν Βουλὴν ὑπόσχεσιν. Ἐνθυμοῦνται οἱ κύριοι Βουλευταί, οἱ παρευρεθέντες κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς Παρασκευῆς, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀναφερόμενος εἰς ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ, ὑπέλαβε πρόσφορον τὴν εὐκαιρίαν, νὰ διδάξῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἐκδήλωσις εὐλαβείας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὰς συζητήσεις εἶναί τι ὠφέλιμον εἰς τοὺς ἐκδηλοῦντας αὐτήν· ἐπειδὴ δὲ πρὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ εἶχον ἐγὼ λάβει τότε ἐπανειλημμένως τὸν λόγον, ὑπέλαβον, ὅτι τὸ δίδαγμα τοῦτο ἀφεώρα εἰς ἐμέ. Ὅθεν ἔσπευσα νὰ ὁμολογήσω χάριτας εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὴν διδασκαλίαν, ἔσπευσα ὅμως καὶ νὰ φωτίσω αὐτὸν, ὅτι, ἐὰν παρετηρήθη ἐν τοῖς λόγοις ἡμῶν τι δριμύτερον τοῦ συνήθους, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις διδάσκει ἡμᾶς νὰ μὴ πιστεύωμεν οὐδ’ ὅσα λέγει ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, οὐδ’ ὅσα ἀνακοινοῖ εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἀνακοινώσεων γραπτῶν, οὐδ’ αὐτὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει ἐν τοῖς νόμοις, τοὺς ὁποίους προτείνει καὶ ἡμεῖς ψηφίζομεν, διότι καὶ ταῦτα ἀθετοῦνται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπρόβαλον δ’ ὡς παράδειγμα τὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, καὶ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ τῶν παρακαταθηκῶν. Εἶπον δὲ τότε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐνῷ ὁ νόμος περὶ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομ. προορίζει τὸ προϊὸν τοῦ δανείου εἰς πληρωμὴν τῶν χρεῶν τοῦ Δημοσίου εἰς τὰς Τραπέζας, πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ εἰς δαπάνας εἰς μέσα συγκοινωνίας, καὶ εἰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς, τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τὸ εἰσπραχθὲν διετέθη εἰς πληρωμὴν μὲν τῶν πρὸς τὰς Τραπέζας χρεῶν τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ εἰς πληρωμὴν ἐλλειμμάτων, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς πληρωμὴν διὰ μέσα συγκοινωνίας. Ἐπεκαλέσθησαν δὲ τοῦτο προχθές, διότι ἡ τοιαύτη ἐκτέλεσις τοῦ νόμου τούτου διδάσκει ὄχι μόνον ἡμᾶς, τοὺς ἐπιτηροῦντας ἐν τῇ Βουλῇ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ ἀποδεχώμεθα ὡς ἀναντίῤῥητα, ὅσα λέγονται ἡμῖν, ἢ ὅσα ἀναγράφονται ἐν τοῖς νόμοις, ἀλλὰ διδάσκει καὶ τοὺς ἐναλλασσομένους μετὰ τοῦ Κράτους, δυσπίστως νὰ ἔχωσι πρὸς τὰς διαβεβαιώσεις τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν ἐν τοῖς νόμοις ἀναγράφονται αἱ διαβεβαιώσεις της αὗται. Ἀλλὰ διδάσκοντες τοιαῦτα οἱ κυβερνῶντες πρὸς τοὺς συναλλασσομένους μετὰ τοῦ Κράτους, περὶ δυσπιστίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς αὐτὰ τὰ ἐν τοῖς νόμοις ἀναγεγραμμένα, κλονίζουσι τὴν δημοσίαν πίστιν, ὑπὲρ ἧς τοσοῦτον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠγωνίσθη, ὅτε παρίστα ἑαυτὸν παλαίοντα, διὰ νὰ ἀποσοβήσῃ τὸν κίνδυνον τῆς πτωχεύσεως, τὴν ὁποίαν, ὡς ψευδῶς ἰσχυρίζετο, συνεβούλευεν ἡ Ἀντιπολίτευσις. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη τότε, ὅτι τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων δὲν ἦτο δάνειον τοσούτου ποσοῦ, ἀλλ’ ἐγένετο δάνειον 100 ἑκατομμυρίων μόνον. Ἑπομένως δὲν προσεπορίσθη τόσα χρήματα, ὅσα ἤλπιζεν, ὅτι ἤθελε προσπορισθῆ ἐκ τοῦ δανείου ἐκείνου, ἀλλὰ πολὺ ὀλιγώτερα. Ὅσα δὲ ἐκ τοῦ δανείου προσεπορίσθη ἦσαν ὀλιγώτερα τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπλήρωσεν εἰς τὰς Τραπέζας πρὸς ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν τοῦ Δημοσίου καὶ ἑπομένως πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον ἠμφισβήτησα ἀμέσως τότε κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην, καὶ ὑπεσχέθην εἰς τὴν Βουλὴν νὰ φέρω ἔγγραφα, δι’ ὧν ἤθελον ἀποδείξει, ὅτι δὲν ἦσαν ἀκριβῆ τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ λεχθέντα. Ταῦτα δὲ τὰ ἔγγραφα φέρω μετ’ ἐμαυτοῦ σήμερον, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω. Ὅτε ἀνέλαβον τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885, ἐζήτησα παρὰ τοῦ διευθύνοντος τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, νὰ μοὶ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν ἐπίσημον περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκετο τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὁ δὲ Διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου μοὶ ὑπέβαλε τότε τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ἣν κομίζω αὐτούσιον. Αὕτη φέρει ἡμερομηνίαν τῆς 20 Ἀπριλίου 1885. Ὁ Διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου δι’ αὐτῆς βεβαιοῖ, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1884 καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1883 εἶχον παραγάγει ἐλλείμματα ἐκ δραχμῶν 19,250,280 καὶ 11 0)0. Δι’ αὐτῆς δὲ βεβαιοῖ, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν ἐλλειμμάτων τούτων ἐπληρώθη ἐκ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων. Ἐν τῇ ἐκθέσει δὲ ταύτῃ ἐκτίθεται καὶ ὁ λογαριασμὸς τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, καὶ ἱστορεῖται πῶς ταῦτα διετέθησαν. Ἰδοὺ δὲ τὰ περὶ τούτου (ἀναγινώσκει). «Εἰσεπράχθησαν ἐκ τῶν ὁριστικῶς διατεθεισῶν 110 χιλ. ὁμολογιῶν δρ. 37,675,001:06, ἐκ τῆς προκαταβολῆς, τῆς ληφθείσης ἐπὶ ἐνεχύρῳ 140 χιλιάδων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, δρ. 35,000,000, καὶ ἐκ τῆς προκαταβολῆς, τῆς ληφθείσης ἐπὶ ἐνεχύρῳ τῶν 46,000 ἄλλων ὁμολογιῶν τοῦ αὐτοῦ δανείου, δρ. 11,500,000, καὶ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 9 ἑκατομμυρίων, τοῦ συνομολογηθέντος μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἄλλα 9,000,000. Τὸ ὅλον δραχ. 93,175,001:06». Τὸ κεφάλαιον δὲ τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἰσέπραξε πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἦτο ἀνώτερον τοῦ κεφαλαίου, τὸν ὁποῖον ὠφείλομεν εἰς τὰς Τραπέζας, πρὸς ἐξόφλησιν τῶν χρεῶν, διὰ τὰ ὁποῖα ὑπῆρχεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ὡς ὁ Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς παρελθούσης Παρασκευῆς, ἀλλ’ ἦτο πολλῷ ἀνώτερον, διότι τὸ πρὸς τὰς Τραπέζας χρέος τοῦ Δημοσίου ἀνήρχετο εἰς 69,394,271:77, ὁ δὲ Πρωθυπουργὸς εἶχεν εἰσπράξει 93,175,001:06. Ἑπομένως δὲν ἦτο ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθη τότε, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τοῦ πέρυσι περιορισθέντος εἰς 100 ἑκατομμύρια, εἰσέπραξεν ὀλιγώτερα ἀφ’ ὅσα ὠφείλομεν νὰ πληρώσωμεν εἰς τὰς Τραπέζας πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλὰ διεχειρίσθη τὸ εἰσπραχθὲν ποσὸν κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κατὰ τὴν ἀνὰ χεῖράς μου ἔκθεσιν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, ἐδαπάνησε τὸ εἰσπραχθὲν ποσὸν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δρ. 69,394,271:77, καὶ οὕτως ἤρθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἀλλ’ ἐπλήρωσε καὶ δρ. 19,250,280:11 εἰς ἐλλείμματα τοῦ 1883 καὶ 1884, ἐνῷ τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, εἴτε 170 ἑκατομμυρίων, εἴτε 100 ἑκατομμυρίων ἐὰν ἦτο τὸ δάνειον τοῦτο, δὲν ἐπετρέπετο ὑπὸ τοῦ νόμου νὰ διαθέσωμεν εἰς πληρωμὴν ἐλλειμμάτων. Ἰδοὺ τί διατάσσει ῥητῶς ἐν ἄρθρῳ 5 ὁ νόμος ᾼΡΚΗʹ τῆς 4 Ἰανουαρίου 1884 (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 5. Τὸ προϊὸν τοῦ δανείου, καθ’ ὅσον εἰσπράττεται, θέλει χρησιμεύσει ἀποκλειστικῶς: α) εἰς ἐξόφλησιν τοῦ ὑπολοίπου τοῦ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν καὶ τὴν Ἰονικὴν Τράπεζαν, εἰς μεταλλικὸν καὶ τραπεζικὰ γραμμάτια, χρέους τοῦ Δημοσίου, συνομολογηθέντος δυνάμει τῶν νόμων ΧΛΑʹ καὶ ΩΞΖʹ, ἀπὸ 29 Ἰουνίου 1877 καὶ 8 Ὀκτωβρίου 1880, εἰς δραχμὰς παλαιὰς 80,542,658:36, ὅπως ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· βʹ) εἰς τὰς ἀνάγκας, περὶ ὧν προβλέπει ὁ νόμος ᾼΔʹ τῆς 22 Ἰουνίου 1882, ἀνακαλουμένης τῆς δι’ αὐτοῦ χορηγηθείσης εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀδείας περὶ συνομολογήσεως δανείου ὀνοματικοῦ κεφαλαίου ἐκ δρ. 40 ἑκατομμυρίων· γʹ) εἰς τὰς διὰ τοὺς ἐσωτερικοὺς σιδηροδρόμους ἀπαιτουμένας δαπάνας, δι’ ἃς ἐπετράπη εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦ νόμου ᾼΡΙʹ τῆς 31 Μαρτίου 1883 νὰ συνομολογήσῃ δάνειον πραγματικοῦ κεφαλαίου δρ. 12,000,000, ἀνακαλουμένης τῆς ἀδείας ταύτης». Λοιπὸν τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ὅσον καὶ ἂν ἦτο, εἴτε δάνειον 170 ἑκατομμυρίων, εἴτε δάνειον 100 ἑκατομμυρίων, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν εἰς πληρωμὴν ἐλλειμμάτων, ἀλλὰ πρῶτον εἰς ἐξόφλησιν τοῦ χρέους πρὸς τὰς Τραπέζας, πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δεύτερον εἰς ναυτικὰς παρασκευὰς, καὶ τρίτον εἰς ἔργα κατασκευῆς σιδηροδρόμων. Ἀλλ’ εἰς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, ἐδαπανήθησαν μόνον δραχ. 98,072:06. Ἐδαπανήθησαν ὅμως 19,250,280 εἰς πληρωμὴν ἐλλειμμάτων τοῦ 1883 καὶ 1884, καὶ διὰ τοῦτο, ὅτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέλιπε τὴν ἀρχὴν, κατὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1885, καὶ διεδέχθημεν ἡμεῖς αὐτὸν, εὕρομεν, ὅτι εἶχεν ἐκδόσει ἐντάλματα εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν ἐκ δρ. 3,012,800 διὰ τὰ ὀφειλόμενα διὰ τὸν σιδηρόδρομον τῆς Πελοποννήσου, ἀλλ’ εἰς τὸ ταμεῖον δὲν εὕρομεν χρήματα, διότι τὰ προωρισμένα διὰ τὴν ἀνάγκην ταύτην εἶχε διαθέσει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς πληρωμὴν ἐλλειμμάτων. Αὐτὰ εἶχον καθῆκον νὰ ἀναγνώσω, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι, ὅσα εἶπον ἐγώ, εἶπον ἔχων ἀκριβεῖς πληροφορίας, ὅσα δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε προχθές, δὲν ἦσαν ἀκριβῆ. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ ἐπὶ τοῦ νόμου περὶ τῶν παρακαταθηκῶν. Κατὰ τὸν νόμον ͵ΥΙΠΖʹ τῆς 30 Μαΐου 1882 (ἀναγινώσκει) «Ἄρθρ. 1. Πᾶς Εἰρηνοδίκης, Γραμματεὺς Δικαστηρίου, καὶ Συμβολαιογράφος, εἰς ὅν, ἕνεκα τοῦ δημοσίου αὐτοῦ χαρακτῆρος, περιῆλθον ἢ διεπιστεύθησαν χρήματα πρὸς φύλαξιν, διανομὴν ἢ παράδοσιν εἰς ἄλλην ἀρχὴν ἢ ἰδιώτην, ὑποχρεοῦται νὰ παραδώσῃ αὐτὰ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον....» «Ἄρθρ. 3. Εἰς τὴν ἀνωτέρω ὑποχρέωσιν ὑποβάλλονται οἱ Γραμματεῖς τῶν Δικαστηρίων διὰ τὰ προκαταβαλλόμενα ἐπὶ ἐφέσεσιν, αἰτήσεσιν ἐπαναλήψεως τῆς διαδικασίας ἢ ἀναιρέσεων πρόστιμα ἢ παράβολα». Ταύτας δὲ τὰς παρακαταθήκας, κατὰ τὸ ἄρθρον 5, ὀφείλουσι νὰ ἀποδίδωσιν «ἄνευ δικαστικῆς μεσολαβήσεως, ἅμα ὡς ὁ δικαιοῦχος αἰτήσῃ τοῦτο». Ἀλλὰ τὰ χρήματα τῶν παρακαταθηκῶν δὲν εὕρομεν ἐν τῷ ταμείῳ, διότι ταῦτα εἶχον δαπανηθῆ εἰς ἐλλείμματα· ἀνήρχοντο δὲ τὰ ποσὰ ταῦτα (ἀναγινώσκει): «Ἐκαλύφθησαν δὲ τὰ ἐλλείμματα διὰ τῶν ἑξῆς πόρων· «1ον....2ον....3ον....4ον....5ον) Ἐκ τῆς διαφορᾶς μεταξὺ εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν πραγματοποιηθεισῶν ἐπὶ διαφόρων λογαριασμῶν, οἷον παρακαταθηκῶν, προκαταβολῶν κτλ. δραχμῶν 969,392». Καὶ διὰ τοῦτο, ὅτε ἀνελάβομεν τὴν διοίκησιν τῶν Οἰκονομικῶν, εὑρέθημεν εἰς δύσκολον θέσιν ἀπέναντι τῶν ἰδιωτῶν, οἵτινες ἀπῄτουν χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον καταθέσει, διότι δὲν εὕρομεν αὐτὰ ἐν τῷ ταμείῳ, ἵνα τὰ δώσωμεν εἰς αὐτούς, διότι ταῦτα εἶχον δαπανηθῆ ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργόν, κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου ΥΙΠΖʹ. Οὕτω λοιπὸν παραβαίνουσι τοὺς νόμους, ἀθετοῦντες καὶ τὰ διὰ νόμου ὑπεσχημένα, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ἀναγκαζόμεθα νὰ ἤμεθα δριμύτεροι ἐν ταῖς ἀγορεύσεσιν ἡμῶν, καὶ ἐν ταῖς παρατηρήσεσι, τὰς ὁποίας ἀπευθύνομεν πρὸς τοὺς κυβερνῶντας.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ἐξηγήσῃ, διατὶ εἶναι δριμύτερος ἐν ταῖς ἀγορεύσεσιν αὑτοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· ἡ Κυβέρνησις ἐντελῶς ἀδιαφορεῖ, ἐὰν ἦναι δριμὺς ἢ ἄτονος, διότι ἡ δριμύτης ἔχει σημασίαν ἀνάλογον πρὸς τὸ κῦρος τοῦ ἀπευθύνοντος τὰς παρατηρήσεις, παρατηρῶ δὲ καὶ ἐγὼ εἰς τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι οὐδόλως ᾐσθάνθην, ὅτι αἱ παρατηρήσεις του ἦσαν δριμεῖαι. Ἀλλ’ ἔρχομαι ἐπὶ τὸ βῆμα, διὰ νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῶν πραγματικῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε σήμερον νὰ ἀναιρέσῃ, ὅσα προχθές, ἢ τὴν Παρασκευὴν, εἶπον περὶ τῆς χρήσεως τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, ἀπαντῶν εἰς αἰτίασιν αὐτοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν τοῦ δανείου ἐκείνου ἐγένετο χρῆσις ἀλλοία τῆς κεκανονισμένης ὑπὸ τοῦ καταστατικοῦ τοῦ δανείου νόμου· καὶ προσήγαγεν ἔγγραφα, διὰ ν’ ἀποδείξῃ τοῦτο, ἐν τοῖς ὁποίοις κατὰ πρῶτον λόγον περιλαμβάνει τὰ περὶ δανείου 9,000,000, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι τὸ δάνειον τῶν 170,000,000, δανείου 9,000,000 πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, τὸ ὁποῖον διεθέσαμεν πρὸς σκοποὺς ἄλλους, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐκείνων, πρὸς τοὺς ὁποίους προέκειτο νὰ διατεθῇ τὸ δάνειον τῶν 170,000,000. Καὶ ἂν τυχὸν διεθέσαμεν αὐτὸ πρὸς σκοποὺς ἄλλους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι περιλαμβάνονται ἐν τῷ καταστατικῷ νόμῳ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, ποίαν σχέσιν ἔχει τὸ δάνειον τῶν 9,000,000 πρὸς τὸ δάνειον τῶν 170,000,000; Ἀφαιρεῖ ταῦτα ἐκ τῶν εἰς τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 καταλογιζομένων, μετὰ δὲ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 9,000,000 ἐκ τῶν κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ προαγορεύσαντος ἀτόπως διατεθέντων 19,000,000 ὑπολείπονται 10 ἑκατομμύρια· ἀλλὰ περὶ τούτων, περὶ τῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων τίνας λογαριασμοὺς προσήγαγεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής; Ὡμολόγησεν αὐτός, ὡς πρὸς τὸ δάνειον ἐκεῖνο, ὅτι δὲν ἐτοποθετήθησαν πραγματικῶς ἢ 110,000 ὁμολογιῶν, αἵτινες ἀπήνεγκον 37,000,000· ἄλλα χρήματα ἐλήφθησαν τῇ συνδρομῇ τοῦ δανείου ἐκείνου δι’ ἐνεχυριάσεως τῶν τίτλων, οὐχὶ ὅμως δι’ ὁριστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν τίτλων τοῦ δανείου ἐκείνου. Πῶς ἤθελον κανονισθῆ τὰ περὶ τῆς ὁριστικῆς ἀπαλλοτριώσεως τῶν τίτλων τοῦ δανείου καὶ τὰ περὶ τῆς ἀποδόσεως τοῦ χρήματος, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τῇ ἐνεχυριάσει τῶν ὁμολογιῶν ἐκείνων ἐλαμβάνετο, τοῦτο ἦτο ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἐν τῷ κανονισμῷ τῶν τῆς διαχειρίσεως τοῦ ἔτους ἤθελεν ἐξευρεθῆ. Ἐὰν ὑπῆρχον ἐλλείμματα, εἴτε τῆς χρήσεως τοῦ 1884, τὰ ὁποῖα ἕως τότε δὲν ἠδύναντο νὰ ἦναι σπουδαῖα, διότι ἡ χρῆσις τοῦ 1884 δὲν εἶχεν ἔτι διανυθῆ ὁλόκληρος, εἴτε τῆς χρήσεως τοῦ 1883, τοῦ ὁποίου ἠξεύρομεν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα δὲν ἦτο πολὺ μέγα, εἴτε τοῦ 1882, τοῦ ὁποίου τὸ ἔλλειμμα ὑπῆρχεν ἐλάχιστον, ἐὰν ὑπῆρχον ἐλλείμματα τῶν ἐτῶν ἐκείνων, ἢ καὶ προηγουμένων ἐτῶν, ἐὰν ὑπῆρχον καὶ ἐλλείμματα ὄχι τῶν χρήσεων, ἀλλὰ τῶν διαχειρίσεων, περὶ τούτων βεβαίως ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι μέτρα, καὶ τὰ μέτρα ταῦτα ἤθελον ληφθῆ, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν Κυβέρνησις καὶ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ν’ ἀφήσωσι τὴν διαχείρισιν ἐν καταστάσει παθητικῇ· ἀλλὰ τοιαῦτα μέτρα δὲν εἶχον ἔτι προσαχθῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτε ἡμεῖς ἀπεχωρήσαμεν τῆς ἀρχῆς, ἐνῷ τὰ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 ἦσαν ἔτι ἐν τῇ πραγματοποιήσει αὐτῶν, ἐκ δὲ τοῦ δανείου ἐκείνου ὁριστικὴ πραγματοποίησις εἶχε γίνει μόνον 37,000,000. Ἐν σχέσει ἄρα πρὸς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἥτις ἀπῄτει 72,000,000 καὶ ὄχι 69,000,000, διότι ὑπῆρχον καὶ ἄλλα ἔξοδα, σχετιζόμενα πρὸς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὰ ὁποῖα ἀναβιβάζουσι τὸ ποσὸν εἰς 72,000,000, τὰ 37,000,000 δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῶσιν, ὅτι διετέθησαν πρὸς ἄλλους σκοπούς, παρὰ τοὺς ἐν τῷ νόμῳ καθοριζομένους, τὸ δὲ χρῆμα, τὸ ληφθὲν διὰ προκαταβολῶν ἐπὶ ἐγγυήσεσιν οἱαισδήποτε, ἐν αἷς τυχὸν καὶ ὁμολογίαι τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, τότε μόνον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς κατὰ παράβασιν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸ δάνειον τῶν 170,000,000, διατεθὲν, ὅταν πρὸ τοῦ κανονισμοῦ τῶν κατ’ αὐτὸ δὲν ἐλαμβάνετο πρόνοια περὶ κανονισμοῦ τῶν τῆς διαχειρίσεως, ὥστε τὰ τυχὸν ἐλλείμματα, εἴτε τῶν παρελθουσῶν χρήσεων, εἴτε τῶν παρελθουσῶν διαχειρίσεων, νὰ καλυφθῶσιν ἐξ ἄλλων πόρων. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εὑρίσκετο ἀπέναντι τῶν ἐλλειμμάτων ἐκείνων, ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα παρέδωκε μακρὸν παρελθὸν, παρελθὸν καὶ χρήσεων καὶ διαχειρίσεων, ὤφειλε νὰ προνοήσῃ περὶ αὐτῶν, προνοοῦσα δὲ περὶ αὐτῶν, ἤθελε φροντίσει, ὥστε ἐν τῷ ὁριστικῷ καθορισμῷ τῶν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 νὰ διατεθῶσιν αἱ ἐξ αὐτῶν εἰσπράξεις πρὸς τοὺς σκοποὺς, πρὸς οὓς κατὰ νόμον τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 ἦτο προωρισμένον. Εἰς ἡμᾶς δὲ ἔλαχεν ὁ κλῆρος νὰ κανονίσωμεν τὰ περὶ τούτου οὐχὶ τότε, ὡς ἀνελθόντων ἄλλων ἐπὶ τὴν ἐξουσίαν, ἀλλὰ μετὰ τὴν πάροδον αὐτῶν, καὶ τὰ ἐκανονίσαμεν διὰ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000. Διὰ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 περιωρίσαμεν τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 εἰς δάνειον 100,000,000, διὰ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 ἐλάβομεν πρόνοιαν περὶ πασῶν τῶν μήπω πραγματοποιηθεισῶν ὑποχρεώσεων, περὶ ὧν ὁ καταστατικὸς νόμος τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 προενόει, τουτέστι περὶ τῶν εἰσφορῶν ὑπὲρ τῶν σιδηροδρόμων καὶ περὶ τῶν εἰς κατασκευὴν πλοίων προωρισμένων δαπανῶν. Πάντα ταῦτα ἐν τῷ δανείῳ τῶν 135,000,000, τῷ ὑποκαταστήσαντι τὸ δάνειον τῶν 170,000,000, περιλαμβάνονται, περιλαμβάνονται δ’ ἐν αὐτῷ καὶ πάνθ’ ὅσα ἦσαν ἀναγκαῖα, ἵνα ἡ διαχείρισις τοῦ Κράτους ἀπὸ παθητικῆς καταστῇ ἐνεργητική. Ὁ κ. Βουλευτής, ὁμιλῶν περὶ τῆς παθητικῆς καταστάσεως τῆς διαχειρίσεως, παρέστησεν, ὅτι δῆθεν ἐγένετο ἀφορμὴ παρανομίας, διότι τὸ ταμεῖον ἐποιήσατο χρῆσιν παρακαταθηκῶν. Ἐὰν αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἔχωσι σημασίαν τινὰ, δὲν ἔχουσι σημασίαν ἀπέναντι τοῦ Ὑπουργείου, ἔχουσι σημασίαν ἀπέναντι τοῦ ταμίου, διότι ὁ ταμίας ἔχει ἰδίαν εὐθύνην, ἐντελῶς ἀνεξάρτητον τῆς εὐθύνης τοῦ Ὑπουργείου. Ἐὰν ὁ ταμίας ἐπαρουσίαζε διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, ὅπως ὑπ’ εὐθύνην αὐτοῦ ποιήσηται χρῆσιν χρημάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπετρέπετο εἰς αὐτὸν νὰ μεταχειρισθῇ, τότε θὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον προέβη εἰς ἐνέργειαν παράνομον· ἀλλ’ ἡ ἐνέργεια τοῦ ταμίου ἦτο τακτικωτάτη, οὐδεμιᾶς χρῄζουσα εἰδικῆς ὑπουργικῆς διαταγῆς, διότι αἱ παρακαταθῆκαι, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, δὲν ἦσαν παρακαταθῆκαι αὐτούσιοι. Ἤθελέ τις νομίσει, ἀκούσας τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι ἐγένετο χρῆσις αὐτουσίων παρακαταθηκῶν. Ἂν ἐγίνετο τοιούτων παρακαταθηκῶν χρῆσις καὶ ἐλάμβανε γνῶσιν τοῦ γενομένου ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν προὐνόει περὶ τιμωρίας τοῦ ταμίου καὶ περὶ ἐξασφαλίσεως τῶν αὐτουσίων παρακαταθηκῶν, τότε βεβαίως ἡ εὐθύνη τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο ἐκτεθειμένη· ἀλλ’ αὐτουσίων παρακαταθηκῶν οὐδεμία χρῆσις ἐγένετο· τὰ χρήματα, τὰ κατατιθέμενα εἰς τὸ ταμεῖον, δὲν κατατίθενται εἰς αὐτὸ, ὅπως διατηρῶνται αὐτούσια. Τὰ χρήματα ταῦτα διατίθενται, καὶ, ἄν κατόπιν παρουσιασθῇ περίστασις ἀποδόσεως, τότε ὁ ταμίας μὲν, ἐὰν ἔχῃ χρήματα, ἡ Κυβέρνησις δὲ, ἐὰν δὲν ἔχῃ ὁ ταμίας χρήματα, φροντίζει, ὅπως ταῦτα ἀποδοθῶσιν. Ἂν ἤρχετο ὁ κ. Βουλευτὴς λέγων, ὅτι δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἀποδώσωμεν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα τοιουτοτρόπως κατὰ νόμον μετεχειρίσθη τὸ ταμεῖον, θὰ εἶχεν ἡ παρατήρησις αὐτοῦ ἀξίαν τινά· ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τοῦτο, δὲν εἶπεν, ὅτι δὲν ἀπεδώσαμεν τὸ χρῆμα, εἶπεν, ὅτι αὐτὸς δὲν ἀπέδωκε τὸ χρῆμα. Ἂν αὐτὸς δὲν εἶχε τὴν ἱκανότητα νὰ τὸ ἀποδώσῃ, ἂν ἠσθάνθη στενοχωρίαν διὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον στενοχωροῦσιν ἀνθρώπους καὶ τὴν ἐλαχίστην πεῖραν τῆς ταμιακῆς διαχειρίσεως κεκτημένους, τί πταίομεν ἡμεῖς; Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων συνωμολογήθη πρὸς σκοπὸν ὡρισμένον, ὅτι ὁ κύριος σκοπὸς ἐπραγματοποιήθη εὐθὺς, δηλ. ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας διὰ χρημάτων τοῦ δανείου ἐκείνου ἐκ 37 ἑκατομμυρίων καὶ διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἠδυνήθημεν διαχειριστικῶς νὰ λάβωμεν, ἐπωφελούμενοι ἐκ τῶν ἐγγυήσεων, τὰς ὁποίας τὸ δάνειον ἐκεῖνο παρεῖχε. Τὸ δάνειον ὅμως αὐτὸ, ὅτε ἡμεῖς ἀπήλθομεν ἀπὸ τῆς ἐξουσίας, δὲν ἦτο πραγματοποιημένον, εἰμὴ ἐπὶ ποσῷ 37 ἑκατομμυρίων, οὐδεὶς δὲ, ὁ γινώσκων κατὰ τίνα τρόπον ἡμεῖς διαχειριζόμεθα τὰ τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας, δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι, ἐὰν ἐμένομεν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, ἠθέλομεν κανονίσει τὰ τοῦ δανείου ἐκείνου τότε, ὡς τὰ ἐκανονίσαμεν ἐπανελθόντες, ὅτε ἐφροντίσαμεν, καὶ πάντες οἱ σκοποί, οἱ διὰ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων προβλεπόμενοι, νὰ πραγματοποιηθῶσι, καὶ τὰ ἐλλείμματα τοῦ παρελθόντος, εἰς τὰ ὁποῖα πολὺ μετέχει καὶ ἡ εὐθύνη τοῦ κ. ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ, ν’ ἀναπληρώσωμεν ἐκ χρημάτων, περὶ τῆς προμηθείας τῶν ὁποίων αὐτὸς οὐδόλως προὐνόησε, τοὐναντίον δὲ πᾶν ἔπραξεν, ὅπως καταστήσῃ τὴν προμήθειαν αὐτῶν δυσχερῆ.

