1888.11.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 13.

Τῆς 12 Νοεμβρίου 1888.

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἰς τὸν κατάλογον τῶν ψηφοφορησάντων δὲν σημειοῦμαι ὡς παρών, ἐνῷ ὄχι μόνον ἤμην παρών, ἀλλὰ καὶ ἀντέτεινα, ὡς ἐνθυμεῖσθε, εἰς τὴν πρότασιν τὴν ὑποβληθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ἐπειδὴ συνείθιζω πάντοτε νὰ ἐκφράζω τὴν γνώμην μου ἀρκετὰ δυνατὰ, ὑποθέτω, ὅτι εἶναι παραδρομὴ, καὶ αὐτὴν παρακαλῶ νὰ διορθώσητε.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ζήτημα.

§4Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ μεταβληθῇ καὶ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπικυροῦνται λοιπὸν τὰ πρακτικὰ μὲ τὴν διόρθωσιν ταύτην.

§6ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐζητήθη χθὲς ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων τῶν σχετικῶν πρὸς τὴν χάριν τὴν ἀπονεμηθεῖσαν εἰς ἕνα τῶν ἐν Μεσολογγίῳ προσελθόντων ἑκουσίως φυγοδίκων καὶ καταδικασθέντα εἰς θάνατον, εἰς τὸν Ἀλέξιον Τάκην, οὗτινος ἀληθῶς ἡ ποινὴ διὰ χάριτος μετεβλήθη ἀπὸ τοῦ θανάτου εἰς ἰσόβια δεσμά. Ἐζητήθησαν δὲ τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν χάριν ταύτην ἔγγραφα, διότι ὑπεστηρίχθη ἐντεῦθεν, ὅτι ἡ χάρις αὕτη ἐδόθη ἐναντίον τῶν γνωμοδοτήσεων τῶν ἁρμοδίων Ἀρχῶν, ἢ ἄνευ γνωμοδοτήσεως αὐτῶν.

§7ΤΙΝΕΣ. Ὄχι.

§8ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἄνευ γνωμοδοτήσεως.

§9ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Καταθέτω τὰ ἔγγραφα ταῦτα. Καταθέτω τὸ βούλευμα τοῦ Συμβουλίου τῶν ἐν Μεσολογγίῳ Πλημμελειοδικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ Ἀλέξιος Τάκης κατὰ τὸ 1876 παρεπέμφθη εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον ὡς ὑπαίτιος φόνου, δι’ ὁποῖον τὸ 1875, ἐν ἡλικίᾳ 14 ἐτῶν, μετ’ ἄλλου τινὸς ἐξετέλεσε κατὰ τινος Χαρβαλιᾶ, θεωρουμένου ὡς αὐτουργοῦ ἢ συνεργοῦ προσβολῆς τῆς τιμῆς τῆς μητρὸς τοῦ συντρόφου τοῦ Ἀλεξίου Τάκη. Ἀπὸ τοῦ 1876, ὅτε παρεπέμφθη διὰ τὴν τοιαύτην ἀνθρωποκτονίαν, μέχρι τοῦ 1886 ὁ Ἀλέξιος Τάκης ἐφυγοδίκει· τὴν 4 Ὀκτωβρίου 1886 προσῆλθεν ἑκουσίως ἐνώπιον τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Μεσολογγίῳ Πλημμελειοδικῶν καὶ συνετάχθη τὸ ἑξῆς περὶ τῆς προσελεύσεως αὐτοῦ πρωτόκολλον (ἀναγινώσκει): «Ἐν Μεσολογγίῳ καὶ ἐν τῷ καταστήματι τῆς Εἰσαγγελίας, σήμερον, τὴν 4 Ὀκτωβρίου 1886 μ. μ., ἡμέραν Σάββατον, ἐνώπιον ἐμοῦ τοῦ Εἰσαγγελέως Μεσολογγίου Κ. Μπράβου, παρουσίᾳ καὶ τοῦ ὑπογραμματέως Χ. Μαρούλη, ἐνεφανίσθη ὁ Ἀλέξιος Τάκης, καταδιωκόμενος δυνάμει τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 564 τοῦ 1876 βουλεύματος τῶν ἐνταῦθα Πλημμελειοδικῶν, καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι προσέρχεται ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης, μὲ τὴν παράκλησιν τοῦ νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ ἐκδίκασις τῆς κατ’ αὐτοῦ κατηγορίας». Συνετάχθη ὅθεν ἡ παροῦσα, ἥτις, ἀναγνωσθεῖσα καὶ βεβαιωθεῖσα, ὑπογράφεται νομίμως. Ὁ προσελθὼν Ἀλέξιος Τάκης.

Ὁ Εἰσαγγελεὺς

Κ. ΜΠΡΑΒΟΣ.

Ὁ ὑπογραμματεὺς Χ. Μαρούλης. Τὴν ἰδίαν ἡμέραν, κατ’ ἐξαίρεσιν ἀπὸ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἡ ἀνάγκη ἐπέβαλλεν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, ν’ ἀφίνῃ πρὸς ὥραν τοὺς προσερχομένους ἐλευθέρους, αὐτὸς καθείρχθη ἐν τῇ φυλακῇ· καὶ περὶ τούτου καταθέτω τὴν τῆς ἰδίας χρονολογίας ἔκθεσιν φυλακίσεως, ὑπογεγραμμένην ἀπὸ τὸν ἐπιστάτην τῶν φυλακῶν καὶ τὸν κλητῆρα, διὰ τῆς ὁποίας βεβαιοῦσιν, ὅτι ὁ Ἀλέξιος Τάκης παρεδόθη εἰς τὸν ἐπιστάτην τῶν φυλακῶν τὴν ἰδίαν ἐκείνην ἡμέραν τῆς προσελεύσεώς του, τὴν 4 Ὀκτωβρίου, καὶ καθείρχθη ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἵνα κρατῆται ἐν αὐταῖς μέχρις ἐκδικάσεως τῆς ὑποθέσεώς του. Ὅπως χθὲς εἶπον, εἰς τοὺς οὕτως αὐθορμήτως προσερχομένους ἔκπαλαι καὶ πάντοτε ἐχορηγεῖτο καὶ χορηγεῖται ἡ εὐκολία τοῦ νὰ προσδιορίζωνται ἀμέσως αἱ δίκαι των, ἀλλὰ πρωτίστως νὰ προσδιορίζωνται ἐν τῷ τόπῳ, ἐν τῷ ὁποίῳ προσήρχοντο, δῆλον ὅτι ἐν τῷ Δικαστηρίῳ τῆς πατρίδος των, ὅπου τοῖς εἶναι εὐκολωτέρα καὶ ἡ προσκομιδὴ τῶν μέσων τῆς ὑπερασπίσεώς των. Τοῦτο κατὰ κανόνα ἐγένετο καὶ γίνεται, καὶ τοῦτο ἐγένετο διὰ τοὺς ἄλλους προσελθόντας, τοὺς ἀπροστατεύτους. Τοῦ Ἀλεξίου Τάκη ὅμως, τοῦ προστατευομένου, δὲν προσδιωρίσθη ἐν Μεσολογγίῳ ἡ δίκη, ἀλλ’ ἐνώπιον τοῦ Κακουργιοδικείου τῆς Λευκάδος, καὶ ἐκεῖ δικασθεὶς κατεδικάσθη εἰς θάνατον ἐπὶ τῇ ἀνθρωποκτονίᾳ, τὴν ὁποίαν, ὡς προεῖπον, ἔπραξε, μόλις ἔχων συμπεπληρωμένον τὸ 14ον ἔτος τῆς ἡλικίας του. Ἀναφέρει δὲ ἡ ἐτυμηγορία τῶν ἐνόρκων αὐτὸν ὡς εἰκοσιπενταετῆ τὸ 1887, δεχομένη, ὅτι κατὰ τὴν πρᾶξιν πρὸ 12 ἐτῶν εἶχε συμπληρώσει τὸ 14ον ἔτος. Θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ δώσω καὶ τὴν ἑξῆς ἐκ τῆς ἀποφάσεως πληροφορίαν, ὅτι ὁ ὑπόδικος αὐτὸς προσήχθη ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου Λευκάδος ἄνευ συνηγόρου, καὶ ἡ ἀπόφασις βεβαιοῖ, ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Δικαστηρίου διώρισεν αὐτῷ ἐξ ἐπαγγέλματος συνήγορον τὸν Ἰω. Τριανταφύλλην δικηγόρον. Καταδικασθεὶς εἰς θάνατον, ἔκαμεν ἀναίρεσιν, καὶ ἡ ἀναίρεσις αὐτοῦ ἀπεῤῥίφθη ὑπὸ τοῦ Ἀρείου Πάγου διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 11 τῆς 16 Ἰανουαρίου 1888 ἀποφάσεως, ἐρήμην τοῦ ἀναιρεσείοντος, ὡς οὐδόλως παρασταθέντος πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀναιρέσεώς του. Οἱ προστάται του δὲν ἐφρόντισαν ἢ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τῷ δώσωσιν ἕνα συνήγορον ἐν Λευκάδι, καὶ ἕνα πληρεξούσιον δικηγόρον ἐν Ἀθήναις. Περὶ αὐτοῦ μετὰ τὴν δίκην του ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς τοῦ δικάσαντος αὐτὸν Δικαστηρίου, συνελθόντες ἵνα γνωμοδοτήσωσιν, ἐὰν ὑπάρχωσι λόγοι ἀπαιτοῦντες τὴν μετρίασιν τῆς ποινῆς του, συσκεφθέντες δὲ καὶ λαβόντες ὑπ’ ὄψει τὰ συνοδεύοντα τὴν πρᾶξιν περιστατικὰ καὶ τὰ κατὰ τὴν συζήτησιν προκύψαντα, «γνωμοδοτοῦσιν ἐκ συμφώνου, ὅπως ἡ ἐπιβληθεῖσα τῷ κατηγορουμένῳ Ἀλεξίῳ Τάκη ποινὴ τοῦ θανάτου μεταβληθῇ εἰς ἰσόβια δεσμά».

§10ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί χρονολογίαν φέρει;

§11ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. 6 Νοεμβρίου 1887.

§12ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος εἶναι Εἰσαγγελεύς;

§13ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁ κ. Καρύκης καὶ προεδρεύων ὁ κ. Μυρτίλος. Ἡ γνωμοδότησις αὕτη ὑπεβλήθη εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν, ὅστις ὑπέβαλε δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον αὐτὴν τὴν 1 Μαρτίου 1888, συμμεριζόμενος τὴν περὶ μεταβολῆς τῆς ποινῆς εἰς ἰσόβια δεσμὰ γνώμην τοῦ ἁρμοδίου Προέδρου καὶ Εἰσαγγελέως, δικαιολογουμένην καὶ ἐκ τῆς νεαρᾶς τοῦ καταδίκου κατὰ τὴν πρᾶξιν ἡλικίας. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα πάντα μετὰ τῆς δικογραφίας ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῶν χαρίτων, ἡ ὁποία ἐγνωμοδότησεν, ὅτι δὲν θεωρεῖ δίκαιον οὐδὲ πρέπον νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ποινὴ τοῦ θανάτου κατὰ τοῦ Ἀλεξίου Τάκη, κηρυχθέντος ἐνόχου, ὅτι πρὸ 12 ἐτῶν, εἰς ἡλικίαν 14 ἐτῶν, προέβη εἰς πρᾶξιν κατά τινος, θεωρουμένου ὡς προσβολέως τῆς μητρὸς τοῦ συγκατηγορουμένου συντρόφου του, προσελθόντος δὲ αὐθορμήτως μετὰ μακρὰν φυγοδικίαν καὶ ζητήσαντος τὴν περὶ αὐτοῦ ἀπόφασιν τῆς δικαιοσύνης. Συμφώνως πρὸς ταῦτα ἡ θανατική του ποινὴ μετεβλήθη εἰς τὴν τῶν ἰσοβίων δεσμῶν, καὶ διὰ τὴν τοιαύτην μεταβολὴν κατεδικάσθη ἡ Βουλὴ νὰ ἀκούσῃ ὅσα χθὲς ἤκουσε.

§14ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅταν οἱ ἀγορεύσαντες χθὲς ἴδωσι τὴν δικογραφίαν ταύτην, θέλουσιν ἀπαντήσει τὰ δέοντα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ βάσις τῆς ἐπερωτήσεως δὲν ἦτο αὕτη. Ἀληθῶς ὁ ἐπερωτήσας, ὅστις ἤμην ἐγώ, καὶ πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ὡμίλησαν καὶ περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἀλλ’ ἵνα ἐπιῤῥώσωσι τὴν βάσιν τῆς κυρίας ἐπερωτήσεως. Ἡ κυρία λοιπὸν ἐπερώτησις περιεστράφη εἰς τὰ ἑξῆς: Ἐὰν τὰ δημοσιευθέντα πρὸ δύο ἐτῶν ἐπανειλημμένως ἦσαν τοιαῦτα, ὥστε νὰ θεωρηθῶσιν ὡς λίβελλοι, καίτοι δὲν προέκειτο περὶ γνωμῶν τῆς συντάξεως τῆς ἐφημερίδος ἐκείνης, ὡς ἀφῆκε νὰ πιστευθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλὰ περὶ ἐπιστολῶν καὶ ἐγγράφων ἄλλων. Διατὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προέβη εἰς καταγγελίαν τοῦ συντάκτου, καὶ ἔπειτα διατὶ ὠπισθοχώρησε; Καὶ ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ πρωτοφανοῦς φαινομένου ἐφέραμεν εἰς ἐνίσχυσιν τῶν ἀποριῶν καὶ ὑπονοιῶν ἡμῶν τὴν δοθεῖσαν ἐσχάτως χάριν εἰς τὸν Ἀλέξιον Τάκην. Γνωρίζομεν, ὅτι διὰ τῆς συναλλαγῆς ἀσφαλίζονται οἱ μέλλοντες νὰ δικασθῶσι δι’ ἐγκλήματα, ὅταν μάλιστα ἓν ἔτος μετὰ τὴν καταδίκην ἀπονέμεται καὶ χάρις. Ἢ τάχα ἐλησμονήσαμεν, ὅτι ἐπὶ 4,000 χαρίτων, δοθεισῶν προπέρυσι, 3,000 γνωμοδοτήσεων Εἰσαγγελέων καὶ Προέδρων τῶν Συνέδρων εἴχομεν, οἵτινες ῥητῶς ἀπεφαίνοντο νὰ μὴ δοθῶσι χάριτες εἰς ἐκείνους, περὶ ὧν προέκειτο; Καὶ ἐν τούτοις αὐτὸς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι ὁ δοὺς τὰς χάριτας ἐκείνας. Οὐδὲ εἶπέ τις χθές, ὅτι ἐδόθη χάρις ἐναντίον γνωμοδοτήσεων Εἰσαγγελέων καὶ Προέδρων· ἐλέχθη μόνον, ὅτι ἐδόθη χάρις, μὴ ὑπαρχουσῶν γνωμοδοτήσεων. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἐλέγετο τοῦτο, ἦτο τάχα ἀνάγκη τοσούτου πατάγου ἐπὶ τῷ σφάλματι ἡμῶν; 3,000 χαρίτων ἐγένοντο ἐναντίον ῥητῶν γνωμοδοτήσεων Εἰσαγγελέων καὶ Προέδρων, καὶ ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι χάρις ἐδόθη εἰς κακοῦργον, διὰ πελέκεως ἀποκτείναντα τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, ἐναντίον ῥητῶν γνωμοδοτήσεων. Ἀλλ’ ὅταν μελετήσωμεν τὰ ἔγγραφα ταῦτα καὶ ὅταν δυνηθῶμεν νὰ θέσωμεν τὴν χεῖρα ἐπὶ τῆς δικογραφίας κατὰ τοῦ συντάκτου τοῦ «Χρόνου Ἀθηνῶν», καὶ μάθωμεν τίνι τρόπῳ ἀνεχαιτίσθησαν οἱ διάφοροι Εἰσαγγελεῖς, οἱ ἐλθόντες εἰς Ἀθήνας, ὅπως προβῶσιν εἰς τὴν ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου εἰσαγωγὴν εἰς δίκην τοῦ συντάκτου τοῦ «Χρόνου Ἀθηνῶν», τότε θέλομεν ἐξακολουθήσει τὴν συζήτησιν περὶ τῆς πράξεως ταύτης. Ἀλλὰ τίνα ἀνάγκην ἔχομεν, ὅταν ἔχωμεν αὐτὸν τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης διαῤῥήδην ἀπὸ τοῦ βήματος, χθὲς δὲ καὶ σήμερον διὰ τῆς δημοσιογραφίας, κηρύξαντα, ὅτι αὐτὸς οὗτος εἶναι ὁ μὴ ἀφήσας τὸν Εἰσαγγελέα νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν κατὰ τοῦ συντάκτου τοῦ «Χρόνου» καταδίωξιν; Ὠχυρώθησαν ὄπισθεν τῆς μεγαλοφροσύνης. Ἀλλ’ ἡ μεγαλοφροσύνη, ἐὰν ὑπάρχῃ, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ πάντοτε, καὶ νὰ ἦναι μία, ἀκεραία καὶ ἑνιαία. Οὐδὲ εἶναι μικρὸν παιδίον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὥστε νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι, ἀφοῦ ἐπὶ ἕνα ὁλόκληρον μῆνα ἡ δημοσιογραφία ἐστηλίτευε τὰ λαβόντα τότε χώραν ἐν Μεσολογγίῳ, ἐπὶ ἕνα δὲ μῆνα ὁλόκληρον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐσκέπτετο, νύκτα καὶ ἡμέραν, καὶ εὗρε τέλος, ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσῃ τὴν καταγγελίαν κατὰ τοῦ συντάκτου τοῦ «Χρόνου Ἀθηνῶν», τώρα, μετὰ δύο ἔτη, εὗρεν, ὅτι ἡ μεγαλοφροσύνη ἠδύνατο νὰ συντρέξῃ αὐτὸν καὶ νὰ φανῇ αὐτῷ χρήσιμος. Τοιαύτην μεγαλοφροσύνην ἐγὼ τοὐλάχιστον τὴν χαρίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν.

§15ΒΕΝΙΕΡΑΤΟΣ. Ἐπειδὴ κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἀπονομῆς χάριτος εἰς τὸν Ἀλέξιον Τάκην καὶ τῶν ἔν τινι ἐφημερίδι περὶ αὐτοῦ γραφέντων δὲν εὑρέθην ἐδῶ, δηλῶ σήμερον, ὅτι ἀποδέχομαι πληρέστατα τὴν ἐπὶ τούτου ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§16Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Χθὲς τὸ ἑσπέρας δημοσιογράφοι, ἀνήκοντες εἰς ἀμφοτέρας τὰς πολιτικὰς ἀποχρώσεις, μοὶ παρέστησαν τὰ συμβαίνοντα εἰς τὸ θεωρεῖον τῶν δημοσιογράφων. Ὁμολογῶ, ὅτι λυποῦμαι, ἀναγκαζόμενος νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, διότι δὲν θέλω νὰ ἐκληφθῇ, ὅτι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων ἔχω ὑστεροβουλίαν τινὰ πολιτικήν. Πλὴν θεωρῶ τὸ ζήτημα λίαν σπουδαῖον. Καὶ σήμερον ἐφημερίς τις, φίλα φρονοῦσα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἐξέθηκε τὰ γενόμενα. «Ἡ στρατιωτικὴ ἐξουσία τῆς Βουλῆς, λέγει ἡ «Ἀκρόπολις», ἤρχισε νὰ μεταχειρίζηται τοὺς δημοσιογράφους ὡς λωποδύτας, τοὺς βγαίνει ἔξω, τοὺς κοντακίζει, τοὺς ὑβρίζει, τοὺς στέλλει εἰς τὴν ἀστυνομίαν. Αὐτὸ δὲν θὰ τὸ ἀνεχθῶμεν ποτέ. Πιστεύομεν, ὅτι δὲν θὰ τὸ ἀνεχθοῦν καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοι». Τὸ ζήτημα τῆς ἀνέτου ἐργασίας τῶν δημοσιογράφων ἀφορᾷ εἰς αὐτὴν τὴν λειτουργίαν τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὸν προορισμόν της, ἐὰν τὰ ἐν αὐτῇ λεγόμενα δὲν ἔχωσι τὴν ἀπήχησιν, τὴν ὁποίαν δίδει μόνον ὁ τύπος. Ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι τὰ λεγόμενα ἐντεῦθεν δὲν ἔχουσι τὴν ἠχὼ ἐν τῷ τύπῳ, ὁμολογουμένως λίαν περιωρισμένη θὰ ἦναι ἡ δημοσιότης τῶν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ ἀγορεύσεων, διότι δὲν ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τῆς κοινωνίας τὰ ἐνταῦθα λεγόμενα, ἐὰν πάραυτα δὲν γίνεται μεγίστη διάδοσις αὐτῶν. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν ὁ τύπος νὰ λειτουργήσῃ, ὅταν οἱ δημοσιογράφοι εὑρίσκωνται ἐν τῇ θέσει τῇ ἐξευτελιστικῇ, τὴν ὁποίαν ἐκτραγωδεῖ ἐφημερὶς ἀνήκουσα εἰς τὴν κρατοῦσαν μερίδα; Φυσικῷ τῷ λόγῳ αἱ ἐφημερίδες ἐκεῖναι δὲν ἤθελον λάβει ἀφορμὴν ἐξ ἀτακτημάτων διαβατικῶν, διὰ νὰ εἴπωσι δυσάρεστα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὸ Προεδρεῖον. Καὶ δράττομαι τῆς εὐκαιρίας ταύτης, ἵνα εἴπω, ὅτι σέβομαι καὶ τιμῶ μεγάλως τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς. Εἶμαι πεπεισμένος, ὅτι πράττει ὅ,τι δύναται, ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ἡ ἐξουσία του εἶναι ἀνεπαρκής. Πιστεύω ἐν τούτοις, ὅτι δὲν θὰ ἦτο δύσκολον νὰ κανονισθῇ ἡ θέσις τῶν δημοσιογράφων. Ἂς ζητῶνται τὰ ἀναγκαῖα πειστήρια περὶ τῆς ἰδιότητος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προσέρχονται εἰς τὸ θεωρεῖον. Νὰ μὴ ἐπιτρέπηται παρὰ εἰς αὐτοὺς μόνον ἡ εἴσοδος εἰς τὸ θεωρεῖον. Νὰ μὴ δίδωνται τὰ εἰσιτήρια αὐτῶν εἰς ἀνθρώπους ξένους πρὸς τὸ ἔργον αὐτῶν. Νομίζω, ὅτι ταῦτα δὲν ὑπερβαίνουσι τὰς δυνάμεις τῆς Ἀρχῆς, ἡ ὁποία εἶναι τεταγμένη νὰ τηρῇ τὴν καλὴν τάξιν. Διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν ἡ ἀπειλὴ, τὴν ὁποίαν ἔκαμε σήμερον μία ἐφημερὶς, πραγματοποιηθῇ, δηλαδὴ ἐὰν οἱ δημοσιογράφοι ἀπόσχωσι τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς, θὰ ἦναι δυστύχημα, διότι φρονῶ, ὅτι, ἐὰν μείνωμεν μόνοι, ἄνευ τῆς ἠχοῦς τῶν ἐφημερίδων, τὸ ἔργον ἡμῶν θὰ ἦναι πολὺ περιωρισμένον.

