1888.11.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 19.

Τῆς 19 Νοεμβρίου 1888.

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥικάκης ἔχει τὸν λόγον.

§2ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ παρακαλέσω νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει του τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν θέλω ὑποβάλει καὶ συστήσει συγχρόνως. Μετὰ τὸν συμβάντα σεισμὸν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Αἰγιαλείας ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ ἔλθῃ εἰς συνδρομὴν τῶν παθόντων δι’ ὅλων τῶν δυνατῶν μέσων, ἀλλὰ συγχρόνως συνέστησε καὶ ἐπιτροπὰς πρὸς συλλογὴν ἐράνων, ἡ δὲ κεντρικὴ ἐνταῦθα ἐπιτροπὴ ἀνέλαβε νὰ συλλέξῃ τὰ χρήματα καὶ προβῇ εἰς τὴν διανομὴν αὐτῶν. Ἡ ἐν Πάτραις ἐπιτροπὴ καθὼς καὶ ἄλλαι τινὲς ἐπαρχιακαὶ πάσας τὰς συνδρομὰς αὐτῶν ἀπέστειλαν εἰς τὴν κεντρικὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλ’ ὁ χειμὼν προέβη, ἡ ἀπόλυτος ἀνάγκη τῶν παθόντων εἶναι νὰ στεγασθῶσι, καὶ ἐν τούτοις ἡ κεντρικὴ ἐπιτροπὴ οὐδὲν ἔπραξε. Περὶ τούτου λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, διότι ἡ ἀνάγκη παρίσταται κατεπείγουσα.

§3ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Μεταξὺ τῆς ἀπειρίας τῶν νόμων, κύριοι Βουλευταὶ, ἡ ὁποία κατακλύζει τὴν Ἑλληνικὴν πολιτείαν, ὑπάρχει καὶ ὁ ΥΠΗʹ τῆς 11 Αὐγούστου 1873, ὁ ὁποῖος μεριμνᾷ περὶ τῆς συστάσεως Γυμνασίου ἐν Πύργῳ καὶ περὶ τῶν μέσων τῆς συντηρήσεως αὐτοῦ. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον τὸ Γυμνάσιον τοῦ Πύργου συντηρεῖται ἀπὸ χορηγίαν ἐτησίαν τῶν λιμενικῶν ταμείων Κατακώλου καὶ Κυλλήνης, ἀπὸ ὁμοίαν ἐτησίαν χορηγίαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκ προαιρετικῶν συνδρομῶν. Καὶ τὸ μὲν λιμενικὸν ταμεῖον Κατακώλου προσφέρει νομίζω 14,000 δραχμῶν, τὸ δὲ λιμενικὸν ταμεῖον Καλαμῶν 2,500 δραχμὰς, ἡ προκάτοχος τῆς παρούσης Κυβέρνησις εἶχεν ἐγγράψει εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους 6,000 δραχμῶν, ἡ σημερινὴ δὲ Κυβέρνησις ἐμείωσε τὴν χορηγίαν ἀπὸ 6,000 εἰς 3,000. Πολλάκις οἱ πόροι οὗτοι δὲν ἐπήρκουν πρὸς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου Πύργου καὶ αἱ κατὰ καιροὺς δημοτικαὶ ἀρχαὶ προσέφερον τὸ ἐλλεῖπον. Ἤδη ὅμως τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Λετρίνων ἐψηφίσατο ἔρανον τῶν μαθητῶν, πρὸς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου, καὶ τὸ ψήφισμα τοῦτο ὁ Νομάρχης ἐνέκρινε. Πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Νομάρχης Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἀγνοῶν τὴν ὕπαρξιν τοῦ νόμου τούτου,—καὶ λίαν δικαίως, ἀφοῦ ὑπάρχουσι καὶ Δικαστήρια, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐντελῶς ἐν ἀγνοίᾳ διαφόρων νόμων, ἕνεκα τῆς νομομανίας, ἥτις μᾶς κατέλαβεν,—ἐνέκρινεν ἴσως τὴν πρᾶξιν, καὶ ὁ δημοτικὸς εἰσπράκτωρ ἤρξατο φορολογῶν τοὺς μαθητὰς, ἐναντίον τοῦ κειμένου νόμου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ζητήσῃ καὶ καταθέσῃ ἐνταῦθα τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Νομάρχου. Καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν μάθῃ ταῦτα, θέλει διατάξει τὴν ἀκύρωσιν τοῦ ψηφίσματος καὶ θέλει διατάξει νὰ ἀποδοθῶσι τὰ εἰσπραχθέντα εἰς τοὺς μαθητὰς, διότι οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι οἱ μαθηταὶ, οἱ ξένοι μάλιστα, θέλουσιν, ἕνεκα τῆς φορολογίας ταύτης, ἀποσυρθῆ ἐκ τοῦ Γυμνασίου Πύργου καὶ θέλουσι μεταβῆ εἰς ἕτερα Γυμνάσια, πρὸς μεγάλην ζημίαν καὶ τοῦ Γυμνασίου τούτου καὶ τοῦ τόπου μου.

§4ΚΟΡΠΑΣ. Διατάξεις τινὲς τοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ψηφισθέντος στρατολογικοῦ νόμου καὶ νῦν ἰσχύοντος, καίπερ εἰλημμέναι ἐκ στρατολογικῶν νόμων ξένων Κρατῶν, καίπερ λειτουργοῦσαι ἀπροσκόπτως εἰς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, παρ’ ἡμῖν ἐφαρμοσθεῖσαι, οὐ μόνον οὐδόλως ἀπέβησαν λυσιτελεῖς, ἀλλὰ καὶ βλάβην ἐπήνεγκον καὶ εἰς τοὺς πολίτας καὶ εἰς τὸν στρατόν. Δὲν γνωρίζω πόσαι εἰσὶν αἱ τοιαῦται διατάξεις, διότι δὲν κατέχω τὰ στοιχεῖα τῆς ὑπηρεσίας, ἅτινα ἀπαιτοῦνται πρὸς τοῦτο, ἀλλ’ οὔτε ἐζήτησα τοιαύτας πληροφορίας, διότι νομίζω, ὅτι τινὲς ἐξ αὐτῶν εἰσι τοιαῦται, ὥστε ὑπέπεσαν καὶ ὑποπίπτουσι καθ’ ἑκάστην εἰς τὴν ἀντίληψιν πάντων ἡμῶν, στρατιωτικῶν καὶ μὴ στρατιωτικῶν. Δύο εἰσὶ κυρίως αἱ διατάξεις, περὶ ὧν ποιήσομαι λόγον, καὶ αἵτινες ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην καὶ εἰσὶ τοσοῦτον καταφανεῖς. Εἶναι αʹ) ἡ καταβολὴ τοῦ ἀντισηκώματος ἐκ μέρους τῶν ἀπαλλασσομένων καὶ λοιπῶν ὑπαγομένων εἰς τὰ ἄρθρα 32, 33 κτλ. καὶ βʹ) ἡ ἐν εἰρήνῃ κλῆσις τῶν διαθεσίμων. Ἕκαστον ἔτος παρέχει, Κύριοι, εἰς τὸ Κράτος ἕνα ἀριθμὸν ἀνδρῶν. Ἐκ τούτων, οἱ μὲν τοὺς πρώτους ἀριθμοὺς λαβόντες κατὰ τὴν κλήρωσιν εἰσὶν ὑπόχρεοι διὰ διετῆ ὑπηρεσίαν πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ὀργανικῆς τοῦ στρατοῦ δυνάμεως, τῆς κατ’ ἔτος ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφιζομένης, οἱ δὲ κατόπιν τούτων διὰ τρίμηνον ὑπηρεσίαν, κατόπιν τῆς ὁποίας ἐπανέρχονται εἰς τὰς ἑστίας των, τιθέμενοι εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ περὶ μὲν τῶν πρώτων οὐδένα ποιοῦμαι λόγον, διότι τὰ περὶ αὐτῶν εἰσι καλῶς κεκανονισμένα ἐν τῷ στρατολογικῷ νόμῳ, ἀλλὰ περὶ τῶν δευτέρων θέλω εἴπει τινά, καὶ θέλω ζητήσει τὴν μεταῤῥύθμισιν τῶν σχετικῶν περὶ τούτων διατάξεων. Ἔρχεται, Κύριοι, εἰς τὸν στρατὸν ὁ τοιοῦτος διαθέσιμος, ὑπόχρεως νὰ ὑπηρετήσῃ ἐπὶ τρεῖς μῆνας, κατατάσσεται εἰς αὐτόν, μετὰ ἕνα δὲ ἢ μετὰ δύο μῆνας ἀποθνήσκει ἕτερος τοῦ αὐτοῦ δήμου ἐκ τῶν εἰς διετῆ ὑποχρέωσιν, ἢ ἐξαιρεῖται, ἢ ἀπαλλάσσεται· ἐπιβάλλεται ἀμέσως τότε εἰς αὐτόν, ἐὰν ἔχῃ σειράν, ἡ ὑποχρέωσις νὰ ὑπηρετήσῃ ἐπὶ δύο ἔτη. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν εὑρίσκεται οὗτος ἐν τῷ στρατῷ, τὸ κακὸν δὲν εἶναι μέγα, ἀλλ’ ἐὰν ἀπέλθῃ μετὰ τὴν τρίμηνον ὑπηρεσίαν εἰς τὸ χωρίον του, καὶ ἐγκατασταθῇ, ἀγοράσῃ κτήματα ἢ καὶ ἔλθῃ καὶ εἰς γάμον καὶ κληθῇ ἐκ νέου, φαντασθῆτε ποίαν τοῦτο φέρει περιπλοκὴν εἰς τοὺς νέους τούτους καὶ ποίαν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν προστίθησιν ἀνωμαλίαν. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη, καίτοι ἐπέτυχεν ἴσως ἀλλαχοῦ, παρ’ ἡμῖν ἀπέτυχε, διότι, ὡς προεῖπον, καὶ εἰς τὰς ὑποθέσεις τῶν πολιτῶν φέρει μεγίστην διατάραξιν, καὶ εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς τὴν ἐν γένει δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Καὶ βλέπομεν, ἕνεκα τῆς ἰσχύος τῆς διατάξεως ταύτης, τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα, τὰ γραφεῖα τῶν νομαρχῶν, τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων κτλ. νὰ ὦσι καθ’ ἑκάστην ἀνάστατα, καὶ ἀσχολούμενα διαρκῶς εἰς τὰς μεταβολὰς ταύτας. Πρὸς ἄρσιν τοῦ ἀτόπου τούτου συνέταξα νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον τροποποιοῦνται αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 82 τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ διαθέσιμοι δὲν ὑποχρεοῦνται ἐν εἰρήνῃ νὰ κληθῶσιν, εἰμὴ ἐν ἀπολύτῳ καὶ ἀποδεδειγμένῃ ἀνάγκῃ, βεβαιουμένῃ δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον περὶ τοῦ μέλλοντος μόνον, εἶναι δίκαιον νὰ περιλάβωμεν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην καὶ τοὺς νῦν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετοῦντας διαθεσίμους τῆς ἐνεστώσης ἀπογραφῆς· ἀλλ’ ἐπειδή, ὅτε ἐζητήθη ἡ ἀπαιτουμένη δύναμις πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ὀργανικῆς δυνάμεως, δὲν ἐλήφθη τοῦτο ὑπ’ ὄψει, ὅπως πρέπει νὰ γίνηται ἐν τῷ μέλλοντι, μετὰ τὴν κατάργησιν τῆς διατάξεως ταύτης, ἑπομένως, ἵνα μὴ ἔχωμεν ἐν τῷ στρατῷ μεγάλα κενά, περιέλαβον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἤδη ὑφιστάμενα κενὰ νὰ πληρωθῶσι, μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐκ τῶν ὡς διαθεσίμων ὑπηρετούντων. Τὸ δεύτερον μέρος, περὶ οὗ ἐποιησάμην λόγον, εἶναι αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 121, 122, 123, 124, 125, 126,127 καὶ 128 τοῦ νόμου τούτου, διὰ τῶν ὁποίων ὁρίζεται καταβολὴ ὑπὸ τῶν ἐξαιρουμένων, ἀπαλλασσομένων, διαθεσίμων καὶ τῶν ἐν εἰρήνῃ ἀνυποτάκτων χρηματικοῦ τιμήματος. Ἡ διάταξις αὕτη ἀληθῶς εἶχε κανονισθῆ κατὰ τρόπον ἀρκετὰ καλὸν, ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῆς ἀπέδειξεν, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος δὲν εἶναι καὶ ὁ καταλληλότερος, διότι ὅλοι σχεδὸν, μὲ ἐλαχίστας ἴσως ἐξαιρέσεις, ἐπλήρωσαν τὸ τελευταῖον ὅριον τῶν ἑκατὸν δραχμῶν. Πρό τινος καιροῦ εἶχον μάθει, ὅτι ἐν Ἀθήναις μόνον δύο ἢ τρεῖς ἐπλήρωσαν πλείονα· φαντασθῆτε τί γίνεται ἐν ταῖς κωμοπόλεσι καὶ χωρίοις. Ἑπομένως, ἐν ᾧ ἡ διάταξις αὕτη φέρει τοσαύτην σύγχυσιν, ἐνῷ φέρει τοσαύτας δυσκολίας εἰς τὴν ἐκτέλεσιν, δὲν ἀποβαίνει καὶ ὠφέλιμος. Ἐκεῖνο, ὅπερ τὸ Δημόσιον εἰσέπραττεν ἄχρι τοῦδε, ἤτοι 700 χιλιάδας δραχμῶν, ὅπως κατὰ τὸ παρελθόν, νομίζω, ὅτι τὸ αὐτὸ θὰ εἰσπράττῃ, ἐὰν πάντες οἱ ἀπαλλασσόμενοι πληρώνωσιν ὡρισμένως τὸ ποσὸν τῶν ἑκατὸν δραχμῶν. Ἐὰν σήμερον ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ μετ’ αὐστηρότητος νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ἰσχυούσας διατάξεις περὶ τούτου, ἔπρεπε νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὰς φυλακὰς ὅλους τοὺς οἰκονομικοὺς ἐφόρους, διότι πάντες σχεδὸν ἐχορήγησαν πιστοποιητικὰ οὐχὶ ἀκριβῆ, καθόσον δὲν εἶναι καὶ δυνατὸν νὰ ἐξακριβώσωσι τὴν περιουσίαν τῶν κληρωτῶν, μὴ ὑπάρχοντος παρ’ ἡμῖν κτηματολογίου. Ἄρα, ὅταν ὁ σκοπὸς τοῦ νομοθέτου ᾖναι, νὰ ἔχῃ ἓν εἰσόδημα τὸ Δημόσιον ἐκ τούτων, δύναται νὰ ἔχῃ τοιοῦτον ἐπαρκὲς, ἐὰν θέσωμεν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ πληρώνωσι μόνον δραχμὰς ἑκατὸν, νὰ λάβωμεν δὲ ὑπ’ ὄψει τοὺς ὀρφανοὺς, οἵτινες νὰ πληρώνωσιν, ὡς ἄχρι τοῦδε, τὸ ἥμισυ, ἀπαλλάσσοντες πάσης πληρωμῆς τοὺς σωματικῶς καὶ διανοητικῶς ἀνικάνους, καὶ κατ’ ἐμὲ δικαίως· διότι, ὅταν ἡ φύσις ἔπλασέ τινα ἀνίκανον, ἢ κατέστη τοιοῦτος, διατὶ νὰ ὑποβάλωμεν αὐτὸν εἰς τοιοῦτον πρόστιμον, ὅταν μάλιστα ὁ νόμος στερῇ τοῦτον τῆς τιμῆς νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸν στρατόν; — διότι εἶναι τιμὴ τὸ ὑπηρετεῖν εἰς τὸν στρατόν. Ἀλλὰ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἐπλήρωσε κἀνεὶς ἐκ τῶν ἀνικάνων; Παντάπασι· διότι κατὰ τὰ ἄρθρα ταῦτα μόνον οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τὰς διατάξεις τῶν ἐδαφ. αʹ βʹ, γʹ καὶ δʹ ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσιν, οὐχὶ δὲ καὶ οἱ ὑπαγόμενοι εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον καὶ ὑπόχρεοι εἰς πληρωμὴν ἑκατὸν δραχμῶν. Ἀφοῦ λοιπὸν τροποποιήσωμεν τὰς διατάξεις, περὶ ὧν ὁ λόγος, καὶ κανονίσωμεν, ὥστε οἱ μὲν ἀπαλλασσόμενοι κατὰ τὰς περιπτώσεις τοῦ ἄρθρου 33 νὰ πληρώνωσι δραχμὰς ἑκατὸν, ὅταν ἀπαλλάξωμεν τοὺς σωματικῶς ἢ διανοητικῶς ἀνικάνους πάσης πληρωμῆς, καὶ ἀπαιτήσωμεν πεντήκοντα μόνον δραχμὰς διὰ τοὺς ὀρφανοὺς, ἀσφαλῆ θὰ ἔχωμεν ἐγγύησιν καὶ εἰσόδημα κατ’ ἐλάχιστον ἠλαττωμένον τοῦ νῦν ὑπὸ τούτων παρεχομένου εἰς τὸ Δημόσιον. Ἐπίσης τροποποιῶ τὸ ἄρθρον 126, τὸ πρὸς τὰ ἀνωτέρω σχετιζόμενον, καὶ ἀναγράφω πληρωμὴν δι’ ἕκαστον μῆνα προσθέτου ὑπηρεσίας δραχμῶν εἰκοσιπέντε, ἀντὶ τῶν ἐν αὐτῷ ὁριζομένων πεντήκοντα, τὰς ὁποίας εὑρίσκω λίαν ἐπιβαρυνούσας τοὺς ἐκπροθέσμους. Ἀπὸ δὲ τοῦ ἄρθρου 127 διαγράφω ἐντελῶς τὴν ὑποχρέωσιν εἰς χρηματικὴν πληρωμὴν τῶν μὴ προσερχομένων ἐνώπιον τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, διότι ἀρκεῖ νομίζω εἰς αὐτοὺς ἡ τρίμηνος πρόσθετος ὑπηρεσία, ἐνῷ διὰ τοῦ παλαιοῦ στρατολογικοῦ νόμου ἐπεβάλλετο αὐτοῖς μόνον μηνιαία. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὅθεν, ὅπερ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, αἴρονται πᾶσαι αἱ ἀνωμαλίαι, περὶ ὧν ἐποιησάμην σήμερον λόγον. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 50).

§5ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετιζόμενα ταῖς ἐργασίαις ἰδίως τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, πρὸς ἀποξήρανσιν τοῦ ἐν Πύλῳ ἰχθυοτροφείου καὶ τοῦ ἐκεῖ τέλματος. Δὲν ἤμην χθὲς παρὼν, ὅπως ἀναιρέσω μερικὰς ἀνακριβείας, τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ κ. Τζάνες· ὅτι δηλ. δὲν ἐγένετο κἀμμία ἐργασία πρὸς τοῦτο. Τὸ τοιοῦτον δὲν εἶναι ἀληθές· διότι πολλάκις ἦλθον μηχανικοὶ, ἐξήτασαν τὸ ἔργον, καὶ ἐποιήσαντο ἐπ’ ἀρκετὸν χρόνον πολλὰς καὶ ἐνδελεχεῖς μελέτας. Ὅταν προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα, θέλω ἐπανέλθει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι τῷ ὄντι εἶναι ἄξιον προσοχῆς καὶ μερίμνης.

§6ΤΖΑΝΕΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι δὲν ἐγένετο κἀμμία ἐργασία, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἔγεινεν ἐπιμελὴς ἐκ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀντεπροσώπευον τὴν ἐπαρχίαν.

§7ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐκτὸς τῶν ἄλλων, ἐγὼ αὐτὸς κατὰ τὸ 1883 προσεκάλεσα μηχανικοὺς καὶ ἐξετέλεσα διαφόρους προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας. Λυποῦμαι δὲ ἀκούων νὰ ἀναφέρητε ἀνακριβείας ἐνταῦθα καὶ νὰ αἰτιᾶσθε ἀνεξετάστως πρόσωπα.

§8ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀπὸ πολλῶν ἡμερῶν ἔλαβον σειρὰν ἐπιστολῶν δημοδιδασκάλων, παραπονουμένων ἐπὶ τῇ στερήσει τοῦ μισθοῦ αὐτῶν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Αὐγούστου. Διότι συνδέομαι πρὸς πολλοὺς τῶν χρηστῶν τούτων πολιτῶν, ὡς ἐκ τῆς πολυετοῦς ὑπηρεσίας μου ἄλλοτε ὡς Διευθυντοῦ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Παραπονοῦνται εὐλόγως οἱ διδάσκαλοι, ὅτι στεροῦνται πολλαχοῦ καὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου, ἀφοῦ παρῆλθον ἤδη τέσσαρες μῆνες καὶ οὐδὲν ἔνταλμα ἐξεδόθη, ὅπως λάβωσι τοὺς μισθούς των, τοὺς τόσον γλίσχρους. Ἐγὼ ἤκουσα πολὺ εὐφροσύνως, ὁμολογῶ, τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰσάγοντος τὸν Προϋπολογισμὸν, ὅτι μεταξὺ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ εἰσαγάγῃ, εἶναι καὶ τὸ δι’ οὗ προνοεῖ τέλος τὸ Κράτος νὰ παράσχῃ τάχιστα στέγασμα εἰς τὴν φερέοικον δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἥτις πανταχοῦ πλέον κρίνεται ὡς ἐπιούσιος πνευματικὸς ἄρτος τοῦ λαοῦ. Προθύμως δὲ θέλω ἐπιληφθῆ καὶ ἐγὼ τῆς μελέτης τῆς ἐθνοσωτηρίου ταύτης προτάσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ἡ Κυβέρνησις φροντίσῃ περὶ στεγάσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐπεῖγον εἶναι νὰ προνοήσῃ, σπεύδουσα εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν καθυστερουμένων ἐνταλμάτων, ὅπως σώσῃ τοὺς διδασκάλους ἀπὸ τῆς πείνης. Πολάκις ἐῤῥήθη ἐντεῦθεν, ὅτι ἡ ἄκαιρος σπουδὴ πρὸς ψήφισιν πληθύος νόμων ὀργανικῶν, ἐφαπτομένων μεγάλων κοινωνικῶν συμφερόντων, δὲν ὠφέλησε τὴν ἡμετέραν πατρίδα, οὐδὲ συνετέλεσεν εἰς ὁμαλὴν λειτουργίαν τῆς Κυβερνητικῆς μηχανῆς. Οἱ Ὑπουργοὶ εἰσάγοντες καὶ ἡ Βουλὴ ψηφίζουσα μεσονυκτίοις ὥραις σπασμωδικῶς καὶ ἄνευ τῆς προσηκούσης μελέτης τοὺς νόμους, πράττουσί τι, ὅπερ οὐδαμοῦ κρίνεται ὡς γνώρισμα σοβαρᾶς σκέψεως. Ὡς ἐκ τούτου εὑρισκόμεθα ἑκάστοτε εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπανερχώμεθα εἰς διόρθωσιν τῶν ἀτόπων, ὅσα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἐξελέγχονται ἔχοντες οἱ πλημμελῶς ψηφιζόμενοι νόμοι. Εἷς ἐκ τῶν νόμων τούτων, τῶν ῥαγδαίως ψηφισθέντων, εἶναι καὶ ὁ περὶ συστάσεως ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἡ ἀνάγκη, ἡ ὁποία ὤθησε τότε τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, εἶχεν ὑποδειχθῆ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο μᾶλλον ἡ τακτοποίησις λογαριασμοῦ τῶν δήμων, ὠφειλόντων τρία ἢ τέσσαρα ἑκατομμύρια, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ παρακωλυθῇ ἡ περαιτέρω καθυστέρησις, ἡ ὁποία διετάρασσε τὴν ἰσοῤῥοπίαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐπροθυμοποιήθησαν νὰ φέρωσι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐσπευσμένως καὶ οὐχὶ πρὸς σκοπὸν, καθαρῶς τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως ἀφορῶντα. Τοιαῦτα νομοσχέδια εἶχον εἰσαχθῆ καὶ πρὸ ἐτῶν δὶς ἢ τρὶς, ἀλλ’ ἐξ εὐλαβείας, μὴ προκύψῃ κακὸν ἀντὶ καλοῦ, ἀπεσύρθησαν. Τὸ ζήτημα εἶναι δύσκολον καὶ χαλεπώτατον, ὅσον ἀφορᾷ καὶ εἰς τὴν μόρφωσιν καὶ εἰς τὴν μισθοδότησιν τῆς πληθύος τῶν ἀναγκαιούντων δημοδιδασκάλων. Εἰς τοιαύτην ἀπορίαν περιῆλθον καὶ τὰ λοιπὰ Κράτη, ὅσα προήχθησαν εἰς βαθμὸν τελειότητος κατὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Καὶ ὅμως παρ’ ἡμῖν ἐν ποίᾳ σπουδῇ ἐψηφίσθη ὁ νόμος, δι’ οὗ ἐζητεῖτο ἡ ἐξασφάλισις τῶν πόρων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως! Ἕνεκεν ὅμως ἀρνήσεως τοῦ προέδρου τῆς ἐπὶ τοῦ ταμείου ἐπιτροπῆς καὶ ἐλλείψεως προνοίας περὶ ἀναπληρώσεως αὐτοῦ, ταλαιπωροῦνται περὶ τοὺς 2,000 ἀτυχεῖς ὑπάλληλοι, οἵτινες εἶναι ἡ ψυχὴ τῆς κοινωνίας καὶ εἰς οὓς εἶναι ἐπιτετραμμένα τιμαλφῆ τῆς κοινωνίας συμφέροντα, καὶ δὲν ἔχουσιν ἕτερον πόρον, καθόσον κατηργήθησαν καὶ τὰ δίδακτρα, καὶ ἀπέμεινεν εἰς αὐτοὺς ὡς μόνος πόρος ἡ πενιχρὰ μισθοδοσία, ἥτις εἶναι γλισχροτάτη καὶ ἀνεπαρκὴς εἰς συντήρησιν αὐτῶν λιτὴν, καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα καθυστερεῖται ἐπὶ τέσσαρας μῆνας, καὶ οὕτω κρατοῦνται παρ’ ἑκάστου διδασκάλου 400 δραχμαὶ, ὥστε ἀναγκάζονται νὰ ἐξαργυρόνωσι τὸ ἔνταλμά των παρὰ τοκογλύφων. Καὶ πῶς, Κύριοι, θὰ δυνηθῶμεν νὰ κρατήσωμεν ἐν τῷ ἔργῳ τοὺς ὑπάρχοντας καὶ νὰ προκαλέσωμεν διδασκάλους, ἐν τοιαύτῃ δυστυχίᾳ διατελοῦντας, καὶ ἄλλους, ὧν χρήζομεν; Καὶ ἔχομεν δυστυχῶς λειψανδρίαν· διότι ἄλλοτε ὁ κ. Ὑπουργὸς, προκληθεὶς, εἰσήγαγε πίνακα τοῦ προσωπικοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἐξ οὗ προέκυψεν, ὅτι περὶ τὰ 800 σχολεῖα ἔμενον ἀργὰ, ἕνεκεν ἐλλείψεως διδασκάλων, καὶ 500 ἐλειτούργουν διὰ γραμματοδιδασκάλων, δηλ. δι’ ἀνθρώπων ἀγνώστου προελεύσεως, μὴ παρεχόντων οὐδεμίαν ἐγγύησιν οὔτε εἰς τὴν κοινωνίαν οὔτε εἰς τὴν πολιτείαν, ὅτι ἔχουσι τὴν εἰδικὴν μόρφωσιν, ὅτι εἶναι ἱκανοὶ νὰ διαχειρισθῶσι τοιαῦτα τιμαλφῆ συμφέροντα. Καὶ ἐνῷ ἔχομεν τοιαύτην κατάστασιν, δεικνύομεν εἰς τοὺς ὑπάρχοντας τοιαύτην ἀστοργίαν! Δὲν θέλω νὰ ῥίψω τὴν εὐθύνην τῆς καθυστερήσεως ἐπὶ τόσους μῆνας τῆς μισθοδοσίας εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ἀλλὰ λέγω μόνον, ὅτι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι, οἱ ὀλίγοι ὑπάρχοντες διδάσκαλοι, ἂν οὕτω πάσχωσι, θὰ τραπῶσιν εἰς ἕτερα ἔργα, καὶ θὰ μείνωσι καὶ ἄλλα πλείονα σχολεῖα κενά. Ὑπενθυμίζω δὲ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις καὶ ἡ δι’ αὐτῆς μόρφωσις τοῦ λαοῦ εἶναι πρᾶγμα δυσκολοκατόρθωτον, χρῆζον λειτουργῶν πολλῶν καὶ καλῶς παρεσκευασμένων. Πρέπει δὲ νὰ μεριμνῶμεν διὰ τοῦτο λαμβάνοντες πᾶσαν πρόνοιαν πρὸς ἐφέλκυσιν ἐργατῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἥκιστα δὲ συντελεῖ εἰς τοῦτο, νὰ στερῶμεν αὐτοὺς τοῦ μισθοῦ ἐπὶ τόσους μῆνας καὶ νὰ ταλαιπωρῶμεν αὐτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των. Ὑποβάλλων τὰς παρατηρήσεις ταύτας, ἐπωφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἤδη, ὅτε ψηφίζονται οἱ δημοτικοὶ προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους, νὰ ἐνθυμηθῇ ἄρθρον τι τοῦ ΘΧʹ νόμου, τοῦ ψηφισθέντος τὴν 18 Ἰανουαρίου 1878, καθ’ ὃ ἐλήφθη πρόνοια, ὅπως ἕκαστος τῶν δήμων ἀποστέλλῃ ἐκ τῶν πόρων του εἰς τὰ Διδασκαλεῖα ὡρισμένον ἀριθμὸν ὑποτρόφων, ἀναλόγως πρὸς τοὺς πόρους του, οἵτινες, μορφούμενοι πρακτικῶς καὶ θεωρητικῶς, νὰ διορίζωνται εἰς τὰ σχολεῖα τῶν δήμων. Τοῦτο ἐγένετο, διότι ὁ νομοθέτης ἐγίνωσκεν, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ εὑρεθῶσι τοσοῦτοι νέοι νὰ δαπανήσωσι ἐξ ἰδίων καὶ νὰ ὑποστῶσι τοὺς κόπους τῆς μαθητείας, ἵνα κατόπιν κλεισθῶσιν εἰς τὰ λεγόμενα σχολεῖα, τὰ ὁποῖα πάντες γνωρίζομεν εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται, καὶ νὰ λαμβάνωσι δύο ἢ τρεῖς δραχμὰς τὴν ἡμέραν, καὶ μάλιστα ὅταν πρόκηται νὰ δαπανήσωσιν ἐξ ἰδίων διὰ τὴν ἐκπαίδευσίν των. Προὐνόησε πρὸς τούτοις τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο, ὅπως οἱ ἀπορώτατοι τῶν νέων, οἱ μὴ δυνάμενοι νὰ εὕρωσιν ἄλλο στάδιον, λαμβάνωσιν ἐκ τοῦ δήμου τὰς δαπάνας τῆς σπουδῆς των. Ἂν τοῦτο κατορθωθῇ καὶ ζητηθῇ ἡ ἐκτέλεσις τῆς διατάξεως ταύτης διὰ τῶν Νομαρχῶν, μοὶ φαίνεται, ὅτι τάχιστα θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀντικαταστήσωμεν τὸν μέγαν ἀριθμὸν τῶν γραμματοδιδασκάλων. Ἐὰν παραγγείλῃ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τοὺς Νομάρχας, νὰ ἐγγράφωσι εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δήμων ποσὸν δι’ ὑποτρόφους, θὰ ἔχωμεν ὀκτακοσίους ὑποτρόφους. Καταλήγων παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ δώσῃ πέρας εἰς τὴν δυσκολίαν τῆς ἐκδόσεως τῶν ἐνταλμάτων, διότι οἱ διδάσκαλοι διατελοῦσιν εἰς ἐντελῆ ἀπόγνωσιν ἐκ τῆς καθυστερήσεως τοῦ μισθοῦ των, ἐνθυμούμενος, ὅτι ἀδύνατον νὰ ἐργασθῶσι πεινῶντες.