§46Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἀνέφερον, ὅτι ἔλαβε λόγῳ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ δάνειον τῆς Τραπέζης ἐξ 9,000,000 δραχμῶν, καὶ ἰσχυρίσθη, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ νόμος περὶ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 προὐνόησε μόνον περὶ τῶν ἀναγκῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἔμελλε νὰ διατεθῇ τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 καὶ οὐχὶ περὶ τοῦ δανείου τῶν 9,000,000, διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, πῶς διέθεσε τὰ 9,000,000, τὰ ὁποῖα ἔλαβε παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λησμονεῖ, ἢ ἐλησμόνησεν, ὅτι, ὅτε εἰσήγαγε τὰ τοῦ δανείου τῶν 9,000,000 εἰς τὴν Βουλὴν, ῥητῶς ὑπεσχέθη, ὅτι καὶ τοῦ δανείου τούτου, τοῦ συνομολογηθέντος μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ προϊὸν ἤθελε μεταχειρισθῆ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἑπομένως, ἂν 69 ἦσαν τὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ὠφείλομεν εἰς τὰς Τραπέζας, καὶ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν εἰς αὐτάς, ἵνα ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, τὰ 9,000,000 ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν ἐκ τοῦ δανείου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ τότε ἤθελον ὑπολειφθῆ 60 μόνον ἑκατομμύρια, ὀφειλόμενα εἰς τὰς Τραπέζας, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ πορισθῶμεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων. Διὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ τοῦ δανείου τῶν 9,000,000, κατὰ τὸν ὁποῖον ἠθέλησε νὰ ἀποχωρήσῃ τὰ χρήματα τοῦ δανείου τούτου ἀπὸ τὰ χρήματα τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, δὲν εἶναι ὀρθός. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι καὶ ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος ἦτο ὀρθός. Ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων πόσα ἐλάβετε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν; Ἐλάβετε 37,675,001:06 ἐκ τῆς ἐκποιήσεως τῶν 110,000 μετοχῶν, ἐλάβετε 46,500,000 ἐξ ἐνεχυριάσεως 186 χιλιάδων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τὸ ὅλον 84,175,001:06. Πόσα ὠφείλετε εἰς τὰς Τραπέζας; Ὠφείλετε 69,394,271:77, ἀφοῦ δ’ ἐπληρόνετε ταῦτα, ἤθελον σᾶς μείνει 14,780,729:29. Τὰ 14 ταῦτα ἑκατομμύρια καὶ 700 χιλιάδας πῶς διεθέσατε εἰς ἀνάγκας ἄλλας, καὶ οὐχὶ εἰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ῥητῶς προσδιώριζεν ὁ νόμος, παραβάντες τὰς διατάξεις αὐτοῦ, καθ’ ἃς ἔπρεπε νὰ διατίθηνται, καθ’ ὅσον εἰσεπράττοντο, εἰς ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ εἰς κατασκευὴν σιδηροδρόμων; Λοιπὸν ἐπορίσθητε 84 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἐπληρώσατε 69 ἑκατομμύρια ἐξ αὐτῶν εἰς τὰς Τραπέζας πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὰ δὲ ὑπόλοιπα, ἀντὶ νὰ δαπανήσητε εἰς ναυτικὰς καὶ στρατιωτικὰς παρασκευὰς, καὶ εἰς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, καθὼς διέτασσεν ὁ νόμος, ἐδαπανήσατε εἰς ἐλλείμματα τῶν Προϋπολογισμῶν σας. Οἱ ἰσχυρισμοὶ, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἐξεποίησε τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ ἐνεχυρίασεν αὐτὰς καὶ ἔλαβε δάνειον, δὲν ὑπεχρεοῦτο νὰ διαθέσῃ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα οὕτως ἐπορίσθη, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, οἱ ἰσχυρισμοὶ λέγω οὗτοι ἁρμόζουσιν εἰς τὰ Εἰρηνοδικεῖα, δὲν ἁρμόζουσι δὲ εἰς συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ, εἰς τὴν ὁποίαν ἄλλα ὑπεσχέθητε διὰ τοῦ νόμου, καὶ ἄλλως διεχειρίσθητε τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐλάβετε δυνάμει τοῦ νόμου. Ὑπεσχέθητε νὰ διαχειρισθῆτε αὐτὰ πρὸς ὡρισμένους σκοπούς, ὅτε ἐλάβετε τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῆτε, ἀλλ’ ὅτε ἐλάβετε τὰ χρήματα, τὰ διεθέσατε κατ’ ἄλλον τρόπον, παρὰ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ὑπεσχέθητε. Ὅσα δὲ περὶ παρακαταθηκῶν εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι τὰ χρήματα τῶν παρακαταθηκῶν ἐδαπανήθησαν ἐν ἀγνοίᾳ αὐτοῦ, καὶ ὅτι εὐθύνεται ὁ δαπανήσας αὐτὰ ταμίας, οὐδὲ ταῦτά εἰσιν ἀκριβῆ, διότι, κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γνωρίζει κατὰ πᾶσαν ἡμέραν, πόσα χρήματα ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον, πόσαι δ’ ἐπίκεινται δαπάναι, ἑπομένως ἐγνώριζεν, ὅτι διετέθησαν εἰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου τὰ χρήματα τῶν παρακαταθηκῶν. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀρχόμενος τοῦ λόγου του, μᾶς ἀπήλπισε, διότι ἀπελπιστικὴ ἦτο ἡ δήλωσις, ἣν ἀπηύθυνεν, ὅτι ἡ δριμύτης τῶν λόγων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως οὐδεμίαν ἐμποιεῖ εἰς αὐτὸν ἐντύπωσιν, διότι οἱ ποιούμενοι χρῆσιν δριμύτητος ἐν τοῖς λόγοις αὑτῶν δὲν ἔχουσι τὸ ἀπαιτούμενον κῦρος. Ἐγνώριζον ἀληθῶς, ὅτι ἡ αἰσθητικότης τοῦ δέρματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι ἀσθενεστέρα τῆς ἐντάσεως τῶν παρατηρήσεων, ἅστινας ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπευθύνει πρὸς αὐτόν. Ὑπέθετον ὅμως, ὅτι, καὶ ἂν οὕτως ἔχῃ ἐν τοῖς πράγμασιν, ἤθελεν ὅμως διστάσει νὰ τὸ ὁμολογήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος, διότι ἤθελε παραστήσει οὕτω τὴν ἀνάγκην δριμυτέρων παρατηρήσεων, ὅτε ἔπρεπε νὰ μεταβληθῇ ἡ αἴθουσα αὕτη εἰς καταστήματα ἄλλα, ἐν οἷς ἐπιτρέπονται λόγοι τραχύτεροι καὶ δριμύτεροι ἀπὸ τοὺς λόγους, τῶν ὁποίων ποιοῦνται χρῆσιν οἱ ἀντιπολιτευόμενοι. Ἢ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε τὰ εἰρημένα, διότι φρονεῖ, ὅτι κῦρος ἔχουσιν οἱ λόγοι μόνον ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἡγοῦνται πλειοψηφιῶν, ἡμεῖς δὲ δὲν ὑποστηριζόμεθα ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου; Διὰ τοῦτο λοιπὸν κρίνετε, ὅτι οἱ λόγοι ἡμῶν δὲν ἔχουσι κῦρος, καὶ ἀδιαφορεῖτε πρὸς αὐτοὺς, κύριε Πρόεδρε τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου; Ἀλλὰ τότε σᾶς πληροφορῶ, ὅτι κακῶς θέλετε διεξαγάγει τοὺς λογαριασμούς σας μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, διότι, καθ’ ἣν στιγμὴν δὲν θέλετε ἔχει πλειοψηφίαν, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς θέλει σᾶς στείλει ἐκεῖ, ὅπου ἐπιτρέπεται χρῆσις τῶν δριμυτέρων λόγων.

§47ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ταχέως.

§48ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἁρμόζει εἰς τὸν ἀνταγωνισμὸν τῶν ἰδεῶν ἡ προσφυγὴ εἰς τὴν χρῆσιν τῆς ὑλικῆς ἰσχύος, διότι ὁ ἀριθμὸς τῶν ψήφων ἀποτελεῖ τὴν ὑλικὴν ἰσχύν. Ἡμεῖς βεβαίως δὲν ἔχομεν ὑλικὴν ἰσχὺν, ἐν ὅσῳ δὲν ἔχομεν 76 ψήφους ὑπὲρ ἡμῶν. Ἔχουσιν ὅμως κῦρος πάντοτε οἱ λόγοι ἡμῶν, ὁσάκις στηρίζωμεν αὐτοὺς ἐπὶ τῆς ἀληθείας, ὁσάκις δὲν ψευδώμεθα, οὐδ’ ἀλλοιῶμεν τὰ συμβεβηκότα, οὐδὲ διαστρέφωμεν τοὺς ἀριθμοὺς, οὐδὲ πλανῶμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, οὐδ’ ἀπατῶμεν τὴν Βουλήν. Ὅταν δὲ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν θέλομεν δυνηθῆ νὰ ποιήσωμεν χρῆσιν καὶ τοῦ κύρους τῆς ὑλικῆς δυνάμεως, θέλομεν ποιήσει χρῆσιν αὐτῆς, ὁποίαν τὸ καθῆκον μᾶς ἐπιβάλλει νὰ ποιήσωμεν.

