1888.11.23

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 22.

Τῆς 23 Νοεμβρίου 1888.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κρεστενίτης ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§2ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἴς τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων ἔσχον τὴν τιμήν, κύριοι Βουλευταί, νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ πληροφορίας τινάς, ἀφορώσας εἰς τοὺς στρατιωτικοὺς ἰατροὺς τοῦ Κράτους· ἐζήτησα δὲ νὰ μοὶ δώσῃ πληροφορίαν, ἐὰν ἕνεκεν ἀσθενείας, ἢ ἕνεκεν ἐπ’ ἀδείᾳ διατελούντων στρατιωτικῶν ἰατρῶν, ὑπηρετῶσιν εἰς τὰ διάφορα θεραπευτήρια τοῦ Κράτους πολιτικοὶ ἰατροί, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προθύμως λίαν ὑπέβαλε τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὅλοι εἰς χεῖράς σας· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐγένετο θῦμα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, διότι πληροφορεῖ ἐπισήμως τὴν Βουλήν, ὅτι εἷς καὶ μόνος ἰδιώτης ἰατρὸς ὑπηρετεῖ ἐν τῷ στρατῷ, ἀναπληρῶν ἕνα τῶν ἕνδεκα ἀπουσιαζόντων στρατιωτικῶν ἰατρῶν· λέγω δέ, ὅτι ἐγένετο θῦμα τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, καθόσον, καθ’ ἃς ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔχω πληροφορίας, δὲν εἶναι εἷς καὶ μόνος ὁ πολίτης ἰατρός, ὁ ὑπηρετῶν ἐν στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ, διότι τοιοῦτος εἶναι καὶ ἐν Σύρῳ καὶ ἐν Ἀγρινίῳ. Τὴν παρατήρησιν ταύτην ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ὑποβάλω πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν, ἵνα ζητήσῃ τακτικωτέρας πληροφορίας. Πρὸς τούτοις θέλω παρακαλέσει τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ ἡμῖν ἑτέραν τινὰ πληροφορίαν, ἐπειδὴ εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς δηλώσῃ, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς οὗτος ἰατρὸς πληρόνεται κατὰ τὸ κεφάλαιον 19 τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐὰν καὶ πότε ὁ Χρονόπουλος οὗτος διωρίσθη στρατιωτικὸς ἰατρός, καὶ ἐὰν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν διωρίσθη ὡς στρατιωτικὸς ἰατρός, ὑπηρετῇ ἢ ὑπηρέτησεν ἄλλος στρατιωτικὸς ἰατρὸς ἐν Πύργῳ· διότι, κατὰ τὸ Κεφάλαιον 19 τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δύνασθε νὰ πληρόνητε πολίτην ἰατρόν, εἰς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν ὑπηρετοῦντα, ἐὰν ὁ τακτικὸς στρατιωτικὸς ἰατρὸς ἀσθενῇ, ἢ εὑρίσκηται ἐν ἀδείᾳ. Σεῖς ὅμως εἴχετε διορίσει, ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐλάβετε τὴν Κυβέρνησιν, στρατιωτικὸν ἰατρὸν ἐν Πύργῳ τὸν Χρονόπουλον, καὶ συγχρόνως εἴχετε τοποθετήσει στρατιωτικὸν ἰατρὸν ἐν Πύργῳ, τὸν ὁποῖον εἴχετε τοποθετήσει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ λόχου, τὸν δὲ Χρονόπουλον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Θεραπευτηρίου.

§3ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ Χρονόπουλος;

§4ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὁ ἀδελφὸς τοῦ Χρονοπούλου, τοῦ Προξένου, νομίζω, Μελίτης, τοῦ ἄλλοτε συντάκτου τῆς «Ἀκροπόλεως», τοῦ ὑπὸ τὸ ψευδώνυμον Timeson ὑπογραφομένου· εἶναι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὡς ἔργον ἔχουσι νὰ ὑβρίζωσι τὴν Βουλήν, τοὺς Βουλευτὰς καὶ πάντα, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι θαυμαστὴς τοῦ κ. Τρικούπη.

§5ΤΖΑΝΕΣ. Καλέ, οἱ Βουλευταὶ δὲν ὑβρίζονται· εἶναι καλοὶ ἄνθρωποι!

§6ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ συμπληρώσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ δώσῃ, συνεπείᾳ τῆς αἰτήσεώς μου, διότι βεβαίως τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τοσοῦτον ἁπλοῦν, ὅσον δύναται νὰ θεωρηθῇ. Ἐπειδὴ ὁ κ. Τζάνες εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ ὑπενθυμίσῃ τὴν χθεσινὴν σκανδαλώδη συζήτησιν, θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ζητήσῃ καὶ πληροφορηθῇ, ἐὰν τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίας ἐξέδωκε βούλευμα, καὶ ποῖον, περὶ τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς ὁ κ. Τζάνες ἀνέφερε, κατὰ τοῦ πρωτοδίκου Νικητοπούλου, διότι νομίζω, ὅτι ὁ κ. Τζάνες κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ὑπερέβη τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα θέτει ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, προκειμένου περὶ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ὑπηρετεῖ εἰς μίαν τῶν ἐπισημοτέρων ὑπηρεσιῶν τοῦ Κράτους.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπαντῶν εἰς προηγουμένας ἐπερωτήσεις, ὑποβάλλω κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν τοὺς διαθεσίμους τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1888, οἵτινες μετετέθησαν εἰς τοὺς ὑποχρέους, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 82 τοῦ ᾼΦΚʹ νόμου, καὶ ἑτέραν, ἐμφαίνουσαν τοὺς καθυστερουμένους κληρωτοὺς τῆς πρώτης σειρᾶς τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1886 καὶ τοὺς ἐκ τούτων καταταχθέντας μέχρι τῆς 28 Δεκεμβρίου 1887.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 70–71).

§9ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δὲν εἶδον κατακεχωρημένην τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον πρὸ ἡμερῶν· νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶχεν ἀποφασίσει τότε νὰ τυπωθῇ, διανεμηθῇ καὶ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ τεθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν;

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν γένει ἡ Βουλὴ ἐγκρίνει, ὅπως πᾶσα πρότασις Βουλευτοῦ καταχωρῆται ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§12ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρατηρῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι κατὰ τὸν Κανονισμὸν πᾶσα πρότασις, ὑποβαλλομένη εἰς τὴν Βουλὴν, ἐγγράφεται εἰς ἴδιον βιβλίον, ἔρχεται δὲ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς αὐτῆς. Τὸ Προεδρεῖον ὑποχρεοῦται ἄρα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νὰ καταχωρῇ πάντα τὰ ὑποβαλλόμενα νομοσχέδια, κατὰ τὴν τάξιν αὐτῶν, ἐξαρτᾶται δὲ κατόπιν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἐὰν θέλῃ, τινὰ ἐξ αὐτῶν νὰ παραπέμψῃ εἰς τὰς ἐπιτροπὰς, εἴτε νὰ προτάξῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἄλλα νομοσχέδια, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ὁ Κανονισμὸς τοῦτο ἐπιβάλλει, καὶ ὁ Πρόεδρος τοῦτο ὑποχρεοῦται νὰ κάμῃ, καὶ εἶναι ἀδιάφορον τί θέλει πράξει κατόπιν ἡ Βουλή. Καὶ λέγω ταῦτα, ἐπειδὴ εἶχον ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ ποιμνιοβοσκῆς, τὸ ὁποῖον βεβαίως φέρει τάξιν προγενεστέραν τῶν ἀναγραφέντων ἤδη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει· ἀφοῦ δὲ ἅπαξ παρελείφθη κατὰ τὴν πρώτην σύνταξιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, νὰ μὴ παραληφθῇ καὶ κατὰ τὴν δευτέραν σύνταξιν αὐτῆς.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἡμερησία διάταξις δὲν καταρτίζεται αὐθαιρέτως, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ κατὰ κανόνα τινὰ γενικὸν, καταρτίζεται κατὰ τὸ τέλος ἑκάστης συνεδριάσεως ἢ τῆς ἑπομένης ὑπὸ τοῦ Προέδρου, τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς, ἐννοεῖται δὲ, ὅτι καταρτίζεται, ὅπως ὑποθέτει ὁ Πρόεδρος, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπινεύει εἰς τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς, ἡ δὲ Βουλὴ ἀποφαίνεται, ὅτι ἀποδέχεται τὸν τοιοῦτον καταρτισμὸν, ἢ τοὐναντίον ζητεῖ, ὅπως καταρτισθῇ ἄλλως. Δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν, ὅτι ὑπάρχει γενικὸς κανὼν, ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τεθειμένος, περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διότι τότε δὲν θὰ κατηρτίζετο αὕτη ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Αὐτὸς ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει, ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς ἑπομένης κανονίζεται ἐν τῷ τέλει ἑκάστης συνεδριάσεως, ἐν τῷ οὕτω δὲ γινομένῳ κανονισμῷ εἶμαι ὅλως σύμφωνος, ὅπως λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψει αἱ προτάσεις τῶν κυρίων Βουλευτῶν, καὶ ὅπως καταχωρίζωνται πᾶσαι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ὥστε δὲν νομίζω, ὅτι ὑπάρχει ἀφορμή τις διαστάσεως ἐν τῷ θέματι τούτῳ.

§14ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἶμαι καθ’ ὁλοκληρίαν σύμφωνος, ἀφοῦ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀποδέχεται νὰ ἐγγραφῇ ἡ πρότασις ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ὡς πρὸς τὴν γνώμην δὲ, ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις καταρτίζεται εἰς τὸ τέλος ἑκάστης συνεδριάσεως, τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς, ὑπὸ τοῦ Προέδρου, ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Κανονισμοῦ ἔπεσε σχεδὸν εἰς ἀχρηστίαν, διότι τοιοῦτόν τι δὲν ὑποβάλλεται ἐν τῇ Βουλῇ οὔτε κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως, οὔτε κατὰ τὴν ἀρχήν· ὥστε, ἐὰν τὸ ἔπραττεν ὁ κ. Πρόεδρος καὶ προσεκάλει τὴν Βουλὴν νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δὲν θὰ ἐγίνοντο παρατηρήσεις καὶ συζητήσεις, καὶ ἑπομένως δὲν θὰ ἤρχετο καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ὑπέβαλον παρατήρησιν.

§15ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη διασαφήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐπραγματεύθησαν οἱ προλαλήσαντες. Βεβαίως τὴν ἡμερησίαν διάταξιν κανονίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῇ ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς, καὶ ἑπομένως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὀφείλει νὰ τηρήσῃ τὴν σειράν, τὴν ὁποίαν ὑποδεικνύει ἡ πλειοψηφία καὶ ἡ ἐκπροσωποῦσα αὐτὴν Κυβέρνησις. Δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν κ. Πρόεδρον νὰ παραλείψῃ καθ’ ὁλοκληρίαν ἐκ τῆς ἡμερησίας διατάξεως πρότασιν, εἰσαχθεῖσαν ὑπὸ Βουλευτοῦ, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἐγγράψῃ αὐτὴν, ἔστω καὶ εἰς δευτερεύουσαν τάξιν, διότι ὁ Κανονισμὸς λέγει ῥητῶς, ὅτι πᾶσα εἰσαγομένη πρότασις ἐγγράφεται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἄλλο λοιπὸν εἶναι τὸ ζήτημα τῆς τάξεως τῆς ἀναγραφῆς μιᾶς προτάσεως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ ἄλλο ἡ πλήρης παράλειψις τῆς ἐγγραφῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν οὐδεμία παράλειψις ἐγένετο, ἀλλὰ τακτικώτατα ἀνεγράφοντο ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τά τε νομοσχέδια καὶ αἱ προτάσεις τῶν κυρίων Βουλευτῶν· κατὰ πρῶτον σήμερον ἐγένετο ἡμερησία διάταξις, καὶ παρελείφθη κατὰ λάθος νὰ σημειωθῶσιν αἱ προτάσεις αὗται.

§17ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤθελον νὰ ἐκφράσω διόλου μομφὴν κατὰ τοῦ Προεδρείου, ἀλλὰ νὰ ἀντικρούσω ἀρχὴν, ἣν θεωρῶ ἐσφαλμένην.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, θὰ σημειῶνται πᾶσαι αἱ προτάσεις τῶν κυρίων Βουλευτῶν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Ἀναγνωστόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§19ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ νόμῳ ΑΥΞΓʹ τῆς 31 Μαΐου 1887 «Περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν ἄρθρων 118 καὶ 234 τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων», δημοσιευθέντι διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 143 φύλλου τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», ἡ ἰσχὺς τοῦ ὁποίου ἤρξατο ἀπὸ τῆς 1 Σεπτεμβρίου 1887, ἀναφέρεται: «Ἄρθρον 1ον. Ἵνα διορισθῇ τις τακτικὸς ἀνακριτὴς, ἀπαιτεῖται νὰ συνελήρωσε διετίαν τοὐλάχιστον ὡς Πρωτοδίκης, καὶ νὰ γνωμοδοτήσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ ὁ ἁρμόδιος παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελεὺς, πρὸ δὲ τῆς συμπληρώσεως διετίας ἀπὸ τοῦ διορισμοῦ δὲν δύναται νὰ ἀπαλλαγῇ τῶν ἀνακριτικῶν καθηκόντων, ἢ νὰ μετατεθῇ ὡς δικαστής, ἄνευ ἠτιολογημένης προτάσεως τοῦ παρὰ Πρωτοδίκαις Εἰσαγγελέως, ὑποστηριζομένης καὶ ὑπὸ τοῦ παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελέως». Συνεπείᾳ τοῦ νόμου τούτου, τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελέως, διωρίσθη τακτικὸς ἀνακριτὴς ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου 1887 ὁ διακεκριμένος πρωτοδίκης κ. Κωνστ. Κοκκώνης, ὅστις ὁμολογουμένως διεκρίθη ἐπὶ εὐδοκίμῳ ἐκπληρώσει τῶν καθηκόντων του, κατορθώσας ἐν μικρῷ χρονικῷ διαστήματι νὰ καταστήσῃ τὴν ἀνάκρισιν τοῦ Δικαστηρίου Παρνασσίδος ἐνήμερον, ἐκκαθαρίσας αὐτὴν ἀπὸ σωρείαν ἐκκρεμῶν ποινικῶν ὑποθέσεων, ὡς ἀντελήφθη καὶ αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐπισκεφθεὶς τὴν Ἀνάκρισιν κατὰ τὴν εἰς Ἄμφισσαν μετάβασίν του περὶ τὰ τέλη Μαΐου ἐ. ἔ., ὅστις δημοσίᾳ καὶ πανηγυρικῶς τότε ἐξέφρασε τὴν εὐαρέσκειάν του ὑπὲρ τοῦ ἀνακριτοῦ κ. Κοκκώνη, ἐπὶ τῇ εὐδοκίμῳ ἐκπληρώσει τῶν καθηκόντων του. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ εὐδόκιμος ἐκπλήρωσις τῶν καθηκόντων τοῦ ἀνακριτοῦ κ. Κοκκώνη δὲν εὐηρέστησέ τινας τῶν πολιτευομένων ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ Πρωτοδικείου Παρνασσίδος, συμπολιτευομένους, οἵτινες ἤρξαντο διαδίδοντες, ὅτι θὰ μεταθέσωσι τὸν ἀνακριτὴν αὐτόν· αὕτη δὲ ἡ διάδοσις, ἡ γενομένη καὶ διὰ τῆς δημοσιογραφίας, ἔθεσεν εἰς ἀνησυχίαν ἅπασαν τὴν κατὰ τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Παρνασσίδος κοινωνίαν, ὡς καὶ τοὺς δικηγόρους τοῦ Δικαστηρίου ἐκείνου πάντας, οἵτινες ἔσπευσαν, πλὴν τριῶν, νὰ ἀπευθύνωσι πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης τὴν ἑξῆς τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν ἀπὸ 8 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ. (ἀναγινώσκει): «Ἐκ δημοσιογραφίας πληροφορούμεθα, ὅτι προσπάθειαι καταβάλλονται πρὸς μετάθεσιν ἐντεῦθεν δικαστῶν Κοκκώνη, Νιανιάρα καὶ Ταμπακοπούλου. Εἴδησις αὕτη ἀνησύχησε δικαίως δικηγόρους καὶ σύμπασαν κοινωνίαν ἐπαρχιῶν Παρνασσίδος καὶ Δωρίδος, διότι διὰ τῆς ἀμερολήπτου, ἀόκνου καὶ δραστηρίου ἐργασίας τούτων, λειτουργοῦντος κανονικῶς τοῦ Δικαστηρίου, ἐσχηματίσθη πλήρης ἡ πεποίθησις περὶ δικαίας ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, περίστασις, συντελέσασα κυρίως εἰς περιστολὴν ἀδικημάτων ἐν τῷ τόπῳ, κατὰ ἰδίαν ἀντίληψιν καὶ ὑμῶν. Ὅθεν, πεποιθότες ἐπὶ δικαίᾳ ἐκτιμήσει τῶν πραγμάτων, παρακαλοῦμεν Ὑμᾶς, ὅπως εὐαρεστούμενοι εἰσακούσητε δικαίαν ἀξίωσιν κοινωνίας καὶ δικηγόρων περὶ διατηρήσεως ἐνταῦθα ῥηθέντων δικαστῶν, ἄλλως ἀρθήσεται ἰδέα δικαίας καὶ ἀμερολήπτου ἀπονομῆς δικαιοσύνης καὶ διασαλευθήσεται ἑπομένως δημοσία τάξις.» Ἀλλὰ πλὴν τῆς τηλεγραφικῆς ταύτης ἀναφορᾶς τῶν δικηγόρων Παρνασσίδος πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀνταπόκρισις ἐξ Ἀμφίσσης ἔγραφε τὰ ἑξῆς, καταχωρισθέντα εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 227 τῆς 11 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ. φύλλον τοῦ «Συλλόγου» (ἀναγινώσκει): «Ἐν τούτοις εἴμεθα περίεργοι νὰ ἴδωμεν, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θὰ συμβιβάσῃ τὴν ὀρθὴν καὶ καλὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ἐσχημάτισε περὶ τῶν ἐν λόγῳ δικαστῶν, καὶ τὴν ὁποίαν πανδήμως ἐξεδήλωσεν ἐνταῦθα, μὲ τὴν ἀλλόκοτον ἀπαίτησιν πολιτευτῶν, ἀπαιτούντων οὐδὲν ἧττον ἢ τὸν μετασχηματισμὸν Δικαστηρίου, πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν πολιτικῶν των συμφερόντων, καὶ πῶς θὰ οἰκονομήσῃ ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου, ψηφισθέντος τῇ εἰσηγήσει τοῦ ἰδίου, περὶ ἀμεταθέτου ἐπὶ διετίαν τῶν ἀνακριτῶν, ἐκτὸς ἐὰν ἀπέναντι ἀπαιτήσεων Βουλευτῶν συμπολιτευομένων δὲν λειτουργοῦν οὔτε ἡ λογική, οὔτε οἱ νόμοι τοῦ Κράτους, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχει τὸν λόγον του τὸ εἰς Ἀθήνας ἐσχάτως ταξείδιον τοῦ τότε εἰσαγγελεύοντος ἀντεισαγγελέως Φορτούνα. «Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἦναι συνεπὴς πρὸς ἑαυτόν, ἐὰν θέλῃ νὰ ἐξαλειφθῇ ἡ σχηματισθεῖσα καθ’ ἅπασαν τὴν κοινωνίαν Παρνασσίδος καὶ Δωρίδος πεποίθησις, ὅτι τὸν ἀντεισαγγελέα κύριον Φορτούναν, μὴ ἐνδώσαντα εἰς τὴν ἀπαίτησιν τῶν ἰσχυόντων σήμερον πολιτευτῶν τῶν δύο αὐτῶν ἐπαρχιῶν, μετεκαλέσατο ἐπίτηδες ἐσχάτως καὶ ἠνάγκασε νὰ συντάξῃ ἔκθεσιν κατὰ τοῦ ἀνακριτοῦ Κοκκώνη, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν μετάθεσιν τούτου, ἐὰν θέλῃ νὰ λειτουργήσωσιν οἱ νόμοι καὶ νὰ μὴ καταπατῶνται, αὐτοὶ μάλιστα, τοὺς ὁποίους ὁ ἴδιος ἐδημιούργησεν, ἐὰν θέλῃ νὰ ἀπονέμηται εἰς τὸν ἀτυχῆ τοῦτον τόπον πλήρης καὶ ἀμερόληπτος ἡ δικαιοσύνη, μάλιστα μετὰ τὴν εἰς τὸ Δικαστήριον τοῦτο μετάθεσιν τοῦ Εἰσαγγελέως κ. Κατσαούνη, εἰς τὴν ἱκανότητα, δραστηριότητα καὶ ἀκεραιότητα τοῦ ὁποίου, γνωστοῦ ἐκ τῶν προτέρων, ἐν συμπράξει μετὰ δικαστῶν, φερόντων τὰ αὐτὰ προσόντα, ἐλπίζεται ἡ παγίωσις τῆς τάξεως, ὀφείλει νὰ μὴ ἐνδώσῃ εἰς παραλόγους καὶ ἀνατρεπτικὰς ἀπαιτήσεις, διότι ἄλλως, οὐ μόνον θὰ γίνῃ παραίτιος, ὅπως σχηματισθῇ ἡ πεποίθησις καθ’ ἅπασαν τὴν κοινωνίαν ἐνταῦθα, ὅτι τὰ Δικαστήρια, ἡ μόνη ἄγκυρα τοῦ ἀτυχοῦς πολίτου, ἐξεπορνεύθησαν, ἐντεῦθεν δὲ θὰ ἐπικρατήσῃ ἡ χειροδικία καὶ ἡ διασάλευσις ἑπομένως τῆς δημοσίας τάξεως, ἀλλὰ θὰ ἀναλάβῃ καὶ βαρεῖαν τὴν εὐθύνην ἐπὶ τῶν συνεπειῶν». Ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, μεθ’ ὅλα ταῦτα, δὲν ἐδίστασε καὶ τὸν πρωτοδίκην κ. Ταμπακόπουλον νὰ μεταθέσῃ ἐξ Ἀμφίσσης καὶ τὸν ἀνακριτὴν κ. Κοκκώνην νὰ ἀπαλλάξῃ πρό τινων ἡμερῶν τῶν ἀνακριτικῶν καθηκόντων, διὰ νὰ τὸν μεταθέσῃ βεβαίως καὶ τοῦτον λίαν προσεχῶς, ἐὰν δὲν τὸν μετέθεσεν εἰσέτι. Ἀλλὰ, μεθ’ ὅλα ταῦτα, γεννᾶται τὸ ἐρώτημα, ἂν λειτουργῇ ὁ ῥηθεὶς νόμος, ὁ τῇ εἰσηγήσει τοῦ ἰδίου Ὑπουργοῦ ψηφισθείς· ἀμφιβάλλω δὲ, ἂν λειτουργῇ ὁ νόμος αὐτὸς, διότι ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς προέβη εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν ἐκ τῶν ἀνακριτικῶν καθηκόντων τοῦ πρωτοδίκου Κοκκώνη ἄνευ ἠτιολογημένης γνωμοδοτήσεως τοῦ κ. Εἰσαγγελέως Παρνασσίδος, ἀλλὰ καὶ ἂν ἔχῃ τοιαύτην, ἣν ὀφείλει νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλήν, θὰ ἦναι βεβαίως ἀναιτιολόγητος καὶ ἀντιστρατευομένη πρὸς τὴν ἰδίαν ἀντίληψιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἥτις ὅμως, μετὰ τὴν τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῶν δικηγόρων Παρνασσίδος καὶ ὅσα ἐδημοσιεύθησαν διὰ τοῦ τύπου, πλειότερον ἔπρεπε νὰ βασανισθῇ, ἀφοῦ πρὸς τοῦτο ἔδει νὰ προκληθῇ καὶ ἡ γνώμη τοῦ νῦν Εἰσαγγελέως Παρνασσίδος κ. Κατσαούνη, τὴν τιμιότητα, ἱκανότητα καὶ εἰλικρίνειαν τοῦ ὁποίου οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὑπηρετοῦντος ἐν Ἀμφίσσῃ.

