1888.11.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 23.

Τῆς 24 Νοεμβρίου 1888.

(Πέμπτη)

Ὥρα 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ φοιτηταὶ τῆς Φαρμακευτικῆς Σχολῆς αἰτοῦσιν, ὅπως ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τοὺς μὴ διπλωματούχους φαρμακοποιοὺς ἡ ἄδεια, ἀπαγορευθῇ δὲ εἰς τοὺς φαρμακεμπόρους ἡ ἐκτέλεσις συνταγῶν. Ἡ ἀναφορὰ παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§2ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Αὐτὸ, νομίζω, εἶναι ἐκ τοῦ νόμου καθῆκον νὰ γίνῃ.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Τριανταφυλλιὰ χήρα Γεωργίου Μπασδέκη ζητεῖ νὰ χορηγηθῇ αὐτῇ μηνιαία σύνταξις, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε εἶχεν, ἢ μηνιαῖον βοήθημα.

§4ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ συστήσω παρομοίαν ἀναφορὰν τῆς χήρας Μπασδέκη, αἰτουμένης βοήθειαν, καὶ ἤδη θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ συστήσῃ τὴν αἴτησιν ταύτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διότι ἡ ἀναφερομένη εἶναι χήρα ἀνδρὸς, πολλὰς προσενεγκόντος ὑπηρεσίας εἰς τὴν Πατρίδα κατὰ τὴν ἐπανάστασιν τοῦ 1854 καὶ πρὸ αὐτῆς, ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, καθ’ ἃ διετέλει ὁπλαρχηγὸς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πηλίου. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον εἶναι ἀξία συνδρομῆς ἡ εἰρημένη χήρα Μπασδέκη, καθόσον εὑρίσκεται εἰς τὰ ἔσχατα τοῦ βίου της καὶ λιμώττει.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀργὰ νὰ κάμω μερικὰς παραστάσεις πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ζητήσω παρ’ αὐτοῦ ἐξηγήσεις τινὰς ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον Καλαμῶν–Μύλων. Ὅτε ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις, ἐνόμισα καθῆκον μου νὰ ἴδω, πόθεν θὰ χαραχθῇ ἡ ὁδὸς, καὶ ἔμαθον, ὅτι διέρχεται ἐκ Θουρίας καὶ Ἄριος. Ἀλλ’ ἡ ὁδὸς αὕτη δὲν ὑπηρετεῖ οὔτε τὴν ἐμπορικὴν συγκοινωνίαν, οὔτε τὴν Ἑταιρίαν. Ἡ Μεσσηνία, χάριν τῆς ὁποίας γίνεται ὁ σιδηρόδρομος, ἀδικεῖται, καὶ φρονῶ τοῦτο διὰ τὸν ἑξῆς λόγον. Ἐὰν διέλθῃ ὅπου ἐχαράχθη ἡ ὁδὸς, θὰ κάμῃ ἁπλῆν ὑπηρεσίαν πρὸς τοὺς δύο αὐτοὺς δήμους, οὐχὶ καὶ οὐσιώδη, ἐὰν ὅμως διέλθῃ ἀπὸ τοὺς δήμους Παμίσου καὶ Εὔας, θὰ ὑπηρετηθῶσι καὶ αἱ δύο ἐπαρχίαι, πρῶτον, διότι ἡ Ἑταιρία θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποξηράνῃ, χάριν τῆς ὁδοῦ, τὰς λίμνας, τοὺς βάλτους δηλ. Ἄριος καὶ Θουρίας, καὶ θὰ διοχετεύσῃ τὸν ποταμὸν Πάμισον, εἰς τρόπον, ὥστε τὰ ὕδατα νὰ μὴ ὑπερχειλίζωσιν αὐτὸν, προσέτι θὰ γίνωσιν ὁδοὶ καὶ γέφυραι, διὰ τῶν ὁποίων θὰ συγκοινωνῶσι πρὸς τὸν σιδηρόδρομον. Κατὰ συνέπειαν φρονῶ, ὅτι θὰ ὑπηρετηθῇ ἡ ὑγεία πρὸ παντὸς καὶ ἡ ἐμπορικὴ συγκοινωνία, τὸ ὁποῖον συμφέρει εἰς τὴν Ἑταιρίαν, διότι οὕτω θὰ δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ καὶ πρὸς τὰ ἔξοδά της, ἢ νὰ κάμῃ δύο γραμμάς. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, διατὶ αἱ γνῶμαί μου αὗται, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον ἄλλοτε εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τοῦ Διευθυντοῦ τῶν δημοσίων ἔργων, δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει· ποῖα συμφέροντα τοῦ τόπου ὑπηγόρευσαν τὴν μὴ παραδοχὴν τῆς γνώμης αὐτῆς. Ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον νομίζῃ, ὅτι ἡ γνώμη μου εἶναι ὀρθὴ, παρακαλῶ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Ἑταιρίαν τὴν πραγματοποίησιν αὐτῆς, ἃς πιστεύσῃ δὲ, ὅτι θὰ ὑπηρετηθῶσιν οὕτω αἱ δύο ἐπαρχίαι, ἡ δὲ Ἑταιρία θὰ ὠφεληθῇ μεγάλως, διότι ἀπὸ μόνα τὰ προϊόντα θὰ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰ ἔξοδά της, ἐνῷ οὕτω, οὔτε ὑπηρεσία πρὸς τὸν τόπον γίνεται, οὔτε πρὸς τὴν Ἑταιρίαν ὑπάρχει ὠφέλεια. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς δὲ νὰ ἴδω καὶ τὰ σχεδιαγράμματα, καὶ οὕτω ἐν ἐπιγνώσει τῶν πραγμάτων ν’ ἀποφασίσωμεν τὸ συμφερώτερον.

§7ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρὸ ἡμερῶν τινων ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπερωτήσεις τινὰς περὶ στρατιωτικῶν ἀντικειμένων, ἃς καὶ διετύπωσα ἐγγράφως. Ἐπὶ ταῖς ἐπερωτήσεσί μου ἐκείναις ὁ κ. Ὑπουργὸς, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἔφερεν ἔγγραφά τινα εἰς τὴν Βουλὴν, ἰσχυρισθεὶς, ὅτι ἄλλα ἔγγραφα, περὶ ὧν ἐγὼ ἐποιησάμην τὴν ἐπερώτησιν, δὲν ἐδύνατο νὰ φέρῃ. Ἐν τούτοις παρετήρησα, ὅτι, καίτοι ὑπάρχει συνήθεια, αἱ διδόμεναι ἐγγράφως εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς ἐπερωτήσεις νὰ τυπῶνται, αὗται οὔτε ἐτυπώθησαν, οὔτε διενεμήθησαν. Παρακαλῶ λοιπὸν, ὅπως παραγγείλητε τοῖς ἁρμοδίοις, νὰ τυπώσωσι καὶ διανείμωσιν αὐτὰς, διότι, ἵνα συζητηθῶσιν ἀκριβῶς τὰ πράγματα, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει αὐτὰς τὰς ἐντύπους ἐπερωτήσεις. Ἀλλ’ ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον, νὰ διατάξῃ τὴν τύπωσιν τῆς καὶ ἐγγράφως δοθείσης ἐπερωτήσεώς μου περὶ τῶν ἐγγράφων τῶν ζητηθέντων διὰ τὸν ἑβραῖον Μαγὰρ, εἰς ὃν ἀπενεμήθη ἡ βασιλικὴ χάρις. Εἰδοποιήθημεν δι’ ἐπιστολῶν ἐκ Κωνσταντινουπόλεως, ὅτι σήμερον ἢ αὔριον φθάνει εἰς Ἀθήνας ὁ ἐκεῖ Γεν. Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος κ. Ἐπαμεινώνδας Μαυρομμάτης, κομίζων πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν περιέργους τινὰς πληροφορίας περὶ τοῦ ἐκεῖ κρατουμένου ἐν ταῖς φυλακαῖς Φιλιππίδου, περὶ οὗ διὰ μακρῶν προχθὲς ἐποιησάμην λόγον. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀνακοινώσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπιβλαβεῖς συνεπείας εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ὑπόθεσιν. Μὲ πληροφοροῦσιν ὅμως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει μάθει τοιαῦτα πράγματα, ἅτινα καὶ καθῆκον θέλει ἔχει νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι κατά τινας τῶν προλαβουσῶν συνεδριάσεων μακρὸς ἐγένετο λόγος περὶ τῶν λαβόντων χώραν κατὰ τὴν λίμνην Κωπαΐδος. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, συνεπὴς ὢν πρὸς τὸ σύστημα αὑτοῦ, ἐφ’ ὅσον ἡ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ ἐλάμβανε διαστάσεις, φαίνεται, ὅτι ἐπὶ τοσοῦτον ἐνέτεινε τὰς ἐκεῖ παρανόμους ἐπεμβάσεις τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν ἐκ τῶν προηγουμένων συζητήσεων, εἰς οἵας ἀξιοποίνους πράξεις προέβησαν αἱ ἐκεῖ στρατιωτικαὶ ἀρχαί. Ἐνῷ δὲ ὁλόκληρος δικονομία διαγράφει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θέλει κανονισθῆ τὸ ζήτημα τῶν συνήθων καὶ τῶν ἐκτάκτων πλημμυρῶν, ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι διὰ τηλεγραφικῆς τινος παραγγελίας πρὸς ἕνα οἱονδήποτε πεπαλαιωμένον Ἀνθυπομοίραρχον τῆς χωροφυλακῆς, ἐδύνατο νὰ κανονίσῃ τὸ ζήτημα ἐκεῖνο, περὶ οὗ πολὺ ἐκοπίασεν αὐτὴ ἡ νομοθεσία. Ἔχω, Κύριοι, ἐνώπιόν μου τὸν νόμον ΡΟΓʹ τῆς 24 Ἰανουαρίου 1867 «περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης», ὅστις μακρὰς ἔχει διατάξεις ἐν τῷ ἄρθρῳ αὐτοῦ 4 περὶ ἐπιτροπῆς ἐμπειροτεχνῶν, ἥτις θέλει κανονίσει τὸ ζήτημα τῶν πλημμυρῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη σύγκειται ἐξ ἑπτὰ μελῶν· δύο τῶν μελῶν τούτων διορίζονται παρὰ τῆς Ἑταιρίας, δύο παρὰ τοῦ Προέδρου τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν, δύο παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τὸ ἕβδομον, ὅπερ καὶ προεδρεύει, διορίζεται ὑπὸ τοῦ Προέδρου τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὁ δὲ νόμος ΣΚΟʹ τῆς 26 Ἀπριλίου 1867 «περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν», ὅστις εἶναι νόμος γενικὸς, ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 ἀναφέρεται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, περὶ οὗ ὡμίλησα προηγουμένως, ὡς πρὸς τὴν βεβαίωσιν τῶν πλημμυρῶν. Αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται συνελθοῦσαι ἔθηκαν σημεῖά τινα, καθορίζοντα τὰς διαφόρους ταύτας καὶ ποικίλας ἐκτάσεις. Ἐνῷ δὲ ὁ νομοθέτης τοσοῦτον προενόησε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματα τῶν ἐκεῖ χωρικῶν,—καὶ λέγω τοῦτο διότι ἔχει ἐπιτροπὴν, οὕτως εἰπεῖν, πολυτελεστάτην,—ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐνόμισε, προκειμένης ἀμφισβητήσεως περὶ αὐτοῦ τοῦ λεπτοτάτου καὶ σκανδαλώδους καὶ λίαν ἐνδιαφέροντος τὸν τόπον ἐκεῖνον ζητήματος, ὅτι ἐδύνατο τηλεγραφικῶς διὰ τοῦ Ὑπομοιράρχου νὰ δώσῃ τὴν λύσιν εἰς τὰς ἐκεῖ δικαστικὰς διαμάχας. Ἀλλ’ ἔχομεν ἐκτὸς τῶν τηλεγραφημάτων, ἅτινα ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει ἀνέγνωσα εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ νεώτερα χθὲς τηλεγραφήματα ἐκεῖθεν, καθιστῶντα ἡμῖν γνωστὰς τὰς βανδαλικὰς πράξεις τῆς ἐκεῖ στρατιωτικῆς ἀρχῆς, ἥτις, συγκειμένη ἐξ εὐζώνων, περὶ ὧν ἠκούσαμεν ὁποίαν ἰδέαν ἔχει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς, ὑπερέβη φαίνεται κατὰ πολὺ καὶ τὰ παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ διαμηνυθέντα (ἀναγινώσκει): «Στρατιωτικὴ ἐξουσία ἐκ 50 ἀνδρῶν, λέγει ἓν τῶν τηλεγραφημάτων τούτων, ὁδηγουμένη ὑπὸ ὑπαλλήλων ἑταιρίας Κωπαΐδος, ἐξεδίωξε σήμερον ἅπαντα ζῷα, μικρὰ καὶ μεγάλα, περὶ τὰ χίλια, κοινότητος Ἁγίου Δημητρίου ἐκ μέρους, ἔνθα αὕτη πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων ἤσκει δικαίωμα βοσκῆς, ζητοῦσι πρὸς δὲ καὶ σύλληπτρα, δυνάμει τοῦ περὶ ποιμνιοβοσκῆς νόμου, ἄλλως ἀπειλοῦσι πώλησιν. Αὔριον προτίθεται νὰ μεταβῇ εἰς Καρυὰν, Σκριποῦν, Πετρομαγούλαν, ἐκεῖθεν Λοκρίδα καὶ Θήβας, ὅπου ὑπάρχουσι παρόμοια συμφέροντα Ἑταιρίας, ἵνα ἐνισχυομένη καὶ ἐξ 80 περίπου εὐζώνων πράξῃ τὰ αὐτά. Κοινότητες, κακοποιηθεῖσαι καὶ ἐγκαταλείψασαι οἰκογενείας καὶ περιουσίας εἰς τὴν διάκρισιν ἀγρίας ἐξουσίας, ἀσθμαίνουσαι ἔρχονται ἐνταῦθα, προστασίαν ζητοῦσαι. Ἀλλ’ ἀπέναντι ὀργιαζούσης ἐνόπλου ἐξουσίας στρατιωτικῆς οὐδεὶς δύναται νὰ παράσχῃ τοιαύτην». Ταῦτα, Κύριοι, γίνονται ὀλίγας ὥρας μακρὰν τῆς Λεβαδείας, ἀκόμη ὀλίγας ὥρας μακρὰν καὶ τῶν Ἀθηνῶν. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ δεύτερον τηλεγράφημα τῆς χθὲς (ἀναγινώσκει): «Σήμερον περὶ μεσημβρίαν μέρος στρατιωτικῆς ἐξουσίας ὡδήγησεν ἐνταῦθα περὶ τὰ 50 μεγάλα ζῷα, ἅτινα, μετὰ ἐντόνους διαμαρτυρίας κοινότητος Ἁγίου Δημητρίου, παρέδωκεν αὐτῇ. Περὶ τὰ χίλια μικρὰ καὶ μεγάλα ζῷα διεσκόρπισεν ἡ ἐξουσία εἰς διαφόρους διευθύνσεις, ὧν ἡ ἀπώλεια ἄφευκτος. Σημειωτέον, ὅτι περὶ τοὺς 30 ἄνδρες παραμένουσιν εἰς Ἅγιον Δημήτριον βιαιοπραγοῦντες. Σήμερον στρατιωτικὴ ἐξουσία πλὴν τῶν ἄλλων καταθλίψεων ἀπέλυσεν ἀροτριῶντας βόας καὶ διεσκόρπισε τῇδε κἀκεῖσε. Θέσις μας ἀπελπιστική. Ὑπερασπίσθητε καταστρεφόμενα δικαιώματά μας. Εἰς ὑμᾶς ἀναθέτομεν πᾶσαν ἐλπίδα». Παρατηρεῖτε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἐνταῦθα ἔχομεν τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, ἥτις βεβαίως οὐδεμίαν ἁρμοδιότητα ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχει, ἐπεμβαίνουσαν, τῇ ῥητῇ ἐντολῇ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ὅστις τυγχάνει καὶ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, εἰς δικαιώματα αὐτῇ ἀλλότρια. Ἐὰν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψει ὑμῶν τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ πρὸς τὸν Ὑπομοίραρχον Λεβαδείας, οὗτινος ἔχω ἀντίγραφον, διότι τὸ τηλεγράφημα τοῦτο κατετέθη εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι κινδυνεύετε νὰ ἔχητε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τοσοῦτον ἐνδιαφερόμενον ὑπὲρ τῆς Κωπαΐδος λίμνης, ὡς ἂν ἦτο αὐτὸς οὗτος διάδικος, ἢ τοὐλάχιστον στενὸς φίλος διαδίκου, ἀντλοῦντος συμφέροντα σπουδαῖα ἐκ τῆς Ἑταιρίας. «Ἑταιρία Κωπαΐδος—τηλεγραφεῖ ὁ κ. Δραγούμης—ἀδυνατεῖ νὰ προστατεύσῃ δι’ ἰδίων ὑπαλλήλων καὶ ἐργατῶν δικαιώματα αὑτῆς ἐπὶ γαιῶν, παραχωρηθεισῶν ὑπὸ Δημοσίου, πρὸς ἀπόκρουσιν ἐπιδρομῆς χωρικῶν. Ὀφείλετε ἄρα νὰ παράσχητε πᾶσαν συνδρομήν, οὐ μόνον, ὅπως προληφθῶσιν ἀξιόποινοι πράξεις, ἀλλὰ καὶ ὅπως Ἑταιρία διατηρήσῃ κατοχὴν τῶν ἐντὸς τῆς παραχωρηθείσης αὐτῇ περιμέτρου γαιῶν, δυναμένων τῶν χωρικῶν νὰ ἐπιδιώξωσι διὰ τῶν Δικαστηρίων πᾶσαν ἐπὶ τοιούτων γαιῶν ἀξίωσίν των. Ὁ Ὑπουργὸς ΣΤ. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ». Ἀλλὰ διατὶ τάχα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καταδικάζει τοὺς γεωργοὺς νὰ ἐγείρωσιν ἀγωγὴν διὰ πᾶσαν ἀξίωσιν, καὶ δὲν καταδικάζει τὴν Ἑταιρίαν; Καὶ τίς ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξευτελίσῃ τὸ ἀξίωμα αὑτοῦ μέχρις Εἰρηνοδίκου; Ἡμεῖς γνωρίζομεν κατὰ τοὺς νόμους, ὅτι ἄλλα εἰσὶ τὰ δικαιώματα τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, καὶ δυστυχῶς εἶναι πολὺ μεγάλα καὶ βαρέα δι’ αὐτόν, διότι ἔχει καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ταῦτα δὲ τὰ τελευταῖα σπουδαίως ἀπασχολοῦσιν αὐτὸν, τοσοῦτον καλῶς ἐνασκοῦντα ταῦτα, ὥστε κατορθοῖ νὰ κάμνῃ νὰ ἀποθνήσκωσιν οἱ γείτονες ἡμῶν βέηδες, μεθυσκόμενοι ἐκ τῆς ὀργῆς αὐτῶν, ὡς ἐκ τῆς ἐπιτυχοῦς λύσεως τῶν Ἑλληνικῶν ζητημάτων, ὅπως συνέβη εἰς τὸν Κεμάλ, κατὰ τὰς ὑπουργικὰς ἐφημερίδας. Δὲν ἐννοῶ, ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ποῦ εὑρίσκει, ὅτι δίκαιον εἶναι, οἱ χωρικοὶ νὰ ἐγείρωσιν ἀγωγὴν κατὰ τῆς Ἑταιρίας, οὐχὶ δὲ ἡ Ἑταιρία κατὰ τῶν χωρικῶν. Μὴ τυχὸν ἔχῃ πληροφορίας, ὅτι αἱ κοινότητες ἐκεῖναι, ἢ δὲν ἔδειξαν συμπαθείας πρὸς αὐτὸν κατὰ τὰς παρελθούσας ἐκλογὰς, ἢ πρόκειται νὰ μὴ δείξωσι συμπαθείας πρὸς αὐτὸν κατὰ τὰς μελλούσας ἐκλογάς; Ἀλλὰ ταῦτα, Κύριοι, εἶναι ζητήματα ψήφων, ἐδῶ δὲ ἔχομεν ζητήματα νόμων, καὶ εὐθύνης ἐκ τῶν νόμων αὐτῶν. Τί πράττει λοιπὸν ἐκεῖ ὁ κ. Ὑπομοίραρχος; Πράττει τὰ ἔργα τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, καὶ τὰ ἔργα ταῦτα δὲν ἀρκεῖται νὰ πράττῃ αὐτὸς αὐτοπροσώπως, ἀλλὰ ἐκχωρεῖ τὴν διάπραξιν αὐτῶν καὶ εἰς βασιβουζούκους, διότι βασιβουζοῦκοι εἶναι οἱ εὔζωνοι ὑμῶν ἐκεῖνοι, οἵτινες, ἐναντίον τῶν νόμων καὶ βιαιοπραγοῦντες, καταστρέφουσι τοσαύτας περιουσίας τῶν δυστυχῶν ἐκείνων χωρικῶν. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ μάθω, ποῦ τέλος πάντων θέλει λήξει ἡ ὑπόθεσις αὕτη; Ἔχω δὲ δικαίωμα νὰ φοβῶμαι αὐτοὺς τοὺς βασιβουζούκους καὶ τοὺς Ὑπομοιράρχους ὑμῶν, διότι ὑμεῖς, κύριε Πρωθυπουργὲ, προχθὲς κατεδικάσατε αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου. Ἀλλ’ ἀκόμη φαντάζομαι, ἡλίκα αἴσχη διεπράχθησαν ἐν τῷ ἀποκέντρῳ χωρίῳ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, ὅταν 1 καὶ ½ ὥραν μακρὰν τῶν Ἀθηνῶν οἱ χωροφύλακες ὑμῶν ἐνήργησαν πράξεις, ἃς οἱ γέροντες συμπολῖταί μου Ἀθηναῖοι δὲν ἐνθυμοῦνται διαπραχθείσας οὐδὲ παρὰ τοῦ Χασεκῆ! Τίνες εἶναι, παρακαλῶ, οἱ Ἀνθυπομοίραρχοι ὑμῶν καὶ οἱ χωροφύλακες, οὓς περιεβάλετε τὴν σοβαρὰν καὶ ἀμερόληπτον τήβεννον τοῦ δικαστικοῦ ἄρχοντος; Διὰ μηνύσεως τῆς 6 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. κατηγγέλθη ἐνώπιον τῆς Εἰσαγγελίας Ἀθηνῶν ὁ ἐνωμοτάρχης τῆς χωροφυλακῆς Κολποδῖνος, ὅστις ἐν τῷ χωρίῳ Κουκουβάουνες, τρία τέταρτα τῶν Ἀθηνῶν ἀπέχοντι, ἐγένετο ἔνοχος βανδαλικωτάτων πράξεων. Μετὰ δεκατεσσάρων χωροφυλάκων ἐγκατασταθεὶς ἐκεῖ, ἐνήργησε φοβερωτάτας βιαιοπραγίας καὶ φθορὰς ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ προὔχοντος Δημητρίου Μαργέτη, καταμηνύσαντος, ὡς ἐῤῥήθη, αὐτόν. Καὶ ταῦτα διότι ἐζήτει τινὰ, καθ’ οὗ εἶχεν ἐκδοθῆ ἔνταλμα καὶ ὃν ὑπέθετεν αὐθαιρέτως, ὅτι ἀπέκρυπτεν ὁ Δ. Μαργέτης. Καὶ περιωρίσθη ἆρά γε εἰς τοῦτο μόνον; Συνέλαβε τὸν Ἰωάννην Δ. Μαργέτην, ἐπὶ τῇ αὐτῇ προφάσει, καὶ τί ἐνήργησε ἐναντίον αὐτοῦ, νομίζετε; Τὸν ἐκρέμασεν εἰς γειτονικὴν οἰκίαν ἀπὸ τὸ πάτερον ἀνάποδα, καὶ ἐπὶ πολλὴν ὥραν ἐβασάνιζε τὸν Ἕλληνα τοῦτον ἐλεύθερον πολίτην, ἵνα παραδώσῃ τὸν ἀποκρυπτόμενον δῆθεν παρ’ ἄλλων φυγόδικον! Καὶ περὶ τούτου ἤδη πρὸ δύο μηνῶν εἶχε δοθῆ δι’ ἐμοῦ καταγγελία. Ὁμοίας βιαιοπραγίας ἐνήργησεν οὗτος αὐτόθι καὶ κατὰ τῆς Ἐπιστήμης Γ. Μαργέτη. Ἄλλος ὑπενωμοτάρχης τῆς χωροφυλακῆς, ὁ Τσιμπουράκης, (καὶ νομίζω, ὅτι, ὡς ἐκ τοῦ ἐπιθέτου, εἶναι συμπολίτης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ) τί πράττει; Τῇ 11 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. δύο ὥρας μακρὰν τῶν Ἀθηνῶν, ἐν τῷ χωρίῳ Χασιᾷ τοῦ δήμου Φυλῆς, εἰσέρχεται εἰς τὴν οἰκίαν γραίας τινὸς, ὀνόματι Σοφίας χήρας Καμπόλη, καὶ ἐπὶ τῇ προφάσει, ὅτι ὁ γαμβρὸς αὐτῆς ὤφειλε τῷ Δημοσίῳ δραχμὰς τριάκοντα, ἐνήργησε κατ’ αὐτῆς ἀνηκούστους βιαιοπραγίας. Καὶ κατὰ τούτου ἐδόθη καταγγελία. Ἀνθυπομοίραρχος δέ τις τῆς χωροφυλακῆς, ἐξ ἐκείνων, οὓς οἱ Ὑπουργοὶ σήμερον περιβάλλουσι μὲ δικαστικὰ καθήκοντα, ἐνεργεῖ πράξεις ἐν ἐγγὺς κειμένῳ ταῖς Ἀθήναις χωρίῳ, ἃς ὅταν ἀκούσητε ἐκ τοῦ στόματος τοῦ μηνυτοῦ, θέλετε τρίψει τοὺς ὀφθαλμοὺς, καὶ θέλετε παρατηρεῖ πέριξ ὑμῶν, ἵνα πεισθῆτε, ἂν ζῆτε ἐν τῇ πρωτευούσῃ πεπολιτισμένου Κράτους. Ἔχω, Κύριοι, τὴν μήνυσιν τοῦ Κωνσταντίνου Ρίζου, δημοσιευθεῖσαν διὰ τῶν ἐφημερίδων, ὅστις ἰδοὺ τί γράφει περὶ τοῦ κυρίου τούτου Ἀνθυπομοιράρχου: «....Ἀμέσως οἱ χωροφύλακες διετάχθησαν νὰ ἐπιτεθῶσι κατὰ ὡρισμένων οἰκιῶν, ἐν αἷς καὶ ἡ ἰδική μου. Καὶ ποῖα καὶ πόσα τερατουργήματα διέπραξαν οἱ φύλακες οὗτοι τῆς τάξεως καὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ νὰ ἐξιστορήσω. Φέρω μόνον εἰς γνῶσιν ὑμῶν τὰ ἐν τῷ οἴκῳ μου διαπραχθέντα». Ἐνταῦθα δὲ περιγράφει τὴν καταστροφὴν, ἥτις ἐγένετο ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ. Ὡς καὶ πῦρ ἀνῆψαν καὶ ἔθηκαν ἐπ’ αὐτοῦ καὶ κατέκαυσαν ἐνδύματα. Διὰ τί; Ἵνα καταδείξῃ ὁ ἀτυχὴς Ρῖζος τοὺς δῆθεν φυγοδίκους αὑτοῦ υἱούς: Καὶ τί ἀποδεικνύεται κατόπιν; Ὅτι οἱ δῆθεν φυγόδικοι δὲν ἦσαν τοιοῦτοι, διότι ἔνταλμά τι, κατ’ αὐτῶν ἐκδοθέν, εἶχε καταργηθῆ διὰ βουλεύματος πρὸ καιροῦ. Ἐν τούτοις συνελήφθησαν, ἤχθησαν εἰς Ἀθήνας, ἀλλ’ ἀμέσως ἀπελύθησαν. «Ἐν τῇ οἰκίᾳ μου, ἐξακολουθεῖ ὁ μηνυτής, (προσέξατε ἐδῶ, παρακαλῶ) ἐτελέσθησαν καὶ φρικώδη βασανιστήρια! κατὰ τοῦ μικροῦ παιδός, δωδεκαετοῦς μόλις, τοῦ Σωτηρίου Πίνη. Τοῦτον ἔλαβον ἐκ τῆς οἰκίας του οἱ χωροφύλακες, ἔφερον ἐν τῇ οἰκίᾳ μου, ἔνθα εἶχον στήσει τὴν ἕδραν των, τρώγοντες καὶ πίνοντες... καὶ ἐβασάνισαν αὐτὸν σκληρῶς καὶ ἀπανθρώπως. Τὸν ἐκρέμασαν, κύριε Εἰσαγγελεῦ, ἐκ τῆς μέσης, καὶ κάτωθεν ἤναψαν ἄχυρον, καὶ τὸν ἐκάπνιζον καὶ τὸν ἔδερον!» Ἀπίστευτα τυγχάνουσι πάντα ταῦτα, καὶ ὅμως εἶναι ἀναμφισβήτητα· οὐδεὶς εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσῃ ξένος, ὅτι εἰς ἀπόστασιν μιᾶς καὶ ἡμισείας ὥρας ἀπὸ τῶν Ἀθηνῶν, ἐδῶ, ἔνθα ὑπάρχει ὁ ἔλεγχος, καὶ ἐκ τῆς ἐξουσίας ταύτης ἐδῶ κάτω, καὶ ἐξ ἐκείνης ἐκεῖ ἐπάνω, (δεικνύει τὸ θεωρεῖον τῶν δημοσιογράφων) ὅτι, λέγω, ἐντὸς σχεδὸν τῶν Ἀθηνῶν ἄγρια τέρατα μετέρχονται μέσα, ἅτινα οἱ γέροντες ἐκ τῶν Ἀθηναίων δὲν ἐνθυμοῦνται νὰ μετῆλθεν οὐδὲ αὐτὸς ὁ τύραννος τῶν Ἀθηνῶν Χασεκῆς! Καὶ μὴ νομίσητε, Κύριοι, ὅτι αἱ τοιαῦται μηνύσεις δημοσιεύονται ἐν φύλλοις εὐμενῶς τῇ Ἀντιπολιτεύσει διακειμένοις, διότι ἡ μήνυσις αὕτη περὶ τοῦ κρεμασθέντος παιδὸς, ὑπὸ τοὺς ῥώθωνας καὶ τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ ὁποίου ἀνῆψαν ἄχυρα, ἵνα μαρτυρήσῃ, εἶναι Κύριοι, κατακεχωρισμένη ἐν τῇ «Παλιγγενεσίᾳ» τῆς 8 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ., ἣν πιστεύω δὲν ἔχει διάθεσιν νὰ ἀποκηρύξῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι πιστῶς ὑπηρετεῖ τὰς πολιτικὰς αὑτοῦ ἰδέας. Καὶ ὅταν, Κύριοι, τοιαῦτα ἦναι τὰ ὄργανα τῆς Ἐκτελεστικῆς ἡμῶν ἐξουσίας, σχεδὸν ἐντὸς τῶν Ἀθηνῶν, ὑπὸ τὰ ὄμματα καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τύπου ἀνεξαρτήτου, δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ζητῶμεν λόγον παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις τηλεγραφικῶς ἀνέθηκεν εἰς ὅμοια, δὲν ἀμφιβάλλω, ὄργανα νὰ γίνωσι δικασταὶ ἰδιωτικῶν διαφορῶν; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ ἀναστείλωσι τὰ παρ’ αὑτῶν ληφθέντα παράνομα μέτρα κατὰ τῶν κατοίκων τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, νὰ ἀφήσωσι δὲ τὴν ὑπόθεσιν νὰ διεξαχθῇ διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ. Οἱ χωρικοὶ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου ἐκέρδησαν τὴν δίκην αὑτῶν ἐνώπιον τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν. Ἐκκαλοῦντές εἰσιν οἱ τὴν Κωπαΐδα λίμνην ἀντιπροσωπεύοντες· τεκμήριον, ὅτι αὐτοὶ εὑρίσκονται ἐκ τῷ ἀδίκῳ, καὶ οὐχὶ οἱ χωρικοί. Καὶ ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνεπνέετο ὑπὸ δικαίων αἰσθημάτων πρὸς τοὺς συμπολίτας αὑτοῦ, ἔπρεπε νὰ παραγγείλῃ τῇ Ἑταιρίᾳ νὰ ἐνασκήσῃ τὰ δίκαια αὑτῆς διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ, οὐχὶ δὲ νὰ εἴπῃ τῇ χωροφυλακῇ: «καταδίωξον τοὺς χωρικοὺς, καὶ ἂν ἔχωσιν οἱ χωρικοὶ δίκαιον, ἂς ὑπάγωσιν ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων.»