§49Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ἃς ἔχω τηλεγραφικὰς πληροφορίας ἐκ Γόρτυνος, στρατιωτικὸν ἀπόσπαμα μετέβη εἰς τὸ χωρίον Βελιμάχι τοῦ δήμου Ἐλευσῖνος, καὶ ἀφοῦ διέπραξεν ὅ,τι συνήθως διαπράττουσι τὰ ἀποσπάσματα, συνέλαβε τοὺς κατοίκους τοῦ χωρίου τούτου δι’ ἀνυπάρκτους ὅλως φόρους, ἤτοι διὰ φόρους δῆθεν ἀδηλώτων οἴνων, καὶ μετέφερεν αὐτοὺς εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας Δημητσάναν, 14 ὥρας ἀπέχουσαν τοῦ χωρίου. Ἅμα δὲ ἀφιχθέντες οὗτοι, προσήχθησαν εἰς τὸν Ταμίαν τῆς ἐπαρχίας, ἀλλ’ ὁ Ταμίας, παρατηρήσας ἐκ τῆς ἀναδιφήσεως τῶν βιβλίων του, ὅτι οὐδὲν οὗτοι ὀφείλουσι, διέταξε τὴν παραχρῆμα ἀπελευθέρωσιν αὐτῶν· ὁ Ὑπομοίραρχος ὅμως, ἐνασκῶν ἰδίαν ἐξουσίαν, ἀπόλυτον καὶ ἀνεξάρτητον καὶ τοῦ Ταμίου καὶ τοῦ νόμου, οὐδεμίαν ἔδωκε προσοχὴν εἰς τὴν παραγγελίαν ταύτην τοῦ Ταμίου, τοῦ μόνου ἁρμοδίου νὰ πιστοποιήσῃ περὶ δημοσίας ὀφειλῆς, καὶ ἐξακολουθεῖ, ὑπὸ τὸ ἴδιον αὐτοῦ κράτος, νὰ κατακρατῇ τοὺς μὴ ὀφείλοντας πολίτας ἐν τῷ στρατῶνι τῆς χωροφυλακῆς, ἐναντίον τοῦ νόμου καὶ τῆς ἐντολῆς τοῦ Ταμίου περὶ ἀπελευθερώσεως αὐτῶν. Δὲν ἔχω λόγον τινὰ νὰ ἐπερωτήσω τὸν κ. Πρωθυπουγὸν ὡς Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ἔχω δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ἐπερωτήσω αὐτὸν ὡς Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ νὰ παρατηρήσω αὐτῷ, ὅτι οὐ μόνον πρέπει νὰ διατάξῃ τὴν παραχρῆμα ἀπελευθέρωσιν τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ καὶ νὰ εἰσαγάγῃ εἰς δίκην ἐπὶ παρανόμῳ κατακρατήσει τὸν Ὑπομοίραρχον, ὅστις τοιαύτην ἀσυμβίβαστον διαγωγὴν πρὸς τὸ καθῆκόν του ἀπέδειξε. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ τὰς δεούσας πληροφορίας, καὶ ὅταν αὗται ὑποβληθῶσι, θέλω λάβει τὸν λόγον καὶ συζητήσει τὴν τόσον ὑψίστης σημασίας ὑπόθεσιν.

§50ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ πληροφοριῶν, ἃς καὶ προηγουμένως εἶχον λάβει, περὶ ἐκθέσμων ἐνεργειῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἐν Ἐπιδαύρῳ Λιμηρᾷ, καὶ ἐκ καταχωρίσεως, ἣν χθὲς ἀνέγνων εἰς τὴν «Ἐπιθεώρησιν», ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν ἐπέμβασίν του. (Ἀναγινώσκει ἐκ φύλλου τῆς «Ἐπιθεωρήσεως»). Ἀκριβῶς δὲ διὰ τοῦτο ἀποτείνομαι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Βεβαιότατα δὲν εἶμαι διατεθειμένος ν’ ἀπευθύνω κατὰ τούτου οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην αἰτίασιν διὰ πράξεις παρανόμους καὶ ἀνηθίκους τῶν ὀργάνων τούτων, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔχει γνῶσιν αὐτῶν. Ἀλλὰ αἱ πράξεις αὗται τελοῦνται ἀπὸ πολλῶν μηνῶν, καὶ ἡ κοινωνία τῆς Μονεμβασίας καὶ ἡ τῶν Μολάων τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς γινώσκουσιν αὐτάς. Εἶναι δὲ λυπηρὸν, ὅτι, ἀφοῦ αἱ πράξεις αὐτῶν εἶναι ἐν γνώσει ὅλου τοῦ κόσμου, κατηγγέλθησαν δὲ καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἀφοῦ ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει ὅ τε Εἰρηνοδίκης καὶ ὁ Γραμματεὺς τοῦ Εἰρηνοδικείου θεωροῦνται ὡς ἔνοχοι τῶν πράξεων αὐτῶν, ἡ κοινωνία εἶναι ἠναγκασμένη νὰ βλέπῃ ἐν τῷ μέσῳ αὑτῆς τοὺς ἀνθρώπους τούτους, καὶ μάλιστα διαχειριζομένους τὴν δικαιοσύνην. Ἀκριβῶς λοιπὸν διὰ τοῦτο δὲν πρέπει, κατ’ ἐμὲ, τὰ πρόσωπα αὐτὰ νὰ μένωσι περαιτέρω ἐκεῖ ὡς ὑπάλληλοι, καὶ δὴ δικαστικοί.

§51ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ καιροῦ ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἂν ἐνήργησε καὶ τί ἐνήργησε περὶ μιᾶς παλαιᾶς δικαστικῆς ὑποθέσεως, διότι κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην ἐβεβαίωσεν, ὅτι οὐδεμίαν ὑπόθεσιν δικαστικὴν, περιελθοῦσαν εἰς τὸ γραφεῖόν του, ἀφῆκεν ἀνενέργητον. Ἐζήτησε σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὑπ’ ὄψιν του. Τὸν παρακαλῶ δὲ, αὔριον ἢ μεθαύριον νὰ φέρῃ τὰς πληροφορίας.

§52ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Σᾶς παρεκάλεσα νὰ μοὶ εἴπητε, τίς εἶναι ἡ ὑπόθεσις. Δὲν ἔλαβον σημείωσίν σας.

§53ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἐρωτήσητε τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον μοὶ εἶπεν, ὅτι τὴν σημείωσιν τὴν ἔχετε ἔντυπον. Ἐγὼ ἔδωσα ἰδιόγραφον σημείωσιν.

§54ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω εἰς ἀπάντησιν τῆς κατηγορίας, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συναδελφός μου ἔκαμε κατὰ δύο ὑπαλλήλων. Τοὺς ὑπαλλήλους τούτους, τόν τε εἰρηνοδίκην Μονεμβασίας κ. Ἰωάννην Κουϊμτσόπουλον καὶ τὸν γραμματέα τοῦ Εἰρηνοδικείου Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς κ. Ν. Ἱερόπαιδα, γινώσκω καὶ ἐγὼ καλῶς, καὶ τοὺς γινώσκω ὡς ὑπαλλήλους καλοὺς καὶ χρηστῆς διαγωγῆς. Γινώσκω, ὅτι ὁ Εἰρηνοδίκης ζητεῖ ἐπιμόνως νὰ μετατεθῇ ἐκ Μονεμβασίας, καὶ προβαίνει εἰς πολλὰς ἐνεργείας περὶ τούτου. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἦναι ἔνοχος τινὸς ἐκ τῶν δωροδοκιῶν, τὰς ὁποίας τῷ ἀποδίδει ἡ κατηγορία, ἣν ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, διὰ πράξεις, τὰς ὁποίας ἀναγράφει ἡ ἐφημερὶς «Ἐπιθεώρησις», τῆς ὁποίας νομίζω ὁ κύριος συντάκτης εἶναι ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου...

§55ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, καὶ διευθυντής.

§56ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Καὶ ἑπομένως γινώσκει καλῶς τὰ ἐν αὐτῇ ἀναγραφόμενα. Οὐχ ἧττον ὅμως ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς θὰ ἐξετάσῃ περὶ τούτου, καὶ ἂν ἦναι ἔνοχος τοιαύτης πράξεως ὁ Εἰρηνοδίκης, βεβαίως θὰ τιμωρηθῇ κατὰ τοὺς νόμους. Ἔχω ὅμως τὴν ἰδέαν, ὅτι ἀπέναντι τοιούτων λιβελλογραφιῶν, αἱ ὁποῖαι δημοσιεύονται εἰς τὰς ἐφημερίδας, καὶ αἱ ὁποῖαι ἔρχονται καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτοξεύονται καθ’ ὡρισμένων ὑπαλλήλων, ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ ἀπαντᾷ τις ὅ,τι γινώσκει, πρὸς ἀπόκρουσιν αὐτῶν, διότι ἔχω πεποίθησιν, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἐῤῥήθη καὶ ἐν τῇ ἐφημερίδι ἐκείνῃ καὶ ἐν τῇ κατηγορίᾳ, ἡ ὁποία ἐγένετο ἀπὸ τοῦ βήματος, θὰ ἀποδειχθῶσιν ἀνυπόστατα. Γνωρίζω κάλλιστα, ὅτι ὁ Γραμματεὺς τοῦ Εἰρηνοδικείου Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς εἶναι νέος χρηστότατος. Ἀναπληρῶν τὸν Εἰρηνοδίκην, ὁ ὁποῖος ἀπουσιάζει, ἐκπληροῖ τὸ καθῆκον αὐτοῦ μεθ’ ὅλης τῆς εὐσυνειδησίας. Ἄν ἔκαμε συμβόλαιόν τι καὶ ἔλαβεν ὡς τέλη τοῦ συμβολαίου αὐτοῦ δραχμὰς 80, βεβαίως ὑπέπεσεν εἰς παράβασιν σοβαρὰν, δι’ ἣν βεβαίως θὰ δώσῃ λόγον. Ἐκ τῶν προτέρων ὅμως διαβεβαιῶ, ὅτι πάντα ταῦτα θὰ ἀποδειχθῶσιν ἀνυπόστατα.

§57ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ πάλιν εἶναι νέα μέθοδος ἐδῶ, κύριε Πρόεδρε. Ὁσάκις ἀναγινώσκεται τι ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὁσάκις προσάγονται ἔντυπα, καὶ αὐτὰ τὰ ἐπίσημα ἀκόμη ἔγγραφα, ἀποκαλοῦνται λιβελλογραφήματα. Τὸ παρ’ ἐμοῦ ἀναγνωσθὲν, ἂν ἐπροσέξατε, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν ἀνάγνωσιν αὐτοῦ, δὲν ἀναφέρει τι, τὸ ὁποῖον νὰ δύναται, ἔστω καὶ πόῤῥωθεν, νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς τοιοῦτον. Ἀνέγνωσα ἐπιστολὴν, καταχωρισθεῖσαν ἐν τῇ «Ἐπιθεωρήσει», μάλιστα, τὸ ἐπαναλαμβάνω, τῇ ὑπ’ ἐμοῦ συντασσομένῃ καὶ διευθυνομένῃ, ἐν ᾗ ἀναφέρονται τοσαῦται ὡρισμέναι καταγγελίαι, αἵτινες εὑρίσκονται καὶ ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐνώπιον τοῦ Εἰσαγγελέως Σπάρτης. Οὐδεὶς λοιπὸν ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀποκαλῇ ταῦτα λιβελλογραφήματα. Θὰ ηὐχόμην δὲ ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ κ. Κοσσονάκου, νὰ μὴ ἐγνώριζεν αὐτοὺς τοὺς ὑπαλλήλους. Ἐκεῖνο δὲ, ὅπερ ἀκριβῶς ἐνοχοποιεῖ αὐτὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, εἶναι, ὅτι εἶπεν, ὅτι ἐκ τῶν προτέρων γνωρίζει, ὅτι δὲν ὑπέπεσαν εἰς τὰ ἐγκλήματα αὐτὰ οἱ μνημονευθέντες ὑπάλληλοι. Αὐτὸ εἶναι ἡ μεγαλειτέρα ἐξασθένησις τῆς ὑπερασπίσεως, τὴν ὁποίαν ἐπεχείρησεν ὑπὲρ αὐτῶν. Ἐπαναλαμβάνω καὶ ἐπιμένω, εἰμὶ δ’ ἕτοιμος νὰ διατυπώσω τοῦτο καὶ ὡς ἔγγραφον ἐπερώτησιν, νὰ μᾶς ἀνακοινώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ, ποίας πληροφορίας θὰ λάβῃ καὶ ἐκ τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ εὑρισκομένων τυχὸν ἐγγράφων καὶ παρὰ τῆς ἐν Σπάρτῃ Εἰσαγγελίας, καὶ ν’ ἀνακοινώσῃ ταύτας εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ Δήμαρχος δὲ, τὸν ὁποῖον μετὰ περιφρονήσεως ἠθέλησε νὰ ἀναφέρῃ ὁ κ. Κοσσονάκος, εἶναι ὁ πρώην βουλευτὴς καὶ συνάδελφός σας, κύριοι, ὁ ἀξιότιμος κ. Πάϊκος Ῥίτσος, πρόσωπον ἐντιμότατον καὶ ἀξιοπιστότατον, καὶ ὁμολογουμένως τιμῶν τὴν θέσιν τοῦ Δημάρχου.

§58ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἠξεύρω, ὅτι ἐν Μονεμβασίᾳ ὑπάρχει Δήμαρχος, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα ἀνέφερεν ὁ προλαλήσας, χαρακτῆρος βιαίου καὶ ἐπιθετικοῦ· ὁ Δήμαρχος αὐτὸς ἠθέλησε νὰ ἐπιβληθῇ παρανόμως εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην ἐντὸς τοῦ Εἰρηνοδιακοῦ καταστήματος, καὶ ὁ Εἰρηνοδίκης τὸν κατεβίβασεν ἀπὸ τῆς ἕδρας, ἐντεῦθεν δὲ ἦλθον εἰς σύγκρουσιν. Ἕνεκα λοιπὸν τῆς συγκρούσεως ταύτης ἐγεννήθησαν ὅλα αὐτὰ τὰ παράπονα, καὶ διατυποῦνται εἰς κατηγορίας περὶ δωροδοκιῶν καὶ ἄλλων ἐγκλημάτων, διαπραχθέντων δῆθεν ὑπὸ τοῦ ὑπαλλήλου αὐτοῦ. Ἄν ἡ μία ἐφημερὶς ἢ ἡ ἄλλη ἀναγράφῃ τὸ ἓν ἢ τὸ ἄλλο ψευδὲς καὶ ἀνύπαρκτον γεγονὸς, ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ τὸ χαρακτηρίσωμεν κατὰ τὴν πραγματικήν του ὑπόστασιν. Ὅταν φέρητε δὲ τὰς ἐφημερίδας καὶ ἐπ’ αὐτῶν βασίζητε κατηγορίαν, πρέπει νὰ ἦσθε καλῶς πληροφορημένοι. Ἀφήσατε νὰ τελειώσῃ ἡ ἀνάκρισις, ἀφήσατε τοὺς Εἰσαγγελεῖς νὰ περατώσωσι τὴν ἀνάκρισιν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον, τόσον διὰ τὸν ἕνα, ὅσον καὶ διὰ τὸν ἕτερον ὑπάλληλον, καὶ τότε, ὅταν δικαιώσωσιν αἱ ἀνακρίσεις τοὺς λόγους σας, ἔλθετε ἐδῶ νὰ τοὺς κατηγορήσητε. Ἀλλ’ ἐκ τῶν προτέρων πράττοντες τοῦτο, νομίζω, ὅτι ἀδικεῖτε τοὺς ὑπαλλήλους, κατηγοροῦντες αὐτοὺς τόσον δριμέως.

§59ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, Κύριοι, καθ’ ἣν γίνεται τοιαύτη συζήτησις περὶ προσώπων δικαστικῶν ὑπαλλήλων, καὶ νομίζω, ὅτι τοῦτο προέρχεται ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς δεούσης ἐπιμελείας ἐκ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιτετραμμένοι τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ὑποδεεστέρων δικαστικῶν ὑπαλλήλων. Ἂν οἱ Εἰσαγγελεῖς, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἠκούσατε, ἐνήργησαν ἀνακρίσεις κατὰ τῶν δύο αὐτῶν ὑπαλλήλων, ἐνόουν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἐπὶ πολὺ ἐκκρεμὴς ἡ ὑπόθεσις αὕτη, καὶ ἔσπευδον νὰ δώσωσι πέρας, δὲν θὰ ἐγίνοντο ἐνταῦθα αὐταὶ αἱ συζητήσεις. Ἀλλὰ δυστυχῶς, εἴτε ἕνεκα ἀμελείας, εἴτε ὅπως μὴ δυσαρεστήσωσι διὰ τῆς ἀποφάσεώς των τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον, ἀθωοῦντες ἢ καταδικάζοντες τὸν ὑπάλληλον, ἀναβάλλουσι νὰ δώσωσι πέρας. Ἐντεῦθεν τὰ ἀτοπήματα καὶ αἱ περὶ τῶν δικαστικῶν προσώπων συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ, αἱ ὁποῖαι δὲν συμβιβάζονται οὔτε μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, οὔτε μὲ τὴν ἀποστολὴν τῶν Ἀντιπροσώπων ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει καὶ ζητήσει, ὥστε νὰ δοθῇ ἡ δέουσα προσοχὴ καὶ νὰ προκληθῇ ἡ προσοχὴ τῶν ἁρμοδίων, ὥστε ἐπὶ περιστάσεων τοιούτων νὰ προκαλῆται ἀμέσως ἡ ἐνέργεια πρὸς ἀνάκρισιν καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Δικαστηρίου, διότι σήμερον ἡ Βουλὴ οὐδεμίαν δύναται νὰ σχηματίσῃ γνώμην, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διασύρεται ἡ ὑπόληψις ὑπαλλήλων, οἱ ὁποῖοι διὰ μιᾶς δικαστικῆς ἀνακρίσεως δύνανται νὰ ἀποδειχθῶσιν ἀθῶοι τῶν ἀποδιδομένων αὐτοῖς αἰτιάσεων.

§60ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν νομίζω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς εἶχεν ἐνώπιόν του στοιχεῖα ἐπαρκῆ διὰ νὰ χαρακτηρίσῃ τὴν ἐκκρεμότητα, ὡς τὴν ἐχαρακτήρισεν· ἔστω δὲ βέβαιος, ὅτι ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων ὅλων διατάσσεται αὐστηροτάτη πάντοτε ἐξέτασις, καὶ ὅτι, ὅταν οἱ προϊστάμενοι ἀμελῶς φέρωνται, ὑπέχουσι καὶ ἐκεῖνοι εὐθύνην καὶ δίδουσι λόγον τῆς ἀμελείας των.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 1,447,981 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1887. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχ. 252,777 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§63ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο καὶ παρ’ ἄλλων ἡ παρατήρησις, ὅτι κακῶς ἡ πίστωσις ἐχαρακτηρίσθη ὡς ἔκτακτος, ἀλλὰ δικαιολογούμενος ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, εἶπεν, ὅτι εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι εἶχεν ἀνάγκην πιστώσεως, ὅπως ἐνεργήσῃ ἀπαραίτητα ἔξοδα, καὶ ἐπειδὴ κατὰ τὸν νόμον δὲν τῷ εἶναι συγκεχωρημένον νὰ λάβῃ ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν, τὴν ἐβάπτισεν ἔκτακτον. Διὰ νὰ μὴ καθιερωθῇ κακὸν προηγούμενον, νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν νὰ μὴ ἐπικυρωθῇ τὸ Διάταγμα, ἀλλὰ νὰ χορηγηθῇ ἤδη ἡ πίστωσις, χαρακτηριζομένη ὡς ἀναπληρωματική, ὅπως πράγματι εἶναι.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν παρεδεχόμεθα τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας, ἠθέλομεν κακῶς χαρακτηρίσει τὴν πίστωσιν· διότι, κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, τὰς ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς χορηγητέας ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις ἀπαριθμεῖ ὁ νόμος περὶ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, αὕτη δὲ ἡ πίστωσις δὲν ὑπάγεται εἰς τὰς κατηγορίας, περὶ ὧν οὕτω προὐνόησεν ὁ νόμος περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν δύναται ἄρα νὰ χαρακτηρισθῇ ἡ πίστωσις ὡς ἀναπληρωματική. Ἀφοῦ ὁ νόμος περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πιστώσεις, ἀφορώσας εἰς ὃν ἡ προκειμένη σκοπὸν, δὲν περιλαμβάνει ἐν τῇ ἀπαριθμήσει τῶν ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων, ἀναντιῤῥήτως δὲν συνᾴδει πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ Λογιστικοῦ νόμου κεκελευσμένα ὁ ὑπὸ τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ προτεινόμενος χαρακτηρισμός. Ἀλλὰ τί περὶ ταύτης συνᾴδει πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ Λογιστικοῦ νόμου κεκελευσμένα; Ἀναντιῤῥήτως τὸ γενόμενον, ἤτοι ὁ χαρακτηρισμὸς τῆς πιστώσεως ὡς ἐκτάκτου, διότι ἡ δαπάνη εἶναι ἐκ τῆς ἀνάγκης ἐπιβεβλημένη. Ἡ δαπάνη ἦτο ἀναπόδραστος, ἀναπόδραστος ἄρα καὶ ἡ χορήγησις πιστώσεως, ἥτις, ἐὰν μὲν ἀνάγηται ἡ δαπάνη εἰς κατηγορίαν, περὶ ἧς ὁ νόμος τοῦ Προϋπολογισμοῦ προὐνόησεν, εἶναι ἀναπληρωματικὴ, ἐὰν ὅμως δὲν ἀνάγηται εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνην, δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ἄλλως ἢ ὡς πίστωσις ἔκτακτος· τοιαύτης δ’ ἐκτάκτου πιστώσεως προκαλεῖ τὸ Ὑπουργεῖον τὴν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος χορήγησιν, ἀπεκδεχομένη τὴν ἄφεσιν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Ἐνίοτε, ὡς ἐκ τῶν κενῶν τοῦ νόμου, ὡς ἐξ ἀναγκῶν μὴ προβλεπομένων, γεννᾶται ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς ἀνάγκη ἐπείγουσα καὶ ἀναπόδραστος δαπανῶν, περὶ ὧν ὑπάρχουσιν ἀναγεγραμμέναι ἐν ἄρθροις τοῦ Προϋπολογισμοῦ πιστώσεις ἐξαντληθεῖσαι. Ἄν αἱ πιστώσεις αὗται δὲν ἦναι ἐκ τῶν μνημονευομένων ἐν τῷ νόμῳ περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων ὡς ἀναπληρωτέων ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς δυνάμει Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἀσυγχώρητος κατὰ τὸν κύριον Βουλευτὴν ἡ πραγματοποίησις τῆς δαπάνης. Κατ’ ἐμὲ ἀσύγγνωστος θὰ ἦτο ἡ μὴ πραγματοποίησις ἀναποδράστου δαπάνης ὑπ’ εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ, προκαλοῦντος ἐπὶ τούτῳ Βασιλικὸν Διάταγμα, ἐὰν δὲ ἡ ἔλλειψις ἐγκαίρου προνοίας ὀφείλεται εἰς ὑπαιτιότητα τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Βουλὴ τὴν μὲν πίστωσιν, χαρακτηριζομένην ὡς ἔκτακτον, ἐγκρίνει, κυροῦσα τὸ περὶ αὐτῆς ἐκδοθὲν Βασιλικὸν Διάταγμα, ἀποδοκιμάζει δὲ τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργείου. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἤθελεν ὑποβάλει πρότασιν περὶ ἀποδοκιμασίας τοῦ Ὑπουργοῦ, ἠθέλομεν συζητήσει περὶ τοῦ θέματος καὶ ἠθέλομεν ἀποδείξει, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προνοήσῃ ὁ Ὑπουργὸς περὶ τῆς δαπάνης ταύτης, ὅτι, ὅτε συνετάσσετο ὁ Προϋπολογισμὸς, αἱ περιστάσεις δὲν ὑπηγόρευον τὴν αἴτησιν πιστώσεως ἀνωτέρου ποσοῦ. Ἤδη τοιαύτη πρότασις δὲν εἶναι τεταγμένη ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἤδη συζητοῦμεν περὶ τοῦ πρέποντος νομοθετικοῦ κανονισμοῦ τῆς δαπάνης, ὁ κανονισμὸς δὲ οὗτος, οἱανδήποτ’ ἂν ἔχῃ τις γνώμην περὶ ὑπαιτιότητος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ θέματι, δὲν δύναται νὰ γίνῃ ἄλλως ἢ ὅπως παρ’ ἡμῶν προτείνεται εἰς τὴν Βουλήν.