§20ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καὶ τὸν κ. συνάδελφον εὐχαριστῶ, δι’ ὅσα ὑπὲρ τοῦ Δικαστηρίου τῆς Ἀμφίσσης εἶπε, καὶ τοὺς κυρίους δικηγόρους, ὑπὸ τῶν ὁποίων ἐδημοσιεύθη ἐν ταῖς ἐφημερίσι τὸ ἀναγνωσθὲν ἄρθρον, δι’ ἣν ποιοῦνται εὔφημον μνείαν τοῦ Δικαστηρίου ἐκείνου, ὅπως παρ’ ἡμῶν κατηρτίσθη. Διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐγὼ εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλήν, ἀνετέθη εἰς τοὺς Εἰσαγγελεῖς τῶν Ἐφετῶν τὸ δικαίωμα τοῦ γνωμοδοτεῖν περὶ τῶν διοριστέων ὡς ἀνακριτῶν καὶ περὶ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτῶν, διαρκούσης τῆς διετίας, ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρξῃ πρὸς τοῦτο λόγος. Συμφώνως λοιπὸν πρὸς τὸν νόμον καὶ τῇ προτάσει τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, ἐγένετο ἡ ἀπαλλαγὴ τοῦ τέως ἀνακριτοῦ. Θέλω ἰδεῖ τὰ ἔγγραφα καὶ θέλω δώσει εἰς τὸν κ. συνάδελφον τὰς ἐξ αὐτῶν ἐξηγήσεις. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι, ὅταν καὶ οἱ διάδοχοι τοῦ ἀπαλλαγέντος ἀνακριτοῦ συμπέσῃ ν’ ἀντικατασταθῶσι, πάλιν κατὰ τὸν ἴδιον τρόπον καὶ μὲ τὴν ἰδίαν εὔφημον μνείαν θὰ ἀναφέρῃ αὐτούς.

§21ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ, εἰ δυνατόν, τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν.

§22ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, συμπολῖταί μου ἐξ Ἰθάκης μοὶ ἀπέστειλαν τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα. (Ἀναγινώσκει τηλεγράφημα τοῦ Προέδρου τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Ἰθάκης καί τινων δημοτικῶν συμβούλων Ἰθάκης, δι’ οὗ ζητεῖται ὁ διορισμὸς αὖθις τοῦ ἰατροῦ κ. Ζερβοῦ εἰς τὴν θέσιν του εἰς τὸ ἐν Ἰθάκῃ νοσοκομεῖον τῶν εὐλογιώντων). Πρὸ μηνῶν πολλῶν ἐνέσκηψεν ἡ εὐλογία εἰς τὴν Ἰθάκην. Ἀλλ’ ἔλαβε μεγίστην ἐπίτασιν κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, τόσον, ὥστε οἱ κάτοικοι ἐταράχθησαν σφόδρα καὶ ἐπανειλημμένως ἔστειλαν τηλεγραφήματα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ζητοῦντες βοήθειαν. Ἐζητήθη μάλιστα καὶ στρατιωτικὴ δύναμις, ἴσως διότι ἡ ἀνησυχία προέβαινε μέχρις ἀπειλῆς τῶν θεωρουμένων ὑπευθύνων. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ τηλεγραφήματα καὶ ἐπιστολὰς, καὶ ἀπευθύνθην πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐλήφθησαν τότε παρὰ τοῦ Ὑπουργείου μέτρα τινά. Ἦσαν ὅμως ταῦτα ἀνεπαρκῆ. Δὲν λέγω τοῦτο, ὅπως κατακρίνω τὴν Κυβέρνησιν, διότι τόσον διαδεδομένη ἦτο ἡ εὐλογία καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ὥστε δὲν εἶχε βεβαίως τὰ μέσα ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας ἐκείνας. Παρενέβη ὅμως καὶ ἐβοήθησε τὸ ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ἐν Ἰθάκῃ εὐτυχῶς ὁ Ἐρυθρὸς Σταυρός. Ἐν τούτοις παρίσταται ἤδη ἡ ἀνάγκη νὰ προβῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς μέτρα γενναιότερα καὶ δραστηριώτερα. Ὁ Ἐρυθρὸς Σταυρὸς ἀδυνατεῖ νὰ ἐξακολουθῇ τὰς τοιαύτας ἐνεργείας του ἐπὶ μακρόν. Καὶ σήμερον ἀκόμη, μετὰ πολλῶν μηνῶν πάροδον, ὑπάρχουσιν ἐν Ἰθάκῃ νοσοκόμοι εἰδικοί, ἀποσταλέντες παρὰ τοῦ Ἐρυθροῦ Σταυροῦ, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι ἀντιπρόεδρος. Πιστεύω λοιπὸν, ὅτι εἶναι δίκαιον ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξακολουθήσῃ διατηροῦσα τοὐλάχιστον τοὺς ἰατρούς, προσέτι δὲ νὰ στείλῃ καὶ ἄλλας βοηθείας, ἀναλόγους πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ δὲ ταύτῃ δὲν δύναμαι νὰ παραλείψω τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ Διοίκησις ἐνέχεται, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τὴν μεγάλην ἐπίτασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ εὐλογία καθ’ ὅλον τὸ Κράτος. Δὲν λέγω ταῦτα, ὅπως εἴπω τι δυσάρεστον κατὰ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Διοίκησις παρ’ ἡμῖν δὲν μεταβάλλεται καθ’ ὅλα μὲ τὴν ἀλλαγὴν τῶν Κυβερνήσεων. Ἡ Διοίκησις ὡς πρὸς τὰ τῆς δημοσίας ὑγείας εἶναι λίαν ἀτελής, λίαν ἀνεπαρκής. Ὑπάρχουσι νόμοι, οἱ ὁποῖοι οὐδέποτε ἐλειτούργησαν. Ὑπάρχει ὁ νόμος τῆς 29 Ἰουνίου 1848 περὶ συστάσεως ἐπιτοπίων τῆς ὑγείας ἐπιτροπῶν, ὅστις ἐὰν ἐφηρμόζετο καταλλήλως, πολλὰ θὰ προελαμβάνοντο δεινά. Δυστυχῶς ὅμως τὰ πάντα εἶναι συγκεντρωμένα ἐν Ἀθήναις, ἐν κεντρικῇ τινι ἀρχῇ, ἥτις δὲν δύναται ἀκριβῶς νὰ γνωρίζῃ τὰ καθ’ ὅλον τὸ Κράτος συμβαίνοντα, οὔτε νὰ ἐνεργῇ ἐγκαίρως καὶ σκοπίμως. Ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι τὸ Ἰατροσυνέδριον. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ τῆς ὁμολογουμένης ἀξίας τῶν συγκροτούντων αὐτὸ προσώπων, ἀλλὰ περὶ τοῦ σφαλεροῦ ὀργανισμοῦ τοῦ θεσμοῦ τούτου, ἀδυνατοῦντος νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν μέριμναν αὐτοῦ καθ’ ὅλην τὴν Ἐπικράτειαν. Ἡ δημοσία ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία λειτουργεῖ λοιπὸν ἀτελέστατα. Οὕτως εἷς τῶν λόγων, δι’ οὓς ἐπετάθη ἡ εὐλογία ἐν Ἰθάκῃ καὶ καθ’ ὅλην τὴν Ἑλλάδα, εἶναι ἡ ἔλλειψις δαμαλίδος. Γνωρίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέστειλε δαμαλίδα. Ἀλλ’ ἡ δάμαλίς της ἦτο ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἄχρηστος, ὄχι διότι ἦτο κακῆς ποιότητος, — διότι καὶ ἡ δαμαλὶς τοῦ ἐνταῦθα Στρατιωτικοῦ Δαμαλιδοκομείου εἶναι καλὴ καὶ ἡ ἐκ Νεαπόλεως, νομίζω, προμηθευομένη εἶναι ἐπίσης καλή, — ἀλλὰ διότι δαμαλὶς ὑποβαλλομένη ἐπ’ ὀλίγον μόνον χρόνον, ἐπ’ ὀλίγας μόνον ὥρας, εἰς θερμοκρασίαν τῶν 15 βαθμῶν τοῦ Ρεωμύρου, εἶναι ἀνωφελής, δηλαδὴ αἱ προφυλακτικαὶ τῆς δαμαλίδος ἰδιότητες καταστρέφονται διὰ τοιαύτης θερμοκρασίας. Δύναμαι δὲ νὰ σᾶς βεβαιώσω, διότι ἐβεβαιώθην περὶ τούτου ἐγὼ αὐτὸς, ἀποστείλας δαμαλίδα καὶ εἰς Ἰθάκην καὶ ἀλλαχοῦ, ὅτι ἡ δαμαλίς, ἡ ἐγκεκλεισμένη ἐντὸς μεταλλικοῦ ἀγγείου κατὰ τὸ θέρος καὶ οὕτως εἰς τὰς ἐπαρχίας ἀποστελλομένη, μάλιστα μὲ τὰ θάλπη, τὰ ὁποῖα εἴχομεν ἐφέτος, ὑποβάλλεται εἰς θερμοκρασίαν πολὺ ἀνωτέραν τῶν 15 βαθμῶν τοῦ Ρεωμύρου. Οὕτω κατὰ τοὺς παρελθόντας θερινοὺς μῆνας ἀπεστάλη καθ’ ὅλον τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον δαμαλὶς, ἡ ὁποία δὲν ἦτο δαμαλὶς, παρὰ μόνον κατ’ ὄνομα, ἡ ὁποία δὲν ἔφερε τὸ παραμικρὸν ἀποτέλεσμα. Ἐὰν δ’ εἰς τὴν ἔλλειψιν ταύτην προσθέσητε καὶ τὴν ἔλλειψιν ἰατρῶν, τὴν ἔλλειψιν νοσοκόμων, τὴν ἔλλειψιν πλείστων ἄλλων μέτρων, τότε θὰ ἐννοήσητε πῶς ἡ εὐλογία τόσον ἐπετάθη καὶ εἰς τὴν Ἰθάκην καὶ εἰς ὅλην τὴν Ἑλλάδα. Ἔχετε, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ὅλα τὰ στοιχεῖα, ὅπως λεπτομερῶς πληροφορηθῆτε ὁποίαν φοβερὰν διάδοσιν καὶ ἔντασιν ἔλαβεν ἡ μάστιξ αὕτη κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Δὲν θὰ σᾶς εἴπω ὑπερβολὴν, ἐὰν σᾶς βεβαιώσω, ὅτι χιλιάδες πολλαὶ ὑπάρξεων ἀφηρπάγησαν ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν ἐν Ἑλλάδι ὑπὸ τῆς νόσου ταύτης, ἢ παρεμορφώθησαν, ἢ ἔχασαν τοὺς ὀφθαλμούς των. Τὸ λέγω μετὰ πεποιθήσεως, τὸ λέγω θετικῶς, καὶ ὄχι βέβαια διὰ ν’ ἀντιπολιτευθῶ τὴν Κυβέρνησιν ἐκ τοιαύτης περιστάσεως, ὅτι μεγίστην ἡ Διοίκησις ὑπέχει εὐθύνην διὰ τὰ μεγάλα ταῦτα δυστυχήματα. Διότι, ἐὰν ὑπῆρχεν ἐν Ἑλλάδι ἡ δημοσία ὑγιεινὴ, ἡ καλουμένη πολιτικὴ ἰατρικὴ, λειτουργοῦσα καλῶς, ὑπό τε τὴν ἔποψιν τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν λαμβανομένων ἑκάστοτε μέτρων, χιλιάδες πολλαὶ ὑπάρξεων θὰ διετηροῦντο, καὶ ἄλλαι θὰ ἐσώζοντο ἀπὸ τῆς παραμορφώσεως. Ταῦτα ἔχουσι τὴν σημασίαν των, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ φιλανθρωπίας, ἀλλὰ καὶ περὶ πολιτείας, περὶ τοῦ πληθυσμοῦ, περὶ τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Καὶ διὰ νὰ σᾶς ἀναφέρω μόνον τὴν Ἰθάκην, αὕτη εἶναι μὲν νῆσος μικρὰ, ἀλλ’ εἶναι πολὺ μεγάλη ἐν σχέσει πρὸς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους, διὰ τὴν μεγάλην δραστηριότητα καὶ ἀξίαν τῶν κατοίκων αὐτῆς. Ἑπομένως ἐδικαιοῦτο ἡ Ἰθάκη, ἡ ὁποία ἐκπροσωπεῖ τοιαύτην ἐθνικὴν δραστηριότητα, τῆς ὁποίας οἱ πολῖται, κατεσπαρμένοι καθ’ ὅλην τὴν Τουρκίαν, ἀποτελοῦσι παράγοντα οὐσιώδη τοῦ Ἑλληνισμοῦ κατὰ τὴν Ἀνατολὴν, ἐδικαιοῦτο, λέγω, ἡ Ἰθάκη πλειοτέρας φροντίδος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Διὸ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, οὐ μόνον τὸν παυθέντα ἰατρὸν νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν θέσιν του, ἀλλὰ καὶ νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ εὕρῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὰ σχετικὰ περὶ τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων ἐν Ἰθάκῃ, καὶ νὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλει ἐνεργήσει, διότι γνωρίζω, ὅτι εἶναι φιλάνθρωπος.

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐδικαιοῦτο βεβαίως ἡ Ἰθάκη, πολὺ εὐλόγως, νὰ ἔχῃ ἰατρὸν τῶν εὐλογιώντων, ἐν ὅσῳ ὑφίστατο ἡ ἐπιδημία, καὶ τοιοῦτος ἰατρὸς ὑπῆρχεν ὁ πρὸ ὀλίγου ἀπολυθεὶς κ. Ζερβὸς, καθ’ οὗ οὐδὲν ὑπῆρχε παράπονον. Εὐθὺς ὅμως, ὡς ἦλθον πληροφορίαι, ὅτι ἐξέλιπεν ἡ νόσος, ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει πλέον λόγος νὰ διατηρηθῇ· διὰ τὸν αὐτὸν δὲ λόγον ἀπελύσαμεν τὰς ἡμέρας ταύτας καὶ τὸν ἐν Πειραιεῖ ἰατρόν. Μετὰ τὰς ἀνακοινώσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ θέλομεν ἐξετάσει καὶ πάλιν, καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἀνάγκη, θέλομεν βεβαίως προνοήσει περὶ αὐτῆς.

§24ΣΑΚΚΗΣ. Ἀναγκάζομαι καὶ πάλιν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος ἐνώπιόν σας, διότι, ἐὰν ἔχῃ τις ἐξ ὑμῶν πληροφορίας ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, θὰ ἠξεύρῃ, ὅτι τοὺς πάντας ἔχει καταλάβει πανικός, ἕνεκα τῆς μεγάλης ὑποτιμήσεως, τὴν ὁποίαν τὸ προϊὸν τοῦτο ἔλαβεν ἐσχάτως. Ἡ ὑποτίμησις τοῦ προϊόντος τούτου προέρχεται κυρίως ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ αἴτιον μόνον τοῦτο νὰ συντελέσῃ εἰς τοιαύτην ὑποτίμησιν τοῦ προϊόντος τούτου, ἀπέναντι μάλιστα τῶν τιμῶν τοῦ παρελθόντος ἔτους, αἱ δὲ τιμαὶ ἐκεῖναι, συγκρινόμεναι πρὸς τὰς σήμερον, εἶναι μέγισται καὶ ἱκανοποιοῦσιν ὑπερβαλλόντως τὰς ἀξιώσεις τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, εἰσκομίσασαι ἄφθονον χρῆμα εἰς τὸ Κράτος ἡμῶν, ἀνελθοῦσαι δὲ, ὡς εἶναι γνωστόν, κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο εἰς τριακοσίας δραχμὰς κατὰ χιλιάδα, σήμερον δὲ μόλις φθάνουσιν εἰς ἑκατὸν, καὶ ἴσως μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ φθάσωσιν εἰς πεντήκοντα μόνον δραχμὰς, ἐὰν δὲν λάβῃ ὑπερτίμησίν τινα τὸ προϊόν τοῦτο, καὶ δὲν θὰ λάβῃ, ἂν δὲν μεριμνήσωσιν οἱ ἁρμόδιοι νὰ ἐπεκτείνωσι τὴν κατανάλωσιν, οὐχὶ μόνον εἰς τοὺς γνωστοὺς τόπους τῆς καταναλώσεως τοῦ προϊόντος τούτου, διότι ἐκ τῶν σημερινῶν τόπων τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος ἀναφαίνονται καθ’ ἑκάστην νέφη ἀπειλητικὰ κατὰ τοῦ προϊόντος τούτου, ἀλλὰ νὰ ἐπεκτείνωσιν αὐτὴν, ἐκτὸς τῶν ἤδη γνωστῶν μερῶν τῆς καταναλώσεως, καὶ εἰς ἄλλα μέρη, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ δεχθῶσι τὸ προϊόν τοῦτο. Ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχει ἐπίθεσις κατὰ τοῦ προϊόντος τούτου συστηματικὴ, οὕτως εἰπεῖν, καὶ δὲν δύναταί τις νὰ ἐξηγήσῃ πόθεν ἡ ἐπίθεσις αὕτη προέρχεται, ἐκ συμφέροντος τῶν κατόχων οἴνων, τῶν οἰνοπαραγωγῶν, ἢ ἐξ ἄλλων λόγων; Ἀληθῶς εἶναι δυσεξήγητον τοῦτο, καὶ εἶναι δυσεξήγητον διὰ τὸν ἑξῆς λόγον, διότι οἱ Γάλλοι μέχρι τινὸς ἦσαν ἔνθερμοι ὑποστηρικταὶ παντὸς συμφέροντος Ἑλληνικοῦ, καὶ ὑφίσταντο θυσίας πολλάκις, ἵνα ἱκανοποιήσωσι τὴν φιλοτιμίαν ἡμῶν τῶν Ἑλλήνων καὶ ὑποστηρίξωσι τὰ συμφέροντα ἡμῶν. Ἐσχάτως ὅμως τὰ αἰσθήματα ταῦτα, τὰ εὐγενῆ πρὸς ἡμᾶς, μετετράπησαν εἰς αἰσθήματα λίαν δυσμενῆ, δύναμαι νὰ εἴπω (διακοπαί). Μὴ διακόπτετε, παρακαλῶ, ἐκφράζω τὴν γνώμην μου. Πόθεν ἡ αἰτία αὕτη, δύσκολον νὰ ἀνεύρῃ τις, μολονότι ὑπάρχουσι γνῶμαι καὶ σκέψεις τινὲς, ἃς δέον νὰ παραλείψω. Δὲν πρέπει ὅμως ν’ ἀφήσω ἀπαρατήρητον, ὅτι, ὅτε διεπραγματεύετο ἡ Κυβέρνησις τὴν σύναψιν ἐμπορικῆς συνθήκης κατὰ τὸ 1882 καὶ 1883, ὡς νομίζω, ὑπῆρχε διάθεσις, ἵνα τὸ προϊόν τοῦτο προστατευθῇ ἐν Γαλλίᾳ, καὶ τὰ Ἐμπορικὰ Ἐπιμελητήρια πολλῶν μεγάλων πόλεων αὐτῆς τότε, τῇ συστάσει ἴσως τῆς Ἑλληνικῆς Πρεσβείας, ἐπρότειναν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ, καὶ Βουλευταὶ καὶ Γερουσιασταὶ καὶ μέλη τῆς Κυβερνήσεως ἀκόμη ἦσαν ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ. Ἴσως ὑπῆρχέ τις, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς φρονῶ, κ. Τιρὰρ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐναντίαν γνώμην, χάριν οἰκονομικῶν λόγων μᾶλλον, καὶ δὲν ἐδεικνύετο πρόθυμος εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ οὐχὶ διότι ἐζήτει νὰ προστατεύσῃ τοὺς Γάλλους οἰνοπαραγωγοὺς, ἕνεκα δὲ τούτου ἐζήτει νὰ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τοῦ Γαλλικοῦ Κράτους ἀνταλλάγματα μεγαλείτερα, καὶ τὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα ἐζήτει τότε, ὡς καλῶς γνωρίζω, δὲν ἦσαν τοσοῦτον μεγάλα, ἀπέναντι τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν θὰ προσεκτῶμεν ἐκ τῆς μὴ αὐξήσεως, ἴσως καὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος, διότι, ὡς ὑποθέτω, ἦσαν ἑκατοντάδες τινὲς χιλιάδων δραχμῶν, ἐνῷ ἡ ζημία, τὴν ὁποίαν καὶ οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ καὶ τὸ Κράτος θέλει ὑποστῆ ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ, ἢ ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως ἄλλων προστατευτικῶν μέτρων, χάριν τῶν ἐν Γαλλίᾳ οἰνοπαραγωγῶν, εἶναι μεγίστη· διότι ἐπιψηφιζομένων τοιούτων μέτρων ὑπὸ τῶν Γαλλικῶν Βουλῶν, τὸ προϊόν τῆς σταφίδος ἀποκλείεται ἐκ τῆς Γαλλίας, ὅπερ ἰσοδυναμεῖ μὲ τελείαν τοῦ προϊόντος καταστροφήν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂς ἐξετάσωμεν, ἂν, καὶ τῆς συνθήκης ψηφιζομένης, ἐξασφαλίζηται τὸ προϊόν τοῦτο ἐν Γαλλίᾳ· Δυστυχῶς ὄχι. Ὑπάρχουσιν ἄλλοι κίνδυνοι κατὰ τῆς σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ, καὶ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι καὶ πρό τινων ἡμερῶν ἀκόμη εἷς Βουλευτὴς, ὁ de Andrè, ὑπέβαλε πρότασιν, ἵνα ὑπαχθῇ ἡ σταφὶς εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν οἰνοπνευματούχων προϊόντων καὶ εἰσπράττηται παρ’ αὐτῆς φόρος καταναλώσεως 30 φράγκων καθ’ ἑκατόλιτρον, ἀνεξαρτήτως τοῦ εἰσπρατομένου εἰσαγωγικοῦ τέλους. Ἐὰν τοῦτο, Κύριοι, ἐπιτευχθῇ, εἰς τί χρησιμεύει ἡ μετὰ τῆς Γαλλίας ἐμπορικὴ συνθήκη. Καὶ τὸ τοιοῦτον δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ καὶ ἄνευ νόμου, διότι ὑπάρχει νόμος ἐν Γαλλίᾳ περὶ τῶν οἰνοπνευματούχων προϊόντων, ὅστις δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ Διατάγματος νὰ κατατάσσῃ καὶ ἄλλα εἴδη οἰνοπνευματούχων προϊόντων εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν μέχρι σήμερον ὑπαρχόντων. Ἐὰν λοιπόν, λέγω, ἐπιτευχθῇ τὸ τοιοῦτον, ἡ εἰσαγωγὴ σταφίδος εἰς Γαλλίαν ἀποκλείεται, ἡ δὲ ζημία διὰ τὸ ἡμέτερον Κράτος εἶναι μεγίστη, εἶναι πανωλεθρία καὶ διὰ τὰ δημόσια συμφέροντα καὶ διὰ τοὺς ἰδιώτας· διότι, ὅταν ἀναλογισθῶμεν, ὅτι 80 ἑκατομμύρια δραχμῶν εἰσάγονται εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐκ μόνης τῆς σταφίδος, φαντασθῆτε ὁποία ζημία θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ Κράτος, τότε δὲ καὶ οἱ κόποι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος βασανίζεται ζητῶν νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον, ὡς καὶ τὸν ἐξωτερικὸν κόσμον ἀκόμη, περὶ τοῦ ἰσοζυγίου, θὰ ἀποβῶσιν εἰς μάτην, τὰ δὲ χρυσᾶ αὐτοῦ ὄνειρα καὶ αἱ ἐλπίδες θὰ καταστραφῶσιν. Ἀλλ’ ὀλίγον ἐνδιαφέρει τοῦτο τὴν Ἑλλάδα· τὴν ἐνδιαφέρει μόνον, ὅτι μετὰ τῶν ὀνείρων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συγκαταστρέφεται ὁλόκληρον τὸ Κράτος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπαντῶν εἰς προηγουμένην ἐπερώτησίν μου, εἶπεν, ὅτι οἱ οἰνοπαραγωγοὶ ἐν Γαλλίᾳ δὲν ὠφελοῦνται ἐκ τῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῆς σταφίδος, διότι ὑφίσταται συνθήκη μεταξὺ Γαλλίας καὶ Τουρκίας, ὡς καὶ μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἱσπανίας. Ἐκ τῶν μερῶν δὲ τούτων, ὡς πάντες γνωρίζετε, εἰσάγονται οὐχὶ μικρὰ ποσὰ σταφίδος εἰς Γαλλίαν. Καὶ τῷ ὄντι διὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ τέλους οὐδὲν θὰ κατορθώσωσιν οἱ οἰνοπαραγωγοὶ τῆς Γαλλίας, ἀλλ’ ἡ Ἑλλὰς ὅμως θὰ ζημιωθῇ, καὶ θὰ ζημιωθῇ, διότι θὰ προτιμηθῶσιν αἱ σταφίδες τῆς Τουρκίας, μολονότι εἰσὶ ποιότητος πολὺ κακῆς ἀπέναντι τῶν ἡμετέρων, ὡς καὶ αἱ τῆς Ἱσπανίας, αἱ ὁποῖαι κυρίως δὲν καταναλίσκονται εἰς τὴν κατασκευὴν οἴνων, ἀλλὰ διὰ τὴν Τράπεζαν, ἕνεκα τῆς πολὺ καλλιτέρας ποιότητος τῶν ἡμετέρων. Καὶ τὸν ἰσχυρισμόν μου τοῦτον παρουσιάζω εἰς ὑμᾶς, οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλὰ διότι θέλω νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ κατὰ τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος ἡμῶν ἐν Γαλλίᾳ ἐπίθεσις, ὡς εἶπον, δὲν προέρχεται ἐκ συμφερόντων, ἀλλὰ προέρχεται ἐκ λόγων ἄλλων· καὶ εἰς τὰς ὑπονοίας μου ταύτας συντρέχουσι πλὴν τῶν ἄλλων λόγων καὶ ὁ λόγος, ὅτι ὁ παραγόμενος ἐν Γαλλίᾳ οἶνος δὲν ἐξαρκεῖ οὐδὲ πρὸς ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν· καὶ τὸ τοιοῦτον καὶ ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων ἀποδεικνύεται· ἐν Γαλλίᾳ ἔχουσιν ἀνάγκην 60,000,000 ἑκατολίτρων οἴνων δι’ ἰδίαν κατανάλωσιν, μέγιστον δὲ ποσὸν οἴνων ἐξάγεται ἐκ Γαλλίας εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, καὶ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀκόμη. Ἐξ ἐγχωρίων σταφυλῶν παράγονται οἶνοι ἐν Γαλλίᾳ μόνον 25,000,000 ἑκατολίτρων, ἂν καὶ οἱ προστατευτικοὶ ἀναβιβάζουσι τὸ ποσὸν τῶν παραγομένων οἴνων ἐκ σταφυλῶν εἰς 40,000,000, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἀλλὰ, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, πάλιν ἔχουσιν ἀνάγκην οἴνων 30 ἢ 40 ἑκατομμυρίων ἐκ σταφυλῶν ἢ σταφίδων, εἰσαγομένων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Διατὶ λοιπὸν ἐν Γαλλίᾳ νὰ δεικνύωσι τοιαύτας διαθέσεις κατὰ τοῦ προϊόντος ἡμῶν, ἀφοῦ πάντοτε θὰ εἰσάγωσι σταφίδα, ἢ σταφυλὰς, ἢ καὶ οἴνους, ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, μεταποιοῦντες ταῦτα εἰς οἴνους Γαλλικούς, ἐξαγομένους καὶ καταναλισκομένους καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν; Τοὺς λόγους μου τούτους, Κύριοι, ἀπευθύνω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἀλλ’ ἵνα ἐπιστήσῃ τὴν μέριμναν αὐτοῦ καὶ δείξῃ μέγιστον ζῆλον περὶ τῆς διασώσεως τοῦ προϊόντος τούτου ἐκ τοῦ ἐπαπειλουμένου κινδύνου. Συγχρόνως δὲ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν κατὰ τὰ τελευταῖα τέσσαρα ἔτη ἔχῃ πίνακας, ἐμφαίνοντας τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος εἰς τοὺς διαφόρους τόπους τῆς καταναλώσεως καὶ κυρίως εἰς Ἀμερικήν, Ἀγγλίαν, Γερμανίαν καὶ Γαλλίαν. Προσέτι δὲ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ διαπραγμάτευσις μεταξὺ τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἀμερικῆς περὶ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ ἂν ἦναι ἀληθές, ὅτι ἐν μὲν τῇ Ἀμερικανικῇ Βουλῇ ἐπεψηφίσθη ἡ ἀτέλεια τῆς σταφίδος, ἐπρόκειτο δὲ νὰ ψηφισθῇ καὶ ἐν τῇ Γερουσίᾳ.