§9ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὡς γινώσκει ἡ Βουλή, κατὰ τὸ παρελθὸν ἐψηφίσθη νόμος, καθ’ ὃν πᾶσαι αἱ δαπάναι, αἱ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, συνεκεντρώθησαν εἰς ἓν εἰδικὸν ταμεῖον, οὗ ἡ διοίκησις καὶ ἡ διαχείρισις ἀνετέθη εἰς Ἐπιτροπήν, συγχρόνως δὲ ὑπήγαγε τὴν διαχείρισιν τῶν πόρων τούτων εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ἡ μεταβολὴ αὕτη, καὶ ἰδίως αἱ διατυπώσεις, αἱ ἀπαιτούμεναι ἐφεξῆς πρὸς τὴν ἔγκαιρον πληρωμὴν τῶν δικαιούχων, ὅταν οὗτοι δὲν ἦναι ἐξοικειωμένοι πρὸς τὰς διατυπώσεις, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ὑπεβλήθησαν μέχρι τοῦδε, ἔφερε δυσχερείας τινὰς εἰς τὴν τακτικὴν πληρωμὴν τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων, αἱ δυσχέρειαι ὅμως αὗται ἤρθησαν πᾶσαι, καὶ ἐφεξῆς, τακτοποιηθείσης τῆς ὑπηρεσίας, αἱ πληρωμαὶ τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων καὶ ἄλλων ὑποχρεώσεων τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ ἦναι τακτικαί.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει ἐγένετο ἐπερώτησις περὶ φυλάκων τηλεγραφικῶν γραμμῶν. Πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι δυνάμει τοῦ νόμου ᾼΦΛΘʹ διετέθησαν ὡς φύλακες τηλεγραφικῶν γραμμῶν 20 ἱππεῖς καὶ 130 πεζοὶ χωροφύλακες, ἐγκατασταθέντες ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ τὸν Δεκέμβριον τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ἑτέρα ἐπερώτησις ἐγένετο περὶ τῆς οἰκοδομῆς τοῦ ἐνταῦθα Στρατοδικείου, εἴτε ὅλου τοῦ κτιρίου, εἴτε κατὰ μέρη, ὡς καὶ τῶν συμπληρωμάτων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν παρεχωρήθη διὰ δημοπρασίας ἐπὶ μειοδοσίᾳ, συμφώνως τῷ νόμῳ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ὑποβάλλω περὶ τούτου πίνακα πρὸς τύπωσιν καὶ ὅλα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα εἰς μελέτην ἐν τοῖς πρωτοτύποις. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 51). Ὡσαύτως, εἰς ἀπάντησιν ἑτέρας ἐπερωτήσεως, ὑποβάλλω πίνακα, ἐμφαίνοντα ἀριθμητικῶς τὰς ἐνώπιον τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ κληρωτοῦ Δικαστηρίου εἰσαχθείσας δίκας κατὰ τὸν ἀπὸ 15 Δεκεμβρίου 1887 ᾼΦΠϚʹ νόμον. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 52).

§11ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος συνάδελφος κ. Ἀναγνωστόπουλος ἐπηρώτησε τελευταῖον περὶ τῆς ἐκκρεμμοῦς ὑποθέσεως τοῦ εἰσπράκτορος τοῦ δήμου Ὑαίας. Καθ’ ἣν ὥραν ὑπέβαλλε τὴν ἐπερώτησιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀπήντων προχείρως εἰς αὐτὸν, συνέπιπτεν ἡ λῆψις τῆς εἰδήσεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ὅτι τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον διώρισεν εἰσπράκτορα τὸν Ἀθανάσιον Γιαννέτσον. Ὁ ἐκ Κορινθίας βουλευτὴς κ. Δημητριάδης καὶ μετ’ αὐτὸν ὁ ἕτερος ἐκ Κορινθίας συνάδελφος κ. Πετρίδης ὑπέβαλον ἐπερώτησιν περὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ. Ἔρχομαι νὰ καταθέσω, ἀπαντῶν σήμερον, ἔγγραφα, τῶν ὁποίων ἡ ἀνάγνωσις, ἐὰν μάλιστα τὰ κυριώτερα αὐτῶν τυπωθῶσιν, οἷα αἱ ἐκθέσεις τῶν μηχανικῶν, θέλει δώσει πλήρη γνῶσιν τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ εὑρίσκονται τὰ ἔργα, τὰ μέχρι τοῦδε ἐκτελεσθέντα ἐν τῇ Στυμφαλίδι, καὶ τῆς παντελοῦς ἀποχῆς τῆς ἑταιρίας εἰς ἔναρξιν ἐργασίας ἐπὶ τοῦ Φενεοῦ. Ὡς γινώσκει ἡ Βουλή, ἡ παραχώρησις τῶν δύο τούτων λιμνῶν εἰς ἑταιρίαν ἰδιωτῶν ἐγένετο τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1881 διὰ Διατάγματος, ἐγκρίνοντος τὴν μεταξὺ τῆς ἑταιρίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως συνομολογηθεῖσαν σύμβασιν. Παρεχωρήθη δὲ προθεσμία πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, διὰ μὲν τὴν Στυμφαλίαν τεσσάρων ἐτῶν, διὰ δὲ τὴν λίμνην Φενεοῦ ὀκτώ. Κατὰ τὴν σύμβασιν, ἡ μὲν προθεσμία τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Στυμφαλίας ἔληξε πρὸ πολλοῦ, ἡ δὲ πρὸς ἀποξήρανσιν τοῦ Φενεοῦ λήγει τὴν 14 Ἰανουαρίου τοῦ προσεχῶς ἀρχομένου ἔτους. Καὶ περὶ μὲν τοῦ Φενεοῦ ἐλέχθη ἤδη, ὅτι οὐδεμία ἐργασία μέχρι τῆς σήμερον ἐγένετο, δὲν εἶναι ἄρα δυνατὸν νὰ πιστευθῇ, ὅτι κατὰ τὸν ὑπολειπόμενον ἕνα καὶ ἥμισυν μῆνα θέλει ἀποξηρανθῆ. Κατὰ τὸν νόμον ΣΚΘʹ τοῦ 1867, ἐφ’ οὗ στηρίζεται ἡ σύμβασις, παρατηρῶ, ὅτι ἀνώτατον ὅριον προθεσμίας πρὸς ἀποξήρανσιν λίμνης, ὅριον, πέραν τοῦ ὁποίου ἐπιτακτικῶς κηρύσσεται ὁ λαβὼν τὴν παραχώρησιν ἔκπτωτος, εἶναι ἡ ὀκταετία. Καθ’ ἃς δὲ ἔχομεν ἐκθέσεις, καὶ ἂν ὑπῆρχε πρόθεσις νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὴν ἑταιρίαν, τὴν ἀναλαβοῦσαν τὸ ἔργον, παράτασις πέραν τῆς ὀκταετίας, ἐντὸς τῆς ὑπολειπομένης διετίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐκτελεσθῇ τῆς Φενεάτιδος ἡ ἀποξήρανσις· νέα δὲ προθεσμία ὑπὲρ τὴν διετίαν, καὶ ἂν τυχὸν ὑπῆρχε, λέγω, διάθεσις παρὰ τῷ ἁρμοδίῳ Ὑπουργῷ πρὸς δόσιν νέας προθεσμίας, θὰ ἦτο ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ παραχωρηθῇ ὑπ’ αὐτοῦ, διότι πρὸς τοῦτο ἀπαιτεῖται νέος νόμος. Εἶναι ἄρα περιττὸς πᾶς περὶ τῆς λίμνης ταύτης περαιτέρω λόγος. Περὶ δὲ τῆς λίμνης Στυμφαλίας παρατηρῶ, ὅτι οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς παρεχωρήθη ἡ ἀποξήρανσις αὐτῆς, ἦσαν οἱ ἑξῆς· αʹ) προθεσμία τεσσάρων ἐτῶν, βʹ) κατασκευὴ ὁδοῦ ἁμαξιτῆς μεταξὺ Φενεοῦ καὶ Στυμφαλίας διὰ Σικυῶνος εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ γʹ) ἵδρυσις ἀγροκηπίου. Ἀπέναντι δὲ τῶν βαρῶν τούτων παρεχωρήθησαν τῇ ἑταιρίᾳ τὰ ἑπόμενα ἀνταλλάγματα: αʹ) κυριότης τοῦ ἡμίσεος τῶν γαιῶν τῶν ἀποξηρανθησομένων ἐν τῇ περιμέτρῳ τῶν συνήθων πλημμυρῶν· βʹ) ἐπικαρπία τοῦ ἑτέρου ἡμίσεος ἐπὶ 99 ἔτη· γʹ) ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ 5 ἔτη καὶ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τελωνειακῶν δασμῶν ἐπὶ παντὸς διὰ τὴν ἀποξήρανσιν εἰσαχθησομένου ὑλικοῦ ἐπὶ 8 ἔτη, προσέτι δὲ δικαίωμα χρησιμοποιήσεως τῶν ὑδάτων τῆς λίμνης διὰ βιομηχανικοὺς σκοπούς, καὶ δικαίωμα διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων διὰ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου’ καὶ ἐπὶ τέλους δικαίωμα πρὸς ἀπαίτησιν ἀποζημιώσεως παρὰ τῶν κυρίων τῶν μεταξὺ τῶν δύο περιμέτρων ἰδιοκτήτων ἀγρῶν τοῦ τρίτου τῆς ἀξίας, ἥτις ἤθελε προστεθῆ ἕνεκα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης. Ἡ ὅλη παραχώρησις ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει ἐκθέσεως εἰδικῆς ἑπταμελοῦς ἐπιτροπῆς καὶ κατὰ σχέδιον διαγεγραμμένον ὑπ’ αὐτῆς. Ἐδαπανήθη δὲ μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, εἰς ἣν ἀμέσως μετὰ τὴν παραχώρησιν μετεβιβάσθη ἡ ἐπιχείρησις, ἐκ δανείου, ὅπερ ἔλαβεν ἡ δευτέρα αὕτη ἑταιρία παρὰ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, 1,245,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ κατὰ τὴν πεποίθησιν, ἣν ἐμόρφωσα, μελετήσας τὰ ἔγγραφα, καὶ ἡ δαπάνη αὕτη ὑπῆρξεν ἀνεπαρκής, καὶ ἡ λίμνη δὲν ἀπεξηράνθη, καίτοι παρῆλθον ἀντὶ τεσσάρων ὀκτὼ ἔτη, οὐδὲ εἶναι πιθανὸν ἄνευ μεγάλης ἐπὶ πλέον δαπάνης νὰ ἀποξηρανθῇ ἡ λίμνη καὶ ἄνευ παραχωρήσεως νέας ἔτι προθεσμίας. Ἐνταῦθα ἔχω τὰς ἐκθέσεις πάσας, καὶ ἕκαστος δύναται νὰ μελετήσῃ αὐτάς· μετ’ εὐχαριστήσεως δὲ θέλω ἀκούσει τῶν ἐξενεχθησομένων γνωμῶν, οὐχὶ διότι ἐξαρτᾶται ἐξ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς ἡ κήρυξις τῆς ἑταιρίας ἐκπτώτου, οὐδὲ διότι ὑπάρχει δισταγμὸς ν’ ἀναδεχθῶ τὴν εὐθύνην τῆς πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον προτάσεως περὶ ἐκπτώσεως, ἀλλὰ διότι νομίζω, ὅτι ἐπὶ ὑποθέσεως τοσαύτης σημασίας συμφέρει νὰ ἀκουσθῶσιν αἱ γνῶμαι τῶν ἐνδιατριψάντων μέχρι τοῦδε εἰς τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἀφοῦ μελετήσωσι τὰ περὶ αὐτῆς ἐπίσημα ἔγγραφα· αἱ γνῶμαι αὗται ὅπως δήποτε θέλουσιν εἶναι χρήσιμοι πρὸς ὁδηγίαν ἡμῶν κατὰ τὴν τυχὸν γενησομένην νέαν παραχώρησιν. Διὰ τοῦτο δὲ ἰδίως παρακαλῶ τοὺς ἐκ τῶν Βουλευτῶν ἐνδιαφερομένους εἰς τὸ ἔργον τῆς ἀποξηράνσεως, ἀφοῦ μελετήσωσι τὰ ἔγγραφα, νὰ εἴπωσι τὴν γνώμην αὐτῶν ἐνταῦθα, πρὶν ἢ ὑποβάλω εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὴν περὶ ἐκπτώσεως τῆς ἑταιρίας πρότασιν.

§12ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑπάρχει πρότασις ἄλλης ἑταιρίας, παρεχούσης πλειοτέρας ἐγγυήσεις.

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μέχρι τοῦδε εἰς γνῶσίν μου δὲν περιῆλθε τοιαύτη πρότασις, ἀλλ’ ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, προφανῶς μὲν ἀποτυχὸν ἔργον, ἀπόλυτον δ’ ἀνάγκην μακρᾶς ἔτι προθεσμίας, πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς ἀποξηράνσεως τῆς ἑτέρας τῶν λιμνῶν, ὅπερ δὲ σπουδαιότατον, ἔχομεν ὅριον ἀνυπέρβατον τὴν δεκαετίαν, πέραν τῆς ὁποίας, καὶ ἂν θέλῃ τις, δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον, ἕνεκα τῆς διατάξεως τοῦ νόμου περὶ παραχωρήσεως λιμνῶν. Ταῦτα ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ εἴπω, εἰσηγούμενος τῆς ὑποθέσεως καὶ καταθέτων τὰ περὶ αὐτῆς ἔγγραφα. Αἱ ἐκθέσεις εἶναι πολλαί· πρώτη, ἡ κυριωτάτη, ἡ συνταχθεῖσα ἐνταῦθα ὑπὸ ἐπιτροπῆς δύο μηχανικῶν Ἑλλήνων καὶ ἑνὸς μέλους τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ζῶντος ἔτι τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου, ὑπὸ τῶν κκ. Κελενὲκ, Σάουρωτ καὶ Ζηνοπούλου. Ταύτην ὑποβάλλω ἐν μεταφράσει, διὰ τὸ εὐκολώτερον τῆς μελέτης, ἀλλ’ ἐὰν ὑπάρξῃ ἀνάγκη τοῦ γαλλικοῦ πρωτοτύπου, θέλω προθύμως ὑποβάλει καὶ τοῦτο. Εἶναι δὲ ἡ ἔκθεσις ἀξία νὰ τυπωθῇ. Ὡσαύτως ἀξίαν τυπώσεως νομίζω τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ μηχανικοῦ κ. Σούτσου, οὐ μόνον δὲ τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ, ἥτις εἶναι καὶ σύντομος, ἀλλὰ καὶ τὸ μακρὸν αὐτοῦ ὑπόμνημα, διότι εὑρίσκω τὴν γνώμην τοῦ κ. Σούτσου, καίπερ ἐργασθέντος διὰ τὴν ἑταιρίαν, συμπίπτουσαν πρὸς τὴν γνώμην τῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς γνωμοδότησιν διορισθέντων τριῶν μηχανικῶν. Κατὰ τὸν κ. Σοῦτσον, ὅπως ἐπιτελεσθῇ ἡ ἀποξήρανσις τῆς Στυμφαλίας, ἀνάγκη καὶ νέας προθεσμίας καὶ προσέτι νὰ δαπανηθῶσιν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας πλέον τῶν 200,000 δραχμῶν, ἐκτὸς τῶν ἤδη δαπανηθεισῶν 1,245,000. Ὡσαύτως ἀξία τυπώσεως καὶ μελέτης μοὶ φαίνεται ἡ ἔκθεσις τοῦ ὑπηρετήσαντος παρὰ τῇ ἑταιρίᾳ μηχανικοῦ κ. Σούλη, οὗτινος καὶ τούτου αἱ γνῶμαι συμπίπτουσι πρὸς τὰς τῆς τριμελοῦς ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἔκθεσις, ἐκφέρουσα ἐναντίαν γνώμην, ἡ τοῦ λοχαγοῦ τοῦ μηχανικοῦ κ. Δροσινοῦ, ὅστις κατ’ ἐντολὴν τῆς ἑταιρίας ἐξήτασε τὰ ἔργα, ἀποφαίνεται δὲ, ὅτι τὸ ἔργον τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Στυμφαλίας καὶ ἐν ἐλαχίστῳ σχετικῶς χρονικῷ διαστήματι δύναται νὰ ἐκπεραιωθῇ καὶ διὰ δαπάνης 200,000 μόνον δραχμῶν, εὑρίσκει δὲ καὶ τὰ τετελεσμένα ἔργα καλῶς ἔχοντα, ἐνῷ τῶν ἄλλων μηχανικῶν αἱ ἐκθέσεις καταδικάζουσιν αὐτά.

§14ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐκ τίνων προσώπων ἀπετελεῖτο ἡ ἑταιρία αὕτη;

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ ἑταιρία, ἡ σήμερον ἐργαζομένη, εἶναι ἀνώνυμος, ἡ δὲ πρώτη ἀπετελεῖτο ἐκ τῶν κυρίων Σ. Νοταρᾶ, Ι. Δηλιγιάννη, Ι. Σέχου, Κ. Παπαῤῥηγοπούλου καὶ Π. Μωραϊτίνη, ἀλλ’ αὕτη, ὡς προεῖπον, ἀμέσως ἐξεχώρησε τὰ δικαιώματα αὐτῆς εἰς τὴν ἀνώνυμον.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ τυπωθῶσι τὸ ταχύτερον, διότι τὸ ζήτημα τῆς ἀποξηράνσεως τῆς Στυμφαλίας συνδέεται μὲ ζήτημα μεγαλειτέρας σπουδαιότητος, τὸ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων αὐτῆς ἐν τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν. Ἐκ τῆς τυπώσεως τῶν ἐγγράφων τούτων θὰ φωτισθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ δυνατοῦ ἢ μὴ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὑδάτων τούτων εἰς Ἀθήνας. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 53–64).

§17ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δοθείσης ἀφορμῆς παρὰ τοῦ ἐξ Ἄρτης βουλευτοῦ, χωρὶς νὰ θελήσω νὰ ἐπέμβω ποσῶς ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, τὴν ὁποίαν κατόπιν τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων θὰ διαπραγματευθῶ, ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ κεκτημένα ἐπὶ τῶν ὑδάτων δικαιώματα τῶν κατοίκων, καθόσον βλέπω ἀπό τινος χρόνου ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὅτι ἐστάλησαν μηχανικοὶ εἰς Στυμφαλίαν, ἵνα μετρήσωσι τὸ ποσὸν τοῦ ὕδατος, ὅτι τὰ ὕδατα ταῦτα, μεταφερόμενα εἰς Ἀθήνας, θὰ ἀρδεύσωσιν ὅλον τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς, καὶ ὅτι αἱ Ἀθῆναι οὕτω θὰ μεταβληθῶσιν εἰς παράδεισον. Ὑπενθυμίζω λοιπὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ Στυμφαλία ἔχει δουλείαν ἐπὶ τῶν ὑδάτων τούτων, οἱ κάτοικοι αὐτῆς ἀρδεύουσιν ἐξ αὐτῶν τὰ κτήματά των, δὲν ἐννοοῦμεν δὲ, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, νὰ στερηθῶμεν τοῦ ὕδατος τούτου. Ἑπομένως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρέπει νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει, ἂν περισσεύῃ κατὰ τὸ θέρος ὕδωρ, ἵνα τὸ μεταφέρῃ, καὶ ἂν τὸ ποσὸν τοῦτο τοῦ ὕδατος ἀνταποκρίνηται εἰς τὰς δαπάνας, καὶ ἐπαρκῇ εἰς τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ διοχετευθῇ· διότι, ἐὰν ἐκ τῆς ποσότητος τῶν ὑδάτων, τὰ ὁποῖα ἀπομένουσι κατὰ τὸ θέρος, εὑρεθῇ, ὅτι μετὰ τὴν ἄρδευσιν τῶν ἐπ’ αὐτῶν ἐχόντων δικαίωμα δουλείας κτημάτων τῶν κατοίκων Στυμφαλίας δὲν εἶναι ποσὸν ἐπαρκές, μοὶ φαίνεται, ὅτι ματαίως ἀσχολεῖται ἡ Κυβέρνησις περὶ μεταφορᾶς ὑδάτων ἐν ὥρᾳ χειμῶνος. Εἶναι δὲ τὸ ζήτημα πολλῆς μελέτης ἄξιον, διότι παρατηρῶ, ὅτι ἁπάσης τῆς κοινωνίας ἡ προσοχὴ ἠλεκτρίσθη ἐκ τοῦ ὅτι θὰ μετοχετευθῶσι χίλιαι ὀκάδες ὕδατος εἰς Ἀθήνας, καὶ ἐντεῦθεν θὰ μεταβληθῶσιν αὗται εἰς παράδεισον. Ὅλα αὐτὰ δύνανται νὰ γίνωσιν, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐξασφαλίσῃ πρότερον ἡ Στυμφαλία τὸ ἀπαιτούμενον ὕδωρ διὰ τὴν ἄρδευσιν τῶν ἐν τῇ πεδιάδι ἀγρῶν καὶ κτημάτων τῶν κατοίκων Στυμφαλίας.

§18ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τὰ ὕδατα ταῦτα σχηματίζονται ἀπὸ τὰς ἐκβολὰς τριῶν ποταμῶν, τοῦ Ντούσου, τῆς Καστανιᾶς καὶ ἀπὸ ἕνα ποταμὸν, ὁ ὁποῖος ἔχει διαυγέστατα ὕδατα καὶ ὁ ὁποῖος ἄρχεται ἀπὸ τῶν Κυσνέων. Τὰ ὕδατα αὐτοῦ ἐμετρήθησαν ἐν ὥρᾳ θέρους καὶ εὑρέθησαν χίλιαι ἑκατὸν ὀκάδες, δὲν χρησιμεύουσι δὲ εἰμὴ κατὰ τὸ δέκατον πρὸς ἄρδευσιν τῶν παραποταμίων ἀγρῶν, διότι εἶναι μακρὰν τοῦ πεδίου τῆς Στυμφαλίας. Ὥστε ἐκεῖνο τὸ ὕδωρ δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς Ἀθήνας, ἀλλὰ χρειάζονται 30 ἑκατομμύρια, διότι ἀπέχει τοὐλάχιστον 250 χιλιόμετρα ἐντεῦθεν.

§19ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπευθύνω, Κύριοι, ἐπερώτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν. Ἀξιότιμος συμπολίτης εἶχεν ὁμολογίαν δανείου τινὸς, ὑποθέτω τῶν 4 ἑκατομμυρίων, καὶ τακτικῶς μεταβαίνων κατὰ τὰς προθεσμίας ἐλάμβανε τὸν τόκον τῆς ὁμολογίας αὐτῆς. Πρό τινος ὅμως χρόνου μεταβὰς νὰ πληρωθῇ, ἔμαθε μετ’ ἀπορίας του, ὅτι ἡ ὁμολογία αὕτη εἶχε κληρωθῆ· ἐζήτησε τοὐλάχιστον τὸ ἀντίτιμον τῆς ὁμολογίας του, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία ἀπήντησεν αὐτῷ, ὅτι ἡ κλήρωσις αὕτη ἔλαβε χώραν πρὸ πολλῶν ἐτῶν, εἰς τρόπον ὥστε ἀπώλεσε, λόγῳ παραγραφῆς, τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ τὸ ἀντίτιμον τῆς ὁμολογίας του. Ὁ πολίτης, Κύριοι, βεβαίως ὑπέπεσεν εἰς κάποιαν ἀμέλειαν, μὴ φροντίσας νὰ πληρωθῇ· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καὶ τὸ Δημόσιον ὑπέπεσεν εἰς μείζονα ἀμέλειαν, ἐξακολουθοῦν νὰ πληρόνῃ τόκον κληρωθείσης ὁμολογίας, τοιουτοτρόπως δὲ νὰ ἐμβάλῃ εἰς τὸν κάτοχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι πράγματι δὲν εἶχε κληρωθῇ ἡ ὁμολογία του. Εἰς τοιαύτην στάσιν εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Ὁ πολίτης, ὑποθέτω, ὅτι δύναται νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια, ὅπως ζητήσῃ τὸ δίκαιόν του· δὲν γνωρίζω δὲ ποία δύναται νὰ ᾖναι ἡ ἀπόφασις τῶν Δικαστηρίων. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ ἡ κατάστασις αὕτη ἐπῆλθε καὶ ἐξ ἀμελείας τοῦ πολίτου καὶ ἐκ παραλείψεως τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Δημοσίου, δίκαιον εἶναι νὰ πληρωθῇ ὁ πολίτης. Βεβαίως τυπικῶς δύναται ὁ νόμος νὰ προστατεύσῃ τὸ Δημόσιον, λόγῳ τῆς πενταετοῦς παραγραφῆς· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν πρέπει νὰ ζητήσῃ νὰ κερδοσκοπῇ ἐκ τῶν περιστάσεων αὐτῶν.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐξετάσω καὶ θὰ ἀπαντήσω αὔριον.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεροκωστόπουλος κατέθεσε πρότασιν νόμου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς ἀνανέωσιν ἢ πληρωμὴν τῶν μέχρι τέλους τοῦ 1876 ὀφειλομένων ἐσόδων.

§22ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 65).

§24ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ὑπ’ ἀριθ. 4,726 τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου τοῦ 1888 ἔτους ἀναφορὰν τοῦ Αʹ Ἀρχηγείου στρατοῦ. Ἐν αὐτῇ ὑπάρχει ἔκθεσίς τις τοῦ ὑποστρατήγου καὶ ἀρχηγοῦ κ. Βαλτινοῦ, περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ καὶ τῆς δημοσίας ἐν γένει ἀσφαλείας τοῦ Κράτους. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ἐν τῇ ἀναφορᾷ ταύτῃ — καὶ ἰδίως διὰ τοῦτον τὸν λόγον ζητῶ τὴν κατάθεσιν αὐτῆς, μὴ οὔσης νομίζω ἀποῤῥήτου, — ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς περὶ τοῦ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ταγματάρχου ἀρτίως προβιβασθέντος μοιράρχου τῆς Χωροφυλακῆς κ. Δ. Σκαρλάτου. «Ὁ μοίραρχος οὗτος ἀπεδείχθη ἀνίκανος, διὰ νὰ ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά του», παρακαλεῖται δὲ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ μεταθέσῃ αὐτόν. Αὕτη λοιπὸν εἶναι ἡ γνώμη τοῦ Ἀρχηγείου περὶ τοῦ ῥηθέντος ἀξιωματικοῦ τῆς Χωροφυλακῆς. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, συμφώνως τῇ ὑποδείξει τοῦ ἀρχηγοῦ, μετέθεσε τὸν ἀξιωματικὸν τοῦτον, καὶ τηλεγραφικῶς μάλιστα, εἰς Τρίκκαλα. Τοιουτοτρόπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, οὐχὶ ἐμμέσως, ἀλλ’ ἀμέσως καὶ καθαρῶς ἀπαντῶν εἰς τὴν γνώμην τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Αʹ Ἀρχηγείου, καὶ ἐνεργῶν τὴν ὑποδειχθεῖσαν μετάθεσιν, παρεδέχθη τὴν γνώμην αὐτοῦ περὶ ἀνικανότητος τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔχομεν τὴν τοιαύτην ἄμεσον καὶ σαφῆ ὁμολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, εὑρίσκομεν Βασιλικὸν Διάταγμα τῆς 19 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ., ἐκδοθὲν ἐν Κοπενάγῃ μάλιστα, δι’ οὗ ὁ ἀξιωματικὸς οὗτος προβιβάζεται εἰς ταγματάρχην. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ τὴν μνημονευθεῖσαν ἀναφορὰν τοῦ Αʹ Ἀρχηγείου καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα ὡς πρὸς τὸν προβιβασμὸν τοῦτον, ἵνα ἐλέγξῃ ἡ Βουλὴ τὴν τοιαύτην πρᾶξιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§25ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι κατ’ ἐκλογὴν ὁ προβιβασμὸς, ἢ κατ’ ἀρχαιότητα;

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατ’ ἀρχαιότητα.