§65ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προτίθεμαι, κύριε Πρόεδρε, νὰ θέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν εἰς τὸν κόπον τοῦ νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης, θαυμάζω δὲ, πῶς διὰ μακρῶν μάλιστα ὑπεστήριξε τὴν θεωρίαν του. Αἱ πιστώσεις, κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, εἶναι τεσσάρων εἰδῶν· εἶναι αʹ) αἱ τακτικαὶ πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι περιλαμβάνονται ἐντὸς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, βʹ) αἱ ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις, αἱ ὁποῖαι χορηγοῦνται, ὅταν ἕνεκα ἐπεκτάσεως τῆς ὑπηρεσίας, ἢ δι’ οἱονδήποτε λόγον, τὰ χορηγηθέντα ἐκ τοῦ κεφαλαίου ἢ τοῦ ἄρθρου ποσὰ δὲν ἐπαρκοῦν. Περὶ τῶν ἐκτάκτων καὶ συμπληρωματικῶν πιστώσεων θεωρῶ περιττὸν νὰ κάμω λόγον, διότι δὲν πρόκειται περὶ αὐτῶν. Ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν, διὰ τὰ δύο ταῦτα ἀντικείμενα, «μισθοὶ τεχνητῶν ἐργοστασίων καὶ πληρώματα βασιλικῶν πλοίων», ἀνεγράφη, ἢ οῦ, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πίστωσις τακτική; Βεβαίως ἀνεγράφη, ἀλλ’ ἡ πίστωσις αὕτη δὲν ἤρκεσεν· ὅθεν ἡ ὑπηρεσία τῶν δύο τούτων ἄρθρων ἔλαβεν ἐπέκτασιν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐδέησε νὰ δαπανηθῶσι καὶ ἄλλα χρήματα. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κατὰ τὸν νόμον, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ζητήσῃ πίστωσιν ἀπὸ τὴν Βουλήν, καθόσον τὰ δύο ταῦτα ἀντικείμενα δὲν ἐθεωρήθησαν τοσοῦτον κατεπείγοντα, ὥστε ὁ περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων νόμος νὰ ἐπιτρέπῃ, ὅπως δίδηται πίστωσις ἀναπληρωματικὴ καὶ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς διὰ Β. Διατάγματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, μὴ δυνάμενος νὰ δαπανήσῃ ποσὰ ἀνώτερα τῶν προϋπολογισθέντων, μηδὲ ἔχων τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν διὰ Β. Διατάγματος, ἐβάπτισεν αὐθαιρέτως τὴν πίστωσιν ἔκτακτον. Ἀλλὰ τότε, ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ποίαν ἀξίαν ἔχει ὁ Προϋπολογισμός; Ὑποθέσατε, ὅτι τῷ ἔρχεται ἰδέα αὐξήσεως τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἔχει ἀνάγκην πιστώσεως, καὶ τὴν χαρακτηρίζει ὡς ἔκτακτον. Αὐταὶ αἱ θεωρίαι εἶναι πρωτοφανεῖς. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ μεμφθῶ τὸ Ὑπουργεῖον, διότι ἐδαπάνησε τὰ ποσὰ ταῦτα· παραδέχομαι, ὅτι ἦτο ἠναγκασμένον νὰ τὰ δαπανήσῃ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν φέρω ζήτημα μομφῆς, ὅπως με προκαλεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ λέγω, ὅτι αὐτὸ εἶναι κακὸν προηγούμενον, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπικυρώσῃ, διότι θὰ ἦναι προηγούμενον ὀλέθριον διὰ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου.

§66ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς οὐχὶ ὀρθῶς φρονεῖ, ὅτι ἡ πίστωσις πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀναπληρωματική. Τὸ Ὑπουργεῖον ἰσχυρίσθη, ὅτι λόγοι ἔκτακτοι παρήγαγον τὴν ἀνάγκην ὅλως ἐκτάκτων δαπανῶν, καὶ ὅτι ἑπομένως αἱ περὶ ὧν πρόκειται πιστώσεις ὀρθῶς ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἔκτακτοι. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ κἀνείς, ὅτι ἡ ἐπιστράτευσις εἶναι γεγονὸς τακτικὸν καὶ ὅτι ἡ φθορὰ τῶν πλοίων, ἡ ἐκ ταύτης προελθοῦσα, δὲν ἀποτελεῖ γεγονὸς ὅλως ἔκτακτον, προκαλοῦν δαπάνην, ἥτις δι’ ἐκτάκτου μέτρου ὤφειλε νὰ θεραπευθῇ. Ἐπίσης τὸ γεγονός, ὅτι ἐψηφίσθη νόμος, ὁ ὁποῖος, ἀντὶ τῆς φυλακίσεως, παρεδέχθη ὑπηρεσίαν πρόσθετον διὰ τοὺς μὴ προσελθόντας ἐπιστράτους, ἔσχεν ἀποτελέσματα καὶ κατέστησεν ἀναγκαίας δαπάνας ὅλως ἐκτάκτους. Τὸ μόνον ζήτημα, ὅπερ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ, εἶναι τὸ ἑξῆς: διατὶ τὰς ἐκτάκτους ταύτας ἀνάγκας δὲν προενοήσαμεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ; Ἀνέπτυξα τοὺς λόγους, δι’ οὓς τοῦτο ἦτο ἀδύνατον. Ἡ κατάστασις τῶν ἐλέγχων ἐν τῷ Ναυστάθμῳ κατέστησεν ἀδύνατον τὸν ἐκ τῶν προτέρων ὁρισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ναυτῶν. Σᾶς ἔφερα, πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου τούτου, ὡς παράδειγμα, ὅτι, ἐνῷ ἐκ τῶν ἐγγράφων προέκυπτεν, ὅτι ὑπῆρχον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν 400 ἄνδρες, ἐκ τῶν μηνιαίων καταστάσεων ἀπεδείχθη, ὅτι ὑπῆρχον 800. Ἡ ἐπιστρατεία καὶ ἡ ἐκ ταύτης προελθοῦσα εἰς τὴν τήρησιν τῶν ἐλέγχων ἀταξία ἐξηγοῦσι πληρέστατα τὸν λόγον τῆς ἀνακριβείας τῶν προβλέψεων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ δικαιολογοῦσι τὰς ἐκτάκτους πιστώσεις, τῶν ὁποίων τὴν ψήφισιν ζητοῦμεν.

§67ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τόσον ὀρθὴν καὶ νόμιμον εὑρίσκω τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσηνίας Βουλευτοῦ, ὥστε ἀπορῶ, πῶς δὲν ἔσπευσεν ἡ Κυβέρνησις νὰ τὴν ἀποδεχθῇ, ἀλλὰ κατέφυγε, πρὸς ἀπόκρουσιν αὐτῆς, εἰς ἐπιχειρήματα ἐντελῶς παράνομα καὶ σφαλερά. Ὁ νόμος εἶναι σαφέστατος· ἔκτακτος πίστωσις λέγεται ἐκείνη, περὶ τῆς ὁποίας οὐδόλως προβλέπει ὁ Προϋπολογισμός. Ἐνδεχόμενον εἶναι, ὅλως ἔκτακτοι περιστάσεις νὰ προκαλέσωσι τὴν αὔξησιν καὶ αὐτῶν τῶν προβλεπομένων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πιστώσεων, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη αὔξησις δὲν ἀποτελεῖ πίστωσιν ἔκτακτον, διότι ὁ νόμος τὰς λέγει ἀναπληρωματικάς. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἦσαν ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ αἱ ἀνάγκαι, διὰ τὰς ὁποίας ἐδόθη ἡ ἔκτακτος πίστωσις, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ δοθῇ πίστωσις ἐπ’ αὐτῶν, εἰμὴ ὑπὸ τὸν χαρακτῆρα τῆς ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως. Ἡ Βουλὴ δέχεται τὴν ἀνάγκην τῆς πιστώσεως καὶ θὰ τὴν ἐγκρίνῃ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὴν ἐγκρίνῃ ὑπὸ τὸν νόμιμον τύπον. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ προθύμως πρέπει νὰ συναινέσωσιν εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτοῦ.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐννοῇ τὸν Λογιστικὸν νόμον, ὅπως τὸν ἐννοεῖ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής, βεβαίως ἡ ἐνέργεια πρέπει νὰ γίνῃ ὅπως οὗτος λέγει, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν τὸν νόμον καθιεροῦντα ἑνὸς μόνον εἴδους ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, ἡμεῖς ἐννοοῦμεν αὐτὸν καθιεροῦντα δύο εἰδῶν ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, καὶ διακρίνοντα ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν παρούσης τῆς Βουλῆς, καὶ ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν ἀπούσης τῆς Βουλῆς. Ἀπούσης τῆς Βουλῆς, ἀναπληρωματικὴ πίστωσις εἶναι μόνον ἡ περιλαμβανομένη ἐν τῇ ἀπαριθμήσει τοῦ νόμου περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων, πᾶσα δὲ ἄλλη εἶναι πίστωσις ἔκτακτος. Παρούσης τῆς Βουλῆς, ἀναπληρωματικὴ πίστωσις εἶναι ἡ χαρακτηρισθεῖσα ὡς τοιαύτη παρὰ τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν.

§69ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς δὲν ἐφαρμόζει τὸν νόμον, ἀλλὰ κάμνει ἰδικόν του νόμον· σᾶς λέγει, ὅτι, ὅταν ἀπούσης τῆς Βουλῆς ἀναγκασθῇ καὶ λάβῃ πίστωσιν ἐπὶ κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα δὲν ἀναγράφονται εἰς τὸν περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων νόμον, ἡ πίστωσις εἶναι ἔκτακτος. Ἂς ἀναγνώσῃ τὸν Λογιστικὸν νόμον, διὰ νὰ ἴδῃ, ὅτι ἔκτακτος πίστωσις εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία λαμβάνεται δι’ ἐκτάκτους καὶ κατεπειγούσας ἀνάγκας, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προΐδῃ ὁ Προϋπολογισμός. Ἐὰν συμβῇ π.χ. πλημμύρα, πυρκαϊὰ, ἐπιδημία, ἢ ἄλλο τι ἀπροσδόκητον, τότε λαμβάνεται ἡ ἔκτακτος πίστωσις. Τὸ νὰ ἔρχηται ὅμως νὰ λέγῃ, «διότι δὲν ἀνέγραψα ἀκριβῶς εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον μοὶ ἀναγκαιοῖ διὰ μισθοὺς ἀξιωματικῶν τοῦ πεζικοῦ π. χ., καὶ ἐπειδὴ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς δὲν ἠμπορῶ νὰ λάβω ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν, διότι τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν διαλαμβάνεται εἰς τὸν νόμον τῶν ἐξόδων, λαμβάνω τὴν πίστωσιν καὶ τὴν χαρακτηρίζω ἔκτακτον», εἶναι θεωρία, τὴν ὁποίαν πρώτην φορὰν ἀκούω, δὲν ἐπερίμενον δὲ νὰ τὴν ἀκούσω ἀπὸ ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος διευθύνει ἐπὶ 8 ἔτη τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§70ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τῷ ὄντι, κύριε Πρόεδρε, ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς πραγματεύεται περὶ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐν τῇ φαντασίᾳ του ἐμόρφωσεν. Ἡ ἁπλῆ ἀνάγνωσις τοῦ ἐν ἰσχύϊ Λογιστικοῦ νόμου ἐπαρκῶς διδάσκει, τί ἐστὶν ἀναπληρωματικὴ καὶ τί ἔκτακτος πίστωσις. Ἂς ἀναγνώσωμεν τὸν νόμον, διότι ἐπὶ τέλους δύναταί τις τὰ πάντα νὰ ἀμφισβητήσῃ (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 18. Διὰ τὰς ἐκτάκτους καὶ κατεπειγούσας ὑπηρεσίας, τὰς μὴ προβλεφθείσας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, χορηγοῦνται ἔκτακτοι πιστώσεις ὑπὸ τῶν Βουλῶν, ἐν ἀπουσίᾳ δὲ αὐτῶν, ὑπὸ τοῦ Βασιλέως...» Κατὰ τὸ ἄρθρον λοιπὸν τοῦτο, εἴτε παροῦσα, εἴτε ἀποῦσα εἶναι ἡ Βουλὴ, δίδεται ἔκτακτος πίστωσις, ὁσάκις περὶ τῶν ἐκτάκτων ὑπηρεσιῶν δὲν προέβλεψεν ὁ Προϋπολογισμός. Ὅθεν ἐρωτῶ, προέβλεψεν ὁ Προϋπολογισμὸς περὶ τῆς ὑπηρεσίας, δι’ ἣν ζητεῖται ἡ πίστωσις;

§71ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἄλλο ζήτημα.

§72ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζετε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, ὅτι, ἵνα ὑπάρχῃ πρόβλεψις, πρέπει νὰ προβλέπῃ ὁ Προϋπολογισμὸς ἰδιαιτέρως περὶ ἑκάστου ὑπαλλήλου, τὸν ὁποῖον διορίζετε, ἢ περὶ τῆς ὡρισμένης δαπάνης, εἰς ἣν προβαίνετε; Πρόβλεψις ὑπάρχει, ὅταν ἡ δαπάνη ὑπάγηται εἰς τὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τί ἐστὶ τώρα ἀναπληρωματικὴ πίστωσις; Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 15 τοῦ Λογιστικοῦ νόμου (ἀναγινώσκει): «Ὅταν αἱ ψηφισθεῖσαι διὰ τοῦ οἰκονομικοῦ νόμου πιστώσεις ἀποδειχθῶσιν ἀνεπαρκεῖς... χορηγοῦνται ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις ὑπὸ τῶν Βουλῶν, ἤ, ἐν ἀπουσίᾳ αὐτῶν, ὑπὸ τοῦ Βασιλέως...» Εἴτε παροῦσα λοιπὸν, εἴτε ἀποῦσα εἶναι ἡ Βουλὴ, ἀναπληρωματικὴ πίστωσις δίδεται, ὅταν αἱ ψηφισθεῖσαι πιστώσεις ἀποδειχθῶσιν ἀνεπαρκεῖς. Ποῦ λοιπὸν ἀνεῦρεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι αἱ ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις δίδονται ὑπὸ τῶν Βουλῶν, καὶ ἐν ἀπουσίᾳ αὐτῶν δίδονται ἔκτακτοι, καὶ ὅσα ἄλλα μετὰ τόσου ἀκατανοήτου τόλμης ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργός;

§73ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἶναι κατωτέρω.

§74ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς ἀναγνώσῃ λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ προβλέπον περὶ αὐτῶν ἄρθρον τοῦ νόμου.