§25ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπωφελοῦμαι τὴν εὐκαιρίαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἐπραγματεύθη ὁ ἀξιότιμος καὶ νεαρὸς ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος, ἵνα ἐπιστήσω καὶ ἐγὼ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μετὰ δραστηριότητος διενεργήσῃ ὅ,τι δέον περὶ τοῦ κρινομένου ἤδη ἐν ταῖς Γαλλικαῖς Βουλαῖς ζητήματος. Δύναταί τις εἰπεῖν, ὅτι κατὰ τὴν παροῦσαν ὥραν ἐν Γαλλίᾳ συζητοῦνται αὐταὶ αἱ τύχαι τῆς Ἑλλάδος, ἀφοῦ πρόκειται νὰ ἀποφασισθῇ ἡ εἰσαγωγὴ καὶ κατανάλωσις ἐκεῖ τῆς σταφίδος. Φόβος δὲ, μὴ ἐπέλθῃ τι ἀπευκταῖον, δυνάμενον ν’ αὐξήσῃ τὸν ἀπελπισμὸν, εἰς τὸν ὁποῖον ἤδη οἱ κάτοικοι πολλῶν ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου ἀψικαρδοῦντες εὑρίσκονται. Εἰσί τινα ζητήματα, κατὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἀρκοῦσι τὰ συνήθη ὅρια τῆς ἐνεργείας τῶν Κυβερνήσεων, ὅπως κριθῶσιν, ὅτι ἐπετέλεσαν αὗται τὸ καθῆκον αὐτῶν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου μάλιστα ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν ὕπαρξιν ὁλοκλήρου τοῦ κτηματικοῦ τούτου πλούτου τῆς Ἑλλάδος, νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ἐπαναπαύηται εἰς ὁδηγίας, ἔστω καὶ λεπτομερεῖς, ἀποστελλομένας πρὸς τὸν Πρέσβυν τῆς Ἑλλάδος ἐν Γαλλίᾳ. Ἔχω ἀφορμὰς νὰ ἐκτιμῶ καὶ ὑπολήπτωμαι τὸν ἀξιότιμον ἐν Γαλλίᾳ Πρεσβευτὴν τῆς Ἑλλάδος, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ποσῶς, ὅτι καὶ τὰς ὁδηγίας τῆς Κυβερνήσεως, τὰς τυχὸν ληφθείσας, θέλει ἐπιτελέσει μετ’ ἀκριβείας καὶ ζήλου, καὶ τὰς ἰδίας αὐτοῦ προσωπικῶς μετὰ τῶν ἐκεῖ ἰσχυρῶν σχέσεις θέλει χρησιμοποιήσει καταλλήλως. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, προκειμένου περὶ τοιούτου σοβαροῦ ζητήματος, ἔπρεπε νὰ μετέλθῃ καὶ ἄλλα μέσα. Λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἔχω ἀφορμὴν νὰ ψέξω τὴν Κυβέρνησιν, δι’ ἣν ἐπέδειξεν ὀλιγωρίαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, συζητουμένης ἐνώπιον τῆς Γερουσίας τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἀνέγνωσα κἄπου, ὅτι εἷς Γερουσιαστὴς Γάλλος ἔλεγεν, ὅτι, ἂν ἡ Γαλλικὴ καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις μετήρχοντο τὴν αὐτὴν δραστηριότητα, τὴν προνοητικὴν καὶ εὔσκοπον, τὴν ὁποίαν μετῆλθον, ὅτε εὑρίσκετο τὸ ζήτημα ὑπὸ συζήτησιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τῆς Γαλλίας, βεβαίως καὶ ἡ Γερουσία ἤθελεν ἐπικυρώσει τὴν σύμβασιν. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει ὅτι τὰ στοιχεῖα τὰ δημοκρατικὰ ἦσαν ὑπέρτερα τὸν ἀριθμὸν καὶ τὴν δύναμιν ἐν τῇ Γερουσίᾳ ἢ ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐπὶ τῇ κενῇ ἐλπίδι, ὅτι τὰ στοιχεῖα ταῦτα ἤθελον δράξει τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπιψηφίσωσιν, ἐκ λόγων φιλελληνισμοῦ καὶ ἄλλων λόγων, τὴν σύμβασιν ταύτην, παρημέλησαν οἱ ἁρμόδιοι νὰ μετέλθωσι τὰ μέσα, τοὺς τρόπους καὶ τὴν δραστηριότητα, τὴν ὁποίαν μετῆλθον ἐφ’ ὅσον συνεζητεῖτο τὸ ζήτημα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ὡς ἐκ τούτου, καὶ πρὸς κοινὴν ἔκπληξιν, ἐπῆλθεν ἡ ἀκύρωσις τῆς συμβάσεως, ὑπὸ τῆς Γερουσίας. Ἐκ τῆς ἀστόχου ταύτης ἐνεργείας βλέπετε, ὅτι περιήλθομεν εἰς κίνδυνον φοβερὸν, διότι ἀρτίως ἀνηγγέλθη διὰ τῶν τηλεγραφικῶν πρακτορείων, ὅτι ἡ συστᾶσα εἰδικὴ ἐπιτροπὴ πρὸς μελέτην τῆς συμβάσεως, διὰ πλειοψηφίας ἀπέκρουσεν αὐτήν. Τὸ ἄγγελμα τοῦτο, τὸ δυσάρεστον, ἔθηκεν εἰς ἀπελπισμὸν ὁλοκλήρους πληθυσμοὺς τῶν ἀτυχῶν ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου καὶ ἤσκησε μεγίστην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ ἐμπορίου· ἐχρησίμευσεν ὡς εἷς λόγος τῆς παρουσιαζομένης μεγίστης ἀδρανείας περὶ τὴν ἀγορὰν τοῦ σταφιδοκάρπου, μένοντος ἀπωλήτου ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῶν ἐπαρχιῶν. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι εἷς τῶν λόγων τῆς ἀπραξίας εἶναι καὶ ἡ συσσώρευσις τοῦ προϊόντος εἰς τὰς μεγάλας ἀγορὰς, ἐξ οὗ προῆλθεν ἡ ἐλάττωσις τῶν ἀγοραστῶν, ἀναλόγως πρὸς τὸ συσσωρευθὲν ποσὸν, καὶ ἑπομένως τῶν τιμῶν, ἀλλὰ μεγίστην, σᾶς βεβαιῶ, ἤσκησεν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἐμπορίου καὶ ἡ εἴδησις, ὅτι πρόκειται ἐν Γαλλίᾳ νὰ ἀκυρωθῇ ἡ σύμβασις. Διότι οἱ ἀγορασταὶ ἀναμένουσι μετὰ τὴν ἀκύρωσιν τῆς συμβάσεως μείζονα κατάπτωσιν τῶν τιμῶν ἐν τῷ τόπῳ τῆς παραγωγῆς, καὶ ἀναμένουσι ταύτην τὴν εὐκαιρίαν. Ὡς γινώσκετε, ἐν Γαλλίᾳ διαμάχονται δύο στοιχεῖα ἐσωτερικὰ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀφ’ ἑνὸς μὲν οἱ οἰνοπαραγωγοὶ, διὰ τῶν ἀντιπροσώπων των, διὰ τοῦ τύπου ἐπιζητοῦντες τὴν αὔξησιν τοῦ τέλους, λόγῳ προστατευτικῷ τῆς καλλιεργείας τῶν ἀμπέλων των, αἱ ὁποῖαι ἤρχισαν νὰ σώζωνται ἀπὸ τὴν φυλλοξήραν διὰ τῶν ληφθέντων ἐκεῖ μέτρων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ μεγάλη μερὶς τοῦ Γαλλικοῦ λαοῦ τῶν καταναλωτῶν καὶ οἰνοπνευματοποιῶν, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὰς ἕδρας των εἰς τὰς μεγάλας πόλεις καὶ τὰς μεγάλας ἀγορὰς, καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ μὴ αὐξήσῃ τὸ τέλος τῆς σταφίδος, διότι διευκολύνει τοὺς μὲν καταναλωτὰς εἰς τὸ νὰ εὑρίσκωσιν εὐθηνὸν, πρόχειρον καὶ καλῆς ποιότητος οἶνον, τοὺς δὲ οἰνοπνευματοποιοὺς νὰ ἔχωσι πρόχειρον καὶ εὐθηνὸν τὸ προϊόν διὰ τὴν βιομηχανίαν των. Μεταξὺ τῶν δύο διαμαχομένων τούτων ἀντιθέτων συμφερόντων καὶ τῶν ὑποστηρικτῶν αὐτῶν, κινδυνεύει ἡ τύχη τῆς Ἑλληνικῆς σταφίδος. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐξεύρωμεν μέσα, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἐπιῤῥώσωμεν τὰς ἐργασίας καὶ νὰ ἐνισχύσωμεν τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ μείνωσι τὰ τέλη ὡς ἔχουσι. Βεβαίως θὰ ἔχωμεν ὑπὲρ ἡμῶν τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλομεν ἐπιτύχει νὰ ἐπιψηφισθῇ ἡ σύμβασις· διότι τὸ φαινόμενον, ὅτι ὑπὸ τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς ἀπεῤῥίφθη διὰ μικρᾶς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀπελπίζῃ· πιθανὸν νὰ συνέπεσε τὰ μέλη αὐτῆς νὰ ἐξελέχθησαν ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι τὴν ἰδέαν τῆς αὐξήσεως τῶν τελῶν. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο νομίζω, ὅτι τὰ συνήθη μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔχει λάβει ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἀνεπαρκῆ. Νομίζω, ὅτι, ἐκτὸς τοῦ τόπου, τὸν ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὑπὲρ ἡμῶν, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐνεργειῶν, τὰς ὁποίας δύναται νὰ θέση ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Πρεσβεία, νομίζω, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ἠδύνατο νὰ ἐπηρεασθῇ δι’ ἀνταλλαγμάτων μειζόνων παρ’ ἡμῶν. Καθὼς ἐνθυμεῖσθε, ὅτε πρὸ δύο ἐτῶν, νομίζω, συνεζητεῖτο παρ’ ἡμῶν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ὑπεστήριξε τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἑλλάδος, ἔλαβε τὴν καλωσύνην νὰ μᾶς βεβαιοῖ, ὅτι ἀντὶ εὐτελῶν ἀνταλλαγμάτων, εὐτελεστάτων, νομίζω, μὴ ὑπερβαινόντων τὰς 40,000 δραχμῶν, καθ’ ἃς ἠλαττοῦντο τὰ εἰσπραττόμενα ἀπὸ τῶν εἰσαγομένων ἐκ Γαλλίας τέλη, ἀντὶ τούτων λαμβάνει ἡ Ἑλλὰς παρὰ τῆς Γαλλίας τὴν ὑπόσχεσιν, ὅτι δὲν θὰ αὐξήσῃ πλέον τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῆς σταφίδος ὑπεράνω τῶν 6 φράγκων κατὰ ἑκατόλιτρον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τότε βεβαίως ἤλπιζεν, ὅτι ἡ μετὰ τῆς Γαλλίας σύμβασις ἔμελλε νὰ τύχῃ ὑποδοχῆς παρὰ τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς, ἔχων τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας τῷ ἔδιδεν ὁ τότε ἐνταῦθα Πρέσβυς. Καὶ ὀρθῶς ἔπραξε, νὰ δώσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα ἀνταλλάγματα· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπῆλθε τὸ δεινὸν ἐκεῖνο τραῦμα ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Γερουσίας, ἀφοῦ ἐπῆλθεν ὁ κίνδυνος νὰ μείνωσιν ἀκαλλιέργητοι τόσαι πεδιάδες, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἐδαπανήθησαν πολλὰ ἑκατομμύρια, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρέπει νὰ φανῇ γενναιότερος, πρέπει νὰ σπεύσῃ νὰ ἐξεύρῃ πᾶν μέσον, ὅπερ θὰ ἠδύνατο νὰ κολακεύσῃ τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐφελκύσῃ, οὐχὶ τὸν φιλελληνισμὸν καὶ τὴν συμπάθειαν, ἀλλὰ τὸ συμφέρον, εἰς τὸ ὁποῖον ἅπαντα τὰ Ἔθνη ἀποβλέπουσιν ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων. Ἀνάγκη νὰ σπεύσῃ νὰ παράσχῃ, ἐφ’ ὅσον δὲν κωλύεται ἀπὸ ὡρισμένας συνθήκας μετ’ ἄλλων Κρατῶν, καὶ ἄλλα ἀνταλλάγματα. Ἔχω καθῆκον ἐπιτακτικόν, νὰ παραστήσω πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, — καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ἐξ ἰδίων τὸ γνωρίζει, — ὅτι ἡ ὑπόθεσις, τὴν ὁποίαν διαχειρίζεται σήμερον, ἀφορᾷ εἰς ὕψιστα ἐθνικὰ καὶ κοινωνικὰ συμφέροντα· διότι, ἐὰν ἀποκλεισθῶσιν εἰς τὸ προϊὸν τῆς Ἑλληνικῆς σταφίδος αἱ Γαλλικαὶ ἀγοραὶ καὶ παύσῃ ἡ ἐξαγωγὴ καὶ ταύτης εἰς τὴν Γαλλίαν, ἔνθα τὸ ἥμισυ σχεδὸν τοῦ προϊόντος τούτου καταναλίσκεται, ὁλόκληροι πεδιάδες θὰ ἐγκαταλειφθῶσιν, ἀγροτικοὶ συνοικισμοὶ θὰ ἐρημωθῶσι, καὶ μεγάλη καταστροφὴ θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν τόπον, ὁ ὁποῖος σήμερον, ὅτε παρῆλθε πλέον ἡ ἐποχὴ τῆς παλληκαριᾶς, μεγάλην ἀνάγκην ὑλικῶν μέσων, χρημάτων, ἔχει, ἵνα ἐπιτελέσῃ τὸν προορισμόν του. Ἡμεῖς εἴμεθα λαὸς πτωχός, καὶ ὄχι μόνον πτωχός, ἀλλὰ καὶ δοῦλος βιομηχανικῶς. Τελοῦμεν τὴν δουλείαν, τὴν ὁποίαν τελοῦσι πάντα τὰ Κράτη τὰ μικρὰ πρὸς τὰ πεπολιτισμένα. Ἔχομεν τὸν ζυγὸν τῆς βιομηχανίας, εἴμεθα ἠναγκασμένοι ν’ ἀγοράζωμεν πάντα τ’ ἀναγκαῖα ἐκ τῶν ξένων ἀγορῶν. Ἔχομεν δὲ μόνον ἓν προϊόν, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ μεταλλεῖον τῆς χώρας, τὸ προϊὸν τῆς σταφίδος· ἐὰν δὲ ἐν Γαλλίᾳ κλεισθῶσιν αἱ θύραι τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς καταναλώσεως εἰς τὸ προϊὸν τοῦτο, πᾶσα ἡ οἰκονομικὴ ἰσοῤῥοπία, ἡ ὁποία κρατεῖ καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν, θὰ σαλευθῇ ἐκ θεμελίων καὶ θὰ καταστραφῇ. Προσέτι ἂς λάβῃ ὑπ’ ὄψει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἐφέτος παρήχθη ποσὸν ἀνώτερον τῶν ἄλλων ἐτῶν, παρήχθη ποσὸν 350,000,000, ἀντὶ τῶν 280,000,000, τὰ ὁποῖα παρήχθησαν πέρυσι, καὶ ἂν ἐξακολουθῇ μὲ τὸν αὐτὸν ὀργασμὸν ἡ παραγωγή, θέλει φθάσει εἰς ποσὰ πολὺ μεγαλείτερα. Καὶ ηὔξησε μὲν ἀληθῶς καὶ ἡ κατανάλωσις, ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα μένουσιν ἐν ταῖς ἀποθήκαις 100,000,000 σταφίδος, πρὸς ἀγορὰν τῆς ὁποίας, ἀντὶ τῶν δραχμῶν διακοσίων, τὰς ὁποίας προσέφερον κατὰ τὸν Αὔγουστον, προσφέρουσι σήμερον δρ. 80. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ πάλιν, οὐ μόνον νὰ ἐργασθῇ ἐπιμελῶς, διὰ πάντων τῶν δυνατῶν μέσων, ἀλλὰ καὶ νὰ φροντίσῃ ν’ ἀποστείλῃ τὸν Πρέσβυν εἰς Ἀμερικήν, ἀφοῦ πρόκειται καὶ ἐκεῖ νὰ συζητηθῇ σύμβασις, καὶ νὰ ἐξαντλήσῃ καὶ πᾶν μέτρον ἐν Ρωσσίᾳ, ὅπως ἀνοίξωμεν καὶ τὰς ἐκεῖ ἀγοράς.

§26ΜΠΑΣΙΑΣ. Προσθέτω καὶ ἐγὼ τὴν σύστασίν μου εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μεριμνήσῃ νὰ κάμῃ συμβάσεις μὲ τὴν Ὁλλανδίαν, τὸ Βέλγιον καὶ τὴν Γερμανίαν, διότι καὶ εἰς τὰ μέρη αὐτὰ καταναλίσκεται μέγα ποσὸν σταφίδος. Εἰς τὸ Βέλγιον ὑπεβλήθη φόρος εἰσαγωγικὸς 25 φράγκα τὸ ἑκατόλιτρον, κατόπιν δὲ τοῦ φόρου αὐτοῦ ἡ κατανάλωσις περιωρίσθη τόσον πολύ, ὥστε σήμερον ἐλάχιστον ποσὸν σταφίδος εἰσάγεται εἰς τὸ Βέλγιον. Ὡσαύτως εἰς τὴν Γερμανίαν ὁ φόρος ὑψώθη πολύ. Ἑπομένως διὰ συμβάσεων, φρονῶ, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις τῶν Κρατῶν αὐτῶν δύνανται νὰ ἐλαττώσωσι τὸν φόρον, ἐλαττουμένου δὲ τοῦ φόρου, βεβαίως ἡ κατανάλωσις θὰ αὐξήσῃ, διότι εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ἀναμιγνύουσι τὴν σταφίδα μὲ τὸν ἄρτον καὶ τὴν μεταχειρίζονται ὡς τροφήν.

