1888.11.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 9.

Τῆς 5 Νοεμβρίου 1888.

(Σάββατον).

Ὥρα 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπεστάλησαν τὰ ἔγγραφα τῆς συμπληρωτικῆς ἐκλογῆς Ζακύνθου. Ἡ ἐκλογὴ ὑπάγεται εἰς τὸ Γʹ Τμῆμα, καὶ παρακαλεῖται ὁ κ. Πρόεδρος αὐτοῦ νὰ συγκαλέσῃ τὸ Τμῆμα, διὰ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰ ἔγγραφα, καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν του.

§2Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Χθὲς, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, συνέβη ἓν ἄτοπον· ἐννοῶ τὰ χειροκροτήματα. Ἐπιστεύομεν, ὅτι κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον εἶχεν ἐπανέλθει ἡ τάξις εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ὅτι δὲν ἤθελον ἐπαναληφθῆ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἄλλοτε ἐγένοντο, ὅτε τὰ ἀκροατήρια σχεδὸν ἐλάμβανον μέρος εἰς τὴν συζήτησιν. Δὲν ἤθελον κάμει λόγον περὶ τοῦ ἐπεισοδίου τούτου, ἐὰν δὲν ἐφοβούμην, ὅτι ἠθέλομεν εἰσέλθει εἰς παρομοίαν φάσιν. Ἑπομένως ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν ὑμῶν, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ἐκτὸς τούτου, μοὶ ἐγένοντο παρατηρήσεις ἐκ μέρους φίλων δημοσιογράφων, ὅτι ὁ τύπος δὲν ἔχει προσήκουσαν θέσιν ἐνταῦθα. Νομίζω, ὅτι ἔχει συμφέρον καὶ ἡ Βουλὴ νὰ βοηθῇ τὸ ἔργον τῶν δημοσιογράφων, καθόσον τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς θὰ ἦναι ἀτελὲς, ἐὰν οἱ δημοσιογράφοι δὲν ἔχωσι πᾶσαν εὐκολίαν νὰ παρίστανται εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ εὑρίσκωσι καὶ πᾶσαν εὐκολίαν, διὰ νὰ λαμβάνωσι σημειώσεις ἐκ τοῦ Στενογραφικοῦ Γραφείου.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε συνάδελφε, ἀληθῶς τὸ γεγονὸς τῆς χθὲς ἐλύπησε καὶ ἐμὲ, διότι — ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν — κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ἡ τάξις ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις ἐτηρήθη· ἤλπιζον, ὅτι ἤθελε διατηρηθῆ ἐπίσης ἐφέτος. Δυστυχῶς τὸ γεγονὸς ἔλαβε χώραν περὶ τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως, καὶ δὲν ἤμην εἰς θέσιν νὰ διατάξω τὰ πρέποντα. Ἐλπίζω, ὅτι τὰ ἀκροατήρια δὲν θέλουσιν ἐπαναλάβει τὰ χθὲς λαβόντα χώραν, διότι ἄλλως θέλω ἐφαρμόσει τὸν Κανονισμὸν κατὰ γράμμα, τῇ ἀδείᾳ τῆς Βουλῆς.

§4ΜΠΑΣΙΑΣ. Νὰ μὴ ἀνοίγωσι πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύναμαι νὰ ἐπαναφέρω καὶ αὐτὸ τὸ μέτρον, ἀλλ’ ὅταν ἀναβαίνωσιν ὅλοι εὐθὺς θὰ συνωθῶνται, καὶ θὰ συμβαίνωσι πολλὰ ἄτοπα.

§6ΜΠΑΣΙΑΣ. Δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει αὐτό.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν Δευτέραν θὰ διατάξω νὰ ἀνοίξωσι τὰ θεωρεῖα, ἅμα ὡς ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς δημοσιογράφους, παρατηρῶ, ὅτι, καθ’ ἃς πληροφορίας μοὶ δίδει τὸ Γραφεῖον, τινὲς τῶν δημοσιογράφων λαμβάνουσι δύο καὶ τρία εἰσιτήρια καὶ ἀναπληροῦνται· φεύγει ὁ εἷς καὶ ἔρχεται ὁ ἄλλος, οὐδεὶς ὅμως εἰς ἐμὲ παρεπονέθη, ὅτι δὲν ἔχει εἰσιτήριον· ἐὰν ἔχῃ τις παράπονον, ἂς ἀπευθυνθῇ εἰς ἐμὲ, διὰ νὰ ἐξετάσω καὶ τὸ θεραπεύσω. Οἱ καπνοπῶλαι Λαρίσσης ζητοῦσι τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ καπνοῦ καὶ σιγαροχάρτου. Ἐὰν ἐγκρίνῃ ἡ Βουλὴ, νὰ σταλῇ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§8ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον. Οἱ καπνοπῶλαι Τυρνάβου ζητοῦσι τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου περὶ σιγαροχάρτου. Παραπέμπεται καὶ αὕτη εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον. Ὁ ἀγωνιστὴς Γεώργιος Μπαριακτάρης ζητεῖ αὔξησιν τοῦ διδομένου αὐτῷ βοηθήματος. Ἦλθε σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ εἶναι ὄντως ἀγωνιστὴς γέρων· λέγει ὅτι δὲν ἐπαρκεῖ τὸ διδόμενον αὐτῷ βοήθημα. Ποῦ νὰ συστηθῇ ἡ ἀναφορά του;

§10ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Ἕτερος ἀγωνιστὴς, Μιχαὴλ Μπινιάτης, ζητεῖ συνδρομὴν διὰ τὰς πρὸς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας του. Παραπέμπεται καὶ ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§12ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ὀλίγας λέξεις πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἀπὸ τοῦ μηνὸς Αὐγούστου π. ε., ἤτοι ἀπὸ 15 περίπου μηνῶν, κρατεῖται ἐν ταῖς φυλακαῖς Τρικκάλων εἷς, καλούμενος Βῆκος, ἐξ Ἀβδέλης τοῦ Ὀθωμανικοῦ, διαμένων ἀπό τινος ἐν Ζάρκῳ, ὅστις κατεδικάσθη παρὰ τοῦ τελώνου Καλαμπάκας εἰς ἀπότισιν χρηματικοῦ τινος ποσοῦ λόγῳ λαθρεμπορίας. Διὰ τῆς παρούσης μου ἐπερωτήσεως παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διατὶ οὗτος εἰσέτι κρατεῖται, καὶ διατὶ ὁ Νομάρχης Τρικκάλων δὲν ἐβεβαίωσεν εἰς τὸν ἁρμόδιον Ταμίαν τὸ πιστοποιητικὸν ἀκτημοσύνης τοῦ ἐν Τρικκάλοις Τουρκικοῦ Προξενείου, ὅπερ ἀπεστάλη αὐτῷ πρὸ 8 περίπου μηνῶν, μολονότι ἐπανειλημμένως δι’ ἀναφορῶν του ἀνηνέχθη ὁ κρατούμενος πρὸς αὐτόν. Τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι, ὃν τὸ ἱερώτατον δικαίωμα ἑκάστου πολίτου, ἀνέγραψεν ὁ θεμελιώδης ἡμῶν νόμος, τὸ Σύνταγμα, ἐν εἰδικῷ ἄρθρῳ 9, ὅπερ λέγει, ὅτι ἕκαστος ἢ καὶ πολλοὶ ἔχουν τὸ δικαίωμα τοῦ ἀναφέρεσθαι εἰς τὰς Ἀρχάς. Τὸ τοιοῦτον, ἀναγράφων ὁ νομοθέτης, δὲν τοῦ διήρχετο βεβαίως τὸν νοῦν, ὅτι θέλουσιν ὑπάρξει Ἀρχαὶ τοῦ Κράτους, αἵτινες νὰ περιφρονῶσι δίκαια παράπονα πολιτῶν, εἴτε ἐξ ἀμελείας, εἴτε ἐξ ἀντιπαθειῶν, ἢ ἄλλων λόγων. Ἐπίσης ὑποβάλλω καὶ ἑτέραν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, δι’ ἧς παρακαλῶ αὐτὸν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀντίγραφα τῶν Προϋπολογισμῶν ὅλων τῶν δήμων τοῦ νομοῦ Τρικκάλων, καὶ νὰ δώσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις, διατὶ ὁ Νομάρχης ἐνέκρινε Προϋπολογισμοὺς, εἰς ἄλλους μὲν δήμους μικρῶν προσόδων πολυτελεῖς, ὑποστηρίζων καὶ γνώμην μειοψηφιῶν, εἰς ἄλλους δὲ μεγαλειτέρων προσόδων γλίσχρους τοιούτους, ἀποκρούων καὶ γνώμας πλειοψηφιῶν, ἰδίως δὲ εἰς τὸν δῆμον Φαρκαδῶνος, οὗτινος ἀναιτιολογήτως ὅλως ἀπέῤῥιψε πάντα τὰ κονδύλια, τὰ ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας ψηφισθέντα, ἐγκρίνας κονδύλια πολυτελέστατα, ὑπὸ δύο μόνων συμβούλων ὑποστηριζομένα, καὶ μὴ διστάσας ν’ ἀποῤῥίψῃ καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ κονδύλιον ἑνὸς φοιτητοῦ τῆς ἰατρικῆς, τὸν ὁποῖον ὁ δῆμος ἐκεῖνος ἀπὸ τριετίας ὑποστηρίζει διὰ συνδρομῆς 600 δραχμῶν κατ’ ἔτος, ἐνδιαφερόμενος τὰ μέγιστα διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῶν σπουδῶν του, καθ’ ὅσον δὲν ηὐτύχησεν εἰσέτι ν’ ἀποκτήσῃ ἐπιστήμονα ἰατρὸν ἐγχώριον, εἶναι δὲ ἀφιεμένη ἄχρι τοῦδε ἡ τύχη τῶν ἀσθενῶν εἰς ἐμπειρικοὺς ἰατρούς. Ἐπίσης διὰ τῆς αὐτῆς ἐπερωτήσεώς μου παρακαλῶ τὸν αὐτὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, νὰ εἴπῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διατὶ ὁ Νομάρχης κατακρατεῖ εἰσέτι τὰς πράξεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Φαρκαδῶνος περὶ διορισμοῦ ἐκκλησιαστικῶν συμβούλων, αἵτινες ὑπεβλήθησαν αὐτῷ πρὸ 7 περίπου μηνῶν. Τὸ ἄρθρον 114 τοῦ περὶ δήμων νόμου ὁρίζει, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς συμβούλους ἀνήκει ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, μὴ χρῆζον ποσῶς τῆς ἐγκρίσεως τῆς προϊσταμένης Διοικητικῆς Ἀρχῆς. Ὁ Νομάρχης, μὴ δυνάμενος κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ σφετερισθῇ καὶ τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἐθεώρησεν, ὅτι τῷ ἐπετρέπετο νὰ κρατήσῃ τὰς πράξεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, αἵτινες συνήθως ὑποβάλλονται ἁπλῶς πρὸς γνῶσιν τῆς προϊσταμένης Ἀρχῆς. Τέλος παρακαλῶ τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, διατὶ ὁ Νομάρχης, ἐνῷ δι’ ἐκθέσεώς του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπεστήριξε κατ’ Ἀπρίλιον ε. ε. τὴν παῦσιν τοῦ δημάρχου Φαρκαδῶνος, κατόπιν, μετὰ παρέλευσιν οὐχὶ πολλῶν ἡμερῶν, δι’ ἑτέρας ἐκθέσεώς του ἐζήτει τὴν σωτηρίαν του.