§17ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τῷ ὄντι θὰ ἦναι μέγα ἀτύχημα.

§18ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κύριε συνάδελφε, ὁ λόγος τὸν ὁποῖον σεῖς ἐξεφωνήσατε χθὲς, ἤθελεν ἔχει ἀπήχησιν μόνον εἰς τοὺς ἐνταῦθα παρόντας ὀλίγους Βουλευτὰς καὶ ἀκροατὰς, καὶ μετὰ ἕξ μῆνας, ὅτε θὰ ἐδημοσιεύοντο τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, καὶ εἰς τοὺς ὀλίγους ἀναγνώστας αὐτῶν. Βουλαὶ ἄνευ δημοσιογράφων εἶναί τι, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ. Δὲν εἶναι τοῦτο γνώμη ἐδική μου. Ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς ὑπάρχει σύγγραμμα κάλλιστον περὶ τῆς ἱστορίας τοῦ Γαλλικοῦ τύπου, τὸ ὁποῖον σὺν ἄλλοις μᾶς διδάσκει, ὅτι ἁπανταχοῦ, ὅπου περιωρίσθη τοῦ τύπου ἡ παρουσία ἐν τῇ Βουλῇ, τὸ ἔργον αὐτῆς ἐκολοβώθη. Διὰ τοῦτο συνιστῶ ἐκ νέου εἰς τὸν κ. Πρόεδρον νὰ λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως εὐκολυνθῇ ἡ θέσις τῶν δημοσιογράφων ἐν τῷ θεωρείῳ τῆς Βουλῆς.

§19ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι μόνον αὐτὸ, ἀλλὰ νομίζω καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσῃ τὸ Προεδρεῖον, ἐὰν ἔχωσι ὑπόστασιν τὰ ἐν τῇ εἰρημένῃ ἐφημερίδι ἐπὶ τοῦ προκειμένου γραφέντα.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδὲν παράπονον μοὶ ἐγένετο ἀπ’ εὐθείας. Ἐγὼ συνήθως ἔρχομαι εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς 3ης ὥρας μ. μ. καὶ μένω ἐλεύθερος μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως, καὶ ἐν ᾧ τὰ παράπονα ἔπρεπε νὰ γίνωνται πρὸς τὸν Πρόεδρον, ἐγὼ δὲν ἤκουσα τίποτε. Ἐγὼ εἰς οὐδένα δημοσιογράφον ἠρνήθην εἰσιτήριον. Τί συμβαίνει ἐκεῖ, ἐὰν ὁ χῶρος δὲν ἐπαρκῇ, ἢ δὲν ἦναι κατάλληλος, δὲν εἶναι ἔργον τοῦ Προέδρου· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδεὶς τῶν ἐφημεριδογράφων παρεπονέθη εἰς ἐμὲ, ὅτι ἢ ἠπειλήθη, ἢ δὲν ἔχει εἰσιτήριον, ἢ κωλύεται ὁπωσδήποτε.

§21ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ θεωρεῖον τῶν δημοσιογράφων ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐκεῖ, ἀντικρὺ τοῦ ἀγορεύοντος, διότι ὅπου ὑπάρχει ἤδη εἶναι ἀκατάλληλος ἡ θέσις.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκεῖ εἶναι ἐν τῷ μεταξὺ ἄλλο θεωρεῖον καὶ θὰ ἐνοχλῶνται.

§23ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἑκάστη ἀπὸ τὰς ἐφημερίδας αὐτὰς ἔχει ἀνὰ 3 ἢ 4 εἰσιτήρια· τὰ παράπονα λοιπὸν δὲν ἔχουσι θέσιν· πρέπει νὰ περιορισθοῦν τὰ εἰσιτήρια εἰς ἓν δι’ ἑκάστην ἐφημερίδα.

§24ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Παραπονοῦνται, ὅτι δίδονται εἰσιτήρια εἰς μὴ δημοσιογράφους, ἀπορῶ δὲ πῶς δὲν κάμνουν τὰ παράπονα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον.

§25ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἁρμοδιώτεροι νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα περὶ θεωρείου καὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐργασίας τῶν δημοσιογράφων, εἶναι οἱ ἴδιοι δημοσιογράφοι. Ἐὰν οὗτοι δι’ ἐπιτροπῆς των προσέλθωσι πρὸς ὑμᾶς καὶ ζητήσωσιν ἀλλαγὴν τοῦ θεωρείου, ἢ τὴν διόρθωσιν τῶν σήμερον κακῶς ἐχόντων ἐν τῷ θεωρείῳ των, ἡ Βουλὴ —καὶ νομίζω ὅτι οὐδεὶς τῶν κυρίων συναδέλφων θὰ μὲ διαψεύσῃ— θέλει συστήσει εἰς ὑμᾶς νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὰς αἰτήσεις τῶν δημοσιογράφων, ὅπως τοῖς δοθῶσι πᾶσαι αἱ δυναταὶ εὐκολίαι εἰς ἐκτέλεσιν καθήκοντος, τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἡ Βουλὴ ἐκτελεῖ.

§26ΣΑΚΚΗΣ. Καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀνταλλάσσονται μεγαλόσταυροι, καὶ αἱ σχέσεις μας τυγχάνουσι φιλικαὶ καὶ ὁμαλαὶ πρὸς τὴν γείτονα ἡμῶν ἐπικράτειαν, μοὶ ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ ἐπερωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐὰν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ὑποχρεῶνται οἱ γείτονες ἡμῶν, καὶ ἐκ φιλικοῦ καθήκοντος καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν διεθνῶν νομίμων καὶ τῶν συνθηκῶν, νὰ συμπεριφέρωνται πρὸς τοὺς ἐν Τουρκίᾳ ἀδελφοὺς ἡμῶν καὶ ὑπηκόους Ἕλληνας, ὅπως τὰ καθήκοντα ταῦτα καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τοῖς ἐπιβάλλουσιν. Ὕστερον ἀπὸ τὴν κατάργησιν τῶν προνομίων τοῦ Πατριαρχείου, δι’ ἣν εὐθύνεσθε, μετὰ τὴν φυλάκισιν τοῦ Φιλιππίδου καὶ τοσοῦτων ἄλλων ὁμογενῶν, καὶ κατόπιν τῶν ῥαπισμάτων τοῦ Κεμὰλ, ἔρχεται ἡ δολοφονία εἰκοσάδος ὑπηκόων Ἑλλήνων ἐν Κύλδερι τῆς Μαγνησίας ὑπ’ αὐτῶν τῶν τουρκικῶν ἀρχῶν. Ἰδοὺ τί γράφει ἔγκριτος ὁμογενὴς ἐκ Μαγνησίας (ἀναγινώσκει ἐπιστολήν). Ἐν ᾧ λοιπὸν διατελοῦσιν ἐν τοιαύτῃ ὁμαλότητι αἱ σχέσεις ἡμῶν πρὸς τοὺς Τούρκους, πῶς συμβαίνουσι τοιαῦται ἄγριαι σκηναί; Ἕως πότε λοιπὸν θὰ ἐξακολουθῶμεν νὰ δεχώμεθα τοιαῦτα ῥαπίσματα παρὰ τῆς θνησιμαίας γείτονος ἡμεῖς, οἱ ὀχυρωμένοι ὄπισθεν τοσούτων ὑψηλῶν συγγενικῶν δεσμῶν; ἢ μὴ οἱ ὑψηλοὶ οὗτοι συγγενικοὶ δεσμοὶ περιωρίσθησαν εἰς τὴν ἐπίῤῥωσιν τοῦ Θρόνου, ὅστις μέχρι τοῦδε, ὡς διεκηρύχθη, ἠπειλεῖτο; Ἀλλ’ ἀφοῦ τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἐξωτερικὴ πολιτικὴ ἡμῶν, πολιτικὴ τῆς ἐνδοτικότητος καὶ τῶν ῥαπισμάτων, παύσατε τουλάχιστον νὰ διακηρύσσητε ὁμαλότητα σχέσεων καὶ ν’ ἀνταλάσσητε μεγαλοσταύρους. Ἐργασθῆτε λοιπὸν ὡς ἐμπρέπει εἰς Ἕλληνας Ὑπουργοὺς καὶ προστατεύσατε τοὺς ἐν Τουρκίᾳ ὁμοεθνεῖς καὶ ὑπηκόους τοῦ Βασιλέως.

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ περιεχόμενον αὐτὸ τῆς ἐπιστολῆς, τὴν ὁποίαν ἀνέγνω ὁ πρὸ μικροῦ καταβὰς τοῦ βήματος κ. Βουλευτής, καὶ τῆς ὁποίας πανομοιότυπον ἔχω ἀνὰ χεῖρας, ἀποδεικνύει ὁποία ἡ ὑπόθεσις, ἥτις ὑποβάλλεται δι’ ἐπερωτήσεως πρὸς τὴν Βουλήν. Χωρίον τι ἰδιόκτητον, παρὰ τὴν Μαγνησίαν κείμενον, ἐπωλήθη ὑπὸ τοῦ Ὀθωμανοῦ αὐτοῦ κυρίου εἰς ἄλλον Ἀρμένιον, οἱ δὲ γεωργοί, οἱ χωρικοί, οἵτινες εἰργάζοντο ἐν αὐτῷ, ἀγαπῶντες καὶ τιμῶντες τὸν Ὀθωμανὸν ἰδιοκτήτην καὶ εὐνοούμενοι ὑπ’ αὐτοῦ, ἀφότου τὸ χωρίον περιῆλθεν εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Ἀρμενίου, ἔκριναν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψωσι τὴν μεταβολήν, ἀξιοῦντες δικαιώματα ἐπὶ τοῦ χωρίου. Ἐκ τούτου ἐπῆλθε διένεξις μεταξὺ τοῦ νέου κτήτορος καὶ τῶν χωρικῶν τούτων, ἔτι δὲ καὶ τῶν χωρικῶν ἑτέρων δύο παρακειμένων χωρίων, ἥτις εἰσήχθη εἰς τὰ Δικαστήρια. Φαίνεται ὅμως, ὅτι ὁ Ἀρμένιος ἰδιοκτήτης τοῦ κτήματος εἶχε φίλον ἰσχυρὸν ἐν Σμύρνῃ, ὅστις μετὰ χωροφυλάκων, ἐκκρεμοῦς οὔσης τῆς δίκης, ἐξεστράτευσεν, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὰ δίκαια ἐκείνου· οἱ χωρικοὶ ἀντέταξαν ἀντίστασιν καὶ ἐπῆλθε συμπλοκή, ἐπενεγκοῦσα τὸν θάνατον γυναικῶν, παιδίων καὶ ἀνδρῶν. Μεταξὺ τῶν φονευθέντων ἐγχωρίων, ἐκ τῆς ἐπιστολῆς προκύπτει, ὅτι ὑπῆρχον καὶ συγγενεῖς τοῦ γράφοντος, οἵτινες, φαίνεται, ὅτι κατάγονται ἐκ Πελοποννήσου, περὶ ὧν ὅμως αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὁ ἐσχάτως ἐλθὼν ἐνταῦθα Ὑποπρόξενος Γραμματεὺς τοῦ ἐν Σμύρνῃ Γεν. Προξενείου κ. Παπαγεωργιάδης μοὶ ἔδωκεν, εἶναι λίαν ἀμφίβολον, ἂν διατηρῶσιν ἔτι τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, διότι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν ἐγκατεστημένοι οἱ γονεῖς αὐτῶν ἐκεῖ, φαίνεται, ὅτι, διὰ λόγους ἀσφαλείας μείζονος τῶν συμφερόντων αὐτῶν, ἐζήτησαν καὶ ἔλαβον τὴν Ὀθωμανικὴν ἐθνικότητα. Ἐκ τούτου ἐγεννᾶτο ἡ ἐρώτησις, ἂν τὸ Γεν. Προξενεῖον εἶχε δικαίωμα νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὴν ὑπόθεσιν. Ὁ Πράκτωρ τῆς Μαγνησίας, περὶ τοῦ ὁποίου παραπονεῖται ἡ ἐπιστολὴ, ὅτι δὲν ἀνέφερεν, ἀνέφερε περὶ αὐτῶν εἰς τὸ Γεν. Προξενεῖον· τοῦτο ὅμως δὲν ἐπείσθη μέχρι τοῦδε, ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ ἀναμιχθῇ εἰς τὴν ὑπόθεσιν, διότι δὲν ἐπείσθη, ὅτι ὑπῆρχον μεταξὺ τῶν φονευθέντων ἢ ἄλλων παθόντων Ἕλληνες πολῖται, ἂν καί τινες αὐτῶν κατάγονται ἐκ Πελοποννήσου. Οὐχ ἧττον, καὶ μετὰ τὰς εἰδήσεις ταύτας, ἔγραψα εἰς Σμύρνην καὶ ἐζήτησα ἀκριβεῖς πληροφορίας παρὰ τοῦ Γεν. Προξενείου, ἂν καὶ αἱ δοθεῖσαι ὑπὸ τοῦ Ὑποπροξένου Γραμματέως τοῦ Γεν. Προξενείου μοὶ ἐφάνησαν, ὅτι ἦσαν αἱ μόναι, ἃς εἶχε νὰ δώσῃ τὸ ἐν Σμύρνῃ Γεν. ἡμῶν Προξενεῖον.

§28ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρό τινων ἡμερῶν, Κύριοι, διάφοροι συνάδελφοι δικηγόροι ἐν Ἀθήναις ὑπέβαλον παράκλησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ μεριμνήσῃ διὰ νόμου περὶ τακτοποιήσεως τῶν Δικηγορικῶν Συλλόγων, νομίζω μάλιστα, ὅτι ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ σχέδιον Κανονισμοῦ πρὸς τοῦτο. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὴν παράκλησιν ταύτην τῶν κ. κ. δικηγόρων, καὶ ἐὰν σκέπτηται νὰ ἐνεργήσῃ τι πρὸς πραγματοποίησιν αὐτῆς. Συγχρόνως ὑποβάλλω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν: Ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν Δικαστηρίων μέχρι τοῦδε ὅλαι αἱ πειθαρχικαὶ καὶ ποινικαὶ ὑποθέσεις διεξήγοντο ἐπὶ ἁπλοῦ χάρτου, μόνον δὲ μετὰ τὴν ἐνδεχομένην καταδίκην τοῦ κατηγορουμένου ἐγίνετο ἡ ἐκκαθάρισις τῶν δικαστικῶν ἐξόδων. Πρό τινων χρόνων εἰς τὰς ἐν τῇ Πρωτευούσῃ Εἰσαγγελίας ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα, ὅτι αἱ ἀναφοραὶ τῶν κατηγορουμένων, αἱ ὑποβαλλόμεναι εἰς τὰ Δικαστικὰ Συμβούλια καὶ γνωσταὶ ὑπὸ τὸ ἰδιαίτερον ὄνομα «ὑπομνήματα», πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται ἐπὶ χαρτοσήμου. Τὴν τοιαύτην γνώμην θεωρῶ ὅλως ἐσφαλμένην, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐὰν γνωρίζῃ τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ποίαν γνώμην ἔχει ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ γνώμη τῆς Εἰσαγγελίας ἀντίκειται εἰς τὸν νόμον, καὶ προσβάλλει τὸ δικαίωμα τῆς ὑπερασπίσεως τῶν κατηγορουμένων.