§27ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκίνησαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, εἶναι ἄξιον νὰ ἀσχολήσῃ εὐρύτερον τὴν Βουλήν. Δὲν πρόκειται περὶ θέματος, δυναμένου νὰ συζητηθῇ ὑπὸ τὸν τύπον ἐπερωτήσεως ἢ ἁπλῶν συστάσεων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ζήτημα σοβαρώτατον, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἐφελκύσῃ σπουδαίως τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ συμπάσης τῆς Βουλῆς. Ἡ ὑποτίμησις καὶ ἀζητησία τοῦ σταφιδοκάρπου, εἶναι γνωστόν, ὅτι ἐγέννησε σχεδόν, οὕτως εἰπεῖν, τὸν πανικὸν εἰς τὸν κτηματικὸν κόσμον τῆς Ἑλλάδος, καὶ δύναμαι εἰπεῖν εἰς πᾶσαν τὴν Ἑλλάδα, τὴν τρεφομένην κυρίως ἐκ τοῦ πολυτίμου τούτου προϊόντος, τὸ ὁποῖον ἂν ἀπολεσθῇ, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι «τετέλεσται» περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος· ματαίως δὲ συζητοῦμεν περὶ ἰσοζυγίου, ἂν δὲν λάβωμεν πρόνοιαν περὶ διασώσεως καὶ προστασίας τοῦ πολυτιμοτάτου, ἐπαναλαμβάνω, τούτου προϊόντος, ἐξ οὗ ἐξαρτᾶται ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος καὶ ὡς Κράτους καὶ ὡς κοινωνίας. Ἂν πρόκηται μόνον περὶ θέματος, τὸ ὁποῖον κανονίζει ἡ προσφορὰ καὶ ἡ ζήτησις καὶ οἱ κανόνες τῆς κερδοσκοπίας, βεβαίως εἶναι δύσκολον νὰ τὸ καταστήσῃ τις ἀντικείμενον κοινοβουλευτικῆς συζητήσεως, καὶ νὰ ἀξιώσῃ ἐπ’ αὐτοῦ τὴν γνώμην καὶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν ὅμως τὸ θέμα δὲν ᾖναι ἀνεπίδεκτον κυβερνητικῆς προνοίας, εἶναι ἄξιον, ἐπαναλαμβάνω, νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἐξαντλήσωμεν πᾶσαν τὴν προσοχήν μας, ἵνα προστατεύσωμεν, ὅσον τὸ δυνατόν, τὸ προϊόν τοῦτο ἀπὸ τῆς ὑποτιμήσεως, ἥτις πρό τινος, ἐφέτος δ’ ἰδίως, παρατηρεῖται ἐν βαθμῷ ἀπελπιστικῷ. Δὲν εἶναι δὲ ἡ πρώτη φορά, καθ’ ἣν τὸ ζήτημα τοῦτο ἀνακινεῖται· πολλὰ περὶ αὐτοῦ ἐγράφησαν ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, πολλὰ ἐν ἰδιαιτέροις τεύχεσι, καὶ πολλαὶ γνῶμαι ἐπανειλημμένως ἐξηνέχθησαν· ἀλλὰ πάντα ταῦτα δύνανται νὰ συγκεντρωθῶσιν εἰς τὸ ἑξῆς ἐρώτημα: εἶναι δυνατὸν νὰ προφυλαχθῇ τὸ προϊόν τοῦτο ἀπὸ τοῦ ἐξευτελισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑφίσταται, διὰ μέτρων τεχνικῶν, νομοθετικῶν, καὶ διὰ προνοίας κυβερνητικῆς; ἰδοὺ τὸ μέγα ἐρώτημα, εἰς ὃ ἡ ἀπάντησις δὲν εἶναι εὐχερής. Ὅπως δήποτε, διὰ νὰ ἀπαντήσῃ τις εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο, πρέπει ἰδίως νὰ ἐξετάσῃ τὰ αἴτια, ἐξ ὧν προέρχεται ἡ ὑποτίμησις, διότι, ἐὰν αὕτη προκύπτῃ, ὡς εἶπον, ἐκ τῶν κανόνων τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, ἐὰν προέρχηται ἑπομένως μόνον ἐκ τῆς μεγάλης παραγωγῆς, δέν μοι φαίνεται τὸ ἀντικείμενον ἐπιδεκτικὸν διαφόρων γνωμῶν. Ἢ πρέπει νὰ μὴ προοδεύσῃ ἡ παραγωγή, ἢ ἀνάγκη νὰ εὐρυνθῇ ἡ κατανάλωσις, ἀνοιγομένων νέων ἀγορῶν εἰς τὴν ἐξόδευσιν αὐτοῦ, εἴτε ὡς καρποῦ, εἴτε ὡς πρώτης ὕλης, πρὸς κατασκευὴν οἴνου καὶ οἰνοπνευμάτων. Ἂν ὅμως ὑπάρχωσι καὶ ἄλλοι λόγοι, συντελοῦντες εἰς τὸ δυσάρεστον τοῦτο φαινόμενον, τῆς ὑποτιμήσεως τουτέστι τῆς σταφίδος καὶ σχεδὸν τῆς ἀζητησίας αὐτῆς, πρέπει νὰ μελετηθῶσι καὶ οὗτοι, διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ, ἐὰν ᾖναι δυνατὸν διὰ νομοθετικῆς προνοίας νὰ ἐπέλθῃ ἡ Πολιτεία ἀῤῥωγὸς εἰς τὸ μέγα ὄντως τοῦτο ζήτημα. Εἷς ἐκ τῶν λόγων, οὓς ἐπρόβαλον οἱ πραγματευθέντες τὸ ζήτημα τοῦτο, ὡς αἰτίαν τοῦ ἐξευτελισμοῦ τοῦ προϊόντος, εἶναι ἡ κακὴ διαχείρισις αὐτοῦ κατὰ τὰ στάδια τοῦ τρυγητοῦ καὶ τῆς ἀποξηράνσεως, πρὸς δὲ καὶ ἡ νοθεία αὐτοῦ, ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα κατέγιναν, μοὶ φαίνεται, ἐσχάτως καὶ ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ ὑμῶν πατρίδι, κύριε Πρόεδρε, καὶ καταγγελίαι ἐγένοντο κατὰ τῶν μετερχομένων τὸ ἀντεθνικὸν τοῦτο ἔγκλημα, ὅπερ συνετέλεσεν εἰς τὸν ἐξευτελισμὸν καὶ τὴν δυσφήμισιν τοῦ προϊόντος. Εἶπον λοιπὸν οἱ πραγματευθέντες τὸ ζήτημα: δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ νομοθετικοῦ μέτρου νὰ κανονισθῇ ὁ χρόνος τοῦ τρυγητοῦ; Εἰς πολλὰ μέρη τῆς Ἑλλάδος, ἐκ σπουδῆς ἀκαίρου καὶ ἀστόργου, προβαίνουσιν εἰς τὸν τρυγητὸν τοῦ καρποῦ λίαν ἐνωρὶς, ἐνῷ εἰσέτι δὲν ἔχει ἐπέλθει πλήρης ἡ ὡρίμανσις, καὶ δὲν ἔχει ἀποκτήσει εἰσέτι ὁ καρπὸς πάντα τὰ συστατικὰ αὐτοῦ, εἰς ἄλλα μέρη γίνεται ἡ ἀποξήρανσις ἀτελεστάτη, καὶ εἰς ἄλλα μέρη ἐπέρχεται ἡ νοθεία, εἰς τρόπον, ὥστε μεθ’ ὑποψίας οἱ ξένοι ἀποβλέπουσιν εἰς τὸ προϊόν τοῦτο. Πρῶτον λοιπὸν ζήτημα, δύναται ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς νὰ παραβιάσῃ τοὺς νόμους τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐργάζεσθαι, δύναται, λέγω, νομοθετικῶς νὰ ὁρίσῃ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἄρχεται ὁ τρυγητός; ἢ, ἂν τοῦτο ἦναι δύσκολον, δὲν δύναται νὰ κανονισθῇ ὁ χρόνος τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου, εἰς τρόπον, ὥστε νὰ ἐμποδισθῇ διὰ τούτου τοῦ μέσου ὁ ἄκαιρος τρυγητὸς καὶ ἡ ἀτελὴς ἀποξήρανσις; Ἀλλὰ ταῦτα, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἀνεπαρκῆ, ἄλλα δ’ εἰσὶ τὰ σπουδαιότερα, εἰς ἃ δυστυχῶς δὲν ἠσχολήθη ποτὲ οὐδεμία Κυβέρνησις· διότι δὲν πρόκειται περὶ τῆς παρούσης μόνον Κυβερνήσεως· τὸ ζήτημα τὸ ὠνόμασα, καὶ δικαίως μοὶ φαίνεται, Ἐθνικὸν, ὥστε νὰ μὴ ἔχῃ τις ὑπ’ ὄψιν του πολιτικὴν ἢ κομματικὴν βλέψιν, ὅταν ὁμιλῇ περὶ αὐτοῦ τοῦ ζωτικωτάτου θέματος. Οὐδεμία φαίνεται Κυβέρνησις ἠσθάνθη τὴν ἄκραν σπουδαιότητα, τὴν μεγίστην σημασίαν τοῦ ζητήματος, καὶ οὐδεμία ἐθορυβήθη ἀπὸ τὰς κατὰ καιροὺς ὑποτιμήσεις τοῦ προϊόντος τούτου, αἵτινες, ἐὰν ἐξακολουθήσωσι, θὰ ἀποστραγγίσωσι πᾶσαν ἰκμάδα οἰκονομικὴν τοῦ Ἔθνους, ἐνῷ δὲ καταγινόμεθα εἰς τεχνικὴν καὶ λογιστικὴν μελέτην περὶ ἰσοζυγίου, τὸ ὁποῖον εὐχαριστούμεθα νὰ τὸ παραστήσωμεν ἐν τῷ χάρτῃ, δὲν καταγινόμεθα νὰ ἀσφαλίσωμεν τὴν ῥοὴν τῆς κυριωτάτης πηγῆς, ἐξ ἧς ῥέει ὁ χρυσὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα· οὐδὲν μέτρον ἐσκέφθημεν νὰ λάβωμεν, ὅπως εἰσαγάγωμεν τὸ προϊόν τοῦτο εἰς χώρας, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ἀπηγορευμένη ἡ εἴσοδός του, ἢ βαρέως δασμολογημένη, δὲν κατεγίναμεν ποτὲ ν’ ἀνοίξωμεν νέας ἀγορὰς καταναλώσεως διὰ μυρίων μέσων προσηλυτισμοῦ, τὰ ὁποῖα τὰ Ἔθνη ἐφευρίσκουσι καὶ θέτουσιν εἰς ἐνέργειαν, ὅταν ἔχωσι προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι φυσικὰ μονοπώλια. Ἔπρεπε, προκειμένου περὶ τῆς σταφίδος, ὡς ἱεραπόστολοι, ἔχοντες ταύτην εἰς θήκην, ὡς οἱ μοναχοὶ τὰ ἅγια λείψανα, νὰ περιέρχωνται τὸν κόσμον ἀπεσταλμένοι Ἕλληνες, μεταβαίνοντες ἀπὸ χώρας εἰς χώραν, καὶ διὰ τεχνητῶν μέσων ἐξοικειοῦντες τοὺς τόπους, οὓς ἐπισκέπτονται, εἰς τὴν χρῆσιν τῆς σταφίδος. Τί κάμνουν τὰ Προξενεῖά μας; τίνα δὲ ταῦτα καλλιτέραν ἀποστολὴν θὰ εἶχον, καὶ πῶς ἱερώτερον θὰ ἐξετέλουν τὴν ἀποστολὴν ταύτην, ἂν οἱ διευθύνοντες αὐτὰ, ἐπιφορτισμένοι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, κατεγίνοντο πῶς νὰ ἐμβάσουν τὴν σταφίδα μας εἰς τὰ στόματα τῶν κατοίκων τῶν χωρῶν, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι διαπεπιστευμένοι; Αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ ἀγοράσῃ ποσόν τι, τὸ ὁποῖον νὰ διαθέσῃ πρὸς αὐτὸν τὸν σκοπόν· ἔκτακτοι δ’ ἀπεσταλμένοι ἠδύναντο νὰ περιτρέχωσι τὸν κόσμον ὁλόκληρον, διὰ παντὸς τρόπου ἐνεργοῦντες, καθιστῶντες καὶ τὰ δημοσιογραφικὰ φύλλα παντοῦ τῆς γῆς εὐμενῆ, ὅπως ἐπιτύχωσι τοῦ ἐθνοσωτηρίου τούτου σκοποῦ. Ἀλλαχοῦ, καὶ ἐν Σάμῳ ἐσχάτως, μοὶ φαίνεται, ὅτι συνεστήθη φυλλοξηρικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον σκοπεῖ τὴν λῆψιν παντὸς μέτρου, τείνοντος εἰς ἀποτροπὴν τῆς μάστιγος ταύτης. Δὲν ἠδύνατο τάχα καὶ παρ’ ἡμῖν δι’ ὠθήσεως κυβερνητικῆς νὰ συστηθῇ τοιοῦτον ταμεῖον; Ἐὰν μίαν μόνην δραχμὴν κατὰ χιλιάδα προορίσωμεν διὰ τὸ ταμεῖον τοῦτο, οὗ ἡ ἀποστολὴ καὶ ὁ προορισμὸς ἠδύναντο νὰ εὐρυνθῶσι, θὰ εἴχομεν 300,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Τὸ ταμεῖον τοῦτο δυνάμεθα νὰ τὸ προορίσωμεν διὰ τὸν σκοπὸν, ὃν ἐνέδειξα, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλας ἐνεργείας, συναντωμένας ἐν τῷ καθολικῷ τέλει τῆς προστασίας καὶ προαγωγῆς τῆς σταφίδος ἐν τῇ καταναλώσει. Δι’ αὐτὸ, κύριε Πρόεδρε, φρονῶ ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἄξιον νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν ὡριμώτερον καὶ εὐρύτερον, ὅπως πάντες οἱ δυνάμενοι φέρωσι τὰς ἑαυτῶν κρίσεις καὶ συνεισφέρωσι τὰ ἑαυτῶν φῶτα, ἵνα καταρτισθῇ μία πεποίθησις περὶ τοῦ τί δέον γενέσθαι, καὶ ἵνα ὑποβοηθήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἐκ τῆς συζητήσεως πορίσματος. Τὸ ζήτημα, κύριοι Βουλευταὶ, σᾶς εἶπον, συνταράσσει καὶ ἀνησυχεῖ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα. Ἔπρεπε δὲ πάντες νὰ γνωρίζητε τὴν κατάστασιν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ἐκ τοῦ σύνεγγυς, διὰ νὰ διακρίνητε τὴν θλίψιν καὶ τὴν πτωχείαν, ἡ ὁποία ἀρχίζει νὰ μαστίζῃ τὸν τόπον. Ὅταν, Κύριοι, ἡ ἀξία τοῦ σταφιδοκάρπου ἐν Πάτραις ἔφθασεν εἰς τὰς 120 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα, φαντασθῆτε, ὁποῖος κλαυθμὸς καὶ ὀδυρμὸς οἰκονομικὸς ἀπειλεῖ τὸ Ἔθνος μας! διότι, αἱ 120 δραχμαὶ δὲν ἐξαρκοῦσι τὸ παράπαν οὐδὲ εἰς τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, ὅτι κατὰ μέσον ὅρον δύο στρέμματα παράγουσι μίαν χιλιάδα σταφιδοκάρπου, καὶ ὅτι τὰ πρὸς καλλιέργειαν κεφάλαια τὰ ἐπορίσθησαν οἱ σταφιδοκτήμονες διὰ δανείων παρὰ τῶν τοκογλύφων καὶ ἀποθηκαρίων ἐπὶ βαρυτάτοις, ἵνα μὴ εἴπω ἀσυνειδήτοις, ὅροις, διότι μεθ’ ὅλας τὰς ἐπαγγελίας, δὲν ηὐτυχήσαμεν ἀκόμη νὰ ἀπολαύσωμεν μίαν Κτηματικὴν ἢ Γεωργικὴν Τράπεζαν, ὅπως ἐκ τούτου ἐνισχυθῇ ἡ κτηματικὴ τάξις. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως συναινέσῃ καὶ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τοῦ θέματος τούτου, ἵνα καταλήξωμεν εἰς συμπέρασμα περὶ τῶν ληπτέων μέτρων ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου καὶ ἐθνικωτάτου τούτου ζητήματος. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦδε συγκεφαλαιωτικῶς δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι αἱ γνῶμαι περιστρέφονται, τὸ μὲν εἰς τὴν ἀναστολὴν ἢ ἐλάττωσιν τῆς παραγωγῆς, τὸ δὲ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ποσότητος, ἀλλὰ πρὸ πάντων εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς καταναλώσεως. Οἱ μᾶλλον ἀποτεθαῤῥημένοι νομίζουσιν, ὅτι πρέπει νὰ περισταλῇ ἡ παραγωγή, ἀπαγορευομένων νέων σταφιδοφυτειῶν, ἢ αὐστηρῶς ἐμποδιζομένης τῆς παραγωγῆς, ἐξ οὗ καὶ ὀλιγωτέρα ποσότης θὰ παραχθῇ καὶ ὀλιγώτερα ἔξοδα καλλιεργείας θ’ ἀπαιτῶνται. Περὶ δὲ τῆς βελτιώσεως τῆς ποιότητος φρονοῦσιν, ὅτι τοῦτο ἐπιτυγχάνεται ἐν μέρει, κανονιζομένου τοῦ χρόνου τοῦ τρυγητοῦ, ἢ ὁριζομένου τοῦ χρόνου τῆς ἐξαγωγῆς, ὥστε νὰ μὴ σπεύδωσιν οἱ σταφιδοκτήμονες εἰς τὸν ἄωρον τρυγητὸν καὶ τὴν ἀτελῆ ἀποξήρανσιν, σὺν τούτοις δὲ συνιστῶσι τὴν λῆψιν αὐστηρῶν μέτρων κατὰ τῆς νοθείας τοῦ καρποῦ, ἥτις ἐνιαχοῦ ἀτυχῶς παρετηρήθη. Ἀλλὰ πρὸ πάντων καὶ κυρίως ἡ προσοχὴ πρέπει νὰ στραφῇ, ὅπως ἀνοίξωμεν νέας ἀγορὰς καταναλώσεως τοῦ προϊόντος· ἂς κρούσωμεν τὰς θύρας ὅλων τῶν Ἐθνῶν, ὅπως διὰ πάσης θυσίας ἐπιτύχωμεν τὴν εἰσαγωγὴν τῆς σταφίδος μας, εἴτε ὡς ξηροῦ καρποῦ, εἴτε ὡς πρώτης ὕλης, πρὸς κατασκευὴν οἴνου ἢ οἰνοπνευματωδῶν ποτῶν. Εὐτυχῶς ἡ σταφὶς περιέχει πολύτιμα συστατικὰ, καθιστῶντα αὐτὴν χρήσιμον πρὸς διαφόρους σκοπούς. Μὴ ἀμελήσωμεν παντὸς τρόπου καὶ πάσης θυσίας, ὅπως ἐπιτύχωμεν εὐμενῶν συμβάσεων, δι’ ὧν πρὸ πάντων δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἡ βελτίωσις τῆς θέσεως τῆς σταφίδος. Ἐπίσης παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ διστάσῃ νὰ καταργήσῃ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, ὅπως ἐξοδευθῇ ποσόν τι καὶ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἀνακουφιζομένου ὅπως δήποτε τοῦ μεγάλου ποσοῦ, ὅπερ νῦν ἐν Ἑλλάδι εἶναι ἀδιάθετον καὶ ἀζήτητον. Τὸ μέτρον τοῦτο θὰ ἦναι προσωρινὸν, διότι εἰς οὐδὲν δύναται ῥιζηδὸν νὰ συντελέσῃ, ἂν δὲν ἐξευρεθῶσι τὰ μέσα εὐρυτέρας καταναλώσεως παρὰ ταῖς ξέναις ἀγοραῖς. Ἀναμένων νὰ ὁρισθῇ εἰδικὴ συνεδρίασις πρὸς εὐρυτέραν συζήτησιν, καθ’ ἣν ἐπιφυλάσσομαι διὰ μακρῶν νὰ ὁμιλήσω, καθικετεύω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν, ὅπως τὸ ζήτημα τοῦτο ἐγγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ τῆς Βουλῆς, καὶ συμπάσης τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, καλουμένης νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην της δι’ ἐπιτροπῶν καὶ συλλόγων. Ὁ κίνδυνος εἶναι μέγας καὶ ἀπειλεῖ ὅλους μας, ὥστε πάντες καὶ καθῆκον καὶ συμφέρον ἔχομεν νὰ συντελέσωμεν πρὸς ἀποτροπὴν αὐτοῦ.

§28ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἶναι ὄντως λίαν ἀξιέπαινος ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀχαϊοήλιδος, ὅστις ἀνεκίνησε σπουδαιότατον ζήτημα δι’ ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα. Ἀληθῶς, ὡς εἶπεν, ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς Ἑλλάδος ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς τύχης τοῦ προϊόντος τοῦ σταφιδοκάρπου. Τὸ προϊόν τοῦτο ἀπὸ τοῦ 1885 καὶ ἐφεξῆς, ἐκτιμώμενον εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Εὐρώπης, καὶ πωλούμενον εἰς τιμὰς ἱκανοποιούσας τοὺς κτηματίας, ἔφερε λίαν ἀγαθὰ ἀποτελέσματα διὰ τὸν τόπον· δυστυχῶς ἐφέτος αἱ τιμαὶ τοῦ σταφιδοκάρπου ἐμειώθησαν ἐπαισθητῶς. Δύο δὲ εἶναι κυρίως οἱ λόγοι τῆς μειώσεως, καὶ οὐχὶ ὁ λόγος, ὃν κατ’ ἐξοχὴν ἀνέφερεν ὁ κ. Γερωκοστόπουλος, ὁ λόγος δηλαδὴ τῆς νοθείας τοῦ πράγματος· εἶναι καὶ ὁ λόγος, οὗτος, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἄξιος παρατηρήσεως, ἀλλ’ ἐπουσιώδης, δὲν βλάπτει δὲ ἡ διὰ νομοθετικοῦ μέτρου πρόληψις αὐτοῦ. Καὶ κατὰ τὸ 1884 καὶ ἐφεξῆς ἐγένετο μεγάλη νοθεία, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἠμπόδισεν, ὅπως ὁ νοθευμένος ἐκεῖνος σταφιδόκαρπος πωλῆται εἰς τιμὰς ὑπερόγκους, διότι ὑπῆρχεν ἀνάγκη σταφιδοκάρπου ἐν Γαλλίᾳ καὶ κατηναλίσκετο. Ἐφέτος σταφιδόκαρπος ἀρίστης ποιότητος, τοῦ Αἰγίου δηλαδὴ καὶ τῶν Πατρῶν, δὲν πωλεῖται, καὶ δὲν πωλεῖται βεβαίως, οὐχὶ ἕνεκα τῆς νοθείας, ἀλλὰ διότι ἡ κατανάλωσις ἠλαττώθη. Ὡς λόγοι λοιπὸν τῆς μειώσεως τῶν τιμῶν παρίστανται, πρῶτον μὲν, ἡ μεγάλη παραγωγή· ἐνῷ κατὰ τὰ ἔτη 1884, 1885 καὶ 1886 ἡ παραγωγὴ ἀνῆλθε μέχρι τῶν 250, 260 καὶ 270 ἑκατομμυρίων, ἐφέτος, κατ’ ἀσφαλεῖς ὑπολογισμούς, θέλει φθάσει μέχρι τῶν 340 ἑκατομμυρίων χιλιάδων ἑνετικῶν λιτρῶν· δεύτερον δὲ, ἡ ἐλάττωσις τῆς καταναλώσεως· καὶ διατί; Διότι ἐκτὸς τῆς ἐν Ἀγγλίᾳ καταναλώσεως, μεγαλείτερον ποσὸν κατηναλίσκετο ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλ’ ἐφέτος ἡ παραγωγὴ οἴνων ἐν Γαλλίᾳ, κατ’ ἀκριβεῖς πληροφορίας, εἶναι μεγάλη· ἐνῷ πέρυσιν αἱ ἄμπελοι τῆς Γαλλίας παρήγαγον 27 ἑκατομμύρια ἑκατολίτρων, ἐφέτος παρήγαγον 40 ἑκατομμύρια. Ἀφ’ ἑνὸς λοιπὸν ἡ μεγάλη παραγωγὴ, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἡ ἐλάττωσις τῆς καταναλώσεως, κατὰ φυσικώτατον λόγον, ἐπήνεγκον τὴν ἔκπτωσιν τῶν τιμῶν. Τοῦτο βεβαίως εἶναι διὰ τὴν Ἑλλάδα καταστρεπτικὸν, εἶναι φοβερὸν, διότι τὸ προϊόν τοῦτο εἶναι ἡ βάσις, ἐφ’ ἧς ἐρείδεται ἡ οἰκονομικὴ τῆς Ἑλλάδος εὐεξία, καὶ ἀπ’ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἡ ἐπιτυχία ὅλων τῶν προοδευτικῶν βλέψεων περὶ τοῦ μέλλοντος. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει λοιπὸν τί δέον γενέσθαι; Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαιότατον, καὶ εἰς ὃ δέον νὰ συγκεντρώσῃ ὅλην της τὴν προσοχὴν ἡ Κυβέρνησις, καὶ νὰ ἀναπτύξῃ ὅλην της τὴν ἱκανότητα, καὶ νὰ ἐξαντλήσῃ πᾶν μέσον ἐνεργείας,—καὶ οὐδεμία βεβαίως Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ, ἥτις νὰ μὴ τὸ πράξῃ,—εἶναι ἡ σύναψις ἐμπορικῶν συμβάσεων μετὰ ξένων Κρατῶν. Τοῦτο εἶναι τὸ μόνον θεραπευτικὸν μέσον, τοῦτο πρὸ πάντων ὑπάγεται εἰς τὴν κυβερνητικὴν πρόνοιαν. Καὶ εἴδομεν ἀφ’ ἑνὸς ἐσχάτως, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν, τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς δὲν ἀπεδέχθη τὴν σύμβασιν, τὴν συνομολογηθεῖσαν μεταξὺ τῆς ἡμετέρας καὶ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἴδομεν ἀφ’ ἑτέρου εὐχαρίστως, ὅτι οἱ Ὑπουργοί, οἱ παρουσιασθέντες ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς, προσεπάθησαν παντὶ σθένει νὰ πείσωσιν αὐτήν, ὅπως ἀποδεχθῇ τὴν σύμβασιν τὴν Ἑλληνικὴν, ἥτις θέλει προστατεύσει τὰ γαλλικὰ συμφέροντα, ἅτινα νῦν, ὡς ἐκ τῆς ἐπιβολῆς τελῶν ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ τῶν ἐκ Γαλλίας εἰσαγομένων, πολυειδῶς παραβλάπτονται. Νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δύναται νὰ κάμῃ παραχωρήσεις τινάς πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐπίτευξιν τῆς συμβάσεως ταύτης, παραχωρήσεις δηλαδὴ συνισταμένας εἰς ἐλάττωσιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν τῶν ἐκ Γαλλίας ἐμπορευμάτων. Ἰδοὺ ποῦ εἶναι ἡ βάσις τοῦ μέλλοντος καὶ ἡ τύχη τοῦ προϊόντος μας. Ἄλλο ζήτημα σπουδαῖον εἶναι τὸ τῆς Ἀγγλίας· καὶ εἰς Ἀγγλίαν τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη εἶναι βαρύτατα...

§29ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Τὸ σπουδαιότατον εἶναι, νὰ καταργηθῇ ὁ δασμὸς εἰς τὴν Ἀγγλίαν.

§30ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ἡ Ἀγγλία· πρό τινων ἐτῶν ἤρχισε νὰ καταναλίσκηται σταφιδόκαρπος καὶ ἐν Ἀμερικῇ. Ἐν Ἀμερικῇ ἡ κατανάλωσις εἶναι μικρὰ, ἅτε πρό τινων ἐτῶν ἀρξαμένης τῆς εἰσαγωγῆς, διότι τὸν σταφιδόκαρπον δὲν μεταχειρίζονται κυρίως οἱ ἐντόπιοι, ἀλλὰ οἱ ἐκεῖ ἐγκατεστημένοι Ἄγγλοι, οἱ ἄποικοι δηλονότι. Ἤρξατο λοιπὸν νὰ εἰσάγηται καὶ ἐκεῖ ὁ σταφιδόκαρπος, ἀλλὰ τὰ ἐν Ἀμερικῇ εἰσαγωγικὰ τέλη, βαρύτατα ὄντα, ὡς στοιχίζοντα τόσον, ὅσον καὶ ἡ τιμὴ ἑκάστης χιλιάδος σταφιδοκάρπου, ἐμποδίζουσι τὴν πιθανὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐκεῖ καταναλώσεως. Διὸ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ καταβάλῃ ἀγῶνας, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἐλάττωσις τῶν τελῶν ἐκεῖ, καὶ τότε ἔχομεν πολλὰς πιθανότητας, ὅτι θ’ αὐξήσῃ ἡ κατανάλωσις. Ἀλλ’ οὐ μόνον ἐκεῖ πρέπει νὰ καταβάλῃ προσπαθείας ἡ Κυβέρνησις, ἵνα εἰσαχθῇ ὁ σταφιδόκαρπος, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλας ἀγοράς. Πρὸ πολλῶν ἐτῶν εἶχεν εἰσαχθῆ ἡ σταφὶς εἰς Ρωσσίαν. Ἀλλ’ οἱ Ρῶσσοι, οἵτινες ἐννοοῦσι νὰ χρησιμοποιῶσι τὰς ἰδίας ὕλας, ἠμπόδισαν τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ σταφιδοκάρπου ...