§75Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς γελᾷ. Εἶναι ὡς νὰ κάθησθε σεῖς, ὕστερον ἀπὸ τόσα χονδροειδέστατα, εἰς τὰ ὁποῖα προέβη, στηριζόμενος εἰς τὴν πλειοψηφίαν, νὰ ζητῆτε ψύλλους ’ς τ’ ἄχυρα. (Ἱλαρότης). (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: Περὶ χορηγίας καὶ ἀκυρώσεως πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως 1887. Περὶ ἐγκρίσεως ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 357,751:30 τῆς χρήσεως τοῦ 1888. Περὶ ἐγκρίσεως ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχ. 239,030 τῆς χρήσεως 1888. Περὶ κανονισμοῦ πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τῆς χρήσεως 1888. Περὶ χορηγίας πιστώσεως ἐκ δραχ. 29,723:03 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1888).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξαγορᾶς καὶ τροπῆς τοῦ δανείου τῶν 26,000,000. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§77ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐπιγράφεται «Περὶ ἐξαγορᾶς καὶ τροπῆς τοῦ δανείου τῶν 26,000,000». Στηρίζεται ὅθεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσάγων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἰς τὴν ἰδέαν, ὅτι προβαίνει εἰς τὴν συνήθη τροπὴν, καταβάλλων ὅ,τι ὀφείλει νὰ καταβάλῃ, πρὸς ὁλοσχερῆ ἐξόφλησιν τοῦ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὀφειλομένου χρέους, καὶ εἰς γνώμην, βασιζομένην εἰς τὴν διάκρισιν, τὴν ὁποίαν ἀνευρίσκει ἐν τῷ περὶ τοῦ δανείου νόμῳ, ἐν τῷ ὁποίῳ διαπραγματεύεται μόνον περὶ ἐξοφλήσεως τῶν κληρουμένων ὁμολογιῶν καὶ περὶ πληρωμῆς τῶν τόκων, διότι ἰσχυρίζεται, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ἐκείνης μίαν μόνον ὑποχρέωσιν ἀνέλαβε τὸ Δημόσιον ἀπέναντι τῶν δανειστῶν αὑτοῦ, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλλῃ μόνον τὸν τόκον καὶ τὸ κεφάλαιον τῶν κληρουμένων ὁμολογιῶν εἰς χρυσὸν, ἐπειδὴ δὲ αὐτὴν καὶ μόνην τὴν ὑποχρέωσιν ἀνέλαβε, προκειμένου σήμερον νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ ὅλον δάνειον, δὲν ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ τὴν ὅλην πληρωμὴν εἰς χρυσόν. Ἐπὶ τῆς διακρίσεως ταύτης στηριχθεὶς, ἰσχυρίσθη προσέτι, ὅτι κατὰ τοῦτο διαφέρει ἡ πορεία τῆς Κυβερνήσεως τῶν γνωμῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὡς πρὸς τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, καὶ ἰδίως ὡς πρὸς τὰ δάνεια καὶ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ χρεωλύσιον, καθόσον αὐτὸς μὲν στηρίζεται εἰς τὴν ἀρχὴν, ἥτις ἀναγνωρίζεται εἰς ὅλα τὰ Κράτη, τοῦ νὰ καταβάλλωσι τὰ χρέη των καὶ πρὸ τῆς προθεσμίας, ἀρχὴν, ἥτις ἀναγράφεται καὶ ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ συμβάσει τοῦ δανείου, ἐνῷ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ναὶ μὲν ἰσχυρίσθη, ὅτι κατόπιν συνεννοήσεως μετὰ τῶν δανειστῶν θὰ προέλθῃ εἰς τὴν τροπὴν τῶν δανείων, ἢ εἰς τὴν ἀναστολὴν τοῦ χρεωλυσίου, ἀλλ’ ἡ λέξις συνεννόησις ἐνόει κατ’ αὐτὸν καταναγκασμὸν τῶν δανειστῶν, καὶ μάλιστα προσέθηκεν, ὅτι ἐκ τῆς γενομένης ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεως προέκυψεν, ὅτι «διὰ συνεννοήσεως» ἐνόει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ καταστήσῃ γνωστὸν εἰς τοὺς δανειστὰς, ποῖον εἶναι τὸ συμφέρον αὐτῶν, καὶ διὰ τοῦ μέσου τούτου νὰ ἐξαναγκασθῶσι νὰ παραδεχθῶσι τὴν ἀναστολὴν τοῦ χρεωλυσίου, διότι, ὡς ἐνθυμεῖσθε, περὶ ἀναστολῆς τούτου ἐπρόκειτο, ἐνῷ, κατὰ τὸ λέγειν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοιοῦτόν τι δὲν συμβαίνει εἰς τὴν παροῦσαν περίστασιν, διότι προβαίνει εἰς τροπὴν καταβάλλων τὸ ὀφειλόμενον εἰς τοὺς δανειστὰς καὶ πρὸ τῆς συμφωνίας, καὶ πληρόνων δικαιοῦται νὰ ἔλθῃ εἰς συμφωνίας περὶ τόκων, νὰ τὸ κάμῃ καὶ πάγιον, καὶ ἐν γένει εἰς πᾶσαν ἄλλην συμφωνίαν. Ἀλλὰ, Κύριοι, συμβαίνει τὸ ἐναντίον· ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καταναγκάζει τοὺς δανειστὰς νὰ δεχθῶσι τὴν τροπὴν μὲ προφανῆ ζημίαν αὐτῶν, μὲ προφανῆ παράβασιν τῆς συμβάσεως, τῆς συνομολογηθείσης μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ αὐτῶν. Ταῦτα δὲ πάντα πράττει, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τί; Διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ἁπλῶς καὶ μόνον τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ Δημοσίου ἀπὸ τῆς πληρωμῆς τοῦ χρεωλυσίου, ἥτις δὲν εἶναι ὁριστικὴ, ἀλλ’ οἰκονομεῖ μόνον προσωρινῶς καὶ ἀνακουφίζει τὸν Προϋπολογισμὸν δαπάνης, χρησιμευούσης πρὸς ἐξόφλησιν αὐτοῦ τούτου τοῦ δανείου, καὶ ἑπομένως πρὸς ἀνακούφισιν τοῦ Κράτους καὶ αὐτοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅτι δὲ, Κύριοι, καταναγκάζει σήμερον τοὺς δανειστὰς νὰ δεχθῶσι σύμβασιν ἐπιζήμιον εἰς αὐτοὺς, παραβαίνουσα αὐτὸν τοῦτον τὸν νόμον, αὐτὴν ταύτην τὴν σύμβασιν, ἀρκεῖ ἡ ἁπλῆ ἀνάγνωσις τοῦ νόμου, τοῦ ψηφισθέντος, δι’ οὗ ἐπετράπη ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου τῶν 26,000,000. Διὰ τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ᾼΦΠʹ νόμου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δανεισθῇ 26,000,000 φράγκα, τὰ ὁποῖα ὑπολογίζει εἰς 29,120,000 παλαιὰς δραχμάς. Πρῶτον ὅθεν πρόσκομμα, τὸ ὁποῖον ἀπαντᾶται ὡς πρὸς τὴν ἀποδοχὴν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, εἶναι αὐτὴ αὕτη ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου πρώτου, δι’ οὗ ἡ Κυβέρνησις ἐξουσιοδοτεῖται νὰ δανεισθῇ, οὐχὶ νόμισμα Ἑλληνικὸν, ἀλλὰ νόμισμα ξένον, καὶ ἡ Κυβέρνησις συνομολογεῖ μὲ τοὺς δανειστὰς δάνειον εἰς νόμισμα ξένον, συνομολογεῖ δάνειον εἰς φράγκα. Ἐνθυμεῖσθε δὲ, Κύριοι, ὅτι, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ ζήτημα τοῦτο, ἤτοι τὸ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν συμβάσεων, τῶν συνομολογουμένων εἰς ξένα νομίσματα, ἐπησχόλησε τὴν Βουλὴν, ἡ δὲ γνώμη, ἡ ὁποία ἐξεφράσθη ἐν τῇ Βουλῇ, μὴ ἐξαιρουμένης καὶ αὐτῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἦτο ἡ γνώμη, ὅτι ὑποχρεοῦται ὁ ὀφειλέτης νὰ ἀποδώσῃ τὴν ὀφειλήν του εἰς ξένον νόμισμα, διότι τοῦτο θεωρεῖται ὡς ἐμπόρευμα, καὶ ἑπομένως ὁ ὀφειλέτης ὑποχρεοῦται νὰ δώσῃ, ἢ τὸ ληφθὲν ἐμπόρευμα, ἢ τὸ ἀντίτιμον τοῦ ἐμπορεύματος. Δανεισθεῖσα ὅθεν ἡ Κυβέρνησις εἰς φράγκα, ὑποχρεοῦται σήμερον φράγκα νὰ ἀποδώσῃ, ἢ τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν, ἀντίτιμον, τὸ ὁποῖον, καταβαλλόμενον εἰς τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν σήμερον ἔχουσι τὰ φράγκα, φέρει διαφορὰν 25 ἢ 26%. Ὅτι δὲ καθαρῶς ἡ Κυβέρνησις, συνομολογοῦσα τὸ δάνειον τοῦτο, τὸ συνομολόγει εἰς φράγκα, καὶ αἱ περαιτέρω διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου καταδεικνύουσι τοῦτο σαφῶς, διότι τὸ ἄρθρον 2 λέγει, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν φράγκων διὰ τὰς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἐγγραφὰς συνίσταται εἰς λεπτὰ 112, καθότι τὸ τότε παρ’ ἡμῖν κυκλοφοροῦν νόμισμα δὲν ἦτο ἡ νέα δραχμὴ, ἡ ἰσοδυναμοῦσα μὲ τὸ φράγκον, ἀλλ’ ἡ παλαιὰ δραχμὴ, τὸ δὲ φράγκον ἦτο νόμισμα Γαλλικὸν, καθὼς εἶναι σήμερον νόμισμα Ἀγγλικὸν τὸ σελλίνιον καὶ ἡ λίρα, ὁ δὲ καταβάλλων σήμερον τὸ ἀντίτιμον τοῦ τοιούτου νομίσματος θὰ καταβάλῃ πρὸς 1 καὶ 25 τὸ φράγκον. Καὶ διὰ νὰ γίνω πλέον καταληπτὸς, ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐδανείσθημεν λίρας ἀγγλικὰς ἐν περιπτώσει τοιαύτῃ, ὁ ὀφειλέτης, ἢ θὰ καταβάλῃ αὐτουσίους λίρας, ἢ τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν, ἢ δηλ. 100 λίρας, ἐὰν ἐδανείσθη 100 λίρας, ἢ τὸ ἀντίτιμον τῶν 100 λιρῶν, πρὸς 1 δραχμὴν καὶ 30|00 εἰς χαρτονόμισμα δι’ ἑκάστην λίραν.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ διάταξις, περὶ ἧς συζητεῖτε, εἶναι γενικὴ, δὲν ἀφορᾷ μόνον εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Ἂν λοιπὸν ἦτο ὀρθὴ ἡ σκέψις ὑμῶν, ἔπρεπεν ὅλοι οἱ κάτοχοι, οἵ τε ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ οἱ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, νὰ πληρώνωνται εἰς αὐτούσια φράγκα. Ἐν τούτοις ὁ νόμος οὗτος ἐφαρμόζεται ἀπὸ ἐτῶν, σεῖς δὲ διετελέσατε ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ Ὑπουργὸς, καὶ πάντοτε συνηνέσατε νὰ γενῇ εἰς τοὺς ἐνταῦθα ἡ πληρωμὴ εἰς δραχμὰς καὶ οὐχὶ εἰς φράγκα.

§79ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐγὼ διετέλεσα Ὑπουργὸς, δὲν ἦτο ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ φράγκον εἶχε τότε ὑπερτίμησιν.

§81ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Μετὰ τὴν νομισματικὴν ἕνωσιν οὐδεμία διαφορὰ ὑπῆρχε μεταξὺ δραχμῆς Ἑλληνικῆς καὶ φράγκου Ἑλληνικοῦ, διότι, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, τὸ τραπεζογραμμάτιον εἶναι ἴσον τοῦ μετάλλου, διότι ὑποχρεοῦται ἡ Τράπεζα νὰ τὸ ἐξαργυρόνῃ. Ὥστε καὶ ἡ παρατήρησίς σας αὕτη δὲν εἶναι διόλου ὀρθή. Ἄλλως τε ἡ παρατήρησίς σας δὲν εἶναι ὀρθὴ καὶ διότι ἐν τῷ νόμῳ περιλαμβάνεται ἡ ὑποχρέωσις τῆς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πληρωμῆς εἰς φράγκα, καὶ βεβαίως δὲν καταβάλλετε ταῦτα διὰ τραπεζογραμματίων.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ παρατήρησίς σας ἀφορᾷ εἰς τὸ ὅλον. Ὡς πρὸς τὸ παρὸν ἐπιχείρημά σας, τοῦτο εἶναι προδήλως ἀντίθετον πρὸς τὴν μέχρι τοῦδε ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ἥτις περιλαμβάνει, ὡς εἶπον, καὶ τὴν ὑμετέραν ὑπουργείαν. Καθ’ ὅλον τοῦτο τὸ διάστημα τῆς ἐφαρμογῆς του οὐδέποτε ἠκούσαμεν τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ὁ ἐνταῦθα πληρονόμενος θέλει πληρωθῇ ἄλλως παρὰ διὰ δραχμῆς.

§83ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Μεταφέρων ὅμως τις εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὸ δάνειον, ἢ καὶ ἀποστέλλων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὰ τοκομερίδια, ἐπληρόνετο εἰς μέταλλον.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ἀπῃτοῦμεν τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἡ ἐγγραφὴ εἶχε γενῆ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Τράπεζα, ἡ ὁποία εἶχεν 8 ἑκατομμύρια, καὶ ἡ ὁποία εὐκολώτατα ἠδύνατο νὰ τὰ πληρωθῇ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, δὲν ἐζήτησε τοῦτο. Ἡμεῖς ἐγινώσκομεν ποῖαι εἶναι αἱ ὁμολογίαι, αἱ ἀνήκουσαι εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ ἑπομένως δὲν ἦτο δυνατὸν, περιερχόμεναι αὗται εἰς κατοχὴν τρίτων, νὰ πραγματοποιηθῶσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὡς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐγγραφεῖσαι.

§85ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐπεθύμουν ν’ ἀπαντήσητε εἰς τοῦτο. Ὅταν συνομολογῇ τις δάνειον εἰς ξένον νόμισμα, ὑποχρεοῦται, ἢ ὄχι, ν’ ἀποδώσῃ αὐτὸ εἰς τὸ ἴδιον νόμισμα;

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ νόμισμα τοῦτο δὲν εἶναι ξένον νόμισμα, διότι τὸ φράγκον εἶναι νόμισμα τῆς Λατινικῆς νομισματικῆς ἑνώσεως, εἰς ἣν ἀνήκει καὶ ἡ Ἑλλάς. Συνομολογηθὲν εἰς φράγκα τὸ δάνειον, δὲν συνωμολογήθη εἰς ξένον νόμισμα, ἐκτὸς ἐὰν προσετίθετο ἡ λέξις «χρυσᾶ». Εὐθὺς, ὡς δὲν προσετέθη ἡ λέξις «χρυσᾶ», συνωμολογήθη τὸ δάνειον εἰς ἐγχώριον νόμισμα.

§87ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τότε δὲν ἴσχυεν ἡ Λατινικὴ ἕνωσις, καὶ διὰ τοῦτο φέρεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 2, ὅτι τὸ φράγκον ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τιμᾶται λεπτὰ 112.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ νόμος ὑπῆρχε τότε.