§8ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ἅπαξ ἦλθον εἰς γνῶσιν τῆς Βουλῆς πράξεις ἀξιόποινοι δημοσίων ὀργάνων, περιγραφεῖσαι μὲ τοσοῦτον μαῦρα χρώματα, καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ μείνωσιν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, ἀλλ’ αὔριον θὰ τὰς ἀκούσητε διασυρομένας διὰ τοῦ τύπου εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, νομίζω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πρέπει νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα καὶ νὰ δώσῃ ὅλας τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας περὶ τῆς γενομένης ἐνεργείας ἐπὶ τῶν δοθεισῶν μηνύσεων, — καὶ ὁμιλῶ ἰδίως περὶ τῶν γενομένων κατὰ τὴν Ἀττικήν, — πρὸς δὲ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ τὸ ἐξαγόμενον τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων ἐξετάσεων, διότι νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία ἐπὶ πολὺ ὑπὸ τὰς λυπηρὰς ἐντυπώσεις, τὰς ὁποίας ἡ ὁμιλία τοῦ προλαλήσαντος προὐξένησε.

§9ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι διὰ τῆς σιωπῆς οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δύνανται νὰ διαφύγωσι τὸν ἔλεγχον. Ὑποβάλλω λοιπὸν ἐπερώτησιν, ἣν καὶ ἐγγράφως θέλω καταθέσει ἐνώπιον ὑμῶν. Τί ἐνεργήσατε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ τοῦ ἀνθυπομοιράρχου Ἐμμανουὴλ Ζυμβρακάκη, αὐτοῦ τοῦ φρουροῦ ὑμῶν, ὃν ἔχετε ἐκεῖ, ἵνα φυλάττῃ ὑμᾶς, δὲν ἠξεύρω ἀπὸ ποίων κινδύνων, τί ἐνεργήσατε κατ’ αὐτοῦ, τοῦ κρεμάσαντος τὸν συμπολίτην μου ἐκεῖνον πρὸ δύο ἤδη μηνῶν ἐν τῷ χωρίῳ Χασιᾶς; Ἢ μήπως ἔχετε λόγους νὰ φαίνησθε πρὸς αὐτὸν εὔνους, διότι λέγουσιν εἰς ὑμᾶς, ὅτι ἀπειλεῖσθε ὑπὸ κινδύνων δεξιόθεν καὶ ἀριστερόθεν, ἐνῷ οὐδεὶς ἐφαντάσθη ποτέ, ὅτι ἐδύνατο νὰ ἐξευτελισθῇ μέχρι τοσούτου, ὥστε νὰ ἀπειλήσῃ ὑμᾶς; Ποῖα μέτρα ἐλάβετε κατὰ τοῦ ἐνωμοτάρχου Κολποδίνου, τοῦ κρεμάσαντος τὸν ἄλλον ἐκεῖνον ἀνάποδα εἰς τὸ πάτερον τῆς οἰκίας; Ὑποβάλλω καὶ ἔγγραφον ἐπερώτησιν περὶ αὐτοῦ καὶ περὶ τοῦ ὑπενωμοτάρχου Τσιμπουράκη, οἵτινες ἠσέβησαν κατὰ τῶν δύο ἐκείνων γραιῶν, αἵτινες, κατὰ σύμπτωσιν παράδοξον, φέρουσι τὰ ὀνόματα Ἐπιστήμη καὶ Σοφία. Οὔτε τὴν Ἐπιστήμην, οὔτε τὴν Σοφίαν ἐσεβάσθησαν, ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον νὰ σεβώμεθα ἀμφοτέρας, διότι τυγχάνουσι συμπολίτιδες ἡμῶν ἀμφότεραι.

§10ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν καλῶς ἀντελήφθην, παρετήρησα εἰς ἓν ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη πρὸ ὀλίγου, τιθεμένην μίαν ἀρχὴν, ἡ ὁποία μοὶ προὐξένησεν ἐντύπωσιν. Δὲν πρόκειται περὶ πραγματικοῦ τινος γεγονότος, περὶ τοῦ ὁποίου νὰ χρειάζηταί τις ἔρευνα, ἀλλὰ περὶ παραγγέλματος, ἐκδοθέντος παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅπως προστατεύσῃ τὴν Ἑταιρίαν τῆς Κωπαΐδος εἰς τὴν κατοχήν. Ἐπὶ τοῦ τοιούτου παραγγέλματος ὁ Ὑπουργὸς ὤφειλε νὰ μᾶς δώσῃ πρόχειρόν τινα ἐξήγησιν, ἕως ποῦ φρονεῖ, ὅτι ἐκτείνεται ἡ ἁρμοδιότης αὐτοῦ καὶ τῶν στρατιωτικῶν ἀρχῶν. Τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου, ὁμοιάζει πρὸς παράγγελμα, τὸ ὁποῖον ὁ Πραίτωρ ἠδύνατο νὰ ἐκδώσῃ κατὰ τὸ Ρωμαϊκὸν δίκαιον. Καθ’ ἡμᾶς, ὁ Εἰρηνοδίκης ἠδύνατο νὰ παρέμβῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἠδύναντο νὰ προκαλέσωσι τὸν Εἰρηνοδίκην, καὶ κατόπιν, πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Εἰρηνοδίκου, τὴν δημοσίαν δύναμιν, ἐὰν ὑπῆρχεν ἀνάγκη. Λοιπὸν πρόκειται περὶ μιᾶς ἀρχῆς, ἡ ὁποία τίθεται εἰς ἐνέργειαν, ἥτις δὲν δύναται νὰ παρέλθῃ ἀπαρατήρητος, ὡς ἀνατρέπουσα τὰς βάσεις τῆς Πολιτείας. Προστατεύετε τὴν Ἑταιρίαν, ὅπως λάβῃ τὴν κατοχὴν, οἱ δὲ χωρικοὶ παραπέμπονται νὰ ἐνάγωσι τὴν Ἑταιρίαν· δηλ. μεταβάλλετε τὴν κατοχὴν, προσδιορίζοντες ποῖος πρέπει νὰ ἦναι ἐνάγων καὶ ποῖος ἐναγόμενος. Ἀνεξαρτήτως λοιπὸν τῆς οὐσίας τῆς ὑποθέσεως, δὲν δύναμαι νὰ ἀφήσω ἀπαρατήρητον μίαν ἀρχὴν τοιαύτην, ἀνατρεπτικὴν θεμελιωδῶν νόμων.

§11ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐξ ὅσων ἤκουσα, λεχθέντων ὑπὸ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου κ. Χατζοπούλου, βλέπω, ὅτι δὲν ἦτο παρὼν κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ἐγὼ αὐτὸς ἀνέγνων τὸ τηλεγράφημα καὶ κατέθηκα εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, ἐξηγήσας καὶ τὰ ἀπαιτούμεγα πρὸς κατανόησιν τῆς ὑποθέσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Πρόκειται περὶ νομῆς αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου ἐπὶ περιφερείας διαγεγραμμένης ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ, διαγεγραμμένης δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους κατόπιν τοῦ νόμου, περιφερείας, τῆς ὁποίας ἅπασαι αἱ γαῖαι ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον· πᾶσα δ’ ἐνέργεια ἐπ’ αὐτῶν τῆς Ἑταιρίας εἶναι ἐνέργεια ἐξ ὀνόματος τοῦ Δημοσίου. Τὸ Δημόσιον, ἔχον ἐκ τοῦ νόμου πραγματικὸν δικαίωμα ἐπὶ τῶν γαιῶν τούτων, ἔχει καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ὑπερασπίσῃ αὐτὸ, καὶ ταύτην τὴν ὑπεράσπισιν διὰ τῆς δημοσίας δυνάμεως ἐπιχειρεῖ.

§12ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιμένω, καὶ μετὰ τὰς πληροφορίας ταύτας, καὶ ἐρωτῶ: προκειμένου περὶ κατοχῆς τοῦ Δημοσίου ἀμφισβητουμένης, δύναται ἡ Ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ἐπέμβῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου; ποῦ ἡ ἰσότης τότε μεταξὺ Δημοσίου καὶ ἰδιωτῶν; Ἄν πρόκηται περὶ ἀμφιβολιῶν, μᾶλλον κατὰ τοῦ Δημοσίου πρέπει νὰ στρέφωνται αἱ ἀμφιβολίαι καὶ οὐχὶ κατὰ τῶν ἰδιωτῶν. Ἀλλ’ ἡ ἀπορία μου ὄχι μόνον δὲν ἠλαττώθη, ἀλλὰ καὶ ἐπετάθη, καὶ λυποῦμαι διότι δὲν ἔτυχε νὰ ἦμαι παρὼν, ὅτε ἐδόθη ἡ ἐξήγησις· δὲν θὰ ἐφωτιζόμην καὶ τότε, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ ἐξηγήσῃ, ἄν, προκειμένου περὶ κατοχῆς τοῦ Δημοσίου, δύναται νὰ ὑπάρξῃ αὐτὴ ἡ διάκρισις, νὰ ἐπεμβαίνῃ ἡ δημοσία δύναμις καὶ νὰ ἀποβάλλῃ τὸν ἰδιώτην.

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ἀπορία τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν εἶναι ἀπορία. Ὁ προαγορεύσας αὐτός, ἂν ἔχῃ νὰ προστατεύσῃ βεβαιωμένην νόμιμον κατοχὴν ἐπὶ ἰδίου κτήματος, θέλει βεβαίως μεταχειρισθῆ τήν τε ἰδίαν καὶ τὴν τῶν ὑπηρετῶν αὑτοῦ δύναμιν κατὰ τῶν ἐπιχειρούντων βίαν. Συμπίπτει νομεὺς ἐνταῦθα νὰ ἦναι τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον, πρὸς ὑπεράσπισιν τῆς ἰδίας αὑτοῦ κατοχῆς, ἀναγκαίως μεταχειρίζεται δημοσίους ὑπηρέτας, διότι ἄλλους δὲν ἔχει, καὶ ἂν δὲν μεταχειρισθῇ τοὺς ὑπάρχοντας λειτουργοὺς τοῦ Κράτους, θὰ διορίσῃ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι κατ’ ἀνάγκην ἀμέσως θὰ λάβωσι δημόσιον χαρακτῆρα.

§14ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ διὰ τῆς διαταγῆς σας ἐκείνης μεταβάλλεται ἡ κατοχή.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εὑρισκόμεθα ἤδη ἐν τῇ κατοχῇ, καὶ δὲν ἐγκαθιστάμεθα τώρα· οἱ δὲ εἰσβάλλοντες ἀποκρούονται.

§16ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Μετὰ λύπης παρατηρῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνεκινήθη μόνον προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τῆς κατοχῆς. Βεβαίως καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ὤφειλε νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν μετέβαλον ποσῶς τὴν ἐντύπωσιν ὡς πρὸς τὸ παράνομον τῆς πράξεως, καθότι, ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην, ὁ κατὰ πρῶτον ὁμιλήσας ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ὡμίλησε περὶ τοῦ χώρου τοῦ παραχωρηθέντος εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῆς Κωπαΐδος, καὶ ὡμίλησε περὶ γαιῶν, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσιν εἰς τὴν Ἑταιρίαν Κωπαΐδος καὶ οὐχὶ εἰς τὸ Δημόσιον. Περὶ τούτου ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ διασαφήσεις, ἂν ἡ διαταγή, ἡ δοθεῖσα παρ’ αὐτοῦ, ἀποβλέπῃ εἰς περιφρούρησιν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἢ συμφερόντων τρίτων, ἢ Ἑταιρίας. Ἀλλ’ ἐπαναλέγω, ὅτι μετὰ λύπης εἶδον τὴν Κυβέρνησιν συγκινουμένην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι ἐφ’ ὅσον ἡ ὁμιλία τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ ἀφεώρα εἰς τὰ ἐγκλήματα καὶ τὰς στυγερὰς πράξεις, τὰς ὁποίας μίαν πρὸς μίαν ἀνέφερε, τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, ἡ Κυβέρνησις ἐσιώπησε, τηρήσασα σιγήν, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ ἄλλως πως ἢ ὡς ἐπιδοκιμασία τῶν τοιούτων πράξεων, διότι ὤφειλεν, ἢ νὰ ἀναιρέσῃ τὰς πράξεις, ἢ ἂν δὲν ἔχῃ ἀκριβεῖς πληροφορίας, τοὐλάχιστον νὰ δώσῃ παρηγορίαν τινὰ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι θὰ λάβῃ αὐστηρὰ μέτρα κατὰ τῶν ἐγκληματησάντων καὶ ὅτι θὰ τιμωρήσῃ τούτους αὐστηρῶς. Σιωπῶσα ἡ Κυβέρνησις, τί ἐννοεῖ; Νὰ δείξῃ ἀδιαφορίαν εἰς τὴν ἐξάσκησιν τοῦ ἱερωτέρου δικαιώματος τῶν Βουλευτῶν, περὶ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Ἀλλ’ ἡ περιφρόνησις αὕτη εἰς τίνας ἐπιπίπτει καὶ εἰς τίνας ἀφορᾷ; Εἰς ἐκείνους, οἵτινες ὑποστηρίζουσι τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὑποτίθεται, ὅτι καὶ οὗτοι ἀποδέχονται τὴν τοιαύτην πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαρνούμενοι τοῦ σπουδαιοτέρου καὶ ἱερωτέρου τῶν δικαιωμάτων. Κατὰ δυστυχίαν οὐδέποτε ἀναγινώσκει τις ἐφημερίδα, χωρὶς ν’ ἀπαντήσῃ τοιαύτας παρανομίας, γινομένας ὑπὸ δημοσίων ὀργάνων, παρανομίας, αἱ ὁποῖαι καταλήγουσιν εἰς ἀντίθετον σκοπὸν ἐκείνου, τὸν ὁποῖον διὰ τῆς τοιαύτης διαγωγῆς ἐπιδιώκουσι τὰ δημόσια ὄργανα, διότι ἐξεγείρουσι διὰ τῶν παρανομιῶν τῶν τὴν κοινὴν ἀγανάκτησιν, καὶ ἀναγκάζουσι τοὺς πολίτας νὰ συνομωτῶσι κατὰ τῆς Πολιτείας καὶ τῶν ὀργάνων αὐτῆς. Καὶ ἂν ἡ συνωμοσία περιορίζηται κατὰ τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ παρόντος, δύναται ὅμως νὰ λάβῃ μεγαλειτέρας διαστάσεις, ἂν αἱ τοιαῦται παρανομίαι ἐξακολουθῶσι γινόμεναι πανηγυρικῶς καὶ τῇ ἐπιδοκιμασίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ὀφείλει πρώτη νὰ δώσῃ τὸ σημεῖον τῆς ἀγανακτήσεως διὰ τῆς τιμωρίας τῶν τοιούτων ὀργάνων. Ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ παραδειγματισθῇ διὰ τοῦ συμβάντος ἐν Κεφαλληνίᾳ. Ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι, ἐξηυτελίσθη ἐν Κεφαλληνίᾳ, δειχθεῖσα ἀνίκανος, μεθ’ ὅλον τὸν ἀναπτυχθέντα ὄγκον τῆς ἐξουσίας ἐπὶ νήσου, ἐνεργούσης κατὰ συμμορίας ἐγκληματησάντων, διότι ἠνάγκασε τοὺς κατοίκους, ἀντὶ συνδρομῆς, νὰ ἀντιπαθήσωσιν εἰς τὰ ὄργανα, τὰ ὁποῖα, ἐλθόντα διὰ τὴν προστασίαν τοῦ νόμου, ἔσχον ὡς μέσον τὴν παρανομίαν. Καὶ μὴ τυχὸν αἱ τοιαῦται παραβάσεις τοῦ νόμου γίνονται κατὰ τῶν ἐγκληματιῶν; Οἱ ἐγκληματίαι λαμβάνουσι τὰ μέτρα των καὶ καταφεύγουσιν ἐκεῖ, ὅπου δὲν ἐκτείνει τὰς ἐνεργείας της ἡ ἐξουσία. Κατὰ τίνων δὲ ἐξασκοῦσι τὰς θηριώδεις των πράξεις; Κατὰ γυναικῶν, κατὰ ἀνηλίκων, κατὰ τῶν ἀψύχων τέλος! Τοιαύτας δὲ πράξεις, ἀναφερομένας ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν εἶχε τὸ καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναιρέσῃ, ἢ τοὐλάχιστον νὰ παρηγορήσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ κοινὸν, λέγουσα, ὅτι μετὰ θλίψεως ἀκούει τὰ τοιαῦτα γινόμενα, καὶ ὅτι ἀνακρίσεις θέλει ἐνεργήσει καὶ παραδειγματικῶς θέλει τιμωρήσει τὰ ἐκτρεπόμενα ὄργανα; Ἡ σιωπὴ λοιπὸν τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀξιοκατάκριτος.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀγνοῶ περὶ τίνος σιωπῆς ὁμιλεῖ ὁ κ. Βουλευτής. Ἐγένοντο ἐνταῦθα παραστάσεις περὶ τῆς διαγωγῆς ἀξιωματικῶν ὑπὸ τὸν τύπον ἐπερωτήσεως. Θέλω ὑποβάλει τὰ ἔγγραφα πάντα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὸ θέμα. Εἶναι περιττὸν δὲ νὰ ἐρωτᾷ περὶ τούτου ὁ κ. Βουλευτὴς, διότι, προκειμένου περὶ ἐπερωτήσεως, οὐδέποτε αὐτοστιγμεὶ δύνανται νὰ ὑποβληθῶσι τὰ ἔγγραφα. Ἐννοεῖται, ὅτι θὰ μεταβῶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, θ’ ἀναδιφήσω τοὺς φακέλλους, καὶ εἴτε κατὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν, εἴτε κατὰ τὴν μεθεπομένην, ἀναλόγως πρὸς τὸν χρόνον, ὃν θ’ ἀπαιτήσῃ ἡ συγκέντρωσις τῶν ἐγγράφων καὶ ἡ ἐξέτασις αὐτῶν, θὰ ὑποβάλω τὰ ζητηθέντα εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι εἰς ἕκαστον ἐπερωτῶντα πρέπει νὰ δίδωται προκαταρκτικῶς ἑκάστοτε ἡ τυπικὴ ἀπάντησις, ὅτι θέλουσιν ὑποβληθῆ τὰ ἔγγραφα, ἀφοῦ συγκεντρωθῶσι καὶ ἐξετασθῶσιν. Οὐδέποτε ἡ Κυβέρνησις ἀπέσχε νὰ ὑποβάλῃ πληροφορίας, ζητηθείσας, περὶ τῶν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς χώρας ἀφορώντων. Ἑπομένως εἶναι περιττὸν ἐπὶ ἑκάστης ἐπερωτήσεως ν’ ἀγγέλλῃ ὁ Ὑπουργὸς, ὅτι θέλει ὑποβάλει ἐν καιρῷ τὰς πληροφορίας. Τοῦτο ἐννοεῖται ἀφ’ ἑαυτοῦ. Ἂν δὲ ἐν καιρῷ δὲν ὑποβληθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τότε δύναταί τις νὰ αἰτιαθῇ τοῦ Ὑπουργείου, ὡς ἀρνουμένου νὰ ὑποβάλῃ πληροφορίας.