§13ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶναι ὁ Νομάρχης;

§14ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ὁ κ. Πετρίτσης, γνωστὸς ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Σᾶς παρακαλῶ νὰ καταθέσητε τὰς ἐπερωτήσεις ταύτας ἐγγράφως, ἵνα τὰς ἔχω ἐγκαίρως.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν Βουλὴν χρησιμεύει εἰς τοὺς κυβερνῶντας ὡς ἀφορμὴ, ἵνα φέρωσιν εἰς γνῶσιν τοῦ Κοινοβουλίου τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας καὶ τὴν τοῦ δημοσίου ταμείου. Τοιαύτην ἔκθεσιν ἐποιήσατο χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889. Ἀλλὰ κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, καὶ πρὶν ἢ ἀκούσωμεν τῆς χθὲς ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ γενομένης ἐκθέσεως περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, εἴχομεν λάβει γνῶσιν τῶν ἀνακοινώσεων τούτων δι’ ἐπισημοτάτης ἄλλης ὁδοῦ, τοῦ λόγου, τὸν ὁποῖον ὁ Βασιλεὺς κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς Συνόδου ταύτης ἀπήγγειλε πρὸς τὴν Βουλὴν. Οἱ Βασιλικοὶ λόγοι εἶναι ἔργον τῶν ὑπευθύνων Ὑπουργῶν καὶ περιέχουσι τὰς περὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων γνώμας αὐτῶν. Ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις δὲν περιέμενε τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἵνα ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου πληροφορίας, ἀλλ’ ἔσπευσε νὰ ἀνακοινώσῃ ταύτας διὰ τῶν χειλέων τοῦ Βασιλέως. Τὰ δὲ θέματα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, τὰ θέματα, τὰ συναφῆ μετὰ τῆς καταστάσεως τοῦ δημοσίου ταμείου, μοὶ φαίνονται, ὅτι εἶναι θέματα ἄξια καὶ τῆς λεπτομεροῦς ἐρεύνης τῶν μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τῆς ἐμβριθοῦς μελέτης αὐτῶν. Διότι τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος δὲν εἶναι κεκλημένον, ἵνα προνοῇ μόνον περὶ τῆς ἐσωτερικῆς εὐημερίας τῶν πολιτῶν αὐτοῦ, περὶ τῆς εὐκοσμίας τῆς διοικήσεως, περὶ τῆς προκοπῆς καὶ βελτιώσεως τῆς χώρας, ἀλλ’ ἐπιβάλλονται εἰς αὐτὸ καθήκοντα ἄλλα, τῶν ὁποίων ἡ ἐκτέλεσις οὐ μόνον συνδέεται, ἀλλ’ ἐξαρτᾶται οὐσιωδῶς ἐκ τῆς εὐεξίας καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας. Διὰ τοῦτο προσδοκῶ, ὅτι τὸ Κοινοβούλιον δὲν θέλει οὐδέποτε φανῆ ὑποδεέστερον τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὸ, καὶ ὅτι θέλει ἐρευνήσει μετ’ ἐμβριθείας περὶ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς πρωτίστη ὑπάρχει ἀνάγκη τὸ Κοινοβούλιον νὰ γένηται ἐν γνώσει τῆς ἀληθοῦς καταστάσεως τοῦ τόπου, διότι πληροφορίαι περὶ ταύτης μὴ ἀκριβεῖς δύνανται νὰ ἀποτρέψωσιν ἢ νὰ παραπλανήσωσι τὴν μελέτην αὐτοῦ, καὶ νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν παράστασιν καταστάσεως, τῆς ὁποίας ἡ ἔκβασις δὲν δύναται παρὰ ἐπὶ τέλους νὰ ἦναι ὀλεθρία. Διὰ τοῦτο ἡ Ἀντιπολίτευσις, μόλις καταβάντος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος, σπεύδει νὰ ἐκπληρώσῃ καθῆκον, συντελοῦσα καὶ αὕτη εἰς τὴν διαφώτισιν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἀνακοινοῦσα εἰς αὐτὸ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ δημοσίου ταμείου ἠδυνήθη νὰ συλλέξῃ ἐξ αὐθεντικῶν σημειώσεων, καὶ τὰς ἰδίας αὐτῆς περὶ ταύτης μελέτας, διὰ νὰ δώσῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον πλήρη καὶ ἀκριβῆ τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων καὶ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀκριβῆ διατίμησιν αὐτῶν καὶ εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τῶν πρὸς θεραπείαν μέσων. Ἡ Βουλὴ, ὡς ἐκ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου ἔγνω, καὶ ἐκ τῆς ἐκθέσεως τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐποιήσατο πρὸς αὐτὴν διέκρινεν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περιβάλλει δι’ ἰδίας στοργῆς ἑνὸς ἔτους τὴν χρῆσιν, ὅτι δὲ ἡ πρὸς τὴν χρῆσιν ταύτην στοργή του εἶναι τοσοῦτον μεγάλη, ὥστε, ἐὰν ἡ χρῆσις αὕτη δὲν ἔληγε κατ’ αὐτὰς τὰς ἡμέρας, κίνδυνος ἦτο ἡ στοργὴ τοῦ Πρωθυπουργοῦ νὰ ὠθήσῃ αὐτὸν εἰς ὀλίσθημα μεῖζον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον κατεδήλωσαν αἱ περὶ τῆς χρήσεως ταύτης δοθεῖσαι χθὲς ὑπ’ αὐτοῦ πληροφορίαι. Κίνδυνος ἦν νὰ μεταδοθῇ εἰς τὴν στοργήν του ταύτην καὶ χαρακτὴρ, ὁ ὁποῖος ἤθελεν εἶναι ἄξιος τῆς ἰδιαζούσης προσοχῆς καὶ τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ ὅσον ἡ στοργὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν οἰκονομικὴν χρῆσιν τοῦ ἔτους 1887 εἶναι μεγάλη, ἐπὶ τοσοῦτον ἡ δυσμένεια αὐτοῦ μεγαλειτέρα πρὸς τὰς προηγηθείσας τοῦ ἔτους 1887 δύο χρήσεις, τὰς χρήσεις τοῦ 1885 καὶ τοῦ 1886. Ἐν δὲ ταῖς παραστάσεσι, τὰς ὁποίας περὶ τῶν χρήσεων τούτων ἔκαμεν, ἐφιλοτιμήθη νὰ πληροφορήσῃ τὸ Κοινοβούλιον, ὅτι τοσοῦτον ἦσαν κακὰ τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τῶν χρήσεων τούτων, ὥστε, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο ἡ κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 γενομένη ὑπουργικὴ μεταβολὴ, καὶ δὲν ἀνήρχετο εἰς τὴν κυβέρνησιν ἡ διαχείρισις τοῦ 1887, ἡ οἰκονομικὴ καταστροφὴ ἤθελεν ἐπέλθει ἄφευκτος κατὰ τὸ τέλος τῆς χρήσεως τοῦ τελευταίου τῶν δύο προηγουμένων ἐτῶν. Ἀληθῶς τὸ ἔτος 1887 ἀπησχόλησε τοσοῦτον τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ἕνεκα τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τὴν Βουλὴν, ὥστε θαῤῥῶ καὶ ἐγὼ νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ Κοινοβουλίου νὰ θυσιάσῃ ὀλίγας ὥρας, ἀκοῦον καὶ παρ’ ἐμοῦ τὰ περὶ τῆς χρήσεως ταύτης, προσδοκῶ δὲ, ὅτι θέλει βοηθηθῆ νὰ ἀνεύρῃ τὴν ἀλήθειαν. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὰ τέλη τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1886. Ὅταν ὁ Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887 εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ ἔτος 1886, ἀνήγγειλεν εἰς αὐτὴν, ὅτι διὰ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, ὅπερ ἐπρόκειτο νὰ προτείνῃ εἰς αὐτὴν καὶ τὸ ὁποῖον συνεδέετο μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶχε κατορθώσει νὰ ἀσφαλίσῃ περίσσευμα κατὰ τὴν χρῆσιν ταύτην ἐκ δραχμῶν 4,813,777. Ὁ Πρωθυπουργὸς ὑποβάλλων, μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοὺς νόμους, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ Προϋπολογισμὸς ἐστηρίζετο, ἐζήτει παρὰ τῆς Βουλῆς, νὰ ψηφίσῃ τοὺς νόμους ἐκείνους, «ἐὰν θέλωμεν νὰ φυλάξωμεν ἀκεραίαν, ὅπως μέχρι τοῦδε, τὴν πίστιν ἡμῶν, τοσοῦτον πολύτιμον διὰ τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον τοῦ ἔθνους, διατηρήσωμεν δὲ ἀφ’ ἑτέρου τὴν ἐσωτερικὴν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν». Ὁμολογῶ, ὅτι ἐν τοῖς λόγοις τοῦ Πρωθυπουργοῦ δὲν ὑπῆρχε πλήρης ἀκρίβεια, διότι ἐβεβαίου τὴν Βουλὴν, ὅτι μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου εἴχομεν τηρήσει ἀκεραίαν τὴν πίστιν ἡμῶν, ἐνῷ ἡ πίστις ἡμῶν εἶχε πρὸ χρόνων λάβει τραύματα, τῶν ὁποίων τὰ σημεῖα καὶ τότε ἦσαν καταφανῆ καὶ τώρα δὲν ἔπαυσαν νὰ ὦσι τοιαῦτα. Ὁ δὲ Πρωθυπουργὸς ἦτο τόσῳ βέβαιος, ὅτι τὸ ἔτος 1887, ἐὰν ἐψηφίζετο τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον προέτεινεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἤθελε καταλήξει εἰς περίσσευμα, ὥστε ἐξηκολούθει πληροφορῶν τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐὰν συνέβαινε νὰ μὴ πραγματοποιηθῶσι πάντα τὰ προϋπολογισθέντα ἔσοδα, ἤθελε λάβει πρόνοιαν νὰ μὴ πραγματοποιηθῶσιν ὡσαύτως καὶ πάντα τὰ προϋπολογισθέντα ἔξοδα, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει τὰ ἔσοδα οὐδέποτε ἤθελον εἶναι ὑποδεέστερα τῶν 89,915,990 δραχμῶν, τὰ δὲ ἔξοδα οὐδέποτε ἀνώτερα τῶν 85,160,343, καὶ ὅτι οὕτω τὸ περίσσευμα, ἐὰν δὲν ἦτο τοιοῦτον, ὁποῖον εἶχεν ἀναγγείλει, βεβαίως θὰ συνίστατο ἐκ 4,755,647. Αὕτη ἦτο ἡ πρώτη ἀνακοινωθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν οἰκονομικὴ μελέτη τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τοῦ ἔτους 1887. Δυστυχῶς ὅμως, ὀλίγας ἑβδομάδας μετὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὁ Πρωθυπουργὸς ἔκρινε συμφέρον, δὲν γνωρίζω ἐὰν τοῦ Κράτους ἢ ἑαυτοῦ, νὰ προκαλέσῃ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς. Ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς ἐπήνεγκεν ἀναγκαίως νέας ἐκλογὰς, συνῆλθε δ’ ἡ νέα Βουλὴ κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1887, ὁ Προϋπολογισμὸς λοιπὸν καὶ τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ Πρωθυπουργοῦ δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886, προὐτάθησαν δ’ αὖθις ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1887. Ὁ Προϋπολογισμὸς ὅμως, τὸν ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγε τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1887, διέφερε τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον εἶχεν εἰσαγάγει κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886, δὲν παρέλιπε δ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἠναγκάσθη νὰ ἐπενέγκῃ τὰς μεταβολὰς ταύτας. Οὕτως ἔλεγεν, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ ἡ ἐκτέλεσις τῶν νέων φορολογικῶν μέτρων μέχρι τοῦ προσεχοῦς Μαΐου, παρίστατο ἀνάγκη, καὶ ἕνεκα τούτου καὶ ἕνεκα ἄλλων αἰτιῶν, προκυψασῶν ἔκτοτε, νὰ ἐπανορθωθῶσι τὰ σχετικὰ κονδύλια τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὥστε ἡ Βουλὴ, ἐπὶ ἀκριβῶν ὑπολογισμῶν στηριζομένη, νὰ δυνηθῇ νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀπαραιτήτους ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ἑπομένως ὑπελόγισεν ὡς ἔσοδα ἀντὶ δραχμῶν 96,975,390, ὅσα ὑπελόγιζε κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886, ὑπελόγισε κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1887 μόνον 94,656,907 δραχμάς, ἤτοι ὀλιγώτερα κατὰ 2,318,483. Ὡσαύτως δὲν ὑπελόγισε καὶ ἔξοδα, ὅσα ὑπελόγιζε κατὰ Ὀκτώβριον 1886, διότι ἀντὶ 92,164,613, τὰ ὁποῖα ὑπελόγιζεν ὡς ἔξοδα κατὰ Ὀκτώβριον 1886, ὑπελόγισε κατὰ Φεβρουάριον 1887 ἔξοδα 93,270,371. Οὕτω δὲ τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀναγγείλει κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886, ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ὡς ἀνερχόμενον εἰς 4,755,647, ἠλαττώθη κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1887 εἰς 1,105,758. Ἡ μνεία τῶν λόγων τούτων τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἴσως ἦτον ἀναγκαία, ὄχι ἵνα ἀναιρέσῃ ῥιζηδόν, ἀλλ’ ἵνα ἐλαττώσῃ τὴν δύναμιν ἐπιχειρήματος, τοῦ ὁποίου ἐποιήσαντο χρῆσιν δύο ἀλληλοδιαδόχως ῥήτορες τῆς συμπολιτεύσεως, ὅ τε Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ προηγηθεὶς αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κυκλάδων, ὁ πρόεδρος καὶ εἰσηγητὴς συγχρόνως τῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ περὶ τῶν παρατηρήσεων τούτων καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Σκουλούδη, τῶν παρατηρήσεων, διὰ τῶν ὁποίων ἑκάτερος τούτων ἐζήτησε νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἐφηρμόσθησαν ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ἔτους τὸ οἰκονομικὸν σύστημα καὶ οἱ φορολογικοὶ νόμοι, ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ νὰ κρίνῃ ἐπιεικέστερον τὰ περὶ τοῦ περισσεύματος ἢ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1887, περὶ τῶν παρατηρήσεων λέγω τούτων ἐπιφυλάσσομαι νὰ ποιήσωμαι κατόπιν ἴδιον λόγον καὶ ν’ ἀντιτάξω εἰς ταύτας ἀριθμούς. Δὶς λοιπὸν ἠσχολήθη ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν προγνώσεων τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Ἀλλὰ καὶ ἑτέρα εὐκαιρία παρέστη εἰς τὸν Πρωθυπουργόν, ἵνα καὶ τρίτην φορὰν ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς χρήσεως ταύτης. Ὡς εὐκαιρία δὲ τοιαύτη ἐχρησίμευσεν ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 κατὰ τὴν δευτέραν Νοεμβρίου 1887, ἤτοι κατὰ τὸν ἑνδέκατον μῆνα τοῦ 1887, ὅτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἀνὰ χεῖρας πάσας τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας περὶ τῶν εἰσπραχθέντων μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου ἐσόδων καὶ περὶ τῶν δαπανηθέντων μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου ἐξόδων, ἤτοι τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τοὺς ἐννέα πρώτους μῆνας τῆς χρήσεως. Προσῆλθε τότε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἀνήγγειλε πρὸς αὐτήν, ὅτι «ἀπεδείχθησαν ἐπαρκεῖς αἱ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καθορισθεῖσαι προμήθειαι, καὶ αἱ ληφθεῖσαι πρόνοιαι», καὶ ὅτι μόνον ἕνεκα ἀπροβλέπτων περιστάσεων παρέστη ἡ ἀνάγκη ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων, ἀλλ’ αὗται κατὰ μέγιστον μέρος θέλουσι καλυφθῆ ἐκ τῶν περισσευμάτων, τὰ ὁποῖα θέλουσι καταλίπει αἱ κεναὶ θέσεις. Κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1887 ὁ Πρωθυπουργὸς ἐθεώρει πιθανώτατον μέχρι τοῦ βεβαίου, ὅτι θέλουσιν εἰσπραχθῆ ἔσοδα 85,189.250 δραχμῶν, καὶ ὅτι τὰ ἔξοδα θέλουσιν ἀνέλθει εἰς 84,150,427 δραχμῶν· ἑπομένως ἐξηκολούθει βεβαιῶν τὴν Βουλὴν καὶ κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1887, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1887 θέλει ἀφήσει περίσσευμα 1,038,823. Ὅτε ὁ Πρωθυπουργὸς ἐβεβαίου τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, ὅτι θέλομεν ἔχει περίσσευμα ἐκ τοῦ 1888 δραχμῶν 1,038,823, ἔδιδε συγχρόνως καί τινα αἰτιολογίαν, διότι ἐπληροφόρει τὴν Βουλήν, ὅτι, ἐκ τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένων πιστώσεων πρὸς πληρωμὴν τόκων τῶν δανείων, εἶχεν ὑπολογίσει, ὅτι ἤθελε μείνει ἀδιάθετον ποσὸν 6,664,380 δραχμῶν, ἀλλ’ ὅτι εὐτυχῶς ὁ Πρωθυπουργὸς κατώρθωσε νὰ μὴ μείνῃ τόσον ποσὸν ἀδιάθετον ἐκ τῶν πιστώσεων τούτων, ἀλλὰ νὰ μείνῃ ἀδιάθετον ποσὸν δραχμῶν 8,752,028:49, ἤτοι 2,087,648:49 περισσότερον ἀφ’ ὅσα προέβλεπεν, ὅτι θέλουσι μείνει ἀδιάθετα. Ἑπομένως τὸ ποσὸν τοῦτο ἔπρεπε νὰ προστεθῇ εἰς τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον τότε ἀνήγγειλεν, ὥστε νὰ ἀνέλθῃ τὸ περίσσευμα εἰς 3,126,471:49. Ὡσαύτως, ἐν ᾧ προέβλεπε κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1887, ὅτι ἤθελον μείνει ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀδιάθετοι πιστώσεις 2,250,000, ἔμειναν κατὰ τὸν πίνακα μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 2,596,858:87, ἤτοι περισσότερα κατὰ 346,858, ἑπομένως καὶ ταῦτα ἔπρεπε νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ περίσσευμα, ἀναβιβαζόμενον οὕτως εἰς 3,473,329:49. Ὁ Πρωθυπουργὸς, ὡς συνειθίζει πάντοτε, δὲν ἀρκεῖται νὰ δίδῃ εἰς τὴν Βουλὴν μόνον πληροφορίας, ν’ ἀπαγγέλλῃ εἰς αὐτὴν μόνον ἀριθμούς· συνοδεύει τὰς πληροφορίας ταύτας διὰ θεωριῶν καὶ διὰ λόγων, τοὺς ὁποίους πορίζεται ἐκ τῶν θεωριῶν του, καὶ προσπαθεῖ ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὴν συνείδησιν τῶν Βουλευτῶν πᾶσαν ἀμφιβολίαν περὶ τῆς βεβαιότητος, ὅτι ἀφεύκτως τὸ 1887 θέλει ἀφήσει περίσσευμα. Παρίστα τότε ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1887 εἶχε κατορθώσει νὰ ἐξασφαλίσῃ βέβαιον περίσσευμα δραχ. 2,516,321. Ἀλλὰ τὸ περίσσευμα τοῦτο εἶχεν ἐξασφαλισθῆ «κατ’ ἐκείνην τὴν περίοδον τοῦ χρόνου, καθ’ ἣν αἱ πληρωμαὶ τῶν ἐξόδων, ἀναλογιζόμεναι πρὸς ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς χρήσεως, εἰσὶ πάντοτε ἀνώτεραι τῶν ἐσόδων». Λοιπὸν, ἂν ἠδυνήθη ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ ἐξασφαλίσῃ μέχρι τοῦ ἡμίσεως τῆς χρήσεως 2,516,321 περίσσευμα, ἔπεται, ὅτι μέχρι τέλους τῆς χρήσεως τὸ περίσσευμα ἤθελον εἶναι ἀνώτερον. Καὶ εἶπον μέχρι τέλους τῆς χρήσεως, διότι κατὰ τοὺς ὑπολοίπους μῆνας, οἵτινες δὲν εἶναι πλέον ἄγονοι, καὶ τὰ ἔσοδα αὐξάνουν καὶ τὰ ἔξοδα ἐλαττοῦνται. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἐλησμόνησε τὸν περίφημον ἐκεῖνον πίνακα τῶν ἐσόδων, τὸν ὁποῖον κατέθηκε τότε ὁ Πρωθυπουργὸς, καὶ ὅστις παρίστα πόσα ἦσαν τὰ μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1887 γενόμενα ἔξοδα. Λέγω, ὅτι δὲν ἐλησμόνησε τὸν πίνακα, διότι ὁ πίναξ ἐκεῖνος ἐγένετο ἀντικείμενον συζητήσεων, καθ’ ἃς καὶ ἐγὼ ἔλαβα ἀφορμὴν νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἦτο ἐσφαλμένος, ἵνα μὴ εἴπω, ὅτι περιεκάλυπτε πράγματα μὴ ἀκριβῆ. Ἐνθυμοῦνται πάντες, ὅτι καὶ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν πρὸς αὐτοὺς τοὺς Βουλευτὰς δὲν εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ πίνακι ἐκείνῳ, οἷον αἱ ἀποζημιώσεις, αἱ πληρωθεῖσαι κατὰ τὴν Σύνοδον ἐκείνην. Καὶ κατὰ τὸν πίνακα ἐκεῖνον εἶχε βεβαιωθῆ μέχρι Σεπτεμβρίου 1877 περίσσευμα 2,516,320:73, ἀφοῦ κατ’ αὐτὸν τὰ ἐπὶ τοὺς πρώτους ἐννέα μῆνας τοῦ 1887 ἔσοδα εἶχον ἀνέλθει εἰς 15,417,481:19, τὰ δὲ ἔξοδα εἰς 42, 901,160:46. Ἡμεῖς δυστυχῶς δὲν τυγχάνομεν εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ Κυβέρνησις θέσιν. Ὁ Πρωθυπουργὸς χθὲς ἔλεγεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν τῷ γραφείῳ αὑτοῦ ὑπάρχουσι τηλεγραφήματα, διὰ τῶν ὁποίων οἱ ταμίαι τοῦ Κράτους καὶ αἱ ἐντελλόμεναι τὰς πληρωμὰς ἄλλαι δημόσιοι Ἀρχαὶ ἀνήγγελλον εἰς αὐτὸν πόσα χρήματα κατωρθώθη νὰ εἰσπραχθῶσι κατὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον τοῦ 1888, πόσα δὲ ἔξοδα ἐπληρώθησαν κατὰ τὸν μῆνα ἐκεῖνον, οὕτω δ’ ἠδύνατο ὁ Πρωθυπουργὸς, προσθέτων τὰ κατὰ τὸν λήξαντα προχθὲς Ὀκτώβριον εἰσπραχθέντα ἔσοδα καὶ δαπανηθέντα ἔξοδα εἰς τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν δημοσιευθέντα πίνακα εἰσεπράχθησαν καὶ ἐδαπανήθησαν κατὰ τοὺς ἄλλους 21 μῆνας τῆς χρήσεως, νὰ συγκεφαλαιώσῃ πάντα τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Ἡμεῖς ὅμως, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχομεν τὰ τηλεγραφήματα ταῦτα ἀνὰ χεῖρας, ἀλλὰ μόνον τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς ἐδημοσίευσε, καὶ ὅστις παριστᾷ τὰ εἰσπραχθέντα ἔσοδα καὶ τὰ πληρωθέντα ἔξοδα ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1887 μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1888, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ σταματήσωμεν εἰς ταῦτα, καὶ νὰ μὴ γνωρίζωμεν τὰ βέβαια ἀποτελέσματα τῶν κατὰ τὸν λήξαντα Ὀκτώβριον γενομένων εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν. Ἑπομένως ἀναγκαζόμεθα νὰ προσφύγωμεν εἰς τὸ σύστημα τῶν εἰκασιῶν, λαμβάνοντες ὡς ὁδηγὸν τὰ εἰσπραχθέντα καὶ δαπανηθέντα, κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1887 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1886. Αἱ ἐνδείξεις ἡμῶν εἰσὶν ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας μᾶς παρέσχεν ὁ πίναξ τῶν εἰσπραχθέντων καὶ δαπανηθέντων κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1887, ὁ ὁποῖος Ὀκτώβριος ἦτο ὁ τελευταῖος μὴν τῆς προηγηθείσης χρήσεως τοῦ 1886. Τὰ βέβαια καὶ θετικὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα περιέχονται ἐν τῷ πίνακι, τὸν ὁποῖον ἐδημοσίευσε τὸ Ὑπουργεῖον, ἐποιήσαντο ἡμῖν γνωστὰ πόσα εἰσεπράχθησαν κατὰ τοὺς 21 τούτους μῆνας τῆς χρήσεως· ἀνέρχονται δὲ ταῦτα εἰς 81,230,289:74. Ἂν δὲ προσθέσωμεν εἰς ταῦτα, ὡς ποσὸν πιθανῶς εἰσπραχθησόμενον κατὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον τοῦ 1888, τὸ ποσὸν, τὸ εἰσπραχθὲν κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1887 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1886, ἤτοι δραχμὰς 635, 128:28, τὸ ὅλον ποσὸν τῶν ἐσόδων τοῦ 1887 θέλει ἀνέλθει εἰς 81,865,418:12. Διὰ τῆς αὐτῆς μεθόδου θέλομεν ἀνεύρει τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1888, προστιθέντες εἰς τὰ κατὰ τοὺς 21 πρώτους μῆνας τοῦ 1887 βέβαια ἔξοδα τὰ δαπανηθέντα κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1887 ὡς πιθανῶς δαπανηθησόμενα καὶ κατὰ Ὀκτώβριον 1888. Οὕτω πρέπει νὰ προσθέσωμεν εἰς τὰ κατὰ τοὺς 21 πρώτους μῆνας τῆς χρήσεως τοῦ 1887 δαπανηθέντα 80,987,042:37 δραχ. 4,918,057:29, ὅσαι ἐδαπανήθησαν κατὰ Ὀκτώβριον 1887, θέλουσι δ’ ἀναβιβασθῆ τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως εἰς 85,905,099:66. Τὸ δὲ τυπικῶς ἐκ τῆς ἐρεύνης ταύτης παραγόμενον ἔλλειμμα τοῦ 1887 συνίσταται εἰς δραχ. 4,039,681:44. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο εἶναι ἔλλειμμα τυπικὸν, ἐξαγόμενον ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους περιέχουσιν οἱ πίνακες τῆς χρήσεως τοῦ 1887 καὶ 1886. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μὴ ἦναι ἀκριβές. Εἶναι ἐνδεχόμενον κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον νὰ μὴ ἐδαπανήθησαν 4,918,057 καὶ 29, ὅσα ἐδαπανήθησαν κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον τοῦ 1886. Ἀλλὰ μέχρις οὗ δοθῶσιν αἱ βέβαιαι ἀποδείξεις περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ εἰσπραχθέντος καὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ δαπανηθέντος κατὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον, ἀναγκάζομαι ν’ ἀρκεσθῶ εἰς τὴν τυπικὴν ταύτην πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ παραβολὴ τῶν δύο αὐτῶν χρήσεων. Φαίνεται δὲ, ὅτι καὶ ἡ τυπικὴ αὕτη πληροφορία δὲν δύναται νὰ ἦναι ἐντελῶς μεμακρυσμένη τῆς ἀληθείας. Καὶ ὄντως, μελετῶν τὰς δαπάνας τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου 1887 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1886, δηλ. τὰς δαπάνας τοῦ τελευταίου μηνὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1886, εὑρίσκω, ὅτι διὰ μόνην τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἑπτὰ Ὑπουργείων ἐπλήρωσαν τὰ δημόσια ταμεῖα 2,480,425:12. Γνωρίζουσι δὲ πάντες, ὅτι κατὰ τὸν τελευταῖον μῆνα πάντες οἱ δικαιοῦχοι, οἱ ἔχοντες λαμβάνειν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, σπεύδουσι νὰ ἐξοφλῶσι τὰς ἀπαιτήσεις των, πρὶν ἢ κλείσῃ ἡ χρῆσις, ἵνα μὴ παραταθῇ ἡ καθυστέρησις πρὸς αὐτοὺς τῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὀφειλομένων. Ἀλλὰ τὸ τυπικὸν τοῦτο ἔλλειμμα, εἶναι τὸ ἀληθὲς ἔλλειμμα; Δυνάμεθα δὲ ν’ ἀνεύρωμεν, ἐρευνῶντες τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως δημοσιευθέντα, ἀκριβεστέρας πληροφορίας περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως τοῦ 1887, διὰ νὰ πεισθῶμεν ἂν αὕτη περιέχῃ περίσσευμα ἢ κατέληξεν εἰς ἔλλειμμα; Ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀγορεύων χθὲς, μᾶς ἔδωκε λίαν εὐαρέστους πληροφορίας. Μᾶς παρέστησεν, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1887 θέλει καταλήξει εἰς περίσσευμα, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι ὑπολόγιζεν εἰς 450 χιλιάδας δραχμῶν περίπου. Ἀλλ’ ἐνῷ μᾶς ἔδιδε τὴν πληροφορίαν ταύτην, ἔδιδε καὶ ἄλλην πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν οἱ συνηγοροῦντες ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ἠρνοῦντο νὰ ὁμολογήσωσι, καὶ τὴν ὁποίαν ἀγνοῶ πῶς τέλος ἔπεισεν ἑαυτὸν ὁ Πρωθυπουργὸς, νὰ ὁμολογήσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησε χθὲς, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 τὰ προκύψαντα χρήματα διεχειρίσθη οὕτως, ὥστε ἠδυνήθη δι’ αὐτῶν ν’ ἀποφύγῃ δαπάνην 2,970,000 καὶ ὅτι, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, μὲ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐπορίσθη ἐξ ἑνὸς ἄλλου δανείου, τὸ ὁποῖον συνωμολόγησε κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1887, ἐκ φράγκων χρυσῶν 10,200,000, ἠδυνήθη ν’ ἀποφύγῃ δαπάνην 2,109,000. Ὡμολόγησε λοιπὸν, ὅτι 5,079,000 δὲν ἐπλήρωσεν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ἀλλ’ ἐκ δανείων, ἤτοι ἐξ ἐσόδων ἐκτάκτων. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς, τοῦ ὁποίου αἱ πτέρυγες εἶναι ἰσχυρότεραι τῶν τοῦ Ἰκάρου, διότι δύναται νὰ πτερυγίζῃ καὶ νὰ περιίπταται πανταχοῦ, ἔφθασε μέχρι τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀφικόμενος δ’ ἐκεῖ εὗρε τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἄρσεως, ὅτι οὐδ’ ὑπερτίμησις συναλλάγματος ὑφίστατο πλέον, οὐδὲ διαφορὰ τιμῆς τοῦ χρυσοῦ, τὸν ὁποῖον ἐδανείσθη κατὰ τὸ 1887, καὶ ὅτι τότε θέλει πληρώσει κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν διὰ τραπεζικῶν γραμματίων τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθη. Κατὰ συνέπειαν οὐδεμίαν ζημίαν ὑπέστη τὸ Δημόσιον ἐν τῷ δανείῳ τῶν 10,200,000 εἰς χρυσὸν, διότι τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας θέλει πληρώσει ἴσον ποσὸν τοῦ χρέους τούτου διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, ἐντεῦθεν δὲ οὐδόλως ἐπιβαρύνεται ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ χρυσοῦ. Δὲν ἠδυνήθη ὅμως νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ὑπάρχει εὐθύνη τις, δὲν ἐνθυμοῦμαι πῶς ὠνόμασεν αὐτὴν, ἠθικὴν ἢ ὑλικὴν, εὐθύνη ἐπιπίπτουσα ἐπὶ τῆς χρήσεως, καθ’ ἣν ἐδανείσθη τὸν χρυσὸν εἰς βάρος ἄλλων χρήσεων ἄλλων ἐτῶν, καθ’ ἃς θέλει ἐξοφλήσει τὸ χρέος τοῦτο. Ἀλλ’ ἐὰν αἱ περιστάσεις ἦναι δυσμενεῖς, δηλαδὴ ἐὰν δὲν ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ ἂν καταλήξῃ εἰς ἔλλειμμα ἡ χρῆσις τοῦ 1887, τὸ περίσσευμα τῶν 450 χιλιάδων, τὸ ὁποῖον ἐβεβαίωσεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι θέλει ἔχει, θέλει ἐλαττώσει τὸ ἔλλειμμα τῶν 5,079,000, τὸ ὁποῖον ὡμολόγησεν ὁ Πρωθυπουργὸς, εἰς 4,529,000, ἀφοῦ ὡμολόγησεν ἔλλειμμα 5,079,000. Ἀλλὰ τέλος πάντων εἶναι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1887 τόσον, ὅσον παρέστησεν ὁ Πρωθυπουργός; Πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τοῦτο, καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μὲ συνδράμητε διὰ τῆς προσοχῆς σας περὶ τὴν ἔρευναν ταύτην. Δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συμπληρώσω τὸν ὁρισμὸν, τὸν ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς ἔδωκε χθὲς τὸ ἑσπέρας εἰς τὸν ὅρον ἰσοζύγιον· ὁ Πρωθυπουργὸς εἶπε χθὲς, ὅτι ἰσοζύγιον εἶναι ἡ ἐξίσωσις τῶν ἐξόδων πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ ἔτους. Ἐὰν λοιπὸν κατορθώσωμεν νὰ πληρώσωμεν πάντα τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα αἱ ἀνάγκαι τοῦ ἔτους παράγουσι, διὰ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ποριζόμεθα ἐκ τῶν πόρων τοῦ ἔτους, τὸ ἰσοζύγιον ἐπετεύχθη. Ὁ ὁρισμὸς οὗτος μοὶ φαίνεται ἐπαρκής. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἦναι ἐπαρκὴς, χρησιμεύει κατὰ τὴν ἔρευναν τῶν γενομένων δαπανῶν, ὅπως ἀνευρεθῇ, ἂν πᾶσαι αἱ ἀνάγκαι τοῦ 1887 καὶ πάντα τὰ ἔξοδα αὐτοῦ ἐπληρώθησαν ἐξ ἐσόδων, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1887, ἢ ἂν ἐπληρώθησαν καὶ ἐξ ἄλλων ἐσόδων. Ἐρευνῶ δ’ ἐν πρώτοις τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου τῶν 135,000,000. Ὁ Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τούτου ἀπέφυγε νὰ πληρώσῃ 2,970,000, τὰς ὁποίας ἤθελε πληρώσει διὰ ν’ ἀγοράσῃ χρυσὸν πρὸς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλυσίων τῶν δανείων, διότι ἐπορίσθη τὸν ἀναγκαιοῦντα χρυσὸν ἐκ τοῦ δανείου τούτου. Παρέλιπεν ὅμως νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι καὶ ἄλλας ἐκ τοῦ δανείου ἐποιήσατο πληρωμάς. Οὕτως ἐπλήρωσεν 805,912, κατὰ τὴν ἐν σελίδι λά. τῆς συνοδευσάσης τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888 ὑπουργικῆς ἐκθέσεως σημείωσιν, πρὸς πληρωμὴν τοῦ τόκου τοῦ δανείου τῶν 21,500,000, τοῦ συνομολογηθέντος ἐπὶ ἐκχωρήσει τῶν μονοπωλίων. Τὸ κεφάλαιον τοῦ δανείου τούτου ἐξωφλήθη διὰ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἐπληρώθη καὶ ὁ τόκος τοῦ κεφαλαίου, ἐνῷ ὁ τόκος οὗτος ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ Κεφαλαίου Βʹ τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦ περιλαμβάνοντος τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλύτρων ποσά. Ἐπληρώθη λοιπὸν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων καὶ ὁ τόκος. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ἤθελε πληρωθῆ εἰς χρυσὸν, τὸν δὲ χρυσὸν ἤθελεν ὁ Πρωθυπουργὸς ἀγοράσει πρὸς 125 λεπτὰ τὸ φράγκον, πρέπει ν’ ἀναγραφῇ καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελε πληρωθῆ διὰ τὴν διαφορὰν τοῦ χρυσοῦ, τοῦ πληρωθέντος πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ τόκου. Συνίσταται δὲ ἡ διαφορὰ αὕτη εἰς 201,477:75. Ὡσαύτως διὰ τοῦ ἀντιτίμου τῶν ἐκποιηθεισῶν καὶ ἀκυρωθεισῶν 128,070 ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, καὶ διὰ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ἠδυνήθη ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ πληρώσῃ τὸν τόκον τῶν εἰς προκαταβολὴν παρακεχωρημένων 128,070 ὁμολογιῶν. Ὁ τόκος δ’ οὗτος εἶχε συμφωνηθῆ καὶ συνίστατο διὰ τὴν βʹ ἑξαμηνίαν τοῦ 1887 πρὸς 7 καὶ 8%, ὡς ἐν τῷ ἄρθρ. 6 τοῦ Κεφ. Βʹ. τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπελογίσθη, ἀνήρχετο δ’ εἰς ποσὸν 2,041,225. Καὶ τὰ χρήματα δὲ ταῦτα ἐπληρώθησαν ἐκ τοῦ ἀντιτίμου τῶν ὁμολογιῶν καὶ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων εἰς χρυσόν. Ἀλλὰ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη δὲν θὰ ἔχωμεν οὐδ’ ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἵνα πωλῶμεν, οὐδὲ δάνειον 135 ἑκατομμυρίων, ἵνα πληρώνωμεν τοιούτους τόκους. Διὰ τοῦτο τὸ πληρωθὲν κατὰ τὸ 1887 ποσὸν, πληρωθὲν οὐχὶ ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, εἶναι ἔλλειμμα τοῦ 1887. Ἐπειδὴ δ’ ἐπληρώθη τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς χρυσὸν, ἀπέφυγεν ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ ἀγοράσῃ τοιοῦτον, καὶ νὰ πληρώσῃ τὴν διαφορὰν τοῦ χρυσοῦ κατὰ 25 λεπτὰ τὸ φράγκον. Ἀνέρχεται δ’ ἡ διαφορὰ αὕτη εἰς δραχμὰς 561,306:25. Ἀλλὰ περίεργον μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἐξεδόθη Βασιλικὸν Διάταγμα κατὰ τὴν 30 Ὀκτωβρίου 1887, διὰ τοῦ ὁποίου διετάχθη ὁ τόκος τῶν 1923 ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 6 ἑκατομμυρίων νὰ πληρωθῇ ἐκ τῆς πιστώσεως τῶν 16,652,090. Λέγω μοὶ ἐφάνη περίεργον, διότι νομίζω, ὅτι ὁ προσδιορισμὸς τῶν πιστώσεων, ἐκ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ πληρώνωνται τὰ ἔξοδα, δὲν ἀνήκει εἰς τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν. Ὁ νόμος περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ προσδιορίζει ἀκριβῶς ἐκ τίνων πιστώσεων πρέπει νὰ καταβάλλωνται αἱ δαπάναι. Ἑπομένως, ἂν κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ ὁ τόκος τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 6 ἑκατομμυρίων ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ ἐκ τῆς ἐκτάκτου πιστώσεως τῶν 16,652,090, ἦτο περιττὸν τὸ Διάταγμα. Ἂν ὅμως, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ νόμου, δὲν ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ ἐξ αὐτῆς, ἀλλ’ ἐξ ἄλλης πιστώσεως, τὸ Διάταγμα δὲν ἦτο νόμιμον, διότι δὲν ἐπετρέπετο διὰ Διατάγματος νὰ τροποποιηθῶσιν αἱ περὶ καταλογισμοῦ τῶν πιστώσεων διατάξεις τοῦ περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ νόμου. Οὕτω δὲν ἐπληρώθη ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐκτάκτου πιστώσεως τῶν 16,652,090 ὁ τόκος τῶν 1923 ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 6 ἑκατομ., συνιστάμενος εἰς 10,268. Ἐπίσης πρέπει νὰ προστεθῇ τὸ ἕνεκα τῆς γενομένης μετατροπῆς τοῦ δανείου τούτου ἐλαττωθὲν ποσὸν τῆς ἀναγεγραμμένης ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δαπάνης πρὸς πληρωμὴν ἀμοιβῆς διὰ τὸ δάνειον τοῦτο. Ἀνέρχεται δὲ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 28,403:30. Ἐπίσης νὰ προστεθῶσι καὶ οἱ τόκοι τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ἀπὸ 21 Μαρτίου 1887 νόμου ἐξοφληθεισῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 25 ἑκατομμυρίων, συνιστάμενοι εἰς 554,967, καὶ οἱ τόκοι τοῦ δανείου τῶν 4 ἑκατομμυρίων, συνιστάμενοι καὶ οὗτοι εἰς 112,560, ὡς καὶ ἡ εἰς δραχμὰς 138,741:75 ἀνερχομένη διαφορὰ τοῦ χρυσοῦ, τὸν ὁποῖον ἀπέφυγε νὰ ἀγοράσῃ ὁ Πρωθυπουργός, πληρώσας τὰ ἔξοδα ταῦτα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων καὶ ἐκ τοῦ ἀντιτίμου τῶν ἐκποιηθεισῶν ὁμολογιῶν. Κατὰ ταῦτα δὲν ᾠκονόμησεν ὁ Πρωθυπουργὸς 2,970,000, ὡς εἶπεν, ἀλλὰ 4,654,860:05, εἰς ὅσα συγκεφαλαιοῦνται τὰ ἀνωτέρω σημειωθέντα ποσά. Παρακαλῶ νὰ κρατήσωμεν σημείωσιν τοῦ ποσοῦ τούτου, διότι εἰς τοῦτο θέλομεν κατόπιν προσθέσει καὶ ἄλλα ποσά. Καὶ ἐν πρώτοις κατὰ τὴν 11 Ἀπριλίου 1887 ὁ Πρωθυπουργὸς προὐκάλεσε Διάταγμα, δι’ οὗ ἔλαβε τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ δι’ ἐντόκων