§31ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀπηγορεύθη ἡ εἰσαγωγή.

§32ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ ὅμως ὤφειλε νὰ ἐργασθῇ παντὶ σθένει, ὅπως συναφθῇ μετὰ τῆς Ρωσσίας ἐμπορικὴ σύμβασις, καὶ δὲν εἶναι μικρὰ τὰ ἐμπορικὰ συμφέροντα καὶ ἀναξία λόγου ἡ ἐμπορικὴ ἐπικοινωνία τῆς Ρωσσίας πρὸς τὴν Ἑλλάδα, διότι ἐκ Ρωσσίας εἰσάγονται οἱ πλεῖστοι τῶν δημητριακῶν καρπῶν τῶν καταναλισκομένων ἐν Ἑλλάδι, ἐκ Ρωσσίας εἰσάγονται πλεῖστα ὅσα ζῶα, στέατα καὶ ἄλλα ἐμπορεύματα. Ἡ ἐπιβολὴ διαφορικῶν τελῶν ἐπὶ τῶν ἐκ Ρωσσίας εἰσαγομένων θέλει ἀναγκάσει τὴν Ρωσσικὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογήσῃ ἐμπορικὴν σύμβασιν πρὸς ὄφελος τῆς ἐν Ρωσσίᾳ εἰσαγωγῆς σταφιδοκάρπου. Ἐκτὸς τῶν ἰδεῶν τούτων περὶ συμβάσεων ἐμπορικῶν μετὰ τῶν ξένων Κρατῶν, ἀφορωσῶν εἰς τὴν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος ἐν ξέναις ἀγοραῖς, κυκλοφοροῦσι καὶ ἄλλαι τινὲς ἰδέαι, σκοποῦσαι τὴν μείωσιν τῆς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀποστολῆς. Ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ συνῆλθε τελευταῖον, καθ’ ἃ μοὶ γράφουσι, τὸ Ἐμπορικὸν Ἐπιμελητήριον τῶν Πατρῶν, καὶ ἐμελέτησε τὸ ζήτημα, ἂν διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τοῦ ἐκ σταφίδος παραγομένου οἰνοπνεύματος δύναται νὰ ἐπέλθῃ βελτίωσίς τις τῆς τύχης τοῦ προϊόντος, διότι πολὺ ποσὸν σταφιδοκάρπου κακῆς ποιότητος θέλει χρησιμεύσει διὰ τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν, καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν ἐν Πάτραις ἐμπόρων ἀπέκλιναν πρὸς τὴν γνώμην ταύτην. Καὶ ἐγὼ, ἂν καὶ πρόκειται περὶ παρεμποδίσεως, ἢ χαλαρώσεως τῆς λειτουργίας ἄλλου νόμου, τοῦ περὶ πνευματωδῶν ποτῶν, ἀποκλίνω πρὸς τὴν ἰδέαν ταύτην, ἐκτὸς ἐὰν ἐπιχειρήματα σπουδαιότερα καὶ λόγοι βασιμώτεροι μὲ πείσωσι περὶ τοῦ ἐναντίου. Τοιαῦται εἶναι αἱ ἰδέαι μου περὶ τῆς τύχης τοῦ σταφιδοκάρπου, ἀπὸ τῆς ἀξίας καὶ καταναλώσεως τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ οἰκονομικὴ εὐεξία καὶ τὸ οἰκονομικὸν μέλλον τῆς Ἑλλάδος. Ἐνδεχόμενον ἄλλοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν νὰ ἔχωσιν ἄλλας γνώμας, καὶ νομίζω ἀναγκαῖον οἱ πάντες νὰ ὑποβάλωσι τὴν γνώμην των, ὅπως μορφωθῇ ἑδραία τις πεποίθησις· κρίνω δὲ προὐργιαίτατον καὶ ὠφελιμώτατον τὸν σχηματισμὸν ἐπιτροπῆς ἐκ Βουλευτῶν, ἥτις, συνεννοουμένη μετὰ τοῦ Ἐμπορικοῦ Ἐπιμελητηρίου τῶν Πατρῶν καὶ μετὰ διαφόρων ἐμπόρων καὶ κτηματιῶν τοῦ Κράτους, νὰ σχηματίσῃ γνώμας, ἃς νὰ ὑποβάλῃ ὑπὸ τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Προθύμως, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις θέλει συντελέσει, ὅπως ἐν τῇ Βουλῇ εὐρέως συζητηθῇ τὸ θέμα περὶ τῆς σταφίδος, εὐθὺς ὡς γένηται περὶ τούτου πρότασις, διότι, οἱανδήποτε καὶ ἂν ἔχωμεν γνώμην περὶ τῆς χρησιμότητος τοιαύτης συζητήσεως, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ μὴ συμπράξωμεν εἰς αὐτήν. Καὶ ἐλάχιστον ἂν ὠφελήσῃ, τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσῳ σπουδαῖον, ὥστε καὶ τὸ μικρὸν τοῦτο, ἐκ τῆς σπουδαιότητος τῆς ὕλης, καθίσταται καὶ τοῦτο ἄξιον λόγου. Ἀλλὰ τῷ ὄντι ὀλίγον ἐλπίζομεν ἐκ συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν δυνάμεθα ἐνταῦθα ὑπὸ τὴν τεχνικὴν ἔποψιν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα· ἀλλοῦ θὰ ἐξετασθῇ, ποία ἡ καταλληλοτέρα χρησιμοποίησις τῆς σταφίδος, ὅπως ἐπεκταθῇ ἡ κατανάλωσις αὐτῆς. Ὡς πρὸς δὲ τὰ ζητήματα τῆς ἐπεκτάσεως τῆς καταναλώσεως διὰ νομοθετικῶν μέτρων, τὰ νομοθετικὰ μέτρα δυστυχῶς δὲν ἀνάγονται κυρίως εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, ἀλλ’ εἰς ξένα Κοινοβούλια. Ἐφόσον δὲ πρόκειται περὶ συνδρομῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, ὅπως τὰ ξένα Κοινοβούλια θελήσωσι νὰ ψηφίσωσι μέτρα ὑπὲρ τῆς σταφίδος, περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία. Ἑπομένως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη συζητήσεως, ἵνα ἡ Κυβέρνησις φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν πᾶσαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἤθελε θεωρήσει συντελεστικὴν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Νομοθετικὰ μέτρα ἄλλα, οἷα π. χ. τὸ μνησθὲν παρὰ τοῦ ἄρτι καταβάντος ἐκ τοῦ βήματος ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, τουτέστι τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ φόρου τοῦ οἰνοπνεύματος, τοῦ παραγομένου ἐκ σταφίδος, ταῦτα δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν. Ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκομεν, καὶ τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον τίθεται πρὸ ἡμῶν, εἶναι, πῶς νὰ ἀνοίξωμεν ἔδαφος καταναλώσεως ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἂν πρόκηται νὰ ἀνοίξωμεν κατανάλωσιν ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τοῦ ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος, τοῦ ἐκ σταφίδος παραγομένου, προτιμότερον νὰ καταργήσωμεν τὸν φόρον, καὶ βεβαίως τοῦτο δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, ἂν θεωρῶμεν, ὅτι ὁ φόρος παρεμποδίζει τὴν χρησιμοποίησιν τῆς σταφίδος, ἔστω καὶ ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ σταφὶς, ὅσον καὶ ἂν ἐξηυτελίσθη ἡ τιμὴ αὐτῆς, δὲν περιῆλθεν εἰς σημεῖον, ὥστε διὰ μετατροπῆς εἰς οἰνόπνευμα νὰ ζητῇ κατανάλωσιν ἐν τῇ χώρᾳ. Ἂν ἔφθανεν εἰς σημεῖον τοιοῦτο, θὰ ἐθεώρουν τὴν σταφίδα καταδεδικασμένην. Τὸ κατ’ ἐμὲ, καίτοι ἡ θέσις τῆς σταφίδος εἶναι πλέον ἔτι δυσάρεστος, ἢ ὅσον παρεστήθη πρὸ ὀλίγου, οὐχ ἧττον δὲν εἶναι χείρων τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εἶχε περιέλθει καὶ ἄλλοτε. Καὶ ἄλλοτε εἴδομεν τὴν σταφίδα ἐν δυσχερείαις, καὶ κατόπιν, αἰρομένων τῶν δυσχερειῶν, εἴδομεν τὴν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος προοδεύουσαν. Εἶπε προαγορεύσας τις, ὅτι ἡ σταφὶς δὲν καταναλίσκεται σήμερον ἐν Γαλλίᾳ, ἕνεκα τῆς ἀπειλῆς τῆς ψηφίσεως νόμου κατ’ αὐτῆς, τῆς αὐξήσεως τουτέστι τοῦ τέλους τῆς ἐξ Ἑλλάδος εἰσαγομένης σταφίδος. Ἂν οὗτος ἦτο ὁ λόγος τῆς μὴ καταναλώσεως τῆς σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ, ἂν τῷ ὄντι οἱ ἔμποροι ἐμποδίζωνται νὰ ἀγοράζωσι τὴν σταφίδα ἕνεκα τοῦ φόβου, μὴ ὁ νόμος ψηφισθῇ ὑπὸ τῶν Γαλλικῶν Βουλῶν, τὸ κακὸν θὰ ἦτο πολὺ μικρότερον παρ’ ὅ,τι εἶναι πραγματικῶς, διότι, ἂν μὴ ψηφισθῇ ὁ νόμος, τὸ κακὸν ἐκλείπει. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ ἀπειλὴ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου κατὰ τῆς σταφίδος σήμερον, ἀντὶ νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐφοβήθη ὁ κ. Βουλευτὴς, φέρει τὸ ἀντίθετον ἀποτέλεσμα, διότι ὁ φόβος οὗτος παρακινεῖ τοὺς ἐμπόρους νὰ σπεύσωσι ν’ ἀγοράσωσι σταφίδα καὶ εἰσαγάγωσιν αὐτὴν πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου. Καὶ τοῦτο εἶναι τὸ μέγα κακόν, ὅτι, ἐνῷ, εὑρισκόμεθα πρὸ τοιαύτης ἀπειλῆς, ἥτις ἔπρεπε ν’ αὐξήσῃ τὴν πώλησιν τῆς σταφίδος, βλέπομεν οὕτω χλιαρὰν τὴν ἐμπορίαν τοῦ εἴδους τούτου. Ἑπομένως σήμερον ἡ θέσις εἶναι δυσχερεστέρα, εἶναι χείρων ἔτι, ἢ ὅ,τι παρεστήθη, ἀλλὰ, καίτοι εἶναι χείρων, κατ’ ἐμέ, πολὺ ἀπέχει τοῦ νὰ ἦναι ἀπελπιστική. Ὅ,τι βλέπομεν, εἶναι διακυμάνσεις τῶν ἀναλογιῶν μεταξὺ προσφορᾶς καὶ καταναλώσεως, διακυμάνσεις, φρονῶ, παροδικαί· τὸ κῦμα τὸ βοηθητικὸν διαδέχεται κῦμα δυσμενές, καὶ ἀντιστρόφως. Διατὶ σήμερον ἐν Γαλλίᾳ ὑπάρχει μικρὰ ζήτησις; Διὰ δύο λόγους· πρῶτον, διότι, ἐνῷ ἡ παραγωγὴ τοῦ οἴνου πέρυσιν ἦτο 27 ἑκατομμυρίων χιλιολίτρων, ἐφέτος εἶναι 40 ἑκατομμυρίων χιλιολίτρων. Τούτῳ φυσικῷ τῷ λόγῳ φέρει μέγαν περιορισμὸν καταναλώσεως τῆς σταφίδος, ἥτις εἰσάγεται εἰς Γαλλίαν, εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐλλείποντος οἴνου. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ λόγου τούτου ὑπάρχει καὶ ὁ ἐκ τῆς ἠθικῆς ἐντυπώσεως ἐκ τῆς τοιαύτης αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς. Δὲν νομίζω, ὅτι, καίτοι ἡ παραγωγὴ ὑπῆρξε πολὺ ἀνωτέρα τῶν προσδοκιῶν τῶν ἐν Γαλλίᾳ καὶ πολὺ ἀνωτέρα τοῦ μέσου ὅρου τοῦ σήμερον ἀνεγνωρισμένου, ἔπρεπε νὰ ἐπέλθωσι τοιαῦτα ἀποτελέσματα, καὶ νομίζω, ὅτι τὰ τοιαῦτα ἀποτελέσματα δὲν θὰ ἦναι διαρκῆ. Ἀλλ’ εὑρισκόμεθα ἐνώπιον τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν πρώτων ἐντυπώσεων ἐκ τῆς τοιαύτης πληθώρας. Εὐθὺς, ὡς παρέλθωσιν αἱ ἐντυπώσεις, θὰ μείνῃ τὸ ἀποτέλεσμα τὸ ἐκ τῆς προσθήκης 13 ἑκατομμυρίων χιλιολίτρων εἰς τὴν παραγωγὴν, ἀλλ’ αὕτη δὲν δικαιολογεῖ, νομίζω, τοιοῦτον περιορισμὸν εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος εἰς τὴν Γαλλίαν. Σκοπὸς ὅμως τῶν παρατηρήσεων δὲν εἶναι νὰ συμπεράνωμεν, ἐὰν ἔχωμέν τι νὰ ἐλπίζωμεν, ἢ δὲν ἔχωμέν τι νὰ ἐλπίζωμεν, διότι τοῦτο δὲν ἐξήρτηται ἐξ ἡμῶν. Ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ἡμεῖς πρέπει νὰ πραγματευθῶμεν, εἶναι, κατὰ τί δυνάμεθα νὰ συντελέσωμεν εἰς ἀγαθωτέραν ἔκβασιν. Καὶ ἐγένετο ἐνταῦθα λόγος περὶ ὅσων δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἐντὸς τῆς χώρας, τουτέστι νὰ λάβωμεν μέτρα κατὰ τῆς νοθεύσεως, νὰ λάβωμεν μέτρα πρὸς διάδοσιν τοῦ εἴδους, θυσιάζοντες μέρος τῆς τιμῆς, χαρίζοντες ἴσως καὶ τὸ ὅλον χάριν τῆς εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος εἰς μέρη, ὅπου τὸ ἐμπόριον δὲν εὑρίσκει συμφέρον νὰ εἰσαγάγῃ ταύτην. Ταῦτα πάντα δύνανται καὶ νὰ γένωνται εἴτε παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἴτε παρὰ συλλόγων, ἐνδιαφερομένων ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Τὰ κατὰ τῆς νοθείας πρέπει βεβαίως νὰ κανονισθῶσιν, ἐφ’ ὅσον λάβωσι πρακτικήν τινα διατύπωσιν. Ἀλλὰ τὸ κακὸν δὲν προέρχεται ἐκ τούτου· μέχρι σήμερον ἡ νοθεία δὲν ἔλαβε τοιαύτην ἀνάπτυξιν, ὥστε νὰ δυνάμεθα ν’ ἀποδώσωμεν εἰς αὐτὴν τὸν περιορισμὸν τῆς καταναλώσεως. Δὲν εἶναι τοῦτο λόγος, ἵνα μὴ πράξωμεν, ὅ,τι δυνάμεθα, νομοθετικῶς, κατὰ τῆς νοθείας, ἀλλὰ δὲν περιμένομεν ἐντεῦθεν τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ· σήμερον, ὅ,τι δυνάμεθα νὰ πράξωμεν κυβερνητικῶς καὶ νομοθετικῶς, εἶναι, νὰ ἐργαζώμεθα, ὅπως ἀνοίξωμεν τὰς πύλας τῶν ξένων ἀγορῶν εἰς τὴν σταφίδα. Αἱ συμβάσεις εἶναι τὸ θέμα, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει ν’ ἀφιερωθῇ καὶ ἡ Νομοθετικὴ καὶ ἡ Ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἡ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ μικρὸν θὰ ὠφελήσῃ, διότι οὐδεὶς εἶναι ὁ μὴ παραδεχόμενος, ὅτι πρέπει πᾶσαν νὰ ὑποστῶμεν θυσίαν χάριν τῆς συνομολογήσεως συμβάσεως ὑπὲρ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος εἰς ξένας ἀγοράς. Καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι, ὅτε ὑπεβάλομεν τὴν σύμβασιν, περὶ ἧς σήμερον πρόκειται ἐν Γαλλίᾳ, καὶ διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐσώζετο ἡ σταφὶς τοὐλάχιστον μέχρι τοῦ 1892, ἐγένετο ἡ παρατήρησις ἐντὸς τῆς Βουλῆς, καλῇ τῇ πίστει βεβαίως, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη εἰς οὐδὲν ὠφελεῖ· καὶ εἴπομεν τότε, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐξασφαλίζομεν τοὐλάχιστον τὴν σημερινὴν φορολογίαν τῆς σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ, ἥτις δὲν εἶναι ὑπερβαλλόντως βαρεῖα, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα εὐχαριστημένοι εἰς τοῦτο. Ἐγένετο ἡ ἀντιπαρατήρησις, ὅτι αἱ θυσίαι, τὰς ὁποίας διὰ τῆς συμβάσεως ἐκείνης ἐκάμνομεν, ἦσαν ὑπερβολικαί, καὶ ἡμεῖς ἀπηντήσαμεν, ὅτι προθύμως θὰ ἐκάμνομεν καὶ μεγαλειτέρας θυσίας, ἐὰν ἦτο ἀναγκαῖον, εὐτυχῶς ὅμως ἠδυνήθημεν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν συνομολόγησιν τῆς συμβάσεως ἄνευ περαιτέρω θυσιῶν. Ἤδη τὰ πράγματα μαρτυροῦσι περὶ τῆς δυσχερείας, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἐν Γαλλίᾳ ἡ διατήρησις τοῦ δασμοῦ, οἷος ὑπάρχει. Τὸ νὰ ἐλπίζωμεν, ὅπως διάκεινται σήμερον τὰ πνεύματα ἐν Γαλλίᾳ, ὅτι θέλει ποτὲ ἐπιτευχθῆ ἐλάττωσις τοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος, εἶναί τι ὅλως ἀβάσιμον, ἀλλ’ ὅ,τι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν εἶναι, νὰ μὴ ἐπέλθῃ αὔξησις. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν πρόκειται περὶ τοῦ χρονικοῦ διαστήματος τοῦ μέχρι τοῦ 1892, ἔχομεν τὰ συνηγοροῦντα, περὶ ὧν θέλω πραγματευθῆ. Ἀλλὰ μετὰ τὸ 1892, ἐὰν ἐξακολουθῇ ἡ Γαλλία ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ἰδεῶν, αἵτινες σήμερον κυριεύουσιν ἐκεῖ, μικρὰν ἔχω ἐλπίδα, ὅτι θὰ κατορθωθῇ πλέον νὰ διατηρηθῇ ἡ σήμερον ὑπάρχουσα φορολογία· μέχρι τοῦ 1892, ὑπάρχει ἀκόμη ἐλπίς τις, καὶ μεθ’ ὅλην τὴν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν οἰκονομικῶν τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς ἀπόῤῥιψιν τῆς συμβάσεως, ὅτι δὲν θέλει αὐξήσει ὁ φόρος ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς σταφίδος, καὶ τοῦτο διὰ τὸν λόγον, ὅτι ἡ αὔξησις αὕτη ὀλίγον θὰ ὠφελήσῃ τὸ γαλλικὸν ταμεῖον καὶ ὀλίγον θὰ ὠφελήσῃ τὴν γαλλικὴν παραγωγήν· διότι ὑπάρχουσιν ἄλλα Κράτη, παράγοντα σταφίδα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ μέτρον τῆς αὐξήσεως. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, καθ’ ἃ γινώσκομεν, πολλῆς συζητήσεως γενομένης περὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀντετάχθη παρά τινων τῶν μελῶν, ὅτι ἡ κυριωτέρα πηγὴ εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος εἰς τὴν Γαλλίαν, πλὴν τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἡ Τουρκία, καὶ ὅτι ἡ πηγὴ αὕτη ἠδύνατο νὰ ἐκλείψῃ, διότι ἡ σύμβασις Γαλλίας καὶ Τουρκίας λήγει κατὰ τὸ 1889. Οἱ θιασῶται τοῦ προστατευτικοῦ συστήματος καὶ οἱ ἐπιδιώκοντες τὴν αὔξησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος παρέστησαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὅτι ἔχουσιν ἀπόφασιν νὰ πιέσωσι τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, καὶ νομοθετικῶς νὰ ἐργασθῶσιν, ὅπως μὴ ἀνανεωθῇ ἡ συνθήκη μετὰ τῆς Τουρκίας κατὰ τὸ 1889, ἵνα, ἀπολαμβάνοντες ὡς πρὸς τὰς τουρκικὰς προελεύσεις τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐνεργείας, δυνηθῶσιν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης νὰ προβῶσι πλέον, καὶ πρὸς ὄφελος τῆς παραγωγῆς καὶ πρὸς ὄφελος τοῦ γαλλικοῦ δημοσίου, εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος, μὴ ἀποβλέποντες εἰς τὴν Ἱσπανίαν καὶ τὴν Πορτογαλλίαν, διότι ἡ ἐκεῖθεν εἰσαγωγή, καίτοι κατ’ ὄνομα σταφίς, δὲν εἶναι ὅμως τοῦ αὐτοῦ εἴδους καὶ δὲν εἶναι χρήσιμος πρὸς τοὺς αὐτοὺς σκοπούς, πρὸς τοὺς ὁποίους γίνεται χρῆσις τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Τουρκικῆς σταφίδος. Ἐγώ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἀνανεωθῇ ἡ συνθήκη μετὰ τῆς Τουρκίας, μεθ’ ὅλην τὴν περὶ τοῦ ἐναντίου ἐπιθυμίαν τινῶν ἐκ τῶν θιασωτῶν τοῦ προστατευτικοῦ συστήματος ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ καὶ τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τῶν οἰκονομικῶν τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐκθέσῃ τὸ γαλλικὸν ἐμπόριον καὶ τὴν γαλλικὴν παραγωγὴν εἰς τὰς ζημίας, ἃς ἐπάγεται ἡ μὴ ἀνανέωσις τῆς συνθήκης. Καὶ τοῦτο, νομίζω, θὰ ἦναι ἓν τῶν ἰσχυρωτέρων ἐπιχειρημάτων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ καὶ τοῦ ἐπὶ τοῦ Ἐμπορίου, δι’ ὧν θὰ προσπαθήσωσι νὰ πείσωσι τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς συνθήκης μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ ταῦτα ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Γαλλικοῦ Ὑπουργείου ἀπέναντι τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς καὶ ἀπέναντι τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς. Ἡμεῖς τί ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ; Τὸ πρῶτον, τὸ ὁποῖον ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν, ἦτο, νὰ προσπαθήσωμεν, ὅπως ἀποκτήσωμεν ἀρωγὸν ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, διότι, ὁσονδήποτε καὶ ἂν Ἔθνος τι δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ ἄλλου Ἔθνους διὰ τῶν παροίκων αὑτοῦ ἐν τῷ Κράτει ἐκείνῳ, καὶ διὰ τῶν ἠθικῶν δεσμῶν πρὸς τὸ Κράτος ἐκεῖνο, οὐδέποτε δύναται νὰ ἐργασθῇ παρὰ τῇ Νομοθετικῇ ἐξουσίᾳ ξένου Κράτους, ὅπως δύναται νὰ ἐργασθῇ ἡ ἰδία τοῦ Κράτους Κυβέρνησις. Εὐθὺς, ὡς ἐπετύχομεν τὴν σύμπραξιν τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, εὐθύς, ὡς διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως ἡ νομοθετικὴ κύρωσις τῶν ἐν αὐτῇ ἐγένετο ἰδία ὑπόθεσις τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ἐκερδήσαμεν τὰ ἐννενήκοντα ἐννέα ἑκατοστὰ τοῦ ἐπιδιωκομένου. Τοῦτο ἐπετεύχθη ἤδη, διότι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις διὰ τῆς ὑπογραφῆς τῆς συμβάσεως εἶναι ἠθικῶς ὑπόχρεως, ἵνα ἐργασθῇ ὑπὲρ κυρώσεως αὐτῆς, εἶναι ὑπόχρεως, οὐ μόνον ἐξ ἧς ἔδωκεν εἰς ἡμᾶς διὰ τῆς ὑπογραφῆς ὑποσχέσεως, ἀλλ’ εἶναι ὑπόχρεως πρὸς ἑαυτὴν, διότι ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς συμβάσεως εἶναι ἧττα τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι δὲ ἧττα ἐκ τῶν συνήθως ἐπαγομένων πτῶσιν Ὑπουργείου, καίτοι ὡς πρὸς τοῦτο αἱ περιστάσεις ἐν Γαλλίᾳ εἶναι ἐξαιρετικαί. Παρ’ ἡμῖν, ἐὰν οἱαδήποτε σύμβασις, παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὑπογεγραμμένη, ἀπεῤῥίπτετο παρὰ τῆς Βουλῆς, ἀναντιῤῥήτως ἡ Κυβέρνησις θὰ παρῃτεῖτο. Ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὑπογράψασα συνθήκην καὶ ὑποβαλοῦσα αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἔγκρισιν, δὲν ἔχει μόνον ὑποχρέωσιν πρὸς τὸ Κράτος, μεθ’ οὗ ὑπέγραψε τὴν συνθήκην, ἀλλ’ ἔχει ὑποχρέωσιν καὶ πρὸς ἑαυτήν, ὅπως ἐπιδιώξῃ τὴν ἔγκρισιν, τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, καὶ βλέπομεν μετὰ ποίου ζήλου ἐργάζεται ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ὅπως ἐπιτύχῃ τῆς συμβάσεως ταύτης τὴν κύρωσιν. Ἀξιότιμός τις Βουλευτὴς ἐκ τῶν πρὸ ὀλίγου ἀγορευσάντων εἶπεν, ὅτι ἡ ἀπόριψις τῆς συνθήκης παρὰ τῆς Γαλλικῆς Γερουσίας προῆλθεν ἐκ τῆς ἀμελείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως........