§18ΡΑΛΛΗΣ. Ἀληθῶς, κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα τῶν τελεσθεισῶν βιαιοπραγιῶν δὲν εἶναι ὥριμον πρὸς συζήτησιν σήμερον, καὶ ἀναγκαίως ἡ Βουλὴ πρέπει ν’ ἀναμείνῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὑπεσχέθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ γνωρίσωμεν, κατὰ πόσον αἱ γενόμεναι καταγγελίαι εἶναι βάσιμοι, ἢ ὄχι. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν κοινότητα τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετὰ ὥριμον, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν συμπέρασμα μετὰ πληρεστέραν συζήτησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτε τὸ πρῶτον ἤχθη ἡ ὑπόθεσις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εὐηρεστήθη νὰ δώσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐπανέλαβε πρὸ ὀλίγου, τελειοποιήσας αὐτάς. Τότε ἀμέσως τῷ παρετήρησα, ὅτι ἡ διαταγὴ, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκε πρὸς τὸν Ὑπομοίραρχον Λεβαδείας, βεβαίως δὲν εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν ἁρμοδιότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ στρατιωτικὸς οὗτος ἐκ τοῦ νόμου, ὅτι ἀπέδωκεν εἰς τὸν Ὑπομοίραρχον ἐκεῖνον δικαιώματα καὶ καθήκοντα δικαστικῆς ἐξουσίας. Ἄλλοι δὲ συνάδελφοι ὡμίλησαν ἐπίσης ὑπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, καὶ ἐφάνη τότε πειθόμενος περὶ τοῦ παρανόμου τῆς διαταγῆς τοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς, οὕτω δ’ ἐξηγήθη ἡ σιωπή του. Βλέπω ὅμως σήμερον, ὅτι οὐ μόνον δὲν ἐπείσθη, ἀλλὰ καὶ ἐπέτεινε τὴν ἐνέργειαν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς παρανόμου διαταγῆς του. Ἂν ἦναι ἀληθεῖς αἱ πληροφορίαι, αἱ δοθεῖσαί μοι, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἰσχυρίσθη, ὅτι πρόκειται περὶ νομῆς τοῦ Δημοσίου, ἣν ἔχει καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ὑποστηρίξῃ διὰ τῆς ἐνόπλου δυνάμεως. Ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐὰν ἐξακολουθῇ τὸ Δημόσιον νεμόμενον τὰς γαίας ἐκείνας, ἢ ἂν ἐξεχώρησεν αὐτάς. Καὶ ἂν ἐξακολουθῇ νεμόμενον, θὰ τῷ ἀποδείξω, ὅτι ἡ θεωρία, ἣν ἀνέπτυξε, δὲν εἶναι ἀληθὴς, κατὰ μείζονα δὲ λόγον, ὅταν πρόκηται, οὐχὶ περὶ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ περὶ ἐκδοχέως αὐτοῦ, τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, καὶ πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ ἀρνηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἀπηλλοτριώθη τὸ Δημόσιον παντὸς δικαιώματος κυριότητος ἐπὶ τῶν γαιῶν, αἵτινες ἐθεωρήθησαν ὡς περιλαμβανόμεναι εἰς τὴν ζώνην τῶν συνήθων πλημμυρῶν τῆς Κωπαΐδος. Τί ἐννοεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν; ἐπ’ ἄπειρον θέλει νὰ ἔχῃ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῆς Ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος τὴν ἔνοπλον δύναμιν, καὶ ἐπ’ ἄπειρον ν’ ἀσφαλίζῃ αὐτῇ τὴν κατοχήν; Διότι μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου ἄγει ἡ θεωρία, ἣν ἀνέπτυξεν. Ἔχομεν νόμον, καθ’ ὃν καὶ τὸ Δημόσιον καὶ οἱ ἰδιῶται ἀποβάλλουσι τὴν κατοχὴν μετὰ ἔτος καὶ ἡμέραν· πῶς κατώρθωσε νὰ πεισθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἔχει καθῆκον, μετὰ παρέλευσιν μακρᾶς σειρᾶς ἐτῶν, διὰ τῆς ἐνόπλου δυνάμεως, ὡσεὶ ἐπρόκειτο περὶ δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου, νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῆς Ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος; πῶς κατώρθωσε νὰ πείσῃ ἑαυτὸν νὰ μεταβάλῃ διὰ τῆς παρεμβάσεως τῆς ἐνόπλου δυνάμεως τοὺς ὅρους, οὓς εἶχον ἀπέναντι ἀλλήλων οἱ διάδικοι, ἡ Ἑταιρία δηλ. καὶ οἱ χωρικοί; Καὶ αὐτὸ τὸ Δημόσιον, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε παρέλθει τὸ ἔτος, δὲν ἐδικαιοῦτο ν’ ἀνακτήσῃ διὰ τῆς ἐνόπλου δυνάμεως τὴν ἀπολεσθεῖσαν κατοχήν· ἡ δημοσία δύναμις δὲν ἔχει προορισμὸν νὰ φυλάττῃ τὰ κτήματα τοῦ Δημοσίου, ὁ προορισμός της εἶναι ἀνώτερος, καὶ ἐξευτελίζουσιν αὐτὴν ἐκεῖνοι, οἵτινες τὴν θέτουσιν ὡς φύλακα τῆς κατοχῆς, οὐχὶ τῶν κτημάτων ἰδιωτῶν, ἢ ἰδιωτικῶν Ἑταιριῶν, ἀλλὰ καὶ τῶν τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ μεταχειρισθῇ τὸ Δημόσιον τοὺς ἰδίους φύλακας, ἂν εἶχε τοιούτους, πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀνακτήσεως τῆς ἀπολεσθείσης νομῆς του; Τὸ Δημόσιον εἶναι ἠθικὸν πρόσωπον. Ὑπάρχουσι δ’ εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον καὶ τὴν καθημερινὴν πρᾶξιν τοιαῦται ὑπερβάσεις ἐκ μέρους τῶν ἰδιοκτητῶν, ἀλλὰ τὸ Δημόσιον δὲν πρέπει νὰ δίδῃ τὸ παράδειγμα τῆς αὐτοδικίας. Καὶ ἂν ἦτο νομεὺς τὸ Δημόσιον, βεβαίως δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ μεταχειρισθῇ, οὐχὶ πλέον τὴν ἔνοπλον δύναμιν, ἀλλ’ οὔτε τοὺς φύλακάς του, οὓς ἤθελεν ἔχει, διότι ἤθελεν ἀδικήσει, καὶ δὲν ἁρμόζει νὰ κατηγορῆται ἡ Διοίκησις ἐπὶ αὐτοδικίᾳ. Ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, περιβαλλόμενος διὰ τοῦ ἀξιώματος τούτου καὶ ἐκπροσωπῶν τὸ Δημόσιον, πρέπει νὰ φροντίζῃ νὰ συμμορφόνῃ τὰς πράξεις του, ἂν οὐχὶ μὲ τὸν ἠθικὸν νόμον, ἀλλὰ τοὐλάχιστον μὲ τὸν θετόν. Οὗτος ἀπαγορεύει εἰς τὸ Δημόσιον ν’ ἀνακτήσῃ αὐτοδικοῦν ἐκεῖνο, ὅπερ ἀπώλεσε καὶ ὅπερ δύναται ν’ ἀνακτήσῃ διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ. Ἀλλὰ μὲ τὸ σύστημα, ὃ εἰσήγαγεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ αὐθαιρεσία δὲν ἔχει ὅριον. Αὔριον δύναται νὰ διατάξῃ μίαν ἐνωμοτίαν χωροφυλάκων νὰ ἐξώσῃ τινὰ τοῦ κτήματός του καὶ νὰ τῷ εἴπῃ: πήγαινε εἰς τὰ Δικαστήρια. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐπαναλέγω, ὅτι δὲν πρόκειται κἂν περὶ δικαιώματος τοῦ Δημοσίου. Λέγων ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Δημόσιον νὰ μεταχειρισθῇ τὴν ἔνοπλον δύναμιν, ὅπως ἀπωθήσῃ τὴν βίαν, τὴν τελουμένην κατὰ τῆς νομῆς του, διαστρέφει τὰ πραγματικὰ περιστατικὰ, ἅτινα ἐπὶ τοῦ προκειμένου δύνανται νὰ συντελέσωσιν, ἵνα διαφωτίσωσι τὴν Βουλήν. Πρόκειται οὐχὶ πλέον περὶ νομῆς τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ περὶ νομῆς τοῦ διαδόχου τοῦ Δημοσίου, τῆς Ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος, καὶ δὲν ἔχει οὐδὲ καθῆκον, οὐδὲ δικαίωμα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ θέσῃ ὑπὸ τὰς διαταγάς της οἱανδήποτε δύναμιν ἐπὶ ἀμφισβητουμένης νομῆς, οὐδὲ νὰ μεταχειρισθῇ τὸν Ὑπομοίραρχον, ὅσον ἀνεπτυγμένος καὶ ἂν ᾖ, κριτὴν τῆς νομῆς. Ἡ νομὴ ἀπόλλυται μετὰ ἔτος καὶ ἡμέραν, γνωρίζομεν δὲ, ὅτι παρῆλθε πολὺ πλέον ἢ ἔτος καὶ ἡμέρα, ἀφ’ ὅτου τὸ πρῶτον εἰσῆλθον οἱ ποιμένες καὶ χωρικοὶ εἰς τὰς δῆθεν κτήσεις τῆς Ἑταιρίας. Πῶς ἐπείσθη ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι προσεβάλλετο δικαίωμα τῆς Ἑταιρίας; Ταῦτα πάντα δὲν εὐαρεστήθη νὰ ἐξηγήσῃ ἡμῖν, καὶ παρακαλῶ νὰ πράξῃ τοῦτο.

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, ὁμιλῶν πρὸς ἀντιπροσώπους Ἕλληνας, δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ ἀναφέρω τὰ εἰς πάντας γνωστὰ, ἅτινα ἀπὸ τοῦ 1867 ἐνομοθετήθησαν καὶ κρατοῦσιν. Ἐν ἔτει 1867 ἐδημοσιεύθη νόμος, κυρῶν σύμβασιν, συνομολογηθεῖσαν μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐργολάβου ξένου, εἰς ὃν ἐπέτρεψε πρὸς ἀποξήρανσιν τὴν παραχώρησιν τῆς λίμνης Κωπαΐδος καθ’ ὃν τρόπον ὁρίζονται τὰ πράγματα ἔν τε τῷ νόμῳ ἐκείνῳ λεπτομερῶς καὶ ἐν τῇ συμβάσει· κατὰ τὴν σύμβασιν ἐκείνην ὡρίζετο θετικῶς ἡ περιφέρεια, ἡ παραχωρουμένη εἰς τὸν ξένον ἐργολάβον, ὡρίζετο κατ’ ἔκτασιν, καθ’ ὅρια, ἐπὶ σχεδίου, ἀπὸ ἐτῶν διαγεγραμμένου ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ Sauvage, ἐλέγετο δὲ ἔν τε τῇ συμβάσει καὶ τῷ νόμῳ, ὅτι αἱ γαῖαι, αἱ περιεχόμεναι ἐν τῇ ἐκτάσει ἐκείνῃ, τῇ σημειουμένῃ ὑπὸ τῶν μηχανικῶν, παρεχωροῦντο, ὡς ἀνήκουσαι τῷ Δημοσίῳ, εἰς τὴν Ἑταιρίαν, μέρος μὲν ὡς πλήρεις ἰδιοκτησίαι, μέρος δὲ ὡς ἐπικαρπίαι ἐπὶ 99 ἔτη. Περὶ τῶν γαιῶν τούτων πρόκειται σήμερον, ἡ παραχώρησις δὲ θέλει γίνῃ τελεία, μόνον ὅταν ἐπέλθῃ ἡ ἀποξήρανσις· μέχρις ἐκείνης τῆς στιγμῆς τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου εἶναι πλήρη ἐπὶ πασῶν τῶν γαιῶν· ἡ Ἑταιρία, ὅ,τι καὶ ἂν πράττῃ, τὸ πράττει,—ἵνα μεταχειρισθῶ φράσιν οὐχὶ τόσον ἀκριβῆ,—ὡς κατὰ παράκλησιν κάτοχος, ἀμυνομένη δ’ ὑπὲρ τῆς κατοχῆς τῶν γαιῶν τούτων, ἀμύνεται ὑπὲρ τῆς νομῆς τοῦ Δημοσίου, ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον διατηρεῖ τὴν νομὴν, καὶ διὰ τῆς διαταγῆς, τὴν ὁποίαν ἔδωκα, ταύτην ἐζήτησε νὰ διατηρήσῃ, ἀποβάλλον τοὺς εἰσελθόντας παρανόμως εἰς γαίας ὁμολογουμένως ἐθνικάς.

§20ΡΑΛΛΗΣ. Παρῆλθε τόσος χρόνος ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, ἀφ’ ἧς δὲν μετέρχεται τὸν δικηγόρον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ὥστε δὲν εἶναι ἄπορον, ἂν ἐλησμόνησε καὶ τὰ στοιχειωδέστερα. Αὐτὴ ἡ σύμβασις, ἣν ἐπεκαλέσθη, ὅπως ἀποδείξῃ, ὅτι τὸ Δημόσιον διατηρεῖ τὴν νομὴν καὶ ὅτι ἡ Ἑταιρία εἶναι ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου, ἀποδεικνύει τὸ ἐσφαλμένον τῆς θεωρίας του. Τί προκύπτει ἐκ τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ σχετικοῦ ἄρθρου, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν; Ὅτι ἡ Ἑταιρία ἐπὶ 99 ἔτη ἔχει τὸ ἥμισυ τῆς κυριότητος τῶν παραχωρηθεισῶν γαιῶν καὶ τὸ ἥμισυ τῆς ἐπικαρπίας. Ἀλλ’ ἡ ἐπικαρπία, ἀφοῦ παραχωρηθῇ, δὲν ἀφίνει εἰς τὰς χεῖρας τοῦ παραχωροῦντος αὐτὴν, παρὰ τὴν ψιλὴν κυριότητα. Ἡ ψιλὴ δὲ κυριότης δὲν προσδίδει κἂν δικαίωμα εἰς τὸν ψιλὸν κύριον, εἰμὴ ἀφ’ ἧς ἤθελεν ἐκλείψει ἡ ἐπικαρπία. Διὰ τοῦτο ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι κέκτηται δικαίωμά τι τὸ Δημόσιον ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων ἐκείνων, δὲν εἶναι ἀληθής. Ὑπάρχει ἑτέρα διάταξις, ἐφ’ ἧς κυρίως στηρίζεται ἡ Ἑταιρία, ἐνοικιάζουσα τὰς βοσκὰς καὶ ἐνασκοῦσα πάντα τὰ δικαιώματα τοῦ κυρίου καὶ κατόχου, καθ’ ἣν ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως καὶ τῆς κυρώσεως αὐτῆς γίνεται κάτοχος ὅλων τῶν γαιῶν τοῦ Κωπαϊδικοῦ πεδίου, ἐνασκοῦσα πάντα τὰ δικαιώματα, ἅτινα ἤθελεν ἐνασκήσει τὸ Δημόσιον. Ἐὰν ἀνεγίνωσκε τὸ σχετικὸν ἄρθρον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἤθελε πεισθῆ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ νομῆς τοῦ Δημοσίου. Τὸ Δημόσιον ἔπαυσε νὰ ἦναι νομεὺς ὅλης τῆς ἐκτάσεως. Δὲν θέλω, οὔτε δύναμαι ν’ ἀμφισβητήσω τὰ δικαιώματα τῆς Ἑταιρίας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω, εἶναι, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναμιγνύεται εἰς διαφοράν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὴν δικαστικὴν δικαιοδοσίαν, βλάπτει δὲ τὸ γόητρον τῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ καὶ τὴν Ἑταιρίαν, διότι αὔριον θὰ ἐπέλθωσιν ἀντεκδικήσεις. Εὐκολώτερον ἦτο εἰς τὴν Ἑταιρίαν νὰ προσφύγῃ εἰς τὸν Εἰρηνοδίκην καὶ νὰ ζητήσῃ νὰ προστατεύσῃ διὰ τῆς δικαστικῆς ὁδοῦ τὴν νομήν της. Ἀλλὰ τὸ Δημόσιον οὐδὲν ἔχει δικαίωμα εἰς παρέμβασιν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὕρῃ τὸ σχετικὸν ἄρθρον, τὸ δικαιολογοῦν τὴν θεωρίαν του περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου.

§21ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα καταντᾷ σημαντικόν, διότι καθιεροῦται ὡς προηγούμενον, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἡ δημοσία δύναμις δύναται καὶ ὀφείλει νὰ προστατεύῃ τὸ Δημόσιον, ὅταν τοῦτο ἀξιοῖ τὴν κατοχήν. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα, ἂν τὸ Δημόσιον ἐπὶ τοῦ προκειμένου δύναται νὰ θεωρηθῇ νομεύς; ὡς πρὸς τοῦτο ἀναφέρομαι εἰς ὅσα εἶπον οἱ προαγορεύσαντες. Παραδέχομαι πρὸς στιγμήν, ὅτι πρόκειται περὶ κατοχῆς τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐρωτῶ, ἂν τὸ Δημόσιον εὑρίσκηται εἰς οἵαν θέσιν εὑρίσκεται ὁ ἰδιώτης, ἀμυνόμενος ὑπὲρ τῆς ἰδίας κατοχῆς. Τί εἶναι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐνασκεῖ ὁ ἰδιώτης, καὶ κατὰ τὸ Ρωμαϊκὸν δίκαιον καὶ κατὰ τοὺς νεωτέρους νόμους; εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς ἀμύνης, τὸ ὁποῖον ἐνασκεῖ οὐ μόνον ὑπὲρ τῆς ἰδιοκτησίας του προσβαλλομένης, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ παντὸς ἄλλου δικαιώματος. Πρὸ τοῦ δικαιώματος τούτου δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν τὸ Δημόσιον, καὶ ὑπὸ τίνας ὅρους; Βεβαίως τὸ δικαίωμα τῆς ἀμύνης δὲν ἐννοεῖται, εἰμὴ ἐνασκούμενον ὑπὸ φυσικοῦ προσώπου. Τὸ Δημόσιον εἶναι πρόσωπον ἠθικὸν καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν παρίστανται φυσικὰ πρόσωπα, δὲν ἐννοεῖται πῶς θ’ ἀμύνηται; ἀλλὰ μήπως δύναται νὰ μεταχειρισθῇ τὴν δημοσίαν δύναμιν, ὡς ἀντιπροσωπεύουσαν αὐτό; Ἀλλὰ πῶς συνταυτίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἑαυτὸν καὶ τὴν δημοσίαν δύναμιν πρὸς τὸ Δημόσιον; Τὸ Δημόσιον εἶναι νομικὸν πρόσωπον· ἔχει δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις· ἄλλο τὸ Δημόσιον, καὶ ἄλλο ἡ Κυβέρνησις, τὸ Κράτος. Δύνανται οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Δημοσίου, οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ οἱ σχετικοὶ ὑπηρέται, νὰ ἀμυνθῶσιν ἐν τῇ κατοχῇ δημοσίων κτημάτων· ἀλλὰ τὸ νὰ παρίσταται ἀμέσως οἴκοθεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προστατεύων τὴν κατοχὴν τοῦ Δημοσίου διὰ τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἀνατρεπτικὸν παντὸς κανόνος καὶ πάσης ἰσότητος. Αἱ ἀρχαὶ λοιπόν, τὰς ὁποίας ἐζήτησαν νὰ καθιερώσωσιν, εἶναι ἐντελῶς σφαλεραί, καὶ οὐδὲ ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ἐξαιρετικὸν δικαίωμα, νὰ διαχειρίζηται τὴν δημοσίαν δύναμιν. Λοιπόν, ἀνεξαρτήτως τῶν ἄλλων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἠγέρθησαν, εἶναι ἀποκρουστέα κατ’ ἀρχὴν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.

§22ΛΕΒΙΔΗΣ. Καθὼς ἐνόησα ἐκ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀγορεύοντος, οὗτος ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι ὑπάρχει ἓν εἶδος, οὐχὶ καθαρᾶς, ἀλλ’ οἱονεὶ συνιδιοκτησίας τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρίας. Τὸ βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι, εὐθὺς ὡς διὰ τῶν συμβάσεων καὶ διὰ τῶν νόμων παρεχωρήθησαν ὡρισμέναι ἐκτάσεις γαιῶν, καλυπτόμεναι ὑπὸ τῶν συνήθων πλημμυρῶν, εἰς τὴν Ἑταιρίαν, τὸ Δημόσιον ἐξέλιπε, κάτοχος δὲ τῶν γαιῶν τούτων εἶναι πλέον ἡ Ἑταιρία. Ἀλλὰ ποῖαι εἶναι αἱ γαῖαι αἱ παραχωρηθεῖσαι; Τοῦτο εἶναι ζήτημα τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας. Ἀλλὰ μήπως ἡ νομοθεσία ἡμῶν δὲν προνοῇ περὶ προστασίας δικαιωμάτων ἐκχωρηθέντων, ἅτινα ἐνδέχεται νὰ ἀμφισβητηθῶσι παρὰ τρίτων κατὰ τῶν πρὸς οὓς ἐξεχωρήθησαν ταῦτα; Ἐὰν ἡ Ἑταιρία ἀξιοῖ, ὅτι ἐπὶ τῶν γαιῶν ἐκείνων, ἃς ἀμφισβητοῦσιν οἱ χωρικοὶ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, ἔχει δικαιώματα, δὲν ἔχει, δυνάμει τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, εἰμὴ νὰ παρεμβάλῃ τὸ Δημόσιον ἐν τῇ δίκῃ πρὸς προστασίαν τῶν παρ’ αὐτοῦ ἐκχωρηθέντων αὐτῇ δικαιωμάτων. Ἡμεῖς γνωρίζομεν ἐκ τῶν νόμων, ὅτι, ὅταν ἄτομόν τι, ἢ ὁμὰς, ἢ κοινότης, μεταβιβάζῃ δικαιώματα οἱαδήποτε, εἴτε ἐπὶ κινητῶν εἴτε ἐπὶ ἀκινήτων, ἐὰν ταῦτα ἀμφισβητηθῶσιν, ἐκεῖνος, εἰς ὃν μετεβιβάσθησαν καὶ ἐξεχωρήθησαν, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν μεταβιβάσαντα: ἐλθὲ νὰ μὲ προστατεύσῃς, διότι τὰ δικαιώματα, ἅτινα μοὶ παρεχώρησας, ἀμφισβητοῦνται παρὰ τρίτων. Καὶ βεβαίως, ἂν αἱ γαῖαι αὗται ἀνήκωσιν εἰς τὸ Δημόσιον, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Ἑταιρία νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ προστασίαν ἐν τοῖς Δικαστηρίοις καὶ ὑποστήριξιν διὰ προσεπικλήσεως. Ἀλλ’ οὐδαμοῦ θέλετε εὕρει ἐν τοῖς νόμοις πεπολιτισμένου Κράτους, ὅτι εἶναι δυνατὸν τὸ Δημόσιον, ἔχον ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτοῦ πᾶσαν τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, νὰ γίνηται ἀνώτερον τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας καὶ αὐθαιρέτως νὰ μεταβάλλῃ τὴν κατοχὴν ἑκάστου. Τί πράγματα τερατώδη εἶναι αὐτά; Ταῦτα δὲ, ἅτινα πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε καὶ παρ’ ἄλλων συναδέλφων, καὶ παρ’ ἐμοῦ, εἶναι τοσοῦτον γενικαὶ καὶ κοιναὶ τοῖς πᾶσι θεωρίαι, ὥστε βεβαίως θέλει ἀπορήσει ὁ κόσμος, πῶς ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀγωνίζεται, ἵνα πείσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἄλλοτε ἀπένεμε τὴν Ἑλληνικὴν δικαιοσύνην ἐπὶ πολλὰ ἔτη, διότι καὶ Πρωτοδίκης ἦτο καὶ Ἐφέτης, θέλει ἀπορήσει, λέγω, ὁ κόσμος, πῶς ἐφθάσαμεν εἰς τοιοῦτο σημεῖον δυστροπίας, ὥστε ν’ ἀγωνιζώμεθα νὰ πείσωμεν τοὺς φρουροὺς τῶν νόμων περὶ τῶν κατὰ τοὺς κοινοὺς νόμους καθηκόντων αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, Κύριοι, ἔχω ἐνώπιόν μου τὴν σύμβασιν, τὴν γενομένην κατὰ τὸ 1865 ἔτος μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Σεῤῥαζίνου Μομφεῤῥιέρου. Ἰδοὺ δὲ τί λέγει τὸ πρῶτον ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ παραχώρησις περιλαμβάνει ἁπάσας τὰς ἐντὸς τῆς νομίμου περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν κειμένας γαίας. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως ἐγγυᾶται ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν Ἑταιρίαν, ὡς ἐλάχιστον ὅρον τῆς παραχωρήσεως, ἔκτασιν διακοσίων δέκα χιλιάδων βασιλ. στρεμμάτων (εἴκοσι μιᾶς χιλιάδας hectares) ... Ἂν ἐξεναντίας τὸ ἐντὸς τῶν περιμέτρων ταύτης ἔδαφος ἦναι ὀλιγώτερον τῶν ἐγγυηθέντων 210,000 στρεμμάτων, ἡ Κυβέρνησις ὑποχρεοῦται νὰ συμπληρώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο, παραχωροῦσα ζώνην καλλιεργησίμων ἐθνικῶν γαιῶν κλπ.» Ὥστε βλέπετε, ὅτι καὶ ἡ ἀρχικὴ σύμβασις ἐδείκνυεν εἰς τὸ Δημόσιον, ποῖαι εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, ἐν τῇ προκειμένῃ περιστάσει. Ῥητῶς ἐν τῇ συμβάσει λέγεται, ὅτι ὁρίζεται ἡ ἔκτασις, καὶ ὅτι πᾶσα τυχὸν μὴ ἀκριβὴς ὕπαρξις τῆς παραχωρηθείσης ἐκτάσεως ἀναπληροῦνται δι’ ἄλλων γαιῶν, ἴσων τῷ ἐλλείμματι. Ἡ σύμβασις καθιέρωσε καὶ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν τὰ ζητήματα ταῦτα κανονίζονται. Ποῦ εὕρετε, ὅ,τι πράττετε νῦν κατὰ τῶν χωρικῶν; Τὸ Δημόσιον λοιπὸν, ἐναντίον τῶν νόμων, ἀνέλαβε δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως αὑτοῦ τὸ δικαίωμα, νὰ ἀπονέμῃ δικαιώματα, ἀνήκοντα εἰς ἄλλην ἐξουσίαν ἢ τὴν δικαστικήν.