§89ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶχε τεθῆ εἰς ἐνέργειαν, καὶ διὰ τοῦτο εἴπετε τότε, ὅτι, ὅστις λάβῃ μετοχὴν εἰς τὸ δάνειον, θὰ πληρώσῃ 112 λεπτὰ τὸ φράγκον· ὥστε ἴσχυε τὸ παλαιὸν σύστημα. Βλέπετε ὅθεν, ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο ὁ ἰσχυρισμός σας δὲν εἶναι ἀκριβής. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κατὰ δεύτερον λόγον, ἐστηρίχθη εἰς τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου, ὅτι ὁ νόμος δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐξόφλησιν, διότι ναὶ μὲν ὁ νόμος λέγει, ὅτι ὑποχρεοῦται τὸ Δημόσιον νὰ ἐξοφλῇ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τάς τε ὁμολογίας καὶ τοὺς τόκους, καταβάλλον τὴν διαφοράν, ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ κληρουμένων ὁμολογιῶν. Ὅτε ὅμως συνωμολογεῖτο τὸ δάνειον τοῦτο, ὅτε ἐτίθετο ἡ ῥήτρα αὐτὴ ἐν τῷ νόμῳ, τί ἄλλο προέθετο ἢ νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἐξοφλήσεως μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν δανειστῶν; Τότε εἷς καὶ μόνος τρόπος προεβλέπετο τῆς ἐξοφλήσεως, ὁ διὰ κληρώσεως, τούτου δὲ κανονισθέντος, τίς ἠδύνατο νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ἠδύνατο νὰ εὑρεθῇ Κυβέρνησις, ἥτις νὰ ποιήσῃ τοιαύτην διάκρισιν μεταξὺ ἐξοφλήσεως διὰ κληρώσεως καὶ ἐξοφλήσεως ἄνευ κληρώσεως; Ὅτε ἡ Κυβέρνησις συνωμολόγει μετὰ τῶν δανειστῶν τὸ δάνειον, ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ ὅλον δάνειον, καταβάλλουσα τὴν διαφοράν· ὅτι δὲ ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, προκύπτει ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἀνελάμβανε, νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ δάνειον διὰ χρεωλυσίου. Ὅτε λοιπὸν ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην διὰ τὴν βαθμιαίαν ἐξόφλησιν, ἀνέλαβε καὶ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ ὅλου δανείου. Ὁ ἰσχυρισμὸς ὅθεν, ὅτι πρόκειται περὶ ὁλικῆς ἐξοφλήσεως καὶ ὅτι τοῦτο ῥητῶς δὲν τὸ συνωμολόγησε μετὰ τῶν δανειστῶν, καταδεικνύει ἁπλῶς σύμβασιν, ἥτις, τοιουτρόπως ἑρμηνευομένη, δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς σύμβασις ἀπάτης, διότι, ὅταν ἀναλαμβάνῃ τις τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλῃ, οὐ μόνον τὸν τόκον, ἀλλὰ καὶ τὰς ἑκάστοτε κληρουμένας ὁμολογίας, εἰς μεταλλικὸν, νὰ λέγῃ κατόπιν, ὅτι δὲν ἀνέλαβε τοιαύτην ὑποχρέωσιν, ἐὰν γίνῃ διὰ μιᾶς ἡ ὅλη κλήρωσις τοῦ δανείου, τοῦτο λέγεται ἄρνησις φανερὰ καὶ ἀθέτησις τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε τὸ Δημόσιον ἀπέναντι τῶν κατόχων τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐκτὸς τούτων, σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἀποδίδει ὅ,τι ἐδανείσθη; Διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι πράγματι, πᾶν ὅ,τι σήμερον πράττει, τὸ πράττει μὲ τὴν συναίνεσιν τῶν δανειστῶν, καὶ ὅτι, ἂν οἱ δανεισταὶ δὲν θέλωσι, δικαιοῦται νὰ τὸ πράξῃ, πρέπει νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἀποδίδει ὅ,τι ἔλαβε· διότι εἶναι μὲν δικαίωμα, ἀναγνωριζόμενον εἰς τὰ Κράτη, νὰ καταβάλλωσι τὰ χρέη των καὶ πρὸ τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας, ἀλλὰ, διὰ νὰ ἐπικαλεσθῇ τοιοῦτον δικαίωμα, ὀφείλει ν’ ἀποδίδῃ πράγματι τὸ Δημόσιον ὅ,τι ἔλαβε, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐδανείζετο. Τὸ Δημόσιον, ὅτε ἐδανείσθη, ἔλαβε πλήρη τὴν ἀξίαν τοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον ἐδανείσθη, καὶ ὑπέσχετο νὰ ἀποδώσῃ τὴν πραγματικὴν ἀξίαν. Ἀλλὰ τὴν πραγματικὴν ἀξίαν ἀποδίδει σήμερον, καταβάλλον τὴν πληρωμὴν τοῦ δανείου διὰ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Ὄχι. Ἐννοεῖται, ὅτι ἀποδίδει εἰς τοὺς δανειστὰς τοσοῦτον ὀλιγώτερον, ὅση εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ χρυσοῦ. Τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὁ δανειστὴς κατέβαλεν εἰς τὸ Δημόσιον τὰς 500 δραχμὰς, τὰς κατέβαλε πραγματικὰς, εἰς δὲ τὸ ἐξωτερικὸν εἰς μεταλλικὸν· σήμερον ὅμως, λαμβάνων 500 δραχμὰς καὶ μεταφέρων αὐτὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, 500 δραχμὰς λαμβάνει, ὡς ἐδικαιοῦτο κατὰ τὴν σύμβασιν, ἢ λαμβάνει μόνον 400, ἤτοι ὀλιγώτερον κατὰ 25%; Ἀκούω ἀξιότιμον Βουλευτὴν λέγοντα, ὅτι εἶναι γενικὴ ἡ ζημία τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν τὴν εἰσηγάγομεν ἡμεῖς, ἤτοι ἡ Κυβέρνησις, δηλ. ὁ ὀφειλέτης, καὶ ὅτι ἡ τοιαύτη πρᾶξις τοῦ ὀφειλέτου δύναται νὰ ζημιώσῃ τὸν δανειστὴν καὶ κατὰ 25% καὶ κατὰ 50 καὶ κατὰ 100%. Ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίζει νὰ ἐξοφλήσῃ πάντα τὰ δάνεια τοῦ Δημοσίου, συνιστάμενα εἰς 500 ἑκατομμύρια· ἐὰν ἠδύνατο νὰ τὰ πληρώσῃ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, θὰ τὸ ἔπραττεν, ἐντείνουσα τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν μέχρι 500 ἑκατομμυρίων, καὶ δι’ αὐτῶν θὰ ἐπλήρονε τοὺς δανειστάς. Ἂν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πράττει σήμερον ἡ Κυβέρνησις, ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῶν 26,000,000, ἦναι ὀρθὸν, διατὶ νὰ μὴ τὸ πράξῃ καὶ διὰ τὰ 500 ἑκατομμύρια; Ἀλλὰ τοῦτο πράττουσα, ἀποδίδει ὅ,τι ἔλαβε; Δὲν ὑπάρχει ὅθεν ἀμφιβολία, ὅτι σήμερον τὸ Δημόσιον δὲν ἀποδίδει ὅ,τι ἔλαβεν, ἀλλὰ κατὰ 25% ὀλιγώτερον, δὲν πρέπει ἑπομένως ἑκουσίως καὶ δικαιωματικῶς τὸ δάνειον, ἀλλὰ καταναγκάζει τοὺς δανειστὰς νὰ δεχθῶσι τοιαύτην τροπήν. Πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ὑπῆρχε, Κύριοι, ἄλλο μέσον, εἰς τὸ ὁποῖον κατέφευγον αἱ Κυβερνήσεις, ὁσάκις εὑρίσκοντο εἰς οἰκονομικὰς στενοχωρίας ὁμοίας· τότε, ἐπειδὴ δὲν ἦσαν ἐν ἐνεργείᾳ αἱ Τράπεζαι καὶ τὰ τραπεζογραμμάτια, κατέφευγον εἰς τὴν κιβδηλοποίησιν τῶν νομισμάτων· ἐξετυποῦντο δηλ. νομίσματα, τὰ ὁποῖα εἶχον ὀνοματικὴν ἀξίαν μεγαλειτέραν τῆς μεταλλικῆς κατὰ 25 ἢ 50%, καὶ τοιουτοτρόπως τὸ Δημόσιον ἄνευ δανείων καὶ ἄνευ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπρομηθεύετο τὰ ἑκατομμύρια, ὧν εἶχεν ἀνάγκην. Ἐνθυμεῖσθε τὸ νόμισμα τῆς σφάντζικας, τὸ ὁποῖον ἐκυκλοφόρει οὐ μόνον ἐν Αὐστρίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς Αὐστρίας, μάλιστα νομίζω, ὅτι ἡ τελευταία του κυκλοφορία ὑπῆρξεν ἐν Ἑλλάδι. Τὸ νόμισμα ἐκεῖνο ἦτο κίβδηλον, καὶ ὅμως εἶχε νόμιμον κυκλοφορίαν εἰς τὴν ὀνοματικὴν αὑτοῦ ἀξίαν. Ἂν λοιπὸν φρονῆτε, ὅτι, ὅ,τι πράττει σήμερον ἡ Κυβέρνησις, τὸ πράττει χωρὶς νὰ παραβῇ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβε, χωρὶς νὰ καταναγκάσῃ τοὺς δανειστὰς νὰ δεχθῶσιν ὀλιγώτερον τοῦ ὅ,τι ἐδικαιοῦντο, εἶναι εὐχερὴς ὁ τρόπος τῆς ἐξοφλήσεως ὅλων τῶν δανείων, μενόντων πάντοτε ἡμῶν εἰς τὸ γράμμα τῆς συμβάσεως, διότι καὶ εἰς τὰ δάνεια, τὰ κατόπιν συνομολογηθέντα, εἰς τὰ δάνεια τῶν 120, τῶν 60, τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἐν γένει εἰς ὅλα τὰ δάνεια δὲν ὑποχρεοῦται ἄλλως πως ἡ Κυβέρνησις, ἤτοι δὲν γίνεται ἡ διάκρισις μεταξὺ ἐξοφλήσεως χρεωλυτικῆς καὶ ἐξοφλήσεως μὴ χρεωλυτικῆς. Καὶ εἰς τὰ δάνεια ἐκεῖνα οὐδὲν ἄλλο περιέχεται ἢ ὅ,τι εἰς τὸ δάνειον τῶν 26 ἑκατομμυρίων, ὅτι ὑποχρεοῦται ἡ Κυβέρνησις νὰ καταβάλῃ εἰς χρυσὸν τὸν τόκον καὶ τὰς κληρουμένας ὁμολογίας· ὥστε δυνάμεθα νὰ ἰσχυρισθῶμεν πρὸς τοὺς δανειστάς μας, ὅτι «ἡμεῖς δὲν ἀνελάβομεν τὴν ὑποχρέωσιν, ὅταν πρόκηται περὶ μὴ χρεωλυτικῆς πληρωμῆς, νὰ σᾶς καταβάλωμεν χρυσὸν, καὶ ἑπομένως δικαιούμεθα νὰ σᾶς πληρώσωμεν μὲ τὸ νόμισμα, τὸ κυκλοφοροῦν εἰς τὸν τόπον.» Ἀλλὰ, καὶ ἐὰν ἔτι ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ ποιουμένη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διάκρισις περὶ χρεωλυτικῆς καὶ μὴ χρεωλυτικῆς ἐξοφλήσεως δὲν ἐφαρμόζεται εἰς τὰ συνομολογηθέντα δάνεια εἰς χρυσὸν, ἐὰν δὲν ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀποδώσωμεν ὅ,τι ἐλάβομεν, δυνάμεθα νὰ ἐξοφλήσωμεν μὲ νόμισμα κυκλοφοροῦν ἐν τῷ τόπῳ, ἀλλ’ εἰς χρυσὸν, χωρὶς νὰ παραβῶμεν τὰς ὑποχρεώσεις μας, κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καίπερ ἀποδίδοντες τὸ ἥμισυ, ἢ καὶ ὀλιγώτερον. Ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι ἀποσυρόμεθα τῆς νομισματικῆς ἑνώσεως· ἔχομεν δικαίωμα, ὡς Κράτος ἀνεξάρτητον, νὰ κόψωμεν ἴδιον νόμισμα, καὶ εἰς αὐτὸ νὰ δώσωμεν τὴν ἀξίαν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς θέλομεν· ἐὰν π. χ. μὲ ἓν εἰκοσόφραγκον κάμωμεν 2 εἰκοσόφραγκα, θὰ πληρώσωμεν βεβαίως μὲ νόμισμα χρυσοῦν, κυκλοφοροῦν ἐν τῷ τόπῳ· τοῦτο δὲ πράττοντες, παραβαίνομεν τὴν σύμβασιν; Ὄχι, δυνάμει τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν θέτει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Διότι ποία εἶναι ἡ ἀρχή σας, κύριε Πρωθυπουργέ; Λέγετε τοῦτο, ὅτι ἡμεῖς δικαιούμεθα νὰ πληρώσωμεν εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τὸ δάνειον τῶν 26,000,000 καὶ ἑπομένως μὲ νόμισμα κυκλοφοροῦν ἐν τῷ τόπῳ, ἀδιάφορον ἐὰν ὑπάρχῃ διαφορὰ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ μεταλλικοῦ· τὸ αὐτὸ θὰ εἴπωμεν καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν, ἀποσυρόμενοι ἐκ τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως, κόψωμεν νόμισμα ἴδιον κίβδηλον καὶ δι’ αὐτοῦ πληρώσωμεν τοὺς δανειστάς μας. Τί θὰ παραπονεθῶσιν οἱ δανεισταί μας; ὅτι λαμβάνουσι νόμισμα κατώτερον τοῦ καταβληθέντος; Ὄχι· διότι θὰ τοῖς εἴπωμεν: «εἰς χρυσὸν ὑποχρεούμεθα νὰ σᾶς πληρώσωμεν, καὶ εἰς χρυσὸν σᾶς πληρόνομεν», καθὼς σήμερον τοῖς λέγομεν: «εἰς φράγκα ὑποχρεούμεθα νὰ σᾶς πληρώσωμεν, καὶ εἰς φράγκα σᾶς πληρόνομεν». Ὡς ἐκ τούτου, Κύριοι, οὐ μόνον εἶναι ἄδικος ἡ αἰτίασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῆς ὑποστηριξάσης τὴν ἀναβολὴν τοῦ χρεωλυσίου διὰ συνεννοήσεως πρὸς τοὺς δανειστὰς, ἀλλὰ καὶ προκύπτει, ὅτι, ὅ,τι πράττει σήμερον, τὸ πράττει παραβαίνων τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου, καταναγκάζων τοὺς δανειστὰς νὰ δεχθῶσιν ὅ,τι τοῖς προσφέρει, μὲ ζημίαν προφανῆ σπουδαιοτάτην, ὡς ἐκ τῆς ὑπαρχούσης διαφορᾶς τοῦ νομίσματος. Δὲν ἀρκεῖται δὲ, ὅτι ἐκτελεῖ πρᾶξιν ἀθέμιτον, ὅτι διὰ τῆς πράξεώς του ἐπαγγέλλεται τὴν χρεωκοπίαν, ἀλλ’ ἐπιτίθεται καὶ κατὰ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῶν ὑποστηριξάντων τὴν ἀναβολὴν τῶν χρεωλυσίων, καὶ ἀποδίδει εἰς αὐτοὺς καὶ λέξιν, ἥτις ἀνήκει μόνον εἰς τὴν Κυβέρνησίν του, διότι αὐτὴ ἐπαγγέλλεται μὲν τὴν τιμίαν, ἀλλὰ ἐκτελεῖ πράξεις χρεωκοπικάς. Εἶναι δὲ μεμπτέα ἡ τοιαύτη τροπὴ διττῶς· διότι, ἐὰν ἐφηρμόζετο τὸ μέτρον ἀπέναντι ὅλων τῶν δανειστῶν, τοὐλάχιστον θὰ εἶχον τὴν παρηγορίαν, ὅτι εὑρίσκοντο πάντες εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, ἀλλ’ οὕτω, σοφιστευόμενος ἐπὶ τῶν διατάξεων τῶν συμβάσεων, δὲν ἐπιβάλλει μόνον τὴν ζημίαν ἀναγκαστικῶς πρὸς τοὺς δανειστὰς, ἀλλὰ συνάμα ποιεῖται διάκρισιν μεταξὺ δανειστῶν καὶ δανειστῶν. Διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα, Κύριοι, θὰ καταψηφίσω τῆς συμβάσεως, μολονότι καὶ ἄλλοτε ἐξέφρασα τὴν ἀτομικήν μου γνώμην, ὅτι, ὡς ἐκ τῆς οἰκονομικῆς θέσεώς μας, ἀναγκαζόμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ἐνεργείας τοιαύτας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μὴ συνάδουσαι πρὸς τὰς συμβάσεις. Ἀλλ’ οὐχ ἧττον, ἀφοῦ ἀναγκαζόμεθα εἰς τοῦτο, ὀφείλομεν τοὐλάχιστον νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς πρὸς τοὺς δανειστάς μας, καὶ νὰ μὴ ἐμπαίζωμεν αὐτοὺς διὰ τοιούτων σοφιστικῶν ἑρμηνειῶν, καὶ νὰ ἐργασθῶμεν ἐξ ἴσου ἀπέναντι τῶν δανειστῶν μας, καὶ ἡ ζημία νὰ βαρύνῃ ὅλους τοὺς δανειστὰς, τὴν δὲ ὠφέλειαν εἰς τὸ Κράτος νὰ καταβάλωσιν ὅλοι οἱ δανεισταί, ἐπὶ ἴσῃ ζημίᾳ.

§90ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Πόθεν ἀρύεσθε τὴν ὑποχρέωσιν τῶν δανειστῶν, νὰ πληρωθῶσιν εἰς χαρτονόμισμα; διότι ἐγὼ ἐν τῷ νόμῳ δὲν τὴν βλέπω· διότι δύνανται νὰ ἐναγάγωσι τὴν Κυβέρνησιν.

§91ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ εὑρεθῶσι δανεισταὶ, οἵτινες νὰ ἐναγάγωσι τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ συμπεριφορὰ τοιαύτη ἁρμόζει μόνον εἰς τοὺς δυστρόπους ἐκείνους ὀφειλέτας, οἱ ὁποῖοι ἀρνοῦνται τὰς ὑποχρεώσεις των.

§92ΦΩΤΗΛΑΣ. Οἱ δανεισταὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ δύνανται νὰ ζητήσωσι τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος.

§93ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Βεβαίως.

§94ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι ἡ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως λύσις ζητημάτων ἑρμηνείας νόμων κατὰ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν αὐτὴ ἀποδίδει εἰς τοὺς νόμους, ἀποτελεῖ αὐθαιρεσίαν. Κατ’ αὐτὸν, πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ λύῃ τὰ ζητήματα, οὐχὶ κατὰ τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν αὐτὴ ἔχει περὶ τῆς ἑρμηνείας τῶν νόμων, ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην ἄλλων. Αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς εἶχε πράξει, ὅ,τι νῦν ἐπικρίνει. Τὸν διέκοψα μάλιστα ἀγορεύοντα, ἵνα τῷ παραστήσω, ὅτι, ἐὰν ἦτο ἀληθὴς ἡ ἔννοια, ἣν ἀπέδωκεν εἰς τὸν νόμον καὶ ἰδίως εἰς τὸ ἄρθρον 1ον, καθ’ ὅ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ πληρώσῃ εἰς φράγκα, ἔπρεπεν, ὅτε αὐτὸς ἦτο Ὑπουργὸς, νὰ ἐπιμείνῃ, ὅπως οὐ μόνον οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ δανεισταὶ πληρώνωνται εἰς φράγκα. Δὲν ἐνθυμούμην ἀκριβῶς πότε ὑπήρξατε Ὑπουργὸς, ἐξετάσας ὅμως εὗρον, ὅτι ἦσθε Ὑπουργὸς ἐν χρόνῳ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐπράξατε δὲ τότε ὅ,τι ἡμεῖς θὰ πράξωμεν, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι ὑμεῖς τὸ ἐπράξατε ὑπαιτίως, ἐνῷ ἡμεῖς τὸ πράττομεν ἐν πεποιθήσει περὶ τοῦ νομίμου τῆς ἐνεργείας. Ἐγὼ θεωρῶ τὴν πρᾶξιν νομιμωτάτην, ἀλλ’ ὑμεῖς τὴν θεωρεῖτε παράνομον καὶ μὴ συμφωνοῦσαν πρὸς τοὺς κανόνας τῆς ἠθικῆς, καὶ ὅμως ὑμεῖς προέβητε εἰς τὴν πρᾶξιν, εἰπόντες εἰς τοὺς κατόχους «προσφύγετε εἰς τὰ Δικαστήρια», καὶ φρονοῦντες, ὅτι ἠδικοῦντο παρ’ ὑμῶν, ἐνῷ ἡμεῖς τοῖς λέγομεν τὸ αὐτὸ, ἀλλὰ φρονοῦντες, ὅτι ἔχουσιν ἄδικον παραπονούμενοι.

§95ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὸ λέγετε.

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς τοῖς λέγομεν: προσφύγετε εἰς τὰ Δικαστήρια, ἀφοῦ μεταβολὴν ἀποφάσεως μάτην ἀπεκδέχεσθε παρ’ ἡμῶν, ἐκτελούντων τὴν συμφωνίαν, ὅπως ἡμεῖς τὴν ἐννοοῦμεν. Καθ’ ἡμᾶς, ἡ ἔννοια τῶν κειμένων εἶναι, ὅτι δὲν ἔχουσιν οἱ κάτοχοι δικαίωμα νὰ πληρωθῶσιν, εἰμὴ εἰς τὸ ἐγχώριον νόμισμα· λέγομεν δὲ εἰς αὐτοὺς, ὅτι, ἐὰν ἔχωσιν ἐναντίαν γνώμην, ἂς προσφύγωσιν εἰς τὰ Δικαστήρια, ἀφοῦ ἡμεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου οὐδεμίαν φέρομεν μεταβολὴν εἰς τὴν ὑπάρχουσαν συμφωνίαν. Ἡ συμφωνία μένει ἀκεραία, τὴν ἐκτελοῦμεν ὅμως, οὐχὶ καθ’ ὃν τρόπον ἐκεῖνοι, ἀλλὰ καθ’ ὃν τρόπον ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐκτελεσθῇ. Ἀρκοῦσι ταῦτα ὡς πρὸς τοὺς ἐν τῇ χώρᾳ πληρονομένους. Ὡς πρὸς δὲ τοὺς ἐκτὸς τοῦ Κράτους πληρονομένους, εἴπομεν καὶ ἄλλοτε, ὅτι ἄλλη εἶναι ἡ πληρωμὴ, ἡ γινομένη πρὸς διάλυσιν τῆς συμφωνίας, καὶ ἄλλη ἡ πληρωμὴ, ἡ γινομένη πρὸς ὑπηρέτησιν αὐτῆς. Πρὸς ὑπηρέτησιν αὐτῆς πρέπει νὰ πληρόνωμεν ὡς ὁ νόμος ὁρίζει, τὰ τοῦ νόμου δὲ ἐξετελέσθησαν παρ’ ὅλων τῶν Κυβερνήσεων καθ’ ὑπέρβασιν, ἐγένοντο δηλαδὴ ὑπὲρ τῶν κατόχων πλείονα ὅσων ἦτο ἡ Κυβέρνησις ὑπόχρεως νὰ ἐκτελῇ. Ἀλλὰ περὶ τῆς ὑπερβάσεως δὲν πρόκειται. Σήμερον πρόκειται περὶ τοῦ διαλυτικοῦ ὅρου τῆς συμφωνίας. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, κατὰ τὴν ἀρχικὴν συμφωνίαν, νὰ διαλύσῃ αὐτὴν, πληρόνουσα τὸ κεφάλαιον ἐν Ἑλλάδι· ἀλλ’ ἐν τίνι νομίσματι; ἀναμφισβητήτως ἐν τῷ νομίσματι τοῦ Κράτους. Ἐάν τις τυχὸν ἔχῃ ἐναντίαν γνώμην, τῷ λέγομεν, ὅτι δύναται τὸ δίκαιόν του νὰ ἐπιδιώξῃ προσφεύγων εἰς τὰ Δικαστήρια. Ὀνομάζεται τοῦτο αὐθαιρεσία;

§97ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὅτε ἤμην Ὑπουργὸς, ὡς ἐνθυμεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἡ Κυβέρνησις κατέβαλλε πρὸς τοὺς δανειστὰς τὴν ὀφειλήν της συμφώνως πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει, διότι εἰς μὲν τὸ ἐξωτερικὸν κατέβαλλε τὴν ὀφειλήν της, πληρόνουσα τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος, ἐν δὲ τῷ ἐσωτερικῷ ἑκουσίως οἱ δανεισταὶ προσερχόμενοι ἐπληρόνοντο διὰ τοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον προσέφερε τὸ Κράτος. Οὐδεὶς παρεπονέθη, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ παραπονεθῇ, διότι κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ἡ διαφορὰ τοῦ νομίσματος ἦτο ἐλαχίστη.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄνω τῶν 10%.

§99ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη δὲν ἤθελεν εἰπεῖ βεβαίως πρὸς τοὺς δανειστάς της, ὅτι «δὲν καταβάλλομεν ὅ,τι ὑπεχρεώθημεν διὰ τῆς συμβάσεως νὰ καταβάλωμεν, ἀλλὰ σᾶς προσκαλοῦμεν ἐντὸς τοῦ Κράτους νὰ πληρωθῆτε εἰς χαρτονόμισμα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ, ὡς Κυβέρνησις, δύναμαι νὰ δεκαπλασιάσω»· καὶ δὲν τὸ εἶπεν, οὔτε τὸ ἔπραξεν. Ὁ ὀφειλέτης, ὁ ὁποῖος ἀποδίδει τὸ δάνειον διὰ νομίσματος, οὗτινος ἡ ἀξία δὲν ἔχει τίποτε τὸ πραγματικὸν, διότι ἀπὸ τὴν θέλησίν του ἐξαρτᾶται ὁ πολλαπλασιασμὸς, δὲν ἀθετεῖ τὴν ὑποχρέωσίν του; Καὶ ἰσχυρίζεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐμμένει εἰς τὴν ἠθικὴν, εἰς τὸν νόμον, καὶ ἐν τῇ τιμῇ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων! Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὑποβάλλων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὐδὲν ἄλλο ἰσχυρίζεται, ἢ ὅτι δικαιοῦται, ὅλα ἐν γένει τὰ δάνεια νὰ τὰ ἐξοφλήσῃ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, διότι καὶ εἰς τὰ λοιπὰ δάνεια δὲν ὑπάρχει συμφωνία ὡς πρὸς τὴν διὰ μιᾶς ἀπόσβεσιν. Ὥστε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς μάτην πειρᾶται, ἐπικαλούμενος ὅσα δὲν ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸ θέμα, νὰ πείσῃ, ὅτι ἡμεῖς ἑρμηνεύομεν τοὺς νόμους κατὰ τὰς ἰδέας μας, ἐνῷ σεῖς εἶσθε οἱ ἑρμηνεύοντες ἀντιθέτως τὰς ἐννοίας ἡμῶν, καὶ μᾶς ἀποδίδετε ὅ,τι σεῖς ἐνεργεῖτε, καὶ παίζετε μὲ τὰς λέξεις, καταδεικνύοντες, ὅτι διὰ τοιαύτης τόλμης καὶ τοιαύτης σοφιστικῆς ἑρμηνείας, ὡς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἠκούσαμεν προηγουμένως περὶ τοῦ Λογιστικοῦ νόμου, δὲν ἔχετε πλέον τίποτε, τὸ ὁποῖον νὰ σᾶς δεσμεύῃ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κυβερνητικήν σας πορείαν, πολὺ περισσότερον δὲ, ἀφοῦ ἀναβιβάσητε εἰς ἀρχὴν τὸ ἀξίωμα, ὅτι: ὁ ἔχων τὴν πλειοψηφίαν δύναται νὰ διαπράττῃ πᾶν ὅ,τι νομίζῃ, εἴτε παραβαίνων τοὺς κειμένους νόμους, εἴτε τὴν ἠθικὴν, εἴτε τὰς συμβάσεις, εἴτε αὐτὸν τὸν θεμελιώδη νόμον.