§29ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀληθῶς ὁ Δικηγορικὸς Σύλλογος τῶν Ἀθηνῶν δι’ ἐπιτροπῆς του μοὶ ἀνεκοίνωσε τὴν ἐπιθυμίαν του περὶ νομοθετικῆς διοργανώσεως Δικηγορικῶν Συλλόγων, μετὰ δύο δὲ ἢ τρεῖς ἡμέρας μοὶ ἀπέστειλε διά τινος ἐκ τῶν ἀξιοτίμων μελῶν αὐτοῦ καὶ σχέδιον νομοθετήματος. Δέν μοι ἐδόθη ἀκόμη εὐκολία νὰ μελετήσω τὰ ὑποβληθέντα μοι ἔγγραφα, καὶ ἐν γένει τὸ ζήτημα τοῦτο· τὸ ἔχω ὑπ’ ὄψει μου, θέλω σκεφθῆ καὶ μελετήσει ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ θέλω ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν μου καὶ τὴν ἀπόφασίν μου.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§31ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι, Κύριοι, ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο ἀρκούντως παρεσκευασμένη διὰ τὴν ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος πολιτικὴν συζήτησιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν αὐτὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτής. Τὴν σημερινὴν παρ’ ἡμῖν Ἀντιπολίτευσιν δὲν διακρίνει ἡ ψύχραιμος κανονικὴ κατάστασις, ἥτις προσήκει εἰς τὸν ὑπὸ τῶν Ἀντιπολιτεύσεων ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, ἀλλὰ τοὐναντίον ὀξύθυμος σπουδὴ, ἥτις συνήθως φέρει εἰς ὀλισθήματα. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν διὰ τὸ 1889 Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, σὺν αὐτῷ δὲ ὑπέβαλε τοὺς Ἀπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1886 καὶ 1887· λέγω δὲ καὶ τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1887, διότι ἡ ὑποβληθεῖσα ὑπ’ αὐτοῦ κατάστασις τῶν μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου τοῦ 1888 γενομένων εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1887 δὲν ὑπολείπεται τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν κλείει παρ’ ἡμῖν ἡ χρῆσις, εἰμὴ κατὰ ἕνα καὶ μόνον μῆνα, οὗτινος τ’ ἀποτελέσματα ἐπισήμως ἀνεκοίνωσεν ἐντεῦθεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ὅστις, ὡς ἐλπίζω, σήμερον ἢ αὔριον καταθέτει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐπίσημον λεπτομερῆ κατάστασιν τῶν εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν τοῦ μηνὸς τούτου. Ὑπέβαλε δὲ σὺν αὐτοῖς καὶ κατάστασιν τῶν μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ. εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1888. Ὑπέβαλε συνάμα καὶ ἑτέρους τινὰς πίνακας, οὓς δὲν ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ὑποβάλῃ, ἀλλὰ τοὺς ὁποίους ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλῃ πρὸς μείζονα τῆς Βουλῆς διαφώτισιν. Ὡς ἦτο δὲ ἐπιβεβλημένον αὐτῷ, μετέδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας ἀναγκαίας πληροφορίας καὶ τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως, αἵτινες κατοπτρίζονται καὶ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889. Κατὰ τὰ νενομισμένα καλεῖται ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ μεγάλη τῆς Βουλῆς Ἐπιτροπὴ νὰ προεξετάσῃ τὸν Προϋπολογισμόν· ἀφοῦ δὲ αὕτη περατώσῃ τὸ ἔργον της καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν περὶ τούτου ἔκθεσίν της, ἡ Βουλὴ τότε ἐπιλαμβάνεται τῆς ἐπὶ τούτου συζητήσεως, ἥτις εἶναι συνάμα καὶ πολιτικὴ συζήτησις, καὶ ἥτις ὑπὸ τὰς συνθήκας ταύτας διεξάγεται εὐχερέστερον καὶ διαφωτίζει τό τε Κοινοβούλιον καὶ τὴν κοινὴν γνώμην. Δὲν εἶχον ὅμως εἰσέτι διανεμηθῆ οἱ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατατεθέντες πίνακες, ὅτε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς προὐκάλεσε τὴν παροῦσαν συζήτησιν. Ἐξήσκησεν ὄντως δικαίωμα παραχωρούμενον εἰς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, οὐδ’ ἐγὼ δὲ, οὐδ’ ἕτερός τις δικαιοῦται νὰ αἰτιαθῇ αὐτοῦ ἐπὶ τούτῳ. Ἀλλ’ ὁμολογῶν, ὅτι δὲν δικαιοῦταί τις νὰ αἰτιαθῇ αὐτοῦ, δὲν δύναμαι ν’ ἀποκρύψω καὶ τὴν ὁποίαν ἔχω ἰδέαν, ὅτι, ἐὰν προηγεῖτο ἡ δημοσίευσις τῆς ἐκθέσεως τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐὰν ἐμεσολάβει ὁ ἀπαιτούμενος ὑλικὸς χρόνος, ὅπως τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ὦσι μᾶλλον μεμελετημένα ἐπὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τοῦ τόπου ἡμῶν, ἡ συζήτησις θὰ διεξήγετο εὐχερέστερον, οἱ δὲ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου συζητοῦντες περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων ἤθελον αἰσθάνεσθαι μείζονα περιορισμὸν κατὰ πάσης ἐσφαλμένης παραστάσεως τῶν ἀριθμῶν. Ὁπωσδήποτε ἡ πολιτικὴ συζήτησις ἤνοιξεν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ διὰ λόγου εὐφραδεστάτου μὲν, ἀλλὰ καὶ μακροτάτου, ἔναυλοι δὲ εἰς τὰ ὦτα ἡμῶν εἰσὶν ἔτι οἱ λόγοι αὐτοῦ, διὰ τῶν ὁποίων προσεπάθησε νὰ κλονίσῃ τὴν πεποίθησιν τοῦ Κοινοβουλίου ἐπὶ τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, οἱ λόγοι αὐτοῦ, διὰ τῶν ὁποίων οὐ μόνον παρέστησε τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως ἐπιβλαβεστάτην, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς ἐκείνους, τοὺς διαχειριζομένους σήμερον τὰ κοινὰ, ὡς μὴ πραγματοποιήσαντας τὰς ἐπαγγελίας αὐτῶν, τὰς συνδεομένας πρὸς τὸ οἰκονομικὸν αὐτῶν σύστημα. Ὁ λόγος, ὃν ἐπηγγέλθη ὁ προαγορεύσας, εἶναι ἀξιέπαινος, διότι, ὡς εἶπεν, ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἅμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καταβάντος τοῦ βήματος, αἰσθάνεται ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὴν τὸ καθῆκον, νὰ μεταδώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἰδίας μελέτας καὶ πληροφορίας περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, καὶ νὰ ἐπανορθώσῃ τὰς ἀνακριβεῖς πληροφορίας καὶ τὰς ἐσφαλμένας παραστάσεις, ὅσας μετέδωκεν εἰς αὐτὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ αἵτινες δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν παράτασιν καταστάσεως, ἥτις, κατ’ αὐτὸν, δύναται ἐπὶ τέλους ν’ ἀποβῇ ὀλεθρία εἰς τὸ ἔθνος. Προσέσχον ἄνευ προκαταλήψεως εἰς τοὺς λόγους καὶ τὰ πορίσματα τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, προσέσχον δὲ ἄνευ προκαταλήψεως, διότι πρόκειται περὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας ἡμῶν, πρόκειται περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ πολικοῦ μέλλοντος τοῦ τόπου ἡμῶν, καὶ ἐπεβάλλετο εἰς πᾶν μέλος τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας τὸ καθῆκον νὰ προσέξῃ εἰς τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, ὅστις ὁμιλεῖ καὶ ἐν ὀνόματι ἄλλων· ἰδίᾳ δὲ τὸ καθῆκον τοῦτο ἐπεβάλλετο εἰς ἡμᾶς, τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς πολιτικὴν, ὅπως κανονίσωμεν τὴν ἐν τῷ μέλλοντι πορείαν ἡμῶν. Ἐπειδὴ ὅμως, καίτοι ἄνευ προκαταλήψεως, καίτοι μετὰ προσοχῆς ἐξήτασα τοὺς λόγους αὐτοῦ, δὲν ἠδυνήθην νὰ μορφώσω πεποίθησιν, ὅτι εἶχε δίκαιον, ἀπολήξας εἰς τὰ συμπέρασμα, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ δυσπιστῇ πρὸς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ζητήσω κἀγὼ τὸν λόγον καὶ νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐμὰς μελέτας ἐπὶ τῶν παραστάσεων καὶ πληροφοριῶν, ὅσας ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας μετέδωκεν εἰς τὴν Βουλήν. Βεβαίως δὲν θέλω μηκύνει τὸν λόγον, ὅσον ὁ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσας, τὸ μὲν διότι πλήρη καὶ λεπτομερῆ τὴν εἰκόνα τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν μετέδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ δὲ διότι, ὅταν τις ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὰ πράγματα, ὅταν τις ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν ἀλήθειαν τῶν ἀριθμῶν, δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ μακρηγορήσῃ. Ἵνα δὲ διευκολύνω τὸ Κοινοβούλιον εἰς τὴν κατάληψιν τῶν ἐμῶν μελετῶν, προτίθεμαι νὰ πραγματευθῶ πρωτίστως καὶ κυρίως τὸ θέμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀφεώρων αἱ παρατηρήσεις τοῦ τε ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, ὡς καὶ τοῦ ἑτέρου ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐξ Ἄρτης, περὶ τοῦ κατ’ αὐτοὺς ἐλλείμματος τῆς χρήσεως τοῦ 1887· μετὰ τοῦτο θέλω ὁμιλήσει ἐπὶ τῶν αἰτιάσεων, ὅσας ἀμφότεροι ἀπηύθυναν κατὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων, οὐ μόνον τῆς κατὰ τὰ ἔτη 1883–1885, ἀλλὰ καὶ τῆς τελευταίας διετίας 1887 καὶ 1888· τρίτον, θέλω συζητήσει ἐπὶ τῶν ὁποίων οἱ προαγορεύσαντες ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν παρατηρήσεων, αἵτινες ἐσκόπουν εἰς τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἕνεκα τῆς καθεστηκυίας φορολογίας διατελεῖ εἰς κάματον ἡ παραγωγὴ παρ’ ἡμῖν καὶ εἰς ἀτονίαν ἡ κατανάλωσις· τελευταῖον δὲ θέλω μεταδώσει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐμάς τινας παρατηρήσεις περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ἐπέστησε τὴν προσοχὴν τοῦ Κοινοβουλίου ἐπὶ τῆς ἰδιαιτάτης στοργῆς, διὰ τῆς ὁποίας, κατ’ αὐτὸν, περιβάλλει ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887. Ἀληθῶς εἶχε δίκαιον, ἰσχυρισθεὶς τοῦτο· ἤθελον ὅμως τὸν συγχαρῆ, ἐὰν, εἰλικρινῶς μεταδίδων πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ ὁποῖον κατεῖχεν αὐτὸν αἴσθημα, ἀνωμολόγει, ὅτι ἡ στοργὴ εἶναι ἀμοιβαία, δηλ. ὅτι καὶ ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἐπεδείξατο πρὸς τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν τὴν αὐτὴν, ὁποίαν καὶ οὗτος πρὸς αὐτὴν στοργήν. Κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 ἐτίθετο, τὸ πρῶτον, εἰς ἐνέργειαν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἐκαλεῖτο ν’ ἀποφανθῇ μεταξὺ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, τοῦ εἰσαχθέντος τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως καὶ λειτουργοῦντος εἰσέτι, καὶ τῆς ἀφελοῦς καὶ ἁπλουστάτης ἐκείνης διεξόδου, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποδείξει ἡ Ἀντιπολίτευσις, δηλονότι τῆς ἀθετήσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους. Ἡ χρῆσις τοῦ 1887, ἐπιστέψασα δι’ ἐκτάκτου ἐπιτυχίας τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ἐνέδειξε τῷ ὄντι στοργὴν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐνέδειξε στοργὴν καὶ πρὸς ἡμᾶς, οἵτινες ὑπεστηρίξαμεν καὶ ὑποστηρίζομεν ἐκ πεποιθήσεως τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς ἐκ τούτου ὅμως ἡ χρῆσις τοῦ 1887 προὐκάλεσε τὴν μῆνιν, τὴν ἀδιάλλακτον ἐχθρότητα τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος. Ἵνα δὲ πείσῃ τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς δεικνύει ἔκτακτον στοργὴν πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, ἐπεκαλέσθη τὸ γεγονὸς, ὅτι τὸ τέταρτον ἤδη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὁμιλεῖ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον περὶ τῆς χρήσεως ταύτης. Ἀλλὰ ἠδύνατο καὶ ἄλλως νὰ πράξῃ; Κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886 εἰσῆγεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ τὸ ἔτος 1887 καὶ μετ’ αὐτοῦ ἅπαντα τὰ νομοσχέδια, ἅτινα ἀπετέλουν τὸ οἰκονομικὸν αὐτοῦ σύστημα, ἦτο δὲ ὑποχρεωμένος νὰ λαλήσῃ περὶ τῆς χρήσεως ταύτης, εἰσάγων νέον οἰκονομικὸν σύστημα καὶ αἰτούμενος δι’ αὐτοῦ τὰ μέσα, ὅπως τὸ Κράτος ἐκπληρώσῃ ἀνελλιπῶς τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις καὶ ὅπως παράσχῃ εἰς τὸν τόπον τὰ μέσα τῆς περαιτέρω αὐτοῦ ἀναπτύξεως καὶ προόδου· ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον ἐπῆλθεν ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, εὑρέθη δὲ ἡ Κυβέρνησις, ἠναγκασμένη νὰ εἰσαγάγῃ ἐκ νέου τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887 κατὰ μῆνα Μάρτιον τοῦ 1887, ἦτο λοιπὸν καὶ αὖθις ὑποχρεωμένος νὰ λαλήσῃ περὶ τῆς χρήσεως ταύτης, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ τὸ Κοινοβούλιον προήρχετο ἐκ νέων ἐκλογῶν. Κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1887 εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ τὸ ἔτος 1888, ἐπειδὴ δὲ καὶ οὗτος ἐστηρίζετο εἰς τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὁποίου εἶχε συνταχθῆ καὶ ἐλειτούργει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887, ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1887, διότι κατὰ τὴν χρῆσιν ταύτην τὸ πρῶτον ἤρξατο ἐφαρμοζόμενον τὸ νέον οἰκονομικὸν σύστημα καὶ τὰ ἐπιτευχθέντα δι’ αὐτοῦ ἀποτελέσματα ἐδικαιολόγουν τὴν πρότασιν αὐτοῦ. Ὡμίλησε τὸ τέταρτον νῦν, καὶ εὐλόγως, διότι ἤδη ἔχομεν πλήρη τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1887, τὰ δὲ ἀποτελέσματα ταῦτα, ἐπιστέψαντα δι’ ἐπιτυχίας τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ ἤδη παρ’ ἡμῖν, χρησιμεύουσιν ὡς ἀφετηρία πρὸς πᾶσαν μελέτην διὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889, τὸν ὁποῖον συνάμα εἰσήγαγε μετὰ τοῦ Ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Ἀλλὰ μνημονεύων ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς τῶν διαφόρων ὁμιλιῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, κυρίως ἐσκόπει νὰ καταδείξῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὅτι ὡς πρὸς τὰ προϋπολογιζόμενα ὑπ’ αὐτοῦ εὑρέθη εἰς ἀντίφασιν πρὸς ἑαυτόν· ἰσχυρίσθη, ὅτι, ὅτε τὸ πρῶτον, κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886, ὑπέβαλε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, ἐνεδείκνυε περίσσευμα 4,810,777, ἀλλ’ ὅτε τὸ δεύτερον, ἤτοι μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, εἰσῆγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, τὸ περίσσευμα τοῦτο ἠλαττώθη εἰς 1,386,536. Οἱ λόγοι ὅμως, οἱ δικαιολογοῦντες τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν Προϋπολογισμῶν, ἐξετέθησαν τοσούτῳ λεπτομερῶς, τοσούτῳ σαφῶς, ὥστε δὲν νομίζω, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ μνημονεύσῃ τῶν δύο αὐτῶν ἐποχῶν τῆς ὑποβολῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, ὅπως καταλογίσῃ εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλλειψίν τινα. Ὅτε κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886 ὑπέβαλε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, ἡ Κυβέρνησις ὑπελάμβανεν, ὅτι κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ ἔτους 1887 ἤθελον ἐφαρμοσθῆ οἱ νέοι φορολογικοὶ νόμοι αὐτῆς καὶ ἑπομένως τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν ἤθελον ἐπέλθει ἀπὸ τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ 1887, δηλονότι τὰ ἀποτελέσματα ὡς πρὸς τὰς εἰσπράξεις τοῦ δημοσίου ταμείου ἤθελον εἶσθαι ἀνώτερα ἢ ἐὰν αὐτοὶ οἱ νόμοι ἐφηρμόζοντο τὸ δεύτερον ἑξάμηνον τοῦ ἔτους 1887. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα ὑπῆρξε διαφορά τις, καὶ ἡ διαφορὰ αὕτη ἐδικαιολογεῖτο ἀποχρώντως, ὡς ἐκ τοῦ μεσολαβήσαντος χρόνου καὶ τῶν παραχθεισῶν νέων ἀναγκῶν ὡς πρὸς τὸ Δημόσιον χρέος καὶ ὡς πρός τινας ἄλλας πιστώσεις. Ἀλλ’ ἐδικαιοῦτο ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς νὰ μνημονεύσῃ τῆς διαφορᾶς ταύτης μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν Προϋπολογισμῶν, αὐτός, ὅστις, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, ὑπελόγιζεν ὡς ἔσοδα δραχμὰς 74,000,000, ἐνῷ ἐκ τῶν ἐσόδων τούτων εἰσεπράχθησαν μόνον 59,000,000; εἰσάγων δὲ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1886, ὑπελόγιζεν ἔσοδα 88,000,000, ἐνῷ ἐβεβαιώθησαν μόνον 69,000,000, εἰσεπράχθησαν δὲ 62,000,000; Ἀλλ’ ὁ ἀσχολούμενος νὰ καταλογίζῃ ἔλλειψιν εἰς τὸν προϋπολογίζοντα τὰ ἔσοδα καὶ ἔξοδα τοῦ ἡμετέρου Κράτους δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ, ὅτι τὰ ἡμέτερα ἔσοδα καὶ ἔξοδα ὑποβάλλονται εἰς ἀσυγκρίτως μείζονας ἢ ἀλλαχοῦ μεταβολὰς, ὡς ἐξαρτώμενα καὶ ἐξ ἀτμοσφαιρικῶν, καὶ ἐξ ἐμπορικῶν καὶ ἐκ πολιτικῶν περιστάσεων. Ὅταν αἱ διαφοραὶ ὦσι μεγάλαι, ὡς συνέβη εἰς τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886, δύναται νὰ καταλογισθῇ ἔλλειψις. Ὅταν ὅμως αἱ διαφοραὶ ὦσι μικραὶ καὶ δικαιολογῶνται ἐκ τῆς μὴ ὑπολογισθείσης ἀναβολῆς ἐν τῇ ἐφαρμογῇ νέων φορολογικῶν νόμων, ὡς συνέβη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, οὐδὲ λόγος πρέπει νὰ γίνεται περὶ αὐτῶν. Ἄρχομαι ὅμως ἤδη ἀπὸ τῶν παρατηρήσεων τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων, ὧν σκοπὸς ἦτο ἡ δημιουργία ἰδανικοῦ καὶ φανταστικοῦ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως 1887. Τὸ πρῶτον ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον κατέδειξεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτής, εἶναι ἔλλειμμα 4 ἑκατομμυρίων, προκύπτον ἐξ αὐτῶν, ὡς εἶπε, τῶν καταστάσεων, τὰς ὁποίας κατέθηκεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν Βουλήν. Ἠμφισβήτησε τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐσημείωσεν ἐν τῇ ἐκθέσει του ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐνόμισε σκόπιμον νὰ ἀνατρέξῃ πρὸς εὕρεσιν τῶν εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν τοῦ Ὀκτωβρίου 1888 τῆς χρήσεως 1887 εἰς τὰ γενόμενα τὸν Ὀκτώβριον μῆνα τοῦ 1887 ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα καὶ ἔσοδα τῆς χρήσεως 1886. Καὶ ἐπειδὴ αὗται παρίστανον ὡς εἰσπράξεις μὲν τῆς χρήσεως 1886 τὸ ποσὸν δραχμῶν 635,000, ὡς πληρωμὰς δὲ τὸ ποσὸν δραχ. 4,918,000, προσέθηκε τὰ ποσὰ αὐτὰ εἰς τὰ ποσὰ, ἅτινα ἀναγράφει ἡ δημοσιευθεῖσα κατάστασις τῶν μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1888 εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν τῆς χρήσεως 1887, καὶ κατέληξεν εἰς τὸ λογικὸν, κατ’ αὐτὸν, συμπέρασμα, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἀνέδειξεν ἔλλειμμα δραχμῶν 4,039,681. Ἐνόμισεν ἀναγκαῖον καὶ ἐνταῦθα, ὡς βλέπετε, νὰ βαδίσῃ ὑπολογίζων, καὶ νὰ βαδίσῃ ὑπολογίζων ἐπὶ βάσεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦσαν πρακτικῶς χρήσιμοι εἰς αὐτόν. Καὶ εἰς τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον ἠπατήθη, λησμονήσας, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ κεντρικὴ ὑπηρεσία, ἡ ταμιακὴ ἰδίως ὑπηρεσία, τακτοποιεῖται, ἐπὶ τοσοῦτον αἱ τοῦ τελευταίου μηνὸς τῆς χρήσεως πληρωμαὶ εἶναι ὀλιγώτεραι. Ἠπατήθη, λησμονήσας πρὸ πάντων, ὅτι ἐν ταῖς καταστάσεσιν, αἵτινες δημοσιεύονται ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους μέχρι τοῦδε διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, δὲν σημειοῦνται μόνον αἱ πληρωμαὶ, αἱ ὁριστικῶς ἐκκαθαρισμέναι καὶ ἀναγεγραμμέναι εἰς τὰ δημόσια βιβλία, ἀλλὰ σημειοῦνται, πλὴν τούτων, καὶ αἱ πληρωμαὶ, αἱ ἀφορῶσαι εἰς ἡμιεξωφλημένα ἐντάλματα. Προσεποιήθη τὸν μὴ ἀναγνώσαντα τὴν κατάστασιν τῶν μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1888 γενομένων πληρωμῶν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, εἰς ἣν ὑπάρχει ἀναγεγραμμένον ποσὸν δραχμῶν 869,070, ἀναφερόμενον εἰς ἡμιεξωφλημένα ἐντάλματα. Ἐν τῇ ἐκθέσει, ἥτις συνοδεύει τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889, ἐσημείωσεν ἀκριβῶς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων εἶχε τότε τηλεγραφικῶν πληροφοριῶν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸ ποσὸν τῶν εἰσπράξεων καὶ πληρωμῶν τοῦ Ὀκτωβρίου ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Σήμερον ὅμως τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Ὀκτωβρίου εἶναι ὁριστικῶς ἐκκαθαρισμένα. Εἶναι δὲ περίπου ὅσα ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἤτοι ἔσοδα μὲν ἐκ δραχμῶν 1,626,167, ἔξοδα δὲ ἐκ δραχμῶν 2,249,824. Ἑπομένως τὰ μὲν ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1887, τὰ εἰσπραχθέντα, ἀνέρχονται εἰς 82,856,456, τὰ δὲ ἔξοδα, τὰ πληρωθέντα μέχρι τῆς κλείσεως τῆς χρήσεως, εἰς 82,502,878, ἤτοι περίσσευμα, βεβαιούμενον ὑπ’ αὐτῶν τῶν δημοσίων βιβλίων, ἐκ δραχμῶν 343,578. Τὰ ὀλίγα ταῦτα, Κύριοι, ἀρκοῦσι, νομίζω, διὰ νὰ ἀφαιρέσωσιν ἐκ τοῦ ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, τῶν 14,919,309, νὰ ἀφαιρέσωσι τὰ 4 ἑκατομμύρια. Βλέπετε, ὅτι δὲν ἐχρειάζετο πολὺς κόπος διὰ νὰ ἀποσβεσθῶσι 4 ἑκατομμύρια ἐκ τῶν 15 ἑκατομμυρίων τοῦ ἐλλείμματος, διότι τὸ θέμα εἶναι ἁπλοῦν. Αἱ δημόσιαι καταστάσεις δίδουσι τοὺς ἀριθμοὺς τούτους, καὶ εἰς οὐδένα ἐξ ἡμῶν ἀπομένει ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τῶν 4 ἑκατομμυρίων εἶναι ὅλως ἰδανικόν. Μεταβαίνομεν εἰς τὰ ἄλλα κατ’ αὐτὸν ἐλλείμματα. Ἡ οἰκονομία τῶν πιστώσεων, αἵτινες ἐχορηγήθησαν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1877, οἰκονομία, περὶ τῆς ὁποίας πολὺν ἐποιήσαντο οἱ προαγορεύσαντες λόγον, εἶναι ἡ ἀναφερομένη εἰς τὴν πίστωσιν τοῦ δημοσίου χρέους. Ἐνταῦθα ὑπέλαβον, ὅτι δύνανται νὰ συγχύσωσι καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ δημόσιον φρόνημα, ἂν ἀναφέρωσιν ἀριθμοὺς ἐπὶ ἀριθμῶν, διὰ νὰ δείξωσιν, ὅτι ἡ οἰκονομία, ἡ ἐπιτευχθεῖσα ἐπὶ τῆς πιστώσεως ταύτης, δὲν εἶναι πραγματική. Περιττὸν εἶναι νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ὁρισμὸν τῆς λέξεως «πίστωσις.» Πίστωσις εἶναι, ὡς πάντες γινώσκετε, ἡ ἄδεια τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἡ προσδιορίζουσα τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς δαπάνης διὰ τὰς διαφόρους τοῦ Κράτους χρείας. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 παρέσχε διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ «δημοσίου χρέους» πίστωσιν ἀνερχομένην εἰς 38,403,856. Ἡ κατάστασις δὲ τῶν γενομένων μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1888 πληρωμῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1887 ὡς πρὸς τὴν πίστωσιν ταύτην ἀνέγραψεν ὡς γενομένας πληρωμὰς ἐκ δραχμῶν 29,651,827, ἤτοι ἐνέδειξεν οἰκονομίαν ὀκτὼ περίπου ἑκατομμυρίων. Ὁ ἐξ Ἄρτης ἀξιότιμος βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος τὸ πρῶτον ὡμίλησεν ὡς εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, εἶπεν, ὅτι, ἵνα προσδιορίσωμεν τὸ ἀληθῶς πληρωθὲν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 ποσὸν τοῦ δημοσίου χρέους, πρέπει πρωτίστως νὰ τὸ ἀνεύρωμεν εἰς τὸν διὰ τὸ 1888 ὑποβληθέντα καὶ ψηφισθέντα Προϋπολογισμὸν, ἀδιάφορον, ἂν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888 ὑπῆρχον δάνεια, περὶ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ὁποίων δὲν εἶχε προνοήσει ἡ χρῆσις τοῦ 1887. Ἐπειδὴ δὲ ὁ Προϋπολογισμὸς ἐκεῖνος ἀνέγραψε πίστωσιν περίπου 38 ἑκατομμυρίων, καὶ ἐπειδὴ ἡ κατάστασις, ἡ παρουσιαζομένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, ἐνδεικνύει μόνον 30 ἑκατομμυρίων γενομένην δαπάνην, ἄρα ἔχομεν ἐκεῖθεν ἓν ἔλλειμμα 8 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ὁ ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς δὲν ἐβάδισεν ἐπὶ τὴν αὐτὴν ὁδὸν, ἐξέλεξεν ἄλλα ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ φθάσῃ περίπου εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, νὰ ἐνδείξῃ ἐπίσης τὴν οἰκονομίαν, τὴν γενομένην ἐπὶ τῆς πιστώσεως ταύτης τῶν 8 ἑκατομμυρίων, οὐχὶ ὡς οἰκονομίαν πιστώσεως, ἀλλ’ ὡς ἔλλειμμα. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε περὶ τούτου ἐποιήσατο μνείαν ἐν τῷ εἰσηγητηρίῳ αὑτοῦ λόγῳ, τῷ ἀφορῶντι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889, ῥητῶς εἶπε, ποῦ ἐγένοντο αἱ οἰκονομίαι εἰς τὴν πίστωσιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ δημόσιον χρέος. Εἶπε λοιπὸν, πλὴν τῶν μικρῶν κονδυλίων, ὅτι ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων ἐγένετο οἰκονομία πιστώσεως κατὰ 30,218, ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῶν 25,000,000, δραχμῶν 578,443, ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῶν 4,000,000, δραχμῶν 112,310. Ὁ λόγος, ὁ δικαιολογῶν τὴν οἰκονομίαν τῆς πιστώσεως εἰς τὰ τρία ταῦτα δάνεια, εἶναι εἰς τὴν Βουλὴν γνωστὸς, διότι τῶν δανείων τούτων διὰ νόμου ἐπετράπη ἡ ἐξόφλησις, ἥτις ἐγένετο διαρκούσης τῆς χρήσεως τοῦ 1887, καὶ ἐκ τούτου ἐπῆλθεν ἡ οἰκονομία αὕτη. Μετὰ τοῦτο ἐπῆλθεν οἰκονομία εἰς τὴν πίστωσιν τὴν κεχορηγημένην διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, ἐκ δραχμῶν 354,308. Ὡσαύτως ἐγένετο οἰκονομία ἐπὶ τῆς πιστώσεως, τῆς κεχορηγημένης διὰ τοὺς τόκους τῶν προκαταβολῶν, ἐκ δραχμῶν 1,054,630. Ἐπὶ μὲν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων ἐπῆλθεν οἰκονομία, διότι, ὡς γινώσκει ἡ Βουλὴ, διὰ τοῦ νόμου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸ δάνειον τῶν 135,000,000 ἡ Κυβέρνησις ὑπεχρεώθη νὰ ἀποσύρῃ ἀπὸ τὴν κυκλοφορίαν 140,000 ὁμολογίας· ὡς πρὸς δὲ τὴν πίστωσιν διὰ τόκους τῶν προκαταβολῶν ἐκ δραχμῶν 2,269,292 ἐπληρώθη μόνον ποσὸν δραχμῶν 1,214,661, ἤτοι ὁ τόκος τῆς πρώτης ἑξαμηνίας, διότι αἱ προκαταβολαὶ ἐπληρώθησαν, ὡς γνωστὸν, ἄλλαι μὲν ἐκ τοῦ ἀντιτίμου τῶν ὁμολογιῶν τῶν 170,000,000, καὶ ἄλλαι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, καὶ οὕτως εἰς τὴν πίστωσιν ταύτην ἐγένετο οἰκονομία 1,054,630. Ὡσαύτως δὲν ἐγένετο χρῆσις ὁλοκλήρου τῆς ἐκ δραχμῶν 140,000 πιστώσεως, τῆς ἀναγραφείσης ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887, διὰ τόκους ἑνὸς πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν δανείου ἐκ δραχμῶν 2,000,000, ἐπὶ ἐνεχυριάσει ὁμολογιῶν ἐξ ἐκποιήσεως ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων, διότι τὰ περὶ τοῦ δανείου τούτου εἰσὶν ἔτι ἐκκρεμῆ καὶ πρόκειται εἰδικὸς νόμος νὰ κονονίσῃ τὰ τῆς ληψοδοσίας τοῦ δανείου τούτου, συναινέσει τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κατὰ τρόπον πορίζοντα εἰς τὸ Δημόσιον κέρδος ἀνώτερον τῆς ἐκ δραχμῶν 140,000 πιστώσεως. Ἐπίσης ἐγένετο οἰκονομία ἐκ δραχ. 107,474 ἐκ τῆς πιστώσεως, τῆς ἀφορώσης εἰς τόκους ἐντόκων γραμματίων, διότι τὰ ἐκδοθέντα ἔντοκα γραμμάτια ἐπεβάρυνον, καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσὸν καὶ ὡς πρὸς τὸν τόκον, τὸ Δημόσιον ἧσσον τοῦ προϋπολογισθέντος. Ἐγένετο ὡσαύτως οἰκονομία ἐκ δραχ. 917,333 ἐπὶ τῆς ἐκ δραχ. 1,720,000 πιστώσεως, τῆς ἀφορώσης τὸν τόκον τῶν εἰς χρυσὸν ἐντόκων γραμματίων ἐπὶ ἐκχωρήσει τῶν μονοπωλίων, διότι ἡ μὲν πίστωσις ἀφεώρα εἰς ὅλον τὸ ἔτος, ἡ δὲ γενομένη πληρωμὴ περιωρίσθη εἰς τὸν τόκον τῆς πρώτης ἑξαμηνίας, καθόσον τὰ ἔντοκα αὐτὰ γραμμάτια ἐξωφλήθησαν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 καὶ δὲν ἐπεβαρύνθη τὸ Δημόσιον μὲ τόκους τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας. Ἐπίσης ἐγένετο οἰκονομία ἐκ δρ. 91,012 εἰς τὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 ἀναγραφεῖσαν πίστωσιν ἐκ δραχ. 888,000 διὰ τόκους τοῦ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείου, διότι τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως τραπεζικῶν γραμματίων ἦν κατὰ τὸ 1887 ἔλασσον τοῦ ὑπολογισθέντος. Τελευταῖον δὲ, ἐπραγματοποιήθη οἰκονομία ἐκ δραχμῶν 5,080,489 ἐπὶ τῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 ἀναγραφείσης ἐκ δραχ. 5,950,450 πιστώσεως δι’ ὑπερτίμησιν ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Οὕτως ἡ ἐπὶ τῆς ὅλης πιστώσεως διὰ δημόσιον χρέος ἐκ δραχ. 38,403,856 πραγματοποιηθεῖσα οἰκονομία, ἤτοι ἡ ἀπομείνασα ἀδιάθετος ποσότης, ἀνῆλθεν εἰς δρ. 8,490,811. Ὀφείλω δὲ νῦν ν’ ἀκολουθήσω τὸν προαγορεύσαντα εἰς τὰς παρατηρήσεις αὐτοῦ, δι’ ὧν ἐσκόπει νὰ ἐνδείξῃ τὸ ἔλλειμμα τῶν 15 ἑκατομμυρίων. Τὸ πρῶτον ὁ ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἰσχυρίσθη, ὅτι ὁ τόκος τοῦ δανείου τῶν ἐντόκων γραμματίων ἐξ 21,500,000 πρὸς τὰς Τραπέζας ἐκ δραχ. 805,911 ἐπληρώθη ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις εἰσεκόμισεν ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 135,000,000, καὶ ἑπομένως δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ οἰκονομία. Ἀλλ’, ὡς εἶπον ὑμῖν, ὁ τόκος τῶν ἐντόκων γραμματίων διὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν ἐπληρώθη καὶ κατελογίσθη εἰς τὸ οἰκεῖον κεφάλαιον καὶ ἄρθρον, ἀνῆλθε δὲ οὗτος εἰς τὸ ποσὸν δραχμῶν 802,667. Αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁ προαγορεύσας κατελόγισεν ὡς μὴ πληρωθὲν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ ὡς μὴ καταλογισθὲν εἰς χρέωσιν τῆς πιστώσεως ταύτης, ἀναφέρεται εἰς τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν. Βεβαίως αὐτὸν τὸν σκοπὸν εἶχεν ἡ ἐξόφλησις τοῦ δανείου, δηλονότι νὰ μὴ πληρώσῃ τὸ Δημόσιον τὸν τόκον τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας. Ἀλλ’ εἰς αὐτὸ δὲν ἀρκεῖται, κατ’ αὐτὸν πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος, δηλ. ἀκόμη δρ. 201,477. Οἴκοθεν ἐννοεῖτε, ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἐπληρώθη καὶ δὲν κατελογίσθη εἰς βάρος τῆς πιστώσεως ὁ τόκος, ἄρα δὲν πρέπει νὰ καταλογισθῇ καὶ ὑπερτίμησις. Τὸ δεύτερον ἰσχυρίσθη, ὅτι διὰ τόκον τῶν εἰς προκαταβολὴν παρακεχωρημένων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ τόκος ἐκ φρ. 2,041,225, αὐτὸς δὲ ὁ τόκος ἐπληρώθη ἀπὸ τὰ χρήματα τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 καὶ ἑπομένως δὲν ὑπάρχει οἰκονομία εἰς τὰς πιστώσεις. Ἀλλ’, ὡς σᾶς εἶπον, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν προκαταβολῶν ἐπληρώθησαν οἱ τόκοι τῆς πρώτης ἑξαμηνίας, ἀνερχόμενοι εἰς δρ. 1,214,661. Ἡ οἰκονομία, ἡ ἐπελθοῦσα ὡς πρὸς τοὺς τόκους τῶν προκαταβολῶν, ἐκ δραχμῶν 1,054,630 μόνον, ὄχι 2,041,225, εἶναι ἀληθὴς οἰκονομία, διότι δὲν ἐπληρώθη τόκος διὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν. Ἀφοῦ αἱ προκαταβολαὶ ἐξωφλήθησαν κατὰ τὴν λῆξιν τῆς πρώτης ἑξαμηνίας, τίποτε φυσικώτερον τοῦ νὰ μὴ πληρωθῇ τόκος κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν, ἑπομένως οὔτε ἡ ὑπερτίμησις, τὴν ὁποίαν καταλογίζει, ἐκ δραχμῶν 561,306. Ἀλλὰ σπουδαιότατον λόγον ἐποιήσατο ὁ προαγορεύσας ἐπὶ τοῦ τόκου τῶν ἐξοφληθεισῶν ὁμολογιῶν 1923 τοῦ δανείου τῶν 6 ἑκατομμυρίων ἐκ δραχμῶν 10,268. Τῷ ὄντι, ἐπειδὴ εἶχε προκληθῆ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος πίστωσις ἔκτακτος διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου αὐτοῦ, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἦτο ἐκ τῶν προτέρων βέβαιον κατὰ τίνα χρόνον ἤθελε γίνει ἡ ἐκκαθάρισις, περιελήφθη μόνον χάριν λογιστικῆς εὐκολίας καὶ τὸ ποσὸν 10,268. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἄξιον τοῦ κόπου νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, δικαιολογῶν τὸ ποσὸν τῶν 10,268, ὡς ἐπίσης νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν περὶ ἑτέρου ποσοῦ ἐκ δραχμῶν 28,403, τὸ ὁποῖον καταλογίζει ὡς ἔλλειμμα, διότι τὸ ποσὸν τοῦτο προέρχεται ἀκριβῶς ἐκ τῆς καταργηθείσης ἀμοιβῆς τοῦ αὐτοῦ δανείου τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων, καθόσον, ὡς γνωρίζετε, διὰ ψηφισθέντος κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος νόμου τὸ ἥμισυ τῆς ἀμοιβῆς, τῆς κεχορηγημένης εἰς τοὺς ὁμολογιούχους, κατηργήθη. Ἀφοῦ κατηργήθη ἡ ἀμοιβὴ, φυσικώτατον ἦτο νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία εἰς τὴν πίστωσιν, διότι οὗτος ἦτο ὁ σκοπὸς, εἰς ὃν ἀφεώρα ὁ ψηφισθεὶς νόμος. Πλὴν τούτων ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς καταλογίζει ὡς ἔλλειμμα καὶ ποσὸν δραχ. 554,967 διὰ τόκον τῶν ἐξοφληθεισῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 25,000,000 τῆς βʹ ἑξαμηνίας 1887. Ὡς πρὸς τοὺς τόκους τοῦ δανείου τούτου ἡ ἀναγραφεῖσα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887 πίστωσις ἀνήρχετο εἰς δραχ. 1,731,608· ἐπληρώθη δὲ διὰ τοὺς τόκους τῆς μέχρι τῆς ἐξοφλήσεως τῶν ὁμολογιῶν ἐποχῆς ποσὸν δραχ. 1,153,165, καὶ ἀπέμεινεν ἀδιάθετος πίστωσις ἐκ δραχ. 578,443, προερχομένη ἐκ τῶν τόκων τῶν ἤδη ἐξοφληθεισῶν ὁμολογιῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ, ὡς ἐκ τοῦ νόμου, οὗ δυνάμει ἐξωφλήθησαν αἱ ὁμολογίαι τοῦ δανείου τούτου, ἔμεινεν ἀδιάθετος πίστωσις ἐκ δραχ. 578,443, δὲν εἶναι τοῦτο καθαρὰ καὶ ἀναμφισβήτητος οἰκονομία τῆς πιστώσεως, οἰκονομία, εἰς ἣν ἀπέβλεπεν ὁ προκαλέσας τὸν ἀνωτέρω νόμον; Εἶναι δυνατὸν τὸ ἀπομεῖναν ποσὸν ἀδιαθέτου πιστώσεως νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἔλλειμμα, ὡς ἔπραξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς, ὅστις, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, ἔσχε τὴν εἰλικρίνειαν νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι προέρχεται ἐκ τόκων τῆς βʹ ἑξαμηνίας, ἐνῷ ὡς πρὸς τὰ προηγούμενα ἐλλείμματα παρέλιπε νὰ τὸ ὁμολογήσῃ; Πάντα τὰ ποσὰ ταῦτα ἀνέρχονται εἰς δραχ. 4,342,298, καὶ οὐχὶ εἰς δραχ. 4,654,860, εἰς ὅσας ἐξ ἀριθμητικοῦ λάθους ἀνεβίβασεν αὐτὰ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας. Ἀλλὰ περὶ τῆς ἀριθμητικῆς ταύτης διαφορᾶς δὲν κρίνω ἀναγκαῖον νὰ ποιήσωμαι λόγον, διότι ἐν γένει οἱ παρατεθέντες ὡς ἀνωτέρω ἀριθμοὶ, ὡς παριστῶντες ἔλλειμμα κατὰ τὸν προαγορεύσαντα, δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἀφετηρία οὐδενὸς οἰκονομικοῦ συλλογισμοῦ. Ἀλλ’ ὁ προαγορεύσας παραλαμβάνει ὡς δεδομένον, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς, κατὰ τὴν εἰσιτήριον αὑτοῦ ὁμιλίαν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡμολόγησεν, ὅτι ἐπὶ τῆς πιστώσεως, τῆς ἀναγεγραμμένης ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δι’ ὑπερτίμησιν συναλλάγματος, ὑπῆρξεν ἔλλειμμα 5,080,000. Δὲν εἶπε τοῦτο ὁ Πρωθυπουργός. Ὁ Πρωθυπουργὸς εἶπεν ἕτερόν τι· εἶπεν, ὅτι λογιστικῶς ὁ καταλογισμὸς ὑπῆρξεν ἀκριβέστατος, οὐδ’ ἠδύνατο ἄλλως νὰ γένηται κατὰ τὰ νενομισμένα καὶ παραδεδεγμένα περὶ τούτου, καὶ ὅτι, ἀφοῦ τῆς πιστώσεως δὲν ἐγένετο χρῆσις καθ’ ὡρισμένον ποσόν, ἡ ἐπελθοῦσα ἐκ τούτου οἰκονομία εἶναι ἀληθὴς οἰκονομία, ὡς γίνεται ἐπὶ πάσης οἰκονομίας τῶν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ κεχορηγημένων πιστώσεων. Τῷ ὄντι, κατὰ τὴν λογικὴν τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πᾶσαι αἱ γενόμεναι οἰκονομίαι εἰς τὰς κεχορηγημένας πιστώσεις, ἤτοι πᾶσα ἡ διαφορὰ μεταξὺ χορηγηθεισῶν πιστώσεων καὶ γενομένων πληρωμῶν πρέπει νὰ καταλογίζηται ὡς ἔλλειμμα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι πρὸς πληρωμὴν μέρους τῶν ὀφειλομένων τόκων τῆς βʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1887 ἐλήφθη ποσόν τι ἐξ ἑνὸς δανείου ἐκ φράγκων 10,200,000, συνομολογηθέντος κατὰ μῆνα Δεκέμβριον τοῦ 1887 πρὸς τὰς ἐνταῦθα Τραπέζας, δανείου ὑφισταμένου εἰσέτι· καθ’ ἣν δ’ ἄν περίπτωσιν τὸ δάνειον αὐτὸ ὑποχρεωθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ πληρώσῃ διὰ τραπεζικῶν γραμματίων καὶ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ διαφοράν, θὰ προκύψῃ ἓν ἔλλειμμα, καὶ ὡς πρὸς τὸ ἔλλειμμα αὐτὸ, τὸ προκύψον ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ποσοῦ τῶν 10 ἑκατομμυρίων, ὑπέχει ἠθικὴν εὐθύνην ἡ χρῆσις τοῦ 1887· ἀλλὰ προσέθηκεν, ὅτι διὰ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ ἡ Κυβέρνησις, ἔσεται αὐτῇ δυνατὸν νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ πρὸς τὰς Τραπέζας ἐκ φράγκων 10,200,000 δάνειον, οὐχὶ διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, ἀλλὰ διὰ χρυσοῦ, ληφθησομένου ἐξ οἰκονομικοῦ τινος συνδυασμοῦ, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει οὐδεμία θέλει εἶσθαι ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ Δημοσίου ἐξ ὑπερτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι θέμα ἰδιαίτερον, τὸ ὁποῖον ἐν οἰκείῳ τόπῳ θὰ πραγματευθῶ βραδύτερον. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης βουλευτὴν, ὅστις προέβαλε τὸ αὐτὸ ἐπιχείρημα καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν, δὲν κρίνω ἀναγκαῖον νὰ ἀπευθύνω αὖθις παρατήρησίν τινα, μεθ’ ὅσα παρετήρησα αὐτῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ ὑπολαμβάνω αὐτὸν ὡς διατελοῦντα ἐν ἀγνοίᾳ τῶν λογιστικῶν κανόνων καὶ τύπων, τῶν κρατούντων ὡς πρὸς τὰ δημόσια· δὲν ἔχει ὅμως οὕτω τὸ πρᾶγμα ὡς πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴν, διότι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς διεχειρίσθη τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, ἠκολούθησε δὲ καὶ οὗτος καὶ ἐφήρμοσε τὸ αὐτὸ σύστημα τὸ λογιστικὸν, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησε καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ἀφ’ ἧς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἤρξατο συνομολογοῦσα δάνεια καὶ ἐχρησιμοποίει μέρος ἢ τὸ ὅλον τῶν δανείων αὐτῶν πρὸς πληρωμὴν τόκων ἢ χρεωλυσίων ἄλλων δανείων, ὑπαρχούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οὐδέποτε ἀνεγράφη εἰς τὰ δημόσια βιβλία κέρδος τι, προελθὸν ἐκ τῆς ἀπομεινάσης ἀδιαθέτου πιστώσεως ἐκ τῆς κεχορηγημένης τοιαύτης δι’ ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Καὶ τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ὅπερ συνωμολογήθη διαχειριζομένου τὰ οἰκονομικὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, καὶ τὸ δάνειον τῶν 170,000,000, καὶ τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, καὶ τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων ἐχρησίμευσαν ἐν μέρει εἰς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλυσίων προηγουμένων δανείων, ἢ εἰς πληρωμὴν ἑτέρων ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, πληρωτέων εἰς χρυσὸν, οὐδέποτε ὅμως εἰς τὰ δημόσια βιβλία ἐσημειώθη κέρδος ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος. Ἀλλὰ διατί νὰ ἀνατρέξω εἰς παλαιὰν ἐποχήν; Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἦτο Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον τοῦ 1885, εἴχομεν δὲ τότε ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ ὡς ἐξ αὐτῆς εἴχομεν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος· εὑρέθη ἠναγκασμένος νὰ πληρώσῃ τὰ coupons τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι τίνος ἄλλου δανείου. Ἂν ἐπρομηθεύετο ἐκ τῆς ἀγορᾶς τὸ πρὸ τοῦτο ἀναγκαῖον συνάλλαγμα ἢ χρυσὸν, βεβαίως ἤθελεν ὑποβάλει τὸ Δημόσιον εἰς τὴν ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως διαφορὰν, ἀλλ’ ἐπροτίμησε νὰ μεταχειρισθῇ τὸν χρυσὸν, ὃν τὸ Δημόσιον ἐδανείσθη παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὃν εἶναι ὑποχρεωμένον ν’ ἀποδώσῃ αὐτούσιον. Κατὰ τὴν ἀρχὴν, ὑπὲρ ἧς νῦν συνηγορεῖ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς, ὤφειλεν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ καταλογίσῃ εἰς βάρος τῆς διὰ δημόσιον χρέος πιστώσεως τὸ παραχθὲν κέρδος ἐκ τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ χρυσοῦ εἰς πληρωμὴν coupons καὶ ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ Κράτους ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, πρὸς πληρωμὴν τῶν ὁποίων ἤθελεν ἄλλως ἀναγκασθῆ ν’ ἀγοράσῃ ἐκ τῆς ἀγορᾶς χρυσὸν ἐπὶ τιμῇ ἀνωτέρᾳ τῆς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἀλλὰ εἰς τὰ δημόσια βιβλία ἀνεζήτησα, ἂν κατελογίσθη ἡ διαφορά, ἡ μεταξὺ τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, οὐδαμοῦ δὲ εὗρον τοιαύτην. Ἀλλὰ καὶ πρὸ τούτου διὰ τὰ coupons τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1885 δὲν ὑπῆρχε μὲν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἀλλ’ ὑπῆρχε διαφορά τις μεταξὺ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἢ cheque καὶ τῶν μεταλλικῶν νομισμάτων, ἃ ἔδιδεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα πρὸς ἐξαργύρωσιν τῶν ἑαυτῆς τραπεζικῶν γραμματίων. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, συνωμολόγησε τότε ἓν δάνειον ἐκ φράγκων 6,500,000 μετὰ τοῦ κ. Εὐγενίδου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐκ δὲ τοῦ δανείου τούτου ἐπλήρωσε τὰ coupons τῆς ά ἑξαμηνίας 1885, χωρὶς νὰ καταλογίσῃ εἰς βάρος τῆς διὰ τὸ δημόσιον χρέος πιστώσεως, τῆς ἀναγεγραμμένης ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1885, τὸ κέρδος, ὅπερ ἐκ τῆς διαφορᾶς μεταξὺ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος καὶ ἀργύρου ἐνταῦθα διδομένου προσεπορίσατο τὸ Δημόσιον. Περιττὸν κρίνω νὰ προσθέσω, πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου αὐτοῦ, ὅ,τι ὅλοι γινώσκετε· δηλονότι, ὅταν πρόκηται νὰ ζητήσητε ἐπιταγὴν ἐπὶ τῆς ἀλλοδαπῆς, θὰ πληρώσητε τραπεζικὴν προμήθειαν καὶ δαπάνην ἀποστολῆς τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος. Ἡ διαφορὰ οὐδαμῶς κατελογίσθη εἰς τὰ δημόσια βιβλία τοῦ 1886. Ὅτε ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς διεδέχθη τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴν, ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν δυσχερεστάτην κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκοντο τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, καὶ προέβαλε τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 19,000,000 εἰς χρυσὸν, πρὸς πληρωμὴν ἰδίως τῶν ἐκκρεμῶν καὶ ἐπειγόντων χρεῶν τοῦ Δημοσίου ἐκ προμηθειῶν ὑλικοῦ, τὰς ὁποίας ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν ἐνεργήσει, μετεχειρίσθη δὲ μέρος τοῦ δανείου τούτου καὶ εἰς πληρωμὴν ὀφειλομένων τόκων προηγουμένων δανείων, ἀλλ’ οὐδεμίαν κατελόγισεν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1886 ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, διότι ἠκολούθησε τὴν λογικὴν καὶ νόμιμον λογιστικὴν τάξιν, ἥτις ἀνέκαθεν παρ’ ἡμῖν ἐπεκράτησεν. Ἐὰν ὅμως ἠκολούθει τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, ἔπρεπεν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1886 νὰ καταλογίσῃ πᾶσαν τὴν ἐπιτευχθεῖσαν ὠφέλειαν ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἐκ τοῦ δανείου τούτου προελθόντος μεταλλικοῦ νομίσματος, πρὸς προμήθειαν τοῦ ὁποίου ἦν ἄλλως ἠναγκασμένος νὰ μεταχειρισθῇ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκ τοῦ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείου. Οὐδεὶς ὅμως ἐγένετο λόγος ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος περὶ τοῦ οὕτως ἐπιτευχθέντος κέρδους ὑπὲρ τῆς χρήσεως τοῦ 1886. Δὲν ἐγένετο δὲ λόγος καὶ δι’ ἰδιαιτέραν τινὰ αἰτίαν. Ἡ πρόνοια τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886 ὡς πρὸς τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην διὰ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὑπῆρξε λίαν γλίσχρος, τοῦτο δὲ, ἵνα μὴ αἱ αἰτηθεῖσαι διὰ τὸ 1886 πιστώσεις φανῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπερβολικαὶ, καὶ καταδειχθῇ ἔλλειμμα μεγαλύτερον. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1886 ἀνεγράφη ἐπὶ τούτῳ πίστωσις ἐκ δραχ. μόνον 1,500,000, ἡ ἐπάρκεια δὲ αὐτῆς κατωρθώθη ὡς ἐκ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, οὓς ἐπέτυχεν ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις. Ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 προέβλεψεν ἐπαρκῶς περὶ πάντων τῶν ἀναγκῶν, ὑπῆρξε δὲ γενναῖος καὶ ὡς πρὸς τὴν πίστωσιν, τὴν ἀπαιτουμένην διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, ὡς ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ἂν ἡ πίστωσις αὕτη ἀνεγράφετο κατ’ ἀπομίμησιν τοῦ συντάξαντος τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1886, δὲν ἤθελε παρουσιασθῆ, ὡς νῦν παρουσιάζεται, σπουδαῖον ποσὸν, ἀπομεῖναν ἀδιάθετον ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης, δὲν ὑπῆρχε δὲ τότε λόγος νὰ ἐγείρωσιν οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸν παρατηρούμενον θόρυβον, διατὶ τὸ κέρδος, τὸ προκύψαν ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος, νὰ μὴ καταλογισθῇ εἰς βάρος τῆς πιστώσεως ταύτης. Ἀλλὰ τί ἔδει κατ’ αὐτοὺς γενέσθαι; Ἂν ἐπεκράτει λογιστικότης σχολαστικὴ, καὶ ὡς ἐκ ταύτης ἐγένετο εἰς τὰ δημόσια βιβλία διάφορός τις ἐγγραφὴ, ἔπρεπε νὰ καταλογισθῇ εἰς μὲν τὰ ἔσοδα τὸ προκύψαν ἔσοδον ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, εἰς βάρος δὲ τῆς σχετικῆς πιστώσεως τὸ αὐτὸ ποσὸν ὡς ἔξοδον· θὰ ἐπήρχετο ὅμως τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, οἷον καὶ σήμερον. Ἀλλὰ τὸ Λογιστήριον ἠκολούθησε τὴν παραδεδεγμένην τάξιν. Ἐπειδὴ μέρος τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 ἐχρησίμευσεν εἰς πληρωμὴν τῶν coupons ἑτέρων δανείων τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1887, δὲν κατελόγισεν ἢ εἰς τὸ ἄρτιον τὴν γενομένην πληρωμήν. Προέκυψε δὲ ἡ οἰκονομία αὕτη φυσικῶς εἰς τὴν πίστωσιν, οὐδ’ ἠδύνατο ἄλλως νὰ γίνῃ. Ἀλλὰ συμβαίνει τι, τὸ ὁποῖον ὅσοι παρακολουθεῖτε τὴν λογιστικὴν παρ’ ἡμῖν ὑπηρεσίαν βεβαίως γινώσκετε. Δόσεις τινὲς τῶν ὑφισταμένων δανείων πληρόνονται εἰς βάρος τῆς ἑπομένης χρήσεως. Τὰ δάνεια τῶν 135,000,000 καὶ 170,000,000, ἐπειδὴ συνέπεσε νὰ γίνῃ ἔναρξις τῆς πληρωμῆς τῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν προϋπολογιζομένων ποσοτήτων μετὰ τὸν πρῶτον μῆνα τῆς χρήσεως, πληρόνονται ἀπὸ τὴν χρῆσιν τοῦ ἑπομένου ἔτους. Ἀπὸ τὸ δάνειον τῶν 10,200,000 ὠφελήθη ἡ χρῆσις τοῦ 1887 τὸ ἥμισυ, ἤτοι 5,000,000, τὰ ὁποῖα ἐχρησιμοποιήθησαν διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν coupons τοῦ 1887, τὰ ἄλλα δὲ ἐχρησιμοποιήθησαν ὑπὲρ τῆς χρήσεως τοῦ 1888, διότι οὕτω γίνεται κατ’ ἀρχὴν λογιστικὴν, ἣν ἀκολουθεῖ τὸ ἡμέτερον Γενικὸν Λογιστήριον· δὲν ζημιοῦται δὲ κἀμμία χρῆσις. Ἀλλὰ τὰ 5,000,000 ὠφείλοντο εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1887, καὶ προῆλθον ἐκ τοῦ εἰς χρυσὸν ὑφισταμένου ἔτι δανείου τῶν φράγκων 10,200,000. Ἑπομένως, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀναγκασθῇ νὰ πληρώσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐν ὅσῳ ἔχομεν τὴν παροῦσαν ὑπερτίμησιν, θὰ πληρώσῃ καὶ 1,000,000 ἀκόμη διὰ τὴν ὑπερτίμησιν. Περὶ μόνου τούτου ἠδύνατο νὰ γένηται λόγος κατ’ ἐμέ· ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελε πληρωθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς χρυσὸν, ἐνταῦθα ἀκριβῶς ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ὑπέχει μίαν ἠθικὴν εὐθύνην, διότι θὰ καταλογισθῇ μὲν τυπικῶς εἰς βάρος τῆς χρήσεως, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὁποίας ἐξοφληθήσεται τὸ δάνειον τῶν 10,200,000 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλ’ οἱ θέλοντες λεπτομερέστερον νὰ ἐξετάζωσι τὰ τῶν χρήσεων, εὐλόγως δύνανται νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι τὸ 1,000,000, τὸ ὁποῖον ἐπλήρωσεν ἡ χρῆσις τοῦ 1888 ἢ 1889, ἀνῆκεν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887. Ἀλλὰ τὸ ἀντισήκωμα τοῦ 1,000,000 εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐὰν ἐγκαίρως ἐβεβαιοῦτο καὶ εἰσεπράττετο ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων, τὸ ἐκ τούτου προκύψον ποσὸν ἐκ δραχ. 1,000,000 ἤθελεν εἶσθαι ἀναγεγραμμένον εἰς ὄφελος τῆς χρήσεως 1887. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ταῦτα τὰ ὠφελήματα τῆς πιστώσεως, τῆς ἀναγραφείσης διὰ τὸ δημόσιον χρέος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887. Κατὰ τὸν προαγορεύσαντα, εἰς τὸ ἔλλειμμα πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ποσὸν 250,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκέρδισεν ἐκ τοῦ δωρήματος τοῦ κ. Βαλλιάνου, οὐχὶ ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ἀλλ’ ὑπὲρ τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ἣν περιβάλλει δι’ ἰδιαιτάτης στοργῆς! Ὁ κ. Βαλλιάνος, ὡς γνωστὸν, ἐποιήσατο δωρεὰν ἐκ λιρῶν στερλινῶν 45,593 διὰ τὴν ἀνέγερσιν Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης. Συνέπεσεν ὁ πληρεξούσιος αὐτοῦ νὰ ἦναι αὐτὸς οὗτος ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅστις εἶχεν ἠθικὸν ἐνδιαφέρον νὰ μὴ βλάψῃ τὸν κ. Βαλλιάνον, ἢ μᾶλλον τὸ ἵδρυμα τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης, ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ Δημοσίου. Τὰ χρήματα ταῦτα δὲν ἐπρόκειτο νὰ χρησιμοποιήσῃ ἀμέσως, διότι ἡ οἰκοδομὴ τῆς Βιβλιοθήκης φυσικῶς ἤθελεν ἀπαιτήσει πολὺν χρόνον· ἐνέκρινε λοιπὸν, ἐν τῷ συμφέροντι τῆς Βιβλιοθήκης, ν’ αὐξήσῃ τὴν δωρεὰν, καθιστῶν αὐτὴν ἔντοκον· οὕτως ἐπώλησεν εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα τῶν λιρῶν 45,593, ἀφοῦ τὸ Δημόσιον εἶχεν ἀνάγκην αὐτοῦ, ὡς ἀγοράζον παρὰ Τραπεζῶν καὶ τραπεζιτῶν συνάλλαγμα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, ἐπὶ τῇ τρεχούσῃ τότε τιμῇ δραχ. 32:90 τὴν λίραν, τὸ δὲ προϊόν αὐτοῦ, ἀντὶ νὰ τὸ δανείσῃ ἐπὶ τόκῳ εἰς ἕτερόν τινα, τὸ ἐνέδυσεν εἰς ἔντοκα γραμμάτια τοῦ Δημοσίου, ἀφοῦ τοῦτο καὶ παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ παρ’ ἄλλων ἰδιωτῶν ἐλάμβανε προσωρινὰ δάνεια δι’ ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων. Τὸ προϊόν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἀνῆλθεν εἰς δραχ. 1,400,000, ἐξ ὧν δραχ. 100,000 ἐλήφθησαν τοῖς μετρητοῖς, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἐκ δρ. 1,400,000 ἐνεδύθη εἰς ἔντοκα γραμμάτια. Ἔκτοτε ἐλήφθησαν τοῖς μετρητοῖς ἕτεραι δραχμαὶ 150,000 διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς οἰκοδομῆς τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης, καὶ ἀπέμειναν δραχ. 1,250,000.