§23ΝΕΓΡΗΣ. Ἡ παροῦσα συζήτησις μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ νόμου τοῦ 1867. Ὅτε ὑπεβλήθη ὁ νόμος οὗτος εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν εἶχεν ἀρκούντως μελετηθῆ. Τὸ νομοσχέδιον περιεῖχε λάθη, τῶν ὁποίων τὰ ἀποτελέσματα θέλουσι γίνει ἐπαισθητὰ προσεχῶς. Τῷ ὄντι ὁ Sauvage, ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ ὁποίου στηρίζεται ὁ νόμος, ἀνέγραψε δύο περιμέτρους, τὴν περίμετρον τῶν ἐκτάκτων πλημμυρῶν, καὶ τὴν περίμετρον τῶν συνήθων πλημμυρῶν. Ἀνέφερε δ’ ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων τούτων πλημμυρῶν καὶ κτήματα ἰδιωτικά. Ἀγνοῶ δὲ, πῶς ἡ ὑποβαλοῦσα τὸν νόμον Κυβέρνησις, στηριζομένη εἰς τὴν ἔκθεσιν ταύτην, παρεδέχθη, ὅτι ἅπας ὁ χῶρος, ὁ περιλαμβανόμενος ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν, ἦτο δημόσιος καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠδύνατο νὰ παραχωρηθῇ, ἐνῷ, ἐάν τις μελετήσῃ τὴν ἔκθεσιν ταύτην τοῦ Sauvage, θὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ἀναφέρει, ὡς προεῖπον, διαφόρους ἰδιοκτησίας ἰδιωτικὰς, περιεχομένας ἐν τῇ περιφερείᾳ τῶν συνήθων πλημμυρῶν. Δυστυχῶς ἡ σύμβασις, ἡ προβλεπομένη ὑπὸ τοῦ νόμου, ὑπεγράφη· βεβαίως ἡ ἀναλαβοῦσα τὸ ἔργον Ἑταιρία σήμερον δικαιοῦται νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀποζημίωσιν, διότι παρεχωρήθη εἰς αὐτὴν χῶρος, ὁ ὁποῖος ἀνῆκεν εἰς ἄλλους. Διότι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐγκαταστήσῃ τὴν Ἑταιρίαν ἐπὶ χώρου, μὴ ἀνήκοντος αὐτῇ. Εἶναι ὁμολογούμενον, ὅτι τὴν σήμερον, ἂν δοθῇ διαταγή τις εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ ἐγκαταστήσῃ τὴν Ἑταιρίαν ἐντὸς τοῦ χώρου τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν, ἤθελεν εὑρεθῆ ἡ ἐξουσία εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξώσῃ ἰδιοκτήτας, ἔχοντας τίτλους, καὶ τίτλους πηγάζοντας ἐξ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως.

§24ΛΕΒΙΔΗΣ. Παραχωρητήρια.

§25ΝΕΓΡΗΣ. Μάλιστα παραχωρητήρια, ὑπογεγραμμένα ὑπὸ τῶν κατὰ καιροὺς Ὑπουργῶν.—Ὅθεν νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι διαταγὴ, δεδομένη μὲ ἀπεριόριστον ἐξουσίαν εἰς τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, ὅπως ἐγκαταστήσῃ τὴν Ἑταιρίαν, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ, εἰμὴ λίαν δυσαρέστους συνεπείας. Προκειμένου βεβαίως περὶ χώρου, εὑρισκομένου εἰς τὴν κατοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ὑπερασπισθῇ τὰ δικαιώματα αὐτῆς.

§26ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μόνον περὶ τοιούτων γαιῶν πρόκειται.

§27ΝΕΓΡΗΣ. Ὀφείλει ὅμως ἡ Κυβέρνησις, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐντὸς τῆς περιμέτρου, ἡ ὁποία ἐχαρακτηρίσθη ὡς περίμετρος τῶν συνήθων πλημμυρῶν, περιέχονται ἰδιοκτησίαι ξέναι.

§28ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως δὲν ἠγέρθη τοιαύτη συζήτησις.

§29ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πόθεν ἠξεύρετε, ὅτι αἱ φιλονεικούμεναι γαῖαι δὲν εἶναι ἰδιωτικαί;

§30ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶπον καὶ ἐπανέλαβον πολλάκις, ὅτι πρόκειται περὶ γαιῶν κατεχομένων ἐν πλήρει νομῇ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου.

§31ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς τὸ γνωρίζετε;

§32ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶμαι ἁρμόδιος νὰ τὸ γνωρίζω, ὡς Ὑπουργός. Δύνασθε νὰ ἀπωθήσητε τὴν βίαν, ὅταν ἐπέρχηται κατὰ τῆς οἰκίας σας· ἐνταῦθα πρόκειται περὶ οὐσίας τοῦ Δημοσίου.

§33ΝΕΓΡΗΣ. Καὶ μ’ ὅλον τοῦτο, κύριε Ὑπουργὲ, νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο μετὰ μείζονος προσοχῆς. Βεβαίως θὰ ἐπέλθῃ σύγκρουσις μεταξὺ Ἑταιρίας καὶ διαφόρων ἰδιοκτητῶν, τῶν ἐχόντων παραχωρητήρια ἢ ἄλλους ἐπισήμους τίτλους. Τί γενήσεται ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ; Ἡ Ἑταιρία θὰ ἐξώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας· ἂν ἐπέλθῃ σύγκρουσις, θὰ ἐπεμβῇ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ποῖον θὰ ὑποστηρίξῃ; Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ παρίδῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἀποφύγῃ συμπλοκὰς, αἱ ὁποῖαι δὲν δύνανται ἢ νὰ ἔχωσι λίαν δυσαρέστους συνεπείας. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω. Ὑπάρχει καὶ δεύτερον ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιθυμῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸ τῆς συμβάσεως διάφοροι κάτοικοι εἶχον δηλώσει γαίαις· πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἶχον πληρώσει εἰς δόσεις διαφόρους, καὶ σήμερον οὔτε τὰς γαίας δύνανται νὰ λάβωσιν, οὔτε αἱ καταβληθεῖσαι δόσεις ἐπιστρέφονται. Εἶναι βεβαίως τοῦτο ἀδικία, προσγινομένη εἰς τοὺς κατοίκους τοῦ Ἁγίου Δημητρίου. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου καὶ χάριν φιλανθρωπίας καὶ χάριν καθήκοντος πρὸς τοὺς κατοίκους τοῦ Ἁγίου Δημητρίου.

§34ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀναγκάζομαι, κύριοι συνάδελφοι, νὰ κάμω λόγον περὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον προεκάλεσεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας συνάδελφος κ. Λεβίδης, διότι θεωρῶ, ὅτι δύναμαι νὰ διαφωτίσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ ἐπέρχωνται παρεξηγήσεις, δυνάμεναι νὰ ἐξεγείρωσι τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους ὑπὲρ τῶν ἀδικουμένων δῆθεν συμπολιτῶν αὐτῶν καὶ ἐμοῦ, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὅμως νομίζω, ὅτι δικαιούμεθα νὰ ἐνδιαφερώμεθα πλέον τῶν ἄλλων ἐγὼ καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Γεωργαντᾶς.

§35ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ὅλοι οἱ Βουλευταί.

§36ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὅλοι οἱ Βουλευταί, περισσότερον ὅμως ἡμεῖς, διότι εἴμεθα ἐκ τοῦ τόπου ἐκείνου. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1867 παρεχωρήθη ἡ ἀποξήρανσις τῆς λίμνης Κωπαΐδος εἰς Ἑταιρίαν, προσδιορίζεται δὲ διὰ τοῦ αὐτοῦ νόμου, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχεδίου Sauvage θὰ κανονισθῶσιν αἱ παραχωρούμεναι ἐκτάσεις, κατὰ τὰς ἐν τῷ σχεδίῳ σημειουμένας περιμέτρους τῶν συνήθων πλημμυρῶν. Παρεχωρήθη λοιπὸν ὁ ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν περιλαμβανόμενος χῶρος εἰς τὴν Ἑταιρίαν. Τὸ σχέδιον Sauvage, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι περιέχει γραμμὰς, ὡς περικλειούσας τὸν χῶρον, τὸν καλυπτόμενον ὑπὸ τῶν ὑδάτων κατὰ τὰς συνήθεις πλημμύρας, πολὺ εὐρείας. Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου τοῦ 1867 ἠδύνατο καὶ ὤφειλε νὰ γίνῃ ἡ παρατήρησις, ὅτι τὸ σχέδιον ἐκεῖνο ἔπρεπε νὰ μεταῤῥυθμισθῇ, διότι δυνάμει τοῦ σχεδίου τούτου παρεχωροῦντο εἰς τὴν Ἑταιρίαν γαῖαι, μηδέποτε καλυφθεῖσαι ὑπὸ τῶν ὑδάτων, καλλιεργούμεναι δὲ πάντοτε· ἀλλ’ ὁ νόμος ἐγένετο κατὰ τὸ 1867, καὶ δυστυχῶς δὲν ἐδόθη τότε ἡ προσήκουσα προσοχὴ, ὅπως τὸ ζήτημα τοῦτο κανονισθῇ κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον...

§37ΜΠΑΣΙΑΣ. Ὁ νόμος προσδιορίζει τὴν ἔκτασιν εἰς 210,000 στρεμμάτων. Προσδιορίζει τοῦτο ἐπὶ συνήθων πλημμυρῶν, ἢ ἐπὶ ἐκτάκτων;

§38ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐπὶ τῶν συνήθων πλημμυρῶν. Τότε λοιπὸν δὲν ἐγένετο παρατήρησις, ὡς ὤφειλεν. Ἐντεῦθεν νομίζω, ὅτι ἐγένετο ἀδικία τις εἰς τοὺς κατοίκους τῶν παρακειμένων χωρίων, ὧν οἱ κάτοικοι ἠδύναντο νὰ καταλάβωσι, κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, τὰς γαίας, τὰς καλλιεργουμένας, καὶ ν’ ἀποκτήσωσιν αὐτὰς, μετὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ἐκ τοῦ νόμου ὑποχρεώσεων, ὡς ἰδιοκτησίαν, ἢ νὰ καλλιεργῶσιν αὐτὰς ὡς ἐπικαρπωταὶ, πληρόνοντες τὸν φόρον τῆς ἐπικαρπίας. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου τούτου παρεχωρήθη κατὰ τὸ 1879 ἡ ἀποξήρανσις τῆς Κωπαΐδος εἰς ἄλλην Ἑταιρίαν. Τότε, κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ σχεδίου τοῦ Sauvage, ἐγένοντο ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων πολλαὶ παρατηρήσεις, ἐγένετο, ἂν θέλετε, καί τις βία κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, κανονίζοντες τὴν ζώνην, ἔθετον τὰ σημεῖα, τὰ ἐνδεικνύοντα ταύτην· ἀλλ’ οὐδὲν ἔφερον ἀποτέλεσμα, οὐδ’ ἠδύναντο νὰ φέρωσι, διότι ὑπῆρχεν ὁ νόμος τοῦ 1867, καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι καὶ ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκοντο πρὸ ἑνὸς νόμου, ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν ἠδύναντο νὰ πράξωσί τι ὑπὲρ τῶν κατοίκων καὶ κατὰ τῆς Ἑταιρίας. Διότι εἶχε γίνει σύμβασις, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ἐκείνου, καὶ δυνάμει τῆς συμβάσεως ἐγένετο ἡ παραχώρησις, καὶ ἑπομένως δὲν ἠδύναντο τὰ πράγματα νὰ διορθωθῶσι.

§39Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Πῶς δὲν ἠδύναντο; ἠδύναντο νὰ μεταβάλωσι τὸν νόμον.

§40ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κατὰ τὸ 1867 ἐγένετο ἡ σύμβασις. Μὴ πλανᾶσθε.

§41Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ σύμβασις, ἡ γενομένη κατὰ τὸ 1880, ἠδύνατο νὰ μεταβάλῃ τὸν νόμον τοῦ 1867.

§42ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡ σύμβασις αὕτη ἠδύνατο ἴσως νὰ μεταβάλῃ τὸν νόμον, ἀλλὰ κατὰ τὸν χρόνον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐψηφίζετο ὁ νόμος τοῦ 1867, δὲν ἠγέρθη ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου μία φωνὴ, ὑποδεικνύουσα τὰ ἄτοπα ταῦτα· κατὰ δὲ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἐγένετο ἡ παραχώρησις, δὲν ἐγένετο γνωστὸν εἰς τοὺς ἁρμοδίους, ὅτι ἡ κατὰ τοιοῦτον τρόπον παραχώρησις ἠδύνατο νὰ προξενήσῃ ἀδικίας εἰς τοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τοῦ νόμου τοῦ 1867 ἐγένετο ἡ παραχώρησις κατὰ τὸ 1879. Κατὰ τὸν κανονισμὸν δὲ τῆς περιμέτρου ἥ τε Κυβέρνησις καὶ οἱ κάτοικοι εὑρίσκοντο πρὸ τοῦ νόμου τοῦ 1867 καὶ πρὸ τῆς συμβάσεως τοῦ 1880, καὶ οὐδεμίαν ἠδύναντο νὰ προκαλέσωσι διόρθωσιν. Κανονισθείσης δὲ οὕτω τῆς περιμέτρου, ἐπῆλθεν ἡ πραγματικὴ ἐγκατάστασις τῆς Ἑταιρίας, καταλαβούσης τὰς γαίας. Οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων, τῶν παρακειμένων εἰς τὴν Κωπαΐδα, ἠξίουν, ὅτι ἔπρεπε νὰ παραχωρηθῇ πρὸς αὐτοὺς ἡ νομὴ διαφόρων γαιῶν, ἐντὸς τῆς περιμέτρου εὑρισκομένων, περὶ ὧν εἶχον ὑποβάλει καὶ δηλώσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ, δυνάμει τοῦ νόμου, αἱ ἐντὸς τῆς περιμέτρου γαῖαι ἐξαιροῦνται τῆς διανομῆς, δὲν ἠδύναντο νὰ παραχωρηθῶσι, συγχρόνως δὲ ἀνεγνωρίζοντο παρ’ αὐτῶν τούτων τῶν κατοίκων αἱ γαῖαι ὡς ἐθνικαὶ καὶ κατὰ συνέπειαν ὑπαγόμεναι εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν γαιῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἐπικαρπία παρεχωρήθη εἰς τὴν Ἑταιρίαν Κωπαΐδος. Τότε ἐσκέφθησαν, ὅτι ἠδύναντο διὰ βιαίας καταλήψεως νὰ καταλάβωσι τὰς γαίας. Ἐννοεῖται, ὅτι ἀπετάθησαν εἰς πολλοὺς, συμβουλευόμενοι περὶ τοῦ πράγματος. Ὁμολογῶ δημοσίᾳ, ὅτι ἐγὼ εἶπον, εἰς ὅσους μὲ ἠρώτησαν, ὅτι ἔχουσιν ἄδικον· «δὲν εἶναι δυνατὸν, εἶπον πρὸς αὐτοὺς, νὰ κάμητε τίποτε· ὁ νόμος ἐξῄρεσε τῆς διανομῆς τὰς γαίας ταύτας· δὲν δύνασθε νὰ τὰς καταλάβητε»· καὶ διὰ τοῦτο πλεῖστοι ἀπέσχον, καὶ μέχρι πέρυσιν ἀκόμη ἀπεῖχον οἱ πλεῖστοι. Τινὲς μόνον ἐξ αὐτῶν ἠθέλησαν νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰ Δικαστήρια, ἄλλοι δὲ νὰ καταλάβωσι βιαίως γαίας τινάς. Τὸ Δημόσιον, κατὰ τὴν ἐμὴν πεποίθησιν, κατὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔδωκεν, εἶχε καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ προστατεύσῃ τὴν νομὴν αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Ὁ θόρυβος, ὁ ὁποῖος γίνεται σήμερον, προκαλεῖται δῆθεν ὑπὲρ τῶν ἀδικουμένων πολιτῶν. Δύναμαι ὅμως νὰ διαβεβαιώσω τοὺς προκαλοῦντας τὸν θόρυβον, ὅτι κακὴν προσφέρουσιν ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς δυστυχεῖς χωρικοὺς, τοὺς ὁποίους ἐπιζητοῦσι νὰ προστατεύσωσι διὰ τοῦ θορύβου· διότι, ἂν οὕτω θορυβοῦντες ἀποπλανήσωσιν ἐκείνους, ὅπως πιστεύσωσιν, ὅτι ἀληθῶς ἔχουσι δικαίωμα νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰ Δικαστήρια, ἢ ἐξωθήσωσιν αὐτοὺς νὰ καταλάβωσι βίᾳ τὰς γαίας, ἐπὶ τῶν ὁποίων νομίμως δὲν ἔχουσι δικαίωμα, καὶ κρατήσωσι ταύτας ἐπὶ μακρὸν χρόνον, μίαν ἡμέραν θ’ ἀποβληθῶσι, διότι δὲν ἦσαν ποτὲ κάτοχοι, ἀφοῦ αὐτοὶ οἱ ἴδιοι ὁμολογοῦσιν, ὅτι αἱ γαῖαι εἶναι ἐθνικαί, διὰ τῶν ἐγγράφων δηλώσεών των....

§43ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐκέρδησαν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον.

§44ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἐκέρδησε κανείς. Μίαν ἡμέραν λοιπὸν θὰ χάσωσι· χάνοντες δὲ, θὰ πληρώσωσι τοσαύτας ἀποζημιώσεις, ὥστε οὐδ’ ἡ καλύβη των, οὐδὲ αὐτοί, ἂν πωληθῶσι, θὰ ἐξαρκέσωσιν, ὅπως ἀποζημιώσωσι τὴν Ἑταιρίαν διὰ τὰς ζημίας. Ἀντὶ λοιπὸν, Κύριοί μου, νὰ γίνωνται πρόξενοι μεγίστου κακοῦ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συμβουλεύουσι τοὺς ἀνθρώπους νὰ καταφεύγωσιν εἰς τὰ μέσα ταῦτα, ἂν τοὺς ἀγαπῶσιν εἰλικρινῶς, ἂν θέλωσι τὸ καλόν των, πρέπει νὰ τοῖς εἴπωσι καθαρὰ καὶ εἰλικρινῶς, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προσφεύγωσιν εἰς μέσα παράνομα, καταλαμβάνοντες γαίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἀνήκουσιν εἰς αὐτοὺς, ὅτι πρέπει νὰ συντελέσωσιν, ὅσον εἶναι δυνατὸν, ὅπως ἐπέλθῃ μίαν ὥραν ἀρχήτερον ἡ ἀποξήρανσις, διότι αὐτοὶ θέλουσιν ὠφεληθῆ ἐκ ταύτης, καλλιεργοῦντες τὰς γαίας, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρία ἔχει συμφέρον εἰς αὐτοὺς κατὰ προτίμησιν νὰ ἐνοικιάσῃ τὰς γαίας πρὸς καλλιέργειαν. Τὸ συμφέρον λοιπὸν αὐτῶν εἶναι, καὶ παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι φαίνονται μεριμνῶντες ὑπὲρ αὐτῶν, νὰ δώσωσιν εἰς αὐτοὺς αὐτὴν τὴν εἰλικρινεστάτην συμβουλὴν, τὸ συμφέρον αὐτῶν εἶναι, νὰ ἀπόσχωσι πάσης τοιαύτης ἐνεργείας, ἵνα μὴ εὑρεθῶσι βραδύτερον ἄστεγοι καὶ ἐλεεινοὶ, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ μὴ δύνανται, καὶ ἂν ἐκποιηθῶσι πάντα τὰ ὑπάρχοντα αὐτῶν, νὰ πληρώσωσιν ἁπάσας τὰς ἀποζημιώσεις, εἰς τὰς ὁποίας βεβαίως θὰ ὑποκύψωσι.

§45ΜΙΛΗΣΗΣ. Τίς ἔχει τὴν κατοχὴν τῶν γαιῶν αὐτῶν;

§46ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὸ Δημόσιον, καὶ ἀντ’ αὐτοῦ ἡ Ἑταιρία.

§47ΜΙΛΗΣΗΣ. Οἱ κάτοικοι! δὲν κατεῖχον ποτέ;

§48ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Πρὶν γίνῃ ἡ παραχώρησις, κατεῖχον οἱ κάτοικοι, κατὰ παράκλησιν καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, ἀφ’ ἧς ὅμως ἐγένετο ἡ παραχώρησις, ἐγκατεστάθη ἡ Ἑταιρία, καὶ αὕτη, ὡς δικαιοδόχος τοῦ Δημοσίου, ἔχει τὴν νομήν.

§49ΜΙΛΗΣΗΣ. Οἱ κάτοικοι δὲ τί πράττουσι τώρα;

§50ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἰσβάλλουσιν εἰς τὰς γαίας τοῦ Δημοσίου, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι, ἐπειδὴ ἔδωκαν δηλώσεις διὰ τὰς γαίας ταύτας, πρέπει νὰ ἐγκατασταθῶσιν αὐτοὶ εἰς αὐτὰς, ἐναντίον τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπιτρέπει νὰ παραχωρηθῶσιν αὗται.