§34ΣΑΚΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν......

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν παρατήρησιν ταύτην ἐξέφρασεν ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας.

§36ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ ἀνέγνωσα ἐν ἐπιστολῇ καὶ ἐν βιβλίῳ· εἷς Γερουσιαστὴς εἶπεν αὐτό, καὶ ἐγὼ τὸ εἶπον διὰ τὰς δύο Κυβερνήσεις, ὁ Γερουσιαστὴς δὲ αὐτὸς ἦτο ἀντιπολιτευόμενος.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἐξωθοῦμεν ὑπὲρ τὸ δέον τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν περὶ τῆς σημασίας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐπιδράσῃ κἄπως καὶ ἐν Γαλλίᾳ, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, καὶ ἠξεύρομεν ποίων συμπαθειῶν ἀπολαμβάνει ἐν τοῖς αἰσθήμασι τῆς Γαλλίας τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, ἀλλ’ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν θὰ ἐργασθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον ὑπέθεσεν ὁ ἀξιότιμος ἐπιστολογράφος. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται παρὰ τῇ Γερουσίᾳ νὰ ἐργασθῇ τελεσφόρως, εἰμὴ διὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἔδειξεν ἀμέλειαν, δὲν ἀνήκει εἰς ἡμᾶς νὰ ἐξετάσωμεν· ὑποθέτω, ὅτι οὐδεὶς ἠμέλησεν, ἀλλὰ τὸ προστατευτικὸν ῥεῦμα ἦτο πολὺ ἰσχυρὸν καὶ δὲν ἠδυνήθη ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις νὰ κατισχύσῃ αὐτοῦ. Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι δὲν συνέβη ἡ καταψήφισις τυχαίως ἐν τῇ Γαλλικῇ Γερουσίᾳ καὶ ἐξ ἀμελείας τῆς Κυβερνήσεως τότε, εἶναι αὐτὰ τὰ ἤδη συμβαίνοντα, ὅτε βλέπομεν καὶ ἐν τῇ Βουλῇ τὸ αὐτὸ πνεῦμα ἐπικρατοῦν, βλέπομεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς μεγάλην πλειονοψηφίαν, ἀποφαινομένην κατὰ τῆς συμβάσεως· διότι, ὡς παρετήρησάν τινες, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν Γαλλίᾳ οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας ταύτης, τῆς παραγωγῆς οἴνου ἐκ τῆς σταφίδος, ἀλλ’ οἱ ἔχοντες τὸ ἐνδιαφέρον τοῦτο εἶναι πολὺ ὀλιγώτεροι καὶ ἀσθενέστεροι τῶν ἐχόντων ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς τοῦ οἴνου ἐκ τοῦ ἐγχωρίου προϊόντος. Ἐὰν οὗτοι καλῶς σκέπτωνται, φρονοῦντες, ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς τῆς σταφίδος τοῖς συμφέρει, τοῦτο εἶναι ἕτερον ζήτημα. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι συμφέρει εἰς τοὺς παραγωγοὺς τοῦ οἴνου ἐν Γαλλίᾳ ἡ εἰσαγωγὴ τῆς σταφίδος, διότι πολλαπλασιάζει τὸ ἴδιον αὐτῶν ἐμπόρευμα, τὴν ἰδίαν αὐτῶν παραγωγὴν, ἐπιπροστιθεμένη ἐν τῇ κατασκευῇ αὐτοῦ. Ἀλλὰ περὶ τούτου βεβαίως ἐκεῖνοι εἶναι οἱ ἁρμόδιοι κριταὶ, νομοθετοῦντες περὶ τῶν ἰδίων. Σήμερον φρονοῦσιν ἐκεῖνοι, ὅτι τοῖς συμφέρει ὁ ἀποκλεισμὸς τῆς Ἑλληνικῆς σταφίδος, ἡ δὲ πεποίθησις αὕτη, ἐφ’ ὅσον ἐπικρατεῖ παρ’ αὐτοῖς, δὲν δύναται ἢ νὰ ἔχῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα εἴδομεν ἐν τῇ Γαλλικῇ Γερουσίᾳ, τὰ ὁποῖα εἴδομεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Βουλῆς καὶ τὰ ὁποῖα ἐλπίζομεν νὰ μὴ ἴδωμεν τοιαῦτα ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ τὸ προσεχὲς Σάββατον, ὅτε θὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν ἡ ἔγκρισις τῆς συμβάσεως. Διότι, καθ’ ἃς ἔχομεν σήμερον εἰδήσεις, κατ’ ἀπαίτησιν τοῦ Γαλλικοῦ Ὑπουργείου, προετάχθη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τοῦ Σαββάτου ἡ Ἑλληνογαλλικὴ σύμβασις. Ἐπιτυχόντες τῆς συμπράξεως τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως πρὸς διάσωσιν τῆς σταφίδος ἀπὸ αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐν Γαλλίᾳ, ἔπρεπεν ἤδη νὰ δώσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν Γαλλικὴν πᾶσαν συνδρομήν, τὴν ὁποίαν αὐτὴ ἤθελε θεωρήσει χρήσιμον εἰς εὐόδωσιν τῶν ὑπὲρ τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως τῶν πεπραγμένων ἐνεργειῶν αὐτῆς. Ἠρωτήσαμεν λοιπὸν αὐτὴν, τί ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν, ἵνα συντελέσωμεν καὶ ἡμεῖς, ὅπως γένηται παραδεκτὴ ἡ σύμβασις καὶ τοιουτοτρόπως ἐξασφαλισθῇ μέχρι τοῦ 1892 ὁ αὐτὸς ἐπὶ τῆς Ἑλληνικῆς σταφίδος εἰσαγωγικὸς φόρος. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ἔχουσα ὑπ’ ὄψει νόμον, ψηφισθέντα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν ἡμῶν Σύνοδον, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἰδίως ψηφισθέντα καὶ ἐπιτρέποντα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐλαττώσῃ τὸν δασμὸν ἐπὶ τῶν οἴνων καὶ διαφόρων λεπτῶν ὑφασμάτων, εἰσαγομένων ἔξωθεν, μᾶς ἠρώτησεν, ἐὰν ἠδύνατο νὰ ὑποσχεθῇ, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐκυροῦτο ἡ συνθήκη, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ ἐποιεῖτο χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, ὅπερ ὁ νόμος οὗτος τῇ παρεῖχεν, ἵνα διὰ Β. Διατάγματος ἐλαττώσῃ μέχρι 50% τοὺς εἰρημένους δασμούς, καὶ ἀπηντήσαμεν εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τῇ παρείχομεν τὴν ἄδειαν ταύτην. Μετὰ τοῦτο ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, βλέπουσα τὴν δυσχέρειαν, ἣν ἀπήντα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, μᾶς ἠρώτησεν, ἐὰν ἠδύνατο νὰ ὑποσχεθῇ καὶ περαιτέραν ἐλάττωσιν, καὶ ἀπηντήσαμεν, ὅτι, καίτοι δὲν εἴχομεν νόμον, ἐπιτρέποντα τοῦτο, ἀνελαμβάνομεν ὅμως, ἐπὶ ἰδίᾳ ἡμῶν εὐθύνῃ, νὰ ἐπιτρέψωμεν, ὅπως ὑποσχεθῇ, ὅτι θὰ ἐλαττώσῃ τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος τὸν δασμὸν ἐπὶ τοῦ οἴνου κατὰ 75%. Ταῦτα μᾶς ἐζητήθησαν ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὴν ὁποίαν ἀπηυθύναμεν τὴν ἐρώτησιν, τί ἠδύνατο νὰ τῇ ᾖναι χρήσιμον. Ἐπίσης παρέσχομεν αὐτῇ καὶ ἄλλο ἐπιχείρημα, λίαν σπουδαῖον, τοῦ ὁποίου ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις θὰ ποιήσῃ χρῆσιν, ὡς γινώσκομεν, παρὰ τῇ Βουλῇ, καὶ τὸ ὁποῖον ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ ᾖναι μᾶλλον τῶν ἄλλων τελεσφόρον. Κατὰ τὸν νόμον περὶ δασμολογίου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐπιβάλῃ πρόσθετον τέλος 30% ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς ἐκ τῶν ἐπικρατειῶν, αἵτινες δὲν παρεχώρησαν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὰ πλεονεκτήματα, τὰ διὰ τῆς Ἑλληνογαλλικῆς συμβάσεως ἐπιδιωκόμενα, τουτέστι τὰ τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις γινώσκει, ὅτι ἡμεῖς, ὡς ἐκ τῶν δασμολογικῶν ἡμῶν διαφορῶν πρὸς τὴν Ρωμουνίαν, προετιθέμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὴν διάταξιν ἐκείνην τοῦ νόμου περὶ γενικοῦ δασμολογίου καὶ νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὰ Κράτη, τὰ μὴ παραχωροῦντα τὰ πλεονεκτήματα τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου εἰς τὰς ἐξ Ἑλλάδος προελεύσεις, τὸν πρόσθετον δασμὸν τῶν 30%· γινώσκει ὡσαύτως ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ὅτι, ἐνῷ τοιαύτην εἴχομεν πρόθεσιν καὶ ἀπόφασιν, ἀνεβάλομεν νὰ ἐκδώσωμεν τὸ περὶ τούτου Διάταγμα, περιμένοντες τὴν κύρωσιν τῆς Ἑλληνογαλλικῆς συμβάσεως, ἵνα μὴ ὑποβληθῶσι καὶ αἱ ἐκ Γαλλίας προελεύσεις εἰς τὴν τοιαύτην ἐπιβάρυνσιν. Ἤδη, ἐὰν ἡ Ἑλληνογαλλικὴ συνθήκη δὲν ἐπικυρωθῇ, ἐπακολούθημα ἀναπόδραστον ἔσεται, ὅτι τὸ περὶ διαφορικῶν τελῶν Διάταγμα, ἐκδιδόμενον ἕνεκα τῶν σχέσεων ἡμῶν τῶν δασμολογικῶν πρὸς τὴν Ρωμουνίαν, θὰ ἐπεκταθῇ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν καὶ ἐπὶ τὴν Γαλλίαν, ὡς μὴ παρέχουσαν εἰς ἡμᾶς τὰ πλεονεκτήματα τῆς συμβατικῆς δασμολογίας. Τὰ περὶ τούτου ἐξηκρίβωσεν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ἡ δὲ παρ’ αὐτῆς παράστασις εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν τῶν ζημιῶν, ἃς θέλει ἐντεῦθεν ὑποστῆ τὸ μετὰ τῆς Ἑλλάδος γαλλικὸν ἐμπόριον, εἶναι ἐλπίς, ὅτι θέλει ἀσκήσει ἐπίδρασιν ἐπὶ τὰς διασκέψεις τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς. Ποῖον ὅμως ἔσεται τὸ ἀποτέλεσμα τῶν παραχωρήσεων πασῶν, τὰς ὁποίας ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐποιήσατο πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν; Θέλουσιν ἀρκέσει ταῦτα, ἵνα δυνηθῇ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ν’ ἀνακόψῃ τὸ ῥεῦμα τὸ προστατευτικόν, τὸ ὁποῖον καταῤῥέει τοσοῦτον ἰσχυρῶς; τὸ εὐχόμεθα, ἀλλὰ δυσκόλως δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ ἐλπίζομεν. Ἡ Γαλλικὴ ὅμως Κυβέρνησις τρέφει μεγάλην περὶ τούτου ἐλπίδα, ἔτι δὲ καὶ σήμερον ἐξέφρασε τοιαύτην ἐλπίδα, ἀνακοινοῦσα τὴν κατ’ ἀπαίτησιν αὐτῆς καταχώρισιν ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς τῆς Ἑλληνογαλλικῆς συμβάσεως. Ἐὰν ἡ σύμβασις δὲν ἐπιψηφισθῇ, ἐκ τούτου δὲν ἐπέρχεται αὔξησις τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἀλλὰ στερούμεθα τῆς ἐξασφαλίσεως, τὴν ὁποίαν θὰ παρεῖχεν εἰς ἡμᾶς ἡ σύμβασις κατὰ πάσης τοιαύτης αὐξήσεως μέχρι τοῦ 1892. Καὶ μετὰ τὴν ἐνδεχομένην ἀπόῤῥιψιν τῆς συμβάσεως πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐργαζόμενοι, ὅπως τοὐλάχιστον μὴ ψηφισθῶσι κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον, ἢ καὶ κατὰ τὴν ἑπομένην Σύνοδον τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς, τὰ ὑποβεβλημένα νομοσχέδια, τὰ σκοποῦντα εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος δασμοῦ ἀπὸ 6 φράγκων κατὰ 100 χιλιόγραμμα εἰς 30 φράγκα, ἢ εἰς 20 φράγκα. Περὶ τούτου ὑπάρχει ἐλπὶς μεγαλειτέρα ἢ περὶ τῆς συνθήκης, ὑπάρχει ἐλπίς, οὐχὶ ὅτι αἱ προτάσεις θέλουσιν ἀποῤῥιφθῆ παρὰ τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὅτι θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τῶν προτάσεων τούτων. Τὰ πράγματα, τὰ ἐν Γαλλίᾳ, ὤφειλον νὰ ἐκθέσω ὡς ἔχουσι· δὲν εἶναι πολὺ ἐνθαῤῥυντικὰ, ἀλλὰ καὶ δὲν εἶναι ἀπελπιστικά. Ἡ Γαλλία εἶναι σήμερον ἡ δευτέρα ἀγορὰ καταναλώσεως τῆς σταφίδος μετὰ τὴν Ἀγγλίαν, καὶ ἂν δὲν αὐξήσῃ τὸ τέλος ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἴσως καταλάβῃ τὴν πρώτην θέσιν. Ἡ Ἀγγλία θὰ κατεῖχε διαρκῶς τὴν πρώτην θέσιν, ἂν ἐπετυγχάνετο ἐκεῖ ἡ κατάργησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν ἢ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ τέλους ἐγένετο παρατήρησις πρὸ ὀλίγου καὶ ἐῤῥήθη, ὅτι θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπεδίωκε τὴν δι’ ἀνταλλαγμάτων ἐπίτευξιν τῆς ἐλαττώσεως ἢ τῆς καταργήσεως, ἀλλ’ ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τῆς Ἀγγλίας δὲν στηρίζεται ἐπὶ τῆς συνομολογήσεως ἐμπορικῶν συμβάσεων. Τὴν ἀρχὴν τῆς παραχωρήσεως εἰς ξένα Κράτη δασμολογικῶν ὠφελημάτων ἀντὶ παροχῶν ὁμοίας φύσεως ἀποκρούει κατὰ κανόνα ἡ Ἀγγλία. Εἰς τὴν ἀντίθετον ἀρχὴν, ὑποστηριχθεῖσαν ἰδίως ὑπὸ τῆς σχολῆς τῆς Μαγκεστρίας, ἐποιήσατο ἐξαίρεσιν ἡ Ἀγγλία, διαπραγματευθεῖσα δι’ αὐτοῦ τοῦ ἡγέτου τῆς σχολῆς τῆς Μαγκεστρίας δασμολογικὴν σύμβασιν πρὸς τὴν Γαλλίαν. Ἀλλὰ τὸ μέγεθος τῶν ἀγγλικῶν συμφερόντων ἐν Γαλλίᾳ ἐδικαιολόγει τὴν ἐξαίρεσιν, ἣν ἐπηκολούθησε καὶ ἄλλη πρὸς τὴν Ἱσπανίαν· ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ὁ περιωρισμένος κύκλος τοῦ ἐμπορίου ἡμῶν θέλει πείσει τὴν Ἀγγλίαν νὰ παραδεχθῇ ἐξαίρεσιν καὶ ὑπὲρ ἡμῶν· μάτην ἄρα θὰ ἐπεδιώκομεν δι’ ἀνταλλαγμάτων τὴν ἐλάττωσιν ἢ κατάργησιν τοῦ ἐν Ἀγλίᾳ δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἡ ἐλάττωσις τοῦ δασμοῦ, ἢ μᾶλλον ἡ κατάργησις θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς ταύτης τῆς ἀρχῆς, ἧς ἐμνήσθην, καὶ καθ’ ἣν τὰ Κράτη ἐπιβάλλουσι καὶ καταργοῦσι τοὺς δασμοὺς πρὸς τὸ ἴδιον συμφέρον. Ἐὰν ἡ Ἀγγλία καταργήσῃ ποτὲ τὸν φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος, ὅπως ἄλλοτε τὸν ἠλάττωσεν ἀπὸ 16 σελλινίων εἰς 7, ἂν, λέγω, καταργήσῃ καὶ τὸν νῦν κείμενον δασμὸν τῶν 7 σελλινίων, δὲν θὰ πράξῃ τοῦτο, ἵνα ἀποκτήσῃ ἀνταλλάγματα παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διότι θὰ θεωρήσῃ συμφέρουσαν εἰς ἑαυτὴν τὴν κατάργησιν δασμοῦ ἐπιβαρύνοντος τὸν Ἄγγλον καταναλωτήν. Πολλάκις περὶ τοῦ δασμοῦ τούτου ἐγένετο λόγος ἐν διαπραγματεύσεσι τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ ἐπὶ ἀνταλλάγμασι δασμολογικοῖς, ἀλλ’ ἐπὶ ἄλλαις βάσεσιν, ἡ δὲ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐπανειλημμένως ἐδήλωσεν, ὅτι εὐθύς, ὡς τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς ἐπιτρέψωσι νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα, ὅπερ πρὸ ἐτῶν εἶχεν ἐγκαινίσει, τῆς καταργήσεως καὶ ἐλαττώσεως φόρων, ἤθελε καταργήσει τὸν φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἀλλ’ ἀπό τινων ἐτῶν τὰ πράγματα τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἀγγλίας, οὐ μόνον δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν ἐπάνοδον εἰς τὸ σύστημα τῆς καταργήσεως ἢ τῆς ἐλαττώσεως φόρων, ἀλλὰ τοὐναντίον ὑπαγορεύουσιν αὔξησιν φόρων. Θὰ ἐπέλθῃ ὅμως ἐν Ἀγγλίᾳ βεβαίως κατάστασις ἄλλη, θὰ ἐπανέλθῃ ἡ Ἀγγλία οἰκονομικῶς εἰς τὴν τροχιὰν, ἐν ᾗ ἐκινεῖτο πρότερον, ὅτε κατήργει φόρους, ἀποδίδοντας ἑκατομμύρια λιρῶν, τότε δὲ θὰ ᾖναι σκόπιμος ἡ ἐργασία της, ὅπως κατὰ προτίμησιν καταργηθῇ ὁ δασμὸς ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἐπίσης ἐν Ἀμερικῇ οὐδὲν ἔχομεν νὰ ἐλπίσωμεν διὰ τῆς πολιτικῆς τῶν δασμολογικῶν ἀνταλλαγμάτων· καὶ ἐκεῖ λόγοι ἐσωτερικοὶ οἰκονομικῆς πολιτικῆς δύνανται νὰ ὑπαγορεύσωσιν ἐλάττωσιν καὶ κατάργησιν δασμῶν, ἐὰν δὲ τοιοῦτοι λόγοι ὑπαγορεύσωσιν εἰς τὴν Ἀμερικὴν πολιτικὴν δασμολογικὴν ἐλευθεριωτέραν τῆς μέχρι τοῦδε, ἔχομεν ἤδη τὴν βεβαιότητα, ὅτι ὁ ἐπὶ τῆς σταφίδος δασμὸς θέλει καταργηθῆ ἐν τοῖς πρώτοις. Εὐθὺς, ὡς ἐγνώσθη ἐνταῦθα, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Ἀμερικανικῆς Συμπολιτείας εἶχεν ἀσπασθῆ πολιτικὴν ἐλαττώσεως δασμῶν, ἐσπεύσαμεν νὰ στείλωμεν ἀντιπρόσωπον εἰς Ἀμερικὴν, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπέκτασις τοῦ μέτρου ἐπὶ τὴν σταφίδα· περιελήφθη δὲ ἡ σταφὶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῷ ἐκπροσωποῦντι τὰς ἰδέας τοῦ Προέδρου τῆς Συμπολιτείας, περιελήφθη δὲ καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῷ ἐκπροσωποῦντι τὰς ἰδέας τῶν θιασωτῶν τοῦ προστατευτικοῦ συστήματος. Ἑπομένως, ἐὰν ἐξηκολούθουν τὰ πράγματα ἐν τῇ κεχαραγμένῃ τροχιᾷ, ἦτο βέβαιον, ὅτι ὁ δασμὸς ἐπὶ τῆς σταφίδος κατὰ τὸν προσεχῆ μῆνα θὰ κατηργεῖτο ἐν Ἀμερικῇ. Ἀλλὰ τὰ πράγματα μετεβλήθησαν. Κατὰ τὴν προεδρικὴν ἐκλογὴν μετέβαλον τὴν ἰσοῤῥοπίαν τῶν κομμάτων, καὶ σήμερον πλειονοψηφεῖ τὸ κόμμα τὸ τέως μειονοψηφοῦν, εἶναι δ’ ἄδηλον σήμερον, ἂν τὸ πλειονοψηφοῦν θὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν περὶ ἐλαττώσεως, ἔστω καὶ λίαν περιωρισμένης, τῆς δασμολογικῆς προσόδου τοῦ Δημοσίου. Ἤδη ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς πολιτικῆς τῆς οἰκονομικῆς, ἣν θέλει διαγράψει τὸ ἄρτι ἐπικρατῆσαν κόμμα, ἂν ὑπάρχῃ πιθανότης περὶ δασμολογικῆς ἐλαττώσεως.