§32Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὥστε ἐγὼ ἔκαμα λάθος· ἔπρεπε νὰ σημειώσω 500,000.

§33ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δύνασθε νὰ σημειώσητε καὶ 1,000,000, ἀλλ’ οὐδὲν δύνασθε νὰ σημειώσητε ὡς κέρδος ὑπὲρ τῆς διὰ δημόσιον χρέος πιστώσεως. Ἀλλὰ μήπως μόνον διὰ τὰ χρήματα τῆς Ἐθνικῆς Βιβλιοθήκης ἡ Κυβέρνησις ἔδωκεν ἔντοκα γραμμάτια; Δὲν ἐδανείσθη καὶ δὲν δανείζεται δι’ ἐντόκων γραμματίων ἀπὸ ἰδιώτας καὶ ἀπὸ Τραπέζας, ποιοῦσα χρῆσιν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον παρέχει αὐτῇ εἰδικὸς νόμος, ἀφορῶν εἰς τὴν ἔκδοσιν ἐντόκων γραμματίων; Διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην ποῖαι διατυπώσεις λογιστικαὶ ἐτηρήθησαν; Ἐξεδόθη χρηματικὸν ἔνταλμα διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν λιρῶν 45,593 ἐκ δρ. 1,500,000, καὶ δι’ αὐτοῦ ἐχρεώθη ἡ μερὶς ἢ ἡ πίστωσις τοῦ δημοσίου χρέους, ἐξεδόθη δὲ γραμμάτιον εἰσαγωγῆς χρημάτων εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον διὰ τῆς ἐκδόσεως ἐντόκων γραμματίων ἐκ δραχ. 1,400,000, ὅπερ βραδύτερον ἠλαττώθη εἰς 1,250,000. Ἐὰν ἐξεδόθησαν ἔντοκα γραμμάτια, ἢ ἂν ἐπλήρωσεν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια τὸ ποσὸν τοῦτο, δὲν ὑπάρχει οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη διαφορά. Εἰς τὰ δημόσια βιβλία κατελογίσθη εἰς χρέωσιν τῆς πιστώσεως ἡ ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος. Ἐπικαλοῦμαι εἰς τοῦτο τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες ἀσχολοῦνται εἰς τὰ λογιστικὰ, καίτοι νομίζω, ὅτι καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς δὲν ἔχει ἀντίθετον τῆς ἐμῆς γνώμην. Μέχρις ἐδῶ τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησε φανταστικῶς ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ἀνέρχεται εἰς 5,000,000, πλὴν τῶν προηγουμένων 4,000,000. Ἀλλ’ ἔχομεν, προσθέτει, ἓν ἕτερον σπουδαῖον ἔλλειμμα ἐκ δραχμῶν 3,807,766, ἐκ τῆς ἀθεμίτου παραβάσεως, ἣν ἡ Κυβέρνησις ἐποιήσατο ἐπὶ τῶν μετὰ τῶν Τραπεζῶν συμπεφωνημένων διὰ τὸ δάνειον τῶν φράγκων 10,200,000. Διὰ συμβάσεως, ψηφισθείσης ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθείσης ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἡ Κυβέρνησις ὑπεχρεώθη νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ποσὸν δραχ. 13,515,000, ὡς ἐνέχυρον διὰ τὸ συνομολογηθὲν προσωρινὸν δάνειον, ἢ μᾶλλον διὰ τὸ ληφθὲν παρ’ αὐτῶν ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἐκ φράγκων 10,200,000 εἰς χρυσόν. Καὶ ὁ μὲν ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς ἀνέφερε τὸ γεγονὸς οὐχὶ διὰ νὰ ἐνδείξῃ ὑπόνοιάν τινα, ὅτι ἐκ τούτου δύναται νὰ ἐλαττωθῇ ἢ ν’ αὐξήσῃ τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1887· τὸ ἀνέφερεν ὑπὸ τύπον διάφορον, διότι ἐνόμισεν, ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένος, πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἐλλείμματος, ν’ ἀναφέρῃ καὶ τὴν πηγὴν, ἐξ ἧς ἡ Κυβέρνησις ἐπορίσθη τὸ ποσὸν αὐτό. Ἀλλ’ ὁ κ. ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς διετύπωσεν ὡρισμένην κατηγορίαν κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἰπὼν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις συνεφώνησε διὰ συμβάσεως, λαβούσης ἐπίσημον χαρακτῆρα, νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν δραχ. 13,515,000 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀλλ’ ἀντὶ τούτων κατέθηκεν ὀλιγώτερα κατὰ 3,810,000, καὶ πρὸς ὑποστήριξιν αὐτοῦ τοῦ ἰσχυρισμοῦ ἀνηνέχθη εἰς διαφόρους καταστάσεις, κατὰ καιροὺς δημοσιευθείσας ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐνδεικνυούσας τὸ ποσὸν τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ τραπεζικῶν γραμματίων κατὰ τὸ τέλος ἑκάστου μηνός. Ἤρξατο ἐξετάζων τὰς καταστάσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπὸ τοῦ μηνὸς Νοεμβρίου 1886, ἔπραξε δὲ τοῦτο διὰ νὰ ἐνδείξῃ, ὅτι, ὅτε οὗτος ἀπεχώρησε τῆς Κυβερνήσεως, ὑπῆρχεν ἐν κυκλοφορίᾳ ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων ὀλιγώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ὑπὸ τῆς νῦν Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν, ὅτι τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δάνειον εἶναι ἐπ’ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις, κατ’ ἐποχάς τινας, δυναμένη νὰ ἔχῃ χρήματα ὑπερβαίνοντα τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, ὀφείλει νὰ καταθέτῃ αὐτὰ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, εἰς πίστωσιν τοῦ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ διὰ τὸ δάνειον ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ἵνα κερδίζῃ τὸν τόκον τοῦ 1% ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ εἰς ἄλλας ἐποχὰς δύναται νὰ λάβῃ ὁλόκληρον τὸ ποσόν, καὶ μέχρι τῆς τελευταίας δραχμῆς, τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἔχει δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ δυνάμει τῶν συμβάσεων. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις, ἡ χορηγήσασα τῇ Κυβερνήσει τὸ δικαίωμα νὰ δανεισθῇ 10,200,000 εἰς χρυσόν, ἡ Κυβέρνησις πάντοτε ὑπῆρξεν ἀκριβεστάτη, καὶ δὲν ἠδύνατο ἄλλως νὰ πράξῃ, διότι τὴν εὐθύνην ὡς πρὸς τὰ τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως ὑπέχει καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Γινώσκετε ἄλλως τε πάντες, ὅτι ἡ Διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτρέψῃ παραβίασιν συμβάσεως, ἥτις ἀπέβλεπε καὶ εἰς τὰ συμφέροντα τῶν ἄλλων Τραπεζῶν, αἵτινες μετέσχον εἰς τὸ δάνειον καὶ ἠδύναντο νὰ ζητήσωσι παρ’ αὐτῆς ἀποζημίωσιν, ἂν παρεβλάπτοντο τὰ συμφέροντά των. Ἀλλ’ ὑπάρχει τι ἕτερον, τὸ ὁποῖον ἐσύγχυσε τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτήν. Κατὰ τὴν ἀρχικὴν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης σύμβασιν, ἡ Κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα ἐκ τοῦ δανείου τοῦ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ νὰ λαμβάνῃ τραπεζικὰ γραμμάτια μέχρι δραχμῶν 67,000,000· ἀλλ’ ἐπῆλθε νεωτέρα σύμβασις μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν Τραπεζῶν, δι’ ἧς ἡ Κυβέρνησις ὑπεχρεώθη ν’ ἀποσύρῃ ἐκ τῆς κυκλοφορίας 4,000,000 ἐκ τῶν κερματικῶν γραμματίων, ἅτινα, ὅτε τὸ πρῶτον ἐξεδόθησαν, κατὰ τὴν προηγουμένην σύμβασιν, ἀνήρχοντο εἰς 18,000,000. Λαβοῦσα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀποσύρῃ 4,000,000 ἐκ τῶν 18,000,000, ἀπέκτησε διὰ τῆς αὐτῆς συμβάσεως τὸ δικαίωμα νὰ αὐξήσῃ τὸ δάνειον τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ κατὰ 4 ἑκατομμύρια. Δὲν ἠδύνατο δὲ ἄλλως νὰ γίνῃ, διότι περισσεύματα ἢ διαθέσιμα χρήματα δὲν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, ἵνα ἀποσύρῃ τὰ 4 ἑκατομμύρια κερματικὰ γραμμάτια· δὲν ἀπεσύρθησαν δὲ ὅλα, ἀπεσύρθησαν μόνον 3,600,000, ἑπομένως τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λαμβάνῃ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκ τοῦ δανείου ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἀπὸ 67,000,000 ἀνῆλθεν εἰς 70,600,000. Αὕτη εἶναι ἡ βάσις ἐφ’ ᾗ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις αὕτη. Ἀνέτρεξα κἀγὼ εἰς τὰς καταστάσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ οὐδαμοῦ παρετήρησα γενομένην παραβίασιν. Ἐνόμισα δ’ ἀναγκαῖον, ἐπειδὴ κατηγγέλλετο μία τόσον μεγάλη παράβασις νόμου, ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως γενομένη, νὰ προστρέξω εἰς αὐτοὺς τούτους τοὺς διαχειριζομένους τὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ἐζήτησα πληροφορίας, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐκ τοῦ παρ’ αὐτῇ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δὲν ἔχῃ διαθέσιμον ποσόν, ὑπερβαῖνον τὴν γενομένην ἐνεχυρίασιν διὰ τὸ δάνειον τῶν φρ. 10,200,000, ἤτοι τὸ ποσὸν δραχ. 13,515,000. Οὗτοι δὲ, ἀπαντήσαντές μοι καταφατικῶς, μοὶ ἀφηγήθησαν ἓν ἐπεισόδιον, τουτέστιν, ὅτι τοσοῦτον αὐστηρῶς ἐπετήρησαν τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰ τέλη τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου 1887, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ κανονισθῶσιν ὁριστικῶς τὰ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ὥστε, ἐπειδὴ ὁ ταμίας, ὁ μετενεγκὼν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἵνα συμπληρώσῃ τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 13,515,000, καθυστέρησεν ἐξ ἀριθμητικοῦ λάθους κατὰ 500 ἢ 600 δραχμὰς, ἡ Τράπεζα ὑπεχρέωσεν αὐτὸν νὰ τὸ καταθέσῃ προχείρως ἐκ τοῦ ἰδίου βαλαντίου. Ἀλλ’ ἴσως τὴν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης σύγχυσιν τοῦ προαγορεύσαντος προὐκάλεσεν ἕτερον γεγονὸς, ὅτι ἡ χορηγηθεῖσα πίστωσις ἐκ δρ. 4,000,000, ἀναγκαία πρὸς λογιστικὴν τακτοποίησιν διὰ τὴν ἐκ τῆς κυκλοφορίας ἀπόσβεσιν τῶν κερματικῶν γραμματίων, προὐκλήθη τὸ πρῶτον εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1886. Τοῦτο ἐγένετο, διότι τὰ κερματικὰ γραμμάτια ἐχρησίμευσαν ὡς ἔκτακτον ἔσοδον τῆς χρήσεως ταύτης. Ἀλλ’ ἡ λογιστικὴ τακτοποίησις ἐγένετο κατὰ τὸ ἐ. ἔ. 1888, ὡς ἐκ τούτου δὲ, οὔτε ἡ τοῦ 1886 οὔτε ἡ τοῦ 1887 χρῆσις ἐπεβαρύνθησαν. Ἀλλὰ τίνα ἔχουσι σχέσιν αἱ χρήσεις ἐπὶ τοῦ προκειμένου; ἀπεσύρθησαν τῆς κυκλοφορίας κερματικὰ γραμμάτια ἀξίας 3,600,000, ἐτέθησαν δὲ εἰς κυκλοφορίαν ἴσου ποσοῦ τραπεζικὰ γραμμάτια ἐκ τοῦ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείου, ἄρα ἐπῆλθεν ἐξίσωσις, μηδεμίαν παραβλάψασα χρῆσιν καὶ μηδὲν παραγαγοῦσα ἔλλειμμα. Ἀλλὰ δὲν ἤρκεσαν τὰ ποσὰ ταῦτα, περὶ ὧν ἐμνήσθην μέχρι τοῦδε, καὶ ἅτινα παρέστησαν οἱ προαγορεύσαντες ὡς πιστοποιοῦντα ἔλλειμμα εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ἔπρεπε καὶ ἕτερόν τι ν’ ἀνευρεθῇ, καὶ ἀνευρέθη πίστωσίς τις, ἐγκριθεῖσα διὰ νόμου κατὰ τὸ π. ἔ. καὶ ἀφορῶσα εἰς κτίρια στρατιωτικὰ, ἐκ δραχ. 3,236,000. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς ὑπῆρξεν ἐπιεικὴς ὡς πρὸς τοῦτο, διότι εἶπεν, ὅτι, ἀφοῦ κατελογίσθησαν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1886, ἂς τὸ λησμονήσωμεν, ἵνα μὴ φανῶμεν αὐστηροί. Ἀλλ’ ὁ ἡγέτης τοῦ πολιτικοῦ κόμματος, εἰς ὃ ἀνήκει καὶ ὁ κ. Καραπάνος, δὲν εἶχε τὴν αὐτὴν γνώμην, ὑπῆρξε δὲ αὐστηρὸς καὶ ἀπηνέστατος. Ἰσχυρίσθη ἐν ἀρχῇ, ὅτι παρεβιάσθη ὁ νόμος περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ, ἀλλὰ, προσέθηκε, παρεβιάσθη νομίμως, διότι ἕτερος νόμος ἔδωκε τὴν πίστωσιν, παρεβιάσθησαν ὅμως αἱ λογικαὶ ἀρχαὶ, αἱ κρατοῦσαι ὡς πρὸς τὰς πιστώσεις. Ἡ πίστωσις ἐπεβάρυνε τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, καὶ δὲν εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὴν ἐπιῤῥίψητε εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1886. Ἀφοῦ τὰ κτίρια ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῶσι κατὰ τὸ 1887, ἡ πίστωσις ἔπρεπε νὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν τοῦ ἔτους αὐτοῦ χρῆσιν. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ προσέξητε εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰ περὶ τούτου· διότι δὲν εἶναι τὸ πρῶτον νῦν, ὅτε οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐλέγχουσι τὴν Κυβέρνησιν ὡς μεταθέσασαν σκοπίμως πίστωσιν τοῦ 1887 εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1886. Τὸ πρῶτον ἡ πίστωσις διὰ στρατιωτικὰς οἰκοδομὰς, προϋπολογισθεῖσα εἰς δραχ. 8,190,000, ἀνεγνωρίσθη καὶ ἐψηφίσθη διὰ τοῦ νόμου τῆς 22 Ἰουνίου 1882, διὰ τοῦ ὁποίου ἐχορηγήθη καὶ πίστωσις ἔκτακτος εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1882 ἐκ δραχμῶν 1,353,000. Ἐκ τούτων ἐδαπανήθησαν διαρκούσης τῆς χρήσεως δραχμαὶ 736,049, ἠκυρώθη δὲ ἡ πίστωσις αὕτη διὰ τὸ ὑπόλοιπον. Πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν ἔργων ἐχορηγήθη πίστωσις ἔκτακτος εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1884 ἐκ δραχ. 3,260,000, ἐξ ὧν ἐδαπανήθησαν διαρκούσης τῆς χρήσεως ταύτης 2,643,072 καὶ ἔμεινεν ὑπόλοιπον 616,928. Διὰ τοῦ ἐκτάκτου δὲ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886 ἐχορηγήθη πίστωσις ἐκ δρ. 1,820,000 διὰ τὰς στρατιωτικὰς οἰκοδομάς. Διαρκοῦντος ὅμως τοῦ 1886 ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἔκρινεν ἀνεπαρκῆ τὴν πίστωσιν ταύτην καὶ προεκάλεσε τὴν χορήγησιν νέας πιστώσεως, ἐκδοθέντος ἐπὶ τούτῳ Β. Διατάγματος τῇ 6 Ὀκτωβρίου 1888, ὅπερ ἐκυρώθη διὰ τοῦ νόμου τῆς 21 Μαρτίου 1887. Ἐνταῦθα ἔγκειται ἡ πλάνη τῶν προαγορευσάντων, διότι λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψει τὴν χρονολογίαν τοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκυρώθη τὸ χορηγῆσαν τὴν πίστωσιν Β. Διάταγμα. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ μοὶ εἴπητε, ἐὰν κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1886, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, προκαλούμενος ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, εὑρέθη ἠναγκασμένος νὰ προκαλέσῃ Διάταγμα περὶ προσθήκης νέας πιστώσεως εἰς τὴν προηγουμένην τοιαύτην, ἵνα ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς διὰ στρατιωτικὰ κτίρια δαπάνας, τὰς ἀπαιτουμένας κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν ἁρμοδίων, εἶχε δικαίωμα τὴν πίστωσιν ταύτην νὰ ῥίψῃ εἰς βάρος τοῦ 1887; Βεβαίως ὄχι, ἀφοῦ καὶ τὰ κτίρια ἐξετελοῦντο κατὰ τὸ 1886, καὶ τὸ Δημόσιον εἶχεν ἀναλάβει ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῶν ἐργολάβων κατὰ τὸ 1886, καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς αὐξήσεως τῆς πιστώσεως ἐπαρουσιάσθη κατὰ τὸ 1886. Μόνον μία σύμπτωσις, νὰ μὴ κυρωθῇ τὸ Διάταγμα αὐτὸ ἀμέσως διὰ νόμου διαρκοῦντος τοῦ 1886, ἠδύνατο νὰ δώσῃ δικαίωμα εἰς τοὺς προαγορεύσαντας νὰ καταγγείλωσι τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐπέβαλεν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1886 τὴν πίστωσιν αὐτήν; Ἐν τούτοις βλέπομεν, ὅτι ἐκ μὲν τῆς προκληθείσης ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, πιστώσεως, τῆς χορηγηθείσης εἰς βάρος τοῦ ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886, ἐκ δραχ. 1,820,008, ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1886 δραχ. 1,228,095. Ἐκ δὲ τῆς δευτέρας πιστώσεως τῶν δρ. 3,236,000, τῆς προκληθείσης ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τῇ 6 Ὀκτωβρίου 1886, ἐδαπανήθησαν δραχ. 1,353,827. Βλέπετε δὲ, ὅτι οὐ μόνον δὲν ἠθέλησε νὰ περιορίσῃ τοὐλάχιστον τὸ ἔλλειμμα εἰς τὸ ποσὸν, καθ’ ὅ ἡ πίστωσις ἐπραγματοποιήθη, ἀλλ’ ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐποιήσατο μίαν λαθροχειρίαν, μεταθέσασα τὴν πίστωσιν ἀπὸ τὸ 1887 εἰς τὸ 1886.