§27ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ὑπ’ ἀριθ. 4,985 καὶ ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ. ἀναφορὰν τοῦ αὐτοῦ Ἀρχηγείου στρατοῦ· τοῦτο δὲ διὰ τοὺς ἑξῆς λόγους. Ὁ Νομάρχης Φθιώτιδος διὰ τῶν ὑπ’ ἀριθ. 53,218 καὶ 53,564 ἐγγράφων ἐζήτησεν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐνίσχυσιν τῆς ἐκεῖ στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἵνα κατορθωθῇ ἡ σύλληψις φυγοδίκων τινῶν, ἐκτελεσθῶσιν δέ τινα ἐντάλματα. Τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπουργεῖον, φυσικῷ τῷ λόγῳ, διεβίβασε τὴν ἀναφορὰν πρὸς τὸ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦτο δὲ πάλιν πρὸς τὸ Αʹ Ἀρχηγεῖον στρατοῦ. Τὸ Αʹ Ἀρχηγεῖον διὰ τοῦ μνημονευθέντος ὑπ’ ἀριθ. 4,985 ἐ. ἔ. ἐγγράφου ἀπήντησε τὰ ἑξῆς: «Εὔχομαι, ὅπως τὸ Ὑπουργεῖον δυνηθῇ νὰ ἐνισχύσῃ τὴν Μοιραρχίαν Φθιώτιδος, συμφώνως μὲ τὴν πρότασιν τοῦ Νομάρχου, τὸ Ἀρχηγεῖον ὅμως ἀδυνατεῖ νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι οὐδὲ ἕνα ἄνδρα ἔχει νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ». Ἐπιθυμῶ νὰ κατατεθῇ καὶ ἡ ἀναφορὰ αὕτη τοῦ Αʹ Ἀρχηγείου στρατοῦ καὶ πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἵνα ἴδωμεν, μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ περὶ τῆς δυνάμεως καὶ ἀρτιότητος τοῦ στρατοῦ, ἂν τῷ ὄντι εὑρισκώμεθα ἀπέναντι τῆς ἀληθείας. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν αὐτὸν Ὑπουργὸν, νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ὑπ’ ἀριθ. 5,710 καὶ ἀπὸ 20 Ὀκτωβρίου ἀναφορὰν τοῦ Αʹ Ἀρχηγείου στρατοῦ, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Τὸ Φρουραρχεῖον ὑποβάλλει ἀναφορὰν τῆς Διευθύνσεως τοῦ Μηχανικοῦ ἐνταῦθα, ἡ ὁποία ζητεῖ ἀγγαρείαν, τὸ δὲ Φρουραρχεῖον ἀναφέρει εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον ταῦτα: Ἀδυνατεῖ νὰ διαλέξῃ τοιαύτην, διότι στερεῖται ἀνδρῶν, καθόσον οἱ γυμνασμένοι ἄνδρες τοῦ συντάγματος δὲν ἐπαρκοῦν διὰ τὰς φρουρὰς, καὶ ὄχι μόνον δὲν μένουσιν ἐλεύθεροι οἱ ἐξερχόμενοι τῆς φρουρᾶς, ἀλλ’ ἀναγκάζεται τὸ σύνταγμα (τὸ 5ον) νὰ διορίζῃ καὶ τοὺς μαγείρους τῶν ταγμάτων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἅμα τελειόνουν τὴν μαγειρικήν». Διὰ τῆς καταθέσεως τοῦ ἐγγράφου τούτου θέλουσιν ἀποδειχθῇ ἐπίσης, ἐὰν ἦναι ἀληθῆ ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνέφερε περὶ τῆς καταστάσεως καὶ τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ, Κύριοι, πρὸ ὀλίγου ἤκουσα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν λέγοντος, ὅτι εὐχαρίστως θέλει ἀκούσει τὰ γνώμας τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ περὶ ἀποξηράνσεως λιμνῶν, διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ ἀνακοινώσω καὶ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν γεγονός τι, λαμβάνον χώραν κατὰ τὴν λίμνην τῆς Κωπαΐδος. Ὡς γνωστὸν, διὰ διαφόρων συμβάσεων ἀπὸ τοῦ 1865 ἔτους καὶ διὰ διαφόρων νόμων ἐκανονίσθησαν λεπτομερῶς τὰ περὶ ἀποξηράνσεως τῆς Κωπαΐδος λίμνης. Ὑπῆρξαν ἄρα συμβάσεις, αἵτινες κατόπιν δι’ ἄλλων μεταγενεστέρων κατηργήθησαν. Ὑπῆρξαν δὲ καὶ ἱκανοὶ νόμοι, ἀπὸ τοῦ 1867 ἔτους μέχρι τοῦδε, κανονίζοντες τὰ τῆς ἀποξηράνσεως εἰδικῶς τῆς λίμνης Κωπαΐδος. Ἐν πάσαις ταύταις ταῖς συμβάσεσιν, ὡς καὶ ἐν πᾶσι τούτοις τοῖς νόμοις, κανονίζονται λεπτομερέστατα τὰ περὶ τὰ συνήθων καὶ ἐκτάκτων πλημμυρῶν. Καὶ ἡ σύμβασις, ἡ μετὰ τοῦ Μομφεῤῥιέρου συναφθεῖσα τῇ 22 Ἰουλίου 1865 ἔτους, καὶ ὁ νόμος ΡΟΓʹ τῆς 24 Ἰανουαρίου 1867 ἔτους, καὶ ἡ μετὰ τοῦ κ. Βούρου σύμβασις τῆς 30 Μαΐου 1880 ἔτους, καὶ ἄλλαι διατάξεις, ψηφισθεῖσαι παρ’ ὑμῶν, ἐκανόνισαν τὰ τῶν συνήθων καὶ τὰ τῶν ἐκτάκτων πλημμυρῶν, ζήτημα τουτέστι θίγον σπουδαίως τὰ συμφέροντα τῶν ἐκεῖ περιοίκων. Ἐν τούτοις ἐπ’ ἐσχάτων ἡ Ἑταιρία, εἰς ἣν ἔχει παραχωρηθῆ ἡ ἀποξήρανσις, συμπράκτορα ἔχουσα τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν τοῦ Κράτους, χωροφύλακας τουτέστι καὶ πεζοὺς, προβαίνει εἰς τοιαύτας πράξεις κατὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα, αἵτινες, οὐχὶ ἐνδεχόμενον, ἀλλὰ βεβαιότατον εἶναι, ὅτι θέλουσιν ἐπιφέρει δυσάρεστα ἀποτελέσματα. Τούτων πάντων διατελεῖ ἐν γνώσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πρὸς ὃν οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Ἁγίου Δημητρίου τοῦ δήμου Ὀρχομενοῦ ἀπηύθυνον τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα: «Ὑπάλληλοι Ἑταιρίας Κωπαΐδος μετὰ στρατιωτικῆς δυνάμεως μετέφερον χθὲς 300 ἀγελάδας καὶ 500 πρόβατα, πρώτην ἤδη φορὰν, ἵνα βοσκήσωσιν ἐπὶ γαιῶν δεδηλωμένων καὶ κατεχομένων ὑφ’ ἡμῶν, ἀσκούντων δικαίωμα βοσκῆς πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων ἐπ’ αὐτῶν, οὐδέποτε κατακλυζομένων ὑπὸ συνήθων πλημμυρῶν. Καὶ ταῦτα πάντα, ἐνῷ ὑπάρχει ἐκκρεμὴς δίκη μεταξὺ Ἑταιρίας ἐναγούσης καὶ ἡμῶν περὶ δικαιώματος βοσκῆς ἐνώπιον Ἐφετείου Ἀθηνῶν κλπ.» Παρατηρεῖτε, λοιπὸν, ὅτι κατὰ τηλεγράφημα ὑπογραφὲν —σημειώσατε καλῶς—ὑπὸ 90 κατοίκων τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, δηλ. παρ’ ὅλου σχεδὸν ἐκείνου τοῦ χωρίου, ἡ Ἑταιρία δὲν ἀρκεῖται εἰς τὰ μεγάλα δικαιώματα καὶ τὰ μεγάλα πλεονεκτήματα, ἅτινα διὰ νόμων καὶ συμβάσεων παρεχωρήθησαν αὐτῇ, ἀλλ’ ἐννοεῖ γαίας, ῥητῶς ἐξαιρουμένας καὶ ὑπὸ τῶν νόμων καὶ ὑπὸ τῶν συμβάσεων, νὰ καταλάβῃ καὶ νὰ καρπῶται αὐτάς. Καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν τὸ πρωτοφανὲς θέαμα, ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς, ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, νὰ μετασχηματίζηται εἰς πληθὺν βουκόλων, τιθεμένων ἐπὶ κεφαλῆς προβάτων καὶ βοῶν, καὶ νὰ προστατεύῃ ἀξιώσεις Ἑταιρίας, ἧς ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι τὰ δικαιώτατα, τὰ παρ’ αὐτῆς προβαλλόμενα, εἶναι νόμιμα, βεβαίως τὰ δικαιώματα ταῦτα θέλουσιν ἀναγνωρισθῆ παρὰ τῶν Δικαστηρίων. Εἶναι, νομίζω, λίαν ἄτοπον, ἐνῷ πρόκειται περὶ δίκης ἐκκρεμοῦς ἐνώπιον τῶν ἐνταῦθα Δικαστηρίων, ἡ στρατιωτικὴ δύναμις νὰ χρησιμεύῃ εἰς κανονισμὸν καθαρῶς ἰδιωτικῶν δικαίων. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως, ἔχοντες γνῶσιν βεβαίως τοῦ τηλεγραφήματος τούτου, προβῶσιν εἰς τὰ κατάλληλα μέτρα.

§28ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀνέπτυξα καὶ ἀνέλυσα χθὲς, Κύριοι, τὰ κυριώτερα κεφάλαια δαπανῶν, ἅτινα, βαρύνοντα τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, ἐπληρώθησαν ἐντὸς αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν κατελογίσθησαν μεταξὺ τῶν ὁριστικῶν αὐτῆς ἐξόδων. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρωμεν καὶ τὰ ἄλλα κεφάλαια, τὰ οὕτω πληρωθέντα καὶ μὴ καταλογισθέντα, θὰ ἠδυνάμεθα τότε νὰ σχηματίσωμεν ὡρισμένως τὸ ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα χθὲς, δὲν εἶναι δυνατὸν, ἐνόμισα, ὅτι δι’ ἄλλης ὁδοῦ πρέπει νὰ ζητήσωμεν καὶ εὕρωμεν, ἂν ὄχι τὸ ὅλον, τὸν ἐλάχιστον ὅμως ὅρον τοῦ ἐλλείμματος τούτου. Τοιαύτη δὲ ἦτο ἡ κυριωτέρα βάσις τῆς γνώμης, ἣν ἐξέφερον, περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον. Ἡ βάσις αὕτη, ἥτις μετὰ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, ἀποβαίνει πληρεστέρα, εἶναι ἡ ἑξῆς: Τὸ Δημόσιον, ἐκτὸς τῶν δραχμῶν 82,763,000, ἃς εἰσέπραξεν ἐκ τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων ὡς τακτικῶν ἐσόδων, εἰσέπραξε προσέτι καὶ ἕτερα ποσὰ ἐξ ἐκτάκτων πόρων, ἅτινα ἐδαπάνησε διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887. Ὅτε ὡμίλησα ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, δὲν ἐγνωρίζομεν τὸ ἐν κυκλοφορίᾳ ποσὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων, μήτε τὸ ποσὸν τῶν μὴ ἐξοφληθεισῶν ὁμολογιῶν τῶν μετατραπέντων δανείων. Μὴ γνωρίζων τὰ δύο ταῦτα κεφάλαια, εὗρον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐκτὸς τῶν τακτικῶν ἐσόδων εἶχεν εἰσπράξει ἐξ ἐκτάκτων πόρων καὶ ἕτερον ποσὸν, ἀνερχόμενον εἰς 11,850,000. Μετὰ τὴν ὑποβολὴν ὅμως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889 μανθάνομεν καὶ τοὺς ἄλλους πόρους, ἐξ ὧν ἔλαβε τὸ Δημόσιον χρήματα, ἤτοι τὰ ἔντοκα γραμμάτια καὶ τὰς μὴ ἐξωφληθείσας ὁμολογίας τῶν δανείων τῶν 25 καὶ τῶν 4 ἑκατομμυρίων. Εὑρίσκομεν δὲ, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ εἰσπραχθὲν, ἐκτὸς τῶν τακτικῶν ἐσόδων, ἀνέρχεται εἰς 14,032,000. Εἰσέπραξε δὲ ταῦτα ἐκ τῶν ἑξῆς πόρων:

Δὲν λαμβάνω δ’ ὑπ’ ὄψει ἄλλα δευτερεύοντα κονδύλια, ὡς π. χ. τὸ τῶν 444,000 φράγκων χρυσῶν, τῶν περισσευόντων καὶ μενόντων εἰς τρεχούμενον λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ Comptoir d’ Escompte, διότι, καίπερ ὑποθέτων, ὅτι δὲν ἐδαπανήθησαν ὅλα διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν τίτλων τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων καὶ διὰ τὸ γαλλικὸν αὐτῶν χαρτόσημον, μὴ γνωρίζων ὅμως ἀσφαλῶς τοῦτο, δὲν δύναμαι νὰ ὑπολογίσω τι ἐξ αὐτῶν. Ἐφιστῶ δὲ τὴν προσοχὴν ὑμῶν, ὅτι τὰ ἄνω ποσὰ ἐξ ἐκτάκτων πόρων ἐλήφθησαν παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀπὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου 1887 μέχρι τοῦ λήξαντος Ὀκτωβρίου. Τὴν θεμελιώδη ταύτην βάσιν, ἐφ’ ἧς ἐστηρίχθην, ἀμφισβητῶν τὸ ἰσοζύγιον τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔθιξεν ἐν τῇ ἀγορεύσει του ἐπὶ τῆς εἰσηγήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Φθιώτιδος ἔθιξε τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλὰ κατὰ τρόπον, ὡσεὶ ἥπτετο πεπυρακτωμένων ἀνθράκων. Ἔλαβεν, εἶπε, τὸ Δημόσιον τὰ ποσὰ ταῦτα, ἴσως καὶ περισσότερα, δὲν ἔλαβεν ὅμως αὐτὰ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, ἀλλὰ διὰ τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ, καὶ ἐπλήρωσεν ἄλλας ὑποχρεώσεις, ἴσως δὲ καὶ δαπάνας τῆς χρήσεως τοῦ 1886. Ἐνόμισεν, ὅτι τὰ ποσὰ, ἅπερ ἀνωτέρω ὑπελόγισα, εἶναι τὸ ὅλον τῶν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ληφθέντων χρημάτων κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς διαχειρίσεως τοῦ 1887. Ἀλλ’ ὡς παρετήρησα πρὸ ὀλίγου, δὲν ὑπελόγισα εἰμὴ τὰ ποσὰ, ἅτινα ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν ἐξ ἐκτάκτων πόρων ἀπὸ τῆς 1 Νοεμβρίου 1887 μέχρι τέλους τοῦ λήξαντος Ὀκτωβρίου. Κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1887 ἡ χρῆσις τοῦ 1886 ἦτο κεκλεισμένη, καὶ οὐδεμία ἠδύνατο νὰ γίνῃ δαπάνη ἐκ τῶν ληφθέντων τούτων χρημάτων εἰς βάρος τῆς χρήσεως ἐκείνης. Ἐλήφθησαν καὶ ἄλλα χρήματα πρὸ τῆς 1 Νοεμβρίου ἐξ ἐκτάκτων πόρων. Δύναμαι νὰ ἔχω τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἐπερίσσευσαν καὶ ἐκ τῶν χρημάτων τούτων, τῶν ἐξ ἐκτάκτων πόρων εἰσπραχθέντων πρὸ τῆς λήξεως τῆς χρήσεως τοῦ 1886, ἀλλὰ δὲν ἔχω ἐπισήμους πληροφορίας, ὅπως ἀσφαλῆ ἐκφέρω περὶ τούτου γνώμην.

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ λέγει ὁ Προϋπολογισμός. Ἐπερίσσευσαν 76,000,000· ἑπομένως, καθ’ ὑμᾶς, τὸ ἔλλειμμα δὲν εἶναι, ὅπως λέγετε, 14,000,000, εἶναι 76, καὶ 14, τὸ ὅλον 90,000,000.

§30ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἐπιμένητε εἰς τοῦτο, ἔστω καὶ ἀστειευόμενος.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ταῦτα τυπωμένα.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συγχέεται πάλιν, κύριε Πρωθυπουργέ, τὰ μὴ ἐπιδεκτικὰ συγχύσεως. Τὰ 74,000,000, ἅτινά εἰσι τυπωμένα, ἀνήκουσιν εἰς εἰδικοὺς πόρους καὶ ἰδίως εἰς τὰ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, εἰσὶ δὲ προωρισμένα εἰς εἰδικὰς δαπάνας, κανονισθείσας δι’ εἰδικῶν Προϋπολογισμῶν, ὅπως διὰ μακρῶν ἀνέπτυξα χθές. Ἐπειδὴ δὲ ἐθίξατε τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι εἶναι ἄτακτον ἐκεῖνο, ὅπερ ἐτυπώσατε ἐν τῷ ἀνὰ χεῖρας ὑμῶν Προϋπολογισμῷ, καταχωρήσαντες τὰ 74,000,000, τὰ ἀνήκοντα εἰς εἰδικοὺς Προϋπολογισμούς, χωρὶς νὰ καταχωρήσητε καὶ τὰ ἔξοδα τῶν Προϋπολογισμῶν τούτων. Δὲν τὰ κατεχωρήσατε δέ, διότι ἡ καταχώρησις αὐτῶν ἤθελεν ἀφήσει ἄνευ καλύμματος καὶ τὰ πληρωθέντα εἰς ἐπιχορηγήσεις τῶν σιδηροδρόμων, καὶ τὰ 3,316,000, τὰ ἀφαιρεθέντα ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν μετατραπέντων δανείων, καὶ ἄλλα κονδύλια· τοιουτοτρόπως δὲ ἤθελεν ἀναπηδήσει καὶ ἀποκαλυφθῇ, ἂν ὄχι τὸ ὅλον, ἀλλ’ οὐσιῶδες μέρος τοῦ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν γνωρίζομεν τί ἐπερίσσευσεν ἐκ τῶν χρημάτων, τῶν ληφθέντων παρὰ τοῦ Δημοσίου, πρὸ τῆς λήξεως τῆς χρήσεως τοῦ 1886, ἐξ ἐκτάκτων πόρων, μὴ ἀνηκόντων εἰς εἰδικοὺς Προϋπολογισμούς. Τὸ ποσὸν δὲ τῶν 14 ἑκατομμυρίων ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ 1 Νοεμβρίου 1887 μέχρι τέλους τοῦ λήξαντος Ὀκτωβρίου. Κατὰ τὸ διάστημα δὲ τοῦτο δύο χρήσεις συμβαδίζουσιν, ἡ τοῦ 1887 καὶ ἡ τοῦ 1888· ἀλλὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1888 ἐν ταῖς δημοσιευθείσαις καταστάσεσι τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τὴν παρουσιάζετε ἐν ἰσοζυγίῳ. Ὅσα εἰσεπράξατε ἐκ τακτικῶν πόρων, τοσαῦτα περίπου ἐδαπανήσατε εἰς τακτικὰς δαπάνας· εἰς δὲ τὸ κεφάλαιον τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν δύο ἀναγράφετε δαπάνας, τὴν καταβολὴν μιᾶς δόσεως ἐκ δραχ. 1,447,000 διὰ τὰ θωρηκτά, ἥτις ἐπληρώθη ἐκ τοῦ εἰδικοῦ πόρου τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, καὶ τὴν ἐξόφλησιν δραχ. 3,600,000 κερματικῶν γραμματίων, ἅτινα ἀφήρεσα ἐκ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἔλαβε τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν τρεχουμένων λογαριασμῶν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τῶν Τραπεζῶν, περιορίσας τὸ ἐξ αὐτῶν ληφθὲν ποσὸν εἰς δραχ. 3,202,000. Τὸ ποσὸν ἑπομένως τῶν 14 ἑκατομμυρίων τὸ ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ἐδαπάνησε διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς χρήσεως τοῦ 1887, τὸ ἔλλειμμα τῆς ὁποίας, κατὰ φυσικὸν λόγον, δὲν δύναται νὰ ᾖ ὀλιγώτερον αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ ὑπολογίσωμεν καὶ τὰς δαπάνας, τὰς οὐσιαστικῶς βαρυνούσας τὴν χρῆσιν ταύτην καὶ πληρωθείσας ἐξ εἰδικῶν πόρων, οἷαί εἰσιν οἱ τόκοι τῶν προκαταβολῶν καὶ τῶν εἰς χρυσὸν ἐντόκων γραμματίων, τὰ ἔξοδα τῶν στρατιωτικῶν κτιρίων κτλ., τὸ ἔλλειμμα αὐτῆς ἀνέρχεται βεβαίως εἰς ποσὸν πολὺ ἀνώτερον· τοῦτο δὲ δυστυχῶς δὲν εἶναι ἀστεϊσμὸς, ὡς θέλει νὰ παραστήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ὡς παρέστησεν αὐτὸ καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ἀλλὰ δυσάρεστος πραγματικότης. Ἐὰν ἀμφισβητῆτε τοῦτο, ἐὰν ἐπιμένητε, ὅτι ἐπληρώσατε ὅλας τὰς δαπάνας τῆς χρήσεως τοῦ 1887 ἐκ τῶν κατ’ αὐτὴν εἰσπραχθεισῶν 82,763,000 δραχ. ἐκ τακτικῶν ἐσόδων, καὶ ἐπετύχατε καὶ περίσσευμα ἐκ δραχ. 267,000, εἴπετέ μας, ποῦ ἔχετε τὰ 14,000,000, ἅτινα ἐλάβετε ἐξ ἐκτάκτων πόρων; Ἂν ἔχητε αὐτὰ ἐν τῷ Κεντρικῷ ταμείῳ, ἢ ἐν ἄλλῳ ταμείῳ τοῦ Κράτους, ἢ ἂν ἐπληρώσατε δι’ αὐτῶν ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου, μὴ βαρυνούσας τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, καὶ μὴ ἀνηκούσας εἰς εἰδικοὺς Προϋπολογισμοὺς, ἔχοντας τοὺς ἰδίους αὐτῶν πόρους, ἀποδείξατέ μας τοῦτο, καὶ ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ διστάσω νὰ ὁμολογήσω πᾶσαν τυχὸν πλάνην μου. Ἀλλὰ δὲν ἔχετε τὰ χρήματα ταῦτα. Τὰ ἐδαπανήσατε πληρώσαντες δαπάνας ἀνηκούσας εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 καὶ τὰς ὁποίας ζητεῖτε νὰ καλύψητε ἐντὸς θεωρητικῶν ἐκτάκτων Προϋπολογισμῶν, ἐντὸς τῶν ἐξ εἰδικῶν πόρων πληρωτέων δαπανῶν, ἐντὸς ἐλπίδων κέρδους ἐκ κερδοσκοπίας ἐπὶ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ἐντὸς ἄλλων λογαριασμῶν. Ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν μᾶς δεικνύετε ποῦ εὑρίσκονται τὰ 14 ταῦτα ἑκατομμύρια, δὲν δύνασθε νὰ λέγητε, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ πλανώμενοι, ἢ οἱ ζητοῦντες νὰ πλανήσωμεν ἄλλους. Ἔχω, Κύριοι, τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ὡς καὶ τοὺς λογαριασμοὺς αὐτῆς, καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ πάντες οἱ ἀσχολούμενοι περὶ τὰ οἰκονομικὰ, εἰς οἵαν δήποτε πτέρυγα καὶ ἂν ἀνήκωσι, πρὸ πάντων δὲ οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν), βλέπουσι καθαρῶς, καθαρώτερον ἡμῶν, διότι δύνανται νὰ ἔχωσιν ὅλα τὰ πρὸς ἐξέτασιν αὐτῶν ἀναγκαῖα στοιχεῖα, ὧν στερούμεθα ἡμεῖς, οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν ἀριστεράν). Δὲν πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι πεπεισμένος, ὅτι εἰσὶ καθ’ ὅλα ἀκριβῆ ὅσα προχθὲς μᾶς εἶπε περὶ οἰκονομίας δραχ. 6,000,000 ἐν τῷ παγίῳ καὶ τῷ θετικῷ ἡμῶν Προϋπολογισμῷ, προκυψάσης ἐκ τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ συνδυασμῶν. Δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ παραδέχηται, ὅτι, ὅταν ἐπέρχηται οἰκονομία εἰς τὸν πάγιον Προϋπολογισμὸν Κράτους τινὸς, ἡ οἰκονομία αὕτη συνεπιφέρει καὶ ἀντίστοιχον ἐλάττωσιν τῆς δαπάνης τοῦ κεφαλαίου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναφέρεται. Οἱ οἰκονομικοὶ δὲ συνδυασμοὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἔφερον ὡς ἀποτέλεσμα εἰς τὸ κεφάλαιον, ἐφ’ οὗ ἐφαρμόζονται, τὸ τῶν δαπανῶν δηλ. τοῦ δημοσίου χρέους, ἀντὶ ἐλαττώσεως αὔξησιν, προερχομένην ἐκ τῶν δανείων τῶν 135,000,000, τῶν 15,000,000, τῶν 10,200,000 δραχμῶν, ἐκ τῶν ἐντόκων γραμματίων καὶ ἐξ ἄλλων πηγῶν. Ἡ δὲ αὔξησις αὕτη ἀναβιβάζει τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τῶν 38,403,000, εἰς ὃ ἀνήρχετο κατὰ τὸ 1887, καὶ τῶν 37,489,000, εἰς ὃ ἀνήρχετο κατὰ τὸ 1888, εἰς 39,257,000, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται κατὰ τὸ 1889. Ὅταν ἔχωμεν τοιαῦτα τελικὰ ἀποτελέσματα ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους, δὲν δυνάμεθα νὰ χαρακτηρίσωμεν ὡς οἰκονομίαν παγίαν τὴν ἐπελθοῦσαν σχετικὴν διαφορὰν δαπανῶν εἰς διάφορα κονδύλια τοῦ κεφαλαίου τούτου. Δὲν νομίζω, ὅτι δύναται ν’ ἀμφισβητῇ σπουδαίως ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1887 πληρωμὴν τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, ἥτις κατεβλήθη, ἐν μέρει μὲν εἰς βάρος τοῦ κεφαλαίου τῆς μετατροπῆς τῶν δύο δανείων, ἐν μέρει δὲ εἰς βάρος τοῦ τρεχομένου λογαριασμοῦ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Πιστεύω δὲ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ χρηστοῦ τοῦ συνειδότος θεωρεῖ ὠφέλιμον τὴν ἀπόκρυψιν ταύτην, διότι νομίζει, ὅτι τὰς ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς ἡμῶν ὑπαρχούσας ἐλλείψεις θὰ δυνηθῇ εὐκολώτερον νὰ θεραπεύσῃ, ἀποκρύπτων αὐτάς. Πιστεύει ἴσως καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ ἐν πλήρει ἀφελείᾳ ὡμολόγησεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ὅτι αἱ διαδόσεις αὗται θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς τιμῆς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων καί τινων χρεωγράφων, καὶ θὰ εὐνοήσωσι τὰς κερδοσκοπικὰς πράξεις, ἐξ ὧν προσδοκᾶται ἡ κάλυψις τινῶν τῶν μὴ ἀναγραφεισῶν δαπανῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Ἐγὼ δὲν νομίζω, ὅτι, κρύπτοντες τὰς ἐλλείψεις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, θὰ δυνηθῶμεν εὐκολώτερον νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν θεραπείαν αὐτῶν. Ἀπ’ ἐναντίας πιστεύω, ὅτι αἱ πρὸς ἀπόκρυψιν αὐτῶν καταβαλλόμεναι φροντίδες καὶ προσπάθειαι γεννῶσι νέας δυσκολίας, καὶ ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς νέα βάρη καὶ νέας ὑποχρεώσεις. Ἡ θεραπεία τῶν ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς ἡμῶν ὑπαρχουσῶν ἐλλείψεων δὲν εἶναι ἀνωτέρα τῶν δυνάμεων καὶ τῆς ἐνεργητικότητος τοῦ ἔθνους. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ ζητῶμεν ἀπὸ ἐλλείμματα, ἀνερχόμενα εἰς τὸ τρίτον τῶν Προϋπολογισμῶν ἡμῶν, νὰ πηδήσωμεν διὰ μιᾶς καὶ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους εἰς ἰσοζύγια καὶ εἰς περισσεύματα. Ἄς μιμηθῶμεν τὰ ἔθνη, ἅτινα, εὑρεθέντα εἰς ἀναλόγους μὲ ἡμᾶς περιστάσεις, ἐπεδίωξαν τὴν διόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν αὐτῶν δι’ οἰκονομικῆς πολιτικῆς, συμφώνου μὲ τὰς δυνάμεις, τὴν θέσιν καὶ τὴν ἰδιοφυΐαν αὐτῶν, καὶ ἐπέτυχον βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐλλειμμάτων καὶ τὸ ἰσοζύγιον τῶν Προϋπολογισμῶν αὐτῶν. Ἂς μὴ θέλωμεν διὰ τεχνητῶν μέσων καὶ διὰ καταπονήσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς νὰ φθάσωμεν δι’ ἁλμάτων ἐκεῖ, ὅπου ἀσφαλῶς δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν, βαδίζοντες, γοργῷ μὲν τῷ βήματι, ἀλλὰ μετὰ φρονήσεως καὶ ὑπομονῆς. Ποίαν δὲ καταπόνησιν ἔφερεν εἰς τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, βλέπομεν ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῆς, ἅτινα εὐγλώττως καὶ μετὰ δεινότητος ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Μ’ ὅλας δὲ τὰς διαφωνίας, αἵτινες δύνανται νὰ ὑπάρχωσιν ἐπὶ τοῦ ὑπολογισμοῦ τῶν λεπτομερειῶν τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων, καὶ τὰς περὶ αὐτῶν ἀμφισβητήσεις, ἃς ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος ἀνέπτυξε προχθές, τὸ τελικὸν αὐτῶν ἀποτέλεσμα κυροῖ τὴν γνώμην τῶν μελετησάντων τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου περὶ τῆς καταπονήσεως αὐτοῦ. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερῆ ἔρευναν καὶ ἀνάπτυξιν τῶν σχετικῶν πρὸς αὐτὴν στατιστικῶν πληροφοριῶν, καὶ διότι πολλοὺς ἠκούσαμεν ἤδη ἀριθμοὺς καὶ λογαριασμοὺς, καὶ διότι ἀσφαλὴς τοιαύτη ἔρευνα ἀποβαίνει σχεδὸν ἀδύνατος εἰς ἡμᾶς, ὅταν τὰ πορίσματα, ἅτινα ἐξάγομεν ἐκ πληροφοριῶν, ἀνακοινουμένων εἰς ἡμᾶς, ἔρχονται ν’ ἀνατρέψωσιν ἄλλαι ἐπίσημοι πληροφορίαι, ἐξαίφνης ἀπὸ τοῦ βήματος ἀναπτυσσόμεναι. Ὀλίγα θὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, περιοριζόμενος εἰς τὰ οὐσιαστικὰ συμπεράσματα, τὰ ἐξαγόμενα ἐκ τῆς συζητήσεως τῶν λεπτομερειῶν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, συγκρίνων τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1887 πρὸς τὰς εἰσπράξεις οὐ μόνον τοῦ 1886, ἀλλὰ καὶ ἄλλων παρελθόντων ἐτῶν, παρέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1887 εἶναι προϊόν τῆς φυσικῆς ἐπαυξήσεως τῶν ἀποδόσεων τῶν φόρων. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές· ἐὰν λάβητε τὰς εἰσπράξεις τῶν ἐτῶν 1883 ἢ 1884, —δὲν ἀναφέρω τὸ 1885 καὶ 1886, διότι ἦσαν ἔτη ἀνώμαλα, —καὶ προσθέσητε εἰς αὐτὰς τὰς προσθήκας, τὰς ἔκτοτε γενομένας, εἴτε διὰ νέων φόρων, εἴτε δι’ αὐξήσεως τῶν τότε λειτουργούντων, θέλετε εὕρει, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1887 δὲν φθάνουσι τὸ ἄθροισμα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1883 σὺν ταῖς προσθήκαις ταύταις. Ὄχι μόνον δὲν ἔχομεν φυσικὴν αὔξησιν (plus value) τῆς ἀποδόσεως τῶν φόρων, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἔχομεν φυσικὴν ἐλάττωσιν αὐτῆς (moins value). Δὲν εἶναι ὀρθὴ καὶ ἡ ἐντεῦθεν ἐκφρασθεῖσα γνώμη, ὅτι οἱ αὐξηθέντες φόροι, ἐὰν ἦσαν ἐπαχθεῖς, ἔπρεπε νὰ φέρωσιν ἀμέσως καὶ ταχέως τὴν ἐλάττωσιν τῆς ἀποδόσεως τῶν ἀμέσων φόρων, καὶ ὅτι, ἐὰν τοιοῦτόν τι πράγματι ὑφίστατο, ἔπρεπε νὰ ἴδωμεν τοὺς γεωργούς, τοὺς ἐμπόρους, τοὺς ἐπιτηδευματίας, τοὺς κτηματίας, ἐγκαταλιμπάνοντας τὰ ἐπαγγέλματα καὶ τὰ κτήματα αὑτῶν. Ἀλλοίμονον, ἐὰν εἴχομεν καταντήσει εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο. Εἶναι δ’ ἀσύγγνωστος ἀπήνεια, ἐὰν, ὅπως πεισθῶμεν περὶ τῆς καταπονήσεως τοῦ τόπου, ἀναμένωμεν νὰ ἴδωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μεταβαλλόμενον εἰς παρίας. Οἱ πληρώνοντες τοὺς ἀμέσους φόρους, οἱ γεωργοί, οἱ ἐπιτηδευματίαι, οἱ ἔμποροι, οἱ κτηματίαι δὲν δύνανται νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰ ἐπαγγέλματα καὶ τὰ κτήματα αὑτῶν, ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων. Ἡ αὔξησις αὕτη εὑρίσκει αὐτοὺς ἀδιασπάστως δεσμευμένους μὲ τὰς ἐργασίας των καὶ μὲ τὰ κτήματά των, ἁρπάζει δ’ ἐκ τῶν προϊόντων αὐτῶν τὴν μερίδα τοῦ λέοντος, χωρὶς νὰ δύνανται οὗτοι, μήτε ν’ ἀποφύγωσι τοῦτο, μήτε νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς ἰδιοκτησίας των καὶ τὰ ἐπαγγέλματά των, διότι πράττοντες τοῦτο ἤθελον κινδυνεύσει ν’ ἀποθάνωσι τῆς πείνης. Στερούμενοι ὅμως, ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων, τοῦ οὐσιωδεστέρου μέρους τῶν εἰσοδημάτων αὑτῶν, ἀναγκάζονται νὰ ἐλαττώσωσι τὰς πρὸς ἀνωτέραν συντήρησίν των δαπάνας, καὶ περιέρχονται εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ βελτιώσωσι τὸ ἐπάγγελμά των, ἢ τὸ κτῆμά των. Ἐπέρχεται δ’ οὕτω περιστολὴ εἰς τὴν ἐν γένει κατανάλωσιν καὶ εἰς τὴν φυσικὴν προσαύξησιν τῶν προσόδων τοῦ τε ἔθνους καὶ τοῦ Δημοσίου. Τὴν τοιαύτην περιστολὴν εὑρίσκομεν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων τῶν τελωνείων ἐξ εἰσαγωγῆς, ὅσον μικρὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ αὕτη, καὶ εἰς τὴν ἔλλειψιν φυσικῆς ἐπαυξήσεως (plus value) εἰς τὴν ἀπόδοσιν τῶν ἀμέσων φόρων. Πάντες, ὅσοι ἐμελετήσατε τὴν κατάστασιν τῶν Ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν, δυσκόλως θ’ ἀρνηθῆτε, ὅτι ἐν αὐταῖς ὑπάρχει καταπόνησις τῶν πολυπληθῶν τάξεων τῶν μικρῶν παραγωγῶν, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν κρηπῖδα τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ὑπάρξεως. Δὲν πρέπει δὲ νὰ πλανώμεθα ἐκ τῆς μὴ ἐμφανίσεως τοιαύτης καταπονήσεως ἔν τισι μεγάλοις κέντροις καὶ ἰδίως ἐν τῇ πρωτευούσῃ. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ πρωτεύουσα δὲν ζῇ μόνον ἐκ τῶν προσόδων τῶν κατοίκων αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκ χρημάτων ἐρχομένων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ὅπως συμβαίνει εἰς πάντα τὰ μεγάλα κέντρα τοῦ κόσμου, καὶ συνάμα ἐκ τοῦ μεγαλειτέρου μέρους τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἅτινα εἰσπράττονται ἐν ταῖς ἐπαρχίαις. Τὸ ἕτερον θεμελιῶδες ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου διὰ μακρῶν ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀντικρούων τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, εἶναι τὸ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέπτυξε τὰ καλὰ τῆς δημοσίας πίστεως καὶ τὰ ὀφέλη, ἅτινα προσπορίζονται τὰ Κράτη, τὰ ἔχοντα αὐτὴν κραταιὰν καὶ παγίαν. Οὐδεὶς ἠμφισβήτησε τοῦτο. Ἠθέλησεν ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ βασίσῃ τὴν ὕπαρξιν καὶ παρ’ ἡμῖν τοιαύτης κραταιᾶς καὶ παγίας πίστεως ἐπὶ τῆς ἀναγραφομένης τιμῆς τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων ἐν τοῖς χρηματιστικοῖς δελτίοις. Ἀνέπτυξα κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην τοὺς λόγους, οἵτινες συνετέλεσαν εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τῶν χρεωγράφων, οὐ μόνον τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ὅλων σχεδὸν τῶν ἐθνῶν, ὅσα ὡς καὶ ἡμεῖς, ἔχουσι δευτέρας καὶ τρίτης τάξεως πίστιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠμφισβήτησε τοῦτο, καὶ ὡς παράδειγμα ἔφερε τὸ στάσιμον τῶν τιμῶν τῶν χρεωγράφων τῶν Κρατῶν ἐκείνων, ἅτινα ἔχουσι πρώτης τάξεως πίστιν παγίαν καὶ ἀμετάβλητον, ὡς ἡ Ἀγγλία, ἡ Γαλλία, καὶ ἐν μέρει καὶ ἡ Ἰταλία, ὧν τὰ χρεώγραφα μεταβάλλουσι τιμὴν κατὰ κλάσματα μονάδος, καὶ περὶ ὧν οὐδὲν ἐγὼ εἶπον. Μόνον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρεδέχθη, ὅτι ἡ Ἱσπανία ἐν τῷ διαστήματι, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἐποιησάμην τὴν σύγκρισιν τῶν τιμῶν τῶν διαφόρων χρεωγράφων, τῶν 10 δηλ. ἢ 12 τελευταίων μηνῶν, εἶδεν ὑψούμενα τὰ χρεώγραφα αὐτῆς. Ὁ δὲ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ἐρχόμενος ἀρωγὸς εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐποιήσατο καὶ ἱστορικὴν ἐκδρομὴν, ὅπως παραστήσῃ ὡς ἔκτακτόν τι καὶ τὴν ὑπερτίμησιν τῶν Ἱσπανικῶν χρεωγράφων, εἰπὼν, ὅτι τὰ χρεώγραφα ταῦτα ὑψώθησαν, διότι εἶχον κατέλθει ἕνεκα πολιτικῶν λόγων, τῆς διαταράξεως δηλ. ἐν Ἱσπανίᾳ τῆς δημοσίας τάξεως. Ἡ δημοσία τάξις ἐν Ἱσπανίᾳ διεταράχθη πρὸ 15 ἐτῶν καὶ ἐπέκεινα, ἐπανῆλθε δ’ ἐκεῖ πλήρης τάξις πρὸ 10 ἐτῶν καὶ ἐπέκεινα. Ἡ ἐπήρεια δὲ, ἣν ἐξήσκησαν τὰ γεγονότα ταῦτα ἐπὶ τῆς τιμῆς τῶν Ἱσπανικῶν χρεωγράφων, παρῆλθε πρὸ ἐτῶν, καὶ ἡ μετάθεσις αὐτῆς ἐντὸς τῶν 10 ἢ 12 τελευταίων μηνῶν ἦτο ἀτυχὴς ἱστορικὴ ἀρωγὴ εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀπὸ 10 ἐτῶν καὶ πλέον ἡ Ἱσπανία χαίρει πλήρη τάξιν, ἡ δὲ ὕψωσις τῶν χρεωγράφων καὶ αὐτῆς, ὅπως καὶ τῶν ἄλλων, τῶν ἰσοτίμων μὲ αὐτὴν κατὰ τὴν δημοσίαν πίστιν, Κρατῶν, ὀφείλεται εἰς τοὺς γενικωτέρους λόγους, οὓς ἀνέπτυξα ἄλλοτε, καὶ οὓς θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω καὶ σήμερον Ἐπειδὴ δὲ ἀμφισβητοῦσι τὰ πασίγνωστα, σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀνακοινώσω ὑμῖν τὰς μεταβολὰς, τὰς ἐπελθούσας κατὰ τοὺς τελευταίους ἕνδεκα μῆνας εἰς τὰς τιμὰς τῶν χρεωγράφων διαφόρων Κρατῶν, ἐχόντων ἰσότιμον περίπου μὲ ἡμᾶς πίστιν. Τὰ Αἰγυπτιακὰ χρεώγραφα, τὰ unifiés, ἐτιμῶντο τὴν 1 Δεκεμβρίου 1887 πρὸς 374, τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1888 ἐτιμῶντο 425. Τὰ Ἱσπανικὰ τῶν 4% τὴν 1 Δεκεμβρίου 1887 ἐτιμῶντο 67½, τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1888 ἐτιμῶντο 74½. Τὰ τῆς Πορτογαλλίας τῶν 3%, τὴν 1 Δεκεμβρίου 1887 ἐτιμῶντο 57,40, τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1888 πρὸς 64,25. Τὰ Ῥωσσικὰ τῶν 5% τοῦ 1862, τὴν 1 Δεκεμβρίου 1887 ἐτιμῶντο πρὸς 95,40, τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1888 πρὸς 103,40. Τὰ Τουρκικὰ πάγια, τὴν 1 Δεκεμβρίου 1887 πρὸς 14,25, τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1888 πρὸς 16,25. Ἕτερον δάνειον Τουρκικὸν τῶν 5% (priorité) ἐτιμᾶτο τὴν 1 Δεκεμβρίου 1887 πρὸς 355, τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1888 πρὸς 420. Τὰ Ἑλληνικὰ δὲ χρεώγραφα τῶν 6% τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων ἐτιμῶντο τὴν 1 Δεκεμβρίου 1887 πρὸς 420, καὶ τὰ τῶν 5% πρὸς 365 περίπου, τὴν δὲ 31 Ὀκτωβρίου 1888 πρὸς 482 τὰ πρῶτα καὶ πρὸς 420 τὰ δεύτερα. Δὲν ὑπερετιμήθησαν μόνον τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα, ἀλλ’ ὅλων σχεδὸν τῶν Κρατῶν ἐκείνων, πρὸς τὴν δημοσίαν πίστιν τῶν ὁποίων δυνάμεθα λογικῶς νὰ παραλληλίσωμεν τὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἂν δὲ ἐξετάσωμεν τὰς χρονολογίας τῶν βαθμιαίων ὑπερτιμήσεων τούτων, θὰ εὕρωμεν, ὅτι τὰ Ἑλληνικὰ δὲν προηγήθησαν τῶν ἄλλων, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἠκολούθησαν τὴν ὑπερτίμησιν αὐτῶν.