§38ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Αἱ τελευταῖαι εἰδήσεις λέγουσιν, ὅτι ἐπιμένει.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μέχρι τοῦδε νομίζω, ὅτι οὐδὲν δύναται περὶ τούτου νὰ ῥηθῇ θετικὸν, οὔτε ἐνταῦθα, οὔτε ἐν αὐτῇ τῇ Ἀμερικῇ, διότι οὐδὲ τῶν Βουλῶν ὁ καταρτισμὸς εἶναι ἔτι καθ’ ὅλα γνωστὸς, ὥστε δὲν εἶναι ἔτι δυνατὸν νὰ διαγράψωσι τὰ κόμματα τὴν ὁριστικὴν αὐτῶν πολιτικήν. Ἂν τὸ νῦν ἐπικρατοῦν κόμμα ἀποδεχθῇ πρόγραμμα, περιλαμβάνον ἐλαττώσεις καὶ καταργήσεις δασμῶν, ἔστω καὶ ἐν μικραῖς διαστάσεσιν, ἀσφαλῶς δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ σταφὶς θέλει ἀναγραφῆ ἐν τῷ καλουμένῳ ἐλευθέρῳ καταλόγῳ, τουτέστιν ἐν τῷ πίνακι τῶν ἀδασμολογήτων κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν προϊόντων, οὐχ ἧττον, εὐθὺς ὡς τὰ πράγματα λάβωσι τροπὴν ὁριστικωτέραν, θέλει φροντίσει ἡ Κυβέρνησις περὶ ἐπαναλήψεως τῆς κατὰ τὴν προηγουμένην περίοδον ἐνεργείας. Παρ’ ἄλλαις ἐπικρατείαις ἐγένετο, καθόσον αἱ περιστάσεις ἐπέτρεπον, τελεσφόρος περὶ τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος ἐνέργεια. Ἐν Γερμανίᾳ ἐπετεύχθη ἐλάττωσις δασμοῦ σπουδαία, σχετικῶς πρὸς τὸν τέως κρατοῦντα ἐν ἐκείνῃ τῇ χώρᾳ· ὁ δασμὸς διὰ τῆς συμβάσεως, ἣν μετὰ τῆς Γερμανίας συνωμολόγησεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐμειώθη εἰς 8 μάρκα ἀπὸ 24 μάρκων, ὡς εἶχε πρὶν, ἀλλὰ καὶ ὁ δασμὸς τῶν 8 μάρκων εἶναι βαρὺς, οὐχὶ ὅσον βαρὺς θὰ ἦτο ἐφαρμοζόμενος ἐν Γαλλίᾳ, διότι ἡ σταφὶς δὲν εἰσάγεται εἰς Γερμανίαν πρὸς τοὺς αὐτοὺς καὶ εἰς τὴν Γαλλίαν σκοπούς. Εἰς Γαλλίαν εἰσάγεται πρὸς οἰνοποιίαν καὶ, ἂν ἐδασμολογεῖτο δι’ 8 μάρκων, θὰ ὑφίστατο βάρος ἀνώτερον ἢ ἐν Γερμανίᾳ, ἔνθα εἰσάγεται πρὸς κατανάλωσιν ὡς καρπὸς τραπέζης. Οὐχ ἧττον, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν συνομολόγησιν νέας συμβάσεως πρὸς τὴν Γερμανίαν, πρὸς περαιτέραν ἐλάττωσιν τοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος δασμοῦ, ἐπὶ δασμολογικοῖς ἀνταλλάγμασι, βεβαίως θὰ ἐπιδιώξωμεν αὐτήν. Καὶ μετὰ τῆς Αὐστρίας συνωμολογήθη σύμβασις, ἐξασφαλίζουσα ὑπὲρ τῆς σταφίδος τὸν ἐκεῖ κείμενον δασμὸν, οὗτινος ἠπειλεῖτο σπουδαία αὔξησις κατὰ νόμον, ψηφισθέντα ἐν τῇ Αὐστριακῇ Βουλῇ. Ἐν Ῥωσσίᾳ εἶχεν ἐπιτευχθῆ ἡ κατάργησις τοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος, ἀλλ’ αὕτη εἰς οὐδὲν χρησιμεύει, διότι ἡ σταφὶς ὡς καρπὸς τραπέζης ὀλίγην ἔχει κατανάλωσιν ἐν Ῥωσσίᾳ. Ἡ σταφὶς θὰ εἰσήγετο εἰς Ῥωσσίαν, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ γένηται χρῆσις αὐτῆς πρὸς ἀπόσταξιν καὶ οἰνοποιΐαν, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀπηγορευμένον· ἐνόσῳ δὲ αὕτη ἡ ἀπαγόρευσις ὑφίσταται, ἡ κατάργησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ δασμοῦ οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν. Ταῦτα πάντα δεικνύουσιν, ὅτι πανταχοῦ, ἐγένετο καὶ γίνεται ἐνέργεια, ὅτι ἐνιαχοῦ ἐπετεύχθησαν ἀποτελέσματα ἀλλαχοῦ δὲ πάλιν ἡ ἔκβασις εἶναι ἔτι ἄδηλος· ἀλλ’ εἴτε γενῇ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ ἐπὶ τοῦ θέματος, εἴτε μή, ἡ Κυβέρνησις προχωρεῖ ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι καὶ ταῖς ἐνεργείαις, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει, ὅτι, πᾶν ὅ,τι ἤθελεν ὑποσχεθῆ ὑπὲρ τῆς σταφίδος εἰς ξένον Κράτος, ὅπως συναινέσῃ τοῦτο ἀπέναντι ἀνταλλάγματος, ἵνα εὐνοήσῃ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς σταφίδος, πᾶν, λέγω, ὅπερ πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν ἤθελεν ὑποσχεθῆ, θὰ ἐτύγχανεν ἐν καιρῷ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς, προθύμου, ἵνα ψηφίσῃ τὰ πρὸς πραγματοποίησιν τῶν τοιούτων ὑποσχέσεων.

§40ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εὐχαρίστως ἤκουσα παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τὰς αἰσίας αὐτοῦ περὶ σταφίδος διαβεβαιώσεις. Καὶ ἄνευ τούτων ἠλπίζομεν ἀδιστάκτως, ὅτι δὲν ἤθελε λείψει νὰ μετέλθῃ πάντα τρόπον, δι’ οὗ ἤθελεν ἐπιτευχθῆ ἡ ἐπιψήφισις συμβάσεως μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἑλλάδος. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου, ἐπὶ τῇ διαβεβαιώσει, ἣν εἰς τὴν Βουλὴν ἀνεκοίνωσεν, ὅτι, ἐνῷ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἐπεζήτησεν ἐλάττωσιν 50% τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν γαλλικῶν οἴνων, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔσπευσεν ἀμέσως, οὐ μόνον νὰ ἐλαττώσῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ ἄρῃ πάντα δασμόν.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅ,τι ἐζητήθη ἐγένετο.

§42ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι ἀρκετὸν, διότι ὁ κίνδυνος εἶναι μέγας. Ἔπρεπε νὰ δώσητε καὶ ὅ,τι ἤθελε σᾶς ζητηθῆ· δὲν ἐδώσατε τίποτε. Ἀγορεύων ἄλλοτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε τὰ ἑξῆς ἀπὸ τοῦ βήματος: «Διὰ τῆς συμβάσεως πρὸς τὴν Γαλλίαν, ἐλάχιστα ἀνταλλάγματα παρασχόντες, μεγάλα ἐπορίσθημεν ὠφελήματα». Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς ἐνθυμεῖσθε, μετῆλθεν ἄλλον τρόπον, δι’ οὗ ἐπεζήτησε νὰ κατορθώσῃ ὅ,τι σήμερον ἐπιζητεῖ. Ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ὑψώσῃ τὸν δασμὸν ἐπὶ ὡρισμένων τινῶν εἰδῶν τοῦ γαλλικοῦ ἐμπορίου, πρὸς ἀπειλὴν, ὅπως ἐξαναγκάσῃ τὴν Γαλλίαν νὰ ἐλαττώσῃ τὸν δασμὸν ἐπὶ τῆς σταφίδος, τῶν σύκων καὶ ἄλλων τινῶν εἰδῶν· ἀλλ’ ἀτυχῶς ἡ ἀπειλὴ αὕτη δὲν εἶχε μεγάλην ἀξίαν, διὰ τὸν λόγον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσέθηκε μικροῦ λόγου ἀντάλλαγμα, οἷον ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἐπὶ τῶν γαλλικῶν οἴνων δασμοῦ. Ἀλλ’ ὡς παρατηρεῖτε, ὁ οἶνος ὁ ἐκ Γαλλίας δὲν ὑπερβαίνει τὰς 3 χιλιάδας ὀκάδας· ὥστε, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι καταργεῖται ὁλόκληρος ὁ δασμὸς αὐτοῦ, οὐδὲν ζημιούμεθα· τοὐναντίον θὰ δώσωμεν ἰσχυρὸν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον θὰ εἶχε μεγίστην σημασίαν νὰ ἀκουσθῇ ἐντὸς τοῦ Γαλλικοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δίδει ἀντισήκωμα τὴν κατάργησιν ὁλοκλήρου τοῦ δασμοῦ. Ἐκ τῆς Γαλλίας εἰσάγονται ἔτι ἐμπορεύματα, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀρώματα, πῖλοι ὑψηλοὶ, τρίχαπτα, καὶ χνουδωτὰ μεταξωτά· ἐπὶ τούτων τὸ τέλος εἶναι βαρύτατον καὶ διὰ τοῦτο ἐπλεόνασαν τὰ λαθρεμπόρια.

§43ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡμεῖς παρεχωρήσαμεν ὅ,τι μᾶς ἐζητήθη.

§44ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ καταργήσεως. Ὀφείλω δὲ νὰ κάμω καὶ τὴν ἑξῆς παρατήρησιν, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τῆς καταναλώσεως. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἡ ἀπειλὴ, τὴν ὁποίαν ἀπηυθύνατε, ἦτο ἄστοχος, ἀλλ’ ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπικυρωθῇ ἡ σύμβασις, θὰ ἐπιφέρῃ βλάβην ἀνυπολόγιστον εἰς τὴν κατανάλωσιν τοῦ σταφιδοκάρπου καὶ θὰ ἀπειληθῇ ἐκ θεμελίων ἡ οἰκονομικὴ ἰσοῤῥοπία τῆς χώρας. Διὰ τοῦτο ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, μήπως ἐκ τοιαύτης τινὸς δυσκολίας ἐπέλθῃ ἀκύρωσις τῆς συμβάσεως, ἡ δὲ εὐθύνη ἔσται βαρυτάτη, αἱ δὲ συνέπειαι ἀνυπολόγιστοι, μάλιστα ἂν αὐξηθῇ ἐν Γαλλίᾳ ὁ εἰσαγωγικὸς τῆς σταφίδος δασμὸς δι’ ὅρου μεγάλου καὶ σχεδὸν ἀπαγορευτικοῦ τῆς εἰσαγωγῆς.

§45ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐν τῇ γενομένῃ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐκθέσει τοῦ ζητήματος ἀπεδόθη ἡ ἐλάττωσις τῆς καταναλώσεως τοῦ σταφιδοκάρπου ἐν Γαλλίᾳ εἰς τὴν ἔκτακτον κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο παραγωγὴν τῶν ἀμπέλων. Ἐπεθύμουν νὰ μὲ πληροφορήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν ἐδόθη τοιαύτη πληροφορία εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὡς πρὸς τὴν ἀφορμὴν τῆς ἐλαττώσεως, καθότι ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἠρύσθην ἐγὼ, ὡς πρὸς τὰ αἴτια τῆς ἐλαττώσεως, ἀποδίδει αὐτὴν εἰς ἄλλον λόγον. Ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν, ὁ φόρος περὶ αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ θὰ ἐπέδρα ἀντιθέτως ὡς πρὸς τὴν νῦν κατανάλωσιν, διότι θὰ εἴχομεν τὴν ἀντίθετον κίνησιν εἰς τὴν δραστηριότητα τοῦ ἐμπορίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἔσπευδε πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου νὰ εὑρεθῇ μὲ μεγαλειτέραν προμήθειαν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἡ παραγωγὴ τοῦ ἔτους τούτου ὑπῆρξεν ἄφθονος ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλ’ ἐὰν ὑπῆρξεν ἄφθονος ἐν Γαλλίᾳ, ὑπῆρξε λίαν μικρὰ ἡ ἐξ Ἰταλίας εἰσαγωγὴ, ὡς ἐκ τοῦ τελωνειακοῦ μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν πολέμου, καὶ τοῦτο ἰσοζυγίζει τὴν διαφορὰν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν ὡς ἐκ τῆς ἐκτάκτου παραγωγῆς ἐν Γαλλίᾳ. Πολλοὶ ἀποδίδουσι τὴν ἐλάττωσιν τῆς καταναλώσεως οὐχὶ εἰς τὸν λόγον, ὃν ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀλλὰ μᾶλλον εἰς τὸ διάταγμα τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, δι’ οὗ ὑπεχρέωσε τοὺς παραγωγοὺς οἴνου ἐκ σταφίδος νὰ δηλώνωσιν, ὅτι ὁ οἶνος αὐτῶν εἶναι σταφιδίτης, ἡ τοιαύτη δὲ ὑποχρέωσις ἐκ μέρους τῶν παραγωγῶν ἐπέφερε τὴν μεγίστην ἐλάττωσιν κατὰ τὴν κατανάλωσιν τοῦ σταφιδοκάρπου, διότι οἱ ἐργαζόμενοι ἐπὶ τοῦ εἴδους τούτου προεῖδον, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ καταναλώσωσι τὸ ὁποῖον κατηνάλισκον ποσὸν οἴνου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἔχῃ ἐπὶ τούτου πληροφορίας, νὰ δώσῃ καὶ ταύτας, ὅπως συμπληρωθῇ ἡ ἔκθεσις, ἡ γενομένη ἐπὶ τῆς θέσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται προϊὸν τοῦ τόπου, τοῦ ὁποίου ἡ τύχη ἐπασχολεῖ οὐ μόνον τοὺς παραγωγούς, ἀλλὰ ἐνδιαφέρει καὶ ὅλον τὸ Κράτος.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ νὰ πληροφορηθῇ, ἂν ἦναι πραγματικὸν, ὅτι βλάπτεται ἡ σταφὶς ἐκ τοῦ ἄρτι ψηφισθέντος νόμου ἐν Γαλλίᾳ, τοῦ καθορίζοντος, ὅτι ὁ σταφιδίτης οἶνος δὲν δύναται νὰ πωληθῇ ἄνευ διακριτικοῦ σημείου. Δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ εἴπωμεν θετικῶς, ποῖα θὰ ἦναι ἐν τῷ μέλλοντι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου τούτου, βεβαίως ὅμως τὰ παρόντα ἀποτελέσματα δὲν ὀφείλονται εἰς αὐτὸν, ὡς μήπω ψηφισθέντα ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Τινὲς φρονοῦσιν, ὅτι ἀποτέλεσμα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου θὰ ἦναι ὁ περιορισμὸς τῆς καταναλώσεως ἄλλοι τοὐναντίον φρονοῦσιν, ὅτι θὰ ὠφελήσῃ ὁ νόμος, οὐχὶ ἐκ τῆς ἀμέσου ἐφαρμογῆς τῆς διατάξεως, ἀλλ’ ὡς ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ αὐτῆς πρὸς ἑτέραν, καθ’ ἣν οὐ μόνον ὁ σταφιδίτης οἶνος πωλεῖται φέρων διακριτικὸν σημεῖον, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐξ ἄλλων σακχαρωδῶν ὑλῶν πωλεῖται διακρινόμενος ἀπὸ τοῦ σταφιδίτου, ἐπειδὴ δὲ ὁ οἶνος ἐκεῖνος εἶναι χείρων τοῦ σταφιδίτου, φρονοῦσί τινες, ὅτι ἡ τοιαύτη διάκρισις ἀπὸ τοῦ σταφιδίτου θέλει προαγάγει τὴν πώλησιν τούτου. Μέχρι τοῦδε οἱ ἀγοράζοντες σταφιδίτην δὲν ἤξευρον, ἂν ἠγόραζον γνήσιον σταφιδίτην, ἢ οἶνον ἐκ σακχάρεως, ἐκ σύκων, ἐκ κερατίων, ἐξ ἀνθέων τῆς μώβρας καὶ ἐξ ἄλλων εἰδῶν, τὰ ὁποῖα εἰδικῶς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον διατίθενται ἐν Γαλλίᾳ· κατὰ τὸν νόμον θὰ ὑπάρχῃ πιστοποίησις, ὅτι ὁ οἶνος ὁ σταφιδίτης δὲν περιέχει ἄλλο προϊὸν ἢ τὸ τῆς σταφυλῆς, οὐχὶ τῆς νωπῆς, ἀλλὰ τῆς ξηρᾶς. Ἡ πιστοποίησις αὕτη ὡς πρός τινας θέλει περιορίσει τὴν κατανάλωσιν, ὡς πρὸς ἄλλους θέλει τὴν προαγάγει, διότι παρέχει τινὰ ἐγγύησιν τοῦ ἀνοθεύτου. Ἡ Κυβέρνησις, θεωροῦσα ἐπιβλαβῆ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου, προσεπάθησεν, ὅσον ἦν δυνατὸν, νὰ προλάβῃ αὐτὴν, ἀλλ’ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἀντετάσσετο εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου, διότι ἐφρόνει, ὅτι δι’ αὐτοῦ ἤθελεν ἱκανοποιήσει τοὺς Βουλευτὰς, τοὺς προασπιζομένους τὴν ἐγχωρίαν παραγωγὴν, τοσούτῳ δὲ μᾶλλον εἶχε ταύτην τὴν γνώμην, καθ’ ὅσον εἶχε λάβει ὑποσχέσεις, ὅτι, ἂν ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον τοῦ γερουσιαστοῦ Griffe, θὰ παρῃτοῦντο πολλοὶ Βουλευταὶ ἐκ τῶν σημαινόντων ἀπὸ τῆς ὑποστηρίξεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ θὰ συνήνουν εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Ἑλληνογαλλικῆς συμβάσεως, ἀλλὰ, καὶ μεθ’ ὅλας τὰς ὑποσχέσεις, τὰ πράγματα δὲν φαίνονται μεταβληθέντα, πιθανώτατα ὅμως, καὶ εἰς τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην στηρίζει ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις τὴν γνώμην, ὅτι δὲν ἐξέλιπε πᾶσα ἐλπὶς περὶ ψηφίσεως τῆς συμβάσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς.

§47ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Περὶ τῆς ἐν Ἀλγερίᾳ παραγωγῆς ἔχετε ἐπισήμους πληροφορίας;

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχομεν τὴν εἴδησιν, ὅτι ἐν Ἀλγερίᾳ ἐξετάθη ἡ παραγωγὴ τῶν οἴνων ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε οὐ μόνον ἀποκλείει τὴν αὐτόθι κατανάλωσιν ξένων οἴνων, ἀλλὰ καὶ μεταφορὰ αὐτῶν ἀξία λόγου γίνεται εἰς Γαλλίαν.

§49ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι καὶ ἡ παραγωγὴ σταφίδος ἐπεξετάθη αὐτόθι.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μόνον περὶ σταφυλῶν ἔχομεν πληροφορίας, ὅτι ἐξετάθη ἡ παραγωγὴ σταφίδος παραγωγὴ αὐτόθι ἀξία λόγου δὲν μνημονεύεται.

§51ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρατηρῶ, ὡς πρὸς τὰς δοθείσας πληροφορίας ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ ψηφισθεὶς ἐν Γαλλίᾳ νόμος ἔφερεν ἤδη τὸ ἀποτέλεσμα αὑτοῦ, διότι, ὡς γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, σπουδαῖον μέρος τοῦ εἰσαγομένου ἐν Γαλλίᾳ σταφιδοκάρπου καταναλίσκεται ὑπὸ τῶν οἰνοπαραγωγῶν, ὅπου, ἀφοῦ ἐξαχθῇ ὁ πρῶτος οἶνος, κατασκευάζεται καὶ δεύτερος, ὡς καὶ παρ’ ἡμῖν γίνεται τοῦτο· ἀλλ’ ἡμεῖς μὲν προσθέτομεν μόνον ὕδωρ, ἐν Γαλλίᾳ ὅμως, ἔχοντες ἐπιστημονικῶς ἐξηκριβωμένον τί ὑπολείπεται μετὰ τὴν προσθήκην ἐκ τοῦ ὕδατος πρὸς κατασκευὴν καλοῦ οἴνου, προσθέτουσι καὶ τοῦτο· ἐπειδὴ δὲ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλλείπει μετὰ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ πρώτου οἴνου ἀπὸ τὰ στέμφυλα, εἶναι τὸ ζακχαρῶδες, πρὶν ἢ κάμωσι χρῆσιν τῆς σταφίδος, ἀνεπλήρωσαν αὐτὸ διὰ τῆς ζακχάρεως. Πλὴν, ἀφοῦ ἐξηκρίβωσαν, ὅτι ἐπιτυγχάνεται ἐντελεστέρα ἡ κατασκευὴ διὰ τῆς χρήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου, ἀνεπλήρωσαν διὰ τῆς σταφίδος. Δυστυχῶς ὅμως ἐπῆλθεν ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ὑποχρεοῖ αὐτοὺς νὰ δηλόνωσιν, ὅτι ὁ δεύτερος οὗτος οἶνος εἶναι σταφιδίτης καὶ οὐχὶ ἐκ σταφυλῶν, καὶ οὕτω τοὺς ἠνάγκασε νὰ προτιμήσωσι νὰ παράγωσι τὸν δεύτερον τοῦτον οἶνον διὰ ζακχάρεως, πρὸς ἀποφυγὴν τῆς τοιαύτης δηλώσεως, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἠλαττώθη ἡ τῆς σταφίδος κατανάλωσις, διότι ἐξέλιπεν ἢ ἠλαττώθη ἡ τοιαύτη χρῆσις κατὰ τοὺς μῆνας τοῦ τρυγητοῦ καὶ τῆς μεταποιήσεως τῶν σταφυλῶν εἰς οἶνον, ἤτοι Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον.

§52ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων προτίθεσθε, κύριε Πρωθυπουργέ, νὰ φέρητε νομοσχέδιον;

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ προτιμῶμεν τῆς μερικῆς καταργήσεως τοῦ ἐκ σταφίδος οἰνοπνεύματος τὴν ἐν γένει κατάργησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἰνοπνεύματος, διότι παράγεται τοσαύτη σταφίς, ὥστε, ἐὰν καταργοῦντες τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ ἐκ σταφίδος οἰνοπνεύματος διατηρήσωμεν αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ἄλλου οἰνοπνεύματος, θὰ τὸν διατηρήσωμεν οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν σταφίδος· θὰ ἦτο δὲ ἁπλούστερον, ἄν τοιαύτην εἴχομεν πρόθεσιν, νὰ ἐδίδομεν εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας χορήγημα ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀφίνοντες τὰ τῆς φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος ὡς ἔχουσι. Δὲν θεωρῶ ἐντελῶς ἀδύνατον νὰ καταργηθῇ ἐν γένει ὁ φόρος οὗτος· ἡ ἐπιτυχία αὐτοῦ παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπῆρξε τοσαύτη, ὥστε ἐν καταδήλῳ ἀνάγκῃ νὰ δυσχεράνωμεν πρὸ τῆς ἀποδοχῆς τοιούτου μέτρου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιαύτη ἀνάγκη.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῶν ἑξῆς νομοσχεδίων: αʹ) Περὶ ἐγκρίσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 1,447,981 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1886. βʹ) Περὶ ἐγκρίσεως ἐκτάτων πιστώσεων ἐκ δρ. 252,776 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1887. γʹ) Περὶ χορηγίας καὶ ἀκυρώσεως πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως 1887. δʹ) Περὶ ἐγκρίσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 357,751:30 τῆς χρήσεως 1888. εʹ) Περὶ ἐγκρίσεως ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 239,030 τῆς χρήσεως 1888. Ϛʹ) Περὶ κανονισμοῦ πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τῆς χρήσεως 1888. ζʹ) Περὶ χορηγίας πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 29,723:02 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1888. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 72). Ὁ κ. Λογιωτάτου ἔχει τὸν λόγον.