§34Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ μικροῦ προεκαλέσατε ἡμᾶς νὰ σᾶς εἴπωμεν τὴν γνώμην μας. Εἶσθε διατεθειμένος νὰ σᾶς δώσω μίαν διασάφησιν;

§35ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§36Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ στρατῶνες Λαρίσσης ᾠκοδομοῦντο κατὰ τὸ 1887 καὶ ἀκόμη κατὰ τὸ 1888. Πόσα παρακαλῶ ἐδαπανήθησαν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887 διὰ τοὺς στρατῶνας Λαρίσσης, καὶ πόσα ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888;

§37ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οἴκοθεν ἐννοεῖτε, κύριε συνάδελφε, ὅτι εἰς τὴν ἐρώτησίν σας μόνη ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δύναται ν’ ἀποκριθῇ ἀκριβῶς· ἀλλὰ, καὶ ἂν διετέλουν εἰς θέσιν νὰ παράσχω ἣν αἰτεῖτε νῦν πληροφορίαν, αὕτη οὐδεμίαν ἤθελεν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ θέμα ἡμῶν. Πρόκειται περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως. Ἐν ὅσῳ διήρκει ἡ χρῆσις τοῦ 1886 καὶ ἐπρόκειται περὶ ὑποχρεώσεων ἀναληφθεισῶν καὶ καταστασῶν ληξιπροθέσμων κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῆς, αἱ πληρωμαὶ ἐγένοντο εἰς βάρος τῆς χρήσεως αὐτῆς, μετὰ δὲ τὴν λῆξίν της εἰς βάρος τῶν οἰκείων χρήσεων. Πρόκειται δὲ νῦν περὶ τοῦ ὑμετέρου ἰσχυρισμοῦ, ὅτι κατὰ τὸ 1887 προὐκάλεσεν ἡ Κυβέρνησις πίστωσιν εἰς βάρος τοῦ 1886 ἐκ δραχ. 3,236,000, ἐνῷ αὕτη ἐπεβάρυνε τὴν χρῆσιν τοῦ 1887. Ἀποδεικνύεται ὅμως ἐκ τῶν κειμένων, ὅτι ἡ πίστωσις δὲν προεκλήθη κατὰ τὸ 1887, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1886, κατ’ ἀκολουθίαν δὲν ἠδύνατο νὰ προκληθῇ εἰς βάρος μελλούσης χρήσεως. Ἀλλὰ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο, ὡς βλέπετε, δὲν εἶναι 3,236,000 ἀλλὰ μόνον 1,153,000, δὲν ἦτο δὲ δυνατὸν ἄλλως νὰ γίνῃ ἢ νὰ προκληθῇ ἡ πίστωσις εἰς βάρος τοῦ 1886, διότι εἶχον ἀναληφθῆ ὑποχρεώσεις ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν συνέπεσεν αἱ οἰκοδομαὶ αὗται νὰ ἐξακολουθῶσι κατασκευαζόμεναι καὶ πέραν τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἔκλεισεν ἡ χρῆσις τοῦ 1886, δὲν εἶναι ἀμφιβολία, ὅτι αἱ γενόμεναι δαπάναι δὲν ἐπεβάρυνον τὴν χρῆσιν τοῦ 1886. Ἀλλὰ καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ χρῆσις τοῦ 1887, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιβαρυνθῇ βεβαίως ὁ τακτικὸς Προϋπολογισμὸς, διότι τὰ στρατιωτικὰ ἔργα, αὐτὰ μάλιστα τὰ ἀρξάμενα κατὰ τὸ 1885 καὶ 1886, ἐθεωρήθησαν ἐξ ἀρχῆς ὡς ἔκτακτοι δαπάναι.

§38ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Σᾶς ἠρώτησα πρὸ ὀλίγου, ἐὰν αἱ δαπάναι διὰ τὰ κτίρια τὰ στρατιωτικὰ τοῦ 1882 καὶ 1883 περιελαμβάνοντο εἰς τὸ ἔλλειμμα τῶν ἐτῶν ἐκείνων, καὶ μοὶ ἀπηντήσατε, πολὺ ἀκριβῶς, ὅτι περιελαμβάνοντο.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι, δὲν περιελαμβάνοντο.

§40ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν 1882 καὶ 1883 διακρίνουσι δαπάνας τακτικὰς καὶ δαπάνας ἐκτάκτους. Αἱ δὲ δαπάναι διὰ στρατιωτικὰς οἰκοδομὰς, χαρακτηρισθεῖσαι διὰ τοῦ νόμου τῆς 22 Ἰουνίου 1882 ὡς ἔκτακτοι, καταλογίζονται πάντοτε ὡς τοιαῦται, ἤτοι καθ’ ἅπαντα τὰ ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν ἔτη, ὡς ἔκτακτοι δὲ δαπάναι ἐχαρακτηρίσθησαν καὶ εἰς τὸ ἔκτακτον κατελογίσθησαν ἔλλειμμα τῶν χρήσεων 1885 καὶ 1886. Ἐξαίρεσιν δὲ σκόπιμον ἐποιήσατο ὁ ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς, ὅστις, συντάξας ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1884, παρέλειψε τὴν διάκρισιν ταύτην, ἵν’ ἀποδείξῃ τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1884 ἀνώτερον τοῦ πραγματικοῦ.

§41ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διακρίνω μεταξὺ ἐκτάκτων πιστώσεων καὶ ἐκτάκτων προϋπολογισμῶν, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, εἶναι τὸ ἑξῆς· ἐν ταῖς αἱ καταστάσεσιν, ἐν αἷς δημοσιεύονται τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους καὶ αἵτινες εἰσὶν ἀτελέσταται, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν γνῶσιν τῶν λεπτομερειῶν, περιλαμβάνονται καὶ αἱ δαπάναι διὰ τὰ στρατιωτικὰ κτίρια; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι περιλαμβάνονται καὶ αὗται, καὶ περὶ τούτου θέλω νὰ βεβαιωθῶ.

§42ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ Ἀπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν 1882, 1883, 1884, 1885 καὶ 1886 εὑρίσκονται ἤδη εἰς χεῖρας ὅλων τῶν Βουλευτῶν, καὶ εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τούτους θὰ εὕρητε αὐτὴν τὴν πληροφορίαν. Θὰ εὕρητε, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη ἐχαρακτηρίσθη πάντοτε ὡς ἔκτακτος δαπάνη, Οὕτω λοιπὸν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς κατώρθωσε νὰ δημιουργήσῃ δι’ εὐφραδοῦς μὲν λόγου, ἀλλὰ δι’ ἀβασίμων ἐπιχειρημάτων ἔλλειμμα μὴ ὑπάρχον, ἀνερχόμενον εἰς 14,919,000, ἤτοι:

Ἀλλὰ, μεθ’ ὅσα σᾶς εἶπον, νομίζω, ὅτι δὲν ἀπέμεινεν εἰς οὐδένα ἐξ ὑμῶν ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι τὸ ἔλλειμα τοῦτο εἶναι κατασκεύασμα ἰδανικόν· διότι ἐξ ὅλων αὐτῶν ἓν μόνον ἀπέμεινε, τὸ δυνάμενον νὰ δώσῃ χώραν εἰς συζήτησιν, ὄχι ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ ζητήματος, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ, δηλ. τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὰ 5 ἑκατομμύρια, τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὰς Τραπέζας ἐκ τοῦ εἰς χρυσὸν δανείου τῶν φρ. 10,200,000, διότι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι δυνατὸν, ἐὰν δὲν ἐπιτευχθῶσιν οἱ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προσδοκώμενοι οἰκονομικοὶ συνδυασμοί, νὰ πληρωθῇ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ νὰ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον εἰς πληρωμὴν διαφορᾶς ἑνὸς περίπου ἑκατομμυρίου. Ὡς ὅμως παρετήρησα, αὐτὸ τὸ ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον ἠθικῶς δύναται νὰ ἐπιβαρύνῃ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, ἔχει ἀντισήκωμα τὸ ἓν ἑκατομμύριον ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων, τὸ ὁποῖον, ἕνεκα λόγων, οὓς πάντες γινώσκετε, οὔτε ἐβεβαιώθη, οὔτε εἰσεπράχθη ἐντὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1887, εἰς ἣν ἀνήκει. Ἀλλὰ διὰ νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι πράγματι ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἀνέδειξεν ἔλλειμμα ἐκ δραχμῶν δέκα πέντε ἑκατομμυρίων, δὲν ἠρκέσθη εἰς ὅσα σᾶς εἶπεν, ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ μεταχειρισθῇ καὶ ἓν πρόσθετον ἐπιχείρημα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα οἱ ἀξιότιμοι δικηγόροι ὀνομάζουσι προσθέτους λόγους. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1882 ἀνέδειξεν ἔλλειμμα 9,258,312, ἡ χρῆσις τοῦ 1884 ἔλλειμμα 30,602,147· ὡς πρὸς τοῦτο περιέπεσεν εἰς λᾶθος, διότι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1884 δὲν εἶναι 30 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ μόνον 16 ἑκατομμύρια, καθόσον τὰ 14 ἑκατομμύρια ἀναφέρονται εἰς ἐκτάκτους δαπάνας· ἐπιφυλασσόμενος ὅμως περὶ τούτου νὰ ὁμιλήσω βραδύτερον ἐν οἰκείῳ τόπῳ, ἐξακολουθῶ ἀναγράφων ἐνταῦθα τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ προαγορεύσαντος. Αἱ χρήσεις τῶν 1885 καὶ 1886 ἀνέδειξαν ἔλλειμμα ἐξ 95 ἑκατομμυρίων (καίτοι τὸ τελευταῖον τοῦτο εἶναι ἀνώτερον). Εἴχετε λοιπὸν ἔλλειμμα, ἰσχυρίσθη ὁ προαγορεύσας, ἐκ τῶν προηγουμένων πέντε ἐτῶν ἐκ δραχ. 140,105,292. Ἀλλὰ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, ὅπερ πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων αὐτῶν συνωμολογήθη, ἀναγκαίως προσετέθη κατὰ τὸ 1887 δαπάνη ἐκ δραχ. 5,000,000. Ἄρα τὸ ἔλλειμμά σας κατὰ τὸ 1887 ἔδει νὰ ἦναι ἀνώτερον τοῦ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως τοῦ 1884 κατὰ 5,000,000, ἤτοι ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἄνευ ἐφαρμογῆς τῶν νέων φόρων ἤθελεν ἀναδείξει ἔλλειμμα ἐκ δραχ. 35,000,000. Ἐπειδὴ δὲ εἰσεπράξατε ἐκ τῶν νέων φόρων ἐπὶ πλέον τῶν προηγουμένων ἐτῶν δραχ. 19,000,000, τὸ ἔλλειμμά σας διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 περιωρίσθη εἰς 16,000,000. Ἰδοὺ, προσέθηκε, καὶ ἑτέρα ἀπόδειξις πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἰσχυρισμῶν μου, ὅτι ἀντὶ περισσεύματος ἔχετε κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 ἔλλειμμα ἐκ δραχ. 15,000,000. Ἰδοὺ λοιπὸν τὸ ἔλλειμμά σας καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἀποδεικνυόμενον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὡς ὅρον συγκρίσεως λαμβάνει ὁ ῥήτωρ τὴν χρῆσιν τοῦ 1884, βεβαίως ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1884 καὶ τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1887, καὶ νὰ λάβῃ τὴν σημείωσιν, ὅτι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν εἰσπράξεων τῶν δύο αὐτῶν χρήσεων δὲν εἶναι 19 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ 22 ἑκατομμύρια, διότι κατὰ τὸ 1884 εἰσεπράχθησαν 60,700,000, ἐνῷ τὸ 1887 εἰσεπράχθησαν 82,856,456. Δὲν ἠθέλησε δὲ νὰ λάβῃ τὸν κόπον νὰ συγκρίνῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884 πρὸς τὸν τοῦ 1887, διὰ νὰ ἴδῃ, ὅτι δὲν εἶναι μόνη ἡ διαφορὰ τῶν 22 ἑκατομ. ἡ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα ὑπάρχουσα, διότι ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι διαφοραί· ὑπάρχει διαφορὰ εἰς τὰς πιστώσεις, τὰς ἀναγραφείσας εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884, πρὸς τὰς ἀναγραφείσας εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, πρὸ πάντων μάλιστα εἰς τὰ δύο Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, Ὀφείλω νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς ἀριθμοὺς αὐτοὺς, οὐχὶ διὰ νὰ ἀποκρούσω τοὺς μὴ ὑφισταμένους πλέον λόγους πρὸς ὑποστήριξιν ἐλλείμματος εἰς βάρος τοῦ 1887, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποδείξω ἕτερόν τι, ὅτι κατὰ τὸ 1887 ἡ Κυβέρνησις ἐξήντλησεν ἁπάσας αὑτῆς τὰς προσπαθείας, ὅπως πραγματοποιήσῃ πᾶσαν ἐφικτὴν οἰκονομίαν, καὶ ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἠδύνατο ἐξ οἰκονομιῶν νὰ περικόψῃ περισσότερα, διότι ὤφειλε συνάμα νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, πρὸ πάντων δὲ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος ἀνέλαβε, κατέφυγεν εἰς τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ἐγκριθὲν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἤτοι εἰς τὴν ἐπιβολὴν προσθέτου φορολογίας. Τὸ 1884 τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε πιστώσεις 2,297,100, τὸ 1887 αἱ πιστώσεις αὐτοῦ περιωρίσθησαν εἰς δραχμὰς 1,981,784. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τὸ 1884 ἐχορηγήθησαν πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 3,896,194, ἐνῷ κατὰ τὸ 1887 αὗται περιωρίσθησαν εἰς δραχ. 3,424,337. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐχορηγήθησαν πιστώσεις κατὰ τὸ 1884 ἐκ δραχμῶν 6,912,055, ἐνῷ κατὰ τὸ 1887 αὗται περιωρίσθησαν εἰς δραχ. 5,872,355. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐχορηγήθησαν πιστώσεις κατὰ τὸ 1884 ἐκ δραχ. 3,351,251, ἐνῷ κατὰ τὸ 1887 αὗται περιωρίσθησαν εἰς δρ. 2,773,196. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐχορηγήθησαν κατὰ τὸ 1884 πιστώσεις ἐκ δραχ. 22,503,028, ἐνῷ κατὰ τὸ 1887 αὗται περιωρίσθησαν εἰς δραχ. 15,477,210. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὸ 1884 ἐχορηγήθησαν πιστώσεις ἐκ δραχ. 7,952,734, ἐνῷ κατὰ τὸ 1887 αὗται περιωρίσθησαν εἰς δραχ. 3,891,982. Εἰς δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐχορηγήθησαν κατὰ τὸ 1884 πιστώσεις ἐκ δραχ. 2,984,171, ἐνῷ κατὰ τὸ 1887 αὗται περιωρίσθησαν εἰς δρ. 1,835,882, ἤτοι κατὰ μὲν τὸ 1884 αἱ διὰ τὰ ἑπτὰ Ὑπουργεῖα πιστώσεις ἀνήρχοντο εἰς δρ. 49,896,533 περιωρίσθησαν δὲ αὗται κατὰ τὸ 1887 (προσθήκῃ καὶ τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου 1888) εἰς δρ. 37,506,570 ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον κατὰ τὸ 1887 κατὰ δρ. 12,389,963. Ἐὰν λοιπὸν προσθέσητε 12 ἑκατομμύρια εἰς τὰ 22 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα παρουσιάζει διαφορὰν ὡς πρὸς τὰς εἰσπράξεις ἡ χρῆσις τοῦ 1884 πρὸς τὴν τοῦ 1887, ἰδοὺ, ὅτι ἔχετε ἀκριβῶς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸν ἀξιότιμον προαγορεύσαντα ἀποτελεῖ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1887. Καίτοι, μεθ’ ὅσα εἶπον, δὲν ὑπάρχει πλέον λόγος, ὅπως μνημονεύωμεν πλέον ἔλλειμμα ἐκ δραχ. 14,919,000, οὐχ ἧττον, διὰ νὰ συμπληρώσω τὰ περὶ τούτου, ὀφείλω νὰ προσθέσω, ὅτι κατὰ τὴν Ἀντιπολίτευσιν δὲν εἶναι μόνον τὸ ἔλλειμμα τοῦτο. Ὁ κ. Καραπάνος παρουσιάζει καὶ ἕτερον ἔλλειμμα διὰ προσθήκης δραχ. 3,634,000 εἰς τὰς πιστώσεις τῶν ἑπτὰ Ὑπουργείων. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο δὲν τὸ ἀναφέρει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτής. Δέον ὅμως νὰ μνημονευθῶσι καὶ τὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα ἀνηνέχθησαν μὲν ἐντεῦθεν ἀπὸ τὸν κ. Καραπάνον, παρελείφθησαν δὲ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτήν· ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς ἐποιήσατο ἕνα συλλογισμὸν ἁπλούστατον· εἶπεν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 ἀνέγραψε πιστώσεις ἐκ δραχμῶν 47,883,000, μετὰ τὰς ἀδιαθέτους δὲ πιστώσεις, τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν εἶχεν ἀναγγείλει αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλήν, ἀπομένει ἀδικαιολόγητον ἢ ἀδιάθετον ἓν ποσὸν ἐκ δραχμῶν 3,634,000, καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔμενεν ἀδιάθετον, ἄρα εἶναι ἔλλειμμα. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ὑπέπεσε καὶ εἰς ἀριθμητικὸν σφάλμα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 δὲν ἀνέγραψε πιστώσεις διὰ τὰ ἑπτὰ Ὑπουργεῖα 47,883,000, ἀλλὰ μόνον 45,434,000· ἐξ αὐτῶν ἐπληρώθησαν μέχρι μὲν τῆς 30 Σεπτεμβρίου τοῦ

1888······························· δραχ. 38,536,500

κατὰ δὲ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1888····· δραχ. 2,249,824

Ἤτοι ἐν ὅλῳ························ δραχ. 40,786,324

Ἠκυρώθη δὲ πίστωσις ἐκ············· δραχ. 3,507,040.