§51ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὅτι πολλὰ συμβαίνουσι τὰ ἄτοπα, τὰ πηγάζοντα ἐκ τῆς παραχωρήσεως τῆς Κωπαΐδος, δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1867, καὶ ὅτι πολλὰ ἔτι θὰ συμβῶσι, τὰ ὁποῖα θὰ ὑποβάλωσι καὶ τὸ Δημόσιον εἰς ὑπερόγκους ἀποζημιώσεις, καὶ τὴν Ἑταιρίαν, ἥτις ἐξασκεῖ τὰ δικαιώματά της δυνάμει τοῦ νόμου ἐκείνου, εἰς ἀδιεξόδους ἀγῶνας, τοῦτο καὶ ἄλλοτε ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ παραστήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διαῤῥηγνύων τὰ ἱμάτιά μου, ὅπως κατορθωθῇ, πρὸ τοῦ παραχωρηθῶσι τότε εἰς τὴν Ἑταιρίαν αἱ ζητούμεναι παραχωρήσεις, νὰ κανονισθῶσι συμβιβαστικῶς μετ’ αὐτῆς καὶ τὰ ζητήματα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν γαίας. Ἔλεγον τότε, ὅτι, ἀφοῦ πρόκειται νὰ παραχωρηθῶσιν εἰς τὴν Ἑταιρίαν νέα ὀφέλη, διατὶ δὲν ζητοῦνται παρ’ αὐτῆς καὶ δίκαια ἀνταλλάγματα; Ἑπομένως οὐδόλως ἐκπλήσσομαι δι’ ὅσα ἀκούω σήμερον, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ ἀκούσω μετ’ ὀλίγον πολὺ χείρονα, καὶ ῥήξεις, καὶ φόνους ἴσως. Ἤκουσα πρὸ ὀλίγου ἐπιῤῥιπτομένην πᾶσαν τὴν εὐθύνην εἰς τὸν νόμον τοῦ 1867, ὀχυρούμενοι δὲ οἱ ὑπεύθυνοι ὄπισθεν αὐτοῦ, ἐπιζητοῦσι ν’ ἀπεκδυθῶσι πάσης εὐθύνης διὰ τὴν παραχώρησιν τῆς Κωπαΐδος εἰς τὴν ὑφισταμένην Ἑταιρίαν. Ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος, καίπερ ψηφισθεὶς, δὲν ἐξετελέσθη, ἔμεινεν ἑπομένως χάρτης ἄγραφος. Κατὰ τὸ 1880 ἦλθεν ὡς Πρωθυπουργὸς ὁ καὶ νῦν προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργείου· δὲν εἶχεν ὑπ’ ὄψει του τὰ ἄτοπα, τὰ πηγάζοντα ἐκ τοῦ νόμου τοῦ 1867; Εἶχεν ἐνώπιόν του πλείστας ἀναφορὰς καὶ διαμαρτυρίας, εἶχε πλείστας παραστάσεις, δὲν εἶχε δὲ ἢ ν’ ἀνοίξῃ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἵνα ἴδῃ, πόσαι φωναὶ ἠγέρθησαν ἐναντίον τοῦ νόμου ἐκείνου, ἰδίως παρὰ τοῦ τότε ἀντιπροσωπεύοντος τὴν ἐπαρχίαν Λεβαδείας ἰατροῦ κ. Σπυροπούλου. Εἶχε μάλιστα ἐνώπιόν του καὶ ἀναφορὰς τοῦ μακαρίτου πατρὸς τοῦ συναδέλφου μας κ. Νέγρη.

§52ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ· ὅλαι αἱ φωναὶ ἐγένοντο κατὰ τῆς παραχωρήσεως.

§53Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Περὶ τούτου ἐπρόκειτο, διεκόπη δὲ μάλιστα τότε ἐκ τοῦ θορύβου καὶ ἡ συνεδρίασις.

§54ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀκριβῶς ἐγένοντο αἱ φωναὶ, ὅπως μὴ συμπεριληφθῇ εἰς τὴν παραχώρησιν ἡ ἰδιοκτησία, ἡ ἐντὸς τῆς ζώνης τῶν συνήθων πλημμυρῶν, καὶ χαίρω, διότι ὁ κ. Δημητριάδης μὲ βοηθεῖ εἰς τοῦτο. Πάντα ταῦτα ὅθεν ἦσαν εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὑμεῖς μάλιστα, ἀξιότιμε συνάδελφε, ἀντεπροσωπεύετε τότε τὴν ἐπαρχίαν Λεβαδείας, δὲν γνωρίζω ὅμως, ἐὰν ἐλάβετε ποτὲ γνῶσιν τῆς παραχωρήσεως ἐκείνης· ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἐλάβετε, διότι, ἐὰν ἐλαμβάνετε, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἠθέλετε ἐπίσης κάμει πρὸς τὴν φίλην ὑμῖν Κυβέρνησιν τὰς δεούσας παραστάσεις, πρὸς ἀποσόβησιν τῶν ἀτόπων. Ἀλλὰ καὶ κατόπιν, ὡς προεῖπον κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν Βουλευτικὴν Περίοδον, ἡ Ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος ἐζήτησε μεταβολάς τινας καὶ τροποποιήσεις τοῦ σχεδίου τῆς ἀποξηράνσεως, λίαν ἐπωφελεῖς αὐτῇ, ἐζήτησε καὶ παράτασιν τῆς προθεσμίας, καὶ προσέτι τὸ δικαίωμα νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ ὕδατα πρὸς ἄρδευσιν τῶν γαιῶν. Καὶ ἐγὼ τότε, καίπερ φίλος τῆς τότε Κυβερνήσεως, τῆς καὶ νῦν, ἀντέστην, καὶ ἐγένετο μακρὰ συζήτησις, καθ’ ἣν παρέστησα, ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα, προκειμένου νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν νέα ὀφέλη, νὰ ζητήσωμεν παρ’ αὐτῆς, ὅπως ταὐτοχρόνως κανονισθῶσι καὶ τὰ ζητήματα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς γαίας, τὰς κειμένας ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν. Ἐζήτησα μάλιστα τότε ἀναβολὴν, ὅπως ἐπέλθῃ συνεννόησις τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῆς Ἑταιρίας, διότι εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Ἑταιρία ἤθελεν ὑποχωρήσει εἰς τὴν ἀνάγκην, δυστυχῶς ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠπείλησεν, ὅτι ἡ ἀναβολὴ ἰσοδυναμεῖ μὲ ἀπόῤῥιψιν τῆς συμβάσεως, καὶ ὅτι, ἢ ἔπρεπε νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις, ὡς εἶχεν, ἢ νὰ ἀποῤῥιφθῇ, ἡ δὲ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν τότε γενομένην πρότασίν μου περὶ ἀναβολῆς. Ἡ παροῦσα λοιπὸν Κυβέρνησις εἶναι ἡ ὑπεύθυνος ὅλης αὐτῆς τῆς ἀθλίας καταστάσεως, καὶ ἐὰν δὲν ἦναι ὑπεύθυνος δι’ ἄλλο τι, εἶναι ὅμως βεβαίως ὑπεύθυνος διὰ μεγίστην ὀλιγωρίαν καὶ ἀμέλειαν πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων τῆς ἐπαρχίας Λεβαδείας. Τί συμβαίνει δὲ, Κύριοι, σήμερον; Μὴ ἀναγνωριζομένης τῆς ἰδιοκτησίας ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν, δὲν ἀποβάλλονται, ὅπως ἐῤῥήθη ὑπὸ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, οἱ εἰσβαλόντες, ὅπως κατάσχωσι γαίας, κειμένας ἐντὸς τῆς περιμέτρου ταύτης, ἀλλ’ ἀποβάλλονται οἱ νόμιμοι κάτοχοι, ὅπως ἐγκατασταθῇ ἡ Ἑταιρία. Δὲν ἐπεθύμουν νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, μολονότι πολλὰ μοὶ ἀπηυθύνθησαν παράπονα, ἀλλ’ ἠναγκάσθην νὰ τὸν λάβω, διότι παρετήρησα, ὅτι ἐπεζητεῖτο ἡ ἐκτόπισις τοῦ ζητήματος. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου, τὸ χωρίον Μάζι εἶναι ἰδιοκτησία, ἢ ὄχι; Εἶναι βεβαίως ἰδιοκτησία, καὶ ἐν τούτοις, Κύριοι, διὰ στρατιωτικῆς δυνάμεως ἔλαβε τὴν κατοχὴν μέρους τοῦ χωρίου τούτου ἡ Ἑταιρία. Καὶ ἐκινήθη ἀγωγὴ κατὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐὰν δὲν ἐκινήθη, πρόκειται νὰ κινηθῇ ἐντὸς ὀλίγου, ζητοῦνται δὲ μέγισται ἀποζημιώσεις ἀπὸ τοῦ Δημοσίου, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ καταδικασθῇ τοῦτο εἰς τὰς ἀποζημιώσεις ταύτας, διότι ἀποδεικνύεται ἡ ἰδιοκτησία διὰ τίτλων, μὴ δυναμένων νὰ προσβληθῶσι. Τὰ Δικαστήρια, Κύριοι, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένα ν’ ἀναγνωρίσωσι τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1867, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ δημευτικὸν αὐτοῦ μέρος, τῆς μὴ ἀναγνωρίσεως ἰδιοκτησίας ἐντὸς τῆς περιμέτρου τῶν συνήθων πλημμυρῶν διότι ἡ τοιαύτη διάταξις ἀντιβαίνει εἰς ἑτέραν ῥητὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, διὰ τῆς ὁποίας ὁρίζεται, ὅτι οὐδεὶς στερεῖται τῆς ἰδιοκτησίας του ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως.

§55ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πρόκειται περὶ ἰδιοκτησίας;

§56ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Βεβαίως πρόκειται καὶ περὶ ἰδιοκτησίας, ἀφοῦ μάλιστα τὰ Δικαστήρια δὲν ἀναγνωρίζουσι τὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ νόμου, καὶ οἱ κάτοχοι δ’ οὕτω ἐθνικῶν γαιῶν, ὑπὸ τοῦ Δημοσίου παραχωρηθεισῶν αὐτοῖς, εἰσὶν ἰδιοκτῆται. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἔχουσι δικαίωμα, ἢ εἰς ἐκείνους, οἵτινες παρητήθησαν αὐτῶν διὰ συμβιβασμοῦ, ἐγὼ πρῶτος ἤθελον τοὺς παροτρύνει νὰ συμμορφωθῶσι μὲ τὸν νόμον, ἀλλ’ ὡς προεῖπον, δὲν πρόκειται μόνον περὶ τούτου.

§57ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ σεῖς εἶσθε ἰδιοκτήτης, ἀλλὰ δὲν σᾶς ἠνώχλησε ποτὲ κανείς.

§58ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τοῦτο οὐδὲν σημαίνει. Ἂν δὲν ἠνώχλησαν ἐμὲ, ἠνώχλησαν ὅμως ἄλλους. Ἀλλὰ καὶ ἐμὲ ἠνώχλησαν ἄλλοτε, καὶ τοὺς ἀπέβαλα, ἂν δὲ δὲν ἐνήργουν οὕτω, δὲν θὰ εἶχον ἴσως σήμερον ἰδιοκτησίαν. Ἀλλὰ τοὺς ἰδιοκτήτας τοῦ Μαζίου τοὺς ἠνώχλησαν, πρὸς κατασκευὴν τῆς μεγάλης διώρυγος, κατελήφθησαν δὲ γαῖαι διὰ στρατιωτικῆς δυνάμεως, χωρὶς νὰ προηγηθῇ ἀποζημίωσις.

§59ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡ διῶρυξ εἶναι ἐκτὸς τῆς ζώνης, δυνάμει δὲ τοῦ νόμου ἔχει δικαίωμα ἡ Ἑταιρία νὰ καταλάβῃ καὶ ἐκτὸς τῆς ζώνης καὶ ἀποζημιώσει.

§60ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δυνάμει τοῦ νόμου βεβαίως ἡ Ἑταιρία ἔχει δικαίωμα νὰ καταλάβῃ γαίας, χρησίμους πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν τεχνικῶν αὐτῆς ἔργων, ἀλλὰ, πρὶν ἢ τὰς καταλάβῃ, ὀφείλει νὰ ἀποζημιώσῃ τοὺς ἰδιοκτήτας, τοιαύτη δὲ ἀποζημίωσις δὲν προηγήθη, προηγήθησαν μόνον χωροφύλακες καὶ ἄλλα ὄργανα τῆς ἐξουσίας, ἅτινα καὶ αὐθαιρέτως κατέλαβον τὰς γαίας. Ἡ Ἑταιρία, δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ἀπεζημίωσεν ἄλλους· ὡς πρὸς τοῦτο ἐνήργησεν ὅ,τι ὤφειλε νὰ ἐνεργήσῃ ἐκ τοῦ νόμου. Δὲν πρόκειται δὲ σήμερον περὶ τῆς Ἑταιρίας, ἧς τὰ δικαιώματα πηγάζουσιν ἐκ τοῦ νόμου τοῦ 1867, καὶ ἥτις ἐπιδιώκει τὴν ὀπωσδήποτε ἐγκατάστασίν της. Πρόκειται περὶ τῆς παρανόμου ἐνεργείας τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ὅστις μεταχειρίζεται τὴν δημοσίαν δύναμιν πρὸς ἔξωσιν τῶν κατόχων. Πρόκειται περὶ αὐθαιρέτου καὶ παρανόμου ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις δικαίωμα νὰ κανονίζῃ τὴν θέσιν τῶν διαδίκων οὐδὲν κέκτηται, καὶ νὰ μεταβάλλῃ τοὺς ἐνάγοντας εἰς ἐναγομένους καὶ τοὺς ἐναγομένους εἰς ἐνάγοντας, ἀφοῦ μάλιστα τὰ Δικαστήρια ἐκήρυξαν ἀντισυνταγματικὸν τὸν νόμον ἐκεῖνον. Δὲν δύναται ἑπομένως ἢ νὰ ἦναι παράνομος ἡ ἐνέργεια αὕτη τῆς Κυβερνήσεως· ἐλπίζω δὲ, ὅτι τοὐλάχιστον εἰς τὸ μέλλον θὰ παύσῃ ἐπαναλαμβανομένη.

§61ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐνόμισεν, ὅτι εὗρε θέμα ἀντιπολιτεύσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐξέκλινε τοῦ ζητήματος καὶ ἀνέμνησε τὰς ἰδιοκτησίας καὶ τὰ δικαιώματα, τὰ προσβληθέντα, τῶν μετ’ αὐτοῦ συνιδιοκτητῶν τοῦ χωρίου Μαζίου. Δὲν γνωρίζω, τί συνέβη εἰς τὸ Μάζι· ὑποθέτω, ὅτι δὲν συνέβη τι, διότι ἔξωθεν τοῦ Μαζίου διέρχεται μεγάλη διῶρυξ, ἡ γενομένη κατὰ τὸ σχέδιον τοῦ Sauvage, καὶ κατὰ τὸν νόμον ἡ Ἑταιρία δικαιοῦται νὰ καταλαμβάνῃ καὶ ἰδιοκτησίας, ἀφοῦ προηγουμένως ἀποζημιώσῃ, δὲν ἐπιτρέπει δὲ τὸ Δικαστήριον τὴν κατάληψιν τῶν μερῶν ἐκείνων, πρὶν ἢ προσαγάγῃ ἡ Ἑταιρία ἀπόδειξιν τῆς Τραπέζης, ἐκ τῆς ὁποίας ν’ ἀποδεικνύηται, ὅτι κατέβαλε τὸ τίμημα. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ γεννηθῇ συζήτησις κἄν περὶ τῶν δικαιωμάτων τῆς ἰδιοκτησίας, διότι οὐδ’ ἡ Ἑταιρία ποτὲ τὰ ἠμφισβήτησε, οὐδὲ ἠδύνατο νὰ τὰ ἀμφισβητήσῃ, οὐδὲ δύναταί τις ν’ ἀμφισβητήσῃ τὰ δικαιώματα τῆς ἰδιοκτησίας, τὰ ἱερώτατα τῶν δικαιωμάτων. Δὲν εὑρέθη οὐδεὶς ἰδιοκτήτης νὰ παραπονεθῇ καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι κατὰ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸν ἠδίκησεν ἡ Ἑταιρία, καταλαβοῦσα τὴν ἰδιοκτησίαν του, οὐδὲ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, ὁ ὁποῖος εἶναι ἰδιοκτήτης, δύναται νὰ παραπονεθῇ, διότι ἄλλοτε ἡ Ἑταιρία, καταλαβοῦσα, δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον, μέρη τινὰ, τὸν ἀπεζημίωσε, δυνάμει ἀποφάσεως δικαστικῆς, ἀντὶ ἑκατὸν δραχμῶν τὸ στρέμμα.

§62Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. 140.

§63ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῶν ἰδιοκτησιῶν, διὰ τὰς ὁποίας σᾶς ἀπησχόλησεν ἐπὶ τόσην ὥραν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Τὸ θέμα εἶναι ὡρισμένον, πρόκειται περὶ τοῦ Μαράντου, τοῦ τηλεγραφοῦντος, ὅτι ἀδικεῖται, ὅτι ἡ ἐξουσία τὸν καταπιέζει καὶ δὲν τὸν ἀφίνει νὰ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμά του.

§64ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι μόνον αὐτός.

§65ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ γνωρίζω τίνες εἶναι, σεῖς δὲν γνωρίζετε. Πρόκειται λοιπὸν περὶ αὐτοῦ τοῦ Μαράντου καὶ περί τινων ἄλλων κατοίκων τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, καὶ ἐρωτῶ τὸν συνάδελφον, ἐὰν μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχῃ εἷς, ὁ ὁποῖος νὰ ἔχῃ δικαιώματα ἰδιοκτησίας. Πρόκειται περὶ δικαιωμάτων ἀξιουμένης κατοχῆς, μὴ ὑπαρχούσης καὶ ταύτης, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ ἐπανειλημμένως συνεβούλευσα φίλους καὶ ἐχθροὺς ἐκ τῶν συμπολιτῶν μου, νὰ ἀποφύγωσιν ἀπὸ τοῦ νὰ καταφύγωσιν εἰς τοιαῦτα μέσα. Λυποῦμαι δὲ, καὶ λυποῦμαι ἐγκαρδίως, διότι εὑρίσκονται ἄνθρωποι ἐν Λεβαδείᾳ, ἐκμεταλλευόμενοι τὴν εὐπιστίαν τῶν ἁπλοϊκῶν ἐκείνων ἀνθρώπων, καὶ, θέλοντες νὰ δημιουργήσωσι ζητήματα πρὸς πολιτικὴν κερδοσκοπίαν, τοὺς ἐξωθοῦσιν εἰς τοιαῦτα μέσα, ἵνα οὕτω λαμβάνωσιν ἀφορμὰς καὶ τηλεγραφῶσιν εἰς Ἀθήνας περὶ παραβιάσεως δικαιωμάτων ἀνυπάρκτων, περὶ καταχρήσεως τῆς ἐξουσίας, διὰ νὰ γεννῶνται ἐντεῦθεν ζητήματα καὶ νὰ μᾶς ἀπασχολῶσιν ἄνευ λόγου καὶ αἰτίας. Περὶ τούτου λοιπὸς πρόκειται, περὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀξιοῦσί τινες ἐκ τῶν κατοίκων τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, ὄχι βεβαίως ὅλοι οἱ κάτοικοι, διότι εἰς τὸ χωρίον Ἅγιος Δημήτριος, ὑποθέτω, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, φίλοι καὶ τοῦ κ. Γεωργαντᾶ καὶ ἐμοῦ, οὐδεὶς δὲ παρεπονέθη πρὸς ἐμὲ περὶ καταπιέσεώς τινος, ἢ περὶ προσβολῆς δικαιώματός τινος· διατί; διότι, ὅτε ἐξηγέρθησαν ἐν ἀρχῇ οἱ χωρικοὶ κατὰ τῆς παραχωρήσεως εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν μερῶν ἐκείνων, ἐγὼ, καὶ ὡς συμπολίτης των καὶ ὡς δικηγόρος, εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συμβουλεύσω εἰς αὐτοὺς τ’ ἀληθῆ καὶ εἶπον εἰς αὐτούς: «Δὲν ἔχετε οὐδὲν δικαίωμα, καὶ οὐδὲν δύνασθε νὰ κάμητε πρὸ τοῦ σκληροῦ νόμου. Καὶ ἀνευρίσκω τὸν νόμον σκληρὸν, ἀλλ’ ἐν τούτοις ὁ νόμος ὑπάρχει καὶ πρὸ αὐτοῦ οὐδὲν δύνασθε νὰ πράξητε, καὶ ὀφείλετε νὰ συμμορφωθῆτε μὲ τὸν νόμον, ἵνα μὴ ὑποκύψητε εἰς μυρίας ἀποζημιώσεις, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιφέρωσι τὴν καταστροφὴν τῆς περιουσίας σας καὶ ὑμῶν.» Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τοὺς ἐξωθοῦσι νὰ μετέρχωνται τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα μετέρχονται, (καὶ θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ μετανοήσωσι, διότι συμβουλεύουσιν αὐτοὺς τοιαῦτα,) ὀφείλουσι νὰ συμβουλεύωσιν αὐτοὺς νὰ πράξωσιν, ὅ,τι ἐπιβάλλει εἰς αὐτοὺς τὸ καθῆκόν των, ὡς τιμίων πολιτῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ἐὰν εἰλικρινῶς τοὺς ἀγαπῶσι, νὰ μὴ τοὺς ἐξωθῶσι, διὰ τῆς παραστάσεως δῆθεν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν, εἰς ἐκτέλεσιν παρανόμων πράξεων, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ τοὺς βλάψωσιν οὐσιωδέστατα.

§66ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ τηλεγράφημα φέρει 90 ὑπογραφάς.

§67ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Σᾶς βεβαιῶ λοιπὸν, ὅτι ἄλλο τηλεγράφημα μὲ ἄλλας 90 ὑπογραφὰς φρονεῖ τὰ ἐναντία ἀπὸ ὅ,τι αὐτοί.

§68ΛΕΒΙΔΗΣ. Φέρετε τὸ τηλεγράφημα αὐτό.

§69ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ τὸ φέρω. Δὲν γνωρίζω τίνες εἶναι οἱ τηλεγραφοῦντες, διαβεβαιῶ δὲ, ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διευθύνει τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς, ὅπως προσέρχωνται καὶ τηλεγραφῶσι, βεβαίως ἔθεσε τὰς ὑπογραφὰς, ὄχι ἀκριβῶς ὅλων, ὅσοι παρέστησαν, διότι γνωρίζω, ὅτι μόνον ὁ Κωνσταντῖνος Μαράντος εἶναι ὁ προσελθὼν ἐν Λεβαδείᾳ πρὸς τὸν γνωστὸν φίλον ὑμῶν, ὁ ὁποῖος συνεβούλευσεν αὐτὸν νὰ προβῇ εἰς τὰ μέσα, εἰς τὰ ὁποῖα προέβη· καὶ ἐγένετο πρὸς αὐτὸν ἡ παρατήρησις παρὰ τῶν φρονίμων, ὅτι τοιαῦτα μέσα, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιζητοῦσι νὰ κερδοσκοπήσωσι πολιτικῶς ἄνθρωποι ἐν Λεβαδείᾳ, μὴ δυνηθέντες, καίπερ ἐπὶ μακρὸν χρόνον προσπαθοῦντες, νὰ κατορθώσωσι νὰ ἔχωσι δεύτερον φίλον ἀπὸ τὸν ἑαυτόν των, δὲν εἶναι πράγματα, εἰς τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ δίδωσι προσοχήν· ἀλλὰ φυσικῶς, ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτων χωρικῶν εὐπίστων, ὅταν εἰς αὐτοὺς ὑπόσχωνται, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, λαγοὺς μὲ πετραχήλια, βεβαίως ἐνδίδουσι καὶ καταφεύγουσιν εἰς ὅλα αὐτὰ τὰ μέσα καὶ εἰς τὰ τηλεγραφήματα, νομίζοντες, ὅτι διὰ τῶν τηλεγραφημάτων δύνανται νὰ ἀναγνωρισθῶσι τὰ δικαιώματά των. Ἀλλὰ πρὸ τῆς ἀληθείας, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀνέφερα, πρὸ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον εἴδετε, πρὸ τοῦ γεγονότος, ὅτι οὐδέποτε αὐτοὶ εἶχον κατοχὴν, δύνασθε ν’ ἀμφιβάλλητε ποία θὰ ἦναι ἡ ἔκβασις ἑνὸς δικαστικοῦ ἀγῶνος; Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἰδιοκτησίας, ἐννοῶ· ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται περὶ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε εἶχον...

§70ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐκέρδησαν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον· διατί μ’ ἐρωτᾶτε;

§71ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἐκέρδησαν, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἐκέρδησαν, ἀλλ’ ἐὰν ἐκέρδησαν, βεβαίως θὰ χάσωσιν εἰς τὸ Ἐφετεῖον. Διότι ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἐὰν αἱ γαῖαι αὗται, περὶ ὧν πρόκειται, ἦναι ἐθνικαὶ,—καὶ εἶναι ἐθνικαί— ἐὰν τὰς γαίας αὐτὰς τὰς κατεῖχον ἐν ὀνόματι καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, ἐὰν μετὰ τὴν παραχώρησιν τὰς κατέλαβεν ἡ Ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος, οὗτοι δὲ ζητοῦσιν ἤδη νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὰς γαίας, ἐρωτῶ, θὰ κερδήσωσι δικαστικῶς; Σεῖς εἶσθε νομικός· ἐὰν νομίζητε, ὅτι θὰ κερδήσωσι, συμβουλεύσατέ τους νὰ προβῶσιν, ἐγὼ ὅμως φρονῶ μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι θὰ χάσωσι καὶ ὅτι θὰ καταστραφῶσιν, ἔχοντες συμβούλους τοιούτους, καὶ ἀγαπῶν αὐτοὺς περισσότερον παντὸς ἄλλου, συνεβούλευσα καὶ συμβουλεύω αὐτούς, νὰ μὴ καταφεύγωσιν εἰς τοιαύτας παρανόμους ἐνεργείας.