§33ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐκ τῆς περὶ εἰρήνης πεποιθήσεως δὲν ἀνεπτύξατε.

§34ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο ἀνέπτυξα κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασ. λόγον· θεωρῶ δὲ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τὰ αὐτά. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ὑπερτίμησιν ταύτην τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, ἥτις ἐμφαίνει σχετικὴν βελτίωσιν τῆς πίστεως ἡμῶν, τοῦθ’ ὅπερ οὐδέποτε ἐγὼ ἠρνήθην, μήτε εἶπον, ὅτι ἡ πίστις ἡμῶν εἶναι αἰσχίστη, ὡς ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ ἐπαναλάβῃ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, τὴν βελτίωσιν λέγω ταύτην τῆς τιμῆς τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐχαρακτήρισεν ὡς ἀπόδειξιν ἀναντίῤῥητον κραταιᾶς καὶ παγίας παρ’ ἡμῖν δημοσίας πίστεως· ἀρέσκεται δὲ νὰ παραλληλίζῃ αὐτὴν πρὸς τὴν πίστιν τῶν Κρατῶν ἐκείνων, ἅτινα ἔχουσι πρώτης τάξεως παγίαν πίστιν, χωρὶς νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψει τὰ γεγονότα, ἅτινα συνδέουσι τὰ θετικὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου μὲ τὴν πίστιν αὐτοῦ. Τοιοῦτο δὲ θετικὸν γεγονὸς, συνδέον τὸ θετικὸν συμφέρον τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου μὲ τὴν πίστιν αὐτοῦ, παρουσιάζεται τελευταῖον ἡ ἐκχώρησις τοῦ δανείου, τοῦ συνομολογηθέντος διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων Μύλων–Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, ἐκχώρησις γενομένη εἰς ὁμάδα τραπεζιτῶν ἐν Λονδίνῳ, ὅπου αὕτη ἐξέδωκεν αὐτὸ εἰς τὸ κοινὸν, ἐπὶ τῇ βάσει προσωρινῶν τίτλων, οἵτινες θ’ ἀνταλλαγῶσι μὲ τοὺς ὁριστικοὺς, οὓς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐν μιᾷ τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων εἶπεν, ὅτι δὲν παρέδωκεν, οὓς ὅμως βεβαίως θὰ παραδώσῃ ἐν ὡρισμένῃ προθεσμίᾳ καὶ ὑπὸ ὡρισμένους ὅρους. Τὸ δάνειον τοῦτο ἐξεχωρήθη πρὸς 72 περίπου τοῖς ἑκατὸν ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν τὸ ἀντίστοιχον πρὸς αὐτὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων ἐτιμᾶτο ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις περίπου πρὸς 88%. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναπτύσων τὰ περὶ τῆς πίστεως ἡμῶν κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, καὶ ἀντικρούων τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα, δὲν ἔθιξε τὸ ζήτημα τοῦτο. Ὁ κύριος βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος ὅμως εἰσῆλθεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ. Ἀνέπτυξε δὲ κυρίως τοὺς λόγους, δι’ οὓς παρεχωρήθη εἰς τοὺς Βέλγους ἐργολάβους ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ τοὺς γενικωτέρους ὅρους τῆς παραχωρήσεως αὐτῆς. Ὁμιλῶν περὶ τῆς πίστεως ἡμῶν, δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τῆς παραχωρήσεως ταύτης. Ἄλλοτε, ἐν εἰδικωτέρᾳ περὶ σιδηροδρόμου συζητήσει, ἴσως ἐκθέσω καὶ ἐγὼ τοὺς λόγους, δι’ οὓς θεωρῶ ὡς ἐπιβλαβῆ τὸν σύνδεσμον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου μετὰ εὑρέσεως δανείου, ἀναγκαίου πρὸς θεραπείαν τῶν τακτικῶν ἀναγκῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὃν ἐφήρμοσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Σήμερον, ἐξετάζων τὸ ζήτημα τῆς πίστεως ἡμῶν, θέλω περιορισθῆ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν, τῶν ἀμέσως σχετιζομένων μὲ τὸ ζήτημα τοῦτο. Τὰ δάνεια τῶν σιδηροδρόμων Μύλων–Καλαμῶν καὶ Ἀγρινίου–Μεσολογγίου, δὲν ἠμφισβήτησεν ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴς, ὅτι ἐξεχωρήθησαν εἰς τραπεζίτας ἐν Λονδίνῳ πρὸς 72% περίπου. Τοῦτο δὲν ἐπιδέχεται ἀμφισβήτησιν. Μᾶς εἶπεν ὅμως, ὅτι, καὶ ἂν ἔλαβον αὐτὰ οἱ ἐν Λονδίνῳ τραπεζῖται πρὸς 72%, ἐξέδωκαν ὅμως αὐτὰ εἰς τὸ κοινὸν πρὸς 81%. Ἀλλὰ ποίαν θετικὴν ὠφέλειαν ἔχει ἐκ τούτου τὸ Δημόσιον; Οἱ ἀναδεχθέντες τὸ δάνειον φυσικῶς ἐπεδίωκον ὠφέλειαν διὰ τῆς εἰς ἀνωτέραν τιμὴν ἐκδόσεως αὐτοῦ. Ὑπεβάλλοντο δὲ συγχρόνως καὶ εἰς δαπάνας ἐκδόσεως, τὰς ὁποίας δὲν πιστεύω ν’ ἀμφισβητῇ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ὅστις παρέστησε τοὺς ἀναλαβόντας τὸ δάνειον τῶν 170,000,000, ὡς μὴ ὠφεληθέντας ἐκ τῆς δι’ αὐτὸ παρὰ τοῦ Δημοσίου πληρωθείσης προμηθείας τῶν φράγκων 2,300,000, εἰμὴ μόνον 10 ἢ 15%, καὶ δαπανήσαντας εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου τούτου τὰ ἕτερα 85 ἢ 90% τῆς προμηθείας ταύτης. Οἱ ἐκδόντες δὲ τὰ δάνεια τῶν σιδηροδρόμων τραπεζῖται τοῦ Λονδίνου, καίπερ, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐκδόσεως αὐτῶν, δαπανήσαντες καὶ καταβαλόντες τὰς πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν συνήθεις χρηματιστικὰς ἐνεργείας, δὲν ἐξέδωκαν τὸ δάνειον τοῦτο, εἰμὴ πρὸς 81%, ἤτοι κατὰ 7 ἢ 8 μονάδας κάτω τῆς τιμῆς, εἰς ἣν ἐτιμᾶτο τὸ δάνειον τῶν 60,000,000. Πάντες, ὅσοι ἠκολουθήσατε τὴν πορείαν τῶν οἰκονομικῶν τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, γνωρίζετε, ὅτι, ὅταν Κράτος τι, ἔχον πρώτης τάξεως πίστιν, ἐκδίδῃ δάνειον, ἡ τιμή, εἰς ἣν ἐκδίδει τοῦτο, μόλις ὑπολείπεται κατὰ κλάσματα, περὶ τὴν μονάδα στρεφόμενα, τῆς τιμῆς, ἣν ἔχουσιν ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις τὰ ἄλλα αὐτοῦ δάνεια. Ἡμεῖς δὲ ἐξεχωρήσαμεν τὸ δάνειον τῶν σιδηροδρόμων εἰς κεφαλαιούχους ἐν Λονδίνῳ κατὰ 16 ἢ 17% κάτω τῆς τιμῆς, ἣν εἶχε τὸ ἀντιστοιχοῦν πρὸς αὐτὰ Ἑλληνικὸν δάνειον· οἱ τραπεζῖται δὲ οὗτοι ἐξέδωκαν αὐτὸ εἰς τὸ κοινὸν κατὰ 7% περίπου κάτω τῆς τιμῆς ταύτης. Ὅπως δικαιολογήσῃ τοῦτο ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, μᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ δάνειον τῶν 60,000,000 ἔχει εἰδικὰς ἐγγυήσεις, ἐνῷ τὸ δάνειον τῶν σιδηροδρόμων δὲν ἔχει τοιαύτας, λησμονήσας φαίνεται ἐκεῖνο, ὅπερ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε προχθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἡ πίστις ἡμῶν ἔφθασεν εἰς τὸν βαθμὸν ἐκεῖνον, καθ’ ὃν δὲν ἀπαιτεῖται πλέον νὰ δίδωμεν διὰ τὰ δάνεια ἡμῶν εἰδικὰς ἐγγυήσεις, καὶ θεωρῶν, ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι αἱ τοιαῦται ἐγγυήσεις εἰσὶν ἀκόμη ἀναγκαῖαι, ὅπως ἐμπνεύσωσι πίστιν εἰς τοὺς δανείζοντας ἡμᾶς. Δὲν εἶναι ὅμως ὡσαύτως ἀκριβές, ὅτι τὸ δάνειον τῶν σιδηροδρόμων Μύλων–Καλαμῶν δὲν ἔχει εἰδικὴν ἐγγύησιν, ἀπ’ ἐναντίας ἔχει τοιαύτην τὸν κατασκευασθησόμενον σιδηρόδρομον. Ὁ χαρακτὴρ δὲ τοῦ δανείου τούτου καὶ ἡ ἐγγύησις αὐτοῦ ἔχει τι τὸ εὐχάριστον καὶ τὸ ἑλκυστικὸν διὰ τὰ Χρηματιστήρια τῆς Εὐρώπης, διότι τὸ δάνειον τοῦτο παρίσταται ὡς δάνειον παραγωγικὸν καὶ οὐχὶ ἄγονον, καὶ διότι ἡ ἐγγύησις αὐτοῦ κεῖται ἐκτὸς τῶν περιπετειῶν, εἰς ἃς δύνανται νὰ περιέλθωσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Ἂν ἀμφιβάλλῃ τις περὶ τούτου, ἂς ἀναγνώσῃ οἱονδήποτε δελτίον Εὐρωπαϊκοῦ Χρηματιστηρίου καὶ θέλει πεισθῆ, ὅτι τὰ σιδηροδρομικὰ δάνεια, ἐν ἴσῃ ἀναλογίᾳ προσόδου, τιμῶνται ἄνω τῶν ἄλλων δανείων τῶν Κρατῶν. Καὶ ἡμεῖς δ’ ἔχομεν ἓν δάνειον σιδηροδρομικὸν, τὸ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ὅπερ φέρει τόκον 6% καὶ τιμᾶται ἐν Λονδίνῳ ἄνω τοῦ ἀρτίου. Εἰς τὴν ὕψωσιν τῶν δημοσίων χρεωγράφων τρεῖς κυρίως συντελοῦσιν αἰτίαι: ά) ἡ ἐν γένει κατάστασις τῶν Χρηματιστηρίων καὶ τῶν κεφαλαίων, ἢ ἐπηρεαζομένη ἰδίως ἐκ τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Εὐρώπης· βʹ) τὰ παιγνίδια καὶ αἱ ποικίλαι ἐνέργειαι τῶν χρηματιζομένων καὶ τῶν παικτῶν· καὶ γʹ) ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ Κράτους, εἰς ὃ ἀνήκει ἕκαστον τῶν χρεωγράφων τούτων. Ὁσάκις δὲ ἓν Κράτος, εἰς τὰ γεγονότα, τὰ συνδέοντα τὰ θετικὰ αὐτοῦ συμφέροντα μὲ τὴν πίστιν αὐτοῦ, καὶ ἰδίως εἰς τὰ νέα δάνεια, ἅτινα ἐκχωρεῖ εἰς κεφαλαιούχους ἢ ἐκδίδει ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ κοινὸν, δὲν ἀπομακρύνεται τῆς τιμῆς, ἣν ἔχουσι τὰ ἄλλα ἀνάλογα αὐτοῦ δάνεια ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις, τοῦτο δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ κυρία ἀφορμὴ, ἥτις ἐπηρεάζει τὰς τιμὰς τῶν χρεωγράφων του, εἶναι ἡ οἰκονομικὴ αὐτοῦ κατάστασις. Ὅταν ὅμως Κράτος τι, ἐκδίδον νέον δάνειον, ὑπολείπεται πολὺ τῆς ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις τιμῆς τῶν ἄλλων αὐτοῦ δανείων, τὸ Κράτος τοῦτο δὲν δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ κυρία αἰτία, ἡ ἐπηρεάζουσα τὰς τιμὰς τῶν χρεωγράφων του, εἶναι ἡ οἰκονομικὴ αὐτοῦ κατάστασις, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ παραδεχθῇ τὰς δύο ἄλλας ὡς κυρίας ταύτης αἰτίας. Τὰ τελευταῖα μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δάνεια, τὰ προχθὲς ἀνακοινωθέντα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ σκοποῦντα τὴν μετατροπὴν δανείων, συνομολογηθέντα, οὐχὶ ὅλα, ἀλλά τινα μόνον, ἄνευ εἰδικῆς ἐγγυήσεως καὶ μὲ τόκον 6% εἰς τὸ ἄρτιον, ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀπόδειξις νέας βελτιώσεως τῆς πίστεως ἡμῶν, ἐὰν ταῦτα εἶχον συνομολογηθῆ, οὐχὶ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ μετ’ ἄλλων κεφαλαιούχων, καὶ εἶχον παραχωρηθῆ εἰς τοιούτους κεφαλαιούχους ὑπὸ τοὺς ἰδίους ὅρους, ἢ πωληθῆ εἰς τὸ κοινὸν, ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἢ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Ἀλλὰ καὶ πάλιν ἡ νέα αὕτη βελτίωσις τῆς πίστεως ἡμῶν δὲν ἤθελεν εἶσθαι τοιαύτη, ὥστε νὰ μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν μετατροπὴν τῶν μεγάλων δανείων τοῦ Δημοσίου. Συνομολογηθέντα ὅμως μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν δύνανται νὰ δώσωσι τὸ ἀκριβὲς καὶ ἀσφαλὲς μέτρον τῆς πίστεως ἡμῶν, μήτε ν’ ἐξαλείψωσι τὴν θετικωτέραν καὶ ἀσφαλεστέραν ἀπόδειξιν καὶ τὸ μέτρον, ἅτινα μᾶς παρέχουσι περὶ αὐτῆς τὰ ἐν Λονδίνῳ ἐκχωρηθέντα δάνεια τῶν σιδηροδρόμων. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ κατέχουσα ἐκ τῶν μετατρεπομένων δανείων τὸ ὅλον τῶν δύο καὶ μέγα μέρος ἐκ τῶν ἑτέρων δύο, δὲν εἶναι κερδοσκοπικὸν κατάστημα, σκοποῦν τὴν ὠφέλειαν ἑαυτῆς καὶ τῶν μετόχων αὐτῆς. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶναι ἐθνικὸν κατάστημα, οὗτινος τὰ συμφέροντα συνδέονται στενῶς καὶ ἀναποσπάστως μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ἂν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου πάθωσι κατά τι, τὰ συμφέροντα τῆς Τραπέζης θὰ πάθωσι βεβαίως ἐν μεγαλειτέρᾳ ἀναλογίᾳ. Τοιαύτη δ’ οὖσα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, δὲν δύναται, διὰ δάνεια, ἅτινα αὐτὴ κατέχει, ἢ ἅτινα δύναται αὕτη νὰ λάβῃ διὰ τῶν ἰδίων αὐτῆς πόρων, νὰ ἀρνηθῇ, ἔστω καὶ ὑποβαλλομένη εἰς θυσίας, νὰ παράσχῃ τὰς ὑπηρεσίας καὶ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῆς εἰς τὸ Δημόσιον. Τί σημαίνει διὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἡ ζημία 100 ἢ 200 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος ἐκ τόκων, ὅταν πρόκηται νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν εὐρυτέρων συμφερόντων τοῦ Κράτους; Ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἶναι ἀξία ἐπαίνου καὶ καθ’ ἑαυτὴν, καὶ διότι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς παράδειγμα καὶ εἰς ἄλλους ἡμῶν δανειστάς. Δὲν δύναται ὅμως νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέτρον τῆς πίστεως ἡμῶν, μέχρις ὅτου μιμηθῶσιν αὐτὴν καὶ οἱ ἄλλοι δανεισταὶ ἡμῶν, οἱ μὴ ἐξαρτῶντες, ὅπως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, τὸ μέλλον καὶ τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν ἐκ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου καὶ τοῦ Δημοσίου. Τὸ ζήτημα δὲ τῆς νέας ταύτης μετατροπῆς δανείων, καὶ ἰδίως τοῦ δανείου τῶν 10,000,000, δὲν δυνάμεθα ἄλλως τε νὰ κρίνωμεν σήμερον ἀσφαλῶς, διότι συνδέεται καὶ μετὰ τῆς συνομολογήσεως ἑτέρου δανείου προσωρινοῦ ἐκ 10,000,000 φράγκων, ὅπερ πάλιν συνδέεται μεθ’ ἑτέρου μεγαλειτέρου, οὗτινος δὲν γνωρίζομεν τὴν ἔκτασιν καὶ τοὺς ὅρους. Ἀγνοοῦντες δὲ τοὺς ὅρους τῶν δανείων τούτων, δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν κατὰ πόσον ταῦτα ἐπηρεάζουσι τοὺς ὅρους τῶν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνομολογηθέντων δανείων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν, ὅτι σήμερον δυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν ἑκατομμύρια, ἐνῷ πρὸ δύο ἐτῶν δὲν ἠδυνάμεθα νὰ εὕρωμεν μήτε 100,000 δραχμῶν. Νομίζει λοιπὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ χρηματιστικὴ κατάστασις τῆς Εὐρώπης εἶναι οἵα καὶ πρὸ δύο ἐτῶν; Ποῖον εἶναι τὸ Κράτος σήμερον, ὅπερ, θέλον νὰ δανεισθῇ, δὲν εὑρίσκει χρήματα; Πρὸ δύο ἐτῶν τὰ Κράτη παρεκάλουν τοὺς κεφαλαιούχους νὰ δανείσωσιν αὐτοῖς χρήματα. Οὐδόλως δ’ ἄπορον, ἂν καὶ ἡμεῖς, ἐξερχόμενοι τότε ἐξ ἐμπολέμου σχεδὸν καταστάσεως, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τοὺς δανείζοντας. Σήμερον ὅμως οἱ κεφαλαιοῦχοι, ὠφελούμενοι καὶ ἐνθαῤῥυνόμενοι ἐκ τῆς ἐπικρατούσης ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις ἐμπιστοσύνης καὶ κερδοσκοπίας, παρακαλοῦσι τὰ Κράτη νὰ τὰ δανείσωσι. Καὶ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μεταβῶμεν πολὺ μακρὰν, ὅπως πεισθῶμεν περὶ τούτου. Πρὸ δύο ἐτῶν ἡ Τουρκία, ὅπως εὕρῃ χρήματα, ἀπήντα δυσκολίας πολὺ περισσοτέρας ἡμῶν. Πρὸ δύο ὅμως μηνῶν ἀληθὴς συνήφθη πάλη ἐν Κωνσταντινουπόλει μεταξὺ ὁμάδων τραπεζιτῶν Ἄγγλων καὶ Γάλλων ἀφ’ ἑνὸς, Γερμανῶν ἀφ’ ἑτέρου, τίς πρώτη νὰ δώσῃ εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν δάνειον 1,500,000 λιρῶν πρὸς 70% μὲ 5% τόκον καὶ νὰ ἀναδεχθῇ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ ἐκ 500 περίπου χιλιομέτρων πλατείας διαστάσεως, προμηθεύουσα συγχρόνως καὶ τὰ διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ ἀναγκαῖα κεφάλαια. Τὴν κατάστασιν ταύτην τῶν κεφαλαίων καὶ τῶν Χρηματιστηρίων ἐν Εὐρώπῃ, ἐφ’ ὅσον ἀντανακλᾷ καὶ ἐφ’ ἡμῶν, ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χαρακτηρίζει ὡς ἀποτέλεσμα τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν θέσεως, ἥτις (οὐδέποτε εἶπον, ὅτι δὲν ἐπηρεάζει εἰς τὴν ἐφ’ ἡμῶν τοιαύτην ἀντανάκλασιν,) κατὰ δεύτερον λόγον ἐπηρεάζει τὰ εὐρωπαϊκὰ κεφάλαια, ἅτινα, ἐνθαῤῥυθέντα καὶ ὠφελούμενα, ζητοῦσι σήμερον καὶ παρ’ ἡμῖν, ὅπως καὶ ἀλλαχοῦ, ἐπωφελῆ ἐνασχόλησιν. Τοιουτοτρόπως δὲ κρίνων ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νομίζει, ὅτι πράττει κατόρθωμα, ἀκουράστως ἐργαζόμενος πρὸς αὔξησιν τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ τόπου, καὶ πιστεύει, ὅτι, καὶ μετὰ τὴν τοιαύτην αὐτῶν αὔξησιν, καὶ εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ παραγωγὴ καὶ τὸ ἐμπόριον ἡμῶν, εἶναι δυνατὴ ἡ παγία καὶ ὁριστικὴ ἀπαλλαγὴ ἡμῶν ἀπὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, παραδεχόμενος ἴσως, ὅτι ὁ κύριος λόγος τῆς ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων εἶναι ὁ ἐν κυκλοφορίᾳ ἀριθμὸς αὐτῶν, καὶ λησμονῶν, ὅτι ἐν ταῖς χώραις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὸ μεταλλικὸν νόμισμα δὲν εἶναι νόμισμα, ἀλλ’ ἐμπόρευμα, οὗτινος ἡ τιμὴ, κανονιζομένη ἐκ τοῦ ἀμεταβλήτου νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, ῥυθμίζεται ἐκ τῶν ἀναλογιῶν τῆς εἰσαγωγῆς καὶ τῆς ἐξαγωγῆς παντὸς εἴδους ἐμπορεύματος, καὶ τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος συμπεριλαμβανομένου. Μᾶς παρουσιάζετε δὲ συνάμα ὡς κατόρθωμα καὶ τὴν δι’ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν ἐξάντλησιν τοῦ μόνου ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, τῶν χρεωλυσίων, τῶν οἰκονομιῶν τούτων τοῦ Κράτους, τῶν προωρισμένων εἰς τὴν ἐξάλειψιν τῶν βαρῶν, εἰς ἃ ὑπεβλήθη τὸ ἔθνος ἕνεκα ἐκτάκτων ἀναγκῶν τοῦ παρελθόντος. Καὶ τοῦτο οὐχὶ πρὸς πλήρη καὶ ὁριστικὴν διαῤῥύθμισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ἀλλὰ πρὸς θεραπείαν τῶν αὐξανομένων δαπανῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Μετετρέψατε τὰ δάνεια τῶν 6,000,000, τῶν 4,000,000 καὶ τῶν 25,000,000. Μετατρέπετε σήμερον τὰ δάνεια τῶν 10,000,000 καὶ τῶν 26,000,000, ὡς καὶ τὰ τῶν 9,000,000 καὶ 20,000,000. Διαπραγματεύεσθε τὴν μετατροπὴν τῶν πρό τινων ἐτῶν μετατραπέντων δανείων τοῦ 1824 καὶ 1825, ἥτις μετατροπὴ εἶναι εὐκολωτάτη. Προσεθέσατε δὲ, ὅτι καὶ ἄλλων δανείων τὴν μετατροπὴν διαπραγματεύεσθε, καὶ ὅτι πρὸς ἐπίτευξιν αὐτῶν δὲν θὰ διστάσητε νὰ παραδεχθῆτε καί τινα αὔξησιν τοῦ ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου ἀναλογοῦντος τόκου, αὐξάνοντες οὕτω τὴν ἀγονωτέραν δαπάνην τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡμῶν. Διὰ τῶν μετατροπῶν, ἃς ἐξετελέσατε καὶ θέλετε ἐκτελέσει διὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐξηντλήσατε ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ 2,094,000 δραχμῶν. Ἀντὶ δὲ νὰ ἐλαττώσητε τὰς δαπάνας τοῦ κεφαλαίου τοῦ δημοσίου χρέους, ηὐξήσατε αὐτὰς ἀπὸ 38,000,000 τοῦ 1887 καὶ ἀπὸ 37,000,000 τοῦ 1888 εἰς 39 ἑκατομμύρια κατὰ τὸ 1889, χωρὶς νὰ συμπεριλάβητε ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ οὐδεμίαν δαπάνην διὰ τὰ δάνεια τὰ συνομολογηθέντα πρὸς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων. Ἀλλὰ μᾶς λέγετε: «εἶναι εὐχάριστον εἰς ἡμᾶς νὰ προσπελάσωμεν τὰ μεγάλα Κράτη, τὰ ἔχοντα κραταιὰν πίστιν, καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουσι μόνον πάγια χρεώγραφα»· ὡς νὰ μὴ εἶχον πάγια δάνεια καὶ Κράτη, ἔχοντα κατωτέραν ἡμῶν πίστιν, ὡς νὰ μὴ ἔχῃ τοιαῦτα ἡ Τουρκία, ἥτις τὸ πρῶτον κτύπημα εἰς τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς ἔδωκε διὰ τῆς μετατροπῆς χρεωλυτικῶν τινων δανείων της εἰς πάγια. Ἡ μετατροπὴ τῶν χρεωλυτικῶν δανείων εἰς πάγια, τότε μόνον δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐπωφελὴς, ὅταν ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα ἀνωτέραν, ἢ τουλάχιστον ἀνάλογον πρὸς τὸ καταργούμενον χρεωλύσιον ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ Δημοσίου χρέους ἐλάττωσιν. Ὅταν ὅμως, ἀντὶ ταύτης, φέρῃ, ὡς παρ’ ἡμῖν, αὔξησιν τοῦ κεφαλαίου τούτου, γίνεται πρόξενος βλάβης, ἀντὶ ὠφελείας, διότι ἀποκρύπτει τὰ ἐπὶ τοῦ Ἔθνους ἐπιβαλλόμενα νέα βάρη, ἐμποδίζουσα νὰ γνωρίσωσιν αὐτὰ ἐκείνους, οἵτινες δὲν μελετῶσιν ὅλας τὰς λεπτομερείας τῆς διαχειρίσεως καὶ τῆς πορείας τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ὁμοιάζομεν οὕτω τοὺς τρεφομένους ἐκ τῶν ἰδίων αὐτῶν σαρκῶν, ἡ εὐχαρίστησις δὲ, ἣν αἰσθανόμεθα, μετατρέποντες τὰ δάνεια ἡμῶν καὶ καταναλίσκοντες τὸ χρεωλύσιον, ὁμοιάζει τὴν εὐχαρίστησιν τῆς γαλῆς, ἥτις λείχουσα τὴν ῥίνην ἡδύνετο, ῥοφῶσα τὸ ἐκ τῆς γλώσσης της ῥέον ἴδιον αὐτῆς αἷμα. Ὅτε ἡμεῖς πέρυσι, φοβούμενοι μὴ δὲν παρουσιασθῶσιν αἱ ἐξωτερικαὶ καὶ ἐσωτερικαὶ περιστάσεις, αἱ εὐνοήσασαι τὰ δύο τελευταῖα ἔτη, ἐπροτείνομεν τὴν ἀναβολὴν τῶν χρεωλυσίων διὰ συνεννοήσεως μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν, ἀφίνοντες εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον ἐκτελέσει τὴν τοιαύτην γνώμην, νὰ ὁρίσωσι τὰς λεπτομερείας τῆς ἐκτελέσεως καὶ τῆς συνεννοήσεως ταύτης, αἵτινες δὲν ἤθελον ἀπομακρύνεσθαι πολὺ τῶν βάσεων, ἐφ’ ὧν στηρίζεται ἡ μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνεννόησις διὰ τὴν νέαν μετατροπὴν δανείων· ὅτε ἐπροτείνομεν τοῦτο, οὐχὶ ὅπως καταναλώσωμεν τὰ χρεωλύσια εἰς τὰς καθημερινὰς ἀνάγκας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ὅπως στηρίξωμεν τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἐπὶ βάσεων σκοπούντων τὴν μὴ καταπόνησιν τοῦ τόπου, καὶ τὴν εὕρεσιν θετικοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τότε ὑμεῖς κατεξανίστασθε καθ’ ἡμῶν καὶ, πολιτικῶς κερδοσκοποῦντες, διετυμπανίζετε καὶ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τὰς λέξεις χρεωκοπία καὶ πτώχευσις, ἐξ ὧν ὠφεληθέντες δὲν ἐννοεῖται καὶ σήμερον νὰ ἀποχωρισθῆτε. Καὶ διὰ τοῦτο ἠκούσατε τὸν Πρωθυπουργὸν, εἰσηγούμενον τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889, νὰ μὴ λησμονήσῃ τὰς λέξεις ταύτας, ἂν καὶ πέρυσιν ἀκόμη τὸν παρεκαλέσαμεν καὶ εἴπομεν αὐτῷ, ὅτι οὔτε ἡ ἀτομικὴ αὐτοῦ θέσις, οὔτε ἡ ἐπίσημος θέσις, ἣν κατέχει, οὔτε τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους, ἅτινά εἰσιν αὐτῷ ἐμπεπιστευμένα, τῷ ἐπιτρέπουσι νὰ διαδίδῃ, ὅτι οἱ πολιτικοὶ αὐτοῦ ἀντίπαλοι, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὸ ἥμισυ, ἴσως καὶ περισσότερον τοῦ Ἔθνους, ἐπιδιώκουσι τὴν πτώχευσιν καὶ τὴν χρεωκοπίαν. Μολονότι αἱ γνῶμαι ἡμῶν εἰσὶ τυπωμέναι καὶ δὲν ἐπιτρέπουσι παρεξηγήσεις, ἀλλὰ καὶ ἂν δύναται νὰ ὑπάρξῃ τοιαύτη, μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, ἃς ἐδώκαμεν ἡμεῖς, οἱ ἁρμοδιώτεροι νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὰς γνώμας μας, δὲν ἐπιτρέπεται, οὐ μόνον εἰς τοὺς λαλοῦντας ἐν ὀνόματι τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὸν ἔσχατον Ἕλληνα, τὸν ἔχοντα ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, νὰ διαπράττῃ τοιαύτας διαστροφάς. Διὰ τοῦτο εἴδετε τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Φθιώτιδος, ἅμα ἔφθασεν εἰς τὰς λέξεις ταύτας, νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ ὑπόγλυκον ὕφος, μεθ’ οὗ μᾶς ἀνεκοίνου τοὺς παραδόξους ὑπολογισμούς του, νὰ θερμανθῇ καὶ νὰ λάβῃ ὕφος ἀρειμάνιον, ὅπως ἐκσφενδονίσῃ ταύτας. Διέκοψα αὐτὸν, προσπαθήσας νὰ τὸν ἀναχαιτίσω τοῦ ν’ ἀκολουθήσῃ τὴν κατωφέρειαν, εἰς ἣν εἰσῆλθε, καὶ τὸν ἐμποδίσω νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς αὐτὰς βλασφημίας καὶ παραμορφώσεις. Ἀλλ’ εἰς μάτην· ἐνθαῤῥυνόμενος ἀλλαχόθεν, ἐξηκολούθησε παραμορφῶν καὶ τὰς λέξεις καὶ τὰς ἰδέας ἡμῶν. Καὶ τὴν μὲν ἀναβολὴν μετέβαλεν εἰς κατάργησιν, τὴν δὲ συνεννόησιν μὲ τοὺς δανειστὰς εἰς πτώχευσιν, καὶ τὴν μέριμναν πρὸς περιφρούρησιν τῶν συμφερόντων καὶ αὐτῶν καὶ τοῦ Δημοσίου εἰς χρεωκοπίαν. Πρὸς ἀπόδειξιν δὲ τῶν τοιούτων παραμορφώσεων ἀνέγνωσε καὶ τεμάχια τῆς ἐκθέσεως τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἥτις περιεῖχε τὴν ἰδέαν τῆς ἀναβολῆς τῶν χρεωλυσίων, παραβλέπων τὴν ἔννοιαν καὶ τῶν λέξεων καὶ τῶν φράσεων αὐτῆς. Πρὸς ἀπόδειξιν τούτου σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε ν’ ἀναγνώσω ὅλον τὸ σχετικὸν πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο μέρος τῆς ἐκθέσεως ταύτης. Ἐν αὐτῇ ἐκθέτομεν τὰς γνώμας ἡμῶν περὶ τῆς οἰκονομικῆς τῆς χώρας καταστάσεως, καὶ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ τόπος δὲν δύναται, ἄνευ καταπονήσεως τῶν δυνάμεων αὐτοῦ, νὰ δώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον 93 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ὧν ἔχει ἀνάγκην, πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν του. Ἀναπτύσσοντες δὲ τὰς σκέψεις μας περὶ τῶν οἰκονομιῶν, αἵτινες δύνανται νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὰ ἄλλα κεφάλαια τῶν δαπανῶν, ἐξακολουθοῦμεν ὡς ἑξῆς περὶ τοῦ κεφαλαίου τοῦ δημοσίου χρέους (ἀναγινώσκει): «Αἱ οἰκονομίαι δὲ αὗται δὲν δύνανται νὰ φθάσωσι τὸ ποσὸν τῶν 28 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὅπερ ὀφείλομεν νὰ οἰκονομήσωμεν. Ὅθεν μοιραίως θεωροῦμεν ἐπιβαλλομένην τὴν ἀνάγκην, νὰ ζητήσωμεν μέρος τῶν ἀναγκαίων οἰκονομιῶν καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους. Τοῦτο, ὡς ἀνεπτύξαμεν ἤδη, παρεδέχθη καὶ ἡ Κυβέρνησις. Παρεδέχθη ὅμως αὐτὸ ἐν μέτρῳ, θεραπεύοντι τὰς οἰκονομικὰς ἡμῶν ἀνάγκας, καὶ κατὰ τύπον, ὃν δὲν κρίνομεν κατάλληλον νὰ συντελέσῃ ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς οἰκονομικῆς πίστεως ἡμῶν, διὰ τῆς ἀποτίσεως τῶν ὀφειλῶν ἡμῶν, ὅταν ἡ ἀνάπτυξις τῶν παραγωγικῶν τοῦ τόπου δυνάμεων ἐπιτρέψῃ τοῦτο. Ὅπως ἐπιτύχωμεν θετικὸν ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νομίζομεν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐπιζητήσωμεν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους οἰκονομίαν σπουδαιοτέραν ἐκείνης, ἣν ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς μετατροπῆς τῶν δανείων τῶν 6, 4 καὶ 25 ἑκατομμυρίων, νὰ ἐπιζητήσωμεν δὲ ταύτην χωρὶς νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς δανειστὰς ὁριστικὴν καὶ ἀμετάβλητον ἀπώλειαν ποσοῦ τινος ἐκ τῶν εἰς αὐτοὺς ὀφειλομένων, ὅπως ἐν μέρει ἐπιβάλλει αὐτὴν ἡ μετατροπὴ αὕτη. «Διϊστάμενοι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῆς θεμελιώδους ἀρχῆς τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτῆς συστήματος, ἐπὶ τῆς ἐκτιμήσεως δηλ. τοῦ ποσοῦ τῶν ἐσόδων, ἅτινα αἱ παραγωγικαὶ τοῦ τόπου δυνάμεις δύνανται νὰ δώσωσιν εἰς τὸ Δημόσιον, νομίζομεν ἀπὸ σκοποῦ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῶν λεπτομερειῶν, ἣν ἄλλως τε δὲν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν, διότι στερούμεθα τῶν ἀναγκαίων καὶ ἐπισήμων στοιχείων τῆς μελέτης τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ τῆς ἐξελέγξεως τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν. Πιστεύομεν ὅμως, ὅτι τὴν οἰκονομίαν, ἣν θεωροῦμεν ἀναγκαῖον νὰ ἐπιζητήσωμεν καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους, δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν διὰ τῆς ἀναβολῆς τῆς πληρωμῆς τοῦ χρεωλυσίου τῶν κυριωτέρων δανείων ἡμῶν, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν αὕτη ἤθελεν εἶσθαι ἀνεπαρκὴς πρὸς ἐπίτευξιν θετικοῦ καὶ ἀναμφισβητήτου ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δι’ ἑτέρου ἐπὶ τῶν δανείων ἡμῶν οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ, ἐξασφαλίζοντος τοιοῦτον ἰσοζύγιον. Οὐδεμίαν δὲ θέλομεν νὰ ὑποστῶσιν ὁριστικὴν καὶ ἀμετάκλητον ἀπώλειαν οἱ δανεισταὶ ἡμῶν· διότι ἐννοοῦμεν, ὅτι πᾶσαι αἱ εἰσπράξεις, ἃς τὸ Δημόσιον δύναται νὰ πραγματοποιήσῃ διὰ φορολογίας, μὴ συντριβούσης τὰς παραγωγικὰς τοῦ τόπου δυνάμεις, αἱ ὑπερβαίνουσαι τὰ 70,000,000, θὰ προσδιορισθῶσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ ἀναβαλλομένου ποσοῦ ἐκ τῶν δημοσίων χρεῶν. Νομίζομεν δὲ, ὅτι καὶ ἐκτὸς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν πόρους τινὰς, πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς πληρωμῆς ταύτης. «Ἐπιζητοῦντες κατὰ τοιοῦτον τρόπον ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους τὴν ἐκ πραγμάτων ἐπιβαλλομένην εἰς ἡμᾶς οἰκονομίαν, ἐξασφαλίζομεν θετικὸν καὶ βέβαιον ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, καὶ ἀνευρίσκομεν τὴν ὁμαλὴν πορείαν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ἥτις μεγίστην θέλει ἀσκήσει ἐπιῤῥοὴν καὶ εἰς τὴν πρόοδον τοῦ τόπου καὶ εἰς τὴν ἐπανόρθωσιν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν πίστεως. Ἐξασφαλίζοντες δὲ τὴν πληρωμὴν τοῦ ἀναβαλλομένου μέρους τῶν ὀφειλῶν ἡμῶν καὶ διὰ τοῦ εἰς αὐτὴν ἀποκλειστικοῦ προσδιορισμοῦ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου, τῶν ὑπερβαινουσῶν τὰ 70,000,000 δραχμῶν, οὐδεμίαν σχεδὸν ἐπιβάλλομεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν στέρησιν, ἄν ἀποδειχθῇ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων ὁμαλωτέρας καὶ βελτιωμένης ἐφαρμογῆς τῆς ἰσχυούσης φορολογίας, ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ τοῦ τόπου δυνάμεις δύνανται νὰ παρέξωσιν εἰς τὸ Δημόσιον τὰς εἰσπράξεις, ἃς ἡ Κυβέρνησις ἀναγράφει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Προλαμβάνομεν ὅμως τὰ ὀλέθρια ἀποτελέσματα, ἅτινα θέλει φέρει ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις τοῦ τόπου δὲν δύνανται, ὡς ἡμεῖς πιστεύομεν, νὰ βαστάσωσι τὰ βάρη, ἅτινα ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις. «Ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις θὰ φέρῃ τὴν τελείαν οἰκονομικὴν ἐξάντλησιν τοῦ τόπου, θὰ καταστήσῃ ἀδύνατον τὴν πραγματοποίησιν μέτρου, ὅπερ ἐφαρμοζόμενον σήμερον θὰ σώσῃ ἐκ τῆς πιέσεως καὶ τῆς καταστροφῆς τὰς παραγωγικὰς τῆς χώρας δυνάμεις, καὶ θὰ παράσχῃ εἰς τὸ ἔθνος τὴν ἀνακούφισιν, ἧς ἔχει ἀνάγκην, ὅπως ἀναπτύξῃ τοὺς πόρους αὐτοῦ καὶ δυνηθῇ ἐν τῷ μέλλοντι νὰ εἰσφέρῃ εἰς τὸ Δημόσιον ὅ,τι δὲν δύναται νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸ σήμερον, τὸ ὅλον δηλαδὴ τῶν ἐσόδων, ὧν δεῖται τοῦτο, πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ καὶ πρὸς ἀπότισιν πασῶν αὑτοῦ τῶν ὀφειλῶν». Νομίζω περιττὸν νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὅσα ἀνέπτυξα ἐντεῦθεν πρὸ δύο ἐτῶν, εἰσηγούμενος τῆς ἐκθέσεως ταύτης, καὶ ἅτινα ἐπεξηγοῦσι πλειότερον τὴν περὶ τῶν προτεινομένων μέτρων συνεννόησιν καὶ μὲ τοὺς δανειστὰς τοῦ Δημοσίου. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐκθέσεως ταύτης καὶ μετὰ τὴν ἑρμηνείαν τῶν ἐν αὐτῇ γνωμῶν ἡμῶν, ἣν ἐδώκαμεν καὶ πέρυσιν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἣν ἐπαναλαμβάνομεν καὶ τώρα, ἡμεῖς, οἱ ἁρμοδιώτεροι παντὸς ἄλλου νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὰς ἰδίας ἡμῶν γνώμας, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδένα ἡ διαστροφὴ τῶν γνωμῶν μας τούτων. Ἄν δὲ καὶ πάλιν ἐπιμένῃ τις διαστρέφων αὐτὰς, οὗτος δίδει τὸ δικαίωμα καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς πάντα ἀμερόληπτον, νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι οὐδὲν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους θερμαίνει τὴν καρδίαν αὐτοῦ, καὶ ὅτι ὁρμᾶται ἐκ ταπεινῆς πολιτικῆς, ἢ ἄλλης κερδοσκοπίας. Ἐνῷ δὲ τότε παρίστων τὴν ἀναβολὴν τῶν χρεωλυσίων, ὡς μὴ δυναμένην νὰ θεραπεύσῃ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, σήμερον παρουσιάζουσιν ὡς πανάκειαν τὴν πρὸς θεραπείαν τῶν τακτικῶν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου ἐξάντλησιν τῶν χρεωλυσίων, τοῦ μόνου τούτου ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου, τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος τὰς οἰκονομίας τοῦ Κράτους, πρὸς θεραπείαν τῶν βαρῶν τοῦ παρελθόντος. Τὴν τοιαύτην δὲ ἐξάντλησιν τῶν χρεωλυσίων παρουσιάζουσιν οὐ μόνον ὡς μέσον, δι’ οὗ θὰ φέρωσι τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ὡς ὄργανον, δι’ οὗ θὰ ἐπιτύχωσι τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, βεβαιοῦντες μετὰ τῆς γνωστῆς αὐτῶν τόλμης, ὅτι ἐντὸς τετραετίας θὰ ἄρωσιν αὐτήν, ὡσεὶ ἡ ὕπαρξις αὐτῆς ἦτο ἁπλῶς προϊὸν τοῦ χρέους τοῦ Δημοσίου πρὸς τὰς Τραπέζας καὶ ὡσεὶ ἡ ὑποτίμησις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων προήρχετο ἐκ μόνου τοῦ ἐν κυκλοφορίᾳ ἀριθμοῦ αὐτῶν. Μετὰ τέσσαρα ἔτη, μᾶς λέγετε, θὰ ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, θὰ ἀπαλλάξωμεν τὴν κοινωνίαν ἐκ τῶν ζημιῶν, ἃς ἐξ αὐτῆς ὑφίσταται, καὶ θὰ ἐξαλείψωμεν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, οὐ μόνον τὰς δαπάνας, ἃς ἤθελεν ὑποστῆ κατὰ τὰ ἔτη, τὰ μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλὰ καὶ ἐκείνας, ἃς ὑπέστη κατὰ τὸ 1887, ἃς ὑφίσταται κατὰ τὸ 1888 καὶ ἃς θὰ ὑφίσταται μέχρι τῆς ἄρσεως αὐτῆς. Πῶς δὲ θὰ ἀπαλλάξητε τὸ Δημόσιον τῶν δαπανῶν τούτων; Θὰ τὰς πληρώσητε, ἀλλὰ θὰ τὰς καταλογίσητε ὡς ἠθικὴν δαπάνην, προωρισμένην νὰ καλυφθῇ ἐκ τῆς κερδοσκοπίας ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος καὶ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Θ’ ἀφήσητε δὲ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ὅταν κατὰ τὰ τέλη τῆς παρούσης ἑκατονταετηρίδος ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν του ἐπὶ τοῦ ὁριστικοῦ Ἀπολογισμοῦ τῶν ἐτῶν τούτων, νὰ καταλογίσῃ αὐτὰς οὐσιαστικῶς καὶ λογιστικῶς. Περὶ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ τοιούτου καταλογισμοῦ εἶπον ἤδη τὴν γνώμην μου. Ἡ ὕπαρξις δὲ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας παρ’ ἡμῖν δὲν εἶναι προϊὸν μόνον τοῦ χρέους τοῦ Δημοσίου πρὸς τὰς Τραπέζας, μήτε σκοπεῖ τὴν περιφρούρησιν τοῦ σχεδὸν μὴ ὑπάρχοντος μεταλλικοῦ τῶν Τραπεζῶν τούτων. Ἡ ὕπαρξις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἐκρύθμου νομισματικῆς καὶ οἰκονομικῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται ὁ τόπος, ἕνεκα τῆς ὑπερβολικῆς αὐξήσεως τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου. Ἡ διατήρησις δὲ αὐτῆς ὀφείλεται εἰς τὴν καθημερινὴν ἐπίτασιν τῶν ὑποχρεώσεων τούτων, ἐν καθαρᾷ δυσαναλογίᾳ πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου. Ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων, ἡ γινομένη διὰ τῶν δανειστικῶν συνδυασμῶν, τῶν διαρκῶς ἐπαυξανόντων τὰς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις ἡμῶν, καὶ ἡ ἐπαγγελία τῆς προσεχοῦς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δὲν δύνανται νὰ μεταβάλωσι τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων. Δύνανται νὰ φέρωσι πρόσκαιρον ἔκπτωσιν τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος διὰ τῆς προσκαίρου ἀναβολῆς τῆς πρὸς ἀγορὰν μεταλλικοῦ νομίσματος ἀνάγκης τοῦ Δημοσίου. Δύνανται ὅμως,—καὶ τοῦτο, ἂν δὲν ἦναι βέβαιον, δὲν εἶναι ὅμως καὶ ἀπίθανον,—διὰ τῆς περιστολῆς τοῦ ἐν κυκλοφορίᾳ νομίσματος, νὰ φέρωσι νομισματικὴν στενοχωρίαν καὶ κρίσιν, ἥτις νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἐνεργητικότητα τοῦ ἔθνους. Βεβαίως δὲ θὰ φέρωσι παγίωσιν καὶ ἐπίτασιν, ἐν προσεχεῖ μέλλοντι, τῆς ἀνάγκης εὑρέσεως καὶ ἐξαγωγῆς μεταλλικοῦ νομίσματος, ἥτις εἶναι ἡ κυρία αἰτία τῆς ὑπάρξεως καὶ διατηρήσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἐλαττώσατε ὅσον θέλετε τὸ ἐν κυκλοφορίᾳ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Αὐξάνοντες τὰς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις ἡμῶν, ἀπομακρύνετε τὴν ἐποχὴν τῆς παγίας ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἂν δὲ διὰ παρατόλμου τινὸς πράξεως κατορθώσητε, ἐπωφελούμενοι τῆς καταστάσεως τῶν εὐρωπαϊκῶν Χρηματιστηρίων, νὰ ἄρητε προσκαίρως τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἡ νέα ἐπαύξησις τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεων ἡμῶν, ἣν θὰ ἐπιφέρῃ ἡ τοιαύτη παράτολμος πρᾶξις, θὰ μᾶς ἀναγκάσῃ, εἰς πρώτην ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν δυσκολίαν, νὰ ἐπαναφέρωμεν αὐτὴν κατεσπευσμένως. Τότε μόνον δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ παγίας καὶ ὁριστικῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅταν ἱδρύσωμεν σύστημα διαχειρίσεως τῶν ἐν γένει οἰκονομικῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους, βασιζόμενον ἐπὶ τῆς ἰδιοφυΐας καὶ τῆς πραγματικῆς αὐτοῦ καταστάσεως, καὶ διὰ τοιούτου συστήματος φθάσωμεν, οὐχὶ εἰς εἰκονικόν, ἀλλ’ εἰς θετικὸν ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡμῶν. Τοιαύτην διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ τοιοῦτον ἰσοζύγιον ἐπιθυμοῦμεν ἡμεῖς, οὓς προσπαθεῖτε νὰ παραστήσητε ὡς μὴ γνωρίζοντας τί θέλουσι. Δὲν θέλομεν ἡμεῖς τὴν Ἑλλάδα ἀφορολόγητον, ἀλλὰ δικαίως φορολογουμένην καὶ προοδεύουσαν. Ἐπιθυμοῦμεν δὲ τὴν μεταῤῥύθμισιν τῶν φόρων ἐκείνων, οἵτινες παρέχουσιν εἰς τὸ Δημόσιον ὠφελείας ἀσυγκρίτως κατωτέρας τῶν ζημιῶν καὶ τῶν βαρῶν, ἅτινα ἐπιβάλλουσιν ἐπὶ τῶν φορολογουμένων τάξεων. Τὴν πρόοδον τοῦ τόπου καὶ τὸ ἀληθὲς ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐπιτύχωμεν οὐχὶ διὰ πορείας καὶ δι’ ἔργων σκοπούντων πρωτίστως τὴν ἐπίδειξιν καὶ τὴν μεγαλαυχίαν, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῆς θετικῆς παραγωγῆς τῆς χώρας, ἀλλὰ διὰ τῶν ἔργων ἐκείνων, ἅτινα ὀλιγώτερον μὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι πρὸς ἐπίδειξιν, ὑποστηρίζουσιν ὅμως κυρίως τὴν θετικὴν καὶ ἀληθῆ ἐνεργητικότητα τοῦ ἔθνους, καὶ ἀναπτύσσοντα τὴν παραγωγὴν, προάγουσι τὸν ἐθνικὸν πλοῦτον.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλσαμάκης ἔχει τὸν λόγον.