§100ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ προκεχωρηκὸς τῆς ὥρας δὲν ἐπιτρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς μακρὰν συζήτησιν, μολονότι πολλὰ ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ. Μίαν μόνην παρατήρησιν θὰ κάμω. Τὸ δάνειον, περὶ οὗ πρόκειται, εἶναι χρεωλυτικὸν· οἱ κάτοχοι τῶν ὁμολογιῶν, αἵτινες ἤθελον κληρωθῆ, εἶχον δικαίωμα, κατὰ τὸν νόμον, νὰ τὰς ἐξοφλήσουν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν καὶ νὰ λάβωσιν, ἐννοεῖται, τὸ ἀντίτιμον εἰς χρυσόν. Ἀλλὰ σήμερον πρόκειται νὰ ἐξοφληθῇ διὰ μιᾶς ὅλον τὸ δάνειον. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, φρονεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὸ κανονιζόμενον ἐν τῷ σχετικῷ νόμῳ περὶ τῆς τμηματικῆς ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου τούτου δὲν ἰσχύει, διότι δὲν προεβλήθη ἐν τῷ νόμῳ ἡ περίπτωσις τῆς ὁλοσχεροῦς ἐξοφλήσεως, καὶ ὅτι ἑπομένως δύναται νὰ πληρώσῃ ἐνταῦθα εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ θεωρία αὕτη ἐπικρατήσῃ, νομίζω, ὅτι θὰ κλονίσῃ ἐκ θεμελίων τὴν πίστιν τοῦ Δημοσίου, περὶ τῆς ὁποίας τοσοῦτον φαίνεται μεριμνῶν ὁ κ. Πρωθυπουργός· διότι οὔτε εἰς τὸν νόμον τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων, οὔτε εἰς τὸν νόμον τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων προβλέπεται ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν τὸ Κράτος ἤθελε προτιμήσει νὰ κάμῃ διὰ μιᾶς τὴν ἐξόφλησιν· ἑπομένως δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι καὶ τῶν δανείων τούτων ἐὰν ἀποφασισθῇ ἡ τοιαύτη ἐξόφλησις, δικαιούμεθα νὰ τὴν ἐνεργήσωμεν ἐν Ἀθήναις καὶ μὲ τὸ ἐν κυκλοφορίᾳ νόμισμα, ἢ μὲ τραπεζικὰ γραμμάτια, καθόσον ὁ χρυσὸς ὡρίσθη διὰ τὴν τμηματικὴν πληρωμήν. Νομίζω, ὅτι ἡ θεωρία, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζει τὸ νομοσχέδιόν του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι θεωρία ἐπισφαλής. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι διὰ τῆς προτεινομένης τροπῆς ὠφελεῖται τὸ Δημόσιον τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος ἀλλ’ ἡ ὠφέλεια αὕτη εἶναι μηδαμινὴ ἀπέναντι τῆς ζημίας, ἥτις θέλει ἐπέλθει, ἐὰν τὸ κοινὸν μᾶς θεωρήσῃ ἱκανοὺς πρὸς ἀθέτησιν τῶν ὑποχρεώσεών μας. Δὲν κάμνω λόγον περὶ τῆς ἀπωλείας, ἥτις θέλει προέλθει ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ χρεωλυσίου, διότι τοῦτο εἶναι ἀνεξάρτητον, καὶ δύναται νὰ λείψῃ, μὲ τὴν συναίνεσιν τῶν δανειστῶν· διότι τὰ χρεώγραφα τοῦ Δημοσίου δὲν εἶναι ὅπως τὰ ἰδιωτικὰ ὁμόλογα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξοφλοῦνται εὐκόλως· ἔχουν κυκλοφορίαν εἰς τὰ Χρηματιστήρια, καὶ ὅταν ὁ κάτοχος ἔχῃ ἀνάγκην τοῦ κεφαλαίου του, μεταβαίνει καὶ τὰ πωλεῖ. Διὰ τοῦτο οἱ κάτοχοι τῶν χρεωγράφων ἀποβλέπουν μόνον εἰς τὴν τακτικὴν πληρωμὴν τοῦ τόκου, δὲν εἶναι δὲ κατόρθωμα νὰ λάβῃ τις τὴν συγκατάθεσίν των πρὸς κατάπαυσιν τοῦ χρεωλυσίου, ἀρκεῖ νὰ ἐξακολουθῇ ἡ πληρωμὴ καὶ εἰς τὸ ἐσωτερικὸν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ὅπως μέχρι τοῦδε ἐγίνετο. Ἐφ’ ὅσον θὰ ὑφίσταται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, θὰ ὑφιστάμεθα ζημίαν τινὰ, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι προτιμότερον παρὰ νὰ προστρέξωμεν εἰς θεωρίας, αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν ἔχουσι βάσιν καὶ αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ γεννήσωσι τὴν ὑπόνοιαν εἰς τοὺς τρίτους, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον, ἐπεκτείνοντες αὐτὴν καὶ εἰς τὰ ἄλλα δάνεια, νὰ τοὺς ζημιώσωμεν.

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ταράττει ἡ ἰδέα, μὴ οἱ κάτοχοι ὁμολογιῶν τῶν 120 ἑκατομμυρίων καὶ τῶν 60 ἑκατομμυρίων φοβηθῶσιν, ὅτι θὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπ’ αὐτοὺς ὅ,τι ἐφαρμόζεται ἐπὶ τοὺς κατόχους τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 26 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ οἱ κάτοχοι τῶν ὁμολογιῶν τῶν δανείων ἐκείνων ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς αὐτῆς ἀρχῆς οὐδὲν ἔχουσι νὰ φοβηθῶσι· διότι ἡ ἀρχὴ εἶναι, ὅτι τὸ δημόσιον δύναται νὰ λύσῃ τὴν συμφωνίαν, ἀποδίδον ὅ,τι ἔλαβεν. Εἴτε ἀναγεγραμμένη ἐν τῇ συμβάσει, εἴτε μὴ ἀναγεγραμμένη ἐν τῇ συμβάσει, εἶναι ὅμως αὕτη ἡ ἀνεγνωρισμένη ἀρχὴ ὡς δικαίωμα τοῦ ὀφειλέτου. Ἀποδίδων τὸ κεφάλαιον ἄρτιον, δύναται ὁ ὀφειλέτης ν’ ἀπαλλαγῇ τῆς ὀφειλῆς. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ ἄρτιον κεφάλαιον; Ἐν μὲν τῷ δανείῳ τῶν 26 ἑκατομμυρίων εἶναι 100 δραχμαὶ ἑλληνικαί. Προκειμένου δὲ περὶ τῶν ἄλλων δανείων, εἶναι αὐτὸ τοῦτο τὸ ἐν τοῖς δανείοις ἐκείνοις ἀναγραφόμενον, εἶναι 100 φράγκα χρυσᾶ· δὲν δύναται τὸ Δημόσιον νὰ λύσῃ τὰς συμφωνίας ἐκείνας ἄνευ ἀποδόσεως 100 φράγκων χρυσῶν, ἀντὶ 100 φράγκων χρυσῶν, τὰ ὁποῖα ἔλαβε. Τοῦ δὲ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος Βουλευτοῦ ἐκ Κεφαλληνίας ἡ παρατήρησις, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέπτυσε πάντα χαλινὸν ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ, εἰς πάντα ἄλλον ἐπετρέπετο μᾶλλον ἢ εἰς αὐτὸν, ἰδίως μετὰ τὰς παρατηρήσεις, ἃς αὐτὸς πρὸ ὀλίγου ἐξήνεγκεν, εἰπὼν, ὅτι, καίτοι ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι, κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου περὶ τοῦ δανείου τῶν 26 ἑκατομ., οἱ κάτοχοι ὁμολογιῶν ἔχουσι δικαίωμα, ὅπως πληρώνωνται οὐχὶ εἰς δραχμὰς, ἀλλ’ εἰς φράγκα μεταλλικὰ, ἤτοι τὴν διαφορὰν τῆς τιμῆς τοῦ μεταλλικοῦ φράγκου πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, αὐτοῦ Ὑπουργοῦντος, ἐγίνετο ἡ πληρωμὴ οὐχὶ μετὰ τῆς προσθήκης τῆς διαφορᾶς, ἀλλ’ ἄνευ ταύτης. Τί δὲ προσέθηκεν εἰς δικαιολόγησιν; Εἶπεν, ὅτι οἱ κάτοχοι τῶν ὁμολογιῶν ἐδωροῦντο τὴν διαφορὰν πρὸς τὸ Δημόσιον. Ἐγινώσκομεν τέως τοὺς δωρουμένους χρήματα εἰς φιλανθρωπικὰ καταστήματα καὶ ὑπὲρ σκοπῶν εἰδικῶν ὁμογενεῖς καὶ ἄλλους, ἀλλὰ δὲν εἶχε συμπέσει νὰ λάβωμεν γνῶσιν κατόχων ὁμολογιῶν, δωρουμένων εἰς τὸ Δημόσιον τὰ ἐκ τούτων ἀποῤῥέοντα δικαιώματα. Ὁ κάτοχος ὁμολογίας πραγματοποιεῖ τὸ δικαίωμά του ἀκέραιον, ἂν δ’ ἦναι διατεθειμένος πρὸς ἐλευθεριότητα, δὲν δωρεῖται ἀκρωτηριάζων τὸ δικαίωμά του, ἀλλὰ καταβάλλων χρῆμα, ἢ ἔστω καὶ ὁμολογίας ἀκεραίας. Ὁ δεχόμενος ἐπὶ πληρωμῇ ὀλιγώτερα τῶν ὀφειλομένων ὑποκύπτει εἰς ἐξαναγκασμόν. Κατὰ τὴν προκειμένην περίπτωσιν ἡ ἀποδοχὴ πληρωμῆς κατωτέρας τῆς ὀφειλομένης καὶ ἑπομένως ὁ ἐξαναγκασμὸς ὑπῆρξε μόνον ἐν τῇ φαντασίᾳ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κεφαλληνίας· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐφαντάζετο ἑαυτὸν πληρόνοντα ὀλιγώτερα, ἔπρεπε νὰ ἐξαναστῇ κατὰ τοῦ μέτρου, ἔπρεπε νὰ παραιτηθῇ, ἂν δὲν τῷ ἐπετρέπετο νὰ προσφέρῃ εἰς πληρωμὴν ὅ,τι, κατὰ τὴν παρ’ αὐτοῦ ἀποδιδομένην εἰς τὸ ἄρθρον ἔννοιαν, ὠφείλετο, καὶ ἂν δὲν εἶχεν αὐτὸς ἀποπτύσει πάντα χαλινόν. Ἀληθῶς οἱ κάτοχοι ὁμολογιῶν δὲν ἐζήτησαν τὰς 10 δραχμὰς, τὴν τότε διαφορὰν μεταξὺ τῆς τιμῆς τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου καὶ τοῦ φράγκου, διότι κατ’ αὐτοὺς τὸ ἄρθρον δὲν ἔχει ἔννοιαν, ἣν ἀπέδωκεν εἰς αὐτὸ ἡ φαντασία μόνη τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὑπουργεύων τότε, τοιαῦτα φαντασιώδη ἐπρέσβευεν, οἷα καὶ σήμερον πρεσβεύει, ὤφειλε νὰ ἦναι συνεπὴς, καὶ νὰ μὴ ἀποδεικνύηται διὰ τῶν πράξεών του ἀναγνωρίζων καὶ αὐτὸς τῶν πεποιθήσεών του τὸ φαντασιῶδες.

§102ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἂν ὁ Βουλευτὴς Κεφαλληνίας ἦτο Ὑπουργὸς, καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τοῦ ζητήματος, ἤθελε δώσει τὴν γνώμην, ἣν ἔδωκεν ἀπὸ τοῦ βήματος· ἀλλ’ ὅταν ἐξετάσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὁ Βουλευτὴς Κεφαλληνίας ὑπῆρξεν Ὑπουργὸς, θὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα δὲν ἠδύναντο νὰ ἔλθῃ τὸ τοιοῦτον ζήτημα ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ, καὶ ἂν ἤθελεν ἔλθει, δὲν ἤθελεν ἐκφράσει γνώμην ἀλλοίαν τῆς σημερινῆς· πᾶς ἄλλος δὲ ἠδύνατο νὰ ἐπικαλεσθῇ ὅ,τι ἠθέλησε νὰ μοὶ ἀποδώσῃ, ἐκτὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἡ μνήμη τοῦ ὁποίου, ὡς παρατρέχει τὰς ἰδίας φάσεις, ὤφειλε νὰ ἐνθυμηθῇ, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ὑπῆρξα Ὑπουργὸς, οὐδεμία πληρωμὴ ἐξετελέσθη, ὥστε νὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχω ἀλλοίαν σήμερον γνώμην τῆς τότε ἐκφρασθείσης.

§103ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ὅλη θεωρία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καθ’ ἣν τὸ Δημόσιον ὀφείλει τὴν καταβολὴν τοῦ ὀνοματικοῦ κεφαλαίου τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 26 ἑκατομμυρίων εἰς νόμισμα τοῦ τόπου καὶ οὐχὶ εἰς νόμισμα πραγματικὸν, στηρίζεται εἰς τὴν σκέψιν, ὅτι σήμερον δὲν πρόκειται περὶ πληρωμῆς χρεωλυτικῆς, ἀλλὰ περὶ ἀμέσου ἐξοφλήσεως, ὅτι τὴν ἐξόφλησιν προέβλεψε ῥητῶς καὶ χωριστὰ ὁ νόμος, ὡς καὶ ἡ σύμβασις τοῦ δανείου τοῦ 1874, διότι ἐν ἄρθρῳ 1 λέγει: «Τὸ Δημόσιον δικαιοῦται ἐν παντὶ χρόνῳ νὰ ἐξοφλήσῃ ὁλόκληρον τὸ περὶ τοῦ προκειμένου δανείου ποσόν». Ὑφίσταται λοιπὸν τὸ δικαίωμα τῆς προεξοφλήσεως, ἀλλ’ αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐξομοιωθῇ μετὰ τῆς χρεωλυτικῆς ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου, ὅτε μόνον θὰ ἐφηρμόζετο ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 7, καθ’ ἣν ἡ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν πληρωμὴ τῶν τε τοκομεριδίων καὶ τῶν κληρουμένων ὁμολογιῶν δέον νὰ γίνηται εἰς πραγματικὸν νόμισμα, εἰς χρυσόν. Ἐὰν ἐπρόκειτο, λέγει ἡ Κυβέρνησις, περὶ χρεωλυτικῆς ἐξοφλήσεως, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θὰ ἐφηρμόζετο τὸ 7ον ἄρθρον καὶ θὰ κατεβάλλετο διὰ τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὁμολογιούχους ἡ ἀξία εἰς χρυσὸν, ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἀμέσου ἐξοφλήσεως, περὶ ἧς δὲν ὁρίζει τὸ ἄρθρον 1ον, ὡς ὁρίζει τὸ ἄρθρον 7ον διὰ τὴν χρεωλυτικήν. Διὰ νὰ ἴδωμεν ὅμως, ἂν ἡ θεωρία ἦναι ἀκριβὴς, ὡς ἀνεπτύχθη παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ὑπάρχῃ διαφορὰ τις ὡς πρὸς τὸν ὁμολογιοῦχον μεταξὺ τῆς χρεωλυτικῆς ἐξοφλήσεως καὶ τῆς ἀμέσου καὶ γενικῆς. Ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 1, ἡ ἐπιτρέπουσα τὴν ἄμεσον ἐξόφλησιν τοῦ δανείου, καθιστᾷ εὐκολίαν καὶ δικαίωμα διὰ τὸ Δημόσιον, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία· ὅτι καθιστᾷ ὑποχρέωσιν διὰ τὸν ὁμολογιοῦχον, νὰ λάβῃ ἐκεῖνο, ὅπερ δὲν ἤθελε λάβει ἢ μετὰ 44 ἔτη, ἢ κατόπιν κληρώσεως, δὲν ὑπάρχει ἐπίσης ἀμφιβολία· ἀλλ’ ἐκ τοῦ ὅτι ἔχει δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ δάνειον, καὶ ὑποχρέωσιν ὁ ὁμολογιοῦχος νὰ δεχθῇ τὴν ἐξόφλησιν, δὲν μετατρέπονται οἱ ὅροι τῆς πληρωμῆς τῶν ὁμολογιούχων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, κανονισθέντες διὰ τοῦ ἄρθρου 7. Κατὰ τί διαφέρει ὡς πρὸς τὸν ὁμολογιοῦχον ἡ ἄμεσος ἐξόφλησις διὰ κληρώσεως τῆς ἐξοφλήσεως τῆς χρεωλυτικῆς; Οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον· μάλιστα ἐνοχλήσεις καὶ νέας δαπάνας διὰ τὴν τοποθέτησιν τοῦ κεφαλαίου του συνεπάγεται. Λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἀποδίδει ὅ,τι ἔλαβεν, ἀλλὰ δὲν εἶναι οὐδὲ τοῦτο ἀληθές. Ἐλάβετε 405 φράγκα εἰς χρυσὸν, διότι ἡ καταβολὴ πλέον τῶν 20 φράγκων δὲν δύναται ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ νὰ γίνῃ ἢ εἰς χρυσόν. Τί ἀποδίδετε σήμερον, καταβάλλοντες τὴν ὀνοματικὴν ἀξίαν τῶν 500 δραχμῶν; Πρὸς πόσα φράγκα χρυσᾶ ἀναλογοῦσιν αὗται, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει τῆς τρεχούσης τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, Πρὸς 400. Δὲν ἀποδίδετε λοιπὸν ἐκεῖνο, ὅπερ ἐλάβετε, ἀλλ’ ὀλιγώτερον. Ἀλλὰ, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂν δὲν ἀρέσῃ ἡ λύσις αὕτη τῷ ὁμολογιούχῳ, μένει ἀνοικτὴ ἡ θύρα τῶν Δικαστηρίων, καὶ διὰ τοῦτο οὐδεὶς δύναται νὰ μᾶς κατηγορήσῃ, ὅτι χρεωκοποῦμεν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· κλείεται διὰ τοῦ νόμου, ὁριστικῶς καὶ τελεσιδίκως, ἡ θύρα τῶν Δικαστηρίων· καὶ δὲν γνωρίζω Δικαστήριον, ὅ ἤθελε τολμήσει νὰ δώσῃ ἑτέραν ἑρμηνείαν ἐκείνης, ἣν δίδετε σήμερον εἰς τὸν νόμον τοῦ 1874, διότι λέγετε, ὅτι ἡ ἐξαγορὰ ἐνεργεῖται ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὸ ὀνοματικὸν κεφάλαιον διὰ τραπεζικῶν γραμματίων. Ὁ δικαστὴς ὀφείλει ἐντεῦθεν νὰ ἐκδικάσῃ τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι δυνάμει τοῦ ἄρθρου 26 τοῦ Συντάγματος μόνη ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἔχει τὴν αὐθεντικὴν ἑρμηνείαν τῶν νόμων, διὰ δὲ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἑρμηνεύεται αὐθεντικῶς ὁ νόμος τοῦ 1874. Κλείετε λοιπὸν διὰ τοῦ μετ’ ὀλίγον κυρωθησομένου νόμου τὴν θύραν τῶν Δικαστηρίων, τίθεσθε δὲ εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς ἐκείνους, οὓς κατηγορεῖτε, ὅτι εἶχον ὡς σημαίαν τὴν χρεωκοπίαν, ἂν καὶ ἐκεῖνοι ἦσαν ἐπιεικέστεροι πρὸς τοὺς δανειστὰς τοῦ Δημοσίου, ἀναγνωρίζοντες τὴν πραγματικὴν ὀφειλὴν, ἐνῷ σεῖς νομοθετεῖτε, ὅτι, ἂν δὲν προσαγάγωσι τοὺς τίτλους των ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν, τὸ δάνειον θὰ μετατραπῇ εἰς πάγιον, καταβαλλόμενον εἰς χαρτονόμισμα. Ἐὰν δὲ προσφύγωσιν εἰς τὰ Δικαστήρια, θὰ τοῖς εἴπητε: «ἡ ἀγωγή σας εἶναι ἀπαράδεκτος, διότι ἡμεῖς θὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν νόμον τοῦ 1888, ὅστις ἡρμήνευσε τὸν νόμον τοῦ 1874». Μὴ λέγετε λοιπὸν, ὅτι ἀφίνετε ἀνοικτὴν τὴν θύραν τῶν Δικαστηρίων· τὴν κλείετε ὁριστικῶς, καὶ ἀνακηρύσσετε οὕτω τὴν χρεωκοπίαν, ἣν ἀπεκρούσατε, καὶ ἐπεῤῥίψατε ἀδίκως εἰς ἄλλους. Τὸ ἔδαφος εἶναι ἀληθῶς ὀλισθηρὸν, καὶ μὲ τὴν εὐκολίαν, ἣν ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ ἐκφέρῃ μομφὰς, ἠδύνατο νὰ μᾶς κατηγορήσῃ καὶ ἐπὶ προδοσίᾳ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου· ἀλλὰ τὸν παρακαλῶ νὰ ἐνθυμηθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέβη ἀμέσως, ὡς μετετράπη τὸ δάνειον, ὅ ἦτο εἰς χεῖρας τῶν ὁμολογιούχων τῆς Τεργέστης. Μὴ ἔχετε οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ τροπὴ τοῦ δανείου τῶν 26,000,000, ὑφ’ οὓς ὅρους πραγματοποιεῖται, θὰ κάμῃ μείζονα ἐντύπωσιν καὶ θὰ ἐγείρῃ μεγαλείτερον θόρυβον ἐκείνου, ὃν ἤγειραν, ἐπὶ ζημίᾳ τῆς ἐθνικῆς πίστεως, οἱ ὁμολογιοῦχοι τῆς Τεργέστης.