§72ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ συμβουλεύω πάντα, ὅστις νομίζει, ὅτι δικαιοῦται νὰ συμβουλεύῃ, νὰ συμβουλεύῃ οὐχὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, διότι τοιαύτη συμβουλὴ προσομοιάζει πρὸς ἀπειλὴν, καὶ βεβαίως ἡ Βουλὴ ἔχει ἀρκετὴν ἀξιοπρέπειαν, ὅπως μὴ ἐπιτρέψῃ νὰ κατασταθῇ τὸ βῆμα τόπος ἀπειλῶν. Ἀλλ’ ἠθέλησαν νὰ ἐκτοπίσωσι τὸ ζήτημα, καὶ ἐνῷ προέκειτο περὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ Ὑπομοιράρχου Λεβαδείας, προσεπάθησαν νὰ καταστήσωσι τὴν Βουλὴν Δικαστήριον, καὶ ἔῤῥιψαν εἰς τὸ μέσον ἰδιοκτησίας, καὶ περιφερείας, καὶ ζώνας, καὶ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου, καὶ μετὰ ταῦτα ἔφθασαν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι πρέπει νὰ συμβουλεύσωμεν τοὺς παραπονουμένους νὰ ἀπόσχωσι, διότι ἄλλως θ’ ἀπολέσωσι καὶ τὰς καλύβας των. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἰδιοκτητῶν τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, δὲν πρόκειται περὶ τῆς ζώνης τῶν συνήθων ἢ τῶν ἐκτάκτων πλημμυρῶν, πρόκειται περὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἐὰν αὕτη ὑπῆρξε παράνομος, ἢ ὄχι. Βεβαίως εἶναι εὔκολον νὰ μετατρέψωσι τὴν προσοχὴν πολυπληθοῦς συνελεύσεως, παρεμβάλλοντες ζητήματα ξένα πρὸς τὸ συζητούμενον, ἀλλ’ ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὸ καθῆκον πρῶτος ὁ Πρόεδρος, καὶ κατόπιν ἕκαστον ἐκ τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως, νὰ ζητήσῃ, ὅπως ἡ συζήτησις περιστραφῇ ἐπὶ τοῦ κυρίου θέματος. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ κύριον θέμα; Τὸ κύριον θέμα εἶναι τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἦν τοῦτο νόμιμον, ἢ ὄχι; Ἀλλ’ ἐὰν ἡ ὅλη μέχρι τοῦδε συζήτησις ἦτο ξένη πρὸς τὸ θέμα, ὑπῆρξεν ὅμως ἐπωφελὴς δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατηγοροῦσι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὑπερέβη τὰ ὅρια τῆς δικαιοδοσίας του, διότι πάντες, καὶ ἐκεῖνοι ἀκόμη, οἵτινες προσῆλθον ὑπερασπισταὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶπον, ὅτι ἡ Ἑταιρία ἐνασκεῖ ἀπὸ τοῦδε πλῆρες δικαίωμα ἰδιοκτησίας καὶ κατοχῆς. Καὶ τότε τί ἔγεινε τὸ ἐπιχείρημα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐξακολουθεῖ νὰ ἔχῃ τὴν νομὴν τὸ Δημόσιον; Πῶς συμβιβάζονται ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν χάριν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, μὲ τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ προβάλῃ, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ Ἑταιρία μὲ δικαιώματα κυριότητος καὶ κατοχῆς ἀπὸ τοῦδε, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι θέλει ἀποκτήσει τὰ δικαιώματα ἡ Ἑταιρία μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος, καὶ ἤδη πρόκειται περὶ ὑπερασπίσεως τῆς νομῆς τοῦ Δημοσίου; Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι, ἐὰν πάνθ’ ὅσα ἐλέχθησαν μέχρι τοῦδε ἦσαν ξένα πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, ἐχρησίμευσαν ὅμως πρὸς διαφώτησιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ κυρίου θέματος, τῆς παρανόμου πράξεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν εἴχομεν τὴν μαρτυρίαν τῶν ὑπερασπιστῶν τῆς Ἑταιρίας καὶ τῶν φίλων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν εἴχομεν τὸν νόμον ἐνώπιον ἡμῶν; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὸν ἐφυλλολόγησεν ἐπὶ μίαν ὥραν, καὶ ἐν τούτοις τὸ 1ον ἄρθρον ἦτο πρόχειρον, καὶ ἠδύνατο νὰ τὸ ἀναγνώσῃ, ὅπως λύσῃ τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ Ἑταιρία τῆς Κωπαΐδος ἦναι κυρία καὶ κάτοχος ἀπὸ τοῦδε, ἢ μόνον μετὰ τὴν ἀποξήρανσιν θέλει ἀποκτήσει τὰ δικαιώματα ταῦτα. Δὲν ἔχομεν ἀνάγκην πρὸς τοῦτο νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸν νόμον καὶ τὴν σύμβασιν τοῦ 1867. Ἔχομεν τὴν σύμβασιν καὶ τὸν νόμον τοῦ 1880. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρ. 1ον τῆς συμβάσεως τῆς 30 Μαΐου 1880 (ἀναγινώσκει). «Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις... παραχωρεῖ εἰς τὸν κ. Ι. Δ. Β. καὶ τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἀντιπροσωπευομένην ὁμάδα τὸ δικαίωμα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος καὶ τὸ συνήθως κατακλυζόμενον ἔδαφος αὐτῆς». Λοιπὸν παραχωρεῖ· τοῦτο ὁρίζει ἡ σύμβασις τοῦ 1880, τοῦτο τὸ Διάταγμα, τὸ ἐγκρῖνον τὴν σύμβασιν ἐκείνην, τοῦτο καὶ τὸ ἄρθρον 1ον τοῦ νόμου τοῦ 1867. Λοιπὸν ἀπὸ τῆς στιγμῆς τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως ἐκείνης ἀπηλλοτριώθη τὸ Δημόσιον παντὸς δικαιώματος κυριότητος καὶ κατοχῆς, πλὴν τοῦ τῆς ψιλῆς κυριότητος ὡς πρὸς τὸ ½ τῶν γαιῶν. Ἐὰν δὲ ἀπηλλοτριώθη τὸ Δημόσιον παντὸς δικαιώματος κυριότητος καὶ κατοχῆς ἐπὶ τῶν γαιῶν τῶν παραχωρηθεισῶν, ὡς ἀποτελουσῶν τὴν περίμετρον τῆς Κωπαΐδος, ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι τὸ Δημόσιον οὐδὲν δικαίωμα ἔχει νὰ προστατεύσῃ, καὶ ἡ χρῆσις τῆς δημοσίας δυνάμεως πρὸς τὴν προστασίαν δικαιωμάτων ἀνυπάρκτων τοῦ Δημοσίου ἀποτελεῖ κατάχρησιν, καὶ ἡ διαταγὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν βεβαίως εἶναι παράνομος καὶ ἀναξία ἀνθρώπου, ὅστις ὑπῆρξε δικαστής. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα.

§73Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὑπάρχει, Κύριοι, κληροδότημα τοῦ ἐκ Ζαγορᾶς Κρήτσκη, τὸ ὁποῖον κατὰ τὰ ⅖ ἀνήκει εἰς τὴν Κοινότητα Ζαγορᾶς, ὑπάρχει δὲ εἰδικὴ διαχείρισις τούτου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας. Καὶ πρὸ μὲν τῆς προσαρτήσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν ἀπεστέλλοντο ὡς ὑπότροφοι 8 νέοι ἐκ Ζαγορᾶς, ἐκλεγόμενοι ὑπὸ τῆς Κοινότητος τοῦ χωρίου, κατόπιν δὲ, μετὰ τὴν προσάρτησιν, ἐκανονίσθη, ὅπως διὰ Διατάγματος ὁρίζωνται τὰ προσόντα τῶν ὑποψηφίων, ἐνεργῆται δὲ διαγωνισμός. Τὸν Αὔγουστον, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ 1886 ὁ καὶ νῦν διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς ἐξέδωκε Διάταγμα διαγωνισμοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου καθώριζεν, ὅπως οἱ προσελευσόμενοι εἰς τὸν διαγωνισμὸν προσαγάγωσι πιστοποιητικὸν τοῦ Ἀρχείου τοῦ χωρίου Ζαγορᾶς, ἢ τοῦ Δημάρχου, ἀποδεικνύον τὴν ἐκ Ζαγορᾶς καταγωγήν των, ὁ ὅρος δὲ οὗτος εἶναι εἷς τῶν κυριωτάτων ὅρων τῆς θελήσεως τοῦ διαθέτου. Πληροφοροῦμαι ὅμως, ὅτι τότε προσῆλθεν, ὅπως ὑποβληθῇ εἰς τὸν διαγωνισμὸν, καί τις Ἠλιάδης, οὐχὶ ἐκ Ζαγορᾶς καταγόμενος, ἀλλ’ ἐκ Πελοποννήσου, καὶ μάλιστα ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας ἐπαρχίας τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ὁ ὑποψήφιος οὗτος δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ βεβαίως πιστοποιητικὸν τοῦ Δημάρχου, ἀποδεικνύον τὴν ἐκ Ζαγορᾶς καταγωγήν του, προσέλαβε δὲ μάρτυρας, ἀποδεικνύοντας, ὅτι ὁ πρόπαππός του κατήγετο ἐκ Ζαγορᾶς. Ὁ Γυμνασιάρχης ὅμως Παντζούρης, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, δὲν ἠθέλησε νὰ τὸν δεχθῇ εἰς τὸν διαγωνισμὸν, ἀποκλείσας αὐτὸν τοῦ διαγωνισμοῦ. Πληροφοροῦμαι ὅμως, ὅτι οὗτος κατέφυγεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ ὁ Ὑπουργὸς δι’ ἐγγράφου του ἐπέταξε τὸν Γυμνασιάρχην νὰ τὸν δεχθῇ εἰς τὸν διαγωνισμόν. Ἤδη πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶδον πάλιν Διάταγμα, προκαλοῦν διαγωνισμὸν διὰ δύο θέσεις τοῦ αὐτοῦ κληροδοτήματος ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Ἐν τῷ Διατάγματι ὅμως τούτῳ δὲν εἶδον περιλαμβανόμενον τὸν ὅρον τῆς προσαγωγῆς πιστοποιητικοῦ, ἀποδεικνύοντος τὴν ἐκ Ζαγορᾶς καταγωγὴν, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς παρέλειψε τοῦτο ὁ ἐπὶ τῆς Παιδείας κ. Ὑπουργός. Παρακαλῶ ὅθεν αὐτὸν νὰ μὲ διαφωτίσῃ, ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ πρῶτον, ἐὰν ἀληθεύωσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω. Ἐὰν δὲ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ἐγένετο δεκτὸς ὁ Ἠλιάδης, καίπερ μὴ ἔχων τὰ προσόντα, πῶς δὲν ἔκαμε τὰς δεούσας παραστάσεις εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τὸν ἐδέχθησαν εἰς τὸν διαγωνισμόν; Ὡς πρὸς τὸ δεύτερον δὲ, διατὶ ἐν τῷ νέῳ Διατάγματι δὲν περιέλαβε τὸν ὅρον, τὸν οὐσιώδη, τῆς ἐκ Ζαγορᾶς καταγωγῆς; Καὶ μετὰ τοῦτο θέλομεν συζητήσει, ἐὰν ἐξετέλεσε τὰ εἰς αὐτὸν ἐπιβαλλόμενα καθήκοντα, ἢ παρέλειψε ταῦτα.

§74ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ ἐπερωτήσω τὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως κ. Ὑπουργὸν περί τινος ὑποθέσεως, ἀφορώσης εἰς τὴν Ζαγοράν. Ἐν τῇ συνοικίᾳ Περαχώρᾳ τῆς Ζαγορᾶς ὑπάρχει δημοτικὸν σχολεῖον, τοῦ ὁποίου ἡ ἵδρυσις ὀφείλεται εἰς τὴν ἀγαθοεργὸν πρόνοιαν τοῦ ἐκεῖθεν καταγομένου κ. Σοφοκλέους Κωνσταντινίδου καὶ ἐν Λονδίνῳ διαμένοντος λίαν ἀξιοτίμου ὁμογενοῦς. Οὗτος κατὰ τὸ ἔτος 1882, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἐχορήγησε τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην, ὅπως συντηρῆται ἐν τῇ ἰδίᾳ αὑτοῦ πατρίδι, καὶ ἰδιαιτέρως ἐν τῇ συνοικίᾳ Περαχώρᾳ τῆς Ζαγορᾶς, δημοτικὸν σχολεῖον, παρασχὼν ὁ φιλογενὴς ἀνὴρ πάσας τὰς ἀναγκαίας δαπάνας, αἱ ὁποῖαι ἤθελον συντελέσει, ὅπως καταρτισθῇ τὸ σχολεῖον τοῦτο. Εὐεργέται τῆς πατρίδος των εἶναι ὁμολογουμένως οἱ ἄνδρες οὗτοι, οἱ ὁπωσδήποτε ἀποκτῶντες πλοῦτον ἐν τῷ Ἐξωτερικῷ καὶ διατηροῦντες τοιούτους πατριωτικοὺς δεσμοὺς καὶ τοιαῦτα φιλογενῆ καὶ ἀγαθοεργὰ αἰσθήματα πρὸς τὴν γεννήσασαν αὐτοὺς χώραν, καὶ ὀφείλω, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διὰ τὰ ἀγαθὰ αἰσθήματα καὶ τὰ πατριωτικὰ, τὰ ὁποῖα ἔδειξεν ὁ ἀνὴρ οὗτος. Ἀλλ’ εἰς τὰς προθέσεις αὐτοῦ, τοῦ τόσον πατριώτου καὶ τόσον φιλογενοῦς, δὲν ἔδειξε τὸν προσήκοντα σεβασμὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς, καὶ ἕνεκα τούτου λαμβάνω τὴν ἀφορμὴν νὰ ἀπευθύνω τὴν ἐπερώτησιν ταύτην. Ὁ ἀνὴρ οὗτος εἶχε τάξει ὡς ὅρον τῆς συστάσεως τοῦ σχολείου τὸ νὰ ἐπιφυλαχθῇ εἰς αὐτὸν ἢ εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Ζαγορᾶς τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ προτείνῃ τὸν διδάσκαλον, κεκτημένον βεβαίως τὰ προσόντα κατὰ τοὺς κειμένους νόμους τοῦ Κράτους, φρονῶν ὁ συμπολίτης, ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον θὰ εἶχον οἱ κάτοικοι καὶ οἱ ἐξέχοντες τοῦ τόπου, οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι, ἦτο μεγάλη ἐγγύησις, ὅτι περὶ τὴν ἐκλογὴν τοῦ διδασκάλου ἤθελε καταβάλλεσθαι ἡ δέουσα φροντίς· καὶ μέχρι μὲν τοῦ 1887 ὁμολογουμένως τὸ Ὑπουργεῖον συνεμορφοῦτο πρὸς τὴν ῥήτραν τοῦ χορηγοῦ, καὶ διώριζε διδάσκαλον συνεπείᾳ Ψηφίσματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου· ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ ἔτους τούτου, δὲ ἠξεύρω διατὶ, παρέβη τὸν ὅρον τοῦτον τοῦ κ. Κωνσταντινίδου, οὗτος δὲ, ἀγανακτήσας διὰ τὴν περιφρόνησιν αὐτὴν, ἀπέσυρε τὸ κληροδότημά του, τὸ ὁποῖον ἀνέβαινεν εἰς 3,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, καὶ οὕτως ἐπεβλήθη μία δαπάνη μεγάλη εἰς τὸν δῆμον Ζαγορᾶς, τοῦ νὰ συντηρῇ πλέον ἐκ δημοτικῶν πόρων τὸ σχολεῖον τοῦτο· ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ζημίας ταύτης, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὸν Δῆμον, τοῦτο ἐνεποίησε δυσάρεστον ἐντύπωσιν εἰς τὰ φιλογενῆ αἰσθήματα τοῦ ἀνδρὸς, ὅστις ἴσως ἐσκόπει νὰ παράσχῃ καὶ μεγαλειτέραν δωρεὰν διὰ τὸ Πήλιον καὶ τὰ πέριξ αὐτοῦ χωρία. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα καὶ μετὰ τὴν προσαγωγὴν αὐτῶν νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας οἱασδήποτε καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἐπωφελούμενος τὴν εὐκαιρίαν, θὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν ἴδιον Ὑπουργὸν, καθὼς καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καθῆκόν τι ἠθικὸν, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται, ἂν μὴ ἐκ τῶν νόμων, ἀλλ’ ἐξ ἄλλων καθηκόντων ἀγράφου νόμου, ἐξ εὐλαβείας πρὸς τὴν Βουλὴν· ὀφείλω δὲ νὰ ἐξαιρέσω, χάριν δικαιοσύνης, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον φιλοτιμεῖται καθ’ ἕκαστον ἔτος διὰ πολυωνύμων πινάκων καὶ βιβλιαρίων, τὰ ὁποῖα ὑποβάλλει εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ παρέχῃ τὸ μέσον, ὥστε νὰ λαμβάνωσι γνῶσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν δι’ αὐτοῦ τεθειμένων εἰς ἐφαρμογὴν νόμων καὶ μέτρων καὶ τῶν διαφόρων αὐτοῦ ἐνεργειῶν. Δυστυχῶς ὅμως τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὰ ὁποῖα ὤφειλον νὰ μιμηθῶσι τὸ παράδειγμα τοῦτο τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καθυστεροῦσιν εἰς τὸ καθῆκον τοῦτο· διότι ἀπὸ μὲν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἐνῷ ἔχομεν ἐφαρμογὴν νόμων περὶ τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν φυλακῶν, περὶ τῆς καταστάσεως ἐν γένει αὐτῶν, περὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστικῶν γραφείων, ἐνῷ ἔχομεν Γραφεῖον Στατιστικῆς τῆς Δικαιοσύνης, οὐδεμία ἀνακοίνωσις, οὐδὲν ἔγγραφον, οὐδεὶς πίναξ, οὐδεμία πληροφορία, οὔτε περὶ φυλακῶν, οὔτε περὶ τῆς καταστάσεως τῶν δικαστικῶν γραφείων καὶ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐπιθεωρήσεως αὐτῶν· οὔτε ἄλλην τινὰ πληροφορίαν ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ τῆς ἐν γένει ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης. Ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύσατε περὶ φυγοδίκων, ὧν ὁ ἀριθμὸς ἐπληθύνθη μέχρι τῶν 4,000, οὐδεμίαν ἄλλην πληροφορίαν ἔχει ἡ Βουλὴ περὶ τῆς καταστάσεως τῆς δικαιοσύνης τῆς πατρίδος μας. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχε καθῆκον νὰ δημοσιεύῃ τοιούτους πίνακας καὶ τοιαύτας πληροφορίας, πᾶν δ’ ὅ,τι δημοσιεύεται νὰ τὸ ὑποβάλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ διανέμῃ ἀνὰ ἓν σῶμα εἰς τοὺς Βουλευτάς. Ἔτι βαρυτέραν αἰτίασιν ἔχω κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὁ ὁποῖος διαχειρίζεται τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διάθεσιν τῶν διαφόρων βαθμῶν τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως καὶ δύναται νὰ θεωρηθῇ Ὑπουργὸς τῆς δημοσίας συνειδήσεως, ἐπιτετραμμένος τὴν ἐπιμέλειαν καὶ τὴν προσήκουσαν ἀνάπτυξιν τῆς δημοσίας συνειδήσεως καὶ τῆς ἠθικῆς διὰ τῶν ὀργάνων αὐτοῦ, οὐδεμίαν ἀνακοίνωσιν ἐποιήσατο οὔτε περὶ τῆς Ἐκκλησίας, οὔτε περὶ τῶν σχολείων.

§75ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ περὶ τῶν ἱεροκηρύκων.

§76ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Βεβαίως καὶ περὶ αὐτῶν —Ἔχομεν διαφόρους νόμους καὶ περὶ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως, δαπανῶμεν κατ’ ἔτος 3,500,000, τιμαλφῆ δὲ συμφέροντα τῆς κοινωνίας ὁ κ. Ὑπουργὸς διαχειρίζεται, εἶναι ἐπιτετραμμένη αὐτῷ ἡ ἀνατροφὴ τοῦ λαοῦ, ἀναγράφονται διάφοροι πιστώσεις, δαπανῶνται, τίθενται εἰς ἐφαρμογὴν νόμοι ἢ κανονισμοὶ σχολείων, καὶ ὅμως ἡ Βουλὴ καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ οὐδὲν γινώσκουσι περὶ τούτων, ὡς εἰ ἐπρόκειτο περὶ κατοίκων ξένου Κράτους. Ἀλλὰ, μεθ’ ὅλην τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἔχομεν εἰς τὴν φιλοπατρίαν καὶ τὴν πεφωτισμένην δραστηριότητα τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὸν τὸ καθῆκον, νὰ διαφωτίζῃ κατ’ ἔτος δι’ ἐκθέσεώς του τὴν Βουλὴν περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν Ἐκκλησίαν καὶ τὰ σχολεῖα. Τοῦτο συνειθίζεται καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ, ὅπου ὑποβάλλονται κατ’ ἔτος τὰ πορίσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διαφόρων νόμων καὶ ἄλλων μέτρων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τούτου, καὶ πληροφοροῦνται οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους τὰς ἐλλείψεις, αἱ ὁποῖαι τυχὸν ἀπαντῶνται εἰς τὴν διάδοσιν τῶν γραμμάτων καὶ τῶν ἐπιστημῶν εἰς τὸν τόπον, καὶ τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Ἐκκλησία. Ἐν τούτοις ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ πέρυσι τὰς αὐτὰς αἰτιάσεις ἠναγκάσθην νὰ ἐξενέγκω, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν νομίζει ἀξίαν τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ τὴν Βουλὴν καὶ ἡμᾶς πάντας, ἀλλὰ φυλάττει ὅλας αὐτὰς τὰς πληροφορίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ κεκλεισμένας καὶ ἀπροσίτους. Παρακαλῶ λοιπὸν ἑκατέρους τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς, οὓς ἰδιαιτέρως τιμῶ, νὰ ἐπισπεύσωσι καὶ μᾶς ὑποβάλωσιν ὅλας τὰς σχετικὰς πληροφορίας, περὶ ὧν ἀνέφερα, πρὸς δὲ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ διατάξῃ ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ τεῦχος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη, τῶν πέρυσι ψηφισθέντων νόμων, ἐπὶ πληρωμῇ βεβαίως, διότι οὐδεὶς φείδεται μιᾶς δραχμῆς. Ἀλλ’ ἔχοντες ἀνάγκην νὰ τὸ ἔχωμεν, ἀδυνατοῦμεν ἄλλοθεν νὰ πορισθῶμεν αὐτό.

§77ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἄδικος ὅλως εἶναι ἡ αἰτίασις τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος κατὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὡς μὴ χορηγοῦντος οὐδεμίαν πληροφορίαν ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας εἶναι ὀρθὸν καὶ χρήσιμον νὰ χορηγῇ εἰς τὴν Βουλήν. Μετὰ τῆς καταθέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐφέτος κατετέθησαν καὶ ἀρκεταὶ περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν πληροφορίαι περὶ κληροδοτημάτων, περὶ ἱερατικῶν σχολείων, καὶ ἄλλαι πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι εἶναι χρήσιμοι νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ὡς πρὸς τὴν ἐρώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικοβοιωτίας, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ κληροδοτήματος, θέλω προσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα· ἓν μόνον ἀπὸ τοῦδε δύναμαι νὰ πληροφορήσω αὐτὸν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ διαχείρισις τοῦ κληροδοτήματος εἶναι κεκανονισμένη διὰ Β. Διατάγματος καὶ γίνεται συμφώνως μὲ τὸ Διάταγμα καὶ ἀκριβέστατα.

§78ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἐπερώτησίν μου ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῶν κληρωθεισῶν ὁμολογιῶν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ μᾶς ἐκθέσῃ, τί συμβαίνει ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς καὶ τίνα μέτρα θὰ λάβῃ.

§79ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως παρακαλεῖται νὰ ὑποβάλῃ τὰ πορίσματα τῆς μελέτης περὶ μέσης καὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ Κράτους.