§43ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές.

§44ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅσον δὲν ἦτο ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 εἶχεν 75 σελίδας, ἀφιερωμένας διὰ τὰ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων, ἐνῷ καθ’ ὑμᾶς αἱ σελίδες αὗται εἰσὶ 45. Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτε ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι 75 σελίδες τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι ἀφιερωμέναι εἰς τὰ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων, ὡμίλει περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ὁριστικοῦ, τοῦ τετυπωμένου ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὐχὶ περὶ τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπληρώθησαν λοιπὸν ἔξοδα τῆς χρήσεως 1887 ἐκ δρ. 40,786,324

ἠκυρώθησαν πιστώσεις·················· 3,507,040

οὕτω δὲ ἔχομεν ποσὸν·················· 44,293,364

ὅπερ δὲν ὑπολείπεται τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἐσημείωσεν ὁ Πρωθυπουργός, ὁμιλῶν ἄλλοτε πρὸς τὴν Βουλήν, εἰμὴ κατὰ ποσὸν ἔλασσον τοῦ ἑκατομμυρίου. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ἦτο ἡ διαφορὰ 3,634,000, εἶχε λόγον νὰ καταλογίσῃ τὴν διαφορὰν ταύτην ὡς ἔλλειμμα; Τὸ πρῶτον νῦν παρασιάζεται τοιαύτη ἀξίωσις, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε οὐδεὶς εὑρέθη ὁ σκεφθείς, ὅτι ἠδύνατο λογικῶς νὰ καταλογίσῃ ὡς ἔλλειμμα ποσὸν πιστώσεώς τινος διὰ τὸν λόγον, ὅτι αὕτη ἀπέμεινεν ἀδιάθετος.

§45ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παραδέχεσθε ἀκόμη αὐτὴν τὴν στιγμὴν 2,000,000 ἐκ τῶν 3,634,000.

§46ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν παραδέχομαι οὐδὲν ἐξ ὅσων εἴπετε, τὰ ἐμνημόνευσα δὲ μόνον διὰ νὰ ἐλέγξω ἀκόμη καὶ τὴν ἀκρίβειαν τῶν ἀριθμῶν, διότι ἐπάναγκες εἶναι, ὁσάκις ἀναγράφετε ἢ ἀπαγγέλλετε ἐντεῦθεν ἀριθμούς, νὰ προσέχητε, ὥστε νὰ τοὺς ἀναγράφητε μεμελετημένως καὶ ἀκριβῶς.

§47ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν σᾶς ἤρκεσεν ἡ ποικιλία τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὴν διαφορὰν τῆς ἀναγραφῆς ἀπὸ τὰς καταστάσεις, στατιστικὰς, καὶ εἰς ἄλλας τοιαύτας διαφοράς;

§48ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀσχολοῦμαι εἰς ποικιλίαν ἀριθμῶν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἀναγραφὴν τῶν πραγματικῶν καὶ ἀληθῶν ἀριθμῶν. Βεβαίως οἱ ἀξιότιμοι βουλευταὶ ἐξ Ἀρκαδίας καὶ ἐξ Ἄρτης εἶχον ποικιλίαν ἀριθμῶν, ἀλλ’ εἶχον τοιαύτην διὰ νὰ ἐπισκοτίσωσι τὸ ζήτημα, καὶ οὐχὶ διὰ νὰ διαφωτίσωσι τὸ Κοινοβούλιον. Ἀλλὰ δὲν ἤρκεσαν τὰ 3,634,000 κατὰ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης βουλευτήν. Ἔπρεπε νὰ εὑρεθῶσι καὶ ἄλλα ἑκατομμύρια, καὶ ἔλαβεν ἐκ τῶν ἐξόδων τῶν κεκλεισμένων χρήσεων 1,260,000. Περὶ τούτου δὲν θὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς, διότι ὡμίλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἀλλὰ προσέθηκεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης καὶ ἕτερον ἔλλειμμα· εἶπεν, ὅτι ἐπληρώθησαν κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 δρ. 2,230,000 διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, καὶ αὐτὰ τὰ κατελόγισεν ὡς ἔκτακτον ἔξοδον. Καὶ περὶ αὐτοῦ, νομίζω, ὅτι εἶναι περιστὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, διότι ἐν ἐκτάσει ὡμίλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, παρατηρήσας, ὅτι αἱ διὰ τοὺς σιδηροδρόμους καταβολαὶ ἐπ’ οὐδεμιᾷ περιπτώσει πρέπει νὰ βαρύνωσι τὰ κανονικὰ τῆς χρήσεως ἔσοδα, διότι τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ πλειότερα τῶν νῦν ἐὰν ἦσαν, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς πληρωμὰς, τὰς ὁποίας ὀφείλει νὰ ποιήσηται ἡ Κυβέρνησις, ὅταν θέλῃ νὰ κατασκευάσῃ σιδηροδρόμους. Ἐὰν παραδεχθῆτε, ὅτι δὲν ἦτο ἔκτακτος δαπάνη ἡ τῶν σιδηροδρόμων, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ καταλογισθῇ εἰς βάρος τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ 1887, δὲν ὑπάρχει λόγος, διὰ νὰ μὴ καταλογίσητε εἰς βάρος τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ τὰς δαπάνας διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανηθῇ μετ’ ὀλίγον διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Λαρίσσης. Ὡς πρὸς αὐτὸ, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἔδειξεν ἐπιείκειάν τινα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς, διότι αὐτὸς δὲν τὸ ἀνέγραψεν ὡς ἔλλειμμα· ὡμίλησε περὶ τούτου καὶ ὑπέδειξεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν εἶχε μὲν ἄδικον νὰ ποιήσηται μνείαν περὶ τούτου ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς,—καὶ τοῦτο, διὰ νὰ μὴ τὸν ἀφήσῃ ἐντελῶς ἀπροστάτευτον,—ἀλλ’ εἶχε τὴν ἐπιείκειαν νὰ μὴ καταλογίσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ ὡς ἔλλειμμα. Οὕτω κατὰ τὸν κ. Καραπάνον πρέπει νὰ προστεθῇ ἀκόμη εἰς τὸ ποσὸν τῶν 15,000,000 ἔλλειμμα 7,000,000, ὥστε ἔχομεν 22,000,000. Ὁ κ. Καραπάνος ἐπίσης δὲν καθυστέρησε καὶ ὡς πρὸς τὴν εὕρεσιν προσθέτου τινὸς λόγου, διὰ νὰ σᾶς πείσῃ περὶ τοῦ ἐλλείμματος τούτου, τοῦ ἐλλείμματος τῶν 15,000,000, ὅπερ, καὶ κατ’ αὐτὸν, παρουσιάζει ἡ χρῆσις τοῦ 1887. Ἀλλὰ μετῆλθε μέθοδον διάφορον τῆς τοῦ πολιτικοῦ αὐτοῦ ἀρχηγοῦ. Ἐζήτησεν ὁ κ. Καραπάνος νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι ὑπάρχει ὄντως τοιοῦτον ἔλλειμμα, διότι σᾶς εἶπε πόσα ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πόσα διὰ τῆς παραβιάσεως τῆς συμβάσεως, τῆς ἀφορώσης εἰς τὸ δάνειον τῶν φράγκων 10,200,000, πόσα ἀπὸ τὸ δάνειον παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῶν 15,000,000, πόσα ἔλαβεν ἐντεῦθεν, πόσα ἐκεῖθεν, καὶ ἀκριβῶς ἀπετέλεσεν ἓν ποσὸν ἀνάλογον πρὸς τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον παραδέχεται. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς ἐλησμόνησεν, ὅτι δὲν συζητοῦμεν ἐνταῦθα περὶ τῆς διαχειρίσεως, ἀλλὰ περὶ τῆς χρήσεως· ὑπάρχει δὲ διαφορὰ μεγίστη μεταξὺ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν διαχείρισιν καὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν χρῆσιν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε χρήματα ἐξ ἐκτάκτου πόρου, εἴτε ἐκ τούτου τοῦ δανείου, εἴτε ἐξ ἐκείνου, δὲν ἕπεται, ὅτι τὰ χρήματα αὐτὰ τὰ μετεχειρίσθη διὰ νὰ καλύψῃ ἔλλειμμα τῆς τρεχούσης χρήσεως, διότι ὑπῆρχον παρακαταθῆκαι εἰς παλαιὰν ἐποχὴν ἀνατρέχουσαι, αἱ ὁποῖαι ἐξωφλήθησαν, ὑπῆρχον ἄλλαι ὑποχρεώσεις εἰς τὴν ληψοδοσίαν τοῦ Κράτους, αἱ ὁποῖαι ἐπληρώθησαν δι’ αὐτῶν τῶν χρημάτων. Εἶναι ἐντελῶς χωριστὸν τὸ ζήτημα τῆς διαχειρίσεως ἀπὸ τὸ τῆς χρήσεως, οὐδέποτε δὲ μέχρι τοῦδε εὑρέθη τις ἐκ τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὰ οἰκονομικὰ, ὁ ὁποῖος ὑπέλαβεν ὡς ἐπιτρεπόμενον αὐτῷ νὰ πορισθῇ ἐπιχείρημα ἐκ τοῦ γεγονότος, ὅτι συνωμολογήθη αὐτὸ τὸ δάνειον, ἢ ἐλήφθησαν ἐξ ἐκείνης τῆς πηγῆς τὰ χρήματα, διὰ νὰ συναγάγῃ ἐκ τούτου, ὅτι ὑπῆρχεν ἔλλειμμα εἰς χρῆσίν τινα, καθόσον τὰ τῆς χρήσεως κρίνονται ἀνεξαρτήτως ἀπὸ τῆς γενικῆς ληψοδοσίας τοῦ Κράτους, ὡς περιλαμβάνουσαν καὶ προηγουμένας χρήσεις καὶ ἔσοδα ἔκτακτα. Ὅταν μετ’ ὀλίγον ἔλθῃ ὁ ἰσολογισμὸς, τὸν ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος, καὶ εἰς τὸν ὁποῖον κατοπτρίζονται ὅλαι αἱ ληψοδοσίαι τοῦ Κράτους, βεβαίως θέλετε ἰδεῖ, τίνες ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους κατεβλήθησαν ἐκ τῶν χρημάτων, περὶ ὧν ἐμνήσθη ὁ κ. Καραπάνος. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἀφοῦ παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως τοῦ 1887 ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 15,000,000, ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀπορίας τινὰς, ὧν σκοπὸς ἦτο νὰ ἐνδείξῃ τὸ ἔλλειμμα ἀνώτερον· ἀλλ’ ἡ πρώτη τῶν ἀποριῶν του, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, δὲν ἦτο ἀκριβῶς ἀπορία, ἀλλὰ δικαιολογία, συνηγορία, οὕτως εἰπεῖν, ἢ ὑπεράσπισις, ἔστω καὶ ἀσθενὴς, ὑπὲρ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης· καὶ εἶπε μὲν, ὅτι εἶχε δίκαιον ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης νὰ ὑπολάβῃ, ὅτι δὲν ἐπρονόησεν ἡ χρῆσις τοῦ 1887 διὰ τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, καὶ ἐὰν παρέλειψε νὰ ἴδῃ τὰς 75 σελίδας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐὰν τὰς ἔβλεπεν, ἤθελε παρατηρήσει, ὅτι αὗται προέβλεπον περὶ ποσοῦ μόνον 525, 000· προσέθηκεν ὅμως: ἆρά γε μόνον εἰς τὸ ποσὸν τῶν 525,000 ἀνέρχονται αἱ ὀφειλαὶ τοῦ Δημοσίου, αἱ ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων ὀφειλόμεναι κατὰ τὸ 1887; καὶ εἰς ἀπόδειξιν σᾶς ἀνέφερεν, ὅτι, ὅτε κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1885 ἀνῆλθεν ἐπὶ τὴν ἐξουσίαν, εὗρε Προϋπολογισμὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ προκατόχου του κατὰ Ὀκτώβριον ἢ Σεπτέμβριον τοῦ προηγουμένου ἔτους εἰς τὴν Βουλὴν, ὁ ὁποῖος περιελάμβανε πίστωσιν δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων ἓν ποσὸν μικρὸν 150 ἢ 200 χιλιάδων δραχμῶν, αὐτὸς δὲ συναγαγὼν πάντα τὰ ἔγγραφα τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, εὗρεν, ὅτι τὸ ὀφειλόμενον ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων ἀνήρχετο εἰς 1,800,000· ἀλλὰ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει του τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν δύο περιστάσεων, τὰς ὁποίας ἐμνημόνευσε. Κατὰ Σεπτέμβριον ἢ 8βριον τοῦ 1884 ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν διὰ τὸ 1885 Προϋπολογισμὸν, εἰς ὃν ἀνεγράφησαν ὅσαι προχείρως εἶχον δοθῆ εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καταστάσεις περὶ ὀφειλῶν ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ διελύθη πρὶν ἢ συζητήσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, ἡ δὲ διάδοχος Κυβέρνησις ὑπέβαλε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ αὐτοῦ ἔτους κατὰ μῆνα Μάϊον τοῦ 1885, κατὰ δὲ τὸ μεσολαβῆσαν τοῦτο διάστημα ἐγένοντο νέαι αἰτήσεις καὶ ἐκκαθαρίσεις δαπανῶν, ἀναγομένων εἰς κεκλεισμένας χρήσεις, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἡ χρῆσις τοῦ 1883 εἶχεν ἤδη καταταχθῆ εἰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις, καὶ οὕτω τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης συνεποσώθησαν εἰς ποσὸν σχετικῶς μεγαλείτερον· δὲν ἠξεύρω δὲ, ἐὰν εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 1,800,000 δὲν περιλαμβάνωνται καὶ 500,000, ὀφειλόμεναι εἰς τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν, περὶ τῶν ὁποίων εἶχε προηγηθῆ μία τις ἀναγνώρισις διὰ νόμου μὴ προνοήσαντος περὶ τῆς ἀμέσου αὐτῶν πληρωμῆς. Δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει ἀκόμη καὶ ἕτερόν τι, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἡ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία λειτουργεῖ κανονικώτερον, ἐπὶ τοσοῦτον τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, τὰ ἀπομένοντα ἀπλήρωτα καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι δυνατὸν νὰ βαρύνωσι τὰς ἑπομένας χρήσεις, εἶναι ὀλιγώτερα. Ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1888, ὁ ὁποῖος, ὡς νομίζω, ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸ νὰ πλανηθῇ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς, δὲν ἀναγράφει τὸ παράπαν ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων· ἀλλὰ τοῦτο ἐδηλώθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγουμένου τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888; Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ἐδηλώθη ῥητῶς ὑπ’ αὐτοῦ, ὅτι διὰ τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων δὲν ἀπαιτεῖται εἰδικὴ πίστωσις κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ, διότι δὲν ὑπάρχει λόγος ἡ αὐτὴ δαπάνη νὰ ψηφίζηται δὶς, ἑπομένως πρέπει νὰ πληρόνηται καὶ νὰ δικαιολογῆται μόνον διὰ τοῦ Ἀπολογισμοῦ. Ἡ δὲ πρόνοια αὕτη τοῦ νόμου περὶ κεκλεισμένων χρήσεων εἶναι ὀρθὴ, διότι, ἀφοῦ μόνον μετὰ πενταετίαν παραγράφονται αἱ κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀπαιτήσεις τῶν ἰδιωτῶν, οὐδεὶς ἐκ τῶν γενικῶν ἀρχῶν τοῦ δικαίου ὑπάρχει λόγος νὰ παραγράφωνται διὰ μιᾶς τοιαύτης διατάξεως, ἀπαιτούσης νὰ προηγῆται νέα πίστωσις διὰ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν. Ἐκ τούτου καὶ εἰς τὸ 1889 δὲν θὰ ἔχωμεν τοιαύτας πιστώσεις, θὰ ἔχωμεν δὲ τὰ ποσὰ, τὰ πληρωθέντα διὰ τὰ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων, βεβαιωμένα μόνον εἰς τοὺς Ἀπολογισμοὺς, τοὺς ὑποβαλλομένους εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἑτέραν ἀπορίαν ἐξεδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτής· εἶπεν, ὅτι εἰς τὴν δημοσιευθεῖσαν κατάστασιν τῶν μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1888 γενομένων διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 πληρωμῶν, βλέπει ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας γενομένας πληρωμὰς ἐκ δραχμῶν 4,000,000· ἀλλ’ ἆρά γε αὐτὸ καὶ μόνον τὸ ποσὸν ὠφείλετο εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας καὶ δὲν ὠφείλετο περισσότερον; Ἐπὶ τοιαύτης ἀπορίας ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι δύσκολος ἡ ἀπάντησις· διότι, ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ κ. ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἢ ἕτερός τις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ῥήτωρ νομίζῃ, ὅτι ἔχει δικαίωμα ν’ ἀμφισβητῇ αὐτοὺς τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἐνδεικνύουσιν αἱ ἐπίσημοι καταστάσεις, αἱ ὑποβληθεῖσαι εἰς τὴν Βουλήν, πᾶσα περὶ τούτου συζήτησις ἀποβαίνει περιττή· ἔπρεπε τότε νὰ προταθῇ ἕτερόν τι, νὰ προταθῇ ἡ σύστασις ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, ἀποτελουμένης ἐξ ἀντιπολιτευομένων, ὅπως ἐλέγξωσι τὸ δεύτερον τὰ βιβλία τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καὶ βεβαιώσωσιν, ἐὰν οἱ ἀναγραφόμενοι ἀριθμοὶ ἦναι ἀκριβεῖς. Ἐνόσῳ τοιαύτη πρότασις δὲν ὑποβάλλεται, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀποδεχώμεθα ὡς ἀκριβεῖς, ὡς αὐθεντικούς, τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους αἱ ὑποβαλλόμεναι ἐπίσημοι καταστάσεις ἀναγράφουσιν. Ἡ διαχείρισις λοιπὸν τῶν πιστώσεων, τῶν χορηγηθεισῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πιστοποιεῖται ἐπισήμως ἐν τῇ καταστάσει, τὴν ὁποίαν κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, καὶ ἐν τῇ καταστάσει, τῇ ἀφορώσῃ εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1888, τὴν ὁποίαν, ὡς ὑποθέτω, αὔριον ἢ μεθαύριον θέλει εἶσθαι εἰς θέσιν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι νομίζω, ὅτι ἤδη ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τὰ στοιχεῖα, τ’ ἀπαιτούμενα πρὸς καταρτισμὸν τῆς καταστάσεως ταύτης. Ἡ κατάστασις αὕτη δι’ ἀριθμῶν, μὴ ὑποβαλλομένων εἰς οὐδεμίαν ἀμφισβήτησιν, ἐνδεικνύει, ὅτι αἱ διατεθεῖσαι πιστώσεις σχετικῶς πρὸς τὰς γενομένας εἰσπράξεις παρουσιάζουσι περίσσευμα, ἤτοι πλεόνασμα, ἐκ δραχμῶν 343,578. Ἐὰν εἰς τὰς οἰκονομίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ ταύτης ἢ ἐκείνης τῆς πιστώσεως, ἀρχίσῃ συζήτησις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἔδαφος πρὸς περαιτέρω διαφώτισιν τοῦ Κοινοβουλίου. Μήπως τὸ αὐτὸ δὲν ἐγένετο καὶ εἰς προηγουμένας διαχειρίσεις; Ἔχομεν λοιπὸν ὑπ’ ὄψει τὸν Ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1887, συντεταγμένον καθ’ ὃν τρόπον καὶ καθ’ ἣν μέθοδον συνετάχθησαν καὶ πάντες οἱ προηγούμενοι Ἀπολογισμοί. Ἡ Κυβέρνησις κατώρθωσε νὰ ποιήσηται οἰκονομίας εἰς πολλὰς ἐκ τῶν πιστώσεων, αἵτινες ἐχορηγήθησαν εἰς αὐτήν. Εἶναι τοῦτο, κατὰ τοὺς ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἔγκλημα, καταλογιζόμενον εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως, μολονότι ὄχι ὡς ἔγκλημα, ἀλλ’ ὡς ἔλλειμμα καταλογίζει τὸ τοιοῦτον ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας. Ἐγὼ ἔχω ἀκριβῶς τὴν ἀντίθετον ἰδέαν. Ἐγὼ νομίζω ἀξίους ἐπαίνων τοὺς Ὑπουργοὺς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν κεχορηγημένων εἰς αὐτοὺς πιστώσεων κατορθόνουσι νὰ ἐπενέγκωσιν οἰκονομίας. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας εἶπεν, ὅτι, ὅταν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία χορηγῇ πιστώσεις ὡρισμένας, ἐπιβάλλει καὶ εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τὴν ὑποχρέωσιν, τὰς πιστώσεις αὐτὰς νὰ τὰς χρησιμοποιῶσιν. Ὁμολογῶ, ὅτι αὐτὴν ταύτην τὴν ἀρχὴν οὐδὲ ὁ ἴδιος ἐτήρησεν, ὁσάκις διεχειρίσθη τὰ κοινά, διότι καὶ ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας πολλὰ δύναμαι νὰ ἀναφέρω παραδείγματα, ἐνδεικνύοντα, ὅτι ἐκ τῶν κεχορηγημένων πιστώσεων ἀπέμειναν ἀδιάθετα σπουδαιότατα ποσά. Ὅπως ἔχουσι, Κύριοι, τὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἔχητε, σχετικῶς πρὸς τὰ ἀναγραφόμενα ὡς εἰσπράξιμα ποσὰ ἐσόδων, καθυστερήσεις· εἶναι ὡσαύτως ἀδύνατον, ἢ μᾶλλον παρομαρτεῖ νὰ ἔχητε καὶ ὡς πρὸς τὰς κεχορηγημένας πιστώσεις, ἢ ὡς πρὸς τὰ πληρώσιμα ἔξοδα, οἰκονομίας. Εἶναι δὲ ἐπιβεβλημένον εἰς τοὺς διαχειριζομένους τὰ κοινὰ, ὅταν ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων διαβλέπωσιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ εἰσπραχθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένον, ἢ τὸ βεβαιωμένον, νὰ ποιῶνται οἰκονομίας ἐκ τῶν πιστώσεων, ἐφ’ ὅσον δὲν παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἢ ἐφ’ ὅσον δὲν πρόκειται ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους νὰ ἀθετηθῶσιν. Ἔχομεν λοιπὸν βεβαιωμένον ἐκ τοῦ Ἀπολογισμοῦ τὸ ἰσοζύγιον τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Δὲν εἶναι πλέον μῦθος, οὐδὲ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ὑπόκειται εἰς ἀμφισβήτησιν, τὸ ἰσοζύγιον τοῦ 1887· τὸ πιστοποιοῦσιν οἱ ἀριθμοὶ, τὸ ἐβεβαίωσεν ἡ κοινωνία, τὸ ἐβεβαίωσαν πάντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι συμφέρον νὰ ἐξετάζωσι τὰ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Ἑλλάδος. Μόνον δὲ ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑπέλαβεν ὡς ἐπιτετραμμένον αὐτῇ νὰ ἔλθῃ καὶ ἀμφισβητήσῃ ἐντεῦθεν τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ 1887, καὶ νὰ τὸ ἀμφισβητήσῃ δι’ ἐσφαλμένης παραστάσεως, ἢ μᾶλλον διὰ στρεβλώσεως τῶν ἀριθμῶν! Ἀλλὰ πρὸς τίνα σκοπὸν ἐποιήσατο τοῦτο; Ἐποιήσατο ἡ Ἀντιπολίτευσις ἓν βῆμα συνετὸν, ὁμολογήσασα τὴν ἑαυτῆς μεταμέλειαν εἰς ἓν ἄλλο οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποδείξει κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ὅτε ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ὑπέβαλλε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887 καὶ τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς σύστημα εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ Ἀντιπολίτευσις, κατακρίνουσα καὶ ἀποκρούουσα τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, εὑρέθη ἠναγκασμένη νὰ ὑποδείξῃ καὶ τὴν ἑαυτῆς γνώμην, καὶ ἐπειδὴ εὕρισκεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ εἰσπραχθῶσιν ὅσα προϋπελόγιζεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν προβληθέντων ὑπ’ αὐτῆς οἰκονομικῶν καὶ φορολογικῶν νόμων, ἐπειδὴ εὕρισκεν, ὅτι, καὶ ἂν εἰσεπράττετο, ὄχι τὸ ποσὸν τῶν 29,000,000, ἀλλὰ μόνον 10,000,000, ἤθελεν ἐξαντληθῆ πᾶσα ἰκμὰς τοῦ τόπου, καὶ ἤθελε παρακωλυθῆ πᾶσα πρόοδος καὶ ἀνάπτυξις τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, ἔλεγεν, ὅτι ἀλλοῦ πρέπει νὰ ἀναζητήσωμεν τὸ ἰσοζύγιον, νὰ τὸ ἀναζητήσωμεν εἰς τὴν κατάργησιν ἢ ἀναστολὴν τῶν χρεωλυσίων· ἐπειδὴ ὅμως τὸ ποσὸν τῶν χρεωλυσίων δὲν ἀνέρχεται εἰς τόσον ποσὸν, ὅσον εἶναι τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πρέπει νὰ τὸ ἀναζητήσωμεν περαιτέρω εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους, τουτέστιν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῶν τόκων. Καὶ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ παρελθόντος ἔτους καὶ νῦν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς προσεπάθησε πάσῃ δυνάμει νὰ δικαιολογήσῃ αὐτὴν τὴν διέξοδον, τὴν ὁποίαν τότε εἶχεν ὑποδείξει ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ νὰ πείσῃ τὸ Κοινοβούλιον, ὅτι οὐδέποτε αὕτη τοιαύτην ἐξήνεγκε γνώμην περὶ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ ἰσοζυγίου, ἤτοι τὴν δι’ ἀθετήσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, συγχαίρω ἐγκαρδίως τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας, ὁ ὁποῖος ἐξ ὀνόματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁμιλεῖ, ἐπὶ τῇ μεταβολῇ ταύτῃ τῶν περὶ τοῦ ἰσοζυγίου γνωμῶν αὐτοῦ τε καὶ ἑτέρων ἀντιπολιτευομένων Βουλευτῶν. Ἤθελον δὲ συγχαρῆ αὐτῷ θερμότερον, ἐὰν, προκειμένου περὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ 1887, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνωμολόγει, ὅτι τῳόντι ἠπατήθη εἰς τοὺς ὑπολογισμούς του, καὶ ἀνακαλεῖ, ἣν ἄλλοτε εἶχεν ἰδέαν, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον δὲν ἤθελεν ἐπιτευχθῆ διὰ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπεθύμουν νὰ ἔβλεπον τὴν Ἀντιπολίτευσιν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ δρῶσαν πολιτικὴν δύναμιν ἐν τῷ τόπῳ, ἀκολουθοῦσαν τὰς ἀρχὰς τῶν καιροσκόπων (opportunistes) καὶ οὐχὶ τὴν παλαιὰν μέθοδον τῆς κατακρίσεως πάσης κυβερνητικῆς πράξεως καὶ ἰδέας. Οἱ καιροὶ μετεβλήθησαν. Εἶδον, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ, τοὺς ὁποίους ἐποιοῦντο εἰς προηγουμένην ἐποχὴν, ἐξηλέγχθησαν ἀνακριβεῖς! Εἶδον, ὅτι αἱ ἰδέαι, τὰς ὁποίας εἶχον, ἀπεδείχθησαν ἐσφαλμέναι. Οὐδὲν δι’ αὐτοὺς εἰλικρινέστερον καὶ μᾶλλον προσῆκον, ἢ νὰ ὁμολογήσωσιν ἐντεῦθεν, ὅτι ἠπατήθησαν, καὶ ὅτι τὸ ἰσοζύγιον ἐπετεύχθη. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου προτιμῶσι νὰ ἔρχωνται εἰς μάχην πρὸς τὴν ἀριθμητικὴν καὶ τὴν παραδεδεγμένην λογιστικὴν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν δημοσίων, προτιμῶσι νὰ προβάλλωσιν ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα, ὡς νομίζω, ὅλοι πιστεύετε, ὅτι κατέπεσαν, χωρὶς ν’ ἀπομείνῃ οὔτε ἡ σκιὰ αὐτῶν, διότι ὅλα αὐτὰ, ὅσα ἀνήνεγκον, εἶναι πράγματα μὴ ἔχοντα πραγματικὴν ὑπόστασιν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀπεδόθη εἰς ἡμᾶς τοὺς τῆς Συμπολιτεύσεως ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ἡ αἰτίασις, ὅτι ἀδίκως ἐμέμφθημεν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι συνεβούλευσεν αὐτὴν τὴν διέξοδον, δηλονότι τὴν διὰ τῆς ἀθετήσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους ἐπιτυχίαν τοῦ ἰσοζυγίου, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ μὴ παρέλθω ἐν σιωπῇ πρὸ τῆς αἰτιάσεως αὐτῆς· καὶ ἐπειδὴ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἀνέγνω τεμάχια τῆς ἐκθέσεως τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887 ἐπιτροπῆς, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ συμπληρώσω τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς, διότι παρέλειψεν ἀκριβῶς τὴν παράγραφον ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐνδεικνύει τὴν γνώμην της. Τῆς ἐπιτροπῆς δ’ ἐκείνης εἰσηγητὴς ἦτο ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτής. Παρακαλῶ ν’ ἀκούσητε πληρέστερον τὸ ἀπόσπασμα τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς, ὡς περιέχον καὶ τὸ συμπέρασμα, ὅπερ, ὡς ἐνθυμοῦμαι, παρέλειψε ν’ ἀναγνώσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτής· ἰδοὺ πῶς ἐγνωμάτευσεν ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ διερμηνεύουσα τὸ φρόνημα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν τῇ ἀπὸ 14 Μαρτίου 1887 ἐκθέσει αὐτῆς (ἀναγινώσκει). «Μεταξὺ τοῦ πιθανοῦ τούτου ποσοῦ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν δραχμῶν 93,270,000, ἃς ὁ Προϋπολογισμὸς ἀναγράφει διὰ τὰς δαπάνας τοῦ 1887, ὑπάρχει ἔλλειμμα δραχμῶν 23,270,000. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ὀφείλομεν νὰ καλύψωμεν δι’ οἰκονομιῶν. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρωμεν τὰς οἰκονομίας ταύτας ἐν τῇ διοικήσει τοῦ τόπου καὶ ἐν τῷ στρατῷ καὶ ἐν τῷ ναυτικῷ ἡμῶν, δὲν ἠθέλομεν διστάσει νὰ συστήσωμεν τὴν περιστολὴν τῶν δαπανῶν, τῶν ἀναγραφομένων διὰ τοὺς κλάδους τούτους. Ἀλλ’ ἐπὶ ποσοῦ δραχμῶν 51,017,235, εἰς ὃ κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν ἀνέρχεται τὸ ὅλον τῶν δαπανῶν τῶν κλάδων τούτων τῆς ἐν γένει διοικήσεως τοῦ Κράτους, δὲν νομίζομεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνεύρωμεν οἰκονομίας ἀνερχομένας εἰς τὸ ποσὸν τῶν 23,270,000 δραχμῶν, χωρὶς νὰ παραλύσωμεν τὴν λειτουργίαν αὐτῶν καὶ χωρὶς νὰ καταστήσωμεν ἀδύνατον οὐ μόνον τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας καὶ τὴν ὑπεράσπισιν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν συμφερόντων, ἀλλὰ καὶ τὴν εἴσπραξιν αὐτὴν τῶν 70,000,000 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν θεωροῦμεν δυνατὴν διὰ καλῆς καὶ βελτιωμένης διοικήσεως τοῦ τόπου. Ὀφείλομεν νὰ ἐπιζητήσωμεν δι’ ὀργανικῶν μεταῤῥυθμίσεων καὶ ἐν τοῖς κλάδοις τούτοις σπουδαίας οἰκονομίας, ἀλλὰ μόνον τόσας, ὅσαι εἶναι δυναταὶ ἄνευ παραλύσεως τῆς καλῆς αὐτῶν λειτουργίας. Αἱ οἰκονομίαι δὲ αὗται δὲν δύνανται νὰ φθάσωσι τὸ ποσὸν τῶν 23,270,000 δραχμῶν, ὅπερ ὀφείλομεν νὰ οἰκονομήσωμεν. Ὅθεν μοιραίως θεωροῦμεν ἐπιβαλλομένην τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσωμεν μέρος τῶν ἀναγκαίων οἰκονομιῶν καὶ εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ δημοσίου χρέους. Τοῦτο, ὡς ἀνεπτύξαμεν ἤδη, παρεδέχθη καὶ ἡ Κυβέρνησις. Παρεδέχθη ὅμως αὐτὸ ἐν μέτρῳ, μὴ θεραπεύοντι τὰς οἰκονομικὰς ἡμῶν ἀνάγκας, καὶ κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον δὲν θεωροῦμεν ὡς κατάλληλον, ἵνα συντελέσῃ ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν πίστεως διὰ τῆς ἀνελλιποῦς ἀποτίσεως τῶν ὀφειλῶν ἡμῶν, ὅταν ἡ ἀνάπτυξις τῶν παραγωγῶν τοῦ τόπου δυνάμεων ἐπιτρέψῃ τοῦτο. Ὅπως ἐπιτύχωμεν θετικὸν ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νομίζομεν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐπιζητήσωμεν καὶ ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους οἰκονομίαν σπουδαιοτέραν ἐκείνης, ἣν ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς μετατροπῆς τῶν δανείων τῶν 6, τῶν 25 καὶ τῶν 4 ἑκατομμυρίων, νὰ ἐπιζητήσωμεν δὲ ταύτην χωρὶς νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν ὁριστικὴν καὶ ἀμετάτρεπτον ἀπώλειαν ποσοῦ τινος ἐκ τῶν εἰς αὐτοὺς ὀφειλομένων, ὅπως ἐν μέρει ἐπιβάλλει αὐτὴν ἡ μετατροπὴ αὕτη. «Πιστεύομεν ὅμως, ὅτι τὴν οἰκονομίαν, ἣν θεωροῦμεν ἀναγκαίαν νὰ ἐπιζητήσωμεν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους, δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν διὰ τῆς ἀναβολῆς τῆς πληρωμῆς τοῦ χρεωλυσίου τῶν κυριωτέρων δανείων ἡμῶν, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν αὕτη ἤθελεν εἶσθαι ἀνεπαρκὴς πρὸς ἐπίτευξιν θετικοῦ καὶ ἀναμφισβητήτου ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δι’ ἑτέρου ἐπὶ τῶν δανείων ἡμῶν οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ, ἐξασφαλίζοντος τοιοῦτον ἰσοζύγιον».