§36ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Εἴμεθα κουρασμένοι.

§37ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἴμεθα ἐδῶ ἀπὸ τὰς δύο· συνεδριάζομεν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν.

§38ΕΤΕΡΟΙ. Νὰ κάμωμεν διακοπὴν δέκα λεπτῶν.

§39ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Ἡμεῖς δὲν εἴμεθα κουρασμένοι.

§40ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ἐγκαταλείπων τὸ βῆμα ἐξέφρασε τὴν γνώμην, ὅτι οἱ παρακολουθήσαντες τὴν συζήτησιν ταύτην ἐπείσθησαν, ὅτι αἱ ἀγορεύσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατ’ οὐδὲν ἠλάττωσαν τὰς ἐντυπώσεις περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου καὶ περὶ τῆς εὐπορίας αὐτοῦ, καὶ δὲν κατώρθωσαν οὐδαμῶς νὰ ἐπισκιάσωσι τὴν φαεινὴν εἰκόνα περὶ τῆς εὐημερίας τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὡς ταύτην ἀπεικόνισεν ὁ Πρωθυπουργός. Λέγων ταῦτα, περιέμενέ τις ν’ ἀπευθύνῃ εὐχαριστήσεις πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἥτις διὰ τῆς συζητήσεως, κατ’ αὐτόν, κατώρθωσε νὰ κάμῃ τὴν ἀλήθειαν νὰ διαλάμψῃ, καὶ νὰ ἐκλείψῃ πᾶσα ἀμφιβολία. Ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἀπηύθυνε παρατηρήσεις κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐθεώρησε τὴν συζήτησιν ἀντικανονικῶς εἰσαχθεῖσαν, εὗρεν, ὅτι παραβιάζεται ὁ Κανονισμὸς, διότι, ἐνῷ ὁ Πρωθυπουργὸς περιωρίσθη εἰς τὴν τυπικὴν ἔκθεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, ἡμεῖς προώρως ἐφέραμεν ἐν τῇ Βουλῇ πολιτικὸν ζήτημα, ὡς εἰ τὰ πολιτικὰ ζητήματα εἶχον σημασίαν τινά, ἀφοῦ ἡ συνείδησις καὶ ἡ ψῆφος τοῦ συμπολιτευομένου Βουλευτοῦ κατέστη καὶ εἰς τὰ εὐτελέστερα ζητήματα, τὰ ἐν τῇ Βουλῇ ὑποβαλλόμενα, ψῆφος πολιτική. Ἀλλὰ τίς ὡμίλησε περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889; ὡμίλησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις περὶ τούτου; ὡμίλησεν ὁ Πρωθυπουργός; Ὁ Πρωθυπουργὸς ἐνησχολήθη ὡς πρὸς τὸ παρελθὸν καὶ τὸ μέλλον, καὶ παρέστησε τὰ ἀγαθὰ τῆς πολιτικῆς του. Καὶ δὲν ἠρκέσθη εἰς τοῦτο, ἀλλὰ προσεπάθησε νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ἡ εὐπορία τῆς Ἑλλάδος, καὶ τὸ μεγαλεῖον καὶ τὸ μέλλον αὐτῆς ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἀπὸ τὴν διάρκειαν αὐτοῦ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Καὶ δὲν ηὐχαριστήθη εἰς ταῦτα, ἀλλὰ προσέθεσεν, ὅτι ἡ πτῶσις αὐτοῦ ἐκ τῆς ἐξουσίας καὶ ἡ ἄνοδος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔσεται ἡ βεβαία καταστροφὴ τοῦ μέλλοντος, ὅπερ ἀναμένει τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ὅθεν εἶχε καθῆκον νὰ ὁμιλήσῃ, ἀδιαφοροῦσα ὡς πρὸς τὸν χρωματισμόν, τὸν ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ δώσῃ οἱοσδήποτε ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως, εἴτε αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργός. Ὤφειλε νὰ ὁμιλήσῃ, διότι ὡς θέμα ἐτέθη ἡ συζήτητις τοῦ παρελθόντος, ὤφειλε νὰ καταδείξῃ ὁποῖαι ἦσαν καὶ εἶναι αἱ ἐπαγγελίαι τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὤφειλε νὰ ὁμιλήσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, τὸν ὁποῖον δὲν ἀναζητεῖ εἰς τὰ Χρηματιστήρια, καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ἀναγνωρίζει πολὺ ἀνωτέραν νοημοσύνην ἐκείνης, τὴν ὁποίαν φαντάζεται ὁ Πρωθυπουργός. Ποῦ δὲ ἐστήριξε τὰς ἐπαγγελίας του ὁ Πρωθυπουργός; Εἰς τὴν ἐπιτυχίαν ἰσοζυγίου, ἰσοζυγίου οὐ μόνον λογιστικοῦ, ἀλλὰ καὶ πραγματικοῦ. Καὶ διατί, Κύριοι, τὴν φορὰν ταύτην ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν περιωρίσθη εἰς τὸ νὰ καταδείξῃ καὶ πείσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἐπιτυχίας λογιστικοῦ ἰσοζυγίου, ἀλλ’ ἰσχυρίσθη τὴν ἐπιτυχίαν καὶ ἰσοζυγίου πραγματικοῦ; Διότι ἡ ἔρις μεταξὺ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἦτο ἔρις ἐπὶ ἐπιτυχίᾳ λογιστικοῦ ἰσοζυγίου, ἀλλὰ ἐπὶ ἐπιτυχίᾳ πραγματικοῦ ἰσοζυγίου. Τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ λογιστικοῦ ἰσοζυγίου δὲν ἐθεώρησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις ὡς κατόρθωμα. Καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ τὴν θεωρήσῃ ὡς τοιοῦτον, διότι τίνος ἄλλου εἶχεν ἀνάγκην ὁ Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ τὸ λογιστικὸν ἰσοζύγιον, ἢ νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν περιουσίαν ἐκ τοῦ βαλαντίου τῶν πολιτῶν καὶ νὰ τὴν εἰσαγάγῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον; Ὅτε δὲ ἡ Ἀντιπολίτευσις εἶχεν ἐνώπιόν της Συμπολίτευσιν πρόθυμον νὰ παράσχῃ εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν πᾶν μέτρον, εἰσαχθησόμενον παρ’ αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτε προθύμως ἐψήφιζεν αὕτη πάντα φόρον, ὅτε συνάμα ἐφαίνετο πρόθυμος νὰ παράσχῃ πᾶν μέσον πρὸς νομιμοποίησιν τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ χρήματος, οὗτινος εἶχεν ἀνάγκην, ἦτο ἆρά γε κατόρθωμα ἡ ἐπιτυχία λογιστικοῦ ἰσοζυγίου; Ἰσχυρίσθη μὲν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι καὶ τοῦτο δὲν θὰ κατορθώσῃ, διότι οἱ ὑπολογισμοὶ, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται ὁ Πρωθυπουργὸς, δὲν βασίζονται εἰς τὰς ἀρχὰς τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης, ἀλλ’ οὐχ ἧττον δὲν ἠρνήθη, ὅτι πᾶσα Κυβέρνησις, ἔχουσα πρόθυμον Βουλὴν, ψηφίζουσαν πάντα τὰ κυβερνητικὰ μέτρα, δύναται νὰ εἰσαγάγῃ ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ τὸ ἀναγκαῖον χρῆμα πρὸς ἐπιτυχίαν ἰσοζυγίου λογιστικοῦ. Ἀλλ’ ἐπετεύχθη καὶ τοιοῦτον ἰσοζύγιον; Ἔχομεν πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀποτυχίας ἀνάγκην μακρᾶς συζητήσεως; Τίνες οἱ διαπραγματευθέντες μέχρι τοῦδε τὸ ζήτημα ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως; Ὁ βουλευτὴς ἐκ Σύρου, ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος. Τί ὑπεστήριξεν ὁ βουλευτὴς ἐκ Σύρου; ἠρνήθη ἆρά γε, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα; Ἀπεναντίας, εἰλικρινέστερος τοῦ βουλευτοῦ Φθιώτιδος, ὡμολόγησεν ἔλλειμμα, καὶ προσδιώρισε καὶ τὸ ποσὸν αὐτοῦ. Δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ μὴ καταχώρισις ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τοῦ ποσοῦ τῶν 5,950,000 εἶναι ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον βαρύνει τὴν χρῆσιν τοῦ 1887· καὶ προσεπάθησε νὰ δικαιολογήσῃ, πόθεν προέρχεται ἡ ἔλλειψις αὕτη, καὶ νὰ παρηγορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐνῷ ἡ εἰλικρίνειά του τὸν ὤθει εἰς τοιαύτην ἐξομολόγησιν. Ἡσυχάσατε, σᾶς εἶπε, διότι τὸ ἔλλειμμα προῆλθεν ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐλειτούργησαν ἐξ ὑπαρχῆς οἱ νόμοι, τοὺς ὁποίους ἐψηφίσατε· ἡσυχάσατε, διότι τὸ τοιοῦτον δὲν θὰ συμβῇ καὶ κατὰ τὸ 1888. Ἀλλὰ μετ’ αὐτὸν ὁμιλεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός, καὶ δὲν ἀναιρεῖ μὲν τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Κυκλάδων, ἀπ’ ἐναντίας δ’ ἐπικυρόνει τὴν περὶ ἐλλείμματος γνώμην αὐτοῦ. Εἰς τὴν ἐρώτησιν, πῶς ἐξηγεῖται ἡ διαφορὰ, ἡ ὑπάρχουσα μεταξὺ τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ τὸ 1887 διὰ τὴν χρῆσιν τῶν δανείων ἐκ δραχ. 37,301,000, καὶ τοῦ καταχωρισθέντος εἰς τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1887 ἐξ 28,519,000, ἤτοι 8,782,000, ἀπήντησεν, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο βεβαίως δὲν ἐδωρήθη, ἀλλὰ μέρος ᾠκονομήθη διὰ τῶν ἐπιτευχθέντων συνδυασμῶν· ἐκθέτων δὲ τὴν ἐπιτευχθεῖσαν οἰκονομίαν, ἀνεβίβασε τὸ οἰκονομηθὲν ποσὸν εἰς 2,230,000, μένει ὅθεν ἀδικαιολόγητον ποσὸν 6,552,000. Περὶ τούτου ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀφοῦ ἀνέφερεν ἓν πρὸς ἓν τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἠδυνήθη νὰ ἐξοικονομήσῃ, συνιστάμενα εἰς τὸ ἄνω ποσὸν, προέβη εἰς τὴν δικαιολόγησιν τῆς διαφορᾶς, λαμβάνων ὡς ἀφετηρίαν τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 πρὸς πληρωμὴν τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος ἀναγεγραμμένον ποσόν. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἠκολούθησε τὴν μέθοδον τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Κυκλάδων, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπικαλεσθῇ τοιαύτην δικαιολογίαν, καθότι ἐγίνωσκεν, ὅτι ἦτο εὐχερὴς ἡ ἀναίρεσις τῶν τοιούτων ἐπιχειρημάτων· ἐγνώριζεν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 δὲν ἐστηρίχθη εἰς τοὺς νόμους, τοὺς ψηφισθέντας ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου· ἐγνώριζε προσέτι, ὅτι, ἐνῷ δὲν ἐφηρμόσθησαν οἱ ψηφισθέντες νόμοι, ἐλειτούργουν ὅμως οἱ νόμοι, οἵτινες προϋπῆρχον ἐν ἰσχύϊ, καὶ κατὰ συνέπειαν οἱ ἰσχυρισμοὶ τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Κυκλάδων ἀνετρέποντο ἄρδην. Προσέτρεξεν ὅθεν εἰς ἄλλο μέσον, καὶ δι’ ἄλλων ἐπιχειρημάτων προσεπάθησε νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι ὑπάρχει μὲν ἔλλειμμα, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ τὸ παραδεχθῆτε ὡς ἔλλειμμα. Πρὸς ἐπιτυχίαν δὲ τοῦ σκοποῦ του, κατὰ πρῶτον προέβη εἰς ἐκδρομὰς κατὰ ἐπιχειρημάτων τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, καὶ, κατὰ τὸ σύνηθες αὐτῷ, ἔθεσε βάσεις ἐντελῶς ἀνακριβεῖς· ἐθεώρησεν ὡς λεχθέντα τὰ μὴ λεχθέντα παρὰ τοῦ βουλευτοῦ Ἄρτης, καὶ ἀφοῦ κατέγεινε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι, κατὰ τοὺς δῆθεν ἰσχυρισμοὺς τοῦ βουλευτοῦ Ἄρτης, διὰ τὴν ἰσχυρισθεῖσαν δαπάνην περὶ σιδηροδρόμων δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν, μετέβη εἰς θεωρίαν περὶ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἤρξατο, Κύριοι, ὁμιλῶν περὶ ταύτης, ὡς ἂν νὰ ἐπρόκειτο συζήτησις, περὶ τοῦ ἂν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία πρέπῃ νὰ ἐξακολουθῇ μένουσα ἐν τῷ Κράτει, ἢ πρέπῃ νὰ ἀρθῇ, ὡς νὰ ὑπῆρχον ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ Βουλευταὶ, ὑποστηρίζοντες, ὅτι ἡ ὕπαρξις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι ἀναγκαία. Ἐπὶ τῆς θεωρίας ταύτης διεξοδικῶς ὡμίλησε καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος. Ὑπάρχουσιν ἀληθῶς ἐν τῷ κόσμῳ οἱ ὑποστηρίζοντες, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν εἶναι ἐπιβλαβὴς, οἱ πιστεύοντες, ὅτι ἔχει καὶ τὰ καλά της, ὑπῆρξε μάλιστα καὶ σχολὴ ἐν Ἀμερικῇ, ἥτις ὑπεστήριζε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὡς ἀναγκαίαν διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς βιομηχανίας, ὡς ἀναγκαίαν διὰ τὴν προαγωγὴν ἐν τῷ τόπῳ δημοσίων ἔργων. Καὶ δύναταί τις εὐκόλως νὰ ἀπατηθῇ ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἐπικαλοῦνται οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν γνώμην ταύτην· ἀλλ’ εἶναι λόγοι, Κύριοι, οἱ ὁποῖοι κατὰ πρῶτον ἐμποιοῦσιν ἐντύπωσιν, κατόπιν ὅμως, ἐμβριθῶς ἐξεταζόμενοι, δὲν ἀφίνουσιν ἀμφιβολίαν, ὅτι οὐδόλως συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ὑπάρξεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Παραδείγματος χάριν, ὁ ἔμπορος, ὅστις ἐπρομηθεύθη ποσὸν ἐμπορευμάτων 100,000 δραχ. πρὶν εἰσαχθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, τὸ δὲ ποσὸν τοῦτο τὸ ὀφείλει, εἰσαγομένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐὰν ἐπέλθῃ μεταβολὴ συναλλάγματος 10 ἢ 20%, ἡ ὠφέλεια εἶναι ἄμεσος καὶ καταφανὴς εἰς τὸν ἔμπορον, καθότι τὸ ἐμπόρευμα; τὸ ὁποῖον εἰσάγει εἰς τὸ κατάστημά του, τὸ εἰσήγαγεν ἀντὶ μεταλλικῆς τιμῆς, ἐν τούτοις θὰ τὸ πωλήσῃ εἰς τιμὴν προστιθεμένης τῆς ἀξίας τοῦ συναλλάγματος, θὰ ἦναι δὲ δι’ αὐτὸν ὠφέλεια, διότι δι’ αὐτοῦ τοῦ χρήματος, τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ ἐκ τῆς πωλήσεως, θὰ πληρώσῃ τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν εἰς μεταλλικὸν, καὶ ἑπομένως ὅλη αὐτὴ ἡ διαφορὰ μένει εἰς ὄφελος αὐτοῦ. Ἀλλὰ ἡ ἀνωτέρω ὠφέλεια θὰ μετατραπῇ εἰς ζημίαν, αἰρομένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἂν ὑποθέσωμεν τὸν ἴδιον ἔμπορον, πρὶν ἢ λήξῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, προμηθευθέντα ἐμπορεύματα, ὡς τὰ ἐπρομηθεύθη καὶ πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ὑποχρεούμενον μετὰ τὴν ἄρσιν νὰ ἀποδώσῃ τὸ χρέος εἰς μεταλλικόν. Τὸ αὐτὸ δύναταί τις νὰ εἴπῃ καὶ ὡς πρὸς τὴν βιομηχανίαν. Ἡ βιομηχανία διὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τίθεται εἰς θέσιν προστατευτικὴν ἀπέναντι τῆς ἐξωτερικῆς βιομηχανίας, διότι ἐξακολουθεῖ νὰ παράγῃ μὲ τοὺς ὁποίους παρῆγε καὶ πρὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὅρους, διότι ἡ ὑπερτίμησις τῆς ἐργασίας καὶ τῶν ἐν τῷ τόπῳ παραγομένων προϊόντων δὲν ἔρχεται εὐθὺς ἐξ ὑπαρχῆς, ἀλλὰ βαθμηδὸν καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ παραγωγὴ τῆς βιομηχανίας γίνεται ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς ἐγίνετο καὶ πρὶν ἢ εἰσαχθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἐπωφελεῖται, συναγωνιζομένη πρὸς τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα, διὰ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, ἀλλ’ ἡ ὠφέλεια αὕτη ἐκλείπει, ὡς τὰ πράγματα καὶ ἡ ἐργασία παρακολουθήσωσι τὴν ἔκπτωσιν τοῦ χαρτονομίσματος, καθίσταται δὲ ζημία αἰρομένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι μετὰ τῆς αὐτῆς βραδύτητος ἐπέρχεται καὶ ἡ πτῶσις τῆς ἀξίας τῆς ἐργασίας καὶ τῶν ἐν τῷ τόπῳ παραγομένων, ὡς καὶ ἡ αὔξησις. Ἀλλ’ ἦτο ἀνάγκη ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ προβῇ εἰς ἀνάπτυξιν θεωρητικὴν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Ναὶ, διότι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ὤφειλε νὰ τὸν ἀγάγῃ εἰς τὴν νέαν περὶ ἰσοζυγίου μέθοδον, τὴν ὁποίαν ἀπεκάλυψεν εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς τὴν μέθοδον τῶν ἠθικῶν ἐλλειμμάτων καὶ ἠθικῶν ἀπολογισμῶν, καὶ νὰ τῷ παράσχῃ τὰ ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ πείσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι, ἂν ἑκάστοτε ὑποβάλλῃ αἰτήσεις περὶ δανείων, ταῦτα δὲν πρέπει νὰ ἐκπλήττωσι τοὺς Βουλευτὰς, διότι τὰ δάνεια εἶναι τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων θὰ δυνηθῇ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον τοὺς ὁδηγεῖ· διότι διὰ τῶν δανείων ἀνευρίσκει τὴν ὠφέλειαν τῆς διαφορᾶς μεταξὺ χρυσοῦ καὶ χαρτονομίσματος, τὴν ὁποίαν θὰ καταστήσῃ πραγματικὴν διὰ τῆς βαθμιαίας ἀποδόσεως τῶν εἰς τὰς Τραπέζας ὀφειλομένων τραπεζογραμματίων καὶ θὰ θεραπεύσῃ τὴν νομισματικὴν διαφορὰν, τὴν ὁποίαν καὶ αὐτὸς καὶ οἱ λοιποὶ ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως ἀγορεύσαντες ἀποδίδουσιν εἰς τὴν πληθώραν τοῦ χαρτονομίσματος. Καὶ βεβαίως μία τῶν αἰτιῶν, ὡς ἐκ τῆς ὁποίας ἐπέρχεται ἡ νομισματικὴ διαφορὰ, εἶναι ἡ πληθώρα τοῦ χαρτονομίσματος· ἀλλ’ ἐνῷ τὴν ἀρχὴν ταύτην ἀναγνωρίζουσι πάντες οἱ ἐνδιατρίβοντες εἰς τὰ οἰκονομικὰ, οὐχ ἧττον ὅμως τὴν ἀρχὴν ταύτην ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν ἐπικαλεσθῶμεν, διότι ἀποτελοῦμεν ἐξαίρεσιν ὡς πρὸς τὰ Κράτη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα βασίμως ἀποδίδεται ἡ διαφορὰ κυρίως καὶ πρωτίστως εἰς τὴν πληθώραν τοῦ χαρτονομίσματος. Εἰσὶ δὲ ὅσα εὑρίσκονται εἰς ἰσοῤῥοπίαν εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, ἢ ὑπερτεροῦσι κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν καὶ εἶναι ἀνεξάρτητα ἀπέναντι τῶν ἄλλων Κρατῶν, διότι παράγουσι καὶ καταναλίσκουσιν ἐν τῷ τόπῳ, καὶ εἰς ταῦτα βεβαίως, μέχρις οὗ ὑπάρχει ἡ ἀναλογία εἰς τὸ κυκλοφοροῦν χαρτονόμισμα μὲ τὸ ποσὸν, τὸ ἀναγκαιοῦν διὰ τὰς συναλλαγὰς τοῦ τόπου, διαφορὰ δὲν ὑπάρχει, ἢ εἶναι ἐλαχίστη. Ἀλλ’ ἡ πληθώρα τοῦ χαρτονομίσματος δὲν εἶναι ἡ ἀφορμὴ παρ’ ἡμῖν τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Σύρου, προτιθέμενος νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ βαθμιαία ἐλάττωσις τοῦ χαρτονομίσματος φέρει καὶ τὴν μείωσιν τῆς διαφορᾶς καὶ τὴν πλήρη αὐτῆς ἐξάλειψιν, κατεδείκνυε τὸ ἐναντίον διὰ τοῦ ἐπιχειρήματος, ὅπερ ἐπεκαλεῖτο. Ἀνέφερεν, ὅτι κατετέθησαν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν 20 ἑκατομμύρια εἰς χαρτονόμισμα, ἅτινα ἀπεσύρθησαν ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν. Ἀλλὰ μ’ ὅλα ταῦτα ποία διαφορὰ ἐπῆλθε μεταξὺ χαρτονομίσματος καὶ μετάλλου; οὐδεμία, καίτοι εὑρισκόμεθα εἰς ἐποχὴν ἐξαγωγῆς τοῦ κυρίου τῶν προϊόντων. Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν ἀμφιβολία, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ζητήσωμεν τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος εἰς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ λοιποὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, καὶ ὅτι ἀλλαχοῦ κεῖται ἡ αἰτία. Ἡ κυρία αἰτία παρ’ ἡμῖν εἶναι ἡ ἐξαγωγὴ χρυσοῦ, ὅταν δὲ ὑπάρχῃ μεγίστη δυσαναλογία μεταξὺ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς καὶ ἑπομένως τὸ Κράτος ὑποχρεοῦται ἑκάστοτε νὰ ἀποστέλλῃ χρυσὸν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ τὴν προμήθειαν τῶν ἀναγκαίων εἰς αὐτὸ, καὶ εἰς ταύτην προστίθεται καὶ ἡ ἐξαγωγὴ 25 περίπου ἑκατομμυρίων διὰ τὴν πληρωμὴν τοκομεριδίων, ἡ ἐλάττωσις εἰς τοὺς κατωτάτους ὅρους τοῦ χαρτονομίσματος οὐδεμίαν ἢ ἐλαχίστην διαφορὰν θὰ ἐπενέγκῃ, καὶ ἡ θεωρία τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τῶν ἀσπαζομένων τὰς ἰδέας του εἰς κακὸν μόνον δύναται νὰ καταλήξῃ, ἤτοι εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν μέσων τῆς συναλλαγῆς. Ἀλλὰ ἡ νομισματικὴ διαφορὰ ἐξαρτᾶται καὶ ἐκ τῆς πολιτικῆς ἀσφαλείας. Ἡ πολιτικὴ θέσις τῆς Ἑλλάδος εἶναι τοιαύτη, ὥστε εἰς πᾶσαν διατάραξιν παρέπεται καὶ ἡ διατάραξις αὐτῆς. Πρὸς ἀπόδειξιν ἐπικαλοῦμαι τὴν Ἰταλίαν. Ἐν Ἰταλίᾳ ἡ διαφορὰ συνίστατο κατὰ τὸ 1868 καὶ 1874 εἰς 10%, ἐνῷ κατὰ τὸ 1868 ἐκυκλοφόρει 903,000,000 φράγκων χαρτονόμισμα, τὸ δὲ 1874 1,600,000,000, ἤτοι σχεδὸν τὸ διπλάσιον. Ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηρίζεται τὸ ὅλον οἰκοδόμημα, δὲν εἶναι τοσοῦτον εὔκολος, ὡς σᾶς τὴν παρέστησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εἰς ἄλλα Κράτη, οὐ μόνον παρῆλθε πολὺς χρόνος διὰ τὴν ἄρσιν, ἀλλὰ παρῆλθε καὶ χρόνος διὰ νὰ ἐπανέλθῃ ἡ πλήρης καὶ τακτικὴ κυκλοφορία. Εἰς τὴν Ἀγγλίαν, ἐνῷ κατὰ τὸ 1797 ἀνεστάλησαν διὰ 50 ἡμέρας αἱ πληρωμαὶ, ἀπὸ ἀναβολῆς εἰς ἀναβολὴν, κατωρθώθη ἡ ἄρσις μόνον κατὰ τὸ 1821.

§41ΜΙΛΗΣΗΣ. Εἶναι τὸ ἀντικείμενον τῆς συζητήσεως ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας;

§42ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Νὰ ἐρωτήσητε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Φθιώτιδος, οἱ ὁποῖοι εὐρέως συνεζήτησαν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο.

§43ΜΙΛΗΣΗΣ. Λυποῦμαι, ὅτι ἠρώτησα, διότι βλέπω, ὅτι διὰ τῆς ἐρωτήσεώς μου καταναλίσκεται χρόνος.