§80ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ Καρβασαρᾶ προερχόμενον καὶ φέρον ἐξ ὑπογραφὰς γνωστῶν πολιτῶν, ἐδημοσιεύθη τηλεγράφημα τῆς 19 τρέχοντος, καταγγέλλον, ὅτι ὁ Πᾶνος Γερομῆτσος, γαμβρὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἀπεπειράθη κατὰ τὴν 12 ἰδίου μηνὸς νὰ φονεύσῃ τὸν Δήμαρχον, ἐκτελοῦντα ὑπηρεσίαν, συλληφθεὶς δὲ, παρεδόθη εἰς τὸν Μοίραρχον, ὅπως ἀποσταλῇ εἰς Μεσολόγγιον, ἀλλὰ τηλεγραφικῶς ὁ Γερομῆτσος εἰδοποιήθη ἀπὸ τὸν Χαρίδημον Βουλπιώτην, ὅτι διετάχθη ἡ ἀποφυλάκισίς του, καὶ πράγματι μετὰ τρεῖς ὥρας ἀπεφυλακίσθη. Αἱ δὲ προανακρίσεις ἐνηργήθησαν ἄνευ ἐντολῆς παρὰ τοῦ αὐτόθι Εἰρηνοδίκου, συγγενοῦς τοῦ κατηγορουμένου. Δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ δώσω ἀπόλυτον πίστιν εἰς τὸ τηλεγράφημα αὐτό. Ἂν ἐν τούτοις τὸ περιεχόμενόν του ἦναι ἀκριβὲς, γεννᾶται ἡ ἀπορία, πῶς ὁ ἀποπειραθεὶς ν’ ἀποκτείνῃ τὸν Δήμαρχον ἀπελύθη μετ’ ὀλίγας ὥρας, ἀφ’ ἧς συνελήφθη, καὶ πῶς ὁ Εἰρηνοδίκης ἄνευ ἐντολῆς ἐπελήφθη ἀνακρίσεων, ἀφοῦ μάλιστα τυγχάνῃ συγγενὴς τοῦ καθ’ οὗ ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ἡ ἀνάκρισις. Περὶ τούτων παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ δώσῃ πληροφορίας.

§81ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τί ἀκριβῶς ἐκεῖ συνέβη, δὲν γνωρίζω. Ἂν ὁ κ. Ἴσκος ἦτο παρὼν, ἴσως αὐτὸς ἐξ ἐπιστολῶν θὰ ἔδιδε πληροφορίας. Ἐγὼ ἐκ τηλεγραφήματος τοῦ Δημάρχου Ἀμβρακίας πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ προκαλέσω τηλεγραφικῶς τὸν Εἰσαγγελέα Μεσολογγίου νὰ μοὶ δώσῃ πληροφορίας καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι δεῖ, ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς μοὶ ἀπήντησεν ἀπὸ προχθὲς τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πᾶνος Γερομῆτσος μοὶ ἐτηλεγράφησεν, ὅτι ὁ Δήμαρχος Ἀμβρακίας φατριαστικῶς συνέλαβεν αὐτὸν καὶ κατακρατεῖ παρανόμως, ἐζήτησε δὲ προστασίαν νόμου. Παρήγγειλα αὐθωρεὶ τηλεγραφικῶς Εἰρηνοδίκην Βάλτου, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸ εἰρημένον τηλεγράφημα, προβῇ εἰς προανακρίσεις καὶ ἂν πεισθῇ, ὅτι παράπονα Γερομήτσου εἰσὶ βάσιμα, διατάξῃ ἐξ ὀνόματός μου ἀπόλυσίν του. Εἰρηνοδίκης, εἰς ἐκτέλεσιν παραγγελίας, πεισθεὶς, καθὰ τηλεγραφικῶς μοὶ ἐγνώρισεν, ὅτι παράπονα Γερομήτσου εἰσὶ βάσιμα, ἐζήτησεν ἀπόλυσίν του· κατόπιν ταχυδρομικῶς περιῆλθεν ὑπηρεσίαν μου μήνυσις Δημάρχου Ἀμβρακίας κατὰ Γερομήτσου, ἐπὶ ἀντιστάσει καὶ ἀποπείρᾳ φόνου, ἣν αὐθημερὸν ἔπεμψα εἰς τακτικὸν ἀνακριτὴν δευτέρου τμήματος ἵνα ἐπιληφθῇ ἀμέσως καὶ δραστηρίως ἀνακρίσεων.» Νεωτέραν δὲ πληροφορίαν ἔχω, ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ ἦναι ἐκδεδομένον βούλευμα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, τοῦ ὁποίου τὸ περιεχόμενον θέλω ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλήν.

§82ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἔχει ἀρχαιοτέραν χρονολογίαν, καὶ τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ ἐπερωτήσας, θὰ ἔχῃ βεβαίως παλαιοτέραν τῆς σημερινῆς κατὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας ἡμέρας· διότι καὶ ἡμεῖς, λαβόντες πληροφορίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐσπεύσαμεν νὰ ζητήσωμεν ἐξηγήσεις ἐκ Μεσολογγίου. Καταθέτω δὲ τηλεγράφημα μακρὸν τοῦ Νομάρχου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, περιέχον τὰς βεβαιώσεις μιᾶς ἑκάστης τῶν ἀρχῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἀπηυθύνθη τὸ Ὑπουργεῖον, πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν γενομένων, καὶ αὐτοῦ τοῦ Δημάρχου. Πασῶν τῶν ἀρχῶν αἱ βεβαιώσεις ἀντίκεινται πρὸς τὰς τοῦ Δημάρχου. Ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς τῶν Πρωτοδικῶν, μαθὼν, ὡς ἐκ τῆς ἐρωτήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο πρὸς τὸν Εἰρηνοδίκην, περὶ τῆς ἐξετάσεως, ἣν ἐποιεῖτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, ἐτηλεγράφησε καὶ εἰς ἐμὲ περίπου ὅσα καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν Βʹ Σύνοδον τῆς παρούσης Περιόδου. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§84ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ δοθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν αἱ ἑξῆς πληροφορίαι, ἀφορῶσαι εἰς τὴν κατάστασιν τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς. Πρῶτον, ἂν ὑπάρχῃ πίναξ τῶν λεγομένων πολλαπλῶν βιβλίων. Τῷ ὄντι δὲν γνωρίζω, ἂν ὑπάρχῃ τοιοῦτος· πιθανὸν ὅμως νὰ ὑπάρχῃ. Ἄνευ δὲ πίνακος τῶν πολλαπλῶν, ταῦτα καθίστανται ἄχρηστα, ἐνῷ εἶναι γνωστὸν, ὅτι πλουτίζονται αἱ Βιβλιοθῆκαι, τόσον αἱ δημόσιαι, ὅσον καὶ αἱ ἰδιωτικαὶ, διὰ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν πολλαπλῶν. Ὅταν δὲ πρόκηται περὶ Βιβλιοθήκης τόσῳ σπουδαίας καὶ χρησίμου, ὅσῳ ἡ τῆς Βουλῆς, βεβαίως ἡ ὕπαρξις πολλαπλῶν καὶ ἡ χρησιμοποίησις αὐτῶν θέλει συντελέσει πολὺ εἰς τὴν βελτίωσιν αὐτῆς. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω παρὰ τῶν ἁρμοδίων, εἰς ποῖον σημεῖον ἐργασίας ἔχουσι φθάσει οἱ κατάλογοι τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς, διότι γνωρίζω, ὅτι πρὸ τινὸς εἶχεν ἀρχίσει ἐργασία τις νὰ γίνηται περὶ τούτου. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἂν ἡ ἐργασία αὕτη ἐξακολουθῇ, ἢ ἂν ἐπερατώθη. Ἐγὼ γινώσκω, ὅτι ἐν τῇ Ἐθνικῇ Βιβλιοθήκῃ ἐγένετο πρὸ μακροῦ χρόνου ἐργασία πρὸς δημοσίευσιν τῶν καταλόγων, καὶ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐδημοσιεύθη τόμος τις, περιέχων πάντα τὰ βιβλία, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν Θεολογικὴν ἐπιστήμην καὶ ὑπάρχοντα ἐν τῇ Ἐθνικῇ Βιβλιοθήκῃ. Ἐπίσης γινώσκω, ὅτι ἐδημοσιεύθησαν καὶ δύο τόμοι, περιέχοντες τὴν Ἑλληνικὴν φιλολογίαν. Ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς οὐδεμία εἰσέτι ὁμοία δημοσίευσις ἐγένετο. Ἐφ’ ὅσον κατάλογος δὲν συντάσσεται καὶ δὲν δημοσιεύεται, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Βιβλιοθήκη, ἂν δὲν ἦναι ἄχρηστος, εἶναι ὅμως πολὺ ὀλίγον χρήσιμος. Ἐπιθυμῶ ἐπίσης νὰ μάθω, ποῖος εἶναι ὁ ὁλικὸς ἀριθμὸς τῶν βιβλίων τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς, ἐπίσης δὲ καὶ πόσοι τόμοι ἐξ ἑκάστης ἐπιστήμης εὑρίσκονται ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ, εἰδικῶς δὲ πόσοι τόμοι κατ’ ἔτος εἰσήχθησαν ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι σήμερον; Ἐπίσης ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἂν ὑπάρχῃ καὶ ἐνασκῆται ἔλεγχός τις περὶ τῶν ὑπαρχόντων ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ βιβλίων, καὶ ἂν ἐνασκῆται ὁ ἔλεγχος αὐτὸς, κατὰ τίνα τρόπον τοῦτο γίνεται, καὶ παρὰ τίνος ὑπαλλήλου, κατὰ ποῖον ἰδίως σύστημα ἐνασκεῖται ὁ ἔλεγχος αὐτός. Νομίζω δὲ, χωρὶς νὰ θέλω νὰ ἐκφράσω ὑπόνοιάν τινα κατὰ τῶν διευθυνόντων τὰ τῆς Βιβλιοθήκης, εἴτε κατὰ τοῦ ἀνωτέρου, εἴτε κατὰ τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ αὐτῆς, ὅτι ἐπὶ τέλους δίκαιον εἶναι νὰ γινώσκῃ ἡ Βουλή, ἂν οὐχὶ λεπτομερείας πολλάς, ἀλλὰ τὴν γενικὴν τοὐλάχιστον κατάστασιν τῆς Βιβλιοθήκης, δι’ ἣν τοσαῦτα ποσὰ κατ’ ἔτος δαπανῶμεν. Παρακαλῶ προσέτι νὰ πληροφορήσητε τὴν Βουλήν, ἀπὸ τοῦ 1882 ἔτους μέχρι σήμερον πόσα ποσὰ κατ’ ἔτος καὶ ἐν συνόλῳ ἐδαπανήθησαν διὰ δετικὰ βιβλίων, καὶ πόσα ποσὰ δι’ ἀγορὰν βιβλίων, μὴ ὑπαρχόντων ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ. Ἐπίσης καὶ πόσα χρήματα εἰσεπράχθησαν ἐξ ἐκποιήσεως πολλαπλῶν βιβλίων, καὶ πόσα βιβλία εἰσήχθησαν εἰς τὴν Βιβλιοθήκην ἐξ ἀνταλλαγῆς πολλαπλῶν. Ἐπαναλέγω, ὅτι ἔχω ἄπειρον ἐμπιστοσύνην καὶ ὑπόληψιν εἰς τοὺς διαχειριζομένους τὰ τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ζῶμεν ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν, ἐνῷ πάντες ἐπιστεύομεν, ὅτι ὑπάρχει Νομισματικὸν Μουσεῖον, καὶ ἐκ τῶν ἀρίστων μάλιστα τοῦ κόσμου, αἴφνης πρωΐαν τινὰ ἠνεῴξαμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ ἐμάθομεν καὶ εἴδομεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει Νομισματικὸν Μουσεῖον, ὅτι ἐκλάπησαν κατὰ χιλιάδας τὰ νομίσματα, ἀμφισβητήσεις δὲ γίνονται καὶ ἂν τὰ ἐναπομείναντα ᾖναι γνήσια ἢ νόθα, ὅσην καὶ ἂν ἔχω ἐμπιστοσύνην καὶ ὑπόληψιν πρὸς τοὺς διευθύνοντας τὰ τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς, οὐχὶ δι’ αὐτοὺς, ἀλλὰ δι’ ἐξωτικοὺς καὶ ἀλλοτρίους, νομίζω, ὅτι ὀφείλω νὰ ζητήσω τὰς πληροφορίας ταύτας. Εἰδικῶς δὲ ἐπιμένω εἰς τὴν πληροφορίαν, τίνι τρόπῳ ἐνασκεῖται ὁ ἔλεγχος περὶ τῆς ὑπάρξεως τῶν εἰσαχθέντων εἰς τὴν Βιβλιοθήκην βιβλίων. Καὶ ἐπειδὴ τὸ ζήτημα εἶναι σχετικὸν, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ φέρῃ παρομοίας σχεδὸν πληροφορίας καὶ περὶ τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης, ἵνα μάθωμεν, πρῶτον μὲν, ποῦ εὑρίσκεται καὶ ἐκεῖ ἡ ἐργασία τῶν καταλόγων, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐζήτησα νὰ ἀγοράσω καταλόγους, δὲν εὗρον δὲ εἰμὴ τὸν περιέχοντα τὴν Θεολογικὴν ὕλην καὶ δύο, περιέχοντας Φιλολογικὴν ὕλην. Ἐδημοσιεύθησαν νεώτεροι κατάλογοι; Ἢ ἂν δὲν ἐδημοσιεύθησαν, διατί τοῦτο; Ἐπίσης δὲ τὰς λεπτομερείας πάσας, τὰς ζητηθείσας περὶ τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς, ἐπεθύμουν νὰ ἔχω καὶ ὡς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Βιβλιοθήκην.

§85ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον διὰ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν δεικνύει ὑπὲρ τῆς Βιβλιοθήκης, διότι ὁμολογουμένως ἡ κατάστασις, εἰς ἣν ἡ Βιβλιοθήκη εὑρίσκεται σήμερον, δικαιολογεῖ τὸ ἐνδιαφέρον παντὸς ἐπιστήμονος ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως καὶ ὑπὲρ τοῦ πλουτισμοῦ αὐτοῦ τοῦ μεγάλου ἔργου, καὶ δύναμαι νὰ τὸ ὀνομάσω μέγα, διότι τῷ ὄντι εἶναι μέγα. Λέγων ταῦτα, δὲν ἀξιῶ βεβαίως ἐγὼ τὴν πατρότητα τοῦ ἔργου αὐτοῦ, διότι ὅλοι γινώσκετε, ὅτι μόλις ἀπὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους ἔχω τὴν τιμὴν νὰ προΐσταμαι τῆς ὑπηρεσίας τῆς Βιβλιοθήκης, ἥτις ἀποτελεῖ ἐξάρτημα τῶν καθηκόντων τοῦ Ἐφόρου τοῦ Βουλευτηρίου. Ὁ κ. Λεβίδης ἠθέλησε νὰ μάθῃ, κατὰ πρῶτον, ἂν ὑπάρχῃ κατάλογος πολλαπλῶν βιβλίων. Καὶ ἂν μὲν ἐννοῇ κατάλογον ὀνομαστικὸν τῶν πολλαπλῶν, τοιοῦτος δὲν ὑπάρχει. Τὰ πολλαπλᾶ σημειοῦνται ἐν τοῖς βιβλίοις τοῖς ἐπισήμοις τῆς Βιβλιοθήκης, εἰς τὰ ὁποῖα καταχωρίζονται ὅλα τὰ εἰσερχόμενα εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς βιβλία· τοῦτο λοιπὸν ὑπάρχει ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, οὕτω δὲ εὗρον τὴν ὑπηρεσίαν ὠργανισμένην, ἅμα ἀνέλαβον τὰ καθήκοντα τοῦ Ἐφόρου. Πολλαπλᾶ ἔχομεν ἀσυνάρτητά τινα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς ἀπὸ τῆς βασιλείας τοῦ Γεωργίου, καί τινα τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος. Πολλαπλᾶ ὑπάρχουσι δημοσιεύματά τινα τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, τὰ ὁποῖα ἄγνωστον πῶς εὑρέθησαν ἐντὸς τῆς ἀποθήκης τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς· ἔχομεν καὶ ἄλλα ἐκ δωρεῶν, διότι ἡμεῖς ἠγοράσαμεν πάντοτε μόνον ἓν ἀντίτυπον ἐκ τῶν μὴ ὑπαρχόντων ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ, διετηρήσαμεν δὲ ὅλα τὰ δωρηθέντα ἡμῖν κατόπιν ὅμοια. Εἰς τὰ βιβλία λοιπὸν καὶ τὰ δελτάρια σημειοῦνται τὰ πολλαπλᾶ, διότι ὅταν ὑπάρχῃ ἡ αὐτὴ ἔκδοσις εἰς πλείονα τοῦ ἑνὸς ἀντίτυπα, γίνεται μνεία ἐν τῷ δελταρίῳ, ὅτι ὑπάρχουσι τόσα ἀντίτυπα. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ καταλόγου αὐτοῦ τοῦ καθ’ ὕλην δυνατὸν εὐχερῶς νὰ εὑρεθῇ πόσα ἀντίτυπα ἑκάστου συγγράμματος ὑπάρχουσιν. Ὁ συνάδελφος εἶπεν, ὅτι ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πολλαπλῶν ἐξαρτᾶται κατὰ πολὺ ὁ πλουτισμὸς Βιβλιοθήκης. Ὡς πρὸς τοῦτο ἔχει δίκαιον, ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι τοῦδε οὐδεμία ἀπόφασις τῆς Βουλῆς χορηγεῖ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ἔφορον τῆς Βιβλιοθήκης νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνταλλαγήν. Ὁ Ἔφορος, πᾶν ὅ,τι εἰσέρχεται εἰς τὴν Βιβλιοθήκην, ὀφείλει νὰ φροντίζῃ, ὅπως διατηρῆται καὶ παρουσιάζηται, ὅταν ζητηθῇ, δὲν ἔχει ὅμως τὸ δικαίωμα, ὅπως προβῇ εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν καὶ τοῦ παραμικροῦ Ἀλφαβηταρίου. Πολλὰς αἰτήσεις λαμβάνω, Κύριοι, ἀπὸ τὰς Βιβλιοθήκας τῶν ἐπαρχιῶν, δι’ ὧν μοὶ ζητοῦνται ἀντίτυπα βιβλίων, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι πολλαπλᾶ, ἀπαντῶ δὲ στερεοτύπως, ὅτι ἡ ἐξουσία μου δὲν φθάνει μέχρι τῆς διαθέσεως τῶν βιβλίων.

§86ΛΕΒΙΔΗΣ. Ζητήσατε ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὸ δικαίωμα τοῦτο, διὰ νὰ τὸ λάβητε.

§87ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος μοὶ λέγει, ὅτι δύναμαι νὰ ζητήσω τὸ δικαίωμα τοῦτο· ἀλλὰ φρονεῖτε, ὅτι εἶναι ἁπλοῦν ζήτημα νὰ ζητήσῃ τις ἄδειαν, νὰ χορηγηθῇ ἄδεια ἄνευ ἐγγυήσεώς τινος καὶ ἄνευ κανονισμοῦ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον τὴν τοιαύτην ἄδειαν δύναται ὁ Ἔφορος νὰ ἐνασκήσῃ; νὰ ἀφεθῇ ὁ Ἔφορος κριτὴς μόνος, ποῖα βιβλία πρέπει νὰ ἐξέλθωσι τῆς Βιβλιοθήκης καὶ ποῖα νὰ παραμείνωσι;

§88ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἂς διορισθῇ ἐπιτροπή.

§89ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τίνας θὰ σύγκηται ἡ ἐπιτροπή;

§90ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὥστε εἶναι ἄλυτον τὸ ζήτημα;

§91ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι βεβαίως, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ κατανοήσῃ τις πρότερον καλῶς τὸν μηχανισμὸν τῆς Βιβλιοθήκης αὐτῆς, καὶ ὕστερον νὰ σᾶς προτείνῃ τὰ δέοντα, διότι πρόκειται περὶ Βιβλιοθήκης σπουδαιοτάτης, ἡ ὁποία ἔχει ἀξίαν ἄνω τοῦ 1,500,000. Ἐζητήσατε εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ κατάρτισις τοῦ καταλόγου. Ἔχετε δίκαιον, διότι ὁμολογῶ, ὅτι ἄνευ καταλόγου ἐντύπου ἡ χρῆσις τῆς Βιβλιοθήκης ἀποβαίνει δυσχερής, ἢ δὲν παρέχει τὰς ὠφελείας ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ παράσχῃ. Ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὸν καθ’ ὕλην κατάλογον, τὸν ἐν δελταρίοις συντεταγμένον, οὗτος εὑρίσκεται τέλειος, ἐν δελταρίοις ὅμως. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν κατάλογον τὸν ἀλφαβητικόν, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ μόνος δυνάμενος νὰ χρησιμεύσῃ εἰς πάντα πολίτην, ζητοῦντα σύγγραμμά τι, ὡς πρὸς αὐτὸν αἱ ἐργασίαι ἔχουσι προβῆ μέχρι τέλους διὰ μόνον τὰ βιβλία τοῦ νομικοῦ τμήματος, εἰς σημεῖον δὲ ἀρκετὰ εὐάρεστον διὰ τὸ πολιτικὸν τμῆμα.

§92ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δημοσιευθῇ τὸ νομικὸν τμῆμα;

§93ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ναὶ, ἐὰν δοθῇ μία γενναία πίστωσις, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ καταλόγου, περιλαμβάνοντος Ἑλληνικὰ μόνον συγγράμματα, βεβαίως τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον εἶναι ἐπαρκὲς, προκειμένου ὅμως περὶ Βιβλιοθήκης, ἥτις κατὰ τὰ 99 ἑκατοστὰ ἀποτελεῖται ἐκ ξένων συγγραμμάτων, ἐχόντων τίτλους μὲ στοιχεῖα οὐχὶ Ἑλληνικὰ, ἐννοεῖται, ὅτι ἡ προσφυγὴ εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον ἤθελεν εἶσθαι ματαία, ἢ ὁ κατάλογος ὁ ἐκτυπούμενος δὲν θὰ ἦτο ἀνάλογος τοῦ ἱδρύματος, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ ἐξυπηρετήσῃ. Τώρα ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ γένηται ἔναρξις τυπώσεως; Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ ζητήσω πίστωσιν, δὲν ἔχει ὅμως παρὰ νὰ ἀναθέσῃ ἡ Βουλὴ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν, ὅπως μοὶ παράσχῃ τὰ φῶτά της καὶ τὴν συνδρομήν της, ἐπὶ τῷ τέλει νὰ καταρτίσωμεν προϋπολογισμὸν, ἵνα δοθῇ ἡ ἐργασία εἰς ἰδιωτικὸν κατάλληλον τυπογραφεῖον, ὅπως ἡ ἐργασία ἀρχίσῃ καὶ περατωθῇ ταχέως. Ἐγὼ τὴν πρωτοβουλίαν ταύτην δὲν τὴν ἔλαβον, διότι μόνον τὸ τμῆμα τὸ νομικὸν εἶναι ἕτοιμον, καὶ τοῦ πολιτικοῦ ἐγένετο ἔναρξις, ὅλων δὲ τῶν ἄλλων τμημάτων οἱ ἀλφαβητικοὶ κατάλογοι δὲν εἶναι ἕτοιμοι, διότι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ εὕρῃ τις ἀντιγραφεῖς ἀρκετὰ ἐξησκημένους πρὸς τὸ ἔργον, καὶ μὲ τοὺς μικροὺς μισθοὺς μάλιστα, τοὺς ὁποίους δίδομεν.

§94ΛΕΒΙΔΗΣ. Κατὰ τὸν ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν, παρατηρῶ, ὅτι προϋπελογίσθησαν ἔξοδα τῆς Βιβλιοθήκης 20 χιλιάδες.

§95ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφέτος;

§96ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι ὁ Προϋπολογισμὸς, βλέπω ἐδῶ, τῆς Βʹ Συνόδου τῆς ΙΑʹ Περιόδου.

§97ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι λάθος.

§98ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐδαπανήθησαν ἐδῶ 3,978. Λοιπὸν ἔμεινε ποσὸν ἀδιάθετον 16 χιλ. δραχμῶν.