§49ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τὴν λέξιν «ἀναβολὴν» μετεβάλετε εἰς τὴν λέξιν «κατάργησις χρεωλύτρου». Σεβασθῆτε ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναγινώσκετε.

§50ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι τὸ αὐτὸ πρᾶγμα.

§51ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι· λάβετε τὰ λεξικὰ, διὰ νὰ τὸ μάθητε.

§52ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ λεξικὰ, ἰδίως εἰς τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν ὁρισμὸν τῆς χρεωκοπίας ἢ τῆς στάσεως τῶν πληρωμῶν, δὲν ἀναφέρεται ὡς λόγος χρεωκοπίας μόνον ἡ ἄρνησις πάσης πληρωμῆς ἀπέναντι τῶν ὀφειλομένων, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀδυναμία τοῦ ὀφειλέτου εἰς τὴν ἐμπρόθεσμον τῶν χρεῶν του πληρωμήν. Πολλὰ δύναμαι νὰ σᾶς φέρω παραδείγματα· οἱ πλεῖστοι τῶν πτωχευσάντων πληρόνουσι βραδύτερον ἀπέναντι τῶν χρεῶν των, μὲ τὴν διαφοράν, ὅτι δὲν ἐπλήρωσαν ὅτε ἔπρεπε καὶ ὅσα ἔπρεπεν. Οἱ πτωχεύοντες προτείνουσιν εἰς τοὺς δανειστὰς τῶν συμβιβασμὸν, προκαλοῦσι συννενοήσεις μετ’ αὐτῶν, πρὸς ἀναβολὴν τῆς ληξιπροθέσμου ἤδη γενομένης ὀφειλῆς των, ἐνίοτε πληρόνουσι καὶ ὅλον τὸ κεφάλαιον τοῦ χρέους, ἀλλὰ μετὰ διορίας, συνήθως δὲ συμβιβάζονται καὶ ἐπὶ ἐλαττώσει αὐτοῦ. Ἀλλὰ πάντοτε οὗτοι δὲν δύνανται νὰ ἀποβάλωσι τὸν χαρακτῆρα τοῦ χρεωκοπήσαντος ἢ πτωχεύσαντος.

§53ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τῇ συναινέσει τῶν δανειστῶν.

§54ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ συναίνεσις τοῦ δανειστοῦ πρὸς ἀναβολὴν τῆς ἐμπροθέσμου πρὸς αὐτὸν πληρωμῆς τῶν ὅσων δικαιοῦται λαμβάνειν, εἰμὴ ὅταν ὁ ὀφειλέτης ἀποδείξῃ τὴν ἀδυναμίαν αὐτοῦ καὶ ἐκβιάσῃ τὴν τοιαύτην συναίνεσιν. Ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνον ἡ ἔκθεσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης βουλευτοῦ, ὡς εἰσηγητοῦ τῆς ἐκθέσεως τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸν λόγον ἔλαβεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ὅστις πρὸ ὀλίγου μὲ διέκοψε, καὶ ὁ ὁποῖος ἐν τῇ μακρᾷ ὁμιλίᾳ, τὴν ὁποίαν τότε ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἐποιήσατο πρὸς τὴν Βουλήν, ἐν συμπεράσματι οὕτω διετύπωσε τὴν αὐτὴν γνώμην (ἀναγινώσκει). «Ὅθεν δὲν μένουν, εἰμὴ οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια· πρὸς τοὺς δανειστὰς πρέπει νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς «καὶ εὐπαῤῥησιάστως νὰ εἴπωμεν αὐτοῖς, ὡς ὁ ἔμπορος, τοῦ ὁποίου ἠστόχησαν αἱ ἐργασίαι· νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτοὺς: ἔλθετε νὰ συνεννοηθῶμεν· δὲν ἀρνούμεθα τὴν ὀφειλὴν, ἀλλὰ θὰ ἀναβάλωμεν νὰ σᾶς πληρώσωμεν, καὶ εὐθὺς, ὡς παρέλθῃ ἡ στενοχωρία, ἀναδεχόμεθα τὴν πληρωμήν».

§55ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συνεννόησιν.

§56ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (ἀναγινώσκει). «Δὲν ἔχομεν νὰ σᾶς πληρώσωμεν, σᾶς προτείνομεν συμβιβασμόν».

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συνεννόησιν.

§58ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ πτώχευσιν ὁ συμβιβασμὸς ἐπιτρέπεται καὶ συνήθως ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς δανειστάς. Ἀλλὰ πλὴν τῆς ἐκθέσεως ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶχεν ὁμιλήσει περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ τὴν ἰδέαν του αὐτὴν ἀνέπτυξε καλλίτερον· καὶ ἰδοὺ πῶς συνεπέρανεν, ὄχι ἐν τῇ ἐκθέσει, τῆς ὁποίας σᾶς ἀνέφερα τὸ συμπέρασμα, ἀλλ’ ἐν τῇ ὁμιλίᾳ, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο τότε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου (ἀναγινώσκει): «Ὅταν δὲ δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν ἰσοζύγιον βέβαιον καὶ ἀναμφισβήτητον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡμῶν, τότε οὐ μόνον δικαιούμεθα, ἀλλὰ καὶ ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν συγκαταβάσεις καὶ θυσίας τοιαύτας, αἵτινες νὰ ἐπιτρέψωσιν ἡμῖν νὰ μὴ συντρίψωμεν τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου. Τὸ κεφάλαιον, ὅπερ τοιοῦτον φέρει χαρακτῆρα, εἶναι τὸ τῶν χρεωλύτρων, τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν τὴν πληρωμὴν μέχρις ὅτου δι’ ἐπιτυχίας θετικοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡμῶν ὀργανώσωμεν τὰ ἐσωτερικὰ ὑμῶν πράγματα κατὰ τρόπον βοηθοῦντα τὴν ἀνάπτυξιν τῶν πόρων ἡμῶν καὶ ἐπιτρέποντα τὴν ἐπανάληψιν αὐτῆς.... «Διὰ τῶν οἰκονομιῶν τούτων θὰ ἐλαττώσωμεν τὸ κεφάλαιον τῶν δαπανῶν ἡμῶν κατὰ 14,500,000, θὰ μᾶς μείνῃ δὲ ἔλλειμμα 8,500,000.... Τὴν κάλυψιν τοῦ κλάσματος τούτου τοῦ ἐλλείμματος θὰ ζητήσωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν διὰ συνεννοήσεως μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν, δι’ ἑνὸς ἐκ τῶν πολλῶν δυνατῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἄνευ βλάβης αὐτῶν θὰ δύνανται οὗτοι νὰ μᾶς εὐκολύνωσιν, ἀπαλλάσσοντες ἡμᾶς τῆς ἐπιβαλλομένης ἀνάγκης, ν’ ἀναβάλωμεν τὴν πληρωμὴν καὶ ἑτέρου μέρους τῶν δανείων ἡμῶν, χάριν τῆς σωτηρίας καὶ τοῦ τόπου καὶ τῶν συμφερόντων τῶν δανειστῶν αὐτοῦ».

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἰσθάνομαι ἀγανάκτησιν, ὅταν βλέπω ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς πατρίδος νὰ διαστρέφητε τὴν ἰδέαν μου.

§60ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Σᾶς ἀνέγνωσε τὸν λόγον σας, κύριε Καραπάνε, τίποτε ἄλλο δὲν ἔκαμε.

§61ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀγανακτῶ, διότι διαστρέφει τὰς περὶ πτωχεύσεως καὶ χρεωκοπίας ἰδέας μου.

§62ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ἀληθῆ ἔχει ἡ ἀγανάκτησίς σας λόγον τὴν στενοχωρίαν σας (ἱλαρότης). Ἐγὼ δὲν κακίζω ὑμᾶς ἐφ’ αἷς σήμερον ὑποστηρίζετε ἰδέαις· τοὐναντίον σᾶς συγχαίρω δι’ αὐτὴν τὴν μεταμέλειαν· ἀλλ’ ὤφειλον νὰ ὑπομνήσω ὑμᾶς ὅ,τι εἴπετε, ἐπειδὴ ἐμέμφθητε ἡμῶν, ὅτι ἡμεῖς ἀπεδώκαμεν εἰς ὑμᾶς γνώμην, ἣν δὲν εἴχετε συμβουλεύσει ποτὲ εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, σᾶς συγχαίρω διὰ τὴν μεταμέλειάν σας, διότι ἀνεγνωρίσατε, ὅτι ἡ Ἑλλὰς οὐδέποτε θὰ παύσῃ οὐδὲ πρέπει νὰ παύσῃ ἐκπληροῦσα ἀκριβῶς καὶ ἀνελλιπῶς τὰς ὑποχρεώσεις της. Σᾶς συγχαίρω δὲ τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου πολιτευόμενος, ἔχων τὴν γνώμην, ὅτι δὲν πρέπει τὸ ἡμέτερον Κράτος νὰ ἐκπληροῖ ἀκριβῶς τὰς ὑποχρεώσεις του· πρέπει πάντες οἱ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου ὁπωσδήποτε μετὰ τῆς Κυβερνήσεως διαπραγματευόμενοι καὶ συναλλαττόμενοι νὰ γινώσκωσιν, ὅτι οὐδεὶς πολιτευόμενος Ἕλλην θὰ συλλάβῃ ποτὲ τὴν ἰδέαν ἀθετήσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους. Ἤθελον ὅμως συγχαρῆ ὑμᾶς ἐνθερμότερον, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἂν δὲν κατεφεύγετε εἰς τὰ ὁποῖα κατεφύγετε ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ ἀποδείξητε ἔλλειμμα μὴ ὑπάρχον εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ὁρμώμενοι εἰς τοῦτο ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτευτικοῦ καὶ οὐχὶ ἐκ πεποιθήσεων.

§63ΤΙΝΕΣ. Δὲν ἀναβάλλετε διὰ τὴν Δευτέραν, κύριε Σιμόπουλε;

§64ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7 μ. μ.