§44ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐνόμισα, ὅτι ἡ ἐρώτησις τοῦ κυρίου Μίληση ἦτο τοιαύτη, ὥστε δὲν ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἄνευ ἀπαντήσεως. Μετὰ δὲ τὴν ἄρσιν ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα ἐπὶ 7 μῆνας προεξώφλει τὰ γραμμάτιά της μὲ 4%, ἐπὶ 6 μῆνας μὲ 2%, καὶ ἐπὶ 24 μῆνας μὲ ½%, καὶ μόνον μετὰ 37 μῆνας ἐπλήρονε τὰ γραμμάτιά της εἰς τὴν ἀξίαν των. Ἡ Ἰταλία, ὅτε ἦρε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἐφήρμοσεν ἐπὶ πολὺν καιρὸν τὸ Corso legale, ἤτοι ἡμιαναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἀλλὰ δύναται νὰ πιστευθῇ, ὅτι σκέπτεται σπουδαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Κράτη, εὑρισκόμενα εἰς πολὺ καλλιτέραν οἰκονομικὴν θέσιν ἡμῶν, ἀποφεύγουσι πρὸς τοῦτο πᾶσαν ἔκτακτον δαπάνην, καὶ αὐτὰς ἀκόμη τὰς παραγωγικάς. Ὅτι δὲ δὲν σκέπτεται περὶ τούτου σπουδαίως, σᾶς πείθει, ἅμα λάβητε ἀνὰ χεῖρας οἱονδήποτε σοφὸν οἰκονομολόγον, πραγματευόμενον τὸ ζήτημα τοῦτο. Σᾶς ἀναγινώσκω τὰ περὶ τούτου: «Εἰς τὴν Ἰταλίαν, καθὼς καὶ εἰς τὴν Ρωσσίαν καὶ τὴν Αὐστρίαν, ἡ διάρκεια τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὀφείλεται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν μεγάλων δημοσίων ἔργων, travaux publics». Καὶ παρακατιόν: «Ὁ θέλων νὰ προβῇ εἰς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὄχι μόνον ἀποφεύγει τὰ δάνεια, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ μεγάλα δημόσια ἔργα». «Ἀλλὰ δυστυχῶς», προσθέτει ὁ συγγραφεύς, «εἶναι ἀσθένεια des hommes d’ Etat actuels, θέλουν νὰ πράττωσι τὰ πάντα διὰ μιᾶς, ἀλλὰ on ne peut cependant concilier des grands travaux publics et le retrait du cours forcé». Ἡ παρασταθεῖσα μέθοδος τῆς ἄρσεως δὲν εἶναι πρωτοφανής, εἶναι μέθοδος, τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσεν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ἡ Γαλλία εὑρίσκετο εἰς ὅλως διάφορον θέσιν. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις προσδιώρισε προθεσμίαν καὶ ποσὸν διδόμενον πρὸς τὴν Γαλλικὴν Τράπεζαν, καὶ τοιουτοτρόπως ἀπέσυρεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τὸ ὑπερβαῖνον χαρτονόμισμα, ἡ δὲ ἀνωτέρα ἐξαγωγὴ ἐπήρκει πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἐξωτερικοῦ χρέους κατὰ τὸ μέγιστον αὐτοῦ μέρος. Ἡ Γαλλικὴ Τράπεζα δὲν εὑρίσκετο εἰς ἣν θέσιν ἡ ἡμετέρα Τράπεζα, ἡ ὁποία κατέστη ὁ δανειστὴς καὶ τὸ ταμεῖον τοῦ Δημοσίου. Ἡ Γαλλικὴ Τράπεζα ἦτο ἐντελῶς ἀνεξάρτητος τοῦ Κράτους, τὸ δὲ χαρτονόμισμά της δὲν ὑπετιμήθη πλέον τῶν 3%. Ἀλλ’ ἡμεῖς περισσεύματα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, δυνάμενα εἰς τὸ διάστημα τῆς τετραετίας νὰ φέρωσι τὴν ἀπόσβεσιν τοῦ χρέους τῶν τραπεζογραμματίων, δὲν ἔχομεν, ἡ δὲ ἐλάττωσις αὐτῶν δὲν θὰ φέρῃ ἐπαισθητὴν ἔκπτωσιν τοῦ συναλλάγματος. Εἰς τί δὲ ἀπέβλεπεν ὅλη ἡ θεωρία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ ἀναγκαστικῆς καὶ περὶ διαφορᾶς νομίσματος; Εἰς οὐδὲν ἄλλο, ἢ πῶς νὰ δικαιολογήσῃ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ὑπεχρεώθη νὰ ὁμολογήσῃ, καὶ τὴν μὴ ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τοῦ 1887 καταχώρισιν αὐτοῦ. Καὶ πρὸς τοῦτο ἐξέθεσεν, ὅτι πρῶτον, ἐὰν δυνηθῶμεν νὰ προσδιορίσωμεν τὴν ἐποχὴν τῆς ἄρσεως, ἐὰν ἡ ἐποχὴ αὕτη ἔσεται μετὰ τέσσαρα ἔτη, ἐὰν τὴν θεωρήσωμεν μάλιστα ὡς ἀρθεῖσαν κατὰ τὸ τέταρτον ἔτος, τότε τὸ τραπεζογραμμάτιον θὰ ἦναι ἴσον μὲ τὸν χρυσὸν, ἐπιστρέφομεν τὰ συναπτόμενα δάνεια διὰ χαρτονομίσματος, καὶ οὕτως ὠφελούμεθα τῆς διαφορᾶς μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν θὰ καθαρίσωμεν τοὺς λογαριασμούς· ἐὰν δὲ δὲν τὸ κατορθώσωμεν, ἡ ὅλη διαφορὰ θὰ βαρύνῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως, καθ’ ἣν θὰ γίνῃ ἡ πληρωμὴ, ἐνῷ αἱ σημεριναὶ χρήσεις βαρύνονται ἐν τούτοις ἠθικῶς! Ἐὰν ὅθεν σπουδαιολογοῦντες δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε τοιαύτην θεωρίαν, ἐὰν δύνασθε νὰ ἀποδεχθῆτε τὰ λογιστικὰ καὶ πραγματικὰ ἰσοζύγια, τοὺς πραγματικοὺς καὶ ἠθικοὺς Προϋπολογισμούς, τὰ περισσεύματα τὰ πραγματικὰ καὶ τὰ περισσεύματα τὰ ἠθικὰ, τότε βεβαίως διὰ τοιούτων σοφιστικῶν διακρίσεων δύνασθε νὰ πεισθῆτε, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔλλειμμα ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ, ἀλλὰ καὶ τότε θὰ ὑποχρεωθῆτε νὰ θεωρήσητε ὡς βέβαιον, ὅτι μετὰ 4 ἔτη θὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ὅτι κατὰ τὸ τέταρτον ἔτος τὸ Κράτος θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ ἀποδώσῃ τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα σήμερον συνομολογεῖ, διὰ περισσεύματος καὶ ὄχι δι’ ἄλλων δανείων, καὶ προσέτι, ὅτι θὰ διαμένῃ διαρκῶς εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ δανειστὰς πάντοτε προθύμους νὰ δανείζωσιν αὐτὸν, μὲ εἰρήνην Εὐρωπαϊκὴν καὶ ἐσοδείας ἀφθόνους καὶ τὴν εὐμάρειαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὑποθέσεις τοιαῦται, προκειμένου περὶ ἀπολογισμῶν, περὶ ἐσόδων καὶ ἐξόδων, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ γίνωνται εἰς τὰ Κοινοβούλια, οὐδὲ νὰ ἀνέχωνται αὐτὰς οἱ Βουλευταί.

§45ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι 8 ἡ ὥρα, εἴμεθα ἀπὸ τὰς τρεῖς ἐδῶ.

§46ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προτείνω τὴν ἀναβολήν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι).

§48ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλά, κύριε Πρόεδρε, εἶναι βέβαιον πρῶτον, ὅτι ὑπάρχει ἀπαρτία;

§49ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πρότασις περὶ ἀναβολῆς νομίζω, ὅτι ἐγένετο.

§50ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐὰν ἦναι πρότασις περὶ ἀναβολῆς, πρέπει νὰ ἐγερθῶσι δέκα.

§51ΤΙΝΕΣ. Εἴμεθα περισσότεροι τῶν δέκα βεβαίως.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Κανάρη καὶ Κρίσπη).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 79. Ἐκ τούτων 73 εἶπον Ναὶ καὶ 6 Ὄχι. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν διὰ ψήφων 73 κατὰ 6. Ὁ κ. Βαλσαμάκης ἂς ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§54ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τρίτος, Κύριοι, ὑποστηρίξας τὸ ἄρτιον τοῦ ὑποβληθέντος Ἀπολογισμοῦ εἶναι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ἀλλ’ οὗτος δὲν ἠκολούθησε τὴν θεωρίαν τοῦ βουλευτοῦ Κυκλάδων, ἀπ’ ἐναντίας ἐτράπη ἀντίθετον ὁδὸν, οὐδὲ αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι ἀπεδέχθη μὲν τὴν γενομένην παρ’ αὐτοῦ διάκρισιν τῶν ἠθικῶν ἀπολογισμῶν καὶ ἠθικῶν ἐλλειμμάτων καὶ περισσευμάτων, ἀλλὰ δὲν ἀπεδέχθη τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀπ’ ἐναντίας διὰ τῆς εὐχερείας, μεθ’ ἧς ἐπικαλεῖται καὶ μεταχειρίζεται τοὺς ἀριθμοὺς, κατώρθωσε τὸ ἠθικὸν ἔλλειμμα νὰ τὸ περιορίσῃ εἰς ἓν καὶ μόνον περίπου ἑκατομμύριον. Δὲν θὰ παρακολουθήσω τὸν κ. βουλευτὴν ἐκ Φθιώτιδος, οὐδὲ θὰ εἰσέλθω εἰς τὸν λαβύρινθον τῶν γενομένων παρ’ αὐτοῦ λογαριασμῶν· ὁ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἀντιπαρέταξαν τοὺς ἀριθμούς, διὰ τῶν ὁποίων καταδεικνύεται εἰς πόσον τὸ ἔλλειμμα ἀναβιβάζεται. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος ἦλθεν ἐφωδιασμένος ἐκτὸς τῶν πειστηρίων ἐγγράφων καὶ πινάκων, τῶν τεθέντων εἰς χρῆσιν τῶν κυρίων Βουλευτῶν, καὶ μὲ ἰδιαίτερα πιστοποιητικά, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε, σύρων ἀπὸ τὸ θυλάκιόν του, ἐπεκαλεῖτο πρὸς διάψευσιν τῶν ἀριθμῶν ἐκείνων, οἵτινες διενεμήθησαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς Βουλευτάς, ὅπως κρίνωσιν ἐπὶ τῶν ὑποστηριζομένων ὑπ’ αὐτῆς ὑπολογισμῶν καὶ πραγμάτων· ἀλλὰ τοιούτων πιστοποιητικῶν ἡμεῖς στερούμεθα. Ἀλλὰ πρόκειται, Κύριοι, περὶ ὁρισμοῦ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐλλείμματος; Βεβαίως καὶ τοῦτο ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔχει καθῆκον νὰ μὴ ἰσχυρισθῇ μόνον, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα, ἀλλὰ νὰ ἀποδείξῃ συνάμα καὶ τὸ ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος· τὸ τοιοῦτον ὅμως δὲν εἶναι εὔκολον εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἥτις ὑποχρεοῦται νὰ στηριχθῇ ἐπὶ τῶν μέσων μόνον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παρέχει εἰς αὐτὴν ἡ Κυβέρνησις. Καὶ ἕνεκα τούτου ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος προὐκάλεσε τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἰπὼν πρὸς αὐτήν: δὲν δύνασθε ν’ ἀμφισβητήσητε ὅ,τι ἡ Κυβέρνησις ἐπικαλεῖται καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἀριθμούς. Ὀφείλετε, ἐὰν νομίζητε, ὅτι τὰ παρεχόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχουσιν ὡς ἡ Κυβέρνησις παριστᾷ, νὰ μεταβῆτε εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον καὶ λάβητε τὰς πληροφορίας, τῶν ὁποίων ἔχετε ἀνάγκην. Καὶ βεβαίως, Κύριοι, ἐὰν ἡ πλειονοψηφία ἠδύνατο νὰ παραδεχθῇ τὴν γνώμην μας, βεβαίως θὰ διωρίζομεν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν, ὅπως μεταβῇ καὶ ἐξετάσῃ εἰς τὸ Λογιστήριον καὶ λάβῃ τὰ ἀναγκαῖα πειστήρια. Ἀλλ’ ἡ ἐξέτασις αὕτη δὲν δύναται νὰ γίνῃ, εἰ μὴ τότε μόνον, ὅταν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν διαδεχθῇ ἄλλη Κυβέρνησις, ὅταν αὐτὸς ὁ οἰκονομικὸς ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος σήμερον κατέστρωσε τὸν εἰκονικὸν Ἀπολογισμὸν, δώσῃ εἰς τὸν διάδοχον τὸν ἀληθῆ Ἀπολογισμὸν. Ὥστε ἀδύνατον νὰ ὑπολογίσωμεν ἀπὸ τοῦδε διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀκριβῶς καὶ λεπτομερῶς τὸ ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος. Τὸ ζήτημα, ὅτι ὑπάρχει ἔλλειμμα, μετὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐλύθη, διότι ὡμολογήθη, ὅτι δὲν ἀνεγράφη ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναγραφῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ τὴν χρῆσιν τῶν δανείων, ὅπερ ἀποτελεῖ δαπάνην τακτικὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, βαρύνουσαν τὴν χρῆσιν αὐτοῦ. Ἐὰν ἡ δαπάνη αὕτη ἐπληρώθη δι’ ἐκτάκτων πόρων, πῶς εἶναι δυνατὸν τὴν δαπάνην κανονικῶς καὶ λογικῶς νὰ μεταφέρῃ εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν οἱ παρασχόντες τὰ μέσα τῆς πληρωμῆς ἔκτακτοι πόροι πρόκειται νὰ καταβληθῶσιν; Ἡ ἀπόδειξις λοιπὸν τοῦ ἐλλείμματος ὑπάρχει πλήρης. Λογιστικὸν ἰσοζύγιον δὲν κατωρθώθη, δι’ οὓς λόγους εἶχεν ἐκθέσει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτε συνεζητεῖτο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887. Τότε ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργός: «Οἱ μέχρι τοῦδε ὑποβληθέντες εἰς τὴν Βουλὴν Προϋπολογισμοὶ ἦσαν εἰκονικοί, ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἐγὼ ἐγκαταλείπων, θὰ ὑποβάλλω ἀληθεῖς Προϋπολογισμούς». Διὰ ν’ ἀποδείξῃ δὲ, ὅτι ἀληθὴς Προϋπολογισμὸς εἶναι ὁ τοῦ 1887, ἔλαβε τὸ ἔτος 1886· προσέθετο μάλιστα, ὅτι, θέλων νὰ ἦναι βέβαιος περὶ τοῦ ἀποτελέσματος, ὑπολογίζει λαμβάνων τοὺς κατωτάτους ὅρους. Καὶ τοὺς κατωτάτους ὅρους τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886 ἔλαβεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτε συνέτασσε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887· καὶ μολονότι ἔλαβε τοὺς κατωτάτους ὅρους, ἀνεβίβασε τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων εἰς 94,000,000. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν 94,000,000 αὐτῶν καὶ τῶν βεβαιωθέντων ὑπάρχει διαφορὰ 5½ περίπου ἑκατομμυρίων. Πόθεν προέκυψεν ἡ διαφορὰ αὕτη; Ἐκ τοῦ ὅτι, μολονότι ἔλαβε τοὺς κατωτάτους ὅρους τοῦ 1886, μολονότι προσέθηκε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνεβίβαζε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887 εἰς 94,000,000, οὐχ ἧττον ὅμως οἱ φόροι δὲν ἀπέφερον οὔτε κατὰ τὴν βεβαίωσιν τὸ ποσὸν τοῦτο. Καὶ εἶχε δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐλπίζῃ, ὅτι κατὰ τὸ 1887 θὰ ἐπιτύχῃ οὐ μόνον ἰσοζύγιον λογιστικὸν, ἀλλὰ καὶ περίσσευμα, διότι, λαμβάνων ὡς βάσιν τοὺς κατωτάτους ὅρους τοῦ ἔτους 1886, ἔτους, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος ἦτο ἀποκεκλεισμένον καὶ ὑπεβλήθη εἰς περιστάσεις τοσοῦτον ὀδυνηρὰς, ὤφειλε νὰ πιστεύσῃ, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τοιαύτης βάσεως θὰ ὦσι πολὺ ἀνώτερα τῶν προϋπολογιζομένων. Ὅτε εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, ἰσχυρίζετο, ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ ἀπολαύσωμεν ἐκ τῶν φόρων τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον προσετίθετο, διότι, ἐὰν οἱ φόροι ἀποδώσωσι τοσοῦτον μόνον, ὅσον ὁ προστεθεὶς φόρος, τοῦτο δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι οἱ φόροι ἀπέφερον τὸ ὅλον ποσὸν, διότι, διὰ νὰ ἀνταποκρίνωνται αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τοῦ τόπου πρὸς τοὺς φόρους, πρέπει συνάμα μετὰ τῆς ἀποδόσεως τῶν φόρων νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ βαθμιαία ἐπαύξησις, ἡ ὁποία παρατηρεῖται ἐκεῖ, ὅπου οἱ φόροι δὲν καταπονοῦσι τὸν τόπον. Καὶ τοιοῦτον εἶναι, Κύριοι, τὸ πραγματικὸν ἰσοζύγιον, καὶ τοιοῦτον ὑπεστήριξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς ἐπιτευχθέν. Ἀλλὰ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ ἔτους 1887 παρουσιάζει τοιαῦτα ἔσοδα; Ἡ πώλησις, Κύριοι, ἐφοδίων, ἡ ὁποία ἀπέφερεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 1,013,197 δραχμὰς, εἶναι πρόσοδος, τὴν ὁποίαν ἀπέδωσαν οἱ φόροι; εἶναι πρόσοδος, τὴν ὁποίαν κατέβαλον οἱ φορολογούμενοι διὰ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως; ἢ εἶναι πρόσοδος, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπρομηθεύθη διὰ τῆς πωλήσεως τῶν εἰδῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπρομηθεύθησαν, ἵνα χρησιμεύσωσιν ἐν ὥρᾳ ἀνάγκης εἰς τὸ Κράτος; Καὶ βεβαίως, ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πωλήσῃ οὐ μόνον τὰς προμηθείας τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ἄλλα πράγματα, ἐὰν π. χ. ἀποφασίσῃ τὴν πώλησιν μερικῶν ἀρχαιοτήτων, τὸ ποσὸν θ’ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα, ἀλλὰ δὲν θὰ ἀποδείξῃ καὶ τὴν εὐπορίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο, διότι ἐκ τοῦ αὐτοῦ ὑλικοῦ ἐχρησιμοποιήθη εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους 1,500,000, καὶ ἑπομένως, ἀντὶ ἡ στήλη τῶν δαπανῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ νὰ παριστᾷ δαπάνας ἀνωτέρας κατὰ 1,500,000, παριστᾷ δαπάνας κατωτέρας κατὰ τὸ ἀνωτέρω ποσόν. Ἐὰν δὲν εἶχε τὸν ἔκτακτον τοῦτον πόρον, τί ἤθελε πράξει; ἤθελεν ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ του ἀφ’ ἑνὸς μὲν παραστήσει ἔσοδα κατὰ 1,013,197 δρ. κατώτερα, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἔξοδα κατὰ 1,500,000 ἀνώτερα, ἤτοι διαφορὰν εἰς τὸ πραγματικὸν ἰσοζύγιον του ἐκ δρ. 2,513,197, ἡ ὁποία, προκειμένου περὶ πραγματικοῦ ἰσοζυγίου, ἀποτελεῖ καθαρὸν καὶ ἀναμφισβήτητον ἔλλειμμα. Εἰς τὸν Ἀπολογισμὸν παρατηρεῖται καὶ ἕτερον ἔσοδον, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν δύναται νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν τάξιν τῶν ἐσόδων, τῶν ἐκ τῆς φορολογίας προερχομένων, διότι δὲν ἀποῤῥέει ἐκ τῆς παραγωγῆς καὶ τῶν φόρων τῆς χρήσεως τοῦ 1887· τοιοῦτον δὲ εἶναι τὸ εἰσπραχθὲν ἐκ προσωρινῶν δόσεων φυτειῶν καὶ γαιῶν καὶ ἐκ τῆς καταδιώξεως τῶν καθυστερούντων· ὡς ἐκ τῶν καταθλιπτικῶν δὲ μέσων, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθη, εἰσέπραξε κατὰ τὸ 1887 πλέον τοῦ ὅ,τι εἰσέπραξε κατὰ τὸ 1886, ἐκ μὲν τοῦ πρώτου 492,550, ἐκ δὲ τοῦ δευτέρου 1,187,215, ὁ δὲ βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος σᾶς κατέδειξε καὶ πόσον μικρὸς εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου, ἤτοι 800 ἐπὶ τρεῖς μῆνας, δηλαδὴ 3,200 κατ’ ἔτος, ἀριθμὸς, ὅστις, κατὰ τὰς πρεσβευομένας ἀρχὰς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν διπλασιασθῇ, θὰ αὐξήσῃ τὴν πρόσοδον καὶ τὸ πραγματικὸν ἰσοζύγιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀφοῦ καὶ τοῦτο δεικνύει τὰς δυνάμεις τῶν φορολογουμένων. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν διαφοράν, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ πραγματικὸν ἰσοζύγιον, ἐκ δραχμῶν 5,186,993, ἔχομεν τὴν διαφορὰν τὴν μεταξὺ προϋπολογισθέντων καὶ βεβαιωθέντων ἐξ ἑτέρων 5,160,000, ποσὰ, ἃ ὀφείλουσι νὰ ληφθῶσι ὑπ’ ὄψει, προκειμένου νὰ σκεφθῇ τις περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ πραγματικοῦ ἰσοζυγίου. Ἀλλὰ μὴ τάχα αὐτὸς οὗτος ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν αὔξησιν, τὴν δεικνύουσαν τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τοῦ τόπου, ὅταν λέγῃ, ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα τοῦ 1888 βαίνουσι πρὸς τὸ αὐτὸ σημεῖον τοῦ 1887, καὶ ἂν ἐξακολουθήσωμεν μέχρι τέλους, θὰ ἔχωμεν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1887; δὲν ὁμολογεῖ, ὅτι ἐξέλιπεν ἡ βαθμιαία αὔξησις τῆς προσόδου, τῆς μόνης ἀποδεικνυούσης τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ οἰκονομικοῦ του συστήματος; Καὶ ἂν ὑποτεθῇ ἀκριβὴς ἡ τοιαύτη ἐλπὶς τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀποδεικνύει, ὅτι ἤρχισεν ἡ πρόσοδος τοῦ Κράτους νὰ σταματᾷ· ἀλλὰ τοῦτο καταδεικνύει τὴν καταπόνησιν τῆς χώρας καὶ τὴν βεβαιότητα τῶν ἐλλειμμάτων, ὡς ἐκ τῆς βαθμιαίας αὐξήσεως τῶν ἐξόδων. Διεξοδικῶς ὡμίλησε καὶ διὰ τῶν ἀριθμῶν κατέδειξεν ὁ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁποία ἡ διαφορὰ τῆς εἰσαγωγῆς μεταξὺ προηγουμένων ἐτῶν καὶ τοῦ 1887, ἰδίως διαφορὰ τοσοῦτον σπουδαία, ὥστε οὐδεμία ἄλλη ἐξήγησις δύναται νὰ δοθῇ, εἰμή, ὅτι, ὅ,τι ἰσχυρίσθη ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐπραγματοποιήθη δυστυχῶς ταχύτερον, ἢ ὅσον ἐνόμιζέ τις. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἰσχυρίσθη τότε, ὅτι ἡ καταπόνησις δὲν ἤθελε φανῆ ἐξ ἀρχῆς, διότι αἱ οἰκονομίαι τοῦ παρελθόντος ἔτους καὶ ἡ εὐχέρεια πρὸς ἐπιτυχίαν πόρων κατὰ πρώτην φορὰν θὰ ἦσαν ἱκαναὶ νὰ συντηρήσωσι τὸ πρῶτον ἔτος, καὶ ὅμως ἀποδεικνύεται, ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος κατέπεσε σπουδαίως ἡ εἰσαγωγή. Ἐκ τοῦ διανεμηθέντος πίνακος προκύπτει ὡς πρὸς τὰ ἐν αὐτῷ ἀναφερόμενα εἴδη τοῦ καφὲ καὶ τῆς ζακχάρεως ἡ σπουδαία ἐλάττωσις κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1882, 1883, 1884, 1885, 1886 καὶ 1887· καὶ καφὲς μὲν εἰσήχθη τὸ 1884 ὀκάδες 1,306,593, τὸ δὲ 1887 ὀκάδες 1,004,628, ζάκχαρις δὲ, τὸ 1884 ὀκάδες 6,757,904, τὸ δὲ 1887 ὀκ. 4,258,111. Ποία δὲ διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ 1884 καὶ τοῦ 1887 ὡς πρὸς τὴν καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου; Ἔχομεν νόμον περὶ λαθρεμπορίου δρακόντειον, ἐπιφέροντα τὴν καταστροφὴν τοῦ λαθρεμπόρου, καὶ ὅμως βλέπομεν κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τὴν σπουδαίαν ταύτην διαφοράν. Τί δεικνύει τοῦτο; Ζητεῖτε μεγαλειτέραν ἀπόδειξιν περὶ τῆς καταπονήσεως τῆς χώρας, καὶ περὶ τῆς ἀρχῆς, ὅτι οἱ μεγάλοι φόροι δὲν φέρουσι καὶ ἀναλόγους προσόδους; Ἀλλ’ οὐ μόνον προκύπτει ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν παρελθόντων ἐτῶν καὶ τοῦ 1887, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ τοῦ 1887 καὶ 1888. Ἀκούσατε δὲ εἰς ποῖα εἴδη παρατηρεῖται ἡ διαφορὰ αὕτη. Ἀφίνω τὴν ζάκχαριν, διὰ τὴν διένεξιν τοῦ κύρους μεταξὺ στατιστικῆς, διανεμηθείσης, ἵνα μελετήσωμεν οἱ Βουλευταὶ, καὶ τοῦ πιστοποιητικοῦ, ὅπερ ἐπεκαλέσθη ὁ ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴς, τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καὶ προβαίνω εἰς τὰ λοιπὰ εἴδη. Ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι 30 Σεπτεμβρίου εἰσήχθησαν ἰχθῦς παρεσκευασμένοι ἀξίας, κατὰ τὸ 1887 δρ. 2,258,361, τὸ δὲ 1888 δρ. 2,093,200. Ὄρυζα, τὸ 1887 δρ. 1,658,559, τὸ 1888 δρ. 1,536,012. Ζῷα, τὸ 1887 δρ. 1.564,871, τὸ δὲ 1888 δρ. 1,258,938. Χαδιάριον κόκκινον καὶ μὴ, τὸ 1887 δρ. 718,325, τὸ δὲ 1888 δρ. 495,582. Βούτυρον, τὸ 1887 δρ. 213,856, τὸ δὲ 1888 178,876. Τυρὸς ἐν γένει, τὸ 1887 δρ. 226,208, τὸ δὲ 1888 152,743. Διάφορα ἀποικιακὰ, τὸ 1887 δραχ. 475,738, τὸ δὲ 1888 δραχ. 206,511. Διάφορα τὸ μὲν 1887 δραχ. 4,555,329, τὸ δὲ 1888 δραχ. 3,533,479. Εἰς δὲ τὸ σύνολον παρατηρεῖται ἡ διαφορὰ, ἥτις κατέστη διάσημος, διότι ὁ μὲν Πρωθυπουργὸς τὴν ἀπέδωκεν εἰς τὴν συγκομιδὴν τῶν σιτηρῶν τοῦ 1888, τὴν ὁποίαν ἐνόμισεν, ὅτι ἄρχεται τὴν 1 Ἰανουαρίου, ὁ δὲ βουλευτὴς Φθιώτιδος εἰς τὴν πρόβλεψιν ἐμπόρων ἐπὶ τῆς νέας ἐσοδείας, ἥτις ὤφειλε νὰ πραγματοποιηθῇ κατὰ τὸν Ἰούλιον. Τὸ σπουδαῖον τῆς διαφορᾶς ὡς πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν δὲν ἀνευρίσκω τόσον εἰς τὴν ἀξίαν, ὅσον εἰς τὰ εἴδη, ἐφ’ ὧν ἐπῆλθεν ἡ διαφορὰ, διότι εἰσὶν ἐκ τῶν ἀναγκαιοτάτων εἰς τὴν τροφὴν καὶ ἐκ τῶν ἀφορώντων κυρίως εἰς τὴν μεσαίαν καὶ τὴν ἐργατικὴν τάξιν. Ἂν δὲ παρατηρῆται τοιαύτη ἐλάττωσις μεταξὺ τῶν 1887 καὶ 1888 εἰς τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης, τὰ χρησιμεύοντα εἰς τὴν παραγωγὸν τάξιν, τὴν παρέχουσαν τοὺς φόρους, δὲν παρέχεται ἀναμφίλεκτος ἡ ἀπόδειξις, ὅτι ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον τῆς στερήσεως τῶν ἀναγκαιοτάτων;

§55ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἕως πότε θὰ περιμένωμεν; εἶναι ἀργά.

§56ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι κουρασμένος· διότι ἀπὸ τὰς 2 ἐργάζομαι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§57ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§58ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἂν θέλητε νὰ ματαιώνωμεν τὰς συνεδριάσεις, τοῦτο μᾶς εἶναι εὔκολον.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, εἶναι ἀπαρτία· παρόντες 83. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Βαλσαμάκη.

§61ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τοιοῦτον ἀποδεικνύεται τὸ πραγματικὸν ἰσοζύγιον, τὸ ἀναγγελθὲν ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἀποδεικνύεται κίβδηλον ὡς πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς, ἀποδεικνύεται ἀποτυχὸν ὡς πρὸς τὰς βάσεις, ἃς αὐτὸς οὗτος ὁ Πρωθυπουργὸς ἔθεσεν· ὅ,τι δὲ σήμερον ἀποδεικνύεται πασιφανῶς, ὑπεστήριξεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως. Ἰδοὺ τί ἔλεγον τότε, προκειμένου περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος, καὶ τί μοὶ ἀπήντα ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν περὶ τῶν εἰδῶν, τὰ ὁποῖα δὲν παράγονται εἰς τὸν τόπον. Ἔλεγον λοιπὸν τότε εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν (ἀναγινώσκει): «Δὲν κατηγορῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι προὐτίμησε νὰ βαρύνῃ τινὰ ἐκ τῶν τοιούτων εἰδῶν, ἀλλὰ διότι τὰ ἐβάρυνε. Δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι καὶ ἡ εἴσπραξις θὰ παρακολουθήσῃ τοὺς ἀριθμούς; ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοὺς ὑπερτέρησε. ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κατὰ κανόνα ἡ ἐλάττωσις δὲν ἐπέρχεται ἀμέσως, ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον. ΤΡΙ-ΚΟΥΠΗΣ. Τοιοῦτος κανὼν δὲν ὑπάρχει. ΒΑΛΣΑΜΑ-ΚΗΣ. Τοιοῦτος κανὼν εὑρίσκεται ἀναγεγραμμένος ἐν τῇ οἰκονομικῇ ἐπιστήμῃ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παρ’ οὐδενός. ΒΑΛ-ΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν θὰ λείψω τοὺς λόγους μου νὰ τοὺς βεβαιώσω διὰ τῶν συγγραφέων ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν ὑμεῖς δημοσιεύσητε σύγγραμμα, θὰ περιέχηται μόνον ἐν αὐτῷ. ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ κανὼν εἶναι, ὅτι ἡ ἐπιβάρυνσις τῶν εἰδῶν φέρει τὴν ἐλάττωσιν τῆς καταναλώσεως. ΔΡΑ-ΓΟΥΜΗΣ. Ἀπεδείχθη τὸ ἐναντίον...»