§99ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τί συμβαίνει. Ἐκ τοῦ ἀπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον βλέπετε, παρατηρεῖτε τὰς δαπάνας τῆς Βιβλιοθήκης, τὰς γενομένας διὰ τοῦ ταμείου τῆς Βουλῆς. Ὑπάρχουσιν ὅμως ἐντολαὶ, ἀπ’ εὐθείας παρὰ τοῦ Ὑπουργείου δοθεῖσαι. Ἂν παρατηρήσητε τὸν τῆς Βιβλιοθήκης ἀπολογισμὸν, θὰ ἴδητε, ὅτι κατὰ τὴν Αʹ Σύνοδον τῆς ΙΑʹ Περιόδου ἐδαπάνησα δρ. 23,945:69, τοῦτο δ’ εὑρίσκεται ἐν τῇ ὑπ’ ὄψει ὑμῶν ἐκθέσει τῆς ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἔμεινεν ἀδιάθετος πίστωσις ἐκ δραχ. 4,754:31, διότι τρεῖς χιλιάδες περίπου δραχ. δὲν διετέθησαν πρὸς πληρωμὴν χρεῶν τῆς Βιβλιοθήκης, τὰ ὑπόλοιπα δὲ δὲν ἐδαπανήθησαν, ἕνεκα οἰκονομιῶν γενομένων. Αἱ τρεῖς χιλιάδες δραχ. δὲν διετέθησαν διότι ὑπάρχει διαφορά τις μεταξὺ τῆς Βιβλιοθήκης καὶ ἑνὸς βιβλιοπώλου ἐν Νεαπόλει, καλουμένου Περόνε, καθόσον οὗτος εἶχεν ἀποστείλει ἐπὶ τοῦ προκατόχου μου πολλὰ βιβλία εἰς τὴν Βιβλιοθήκην, ἐξ ὧν σώματά τινα ἦσαν ἐλλιπῆ· ὁ προκάτοχός μου ἀνέστειλε τὴν πληρωμὴν τοῦ τιμήματος τῶν ἐλλιπῶν βιβλίων, καὶ μόλις ἐπὶ τῶν ἡμερῶν μου ἐσχάτως, πρὸ 15 ἡμερῶν, κατωρθώθη διά τινα τῶν συγγραμμάτων τούτων νὰ μᾶς ἀποσταλῶσι τὰ συμπληρώματα. Θὰ προσπαθήσω νὰ πληρώσω τὸ χρέος τοῦτο ἐκ τῶν πιστώσεων τῶν τακτικῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς τὴν διάθεσίν μου. Παρατηρεῖτε λοιπὸν, ὅτι ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ κ. Προέδρου δὲν ἀναγράφει ἁπάσας τὰς εἰς τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς ὁρώσας πληρωμὰς, διότι ὁ ἀπολογισμὸς οὗτος ἀναγράφει μόνον τὰς πληρωμὰς τὰς ἐνεργηθείσας διὰ τοῦ ταμείου τῆς Βουλῆς. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἄλλας πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κ. συνάδελφος, περὶ τοῦ ὁλικοῦ ἀριθμοῦ τῶν βιβλίων, βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ εἴπω ἐκ τοῦ προχείρου ἀκριβῆ ἀριθμὸν, δύναμαι ὅμως κατὰ προσέγγισιν νὰ βεβαιώσω, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν τόμων τῆς Βιβλιοθήκης, ἐκτὸς τῶν ἐν ταῖς ἀποθήκαις εὑρισκομένων πολλαπλῶν καὶ ἀσυναρτήτων πρακτικῶν κλπ., προσεγγίζει τὰς 130,000. Πόσοι τόμοι εἰσήχθησαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, τὴν ὁποίαν ὥρισεν ὁ κ. Λεβίδης, ἐννοεῖται, ὅτι δὲν εἶναι ὡσαύτως ἔργον, ἐκ τοῦ προχείρου δυνάμενον νὰ κατορθωθῇ, καθ’ ὅσον πρέπει νὰ ἐργασθῇ ἡ ὑπηρεσία, διὰ νὰ καταρτίσῃ ἀκριβῆ κατάλογον, διότι, ὅταν αἱ πληροφορίαι ζητῶνται ἐπισήμως, πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται ἀκριβεῖς.

§100ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ἐζήτησα διὰ τώρα. Ἤκουσα νὰ λέγητε περὶ δύο εἰδῶν πληρωμῶν, ἐκ τῆς Βουλῆς καὶ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου. Ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ εἴπητε περὶ τῆς διαθέσεως αὐτῶν;

§101ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνόσῳ ἡ Σύνοδος λειτουργεῖ καὶ ὑπάρχουσι χρήματα ἐν τῷ ταμείῳ τῆς Βουλῆς, αἱ πληρωμαὶ γίνονται διὰ τοῦ ταμείου τῆς Βουλῆς καὶ χρεοῦνται κατόπιν αἱ σχετικαὶ μερίδες, διὰ τὰς ὁποίας ἐχορηγήθησαν πιστώσεις. Ἅμα ὅμως κλείσῃ ἡ Σύνοδος καὶ τὸ ταμεῖον τῆς Βουλῆς ἐπιστρέψῃ τὰ ἐν αὐτῷ ὑπόλοιπα, δὲν ὑπάρχουσι χρήματα ἐν τῷ ταμείῳ τῆς Βουλῆς, καὶ τότε ζητοῦμεν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τὴν ἔκδοσιν ἐνταλμάτων ἐπ’ ὀνόματι αὐτῶν τῶν διαφόρων δικαιούχων. Ἄλλοτε, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ προκατόχου μου, ἐξεδίδοντο ἐντάλματα διὰ τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ δικαιούχους ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Ἐφόρου, καὶ ὁ Ἔφορος ἠγόραζε συναλλαγματικὰς, τὰς ὁποίας ἀπέστελλεν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐχόντων λαμβάνειν παρὰ τῆς Βιβλιοθήκης. Τοῦτο ἔπαυσε συμβαῖνον, ἀφ’ ὅτου ἐξελέγην Ἔφορος, διότι δὲν ἐθεώρησα ὀρθὸν, ὁ Ἔφορος νὰ χρησιμεύῃ ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν διαφόρων πωλητῶν βιβλίων, τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ δετικὰ, δύναμαι ἐκ τοῦ προχείρου νὰ πληροφορήσω τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἡ πίστωσις, ἡ χορηγουμένη εἰς ἑκάστην Σύνοδον, ἀνέρχεται εἰς 5,000 δραχμῶν, ὅτι ἐξ αὐτῆς τῆς πιστώσεως δὲν μένει τίποτε ἀδιάθετον, διότι ὑπάρχουσιν ἀκόμη ἀρκοῦντες τόμοι ἄδετοι, διὰ ν’ ἀποῤῥοφῶσι καὶ δύο Συνόδων τὴν συνήθη πίστωσιν. Δὲν θεωρῶ δὲ σκόπιμον νὰ παρουσιάσω προϋπολογισμὸν ἐξωγκωμένον, ὅπως προβῶ εἰς τὴν ἄμεσον πάντων τῶν ὑπολειπομένων βιβλιοδέτησιν, ἀρκούμενος εἰς τὴν χορηγουμένην μοι ἑκάστοτε πίστωσιν, καὶ φροντίζων, ὅπως δι’ αὐτῆς δένωνται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότεροι τόμοι. Εὐτυχῶς, ἐπειδὴ πολλὰ βιβλία ἀγοράζονται νῦν δεδεμένα ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, ὑπάρχει ἐλπὶς βαθμηδὸν νὰ ἐλαττωθῶσιν οἱ ἄδετοι τόμοι καὶ προσεχῶς νὰ ἐξαντληθῇ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ζητηθείσας, περὶ τῶν εἰσαχθέντων τόμων ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν, εἴτε ἐξ ἀγορᾶς, εἴτε ἐκ δωρεᾶς, θὰ φροντίσω διὰ τῆς ὑπηρεσίας, νὰ δοθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὗται ἐγκαίρως. Τοῦτο μόνον ὀφείλω νὰ εἴπω, Κύριοι, ὅτι ἡ Βιβλιοθήκη τῆς Βουλῆς διατελεῖ ὑπὸ ἔλεγχον αὐστηρὸν, τοῦτο δὲ ὀφείλεται εἰς τὴν ἐπιμονὴν καὶ μέχρι μονομανίας, δύναμαι νὰ εἴπω, ἐπιμέλειαν, τὴν ὁποίαν δεικνύει ὁ ταξινόμος, ὁ ἔχων τὴν φύλαξιν τῆς Βιβλιοθήκης καὶ εὐθυνόμενος δι’ αὐτήν.

§102Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ποῖος εἶναι;

§103ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Παναγιώτης Καλογερόπουλος. Εἶναι γνωστὸς εἰς τοὺς κ. Βουλευτάς.

§104ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§105ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς ἀπὸ τῆς 8ης πρωϊνῆς ὥρας μέχρι τῆς 8ης τῆς ἑσπέρας σχεδὸν διαρκῶς ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ παραμένων, δὲν ἀφίνει οὐδὲ τόμον νὰ ἐξέλθῃ ἄνευ τῆς ἐπιθεωρήσεώς του, οὔτε ἐφημερίδα νὰ δοθῇ ἐν ἀγνοίᾳ του. Δι’ ἕκαστον τόμον, ἐξερχόμενον τῆς θήκης του, φροντίζει νὰ ἐκδίδωται ἀπόδειξις, καὶ φροντίζει συγχρόνως, ὅσον τὸ δυνατὸν ἐγκαιρότερον νὰ γίνεται ἡ ἐπιστροφή. Ὁ δανεισμὸς τῶν βιβλίων, μοὶ ἀπέδειξεν ἡ πεῖρα ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ προκατόχου μου, ὅτι πρέπει νὰ ἐκλείψῃ ὅσον τὸ δυνατόν. Καθ’ ἣν ἡμέραν παρέλαβον τὴν Βιβλιοθήκην, εὗρον 1400 τόμους ἐλλείποντας καὶ ἀναπληρουμένους δι’ ἀποδείξεων δανεισμοῦ. Μετὰ πάσης σπουδῆς ἐφρόντισα περὶ εἰσπράξεως αὐτῶν τῶν καθυστερούντων. Σήμερον τὸ ἔλλειμμα ἐκ τοῦ δανεισμοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀπὸ 5 καὶ 6 ἐτῶν, δὲν εἶναι ὀλιγώτερον τῶν 400 τόμων, ἐκ τῶν ὁποίων 70 ἢ 80 τόμοι οὐσιώδεις, καὶ τῶν ὁποίων ἡ ἔλλειψις κολοβοῖ συγγράμματα πολύτιμα. Ἐπασχολοῦμαι ὅσον τὸ δυνατὸν, προσφεύγων ἐνίοτε καὶ εἰς αὐτὴν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας τὴν ἐπικουρίαν, εἰς τὸ νὰ ἐπαναφέρω τοὺς ἐλλείποντας τόμους. Δὲν ἐλπίζω ὅμως νὰ κατορθώσω τὴν εἴσπραξιν ὅλων. Ὁμολογῶ ἐν τούτοις ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι, ἐὰν δὲν ληφθῇ πρόνοια περὶ ὑπηρεσίας, δυναμένης νὰ μεριμνᾷ καὶ ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου, εἶναι ἀδύνατον νὰ κατορθωθῇ ἡ εἴσπραξις τῶν βιβλίων, ὅταν ὁ δανεισμὸς ἐπεκταθῇ εἰς κύκλον εὐρύτερον, διότι ὁ δανεισμὸς προκαλεῖ μίαν σπουδαιοτάτην κατάχρησιν, τὴν ὁποίαν οἱ δανειζόμενοι δὲν ἐννοοῦσιν. Ὑπάρχουσι πολλοὶ, γνωστοὶ εἰς τὴν Βιβλιοθήκην, ἀξιότιμοι ἄνδρες, πρὸς τοὺς ὁποίους δύναται ἡ Βιβλιοθήκη νὰ ἐμπιστευθῇ τὰ βιβλία. Συχνάκις ὅμως, πιεζόμενοι οὗτοι ὑπὸ συγγενῶν ἢ φίλων, λαμβάνουσι διὰ τούτους βιβλία, ὑπογράφουσι τὰς ἀποδείξεις, ἀλλ’ ὅταν κατόπιν ζητηθῶσιν οἱ τόμοι ἀπὸ αὐτοὺς, εὑρίσκονται εἰς ἔκπληξιν, πῶς εὑρίσκονται χρεωμένοι, λησμονοῦντες, ὅτι αὐτοὶ ὑπέγραψαν ἀποδείξεις δι’ ἄλλους, οἵτινες, ἐπειδὴ δὲν εἶχον εὐθύνην, ἀπέφυγον τὴν ἀπόδοσιν. Συνέβη δὲ ἐνίοτε νὰ λείψουν συγγράμματα ὡς ἐκ τοῦ θανάτου τῶν δανεισθέντων. Ὑπάρχει κατάλογος καθυστερούντων ἐκ διαφόρων αἰτιῶν, καὶ δυστυχῶς εἶναι ἀρκούντως μακρός.

§106ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ καταθέσητε κατάλογον τῶν καθυστερούντων.

§107ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κατάλογος εἶναι ἕτοιμος, καὶ ἐὰν ἐπιθυμῆτε, δύναμαι νὰ τὸν καταθέσω· δὲν θεωρῶ ὅμως, ὅτι ἐκ τούτου θὰ προκύψῃ κἀνὲν ὄφελος. Ἐννοεῖται, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ τρέξω κατόπιν τῶν τεθνεώτων, ζητῶν ὅσα ἔλαβον, οὐδὲ κατόπιν ἄλλων ὀφειλετῶν τῆς Βιβλιοθήκης, οὓς ἀσθενοῦντας δὲν δύναμαι οὔτε ἐγὼ οὔτε ἡ δικαστικὴ ἐξουσία νὰ ἐξαναγκάσωμεν εἰς ἀπόδοσιν. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ σύστημα τοῦ δανεισμοῦ, ἐὰν δὲν εὑρεθῇ τρόπος ἀμέσου εἰσπράξεως διὰ προσωπικοῦ, λειτουργοῦντος καὶ ἐκτὸς τῆς Βιβλιοθήκης, πρέπει νὰ παύσῃ, ἄλλως μετά τινα ἔτη θὰ ἔχητε μίαν ἀποθήκην βιβλίων καὶ συγγραμμάτων κεκολοβωμένων καὶ μὴ δυναμένων νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς μηδεμίαν μελέτην. Ταῦτα ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ἐκθέσω ἄνευ ἀναβολῆς ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, συνεπείᾳ τῶν ἐρωτήσεων, ἃς ὑπέβαλεν ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας βουλευτής.

§108ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁμολογουμένως εἶναι ἀξία θαυμασμοῦ ἡ ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ συγκρότησις τοιαύτης πολυτόμου καὶ ἐκ βιβλίων σπανίων καὶ πολυτίμων Βιβλιοθήκης, τὴν ὁποίαν ἴσως πολλαὶ ἄλλαι Βουλαὶ μεγαλειτέρων ἐπικρατειῶν δὲν θὰ ἔβλεπον ἀνεπιφθόνως. Καὶ ὁμολογουμένως ὀφείλεται δίκαιος ἔπαινος πρὸς τὸν ἀναλαβόντα, ἐν πεφωτισμένῃ καὶ πυρετώδει δραστηριότητι, τὸν φιλότιμον αὐτὸν κόπον καὶ τὴν καματηρὰν ἐργασίαν τῆς περισυναγωγῆς τῶν βιβλίων καὶ συγκροτήσεως αὐτῆς πρῶτον Ἔφορον τῆς Βουλῆς κ. Φιλήμονα, ἀξιωθέντα νὰ ἐπιστεφθῶσιν αἱ ἄοκνοι αὐτοῦ φροντίδες διὰ τοιαύτας ἐπιτυχίας. Ἀλλ’ ὁ περιορισμὸς καταντᾷ νὰ καταστήσῃ τὴν Βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς ἄχρηστον, ὄχι εἰς ἕνα μέγαν κύκλον ἀναγνωστῶν, ἀλλὰ καὶ εἰς ὅλως στενὸν κύκλον καὶ περιωρισμένον· οὐδ’ εἰς τοὺς λογίους, τοὺς δημοσιογράφους, τοὺς καθηγητάς, οὐδ’ εἰς αὐτὰ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὁ θησαυρὸς οὗτος ὁ διανοητικός, διότι οὔτε ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ ὑπάρχει τόπος κατάλληλος πρὸς ἄνετον μελέτην, οὔτε βιβλίον τι δανείζεται πρός τινα οἷον δήποτε, ὡς ἐκ τῆς αὐστηρότητος τοῦ ἀγρύπνου αὐτοῦ φύλακος τῆς Βιβλιοθήκης, τοῦ νῦν ἀξιοτίμου Ἐφόρου κ. Καλογεροπούλου. Ἐγὼ αὐτὸς ἦλθον πολλάκις μετ’ αὐτοῦ, προκειμένου νὰ λάβω κατ’ οἶκον βιβλίον τι πρὸς μελέτην, εἰς ἔριδα καὶ εἶπον, ὅτι θὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὴν Βουλήν. Μοὶ ἠρνεῖτο μικρὸν τεῦχος πέρυσι, τὸ ὁποῖον κατέστη ἀδύνατον, μεθ’ ὅλας τὰς παρακλήσεις καὶ ἐπικλήσεις τῶν δικαιωμάτων μου, νὰ μοὶ δοθῇ, καὶ νομίζω, ὅτι καὶ ἄλλοι συνάδελφοι θὰ ἀπήντησαν τὴν αὐτὴν δυσκολίαν. Καὶ ὅταν οὐδὲ πρὸς Βουλευτὰς δίδωνται πρὸς μελέτην βιβλία, δὲν ἐννοῶ εἰς τί θὰ χρησιμεύσῃ ἡ λατρεία αὕτη τῶν βιβλίων, ἀεροστεγῶς κεκλεισμένων ἐν ἑρμαρίοις. Βεβαίως ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Καλογερόπουλος ἐξετραγῴδησεν, εἶναι οἰκτρά, καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ πᾶν μέτρον πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν βιβλίων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι οὔτε δίκαιον, οὔτε συμφέρον, οὔτε πρέπον, νὰ ἀπαγορεύσῃ τις καὶ τὴν χρῆσιν. Ἐὰν ἠμέλησαν οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν διανομὴν τῶν βιβλίων νὰ συλλέξωσιν ἐγκαίρως ταῦτα, ἢ ἐὰν ἀπὸ σκοποῦ ἄφησαν νὰ παρέλθῃ ὁ χρόνος, δὲν εἶναι λόγος τοῦτο, νὰ ἀποκλείωνται καὶ οἱ Βουλευταὶ βιβλίων, τὰ ὁποῖα πρὸς χρῆσιν τούτων ὑποτίθεται, ὅτι συνελέγησαν. Ὑποθέτω, ὅτι πᾶς συνάδελφος παρέχει πᾶσαν ἐγγύησιν προσωπικήν, ὅτι δὲν θὰ καταχρασθῇ βιβλίον τι.

§109ΤΙΝΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ Βουλευτῶν.

§110ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ στατιστικῆς ὡμίλησα. Προχθὲς ἐλάβετε, νομίζω, ἓν βιβλίον.

§111ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μάλιστα, τὸ ἔλαβον, μὲ χιλίας δυσκολίας, διὰ 24 ὥρας. Ἐὰν θέλητε νὰ ἔχητε τὴν Βιβλιοθήκην ὡς μουσεῖον ἀξιοθέατον, τότε ὁ σκοπὸς αὐτῆς ἐκπληροῦται. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὴν μικρὰν ταύτην παρατήρησίν μου καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ τὸν δανεισμὸν βιβλίων πρὸς τοὺς Καθηγητὰς καὶ τοὺς Βουλευτάς, νὰ ἐπιτραπῇ δὲ ὁ δανεισμὸς ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, διότι οἱ μὲν Καθηγηταί, καὶ ἄνευ ἐκβιασμοῦ τινος καὶ ἄνευ στρατιωτῶν ἢ κλητήρων, εἶναι βεβαιότατον, ὅτι θὰ ἐπιστρέψωσι τὰ βιβλία διὰ μιᾶς ὑπομνήσεως, ὅθεν τὰ ἔλαβον, διότι εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους καὶ ἔντιμοι ἄνθρωποι, εἰς δὲ τοὺς Βουλευτὰς νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαγορεύσῃ νὰ λαμβάνωσιν ἐπὶ ἀποδείξει βιβλία πρὸς μελέτην, ἀφοῦ πρὸς τοῦτο ταῦτα συνελέγησαν. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ χορηγηθῇ εἰς τὸν κ. Ἔφορον ἡ ἀναγκαία πίστωσις, ὅπως προσλάβῃ εἰδικὸν ὑπάλληλον ἐπὶ τοῦ δανεισμοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ χορηγῇ ἐγγύησιν καὶ νὰ ἦναι ὑπεύθυνος διὰ πᾶν βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἀπολεσθῆ.

§112ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ποῖος τὸ δέχεται;

§113ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Θὰ εὕρητε τὸν κατάλληλον, διότι ἄλλως ἡ Βιβλιοθήκη εἶναι ἄχρηστος, ὅταν πρόκηται νὰ κλείσητε τὰ βιβλία ἑρμητικῶς εἰς τὰ ἑρμάρια, ὥστε νὰ μὴ ἠμπορῇ κἀνεὶς νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῶν.

§114ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης, νομίζω, ὅτι προέκυψέ τι καλόν· ἐμάθομεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει κατάλογος τῶν πολλαπλῶν, ἀλλὰ τὰ λεγόμενα δελτία τῶν πολλαπλῶν. Ἐκ τούτων ὅμως εἶναι εὐχερέστατον νὰ σχηματισθῇ κατάλογος τῶν πολλαπλῶν. Ὁ κ. Ἔφορος λέγει, ὅτι πολλαπλᾶ εἰσι τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ἅτινα ὅμως δὲν θεωρεῖ σπουδαῖα, καὶ βεβαίως δὲν εἶναι πολὺ σπουδαῖα δι’ αὐτόν.

§115ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι εἶναι ἐλλιπῆ.

§116ΛΕΒΙΔΗΣ. Νομίζω ὁπωσδήποτε, ὅτι κατάλογος ἐκ τῶν δελτίων τῶν πολλαπλῶν δύναται νὰ σχηματισθῇ. Ἐκεῖνο ὅμως, δι’ ὅπερ ἀπορῶ, καὶ περὶ οὗ ἤθελον νὰ λάβω πληροφορίας, ἔστω καὶ κατ’ ἄλλην ἡμέραν, εἶναι, πῶς κατωρθώθη, Βιβλιοθήκη, ἔχουσα 130,000 περίπου τόμων, νὰ μὴ ἔχῃ πολλαπλᾶ. Ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν τὸ πρᾶγμα, τουτέστι νὰ μὴ ὑπάρχωσι πολλαπλᾶ, ἐὰν ὑπῆρχον δημοσιευμένοι κατάλογοι τῶν βιβλίων, διότι τότε ἕκαστος, ἐπιθυμῶν νὰ προσφέρῃ βιβλίον, ἤθελε συμβουλεύεσθαι τὸν κατάλογον καὶ ἤθελεν ἀποφεύγει νὰ προσφέρῃ τὸ ὑπάρχον βιβλίον. Ἐγὼ, Κύριοι, γνωρίζω ἰδιωτικὰς Βιβλιοθήκας, περιεχούσας 3,000 ἢ 4,000 τόμων, καὶ συμβαίνει νὰ ἔχωσι πολλαπλᾶ, εἴτε διότι ἐλησμόνησαν οἱ κύριοι αὐτῶν, ὅτι ἔχουσι σύγγραμμά τι, ἀγοράζουσι δ’ αὐτὸ ἐκ νέου, εἴτε διότι ἐδωρήθη ὑπάρχον σύγγραμμα, εἴτε διότι ἀπέκτησαν τοῦτο δι’ ἄλλου τρόπου. Δὲν ἐννοῶ νὰ ἐκφράσω δυσπιστίαν κατ’ οὐδενὸς, ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ πείσω ἐμαυτὸν περὶ τούτων τῶν ἀμφιβολιῶν καὶ ὁπωσδήποτε ἀξίων ἐρεύνης ζητημάτων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης νομίζω, ὅτι προέκυψε καὶ ἄλλο τι καλὸν, ὅπερ ἐγὼ τοὐλάχιστον θεωρῶ σπουδαῖον, ὅτι τέλος πάντων εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν πίνακα τετυπωμένον τῶν βιβλίων, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν νομικὴν ἐπιστήμην. Διατὶ νὰ μὴ τυπωθῇ αὐτὸς ὁ πίναξ; Ἐὰν ἦναι δυνατὸν ἐκ τῆς παρεχομένης ἑκάστοτε πιστώσεως νὰ χρησιμοποιήσητε πρὸς τοῦτο ποσόν τι, τόσῳ τὸ καλλίτερον· ἄλλως ζητήσατε αὔξησίν τινα μικρὰν πρὸς τοῦτο, ὑποθέτω δὲ, ὅτι οὐδεὶς θέλει ἀρνηθῆ αὐτήν.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§118ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι. (Ἀναγινώσκεται τὸ συμπέρασμα τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραδέχεται ἡ Βουλή;

§120ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸν ἀπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς παρελθούσης Συνόδου. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: 1) Περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. 2) Περὶ ὁρισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 31 τοῦ νόμου ΑΧΛΑʹ ἀπαριθμήσεως τῶν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσερχομένων ζώων καὶ τῆς δηλώσεως τῶν ἰδιωτικῶν βοσκησίμων γαιῶν. 3) Περὶ ἀδείας πρὸς ἐγγραφὴν ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ συζήτησιν. 4) Περὶ παρατάσεως τῆς διὰ τῆς ἀπὸ 23 Νοεμβρίου 1887 συμβάσεως ὁριζομένης προθεσμίας, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ συζήτησιν).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξαγορᾶς καὶ τροπῆς τοῦ δανείου τῶν 26,000,000.

§123ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§124ΕΤΕΡΟΙ. Ἀπόψε.

§125ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ σήμερον ἡ πρώτη συζήτησις, διότι αὕτη δὲν εἶναι τυπικὴ ἀνάγνωσις, εἶναι συζήτησις.

§126ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, διότι βλέπετε, ὅτι δὲν ὑπάρχουν Βουλευταί.

§127ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλετε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας;

§128ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τὸ θέλετε, ὑποβάλλω ἔνστασιν.

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἄρχεται ἡ ἐκφώνησις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου).

§130ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 καὶ 15′ μ. μ.