§55ΛΟΓΙΩΤΑΤΟΥ. Κατὰ σύμπτωσιν θέλω πραγματευθῆ τὸ ζήτημα τῆς παραγωγῆς ἐν Θεσσαλίᾳ, ζήτημα ἐξ ἴσου σπουδαῖον πρὸς τὸ ἀπασχολῆσαν τοὺς προαγορεύσαντας, διότι ἡ σταφὶς ἐν Πελοποννήσῳ καὶ ἡ παραγωγὴ ἐν Θεσσαλίᾳ δύνανται νὰ θεωρηθῶσι ὡς τὰ στηρίγματα τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος τῆς Ἑλλάδος. Ἡ ἕνωσις τῆς Θεσσαλίας δὲν ἐσκόπει μόνον τὴν ἀποστολὴν ὡρισμένου ἀριθμοῦ ἀντιπροσώπων εἰς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν πτέρυγα, εἶχε συνάμα καὶ τὸν προορισμὸν νὰ ἀποβῇ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν χρήσιμος καὶ ὠφέλιμος παράγων. Εὐλόγως λοιπὸν γεννᾶται εἰς ἕκαστον ἡμῶν τὸ ἐρώτημα, κατὰ πόσον ἀνταπεκρίθη εἰς τὰς ἀγαθὰς περὶ αὐτῆς προσδοκίας. Εἰσαγομένης τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας καὶ παγιουμένης τῆς δημοσίας τάξεως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ, τὴν ὁποίαν ἡ λῃστεία ἐλυμαίνετο, πάντοτε ἠλπίζετο, ὅτι τὸ γόνιμον αὐτῆς ἔδαφος θὰ διήνοιγε στάδιον εὐρὺ δράσεως εἰς τὸ ἐπιχειρηματικὸν πνεῦμα τοῦ Ἕλληνος, ὅτι σπουδαῖα κεφάλαια θὰ ἀπησχολοῦντο εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς γεωργίας καὶ ὅτι νέοι ἀκμαῖοι, ἔχοντες ἔμφυτον τὴν φιλοπονίαν, θὰ εὕρισκον ἐνασχόλησιν ἐπικερδῆ εἰς τὴν ἐριβώλακα γῆν, παραιτούμενοι τῆς πρὸς θεσιθηρίαν ἀξιομέμπτου τάσεως, ἰδιότητος, ἥτις καὶ αὐτοὺς καταδικάζει εἰς βίον μαρασμώδη καὶ νωθρὸν, καὶ τὴν κοινωνίαν στερεῖ ὀργάνων ἐπιτηδείων πρὸς ἐπίῤῥωσιν ὅλων τῶν κλάδων τῆς παραγωγῆς. Δυστυχῶς αἴτια ἀνεξάρτητα τῶν σκέψεων ἡμῶν ἐπέδρασαν βλαβερῶς ἐπὶ τῆς παραγωγῆς ἐν Θεσσαλίᾳ, ἀνατρέψαντα τὰς ἐλπίδας ἡμῶν, καὶ δημιουργήσαντα πενίαν καὶ δυσπραγίαν ἀξιοσημείωτον. Τὰ αἴτια ταῦτα ἦσαν κατ’ ἀρχὰς πλημμύραι, ἀκολούθως ὁ λίψ, ὅστις, ὡς ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἀφῄρεσε τὰ δύο τρίτα τῆς ἐσοδείας, δὲν ἐλησμονήσατε δὲ βεβαίως τὸν καταλαβόντα ἡμᾶς πανικὸν περὶ ἐντελοῦς πανωλεθρίας, ἕνεκα τῆς παρατεταμένης ἀνομβρίας ἐσχάτως. Καὶ ταῦτα μὲν ἦσαν τὰ ἐκ τῆς ἀτμοσφαίρας αἴτια, ἄλλα δὲ αἴτια προῆλθον ἐξ ἐλλείψεως πίστεως, τὴν δυσπιστίαν πάλιν ἐγέννησεν ἡ φυγάδευσις τῶν κεφαλαίων, διὰ τῆς ἀναχωρήσεως τῶν Ὀθωμανῶν, συναποκομισάντων καὶ τὸ ἀντίτιμον τῶν πωληθέντων κτημάτων. Ἀφοῦ ἀπῆλθον οἱ Ὀθωμανοὶ, ἠλαττώθη ὁ πληθυσμὸς, τὴν ἐλάττωσιν δὲ ταύτην ἐπηκολούθησεν ἡ μείωσις καὶ ὁ περιορισμὸς τῆς καταναλώσεως, τῶν εἰσοδημάτων τῶν μεγάλων κτημάτων καταναλισκομένων ἀλλαχοῦ πλέον καὶ οὐχὶ ἐν τῷ τόπῳ. Καὶ ἄλλοτε θεομηνίαι ἐπήνεγκον μεγάλας καταστροφὰς, ὁ τόπος ὅμως ἐκ τῶν ἀπωλειῶν αὐτῶν δὲν εἶχεν ἐξαντληθῆ, ὅπως σήμερον, διότι καὶ χρῆμα ὑπῆρχε τότε ἄφθονον καὶ ἡ πίστις ἦν ἑδραία. Οἱ καλλιεργηταὶ— καὶ τοιοῦτοι ἦσαν οἱ κάτοικοι ἰδιοκτησιῶν γεωκτημόνων Ὀθωμανῶν—ἐτύγχανον πάσης προστασίας καὶ ὑποστηρίξεως παρὰ τῶν γεωκτημόνων, ὁ ἰδιοκτήτης τοῖς εὐκόλυνε πᾶσαν στέρησιν, τοῖς ἐδάνειζε χρήματα ἀτόκως καὶ ἐν γένει τοῖς παρεῖχε δαψιλῶς τὰ μέσα πρὸς τὴν ἀποτελεσματικὴν καὶ ἀκώλυτον καλλιέργειαν. Οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ οἱ ἰδιοκτῆται, οἵτινες ἦσαν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ οἱ ἰσχύοντες ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, ἔχοντες ἄμεσον ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς εὐοδώσεως τῆς παραγωγῆς, ἥτις ἐξησφάλιζε καὶ εἰς αὐτοὺς πρόσοδον, ἐχορήγουν εἰς τὴν γεωργικὴν τάξιν πολλὰ προνόμια. Τοιουτοτρόπως δὲν μνημονεύεται περίπτωσις κατασχέσεως ἀροτριῶντος κτήνους, οὔτε προσήχθη ποτὲ βιαίως, διαρκούσης τῆς σπορᾶς, εἰς τὰ Δικαστήρια γεωργὸς, οὐδὲ ἐνεφανίσθη ἐν τοῖς ἁλωνίοις δικαστικὸς κλητήρ. Ἅπαντα, ὡς βλέπετε, μέτρα προστατευτικὰ εἰς τὴν ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τῆς γεωργίας. Ἤδη ὅμως συμβαίνουσιν ὅλως τἀναντία. Αἱ ἀναπτυχθεῖσαι ἀτελεύτητοι δίκαι καὶ ἡ πλεονεξία τῶν δικηγόρων ἐνέβαλον εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τὸν πειρασμὸν νὰ ἄρωσι πᾶσαν ἐμπιστοσύνην πρὸς τοὺς γεωργούς· διότι οὐδεμία τοῖς παρέχεται ἐγγύησις, ὅτι τὰ πρὸς χρῆσιν τῶν χωρικῶν, ἀλλ’ ἀναλώμασιν αὐτῶν, ἀγοραζόμενα κτήνη καὶ ἄλλα γεωργικὰ εἴδη δὲν θὰ ἀποτελέσωσι τὸ ἀντικείμενον διαδικασίας πολυχρονίου καὶ πολυδαπάνου, ἢ ὅτι δὲν θὰ μεταβιβασθῶσι σκοπίμως εἰς τὴν κυριότητα τρίτου. Τούτου ἕνεκα οἱ γεωργοὶ περιέρχονται εἰς τὴν ἀναπόδραστον ἀνάγκην, πρὸς εὕρεσιν τοῦ ἀναγκαιοῦντος αὐτοῖς κεφαλαίου διὰ τὴν ἐργασίαν των, νὰ προσφεύγωσιν εἰς τοὺς τοκογλύφους, μαντεύετε δὲ τὰς συνεπείας τῆς τοιαύτης προσφυγῆς. Ἐργάζεται ὁ δυστυχὴς χωρικὸς, μοχθεῖ, στερεῖται, ἀγωνιᾷ, τὸ δὲ προϊὸν τῆς ἐργασίας του ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτος βαρυαλγῶν βλέπει μεταβαῖνον εἰς τὸ βαλάντιον τοῦ τοκογλύφου. Ἀλλὰ καὶ ἡ θέσις τῶν ἰδιοκτητῶν δὲν εἶναι καλλιτέρα τῆς τῶν χωρικῶν· ἕνεκα τῶν ἐπανειλημμένων ἀφοριῶν δὲν ἠδυνήθησαν ν’ ἀποφύγωσι καὶ οὗτοι τοὺς ὄνυχας τῆς τοκογλυφίας, κατὰ συνέπειαν πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ὑπέπεσον εἰς ὑπέρογκα χρέη, διὰ τὰ ὁποῖα ἀπηλλοτριώθησαν καὶ τὰ κτήματά των. Ἀκριβῶς τοῦτο συμβαίνει τὰ τελευταῖα ἔτη παρ’ ἡμῖν, δηλαδὴ τὸ εἰσόδημα τὸ ἐτήσιον νὰ μὴ ἀρκῇ οὔτε πρὸς κάλυψιν τῶν τόκων, νὰ βλέπῃ δέ τις ἐν καιρῷ τῆς συγκομιδῆς τῶν καρπῶν περισσοτέρους δικαστικοὺς κλητῆρας νὰ διασταυρῶσι τὰς διαφόρους διευθύνσεις πρὸς τὰ χωρία, παρὰ ἄλλους διαβάτας. Μέσον ὅρον παραγωγῆς παρ’ ἡμῖν παραδέχονται ἓξ πρὸς τὴν μονάδα τοῦ σπόρου, ἀπόδοσις, σχετικῶς πρὸς τὸ καρποφόρον ἔδαφος τῆς Θεσσαλίας, μικρὰ, ὀφειλομένη ὅμως εἰς τὴν ἀτελῆ καλλιέργειαν. Ἐν τούτοις ἡ ἀπόδοσις αὕτη ἐθεωρεῖτο ἄλλοτε ἱκανοποιητικὴ, καὶ διότι αἱ τιμαὶ τῶν προϊόντων ἦσαν ὑψηλαὶ καὶ διότι ἡ ἐργασία ἦν εὐθηνοτέρα. Ἀφοῦ λοιπὸν ἀπεπληρόνοντο ὅλαι αἱ ὑποχρεώσεις καὶ τὰ ἔξοδα, ὑπελείπετο καὶ περίσσευμα. Σήμερον ὅμως, μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ἔκπτωσιν τῶν τιμῶν τῶν γεννημάτων, ἕνεκα τοῦ μεγάλου συναγωνισμοῦ, διὰ τὴν κολοσσιαίας διαστάσεις προσλαβοῦσαν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς, ἀπόδοσις τοιαύτη δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ θεραπεύσῃ οὔτε τὰς ἀπολύτους ἀνάγκας τοῦ γεωργοῦ, ἐνῷ, ὅπως ἀνέφερον, ἄλλοτε προσεπόριζε καὶ κέρδη. Ἐπειδὴ δὲ τόση παραγωγὴ γενικῶς ἦτο παραδεδεγμένη ὡς μέσος ὅρος, φαντασθῆτε τί συμβαίνει ὅταν ἡ ἀπόδοσις ἦναι ἀνωτέρα τοῦ ὅρου τῶν 6%, ὅπως συνέβη τὰ τελευταῖα ἔτη. Ἐξ ὅσων λοιπὸν εἶπον συνάγεται, ὅτι μόνη ἡ ἀνάπτυξις καὶ ὁ πολλαπλασιασμὸς τῆς καλλιεργείας καὶ τῆς παραγωγῆς δύναται νὰ ἀντισηκώσῃ τὴν ἐξ ὅσων ἐξέθηκα αἰτίων ἐπελθοῦσαν ὀπισθοδρόμησιν καὶ προλάβῃ τὸν ὄλεθρον, ὅστις ἐπαπειλεῖ τὴν γεωργίαν τῆς Θεσσαλίας. Καὶ δι’ ἐκθέσεων λεπτομερῶν καὶ διὰ τῶν ἀντιπροσώπων ἡμῶν πολλάκις παρεστήσαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰς ἀνάγκας τοῦ τόπου, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξετίμησε τὰς δικαίας παραστάσεις τῶν Θεσσαλῶν, παραστάσεις, ἀποβλεπούσας εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν ὅρων τῆς παραγωγῆς καὶ τὴν εἰσαγωγὴν καὶ ἐπιχείρησιν ἐν Θεσσαλίᾳ ἔργων, ὑπισχνουμένων τὴν εὐημερίαν ὅλων τῶν κοινωνικῶν τάξεων. Αἱ ἐπελθοῦσαι ὅμως ἐν τῷ μεταξὺ πολιτικαὶ ἀνωμαλίαι, παραγαγοῦσαι, ὡς εἰκός, κλονισμὸν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἀνέκοψαν τὰς προσπαθείας αὐτῆς εἰς τὸ νὰ ἐφαρμόσῃ ταχέως ὅ,τι διὰ τὴν παραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας ἐσχεδίαζεν. Ἡ εὐχάριστος ὅμως μεταβολὴ εἰς τὰ οἰκονομικὰ, τὴν ὁποίαν μᾶς παρουσιάζει διὰ τῆς ἐπιτεύξεως τοῦ ἰσοζυγίου, ἐγγυᾶται, ὅτι ταχέως θὰ ὑποβάλῃ μέτρα, μέλλοντα νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν καλλιτέρευσιν τῶν ὅρων τῆς παραγωγῆς. Ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀπεικονίζεται ἡ οἰκονομικὴ εὐεξία τοῦ Κράτους, παρέχει συγχρόνως εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰ μέσα νὰ ἐκτιμήσῃ κατὰ πόσον ἡ Κυβέρνησις ἐποιήσατο εὔστοχον καὶ ἐπιτυχῆ χρῆσιν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς. Ἤκουσα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος τὰς ἀγορεύσεις ὅλων τῶν ῥητόρων· παρετήρησα δὲ, ὅτι αἱ γνῶμαι ὅλων συμφωνοῦσιν ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν στοργὴν, ἥτις δέον νὰ δίδηται εἰς τὴν παραγωγὴν, θεωρουμένην ὡς τὸ θεμέλιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἑδράζεται ἡ εὕρεσις σταθερῶν πόρων, ἐξασφαλιζόντων καὶ τὴν εὐεξίαν καὶ τὴν εὐδαιμονίαν τῶν ἐθνῶν. Ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Θεσσαλίας ἐπιχειρῶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον τεχνηέντως ἔθιξε χθὲς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴς, ζητήματος ἐνδιαφέροντος ἅπαντας ἡμᾶς ἀνεξαιρέτως. Τὸ ζήτημα ἀποβλέπει εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας· ἡ Θεσσαλία, ὡς γινώσκετε, εἶναι τόπος κατ’ ἐξοχὴν γεωργικὸς καὶ παραγωγικὸς, ἐγκλείει δὲ ἐν ἑαυτῷ πλοῦτον πολὺ ἀνεκμετάλλευτον. Περιέγραφα ἀνωτέρω τὴν λυπηρὰν κατάστασιν, εἰς ἣν διατελεῖ ἡ γεωργία ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ, καὶ θέλω ἐφελκύσει ἐπ’ αὐτῆς σύντονον τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἑπόμενος εἰς τὰς ἐπανειλημμένας συστάσεις ἡμῶν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐσχέτισε κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὴν πραγμάτωσιν πολλῶν εὐκολιῶν, τὰς ὁποίας σκέπτεται νὰ παράσχῃ εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς Θεσσαλίας, πρὸς τὴν ἐπιδοκιμασίαν τῶν οἰκονομικῶν του μέτρων καὶ τῆς ἐμπιστοσύνης, μὲ τὴν ὁποίαν τὰ περιβάλλει ἡ Βουλή. Αἱ εὐκολίαι αὗται εἰσὶν ἐνδείξεις, ὅτι σπουδαίως καὶ σοβαρῶς ἐνησχολήθη περὶ τὴν ἄρσιν τῶν αἰτίων, ὅσα θεωροῦνται ὡς αἴτια παραγωγικὰ τῆς οἰκτρᾶς καταστάσεως, ἐν ᾗ εὑρίσκεται ἡ Θεσσαλία. Καὶ διὰ μὲν τῆς πραγματοποιήσεως τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, κατὰ τὴν περισπούδαστον μελέτην τοῦ κ. Γοττλὰνδ, θὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τὰς βλάβας τὰς ἐκ τῆς ἀτμοσφαίρας παραγομένας, διὰ δὲ τῆς ἑδραιώσεως τῆς δημοσίας πίστεως ὑπισχνεῖται, ὅτι ταχέως θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐάρεστον θέσιν νὰ συστήσῃ Γεωργικὴν Τράπεζαν, μέλλουσαν ν’ ἀσκήσῃ εὐεργετικὴν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν γεωργικῶν καὶ παραγωγικῶν τάξεων. Ἡ χθεσινὴ ψηφοφορία παρέχει τρανὴν ἐγγύησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θὰ διστάσῃ ὁμοφώνως νὰ ψηφίσῃ ὅ,τι σχετικὸν πρὸς τὴν καλλιτέρευσιν τῆς παραγωγῆς ἐν Θεσσαλίᾳ ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἐὰν παραλείψωμεν ἐπερωτήσεις ἐπουσιώδεις περὶ ὅλως ἀσημάντων ζητημάτων, θὰ ἤμεθα δεδικαιολογημένοι, ἐὰν ὅμως δὲν δείξωμεν τὸ πρέπον ἐνδιαφέρον περὶ τοῦ πολυτίμου προϊόντος τῆς σταφίδος, προλαμβάνοντες πάντα κίνδυνον, ὅστις μέλλει νὰ ἀπειλήσῃ τὴν παραγωγὴν καὶ κατανάλωσιν αὐτῆς, καὶ δὲν καταστήσωμεν τὴν Θεσσαλίαν, ἐκ παραλλήλου πρὸς τὴν Πελοπόννησον, παράγοντα πλουτισμοῦ διὰ τὴν Ἑλλάδα, θὰ ἤμεθα ἀξιοκατάκριτοι.

§56ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰούλιον παρεπέμφθη εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον, τὸ συστηθησόμενον κατὰ τὴν περιφέρειαν τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν, εἷς συμπολίτης μου, Γεώργιος Μ. Γρηγορίου, ὅστις, προσελθὼν εἰς τὰς ἀρχὰς, ἐτέθη ἔκτοτε εἰς τὰς φυλακάς. Ἐσχάτως προσδιωρίσθη ἡ δίκη του ἐνώπιον τοῦ ἐν Ναυπλίῳ ἑδρεύοντος Δικαστηρίου τῶν Συνέδρων, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως ὁ Εἰσαγγελεὺς προέτεινεν αἴφνης τὴν ἀναβολὴν, ἐπὶ τῷ ὅτι ἡ Εἰσαγγελία ἐπληροφορήθη, ὅτι ὁ κατηγορούμενος ἐποιήσατο χρῆσιν χρημάτων πρὸς διαφθορὰν τῶν ἐνόρκων. Τὸ Δικαστήριον, οὐχὶ διότι ἐπείσθη, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τοῦ Εἰσαγγελέως ἦτο βάσιμος, ἀλλὰ διότι προετάθη σὺν τοῖς ἄλλοις, ὅτι ἐλλείπουσι καὶ μάρτυρές τινες, ἡ ἀπουσία τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ βλάψῃ τὴν ὑπόθεσιν, ἀνέβαλεν αὐτὴν εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, προσδιοριστέαν μὲν ὑπὸ τοῦ κ. Εἰσαγγελέως, ἀλλ’ ἐντὸς τῆς παρούσης συνόδου· ἀπὸ τῆς ἀναβολῆς ὅμως ταύτης μέχρι σήμερον παρῆλθον 20 ἡμέραι, καὶ νέαι κλήσεις δὲν ἐξεδόθησαν. Δὲν μένει πλέον ἀρκετὸς καιρὸς πρὸς τοιαύτην κλήτευσιν, διότι πλησιάζει ὁ χρόνος τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κακουργιοδικείου, ὁ δὲ κ. Εἰσαγγελεύς, ὡς φαίνεται, δὲν σκοπεῖ νὰ εἰσαγάγῃ ἐκ νέου τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Δικαστήριον, διότι, ἐὰν εἶχε τοιοῦτον σκοπὸν, ἤθελεν ἐκδώσει μετὰ 5–10 ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἀναβολῆς τὰς νέας κλήσεις του. Ἐν τούτοις ὁ κατηγορούμενος παραπονεῖται, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ προσδιορισθῇ ἤδη ἡ ὑπόθεσίς του, χθὲς δὲ φίλος μου, ἐκ Ναυπλίου ἐλθὼν, ἐβεβαίωσεν, ὅτι καὶ ἐκεῖθεν καὶ ἐντεῦθεν ἐγένετο ἐνέργεια νὰ μὴ προσδιορισθῇ ἡ προκειμένη ὑπόθεσις, κατὰ πόσον δὲ εἰσὶ βάσιμοι αἱ τοιαῦται πληροφορίαι, ἀγνοῶ. Δίκαιον ὅμως θεωρῶ, νὰ προσδιορισθῇ ταχέως ἡ προκειμένη ὑπόθεσις, διὰ νὰ μὴ παρατείνηται ἐπὶ πλέον ἡ ὑποδικία τοῦ ἀθώου τούτου ἀνθρώπου. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ διατάξῃ τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα, ὅπως ἐπισπεύσῃ τὴν ἐκδίκασιν τῆς προκειμένης ὑποθέσεως.

§57ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω, Κύριοι, τοὺς παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας ζητηθέντας πίνακας τῶν νοσηλευθέντων κατὰ τὸ 1887 καὶ 1888 ἐν τῷ Ναυτικῷ Νοσοκομείῳ Πειραιῶς καὶ τῶν κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα λαβόντων φάρμακα καὶ τυχόντων ἰατρικῆς περιθάλψεως ἐν τῷ Θεραπευτηρίῳ τοῦ Ναυστάθμου, πρὸς δὲ κατάλογον τοῦ προσωπικοῦ, τοῦ μονίμως ὑπηρετοῦντος ἐν τῷ ἐν Πειραιεῖ Ναυτικῷ Νοσοκομείῳ καὶ ἐν τῷ Θεραπευτηρίῳ τοῦ Ναυστάθμου.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς ά συζήτησιν, τὰ νομοσχέδια: 1) περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ 2) περὶ ὁρισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 31 τοῦ νόμου ΑΧΛΑʹ ἀπαριθμήσεως τῶν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσερχομένων ζώων καὶ τῆς δηλώσεως τῶν ἰδιωτικῶν βοσκησίμων γαιῶν).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀδείας πρὸς ἐγγραφὴν ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Ἄρθρον μοναδικόν. (Ἀναγινώσκεται).

§60ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου προσέθηκα φράσιν, ἡ ὁποία καθιστᾷ σαφεστέραν τὴν ἔννοιαν, τοῦ πρώτου μέρους τοῦ ἄρθρου διασκευαζομένου οὕτω: «Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου νὰ χορηγήσῃ δικαίωμα πρὸς ἐγγραφὴν ὑποθήκης, πρώτης μὲν ἐπὶ τοῦ ἀπὸ Πατρῶν μέχρι Πύργου σιδηροδρόμου, οὗτινος ἥ τε κατασκευὴ καὶ ἡ χρῆσις μετεβιβάσθησαν εἰς αὐτὴν, δευτέρας δὲ κτλ.», ὅπως εἶναι τὸ ἄρθρον. (Οὕτω διασκευασθὲν τὸ ἄρθρον, γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον). Εἶτα, τῇ ἀποφάσει τῆς Βουλῆς, ἀναβάλλεται διὰ τὴν αὔριον ἡ ά συζήτησις τῶν ἑξῆς νομοσχεδίων, ὡς μὴ διανεμηθέντων ἐγκαίρως: 1) Περὶ ἐξαγορᾶς καὶ τροπῆς τοῦ δανείου τῶν 26,000,000. 2) Περὶ μεταβολῆς δανείων χρεωλυτικῶν εἰς πάγια. 3) Περὶ ἐξοφλήσεως τῶν δανείων τῶν 6 ἑκατομμυρίων καὶ 10 ἑκατομμυρίων).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς διὰ τῆς ἀπὸ 23 Νοεμβρίου συμβάσεως ὁριζομένης προθεσμίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ὡς καὶ τὸ 1 ἄρθρον αὐτοῦ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον. (Ἀναγινώσκεται).

§63Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δηλαδὴ κατὰ μὲν τὸ 1ον ἄρθρον ἡ προθεσμία παρατείνεται μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1889, κατὰ δὲ τὸ 2ον ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ μετὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1889 νὰ κάμῃ νέαν παράτασιν· ἀλλὰ ἡ Βουλὴ θὰ ἦναι παροῦσα τότε· διατὶ ἀπὸ τοῦδε νὰ δώσωμεν τὴν ἄδειαν; Δὲν ἔχομεν κἀμμίαν δυσκολίαν, ἀλλὰ δὲν νομίζετε, ὅτι δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς;

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ συμπίπτει ἀκριβῶς εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ μόλις ἔχει ἀρχίσει τὰς ἐργασίας της, —ἤδη διετρέξαμεν τὸν κίνδυνον, ἐὰν παρετείνετο ὀλίγον ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ ἤμεθα ἐκπρόθεσμοι,—διὰ τοῦτο διετυπώθη οὕτω. Εἰς τὸ 2ον ἄρθρον ὅμως θὰ τεθῇ τὸ «ἐφάπαξ».

§65ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θέσατέ το.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ τεθῇ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. (Οὕτω ἀποφασισθέντος, γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν διὰ τῶν νόμων ΣΞΓʹ τῆς 16 Δεκεμβρίου 1867 καὶ ΣΟΕʹ τῆς 6 Νοεμβρίου 1868 ἐπιβεβλημένων ἐπὶ ἐθνικῶν καὶ ἐπαρχιακῶν ὁδῶν διοδίων καὶ ἐπιβολῆς προσθέτου ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας φόρου.

§68ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου συζήτησις, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβληθῇ εἰς τὴν αὔριον, διότι, ὡς ἀκούω παρὰ τῶν παρακαθημένων μοι ἀξιοτίμων κυρίων συναδέλφων, πολλοὶ σκοποῦσι νὰ λάβωσι τὸν λόγον. Ἂν καὶ ὑμεῖς φρονῆτε τοῦτο, καθόσον καὶ ἡ ὥρα εἶναι προκεχωρηκυῖα, καλῶς· ἄλλως, ἐγὼ δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ ἐκθέσω ἀπὸ τοῦδε τὰς περὶ τούτου ἰδέας μου.

§69ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναβληθῇ διὰ τὴν αὔριον.

§70ΤΙΝΕΣ. Ν’ ἀναβάλωμεν.

§71ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ζητῶ τὸν λόγον δι’ αὔριον.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλῶς. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7 καὶ 45′ μ. μ.