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ αἰτιαθῇ τῶν ἐναντιουμένων τῇ ψηφίσει τοῦ νομοσχεδίου, ὡς προδιδόντων τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Καὶ ὅμως τοιοῦτόν τι συνεζητήθη καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, οὐδεὶς δ’ ἐγένετο λόγος περὶ προδοσίας τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Πᾶς Βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν σύμβασιν ὡς θεωρεῖ πρέπον, καὶ κατὰ τὴν ἑρμηνείαν ταύτην νὰ συστήσῃ τὰ προσήκοντα. Ἡμεῖς ἐσεβάσθημεν τὴν γνώμην τῶν Βουλευτῶν, οἵτινες ἐθεώρουν, ὅτι ὁ νόμος, ὁ ψηφιζόμενος, ὡς συνετάχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, θὰ εἶχεν ἀποτέλεσμα ἐπιβλαβές. Ἀπεκρούσαμεν τὰς σκέψεις ταύτας, οὐχὶ ὡς προδοτικὰς, ἀλλὰ ὡς σκέψεις, ὑπαγορευομένας μὲν ὑπὸ τοῦ ἐνδιαφέροντος ὑπὲρ τῶν συμφερόντων καὶ τῆς τιμῆς τοῦ Δημοσίου, ἀποῤῥεούσας ὅμως ἐκ πλάνης τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, ἣν νομίζομεν, ὅτι ἀπεδείξαμεν. Τὴν πλάνην ἀποδεικνύει καὶ αὐτὴ ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, θεωρήσαντος, ὅτι ἡ ἀπόφασις τῶν Δικαστηρίων διαγράφεται ὑπὸ τοῦ ψηφιζομένου νόμου, ἐνῷ τὰ Δικαστήρια δεσμεύονται ἐκ τῆς ἀρχικῆς συμφωνίας. Ὁ νόμος οὗτος κατ’ οὐδὲν μεταβάλλει τὴν κειμένην κατάστασιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι τὴν μεταβάλλει ἡ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν σύμβασις· ἀλλὰ ποίαν ἔχει σχέσιν ἡ σύμβασις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου ἀπέναντι τρίτων; Ἡ σύμβασις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κανονίζει τὰς ἀμοιβαίας ὑποχρεώσεις αὐτῆς καὶ τοῦ Δημοσίου, περιλαμβάνει τοὺς ὅρους, ἐφ’ οἷς ἀποδέχεται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ ἐκτελέσῃ ὑπηρεσίαν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Οὗτος εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς συμβάσεως. Ἠδύνατο νὰ διεξαχθῇ ἡ ἐξόφλησις καὶ ἄνευ συμβάσεως, ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ δὲν ἠθελήσαμεν τὴν τροπὴν τοῦ δανείου διὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἠθελήσαμεν τὴν συνδρομὴν τῆς Τραπέζης, ὅπως αὕτη γενῇ κάτοχος τῶν ὁμολογιῶν, ὅσαι ἤθελον παρουσιασθῆ πρὸς ἐξόφλησιν· ἐδέησεν ἄρα νὰ συμφωνηθῇ μετὰ τῆς Τραπέζης, ἐπὶ τίσιν ὑποχρεώσεσι πρὸς τὸ Δημόσιον θὰ γενῇ αὕτη κυρία τῶν ὁμολογιῶν τούτων. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ ὑποχρεώσεως τρίτων πρὸς τὸ Δημόσιον, καὶ τούτων πρὸς τρίτους, αὗται ἀναγράφονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε πολλὰς διατάξεις ἐκ τῶν ἐν τῇ συμβάσει ἀναγραφομένας καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἀνεγράφησαν ἐν αὐτῷ ὅλαι αἱ διατάξεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τρίτους, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἴσχυον ἀπέναντι αὐτῶν, αἱ δὲ ἀφορῶσαι εἰς τὰς σχέσεις τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Τράπεζαν, καὶ ταύτης πρὸς τὸ Δημόσιον, ἔμειναν ἐν μόνῃ τῇ συμβάσει. Ἡ διάταξις, ἐφ’ ἧς ἐστήριξε τὰς παρατηρήσεις του ὁ κ. Ῥάλλης, δὲν ἐπαναλαμβάνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§105ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναγνώσατέ την.

§107ΡΑΛΛΗΣ (ἀναγινώσκει). Ἄρθρον 1 § βʹ. «Ἡ ἐξαγορὰ ἐνεργεῖται ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐνταῦθα.... εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια»· ὡς δὲ λέγει ἡ αʹ §, «εἰς τὴν ὀνοματικὴν αὐτῶν ἀξίαν, ἤτοι πρὸς δρ. 500 καθ’ ὁμολογίαν».

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς ἀναγνώσωμεν τὴν σύμβασιν καὶ τὸ νομοσχέδιον. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ σύμβασις (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐξαγορὰ ἐνεργηθήσεται ἐνταῦθα, καταβαλλομένων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δραχμῶν πεντακοσίων δι’ ἑκάστην ὁμολογίαν, πλέον τὸ δεδουλευμένον κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς πληρωμῆς μέρος τοῦ τοκομεριδίου αὐτῆς τῆς Αʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1889». Ἀναγινώσκω καὶ τὸ σχετικὸν μέρος τοῦ νομοσχεδίου: «Ἡ ἐξαγορὰ ἐνεργεῖται ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῆς Ἑλλάδος ἐνταῦθα, προηγουμένης εἰδοποιήσεως τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς κατόχους διὰ τῆς Ἐπισήμου Ἐφημερίδος ἐντὸς τεσσάρων μηνῶν ἀπὸ τῆς 16 Δεκεμβρίου ἐ. ἔ. σὺν τῇ καταβολῇ τοῦ μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς πληρωμῆς δεδουλευμένου μέρους τοῦ τοκομεριδίου τῆς ά ἑξαμηνίας 1889 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐπὶ παραλαβῇ τῶν ἐξαγοραζομένων ὁμολογιῶν μετὰ πάντων τῶν κατὰ τὴν 16 Δεκεμβρίου ἐ. ἔ. μήπω δεδουλευμένων τοκομεριδίων». Ποῦ εὑρίσκετε τὴν ἐπανάληψιν;

§109ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 1ον.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ διαφοραὶ ἐπισήμων κειμένων δὲν γίνονται χάριν φιλολογικῆς κομψότητος, ἀλλὰ γίνονται ἀπὸ σκοποῦ. Τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως περιέχει τὰς ὑποχρεώσεις τῆς πληρωμῆς, καθορίζει κατὰ τίνα τρόπον γενήσεται ἡ πληρωμὴ καὶ ἐπὶ τίνι ποσῷ. Τὸ ποσὸν δὲν καθορίζεται ἐν τῷ νόμῳ, ἵνα μὴ θεωρηθῇ, ὅτι δεσμεύονται τὰ Δικαστήρια. Ἐδόθη προσοχή, ὅπως τὸ νομοσχέδιον συνταχθῇ κατὰ τρόπον μὴ δεσμεύοντα τὰ Δικαστήρια, καὶ αὐτὴ ἡ καταβληθεῖσα προσοχή, μοὶ φαίνεται, ὅτι πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ ἔνδειξις πρὸς τὰ Δικαστήρια, ὅτι ἐπιθυμοῦμεν νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα κατὰ τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον τρόπον. Ὅταν τὰ δικαστήρια λάβωσι γνῶσιν τῶν τοιούτων παρατηρήσεων, θὰ θεωρήσωσιν, ὅτι κατ’ οὐδὲν ἠθελήσαμεν νὰ ἐπηρεάσωμεν τὴν ἀπόφασιν αὐτῶν. Ὡς πρὸς τὰς πεποιθήσεις δὲ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ ἐκφράσωμεν ταύτας, ἀλλ’ αὗται δὲν ἀποτελοῦσι νομολογίαν Δικαστηρίων. Ταῦτα δεσμεύονται βεβαίως ἠθικῶς, ὅπως ὀρθῶς ἑρμηνεύσωσι τοὺς νόμους καὶ τὰς συμφωνίας, καὶ κατ’ ἐμὲ πᾶσα τῶν ὑφισταμένων συμφωνιῶν ἑρμηνεία, διάφορος τῆς παρ’ ἡμῶν δοθείσης, δὲν εἶναι πρέπουσα, ἀλλ’ ἐὰν τὰ Δικαστήρια ἑρμηνεύσωσιν αὐτὰς, ὅπως ἡμεῖς, δὲν θὰ πράξωσι τοῦτο ἐξ ὑποχρεώσεων, ἀποῤῥεουσῶν ἐκ τοῦ ψηφιζομένου νόμου, ἀλλὰ θὰ τὸ πράξωσιν ἐκ τῆς ἠθικῆς ὑποχρεώσεως, ἣν ἔχουσι, νὰ ἑρμηνεύσωσι τὰς συμβάσεις, καθ’ ἣν πραγματικῶς ἔχουσιν ἔννοιαν.

§111ΡΑΛΛΗΣ. Μετὰ τὰ ῥηθέντα παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐξηγήθησαν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 1, καὶ ὅτι μένει ἀνοικτὴ ἡ ὁδὸς εἰς ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἤθελον εὐχαριστηθῆ νὰ πληρωθῶσιν εἰς χαρτονόμισμα ἀλλ’ ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καθ’ ὅσον θ’ ἀντίκηται εἰς τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, δὲν θὰ δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει παρὰ τῶν Δικαστηρίων. Τί σᾶς εἶπεν; Ὅτι τὸ ἄρθρον 1 δὲν ἀναφέρει περὶ ποσοῦ δρ. 500. Ἰδοὺ τί λέγει τοῦτο «....... ἐγκρίνεται ἡ ἐξαγορὰ τῶν μήπω κληρωθεισῶν ὁμολογιῶν εἰς τὴν ὀνομαστικὴν αὐτῶν ἀξίαν, ἤτοι πρὸς δρ. 500 καθ’ ὁμολογίαν». Ἀφοῦ δὲ ὥρισε τὸ αʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 1 εἰς πόσον ποσὸν θὰ γίνῃ ἡ ἐξαγορὰ, ἔρχεται κατόπιν τὸ βʹ ἐδάφιον καὶ κανονίζει τὸν τρόπον τῆς πληρωμῆς τῶν 500 δραχμῶν, λέγον, ὅτι «ἡ ἐξαγορὰ ἐνεργεῖται ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια.» Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποδίδῃ εἰς τὸ κείμενον τὴν ἔννοιαν, ἣν πρὸ ὀλίγου ἐξέθηκε, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ τελευταία φράσις τῆς ά παραγράφου παρέλκει, καὶ πρέπει ν’ ἀφαιρεθῇ· ἂν ὅμως ἐπιμένῃ νὰ καταχωρηθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτῷ ἡ αʹ παράγραφος ὡς ἔχει, μὲ τὸ ποσὸν τῶν 500 δραχμῶν, τότε πρέπει νὰ παραδεχθῇ ὡς ὀρθὴν τὴν ἑρμηνείαν, τὴν παρ’ ἐμοῦ ἐξενεχθεῖσαν, ὅτι δηλ. ἡ πληρωμὴ δὲν θὰ γίνῃ εἰς χρυσὸν, οὐδ’ ἐπιτρέπεται προσφυγὴ εἰς τὰ Δικαστήρια.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῇ αʹ παραγράφῳ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ μνημονευθῇ τὸ περὶ τῶν 500 φράγκων, διότι ἐν ταύτῃ ἀναγράφεται τὸ ἄρθρον, καθ’ ὃ γίνεται ἡ ἐξόφλησις. Τὸ ἄρθρον τοῦτο λέγει, ὅτι τὸ Δημόσιον ἐν παντὶ χρόνῳ καὶ πρὸ τῆς κεκανονισμένης προθεσμίας δύναται νὰ ἐξοφλήσῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν πρὸς φρ. 500· δὲν ἠδύνατο νὰ παραλείψῃ τοῦτο, ἀφοῦ ἤθελε νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῆς διατάξεως ταύτης, ἐν τῇ ἄλλῃ ὅμως διατάξει καταφαίνεται ἡ διαφορά, ἣν εἶπον. Ἄλλως τε δὲ ἐξ ὑπαρχῆς, εὐθὺς, ὡς ἐγένετο λόγος περὶ τούτου, εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ, ὅτι οἱ θεωροῦντες ἑαυτοὺς ἀδικουμένους ἐκ τοῦ νομοσχεδίου δύνανται νὰ προσφύγωσιν εἰς τὰ Δικαστήρια, τὸ δὲ νομοσχέδιον, γενόμενον νόμος, δὲν ἀφορᾷ εἰς τὰ κεκτημένα αὐτῶν δικαιώματα. Πρὸς τί, ἀφοῦ τοιαύτη ἐδόθη ἑρμηνεία τοῦ ψηφιζομένου νόμου, ἡ ἐπιμονὴ εἰς παράστασιν, ὅτι ἄλλη εἶναι ἡ ἔννοια αὐτοῦ; Ἄν, ὡς πιστεύομεν, τὰ Δικαστήρια θέλωσι δώσει, ἣν καὶ ἡμεῖς δίδομεν ἑρμηνείαν εἰς τὰ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, θὰ δώσωσιν αὐτήν, οὐχὶ ἕνεκα διατάξεώς τινος τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἀναμφηρίστου ἐννοίας τῶν ὑφισταμένων συμφωνιῶν.

§113ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀδιάφορον, ἂν ὑπάρχῃ ἢ μὴ ὁ προσδιορισμὸς τῶν 500 δραχμῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Οἱ ὁμολογιοῦχοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ λάβωσι τὸ κεφάλαιόν των, εἴτε χρεωλυτικῶς, εἴτε ἀμέσως, ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Ἔχοντες δὲ τὸ δικαίωμα νὰ πληρωθῶσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἔχουσι καὶ τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ὑποστῶσι τὴν ζημίαν, εἰς ἣν ἤθελον ὑποβληθῆ ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἂν ὑποχρεωθῶσι νὰ λάβωσιν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τὸ ὀνοματικὸν κεφάλαιον τῶν παρ’ αὐτῶν κατεχομένων ὁμολογιῶν· τοῦτο εἶναι δικαίωμα αὐτῶν, ἀνεγνωρισμένον παρὰ τοῦ νόμου, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἐξεδόθη τὸ δάνειον. Ὁποιανδήποτε φράσιν καὶ ἂν θέσητε ἐν τῷ νόμῳ, ἡ ἁπλῆ ὑποχρέωσις, ἵνα πληρῶσιν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ὑποβάλλει αὐτοὺς εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅστις ὑποχρεοῖ τοὺς δανειστὰς τοῦ Δημοσίου, ὡς καὶ τῶν ἰδιωτῶν, νὰ ἐξοφλῶσι τὰ χρέη των πληρονόμενοι εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀφαιροῦντες τὸ δικαίωμα, τὸ παρὰ τοῦ νόμου ἀναγνωριζόμενον διὰ τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δανειστὰς ἡμῶν ἐκ τοῦ δανείου τούτου, νομίζω, ὅτι θέτομεν εἰς τὸν αὐτὸν κίνδυνον καὶ τοὺς ἄλλους δανειστὰς τοῦ Δημοσίου τοὺς ἔχοντας ὁμολογίας τῶν δανείων τῶν 120,000,000 ἢ τῶν 60,000,000, οἵτινες ὡσαύτως, δυνάμει τοῦ νόμου, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ πληρώνωνται εἰς χρυσόν. Ὁ νόμος δὲ οὗτος δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἰσχυρότερος τοῦ νόμου τοῦ δανείου τῶν 26,000,000. Ἑρμηνεύοντες σήμερον τὸν τελευταῖον τοῦτον νόμον, ὡς δικαιοῦντα ἡμᾶς νὰ πληρώσωμεν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ διαμένοντας ὁμολογιούχους, δυνάμεθα αὔριον νὰ ἑρμηνεύσωμεν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τοὺς νόμους τῶν ἄλλων δανείων. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἑρμηνεία αὕτη βασίζεται εἰς τὸ ὅτι ἀποδίδομεν ὅ,τι ἐλάβομεν, διότι δὲν ἀποδίδομεν τοῦτο, ἀλλ’ ἀποδίδομεν ὅ,τι ὀφείλομεν. Ἄν ἀπεδίδομεν ὅ,τι ἐλάβομεν, ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν πολὺ ὀλιγώτερα, δηλ. τὴν ἀξίαν τῆς ἐκδόσεως τῶν ὁμολογιῶν καὶ οὐχὶ τὴν ὀνοματικὴν αὐτῶν ἀξίαν.

§114ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἠγέρθη ὁπωσδήποτε ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀπασχολήσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο κἄπως ἄτοπον καὶ σόλοικον, νὰ ἀφεθῇ μία τοιαύτη ἀμφιβολία εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Δὲν πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὸ Δικαστήριον εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀνατρέχῃ εἰς τὰ πρακτικὰ, διὰ νὰ εὕρῃ ποίαν ἑρμηνείαν πρέπει νὰ δώσῃ εἰς τὸν νόμον αὐτόν. Οἱ λόγοι τῶν εἰσηγουμένων τὰ νομοσχέδια βεβαίως συντελοῦσι πρὸς ἑρμηνείαν ἑνὸς νόμου, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ εἰσηγούμενος τὸν νόμον, εἶναι ἡ αὐθεντικὴ ἑρμηνεία. Ἀκριβῶς δέ, διότι ἠγέρθη ἡ ἀμφισβήτησις αὕτη, εἶναι ὑπόχρεως ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅπως τοὺς λόγους τούτους διὰ καταλλήλων φράσεων θέσῃ ἐντὸς τοῦ νομοσχεδίου.

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον εὐκρινέστατον καὶ ὅτι οὐδεὶς δικαστὴς ἔχει χρείαν καταχωρήσεως φράσεων, διὰ τῶν ὁποίων νὰ καταστῇ εὐκρινέστερος ὁ νόμος· ὅσα δ’ ἐλέχθησαν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου εἶναι ἀρκετά, ἵνα παραστήσωσι καὶ εἰς τὸ Δικαστήριον καὶ εἰς πάντα τὴν ἔννοιαν τοῦ νομοσχεδίου.

§116ΡΑΛΛΗΣ. Μόνον διὰ τῆς καταχωρήσεως τῆς δηλώσεως αὐτῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὄχι μόνον εἰς τὰ ἐστενογραφημένα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά, εἶναι δυνατὸν νὰ τροποποιηθῇ ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου· ἐν ᾗ ὅμως περιπτώσει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν συναινῇ νὰ καταχωρηθῶσι τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά, τότε ταῦτα δὲν εἶναι ἡ ἁπλῆ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἥτις οὐδένα δεσμεύει, διότι τὸ νομοσχέδιον λέγει τὸ ἀντίθετον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πάντα, ὅσα λέγομεν καὶ περιλαμβάνονται εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά, δύνανται νὰ περιλαμβάνωνται καὶ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά, ἀλλὰ περιλαμβάνονται ἐν αὐτοῖς ἐν τῇ ἐννοίᾳ, ἣν ἀποδίδει εἰς ταῦτα ὁ λέγων, καὶ οὐχὶ ἐν τῇ ἐννοίᾳ τοῦ ἀντιλέγοντος. Ἐννοῶ νὰ καταχωρηθῶσι τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντα εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά, ὅπως ἐγὼ τὰ εἶπον, καὶ οὐδόλως ὅπως ἑρμηνεύει αὐτὰ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§119ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις ὑπὸ 15 Βουλευτῶν;

§121ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν δὲν ἤμεθα 15, θὰ σᾶς ἐμποδίσωμεν νὰ προχωρήσητε.

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύνασθε νὰ φέρητε οἱανδήποτε ἔνστασιν θέλετε· ἡμεῖς οὐδεμίαν φέρομεν ἀντίῤῥησιν.

§123ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ φέρωμεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἀλλ’ ἐννοοῦμεν νὰ ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ζητεῖται τοῦτο ὑπὸ 15.

§125Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἀφοῦ δὲν εἴμεθα 15, φέρω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ.κ. Βουλευτῶν, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κ.κ. Παπαγιαννακοπούλου καὶ Λομβάρδου).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι 65. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 καὶ 45′ μ. μ.