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠξεύρετε καλῶς, ὅτι ταῦτα δὲν ἀνεγράφησαν ὀρθῶς· ὅ,τι διέψευσα τότε εἶναι τὸ ἑξῆς: εἴχετε εἰπεῖ, ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐπιβολῆς φόρου τινὸς ἐπέρχεται αὔξησις προσόδου, κατόπιν δ’ ἐπέρχεται ἐλάττωσις. Ἐγὼ δὲ τὸ πρῶτον μέρος τῆς προτάσεως εἶχον διαψεύσει. Κακῶς δ’ ἡ διάψευσις ἐνοήθη περὶ τῆς ὅλης προτάσεως. Ἐν ταῖς διακοπαῖς ἐπέρχονται πολλάκις συγχύσεις καὶ παρεννοήσεις, καὶ δὲν ἀναγράφονται ἀκριβῶς τὰ λεγόμενα. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δὲν ἐπέρχεται πάντοτε αὔξησις προσόδου, ἐξ ἐναντίας κατόπιν προσθήκης νέου φόρου ἐπέρχεται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐλάττωσις προσόδου εὐθὺς ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνόμισα, ὅτι εἴπετε ὑμεῖς, ὅτι ἐπὶ ἐπιβολῆς νέου φόρου ἐπέρχεται αὔξησις προσόδου κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, κατόπιν δὲ μόνον γίνεται ἐπαισθητὴ ἡ ἐλάττωσις. Τοῦτο ἐγὼ ἠρνήθην καὶ οὐδὲν ἄλλο.

§63ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά.

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ διηυκρίνησα τί εἶπον ἔκτοτε.

§65ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐγὼ ὑπεχρεώθην τότε εἰς δευτέραν συζήτησιν νὰ φέρω καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ τοὺς συγγραφεῖς καὶ νὰ καταδείξω τὸ ἐσφαλμένον τῆς τοιαύτης γνώμης, καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀποτεινόμενος πρὸς ἐμὲ, εἶπεν, ὅτι μόνον, ὅταν ἐγὼ γράψω, τότε θ’ ἀναγραφῇ τοιοῦτος κανὼν, ὑπεχρεώθην νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ τὸ σύγγραμμα, ἤτοι τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ κ. Τρικούπη, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνεγράφετο τοιαύτη ἀρχὴ, καὶ ὅμως οὐδεμία ἀναίρεσις ἐγένετο. Τότε σᾶς ἔλεγαν, ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται ἡ κοινὴ ἀριθμητικὴ, ἥτις διαφέρει ἀπὸ τὴν ἀριθμητικὴν τὴν τελωνειακὴν, διότι κατὰ ταύτην πολλάκις ἡ προσθήκη δύο καὶ δύο δὲν φέρει εἰς τέσσαρα, ἀλλὰ εἰς 3½ καὶ 2½, καὶ ὑπεστήριζον, ὅτι, ἂν οἱ φόροι ἦναι βαρεῖς καὶ δὲν ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς δυνάμεις τῆς χώρας, βεβαίως δὲν θὰ λάβητε τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὑπολογίζετε, καὶ ἑπομένως, καίτοι στηρίζεσθε εἰς Προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος ἐβασίσθη εἰς τοὺς κατωτάτους ὅρους Προϋπολογισμοῦ ἔτους δυστυχοῦς διὰ τὸν τόπον, οὐχ ἧττον ὅμως προσθήκη τῶν 22 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπολογίζετε, δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ, διότι ἡ εἴσπραξις δὲν θὰ ἀνταποκριθῇ. Καὶ τί ἄλλο ἀποδεικνύεται ἐξ ὅλης τῆς συζητήσεως; Ἀπεδείχθη τὸ ἰσοζύγιον ὡς λογιστικόν; Σεῖς ὡμολογήσατε τὸ ἔλλειμμα. Ἀπεδείχθη ἰσοζύγιον πραγματικόν; Ἀλλὰ ἡ διαφορὰ μεταξὺ προϋπολογισθέντων καὶ βεβαιωθέντων, ἡ προσθήκη εἰς τὰς προσόδους τοῦ Κράτους τῶν ἐκτάκτων προσόδων, ἡ μαθηματικὴ ἀπόδειξις τῆς καταπονήσεως τῆς χώρας, ἀποδεικνύουσι τὸ ἐναντίον. Τί ἄλλο ἰσχυρίσθη ἡ Ἀντιπολίτευσις τότε; καὶ ἂν ταῦτα ἰσχυρίσθη ἡ Ἀντιπολίτευσις, τίς εὑρίσκεται ἐν τῇ ἀληθείᾳ; Ἂν δὲ εὑρίσκηται ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐν τῇ ἀληθείᾳ, θέλετε νὰ παραδεχθῶμεν τὰς ἐπαγγελίας σας, καὶ κατὰ τὸν βουλευτὴν ἐκ Φθιώτιδος νὰ ὁμολογήσωμεν μάλιστα, ὅτι ἔσφαλεν ὡς πρὸς τὰ ἀφορῶντα τὸν τόπον ἡ διάγνωσίς της, καὶ ὅτι ὑπάρχει πλήρης ἐπιτυχία εἰς τὸ σύστημά σας, ἀπέναντι τοῦ προφανοῦς ναυαγίου, τὸ ὁποῖον καταδεικνύεται, ὅπερ δυστυχῶς ἐπῆλθε κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ἐνῷ οὐδεὶς ἐφαντάζετο νὰ τὸ αἰσθανθῇ ὁ τόπος εὐθὺς, ὡς ἐφηρμόζετο; Ἢ θέλετε νὰ θαυμάσωμεν τὸν βουλευτὴν ἐκ Φθιώτιδος, ὅστις, πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ συστήματος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, μᾶς ἐκάλει, ὁμιλῶν περὶ τῶν ἀμέσων φόρων, νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ὄνοι, τιμηθέντες διὰ τῆς φορολογίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἔλαβον καὶ αὐτοὶ προαγωγήν; Ἀλλοίμονον δὲ, ἂν εἰς τοὺς ἀμέσους φόρους ἀνεφαίνετο εὐθὺς ἀμέσως ἡ καταπόνησις εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς χώρας. Αἱ ἄμπελοι, αἱ σταφιδάμπελοι, τὰ ἐλαιόδενδρα ὑπάρχουσι καὶ θὰ ἐξακολουθῶσι νὰ παράγωσιν, ὅσην δὲ καὶ ἂν ἐπιβάλλητε φορολογίαν, δὲν δύναται ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ κτῆμά του, καὶ ὁ γεωργὸς τὴν ἐργασίαν του, διότι πόθεν ἄλλοθεν ἐλπίζει νὰ ἀποκτήσῃ τὰ πρὸς τὸ ζῇν; Καὶ τὸ ἐρχόμενον ἔτος θὰ καλλιεργηθῇ καὶ ἡ ἄμπελος καὶ πᾶν ἄλλο κτῆμα ἐν τῷ τόπῳ, ἀλλ’ ἡ παραγωγὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὸ εἶδος καὶ ἀπὸ τὴν τελειότητα τῆς καλλιεργείας· ἐκεῖ μάλιστα, ὅπου διὰ τῆς καλλιεργείας, καὶ ἡ γῆ ἐξαντλεῖται, ἂν δὲν ἀναπληρωθῇ ἡ ἐξαντλουμένη γονιμότης διὰ λιπασμάτων καὶ ἐκτάκτου καλλιεργείας, ἐκεῖ ἡ παραγωγὴ καταπίπτει. Ἂν τὸ 1887 οἱ φορολογικοί σας νόμοι ἠδυνήθησαν ἐν μέρει νὰ ἀνταποκριθῶσι, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐσοδειῶν τοῦ 1886 καὶ 1887, διότι κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ἦτο ἄφθονος ἡ παραγωγὴ τοῦ σταφιδοκάρπου, καὶ μεγάλη ἡ ζήτησις αὐτοῦ καὶ τοῦ οἴνου, ταῦτα δὲ πάντα ἔδωσαν ζωὴν εἰς τὸν τόπον. Ἀλλὰ τί λέγετε σήμερον περὶ τοῦ σταφιδοκάρπου, ὅστις ὄχι μόνον κατέπεσεν εἰς τὸ ⅓ τῆς τιμῆς, ἀλλ’ εὑρίσκεται καὶ εἰς πλήρη ἀζητησίαν; Εἶσθε ξένοι τοῦ τόπου, Κύριοι, καὶ δὲν γνωρίζετε, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ γεωργὸς, ὁ βιομήχανος κτλ. ἐπαρκεῖ συνήθως εἰς τὰς βιωτικὰς ἀνάγκας, εἰς δὲ τὰς καλὰς ἐσοδείας περισσεύουν εἰς αὐτὸν ὀλίγα χρήματα, διὰ νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ κτήματός του, εἰς τὴν ἐπισκευὴν τῆς οἰκίας του κτλ. Ὅταν δὲ ταῦτα πάντα τὰ ἀφαιρῇ τὸ Κράτος κατὰ τὰς καλὰς ἐσοδείας, τί θὰ μείνῃ εἰς τὸν γεωργὸν κατὰ τὰς ἐσοδείας ἐκείνας, καθ’ ἃς εἴτε ἀποτυγχάνει, εἴτε περιέρχεται τὸ προϊόν του εἰς τοιαύτην κατάπτωσιν; Τί μένει λοιπὸν ἐξ ὅλης ἐκείνης τῆς εὐαρέστου ἐπαγγελίας τῶν λογιστικῶν καὶ πραγματικῶν ἰσοζυγίων, τῶν ἠθικῶν ἐλλειμμάτων καὶ περισσευμάτων, καὶ τῆς εὐδαιμονίας τοῦ τόπου; Μένει ἀπολογισμὸς κίβδηλος, καταδεικνύων τὴν καταπόνησιν τῆς χώρας, μένει τὸ περιλάλητον ἰσοζύγιον τοῦ 1884, τὸ ὁποῖον, ἀναγγελθὲν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ τότε καὶ νῦν διὰ τῶν ἐφημερίδων καὶ τοῦ τηλεγράφου, ἔκρουσε τὰς θύρας καὶ τῆς τελευταίας καλύβης τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἀφίνει δυστυχῶς τὸν Πρωθυπουργὸν ἐπιδιώκοντα αὐτὸ ὡς φάσμα, τὸ ὁποῖον διαῤῥέει ἀπὸ τὰς χεῖράς του τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν νομίζει, ὅτι τὸ συνέλαβε καὶ τὸ κρατεῖ. Τὰ συγχαρητήριά μας ἐπεθύμησεν ὁ βουλευτὴς Φθιώτιδος. Ναί, ἐπεθύμει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ δυνηθῇ εἰλικρινῶς νὰ συγχαρῇ τὴν Κυβέρνησιν, ἐπεθύμει νὰ συναντήσῃ ταύτην ἐν τῇ Βουλῇ, ἀναγγέλλουσαν τῷ ὄντι εἰς αὐτὴν ἰσοζύγιον καὶ ἠδύνατο, Κύριοι, νὰ τὸ ἐπιτύχῃ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἐχορηγήθησαν εἰς αὐτήν, καὶ διὰ τῆς ὑποστηρίξεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν, ἀλλὰ δυστυχῶς προὐτίμησε τὴν ἐπιδεικτικὴν πολιτικήν, ἀπέβλεψεν ἐκτὸς τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους, καὶ ἐλησμόνησε τοὺς ἐντὸς τοῦ Κράτους εὑρισκομένους. Ἐπιδιώκει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν ἔπαινον τῆς ἔξω Ἑλλάδος, ἀδιαφορῶν διὰ τοὺς φορολογουμένους, ἀδιαφορῶν ἂν πάσχῃ ὁ γεωργὸς καὶ ὁ ἰδιοκτήτης, ἀδιαφορῶν ἂν χρεωκοπῇ ὁ ἔμπορος, ἀδιαφορῶν ἂν δεσμεύηται ὁ βιομήχανος, ἀρκεῖ μόνον οἱ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐρχόμενοι νὰ εὑρίσκωσιν αὐτὸν σχεδιάζοντα τὰ μεγάλα ἔργα. Ὀφείλει ὅμως ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ συγχαρῇ καὶ εὐχαριστήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἤκουσε τοὺς λόγους αὐτῆς καὶ πεισθεῖσα ἠκολούθησε κατὰ μέγα μέρος τὰς γνώμας της. Ἔθεσεν ὡς βάσιν ἡ Ἀντιπολίτευσις τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτῆς συστήματος τὰς οἰκονομίας, καὶ τὰς οἰκονομίας ὁ Πρωθυπουργὸς ἠσπάσθη. Ἀρκεῖ νὰ ἀναγνώσητε τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Φθιώτιδος, ὅστις, πρὸς ἀπόδειξιν τούτου, ἐπεκαλέσθη τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884 καὶ παρέβαλεν αὐτὸν πρὸς τὸν τοῦ 1887, καὶ ὡμολόγησε ποία ἡ διαφορὰ μεταξὺ Τρικούπη τοῦ 1884 καὶ Τρικούπη τοῦ 1885, 15 ἢ 12 ἑκατομμυρίων διαφορά. Ἀλλ’ ἐὰν ἡμεῖς ὀφείλωμεν νὰ εὐχαριστήσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἠσπάσθη τὰς ἀρχὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὀφείλετε καὶ σεῖς νὰ εὐχαριστήσητε ἡμᾶς, διότι κατηναγκάσαμεν αὐτὴν εἰς τοῦτο. Εἴπομεν, Κύριοι, τότε, ὅτι τὰς οἰκονομίας ὀφείλει ἰδίως νὰ ἐπιδιώξῃ ὁ Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς μᾶς ἀντέτασσε: «Λησμονεῖτε τὴν ἀποστολὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους; Καὶ λησμονεῖτε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ ἦναι ἕτοιμος εἰς πᾶσαν περίστασιν, ἵνα ἀντιπαραταχθῇ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλασσαν;» Ταῦτα δὲ λέγων ἐλησμόνει τί ἄλλοτε ὑπεστήριξεν: ὅτι τὸ ζήτημα τὸ στρατιωτικὸν εἶναι ζήτημα οἰκονομικόν· τοῦ τὸ ἀνέμνησεν ὅμως ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπέκυψαν εἰς τὴν ἰδέαν, ἀλλ’ ἀτελῶς, διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐνόει, σὺν τῇ οἰκονομίᾳ, νὰ συμβιβάσῃ καὶ τὴν στρατιωτικὴν ὀργάνωσιν τῆς χώρας· διότι, ἐνῷ ὑπάρχει ἡ πεποίθησις, ὅτι διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα παρέχει τὸ Κράτος, δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν οὔτε Πρωσσικὸν οὔτε Γαλλικὸν στρατὸν, ἀντὶ νὰ ἀπομιμῆται τὰ Κράτη ἐκεῖνα, ὤφειλε νὰ περιορίζηται εἰς τὸν κύκλον τὸν ἰδικόν μας καὶ νὰ συμβιβάσῃ τὴν διοργάνωσιν τῆς χώρας μὲ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα διαθέτει, καὶ τὰ ἤθη καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς. Ἀλλὰ μὴ τάχα ἐσώθη τι ἐκ τοῦ στρατοῦ, τὸν ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς ἀνήγγειλεν ὡς στρατὸν προβαίνοντα ἐν εὐρωστίᾳ καὶ πειθαρχίᾳ; Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἦναί τις στρατιωτικὸς, ὅπως διαγνώσῃ τὴν ἀθλίαν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθεν ὁ στρατός μας; ὅπως πεισθῇ, ὅτι ὁ στρατιώτης ὁ γυμναζόμενος ἐπὶ τρεῖς μῆνας καὶ ὁ στελλόμενος νὰ εἰσπράξῃ φόρους, ὄχι μόνον δὲν γίνεται στρατιώτης, ἀλλὰ καθίσταται ἀνήθικον ὄργανον τῆς κοινωνίας, διότι ὑποχρεοῦται σὺν τοῖς ἄλλοις νὰ φροντίζῃ περὶ τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ἐλαττωμάτων του; Καὶ ὅμως, ἐνῷ στρατὸν δὲν ἔχομεν, ἔχομεν ὅμως στρατιωτικὸν ὀργανισμόν, ὁ ὁποῖος βαρύνει τὴν Πολιτείαν δεινῶς· αἱ ἐν τῷ στρατολογικῷ νόμῳ διατάξεις εἶναι δρακόντειοι, καταστρέφουσαι πολλὰς οἰκογενείας. Συνεβούλευσεν ἡ Ἀντιπολίτευσις τὴν ἀναβολὴν τοῦ χρεωλυσίου, καὶ τὴν συμβουλὴν ταύτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διδομένην εἰς στιγμήν, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις διέπραττε πρᾶξιν, δυναμένην νὰ θεωρηθῇ ὡς πρᾶξις χρεωκοπίας, τὴν ἀσπάζεται, τὴν ἐφαρμόζει, ἀλλ’ εἰς ἔκτασιν μεγαλειτέραν ἐκείνης, ἣν ἐσκόπει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἥτις ὡμίλησε περὶ ἀναστολῆς καὶ οὐχὶ καταργήσεως. Ἐνῷ δὲ ταῦτα πράττει, διαδίδει διὰ τῶν δημοσιογραφικῶν αὑτοῦ ὀργάνων, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις συμβουλεύει τὴν χρεωκοπίαν, καὶ ἐξακολουθεῖ συκοφαντῶν ἀφ’ ἑνός, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἀναγγέλλει ἀνερυθριάστως, ὅτι ὑπὸ τὴν κυβέρνησίν του τὸ ἐμπόριον προάγεται, ἡ βιομηχανία προκόπτει, ἡ γεωργία προοδεύει, ἡ δικαιοσύνη λειτουργεῖ ἀπροσκόπτως, ἡ ἀσφάλεια εἶναι πλήρης, ὁ δὲ λαὸς εὐπορεῖ καὶ ταχέως θέλει δρέψει τὰ μέγιστα ἀγαθὰ τῆς εὐπορίας του. Ἀλλ’ οἱ φόροι, Κύριοι, κατὰ κανόνα ὑπερτιμῶσι τὴν ἐργασίαν, ἡ δὲ ὑπερτίμησις τῆς ἐργασίας βαρύνει τὴν παραγωγήν, ἥτις ἐμποδίζει τὴν πρόοδον τῆς βιομηχανίας καὶ τῆς γεωργίας· οἱ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως φόροι, ὡς ἐκ τῶν πολυπλόκων διατυπώσεων, ὡς ἐκ τῶν τύπων, εἰς τοὺς ὁποίους ὑποβάλλουσι τοὺς παραγωγούς, φέρουσι πρόσκομμα εἰς τὴν ἐργασίαν, καὶ ἐμποδίζουσι τὴν πρόοδον. Ἀλλὰ τὸ ἐμπόριον, ἡ βιομηχανία, ἡ γεωργία ἀπαιτοῦσιν ἀσφάλειαν, δικαιοσύνην καὶ ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων. Πῶς δύνανται νὰ προκόψωσι ταῦτα πάντα, ἐνῷ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις οὐδέποτε ἐσκέφθη, οὐδὲ σκέπτεται περὶ τῆς ἐσωτερικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου; Ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἓν καὶ μόνον ἀπέβλεψε καὶ ἓν καὶ μόνον ἐπεδίωξε: φορολογίαν. Ὅλη ἡ κυβερνητικὴ μηχανὴ μίαν ὤθησιν ἔλαβε, πάντες μετεβλήθησαν εἰς εἰσπράκτορας καὶ εἰς τελωνοφύλακας, καὶ αὐτοὶ οἱ εἰσαγγελεῖς καὶ αὐτοὶ οἱ δικασταί. Καὶ πῶς θέλετε νὰ ὑπάρξῃ δικαιοσύνη; Ἐφρόντισεν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις περὶ τῆς καταστάσεως τῶν Δικαστηρίων μας; Δὲν συνέτεινεν εἰς τὸ νὰ προσθέσῃ εἰς τὴν ὑπάρχουσαν καχεξίαν μέσον, τὸ ὁποῖον ἤγαγε καὶ ὁσημέραι ἄγει εἰς τὴν παραλυσίαν; Διὰ τοῦ νόμου περὶ νομικῶν συμβούλων ἀφαιροῦνται ἐκ τῆς δικαιοσύνης μέλη χρήσιμα διὰ τὴν ἀπονομὴν αὐτῆς, καὶ συνάμα παρέχεται κυβερνητικὸν δέλεαρ, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπιδράσῃ τὰ μέγιστα ἐπὶ τῆς συνειδήσεως τῶν δικαστῶν. Εἶναι θαυμάσιον τῷ ὄντι, ν’ ἀπαντᾷ τις ἀδαμαντίνους χαρακτῆρας μεταξὺ τῶν δικαστῶν μας, ὅταν ἀναλογισθῶμεν, ὅτι τοὺς θέλομεν ἐργαζομένους ἀπὸ πρωΐας μέχρις ἑσπέρας, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τοῖς ἀρνούμεθα τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως· ὁ μισθὸς ἐξακολουθεῖ νὰ ᾖναι ὁ αὐτὸς, ἐνῷ σήμερον, ὡς ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος καὶ τῆς φορολογίας καὶ ἐπαυξήσεως τῶν ἀναγκῶν, ἠλαττώθη κατὰ 50%. Ἐφροντίσατε, Κύριοι, διὰ τὴν δικαιοσύνην; Εἴπετε, τί μέχρι τοῦδε δι’ αὐτὴν ἐπράξατε; ποία εἶναι ἡ ἐργασία σας, ἡ μελέτη σας; Ἐφροντίσατε περὶ παιδείας; Ἐφροντίσατε μόνον τίνι τρόπῳ νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τοὺς δήμους καὶ τὸ μικρὸν βοήθημα, τὸ ὁποῖον παρεῖχεν ἡ Κυβέρνησις εἰς αὐτούς, καὶ ὑπὸ τὸ πρόσχημα, ὅτι πρόκειται νὰ βοηθήσητε τοὺς δήμους, ἀναλαμβάνοντες τὴν δαπάνην τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀφαιρεῖτε κατόπιν ἀπὸ τοὺς δήμους τὸ ἥμισυ τῶν εἰσοδημάτων, ὅπως τοιουτοτρόπως κατορθώσητε διὰ μόνης τῆς δαπάνης τῶν δήμων νὰ συντηρήσητε αὐτήν. Ἐφροντίσατε περὶ ἀσφαλείας; Κατηργήσατε τὴν χωροφυλακήν, χάριν οἰκονομίας, —καὶ ἐὰν κακῶς ἐλειτούργει ὁ θεσμὸς τῆς χωροφυλακῆς, ὑπῆρχεν ὅμως ἀσφάλειά τις ἐν τῷ τόπῳ, —διότι παρίστατο ἡ δημοσία δύναμις καταστέλλουσα τοὺς κακοποιοὺς, ἀντικατεστήσατε δὲ αὐτὴν διὰ τῶν νεοσυλλέκτων, τοὺς ὁποίους ἀποσπᾶτε, ἀγνοοῦντας τί ἐστὶν ὑπηρεσία καὶ καθῆκον, διὰ νὰ πιέσωσι καὶ φορολογήσωσιν. Ἐφροντίσατε ὅμως διὰ τὴν διοίκησιν, διότι λειτουργεῖ ἀκριβῶς κατὰ τὰς ἐμπνεύσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὰ ὄργανα τῆς διοικήσεως δὲν εἶναι πλέον ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τῆς φατρίας, καὶ ἔφθασαν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε εἶναι ἀδύνατον νὰ πιστεύσῃ τις, ὅτι τοιαῦται εἶναι αἱ ὁδηγίαι, αἱ διδόμεναι ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἤκουσα ὑπάλληλον ἀνώτατον, ἀναλαμβάνοντα τὴν διοίκησιν νομοῦ, νὰ λέγῃ παῤῥησίᾳ, ὅτι ἐστάλη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ νὰ πολεμήσῃ τὸν Α ἢ τὸν Β· ἡ ὅλη δὲ φροντίς του διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου περιορίζεται εἰς τὴν χρῆσιν παντὸς θεμιτοῦ καὶ ἀθεμίτου μέσου, ὅπως κατορθώσῃ τὴν ἀποστολήν, τὴν ὁποίαν ἀνήγγειλεν, ὅτι ἔχει. Ἀπέναντι, Κύριοι, τοιαύτης καταστάσεως, ἀπέναντι τοιούτων ἐντυπώσεων, τὰς ὁποίας εἰσκομίζει τις εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, ἀκούει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν λέγοντα: σᾶς ἀναγγέλλω τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἰσοζυγίου· ἀλλ’ ἡ ἐπιτυχία τοῦ ἰσοζυγίου εἶναι ἀπόδειξις τῆς ἐπιτυχίας τῶν οἰκονομικῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δὲ ἐπιτυχία ἐξασφαλίζει εἴς τινα χρόνον τὴν ἀνακούφισιν τῶν βαρῶν, ὑπόσχεται ὅμως ἀπὸ τοῦδε τὴν κατάργησιν τῶν διοδίων, τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων καὶ μοὶ παρέχει τὰ μέσα, τοὺς ἀπόρους δήμους νὰ καταστήσω εὐπόρους, εἰς δὲ τοὺς εὐπόρους νὰ παράσχω τοὺς πόρους πρὸς κατασκευὴν δημοσίων ἔργων καὶ οἰκοδόμησιν ἁπανταχοῦ δημοτικῶν σχολείων, νὰ ἀποξηράνω τὰ ἕλη καὶ τὰς λίμνας καὶ νὰ διευθετήσω τοὺς ποταμούς. Δὲν πλανᾶται, ὅτι εὑρίσκεται εἰς ἄλλην αἴθουσαν, εἰς ἣν διὰ τῆς μαγικῆς ῥάβδου μεταβάλλεται ὁ χαλκὸς εἰς χρυσὸν, τὸ ὕδωρ εἰς οἶνον καὶ ὁ πῖλος εἰς μαγειρεῖον, τὸ ὁποῖον παρέχει παντὸς εἴδους φαγητά. Καὶ τίς δὲν ἔμεινεν εὐχαριστημένος ἀπὸ τὰ προσφερόμενα ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ δῶρα; τίνος ἡ ὄρεξις δὲν ἔλαβε πλήρη ἱκανοποίησιν; Καὶ ὅμως τοιαῦτα ἠκούσαμεν ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων! «Κράτος, Κύριοι, ὅπερ ὑπολογίζει κακῶς ἢ διόλου, ὅπερ πλανᾶται ὡς πρὸς τὴν πρόσοδόν του καὶ καταχρᾶται τῆς πίστεως, ὁμοιάζει τὸ ἄτομον, ὅπερ δαπανᾷ διὰ τὴν πολυτέλειάν του καὶ στερεῖται τοῦ ἄρτου». Ταῦτα λέγει διάσημος οἰκονομολόγος καὶ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον ἐφθάσαμεν. Δανειζόμεθα καὶ δαπανῶμεν διὰ τὴν πολυτέλειάν μας, καὶ στερούμεθα, θὰ στερηθῶμεν δὲ καὶ τοῦ ἄρτου, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις διοικοῦσα τὸν τόπον καὶ ἐφαρμόζουσα τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζετε. «Τὸ χρῆμα εἶναι μοχλὸς πολιτισμοῦ καὶ προόδου, ἀπαλλάσσει τὸν πολίτην ἀπὸ τὴν δουλείαν τῆς ἀνάγκης, τὸν καθιστᾷ ἐλεύθερον εἰς τὴν σκέψιν, καὶ τοῦ παρέχει ἐλευθερίαν πνεύματος». Ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως ἐπιδιώκει τὴν ὠφέλειαν τοῦ χρήματος, καὶ αὕτη ἤρχισεν ἤδη ν’ ἀποφέρῃ τ’ ἀποτελέσματά της, ἀποτελέσματα ὑλικὰ καὶ ἠθικά. Συζητῶν πρὸ πολλῶν ἐτῶν εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ κλείσῃ τὰ ὦτα εἰς τοὺς τροφίμους τοῦ Χρηματιστηρίου, ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐναγκαλισθῇ καὶ πάλιν τοὺς ἀνθρώπους τούτους. Ὅτε ἦλθεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐνεφανίσθησαν οὗτοι ἑνώπιόν του ἀδυσώπητοι· εἶχον λαμβάνειν, καὶ τὰ δάνειά των ἦσαν ληξιπρόθεσμα, ἀσφάλειαν δὲ εἶχον τὰ χρεώγραφα τοῦ Κράτους. «Νὰ μᾶς πληρώσητε, κύριε Πρωθυπουργέ.— Δὲν ἔχω.—Θὰ θέσωμεν εἰς πλειστηριασμὸν τὰ χρεώγραφα τοῦ Κράτους.—Κακὸν διὰ τὸ Κράτος, ἀλλὰ κακὸν καὶ διὰ σᾶς· θὰ χρεωκοπήσητε τὸ Κράτος, ἀλλὰ θὰ πάθητε καὶ σεῖς. Τί ἐπιθυμεῖτε; Νὰ σᾶς βοηθήσω, καὶ νὰ μὲ βοηθήσητε.» Ἔκτοτε ἡ πολιτικὴ τοῦ Κράτους κατέστη πολιτικὴ τοῦ Χρηματιστηρίου. Καὶ δὲν εἶναι τὸ Κράτος τὸ ἡμέτερον τὸ πρῶτον ἐφαρμόζον τοιαύτην πολιτικήν· καὶ ἄλλα πρὸ ἡμῶν εὑρέθησαν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγωσιν εἰς ὁμοίαν, τῆς ὁποίας τὰ πρῶτα ἀποτελέσματα ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε ἐνεθάῤῥυναν οὐ μόνον τοὺς αὐτουργοὺς τῆς τοιαύτης ἐργασίας καὶ τοὺς παρέστησαν ὡς σοφοὺς πολιτικούς, ἀλλὰ καὶ τὴν κοινωνίαν· πλὴν τὸ τέλος ὑπῆρξε τοιοῦτον, εἰς οἷον κατὰ κανόνα οἱ τοιούτου εἴδους ἐπιχειρήσεις καταλήγουσι. Τὸ ὅμορον Κράτος, τοῦ ὁποίου τῆς οἰκονομικῆς ἐργασίας τὰ ἴχνη δυστυχῶς ἀκολουθοῦμεν, πόσον κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον εἶχε λαμπρὰν τὴν ἄποψιν! ἀλλὰ καὶ ποῖον τὸ τέλος αὐτοῦ! Σταματήσατε, κύριε Πρωθυπουργέ, σκεφθῆτε κύριοι Βουλευταί.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 μ. μ.