γραμματίων. Ὁ κ. Βαλλιᾶνος εἶχε δωρήσει 1,000,000 φράγκων εἰς χρυσὸν πρὸς οἰκοδομὴν Βιβλιοθήκης, ὁ δὲ Πρωθυπουργὸς ἐδανείσθη τὸν χρυσὸν, λαβὼν τὴν ἄδειαν διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος νὰ ἐκδώσῃ ἔντοκα γραμμάτια 1,500,000. Καὶ ἐξέδωκεν ἔντοκα γραμμάτια δραχμὰς 1,250,000, ἀποφυγὼν οὕτω νὰ πληρώσῃ τὰς 250,000 ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ 1886, διὰ νὰ ἀγοράσῃ χρυσόν. Ἀλλὰ τὸ δάνειον τῶν 1,250,000 θέλει ἐξοφλήσει κατὰ τὸ 1888 ἢ τὰ ἑπόμενα ἔτη, ἐφ’ ὅσον προβαίνει ἡ οἰκοδομή, διὰ τὴν ὁποίαν θέλουσι δαπανηθῆ τὰ 1,250,000, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθη ὁ Πρωθυπουργός. Ἀλλ’, ὡς εἶπον, δὲν εἶναι μόνον τὰ ποσὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα ᾠκονομήθησαν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων καὶ ἐκ τοῦ ἀντιτίμου τοῦ χρυσοῦ τῆς Βιβλιοθήκης Βαλλιάνου, εἶναι καὶ ἕτερον ποσὸν 4 ἑκατομμυρίων. Καὶ δὲν γνωρίζομεν, ἂν πρέπῃ νὰ ἀναγράψω ἀκέραια τὰ εἰρημένα 4 ἑκατομμύρια, ἢ ὀλιγώτερον κατά τι ποσόν, παρακαλῶ ὅμως ὑμᾶς νὰ ἀκροασθῆτε καὶ τῶν κατὰ τὴν πολύπλοκον ταύτην ὑπόθεσιν, ἥτις εἶναι ἀξία τῆς περιεργείας ὑμῶν. Κατὰ τὴν 23 Νοεμβρίου 1887 τὸ Ὑπουργεῖον ὑπέγραψε σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθν. Τραπέζης, μετὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας, μετὰ τῆς Τραπέζης τῆς Κωνσταντινουπόλεως καὶ μετὰ τῆς Τραπέζης τῆς Βιομηχανικῆς πίστεως, δυνάμει τῆς ὁποίας ὑπεχρεώθη νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπέναντι τοῦ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέους τοῦ Δημοσίου, εἰς γραμμάτια τῆς Τραπέζης ταύτης, ποσὸν δραχμῶν 13,515,000. Ἀφοῦ δὲ τὸ Δημόσιον ἐπιστρέψῃ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἤθελεν ἀποκτήσει τὸ δικαίωμα νὰ δανεισθῇ 10,200,000 φρ. εἰς χρυσόν. Τὸ δάνειον συνωμολογήθη δι’ ἓν ἔτος, ἐπὶ τόκῳ 6%, ἐπειδὴ δ’ ὑπελογίσθη συγχρόνως καὶ προσετέθη εἰς τὸ κεφάλαιον ὁ ἐτήσιος τόκος τοῦ δανείου, τὸ χρέος τοῦ Δημοσίου ἀνῆλθεν εἰς 10,812,000 εἰς χρυσὸν, προστεθέντος τοῦ τόκου, συνισταμένου εἰς 812,000. Ὑπελογίσθη δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο πρὸς 125 λεπτὰ, καὶ προσδιωρίσθη οὕτω εἰς 13,515,000 εἰς γραμμάτια τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὅπως ἐλαττώσῃ κατ’ ἴσον ποσὸν τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν τὰ πράγματα ἐξετελοῦντο οὕτως, οὐδεὶς ἠδύνατο ν’ ἀπευθύνῃ παρατήρησίν τινα. Ἠδύνατο ἴσως νὰ ἀπευθύνῃ παρατήρησιν, ὅτι τὸ χρέος τῶν 10,812,000, πρὸς 6%, θέλει φέρει τόκον ἐτήσιον, ἐπιβαρύνοντα τὰς ἑπομένας μέχρι τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ χρέους χρήσεις διὰ φράγκων χρυσῶν 648,720. Κατὰ τὰ ἄλλα ὅμως ἡ ὑπόθεσις εἶναι ὁμαλή. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἐδανείσθη 10,812,000, ἀλλὰ κατέθηκε τὸ ἀντίτιμον τοῦ ποσοῦ τούτου εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ὑπολογίσας τὸ φράγκον πρὸς 125 λεπτά. Ἐὰν τυχὸν ἤθελεν ἀγοράσει συνάλλαγμα εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους, τιμώμενον περισσότερον τῶν 125, ἢ χρυσὸν, ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ ἐπέλθῃ μικρὰ ζημία, τὸ ἀντίτιμον ὅμως τοῦ κεφαλαίου ἦτο κατατεθειμένον ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Ἀλλὰ κατετέθη τὸ ποσὸν τοῦτο; Ἐὰν κατετέθη, οὐδεμίαν δύναμαι νὰ φέρω παρατήρησιν. Ἐὰν ὅμως δὲν κατετέθη, πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὀφειλὴ τοῦ Δημοσίου, καὶ πρέπει νὰ καταλογισθῇ ὡς ἔλλειμμα τοῦ 1887. Ἀλλ’ ἵνα ἀνεύρωμεν ἂν κατετέθη ἢ ὄχι, πρέπει νὰ ἀναδράμωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ νὰ εὕρωμεν τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ δημοσίου ταμείου μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Οὕτως ἀπὸ τὴν Τράπεζαν ταύτην εἶχε τὸ δικαίωμα, κατὰ τὰς μετ’ αὐτῆς συμβάσεις, νὰ λάβῃ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τραπεζικὰ γραμμάτια 67,000,000. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε δικαίωμα νὰ λάβῃ εἰς μεταλλικὸν, ὡς καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε δικαίωμα νὰ λάβῃ εἰς γραμμάτια τραπεζικὰ ἀπὸ τὰς ἄλλας Τραπέζας. Περιορίζομαι εἰς τοὺς μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης λογαριασμοὺς τοῦ Δημοσίου. Κατὰ τὴν 28 Μαΐου 1887 ὅμως ἐξεδόθη νόμος, δι’ οὗ ἐκυρώθη ἑτέρα σύμβασις τοῦ Δημοσίου μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον ἔμελλε νὰ ἀποσύρῃ τῆς κυκλοφορίας 4,000,000 μονοδράχμων καὶ διδράχμων γραμματίων, ἰσότιμον δὲ τοῦ ποσοῦ τούτου ἔμελλε νὰ προστεθῇ εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοσίου νὰ δανεισθῇ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ 67,000,000. Οὕτω κατὰ τὸν νόμον τῆς 28 Μαΐου 1887 τὸ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως τοιοῦτον ποσὸν ἀνῆλθεν εἰς 71 ἑκατομμύρια. Τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια χρέος τοῦ Δημοσίου ἀνήρχετο κατὰ τὴν 30 Ἀπριλίου 1886, ὅτε παρῃτήθημεν ἡμεῖς τῆς κυβερνήσεως, ἢ ὀλίγας ἡμέρας πρὶν ἢ ἀναβῇ ἐπὶ τὴν κυβέρνησιν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, εἰς 45,875,265:75· ἀλλὰ μετὰ ἐννέα μῆνας, ἤτοι κατὰ τὴν 31 Ἰανουαρίου 1887, ἀνεβιβάσθη τὸ χρέος εἰς 53,372,030:27, αὐξηθὲν κατὰ δραχμὰς 7,496,764:52. Κατὰ δὲ τὴν 31 Μαΐου 1887, ἤτοι ἐν διαστήματι 14 μηνῶν, ἀνῆλθεν εἰς 58,439,701:87, αὐξηθὲν οὕτω κατὰ 12,564,436.12. Κατὰ τὴν 31 Αὐγούστου 1887, ἤτοι μετὰ 16 μῆνας ἀπὸ τῆς παραιτήσεως ἡμῶν ἀπὸ τῆς κυβερνήσεως, τὸ χρέος ἀνεβιβάσθη εἰς 63,859,581:87, αὐξηθὲν οὕτω κατὰ 17,984,316:12. Καὶ κατὰ τὴν 30 Νοεμβρίου 1887 τὸ χρέος τοῦτο ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀνῆλθεν εἰς 65,701,545:87, αὐξηθὲν κατὰ τὸ διάστημα τῶν διαῤῥευσάντων 19 μηνῶν, ἀπὸ τῆς παραιτήσεως ἡμῶν, κατὰ 19,826,280:12. Ἐν τοιαύτῃ ἔκειντο τὰ περὶ τούτου καταστάσει, ὅτε ὁ Πρωθυπουργὸς συνωμολόγησε τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δι’ ἧς ὑπεχρεώθη νὰ καταβάλῃ εἰς τὴν Τράπεζαν 13,515,000 καὶ νὰ ἐλαττώσῃ κατὰ τόσον ποσὸν τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος τοῦ Δημοσίου. Κατὰ τὰς μηνιαίας καταστάσεις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1887, δηλ. ἐντὸς μηνὸς, ἀφ’ ἧς εἶχε κυρωθῆ ἡ εἰρημένη σύμβασις μετὰ τῆς Τραπέζης, τὸ χρέος ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἠλαττώθη ἀπὸ 65,701,545:87 εἰς δραχμὰς 55,798,149, δηλ. τὸ Δημόσιον κατέθηκεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν 9,903,396:87, κατὰ δὲ τὴν 31 Ἰανουαρίου 1888, ἤτοι δύο μῆνας μετὰ τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως, ἐπλήρωσε καὶ ἄλλας 314,149, ἀναβιβάσαν οὕτω τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατέθηκε πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως εἰς 10,216,545:87. Κατὰ Ἀπρίλιον ὅμως τοῦ 1888 ἐπῆλθε συμβεβηκὸς, τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω ἂν ἦτο ἀπρόοπτον ἢ προεβλέπετο. Αἱ ἐφημερίδες τοῦ Ὑπουργείου παρέστησαν αὐτὸ ἀπρόοπτον. Ἀλλ’ ἡ νομοθεσία, ἡ ἰσχύουσα ἐν τῷ Κράτει, διδάσκει ἡμᾶς, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦτο ἀπρόοπτον. Καὶ ἂν ἦτο ἀπρόοπτον, ἐπεκράτει ἐσχάτη ἀνικανότης ἐν τῇ διοικήσει τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο ἦτο ὁ ἀνευρεθεὶς θησαυρὸς τῶν 6,000,000 ἐν τῷ Κεντρικῷ Ταμείῳ. Δὲν εἶναι ὥρα, ἵνα ἐξετάσωμεν τὰ περὶ τοῦ θησαυροῦ τούτου. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἡ εἴδησις κατέπληξε τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι ἀφίκετο μέχρι μεγάλης τινὸς πρωτευούσης μεγάλου Κράτους, ἔνθα ὑπελήφθη, ὅτι ἡ Ἑλλὰς διοικεῖται κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καθ’ ὃν διοικοῦνται τὰ ἀπώτατα ἀσιανὰ Κράτη, ὅτι οὐδεμία ἐν αὐτῇ τάξις ὑπάρχει, οὐδεὶς ἐν αὐτῇ γνωρίζει τί γίνεται, καὶ ὅτι δὲν εἶναι ἀπίθανον, ἐὰν τις μετακινήσῃ λίθον, νὰ ἀνευρεθῇ ὑπ’ αὐτὸν θησαυρὸς, ἀνήκων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, λησμονηθεὶς ὅμως ἐκεῖ. Τέλος πάντων τὸ ἀνέλπιστον συμβεβηκὸς ἔθηκεν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως 6 ἑκατομμύρια, ὡς αὕτη διέδιδε τότε, ἐδόθη δὲ εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν ἡ εὐκαιρία νὰ συμπληρώσῃ τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὴν Τράπεζαν. Κατέθηκε δὲ ἀμέσως εἰς αὐτὴν ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου τόσα, ὥστε ἠλάττωσε τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς γραμμάτια χρέος, ἀπὸ 55,485,000, εἰς ὅσα ἀνήρχετο κατὰ τὴν 31 Ἰανουαρίου 1888, εἰς 51,935,000, ἤτοι κατὰ 3,350,000, συνεπληρώθησαν δ’ οὕτω τὰ κατατεθέντα εἰς 13,766,545:87. Ἀλλὰ κατὰ τὴν 31 Μαΐου, δηλαδὴ ἕνα μῆνα ἀπὸ τῆς τελευταίας καταθέσεως, ἡ μηνιαία κατάστασις τῆς Τραπέζης ἐδήλου, ὅτι αὖθις ἀνεβιβάσθη τὸ πρὸς αὐτὴν χρέος τοῦ Δημοσίου ἀπὸ 51,935,000 εἰς 55,248,972:75, αὐξηθὲν κατὰ 3,313,972:75, κατὰ δὲ τὴν 30 Ἰουνίου εἰς 57, 292,746:30, αὐξηθὲν κατὰ δραχμὰς 5,357,746:30. Τὸ δὲ ποσὸν, τὸ κατατεθὲν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, περιωρίσθη εἰς 8,682,573:77, ἤτοι ἔλασσον τῶν διὰ τῆς συμβάσεως συμπεφωνημένων κατὰ 4,832,426:23. Βλέπω τὸν Πρωθυπουργὸν μειδιῶντα ἐπὶ τούτοις, διότι ἴσως ὑποθέτει, ὅτι ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν τὴν διάταξιν τοῦ νόμου τῆς 27 Μαΐου 1887, καθ’ ἣν ηὔξησε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ ἀπὸ τὴν Τράπεζαν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, κατὰ 4 ἑκατομμύρια, καὶ ὅτι ἑπομένως τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνεβίβασεν εἰς 71 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Δημόσιον νὰ λάβῃ ὡς δάνειον ἀπὸ τὴν Τράπεζαν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ. Θέλει δὲ ἀντιτάξει ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι, ἀφοῦ ὀφείλομεν νῦν 57,018,972:10, ὑπολείπονται μέχρι τῆς συμπληρώσεως τοῦ ποσοῦ τῶν 71,000,000 δραχ. 13,981,027:90, ἤτοι περισσότερα τῶν 13,515,000, τὰ ὁποῖα ὤφειλε νὰ καταθέσῃ. Ἀλλ’ ἡ ἐνδεχομένη αὕτη ἀντίῤῥησις τοῦ Πρωθυπουργοῦ στερεῖται βάσεως, ἐκτὸς ἐὰν ἐλησμόνησεν ὅσα εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, καθ’ ὃν χρόνον συνεζητεῖτο ἡ σύμβασις. Τότε ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας, (ὅρα σελ. 211 πρακτικῶν τῆς συνεδριάσεως τῆς 24 Νοεμβρίου 1888 τῆς Βουλῆς). «Ὡς πρὸς δὲ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐλάβομεν ὡς βάσιν τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς ἀνταλλαγῆς τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, δὲν ἔχω ἄλλο τι νὰ εἴπω, εἰμὴ, ὅτι, ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ κατατεθῇ ἡ ἐγγύησις οὐχὶ εἰς μεταλλικὸν, ἀλλ’ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἔπρεπε νὰ προσδιορισθῇ καί τις ἀναλογία. Ποία ἀναλογία; Αἱ τρέχουσαι τιμαὶ σήμερον νομίζω ὅτι εἶναι 126½, ἢ 126, ἢ 125½, πάντως ἄνω τῶν 125. Ὁ Προϋπολογισμὸς ἀναγράφει ποσὸν 125. Εἴπομεν ἄρα εἰς τὰς Τραπέζας, νὰ δεχθῶσιν εἰς ἐγγύησιν τὴν ἀναλογίαν, τὴν ὁποίαν ἐθεώρησεν ὁ Προϋπολογισμὸς ὡς εὔλογον». Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶχεν ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τὰ 13,515,000, διότι δὲν κατέθεσεν αὐτά. Καὶ μέχρι μὲν τῆς 31 Ἰανουαρίου εἶχε καταθέσει 10,216,545:87, διὰ μίαν δὲ μόνην ἑβδομάδα κατέθηκε 13,766,545:87, καὶ μόνον ὅταν εὑρέθησαν οἱ θησαυροὶ τῶν 6 ἑκατομμυρίων ἐν τῷ Κεντρικῷ Ταμείῳ, τότε ἀπέστειλεν ἁμάξας καὶ ὀχήματα πλήρη χρημάτων εἰς τὴν Τράπεζαν, ἵνα διαδώσωσιν οἱ φίλοι του, ὅτι πρόκειται καὶ αὐτὴ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία νὰ ἀρθῇ. Καὶ κατέθηκε μὲν τότε ὅσον ὤφειλε νὰ καταθέσῃ ποσὸν, ἀπέσυρεν ὅμως μετὰ δύο ἑβδομάδας αὖθις τὰ χρήματα, καὶ ἠλάττωσε τὴν ὀφειλομένην κατάθεσιν κατὰ 4,832,426:23. Ἐν τούτοις εἶχεν εἰπεῖ πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ Πρωθυπουργὸς, (ὅρα σελ. 212 πρακτικῶν), ὅτι «ἡ σύμβασις παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα ἐπὶ ἓν ἔτος νὰ καταγίνῃ εἰς εὕρεσιν συναλλάγματος. Ἐὰν ὅμως δὲν δυνηθῇ νὰ τὸ ἀποκτήσῃ ἐντὸς ἔτους, ὅπως ἀποδώσῃ τὸ μεταλλικὸν, ἐπέρχεται εἰς κύρωσιν ἡ ἄδεια, ὅπως πωλήσωσιν αἱ Τράπεζαι τὰ κατατεθειμένα τραπεζικὰ γραμμάτια». Καὶ κατωτέρω ἐδήλου, ὅτι τὸ ἀντίτιμον θέλει καταβάλει ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων. Τί δὲ νομίζετε, ὅτι ἐγένετο περὶ τῆς πληρωμῆς τῶν 4,000,000; Κατὰ τὸν νόμον τῆς 28 Μαΐου 1887 τὸ ποσὸν τῶν 4 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ πληρώσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον, διὰ νὰ ἀποσύρῃ ἐκ τῆς κυκλοφορίας τὰ 4 ἑκατομμύρια μονόδραχμα καὶ δίδραχμα, ἔδει νὰ πληρωθῇ ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1886. Ὁ νόμος ἐδημοσιεύθη κατὰ τὴν 28 Μαΐου 1887. Ἡ σύμβασις, ἥτις εἶχε κυρωθῇ δι’ αὐτοῦ, εἶχεν ὡσαύτως συνομολογηθῆ ἐντὸς τοῦ 1887. Τὰ 4 ἑκατομμύρια τῶν μονοδράχμων καὶ διδράχμων ἔμελλον ν’ ἀποσυρθῶσι τῆς κυκλοφορίας κατὰ τὸ 1887. Καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἡ τὸν νόμον προβαλοῦσα, ἐφρόντισε νὰ διαταχθῇ δι’ αὐτοῦ, ἵνα τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ πληρωθῶσιν εἰς ἀντίτιμον τῶν 4 ἑκατομμυρίων μονοδράχμων καὶ διδράχμων, ὅτι ταῦτα ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσιν ἐκ τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1886. Δὲν ἐπληρώθη ὅμως τὸ ποσὸν ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1886, εἴτε διότι δὲν ὑπῆρξε διαθέσιμος πίστωσις, εἴτε διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιβαρυνθῇ περισσότερον ἡ χρῆσις τοῦ ἔτους, μετέφερον δὲ τὸ ποσὸν ὡς πληρωτέον ὑπόλοιπον εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1888, καὶ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 ἐξεδόθη ἔνταλμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπληρώθησαν 3,936,124:26, μέχρι τέλους δὲ Σεπτεμβρίου φαίνεται σημειωμένον ὡς πληρωθὲν ποσὸν 4,007,570. Ἡ χρῆσις ὅμως τοῦ 1887 ἀπηλλάγη τοῦ βάρους τούτου, ἐνῷ αὕτη ὠφελήθη ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ δανείου τούτου. Πρέπει ἑπομένως εἰς τὸ ποσὸν τῶν 4,654,860:05, τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη προηγουμένως ὡς διατεθὲν ἐκ τοῦ δανείου τῶν δραχμῶν 135,000,000 εἰς πληρωμὴν ἐξόδων τοῦ 1887, νὰ προστεθῶσι καὶ τὰ 3,807,746:30, τὰ ὁποῖα δὲν κατετέθησαν εἰς τὴν Τράπεζαν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ καταθετέου ποσοῦ τῶν 13,515,000. Ἡ πρὸς τὸ 1887 στοργὴ τοῦ Πρωθυπουργοῦ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καμφθῇ πρὸ τῶν κωλυμάτων. Τὸ ἰσοζύγιον ἔπρεπε νὰ φανῇ ἐπιτευχθὲν, ἐὰν δὲ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ὁ πόθος οὗτος αὐτοῦ, ἔπρεπε νὰ γένηται προσφυγὴ εἰς τὸ μέσον τῆς ἐκβιάσεως. Τοιοῦτος ὁ χαρακτὴρ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἐὰν ἄνθρωπος ἦναι ὁ ἀνθιστάμενος εἰς τὴν θέλησίν του, ἐκβιάζεται διὰ νὰ ὑποταχθῇ καὶ συμφωνήσῃ μετὰ τῆς γνώμης αὐτοῦ, ἐὰν δὲ ἦναι πρᾶγμα, ἐξ οὗ παρεμβάλλεται τὸ πρόσκομμα, πρέπει νὰ ἀνατραπῇ, καὶ ἐὰν ἦναι ἀριθμὸς, καὶ αὐτὸς πρέπει νὰ ἐκβιασθῇ, ἵνα μὴ σημαίνῃ ὅσα σημαίνει, ἀλλ’ ὅσα θέλει ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ σημαίνῃ. Κατὰ τὸ 1887 ἐπρόκειτο νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ οἰκοδόμησις τῶν στρατώνων ἐν Λαρίσσῃ, νὰ δαπανηθῶσι δὲ πρὸς τοῦτο 3,236,000. Ὁ Πρωθυπουργὸς προὐκάλεσε νόμον καὶ κατελόγισεν αὐτὰ εἰς βάρος τοῦ 1886. Τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει τι ἀντιβαῖνον εἰς τὸν νόμον, διότι, ἂν ὁ νόμος περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ διατάσσῃ τὰ ἔξοδα νὰ καταλογίζωνται εἰς τὴν χρῆσιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν δαπανῶνται πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς,—καὶ ἡ διάταξις αὕτη εἶναι λογικὴ,—ἄλλος νόμος διέταξε νὰ καταλογισθῶσιν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1886, καί περ μέλλοντα νὰ δαπανηθῶσιν εἰς ἀνάγκας τοῦ 1887. Παράλογος μὲν ἡ διάταξις, ἀλλ’ ὁ καταλογισμὸς εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1886, καίτοι αἱ δαπάναι ἔμελλον νὰ γένωνται κατὰ τὸ 1887, ἦτο καταλογισμὸς νόμιμος. Οὕτως ἀπηλλάγη καὶ ἀπὸ τὸ βάρος τοῦτο ἡ χρῆσις τοῦ 1887. Τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερον, εἰσί: αʹ) τὰ 3,807,746: 30, τὰ μὴ κατατεθέντα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ κατατεθῇ ὡς ἀντίτιμον τοῦ ποσοῦ τῶν 10,820,000 χρυσῶν φρ., βʹ) τὰ 4,654,860:05, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομ. εἰς ἀνάγκας τοῦ 1887, γʹ) αἱ 250,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἀνεγνώρισεν ὡς χρέος, διὰ νὰ ὠφεληθῇ τὴν διαφορὰν τοῦ χρυσοῦ, δαπανῶν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ 1887 τὸ ἓν ἑκατομμύριον τῆς Βαλλιανείου Βιβλιοθήκης, δʹ) τὰ 3,236,000 τῶν στρατώνων Λαρίσσης. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων εἶναι 2,970,703, προερχόμεναι ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ χρυσοῦ ἐπὶ 11,882,813 φράγκων χρυσῶν, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 καὶ ἐπλήρωσεν εἰς τόκους τῶν δανείων, κατὰ τὰ ἐν ταῖς σελίσι λʹ καὶ λαʹ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ σημειούμενα. Τοιουτοτρόπως δὲ τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887 ἀνέρχεται εἰς 14,919,309:35. Γεννῶνται ὅμως καί τινες ἀπορίαι, τὰς ὁποίας δὲν δύναμαι νὰ λύσω, διότι δὲν ἔχω ἐπισήμους ἀπὸ τὰ δημόσια γραφεῖα πληροφορίας. Ὀφείλω ὅμως νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν αὐτὰς, διὰ νὰ ἦναι ἐν γνώσει αὐτῶν. Ὁ Πρωθυπουργὸς χθὲς τὸ ἑσπέρας, διαστρέφων τὰ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης λεχθέντα, καὶ παριστῶν, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶπε πράγματα μὴ ὀρθά, ἐπετέθη κατ’ αὐτοῦ καὶ ἐχλεύασεν αὐτὸν πολυτρόπως, προσπαθήσας ν’ ἀποδείξῃ εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὅτι οὐχὶ μόνον δὲν ἦσαν ὀρθὰ τὰ ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης λεχθέντα, ἀλλὰ δὲν ἦσαν οὔτε σπουδαῖα.—Μοὶ φαίνεται, ὅτι, μετερχόμενος τὴν τακτικὴν ταύτην ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐπελάθετο ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν εἶχεν, ἵνα ἀναβάλῃ νὰ ἀνασκευάσῃ τὰ ὑπὸ τοῦ κυρίου βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης λεχθέντα, διότι ἐκεῖνος ἦτο ἀπὼν, καὶ μάλιστα νὰ ἐπιχειρήσῃ ν’ ἀνασκευάσῃ αὐτὰ, ἀπόντος ἐκείνου, κατὰ τρόπον μὴ προσήκοντα εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς συζητήσεις, κατὰ τρόπον εἰθισμένον ἴσως εἰς αἰθούσας, ἐν αἷς φοιτῶσιν ἄλλης τάξεως ἄνθρωποι. Ὤφειλε, λέγω, ν’ ἀναβάλῃ νὰ ἀνασκευάσῃ ταύτας, ἵνα, παρὼν ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, δυνηθῇ νὰ δώσῃ αὐτῷ τὴν προσήκουσαν ἀπάντησιν. Ἀλλ’ ἀκατάσχετος καὶ ἐπιθυμῶν καὶ ἐρήμην νὰ νικήσῃ, νὰ φανῇ δὲ, ὅτι ἀνῄρεσε τὸν βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ἔσπευσε καὶ ἐν ἀπουσίᾳ αὐτοῦ ἐποιήσατο τὴν ἀναίρεσιν τῶν ἰσχυρισμῶν αὐτοῦ. Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ὅμως δὲν εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ προσθέσῃ εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1887 καὶ τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων. Εἶπε μόνον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγω καὶ ἐγώ, καὶ τὸ λέγω οὐχὶ ἀλόγως, οὐχὶ ἀπὸ ἐπιθυμίαν νὰ διασύρω τὴν ὑπόληψιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἢ νὰ ἐλαττώσω τὴν πρὸς αὐτὸν ἐμπιστοσύνην τοῦ κοινοῦ, ἀλλὰ τὸ λέγω στηριζόμενος ἐπὶ λόγων, τοὺς ὁποίους θέλω σᾶς ἀναφέρει. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 περιελήφθησαν ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων, διὰ μὲν τὸ Ὑπουργεῖον

τὸ ὅλον ἐκ δρ. 524,201. Εἰς τὸν βουλευτὴν ὅμως ἐξ Ἄρτης ἐγεννήθη ἡ ἀπορία, ἡ ὁποία ὑπάρχει ταύτην τὴν στιγμὴν καὶ ἐν τῇ ἐμῇ συνειδήσει, μὴ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ὀφείλεται μόνον ὡς ἔξοδον κεκλεισμένων χρήσεων, ἀλλ’ ὀφείλεται ποσὸν ἀνώτερον αὐτοῦ. Τάχα ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου δὲν ὑπάρχουσιν ἐκκαθαρισμένα καὶ ἀνεγνωρισμένα δικαιώματα πιστωτῶν τοῦ Δημοσίου, περὶ τῆς πληρωμῆς τῶν ὁποίων δὲν ἐλήφθη πρόνοια ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887, διὰ νὰ μὴ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν τῶν ἐν αὐτῷ ἀναγραφομένων ἐξόδων; — Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀπορία. — Ποῖον ὅμως δικαίωμα ἔχω νὰ ἀπαγγείλω τὴν ἀπορίαν ταύτην, ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς μόνον 524,000 δραχμῶν περιέλαβεν ὡς ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων; Τὸ δικαίωμα τοῦτο μοὶ τὸ ἐχορήγησεν ὁ Πρωθυπουργός. Κατὰ τὸ 1885 εἰσήγαγεν ὁ Πρωθυπουργὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, καὶ περιέλαβεν ἐν αὐτῷ τὰ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων 105,800:11. Ἀλλὰ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας παρῃτήθη ὁ Πρωθυπουργὸς, καὶ ἦλθεν ἡ Κυβέρνησις ἡ διαδεξαμένη αὐτὸν, καὶ εὕρομεν ἐκκεκαθαρισμένας ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας ἔπρεπεν ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ ἀναγράψῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1885, ἐκ δρ. 1,913,056:96. Εἶχε παραλείψει νὰ ἀναγράψῃ αὐτὰς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1885, εἶχε δ’ ἀναγραφῆ ἐν αὐτῷ ποσὸν ὀλιγώτερον κατὰ 1,807,256:85. Ὅταν δὲ τοιοῦτον ἔχωμεν προηγούμενον, δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπευθύνωμεν τὴν ἀπορίαν εἰς τὴν Βουλὴν, μήπως δὲν εἶναι μόναι αἱ 524,201 δραχμῶν αἱ ὀφειλόμεναι, ἀλλ’ ὀφείλονται περισσότερα ποσά; Ἀλλ’ ἐὰν ἦναι περισσότεραι αἱ ὀφειλόμεναι, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ γνωρίζω, ἀλλὰ τότε κατὰ τοσοῦτον ποσὸν ἀνεγράφησαν ὀλιγώτερα τῶν ἀληθῶν τὰ ἔξοδα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887. Ἀλλὰ καὶ ἄλλην δύναμαι νὰ ἔχω ἀπορίαν. Τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσπράττει τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, καὶ εἰσπράττον ἀποδίδει αὐτά. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 εἶχεν ἀναγραφῆ πίστωσις δραχ. 4 ἑκατομμυρίων, ὅπως πληρωθῶσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Ἐξ αὐτῶν δ’ ἐπληρώθησαν μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1888 δραχμαὶ 4,007,570:78. Ἀλλὰ τάχα μόνον τοσαύτη εἶναι ἡ εἰσφορὰ, τὴν ὁποίαν εἰσέπραξε τὸ Δημόσιον, ὡς φόρους τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ὀφείλει νὰ ἀποδώσῃ; Μήπως εἰσέπραξε περισσότερα, καὶ δὲν ἐζήτησε ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν; Καὶ τὰ δύο ταῦτα εἰσὶν ἀπορίαι, μήπως ταῦτα ἐγένοντο, ἵνα μὴ αὐξήσῃ τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, πρὸς τὸν ὁποῖον τοσαύτην εἶχε στοργὴν ὁ Πρωθυπουργός; Ἀλλ’ οὐδ’ ἔχω τι δεδομένον, οὐδὲ δύναμαι νὰ ζητήσω νὰ προστεθῇ τίποτε εἰς τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον σᾶς κατέδειξα. Ἴσως δὲν πρέπει νὰ παραλείψω νὰ ἀναπτύξω περισσότερον τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐποιησάμην περὶ τῆς πιστώσεως τῆς ληφθείσης εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ 1886, πρὸς κατασκευὴν στρατώνων, οἰκοδομουμένων ἐν Λαρίσσῃ κατὰ τὸ 1887. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1886 ὑπῆρχεν ἀναγεγραμμένη πίστωσις, ὑπὸ τὸ Κεφάλαιον 16, Ἄρθρον Αʹ, «νέαι οἰκοδομαὶ», δραχ. 180,000, καὶ Ἄρθρ. Βʹ, «συντήρησις οἰκοδομῶν», ἐκ δραχμῶν 270,000. Διὰ δὲ τοῦ ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ ἐχορηγήθησαν ὑπὸ τὸ Ἄρθρ. Αʹ Κεφ. 16, «νέαι οἰκοδομαὶ», δραχμαὶ 1,820,000 καὶ ὑπὸ Ἄρθρον Βʹ τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου, «συντήρησις οἰκοδομῶν», δραχμαὶ 30,000. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου τῆς 21 Μαρτίου τοῦ 1887 ἐχορηγήθη ἔκτακτος πίστωσις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886, ἐκ δραχμῶν 3,236,000, ἥτις κατὰ τὸν πίνακα, ὁ ὁποῖος προσηρτᾶτο εἰς τὸν νόμον, διῃρεῖτο εἰς Ἄρθρον 1 Κεφ. ΚΔ: Ἀνέγερσις στρατιωτικῶν οἰκοδομῶν, δραχ. 3.021,000, καὶ Ἄρθρον 2 Κεφ. ΚΔ: Συντήρησις στρατιωτικῶν κτιρίων, δραχμαὶ 215,000. Κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ ἔκτακτος πίστωσις χορηγεῖται, ὅταν ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν προέβλεψε περὶ τῆς ἀνάγκης, τῆς ὁποίας τὴν θεραπείαν σκοπεῖ ἡ πίστωσις. Ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1886 προέβλεψε περὶ τῆς θεραπείας τῆς ἀνάγκης τῆς οἰκοδομῆς στρατώνων, καὶ περιέλαβε πίστωσιν δραχμῶν 2,000,000, καὶ 300,000 διὰ συντήρησιν οἰκοδομῶν. Λοιπὸν δὲν ἐπετρέπετο ὑπὸ τὸν τίτλον ἔκτακτος πίστωσις νὰ χορηγηθῇ καὶ πάλιν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1886 ἡ πίστωσις τῶν 3,236,000, ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς εἶχε προβλέψει περὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης. Ἡ πίστωσις τῶν 2 ἑκατομμυρίων, τὴν ὁποίαν εἶχε περιλάβει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1886 διὰ νέας οἰκοδομάς, ἐπήρκεσεν εἰς τὰς οἰκοδομικὰς ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὸ 1886, διότι, κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1886, ἐδαπανήθη ἐντὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1886 ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης τοῦ Κεφ. ΙΣΤʹ 1,228,095:68, ἑπομένως ἔμενεν ἀδιάθετος πίστωσις 772,004:32, καὶ ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ ΚΔʹ Κεφαλαίου ἐδαπανήθησαν μόνον 37,338, δηλαδὴ ἐν ὅλῳ ἐδαπανήθησαν 1,265,464:55. Πῶς λοιπὸν ἐχορηγήθη ἔκτακτος πίστωσις, ἀφοῦ τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1886 ἦσαν ὀλιγώτερα τῆς πιστώσεως, τὴν ὁποίαν περιέλαβεν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1886; Ὅταν τις θέλῃ νὰ ἐκτραπῇ τοῦ προσήκοντος, περιπίπτει εἰς τοιαῦτα ἄτοπα· καὶ ἐξετράπη ἡ Κυβέρνησις τοῦ προσήκοντος, ζητήσασα πίστωσιν ἔκτακτον δι’ ἀνάγκην προβλεφθεῖσαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ὑμεῖς—καὶ ἀποτείνομαι πρὸς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Κεφαλληνίας—εἶσθε νομικὸς τὸ ἐπάγγελμα καὶ ἐνθυμεῖσθε βεβαίως ποῖα ἄλυτα ζητήματα προέκυψαν ἐκ τῆς παραβάσεως τῶν διατάξεων τοῦ Γαλλικοῦ Κώδικος, τῆς ἐπιβαλλούσης τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ πενθίμου ἔτους εἰς τοὺς εἰς χηρείαν περιερχομένους συζύγους. Τοιαῦτα ζητήματα παράγουσιν ἀφεύκτως αἱ παραβάσεις τῶν νόμων, αἱ παραβάσεις μάλιστα τῶν κανόνων τῆς λογικῆς, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ τηρηθῶσι κατὰ τὸν καθορισμὸν τῆς πιστώσεως τοῦ 1886. Ἄτοπον ἡ παράβασις νόμου διὰ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως εἰς Προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος προέβλεψε περὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης. Παράλογον συμβεβηκὸς ἡ χορηγία ἐκτάκτου πιστώσεως εἰς Προϋπολογισμὸν, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐδαπανήθη πολὺ ὀλιγώτερον ἢ ὅσον εἶχε περιληφθῇ ἐν αὐτῷ. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐπιβαρυνθῇ ἡ χρῆσις τοῦ 1886, διὰ νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῇ ἡ χρῆσις τοῦ 1887. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1887 καὶ περὶ τινων ἐκ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις μετῆλθεν, ἵνα κατορθώσῃ νὰ ἐλαττώσῃ ὅσον ἠδύνατο τὰ ἀναγραφόμενα ὡς ἔξοδα τοῦ ἔτους τούτου. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ὁ ὁποῖος δὲν ἀπέστερξεν ἐκ τοῦ ζήλου τοὺς κόπους, οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ ἐπιβαρύνωσιν αὐτὸν, δεχθεὶς νὰ ἐκπληρώσῃ συγχρόνως καὶ τὰ χρέη τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς, προέβαλε δικαιολογίαν, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ ἀφήσω ἄνευ ἐρεύνης. Παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἐκ Σύρου βουλευτὴς, ὅτι, ἂν δὲν ἐπραγματοποιήθη ὅλον τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις, εἰσάγουσα τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, εἶχεν ἀναγγείλει, τοῦτο προῆλθε, διότι δὲν ἐξετελέσθησαν ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ἔτους 1887 οἱ φορολογικοὶ νόμοι, οἱ κατὰ Μάρτιον καὶ Μάϊον τοῦ 1887 ἐκδοθέντες, οἵτινες ἦσαν ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίζετο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887. Ἕνεκα δὲ τούτου τινὲς ἐξ αὐτῶν δὲν ἐλειτούργησαν ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ἔτους, τὰ δὲ ἐξ αὐτῶν προκύψαντα ἔσοδα ἦσαν διὰ τοῦτο ὀλιγώτερα τῶν προϋπολογισθέντων. Συνεπέρανεν ἑπομένως, ὅτι ἦτο ἑπόμενον νὰ μὴ πραγματοποιηθῶσι πᾶσαι αἱ προβλέψεις τῆς Κυβερνήσεως. Περὶ τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου καὶ εἰσηγητοῦ τῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Β. λόγον ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς δὲν εἶχον τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε ἐδήλωσε περὶ αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ Πρωθυπουργός. Ὁ Πρωθυπουργὸς παρέστησεν ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ βουλευτὴς ἐκ Σύρου εἶναι ἔξοχος διπλωμάτης, καὶ μάλιστα ἀνέφερεν, ὅτι εἶχεν ἀποστείλει αὐτὸν εἴς τινα ἀποστολὴν καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς Κουμουνδοῦρος, ἐν ἀγνοίᾳ μάλιστα ἐμοῦ, Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τυγχάνοντος, διότι φαίνεται, ὅτι ἡ ἀποστολὴ, διὰ τὴν ὁποίαν εἶχον ἐμπιστευθῆ τὸν κ. Σκουλούδην, ἦτο τοσοῦτο μυστικὴ καὶ τοσοῦτον ἀκροσφαλὴς, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνακοινωθῇ εἰς ἐμὲ, τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Τὴν γνώμην ταύτην, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶχον περὶ τοῦ ἀνδρὸς, ἀφοῦ μάλιστα ἄλλη λεπτοτάτη ἀποστολὴ, ἀνατεθεῖσα εἰς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, ὅστις εἶχε διορίσει αὐτὸν ἀπεσταλμένον εἰς Μαδρίτην, κατέληξεν ἐν τοσαύτῃ σιγῇ, ὥστε κατελήφθη ὑπὸ τῆς λήθης. Διὰ τοῦτο εὑρέθην τότε εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν ν’ ἀνασκευάσω τὰ περὶ τοῦ ἀξιοτίμου προέδρου καὶ εἰσηγητοῦ τῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Β. λόγον ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς λεχθέντα τότε ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Εἶχον ὅμως ἄλλην τινὰ γνώμην περὶ τοῦ ἀνδρὸς, τὴν γνώμην, ὅτι ἦτο ἀνὴρ χρηματιστὴς, ἑπομένως γνωρίζων τὰ τραπεζικὰ, ἔχων οἰκονομικάς τινας γνώσεις, καὶ ἐντριβὴς περὶ τὰ λογιστικά. Πρὸ πάντων δ’ ἐφρόνουν, ὅτι, τοιοῦτος ὢν, ἤθελεν ἔχει τὸ προτέρημα τῆς ἀκμαίας καὶ ἰσχυρᾶς μνήμης, τὸ ὁποῖον ἤθελε τὸν σώζει ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐνδεχόμενον ἡμεῖς οἱ πρεσβύτεροι νὰ περιπίπτωμεν, ἕνεκα τῆς ἐξασθενήσεως τῆς μνήμης ἡμῶν. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι αἱ μεγάλαι ἐργασίαι, τὰς ὁποίας τελευταῖον ἀνεδέχθη, συνετέλεσαν ἴσως, ὅπως μὴ ἐνθυμηθῇ πάσας τὰς λεπτομερείας, διότι τῷ ὄντι ἀνεδέχθη, οὐ μόνον, ὡς εἶπον ἡμῖν, τὴν προεδρείαν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς εἰς τὸν Βασ. λόγον ἀπαντήσεως τῆς Βουλῆς, καὶ προσέτι τὰ ἔργα τοῦ εἰσηγητοῦ, ἀλλ’ ἔστερξε νὰ γένηται καὶ μέλος τριῶν ἐπιτροπῶν, ἄν καὶ τοῦτο ἀντέβαινεν εἰς τὸν Κανονισμὸν, ἀλλὰ τέλος πάντων ἔστερξε νὰ γένηται μέλος, ἔστερξε νὰ γένηται μέλος καὶ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ τέλος πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Β. λόγον καὶ εἰσηγητὴς αὐτῆς. Τοσαῦται ἐργασίαι ἦσαν βεβαίως πολλαί, καὶ ἕνεκα τούτου ἴσως δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐνθυμηθῇ καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχεν εἰπεῖ ὁ Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτε εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1887. Οὕτω, ἐνῷ ὁ Πρωθυπουργὸς εἶχεν εἰπεῖ τότε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ἐφηρμόσθη ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ 1887 τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ἀφοῦ ἕνεκα τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς δὲν ἐψηφίσθη πρὸ τοῦ ἔτους ὁ Προϋπολογισμὸς, ὅτε εἰσήγαγεν αὐτὸν κατὰ Ὀκτώβριον 1886, διὰ τοῦτο ἠναγκάσθη νὰ μεταβάλῃ αὐτὸν, ἐλαττώσας τὰ ἔσοδα καὶ αὐξήσας τὰ ἔξοδα, καὶ ἑπομένως ἐλαττώσας καὶ τὸ περίσσευμα, διότι ὑπελόγισε τὰ ἔσοδα τῶν νέων φόρων, ὡς ἀρξόμενα οὐχὶ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου, ἀλλὰ ἀπὸ 1 Μαΐου. Καὶ ἠλάττωσεν ἕνεκα τούτου ὁ Πρωθυπουργὸς τὸ περίσσευμα ἀπὸ 4,755,647 εἰς 1,105,758. Ἐνῷ ὁ Πρωθυπουργὸς εἶχεν εἰπεῖ τότε ταῦτα πρὸς τὴν Βουλὴν, ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος καὶ εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ἐπιτροπῆς, ὅτε ἠγόρευσε πρό τινων ἡμερῶν, παρέστησεν, ὅτι, ἂν τὸ περίσσευμα τοῦ 1887 δὲν ἦτο τοσοῦτον, ὅσον εἶχεν ἀναγγελθῆ, εἴτε ἂν ὑπάρχῃ καί τι ἔλλειμμα ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1887, καὶ τὸ περίσσευμα θὰ ἦτο περισσότερον, ἐὰν ἐφηρμόζοντο οἱ φορολογικοὶ νόμοι τῆς 1 Ἰανουαρίου τοῦ 1887, καὶ οὐχὶ ἀπὸ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἤρξατο ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ. Δὲν ἐνθυμήθη, ὅτι τὰς ἕνεκα τούτου ἐλαττώσεις εἶχεν ἐπιφέρει ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, ὅτε εἰσήγαγεν αὐτὸν ἐκ νέου εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἂν τὸ ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ ἔσοδον εἶχεν ὑπολογισθῆ, καθ’ ἃ εἶχεν εἰπεῖ τότε ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀπὸ τῆς 1 Μαΐου, δὲν κατωρθώθη δὲ νὰ συστηθῶσιν ἀπὸ τότε τὰ καπνεργοστάσια, καὶ ἤρξατο ἡ εἴσπραξις αὐτοῦ ἀπὸ τῆς 10 Αὐγούστου, ἂς εὕρωμεν κατὰ πόσον ἦτο πιθανὸν νὰ ᾖναι τὰ ἐκ τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου ἔσοδα περισσότερα. Ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ εἰσεπράχθησαν ἀπὸ τῆς 10 Αὐγούστου μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1887, ἤτοι ἐπὶ μῆνας 4 καὶ ἡμέρας 21, κατὰ τὸν δημοσιευθέντα πίνακα, δραχ. 1,657,801:15 Ἑπομένως κατὰ μῆνα εἰσεπράττοντο 365,000 περίπου δραχμῶν, ἂν δ’ ἐφηρμόζετο ἡ φορολογία τοῦ καπνοῦ ἀπὸ τῆς 1 Μαΐου καὶ οὐχὶ ἀπὸ τῆς 10 Αὐγούστου, ἤθελον εἰσπραχθῆ ἀκόμη 1,293,901. Ἀλλὰ κατὰ τὸ εἰρημένον ἀπὸ 1 Μαΐου μέχρι 10 Αὐγούστου 1887 διάστημα, ἂν δὲν εἶχον τεθῆ ἐν ἐνεργείᾳ τὰ καπνοκοπτήρια, ἐφορολογεῖτο ὅμως ὁ καπνὸς κατὰ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας, τὸ νομοθετηθὲν, τῇ προτάσει ἡμῶν, κατὰ τὸ 1885. Ἐπειδὴ δὲ ἐκ τῆς τοιαύτης φορολογίας τοῦ καπνοῦ εἶχον βεβαιωθῆ, κατὰ τὸν δημοσιευθέντα πίνακα, ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 9 Αὐγούστου 1887 δραχ. 774,775:87, ἕπεται, ὅτι, ἂν ἐτίθετο ἐν ἐφαρμογῇ τὸ σύστημα τῶν κοπτηρίων, οὐχὶ ἀπὸ τῆς 10 Αὐγούστου, καθ’ ἣν ἤρξατο ἡ λειτουργία, αὐτῶν, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς πρώτης Μαΐου, δὲν ἤθελον εἰσπραχθῆ αἱ ἀνωτέρω 774,775:87, ἀλλὰ δρ. 422,272:03, ὅσαι ἐκ τοῦ εἰρημένου ποσοῦ ἀναλογοῦσιν εἰς τὸ ἀπὸ 1 Μαΐου μέχρις 9 Αὐγούστου 1887 διάστημα. Ἑπομένως πρέπει νὰ μειωθῇ τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 1,293,901, τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη, ὅτι ἤθελεν εἰσπραχθῆ, ἂν ἐτίθετο ἐν ἐφαρμογῇ ἀπὸ τοῦ Μαΐου τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ, κατὰ δραχμὰς 352,473:84, ὅσαι ἀποτελοῦσι τὴν διαφορὰν τῶν δύο ἀνωτέρω ποσῶν, καὶ δέον νὰ περιορισθῇ εἰς δρ. 941,427:16 τὸ ποσὸν, τοῦ ὁποίου ἐστερήθη ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἐκ τῆς βραδείας ἐνάρξεως τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Καὶ ἐκ τοῦ φόρου δὲ ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου εἰσεπράχθησαν, κατὰ μὲν τὸ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρις 9 Αὐγούστου 1887 διάστημα, διὰ τῆς πωλήσεως αὐτοῦ ἐν τοῖς ταμείοις, δραχ. 427,922:90, κατὰ δὲ τὸ ἀπὸ 10 Αὐγούστου μέχρι 31 Δεκεμβρίου διάστημα, ἐκ μὲν τῆς πωλήσεως ἐν τοῖς ταμείοις δραχ. 11,206:10, ἐκ δὲ τῆς ἀναγκαστικῆς πωλήσεως αὐτοῦ ἐν τοῖς καπνεργοστασίοις δραχ. 766,549:60. Ἰσχυρίσθη ἑπομένως ὁ κ. πρόεδρος καὶ εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, ὅτι, ἂν ἐτίθετο ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ἔτους ἐν ἐφαρμογῇ τὸ σύστημα τῆς ὑποχρεωτικῆς ἀγορᾶς τοῦ σιγαροχάρτου ἐν τοῖς καπνεργοστασίοις, δὲν ἤθελον εἰσπραχθῆ κατὰ τὸ πρὸ τῆς 10 Αὐγούστου διάστημα δραχ. 427,922:90, ἀλλὰ περισσότεραι, ὅσαι ἀναλογοῦσιν εἰς τὸ εἰσπραχθὲν κατὰ τοὺς 4 μῆνας καὶ 21 ἡμέρας, ἤτοι ἀπὸ τῆς 10 Αὐγούστου μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1887, ποσὸν τῶν δραχ. 766,549:60. Ἀλλ’ ἐὰν ἀπὸ τῆς 1 Μαΐου 1887 μέχρι τῆς 9 Αὐγούστου ἐτίθετο ἐν ἐφαρμογῇ ἡ ὑποχρεωτικὴ ἐν τοῖς καπνεργοστασίοις ἀγορὰ τοῦ σιγαροχάρτου, δὲν ἤθελον ἐπίσης εἰσπραχθῆ ὅσα ἀναλογοῦσιν εἰς τὸ διάστημα τοῦτο ἐκ τοῦ εἰσπραχθέντος ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρις 9 Αὐγούστου 1887 ποσοῦ τῶν δραχ. 427,922:90, ἀλλ’ ὅσα ἀναλογοῦσιν ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν δραχ. 11,206:10, ὅπερ εἰσεπράχθη κατὰ τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ἦτο ἀναγκαστικὴ ἡ ἐν τοῖς καπνεργοστασίοις ἀγορὰ τοῦ σιγαροχάρτου. Ἑπομένως, ἂν κατὰ τὸ ἀπὸ 1 Μαΐου μέχρις 9 Αὐγούστου 1887 διάστημα, λειτουργούσης κατ’ αὐτὸ τῆς ἀναγκαστικῆς ἀγορᾶς τοῦ σιγαροχάρτου ἐν τοῖς κοπτηρίοις, ἤθελον εἰσπραχθῆ περισσότεραι δραχμαὶ 541,408:48, ὅσαι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἀπὸ 10 Αὐγούστου μέχρι τέλους Δεκεμβρίου εἰσπραχθέντος ποσοῦ τῶν δραχ. 766,549:60 ἀναλογοῦσιν εἰς τὸ ἀπὸ 1 Μαΐου μέχρι τῆς 9 Αὐγούστου 1887 διάστημα, ἤθελεν ὅμως εἶναι μικρότερον τὸ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρις 9 Αὐγούστου εἰσπραχθὲν ποσὸν τῶν δραχ. 427,922 κατὰ δραχ. 195,684:57, διότι ἤθελεν εἰσπραχθῆ κατὰ τὸ ἀπὸ 1 Μαΐου μέχρις 9 Αὐγούστου διάστημα, οὐχὶ τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 195,684:57, τὸ ἀναλογοῦν εἰς τὸ διάστημα τοῦτο ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν δραχ. 427,922, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 7,930:52, αἵτινες ἀναλογοῦσιν εἰς τὸ διάστημα τοῦτο, καθ’ ὃ ἤθελεν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ ἐν τοῖς κοπτηρίοις ἀγορὰ τοῦ σιγαροχάρτου, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ποσοῦ τῶν δρ. 11,206:10, ὅσαι εἰσεπράχθησαν καθ’ ὃ διάστημα εἶχε κατασταθῆ ὑποχρεωτικὴ ἡ ἀγορὰ τοῦ σιγαροχάρτου ἐν τοῖς κοπτηρίοις. Οὕτως ἠθέλομεν εἰσπράξει ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου περισσοτέρας δραχ. 541,408:48, ἀλλὰ μεῖον δραχ. 195,684:57, ἀνθ’ ὧν ἤθελον εἰσπραχθῆ δραχ. 7,930:52. Ἡ δ’ αὔξησις τοῦ ἐκ σιγαροχάρτου ἐσόδου ἤθελε συνίστασθαι εἰς δραχ. 353,654:43, αἵτινες, προστιθέμεναι εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 941,427:16, τὸ ὁποῖον ἠθέλομεν κατὰ τὰ εἰρημένα εἰσπράξει περισσότερον ἐκ τοῦ καπνοῦ, ἀποτελοῦσιν αὔξησιν τῶν ἐσόδων ἐκ τοῦ καπνοῦ καὶ ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου κατὰ δραχ. 1,295,081:59, ἀπὸ τὰς ὁποίας ὅμως ἔπρεπε νὰ ἀφαιρεθῶσι τὰ ἔξοδα τῶν κοπτηρίων διὰ τὸ ἀπὸ 1 Μαΐου μέχρις 9 Αὐγούστου 1887 διάστημα. Ὁ κ. πρόεδρος καὶ εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ἐπιτροπῆς τῆς Βουλῆς, ὅστις ἐζήτησε νὰ προσθέσωμεν εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ 1887 καὶ 4 ἑκατομμύρια καί τινας ἑκατοστύας χιλιάδων, τὰ ὁποῖα δὲν εἰσεπράχθησαν μὲν κατὰ τὸ 1887, ἤθελον ὅμως εἰσπραχθῆ, ἂν ἐτίθεντο ἐν ἐφαρμογῇ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους οἱ περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ διὰ τῶν κοπτήρων καὶ περὶ σιγαροχάρτου νόμοι, δὲν ἠρκέσθη εἰς μόνην τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἐποιήσατο καὶ ἑτέραν παρατήρησιν περὶ τῆς ἀνικανότητος ἢ δυστροπίας τοῦ κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885 σχηματισθέντος Ὑπουργείου, ἧς ἕνεκα δὲν εἰσεπράχθη καὶ ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν, ἢ καὶ ὁ φόρος τῶν ἐπιτηδευμάτων, καὶ ἐστερήθη καὶ τῶν ἐκ τούτων ἐσόδων ἡ χρῆσις τοῦ 1887. Ἐπετίμησεν ἡμᾶς ὁ κ. Σκουλούδης ὡς ἀμελήσαντας νὰ βεβαιώσωμεν ἐγκαίρως τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν τοῦ 1884, καὶ ὡς γενομένους αἰτίους νὰ μὴ εἰσπραχθῇ ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν οὔτε κατὰ τὸ 1887. Ἔχω συμφέρον νὰ πείσω τὸν κ. πρόεδρον καὶ εἰσηγητὴν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Β. λόγον, ὅτι δὲν ἐσφάλαμεν παντάπασιν ἡμεῖς, οἱ ἀποτελοῦντες τὸ ὑπουργεῖον τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1885, οὐδὲ παρελύσαμεν ἡμεῖς τὰς πρὸς βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν ἐργασίας. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πρέπει ν’ ἀναγνώσω ἐπίσημα ἔγγραφα, βεβαιοῦντα τὴν ἀλήθειαν τῶν ἰσχυρισμῶν μου. Τὸ πρῶτον τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ἐπιτετραμμένον τὴν βεβαίωσιν τῶν ἀμέσων φόρων κατὰ τὴν 23 Ὀκτωβρίου 1885, ἀνέφερε πρός με, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «Ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1884, ἀπαιτητοῦ ἀπὸ τῆς 1 Φεβρουαρίου 1885, ἔδει νὰ ᾖ περατωμένη ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου ἐ. ἔ. Ἐν τούτοις αʹ) διὰ τὴν σύνταξιν τοῦ φορολογικοῦ καταλόγου τοῦ δήμου Ἀθηναίων οὐδεμία ἐργασία εἶχε γίνει μέχρι Μαΐου 1885, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἤρξατο αὕτη. Ὑπολείπεται δὲ πρὸς πλήρη κατάρτισιν τοῦ καταλόγου τούτου ἡ καταγραφὴ τῶν οἰκιῶν δύο μόνον τμημάτων τῆς πόλεως, περατωθησομένη ἐντὸς μηνός. βʹ) Ὡσαύτως ἡ τακτικὴ ἐργασία καὶ κατάστρωσις τοῦ φορολογικοῦ καταλόγου τῆς πόλεως Πατρῶν ἤρξατο κατὰ τὰ μέσα Ἀπριλίου ἐ. ἔ., ἐντὸς δὲ τοῦ τρέχοντος μηνὸς περατοῦται ἡ ἐκδίκασις τῶν κατὰ τοῦ καταλόγου τούτου ἐνστάσεων, καὶ κηρύσσεται ἐκτελεστός. γʹ) Ὁ φορολογικὸς κατάλογος τοῦ δήμου Κορίνθου, ἀτελῶς καὶ ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Δημοσίου συνταχθεὶς, ὑπεβλήθη, κατὰ σύστασιν τοῦ Δημάρχου Κορίνθου, εἰς ἀναθεώρησιν κατὰ Ἰούνιον ἐ.ἔ, ἤδη δ’ ἤρξατο ἡ ἐκδίκασις τῶν κατὰ τούτου ὑποβληθεισῶν ἐνστάσεων. Καὶ δʹ) Ὁ συνταχθεὶς φορολογικὸς κατάλογος τῆς πόλεως Καλαμῶν ἀπεδείχθη ἄκυρος, ἑπομένως ἠκυρώθη, καὶ ἤρξατο ἡ ἀνασύνταξις αὐτοῦ κατὰ Ἰούλιον ἐ. ἔ.» Ὥστε, ἂν δὲν ἐξετελέσθησαν ἐντὸς τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου τεταγμένων προθεσμιῶν αἱ πρὸς βεβαίωσιν τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν ἐργασίαι, ἂν παρέλυεν ἡ βεβαίωσις καὶ ἑπομένως ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου τούτου, συνέβη τοῦτο οὐχὶ ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τοῦ Ἀπριλίου 1885, τὸ ὁποῖον ἔσπευσε νὰ πράξῃ, ὅ,τι παρέλιπε νὰ πράξῃ κατὰ τὸ 1884 μέχρι τοῦ Ἀπριλίου 1885 τὸ προκάτοχον αὐτοῦ Ὑπουργεῖον, ἀλλὰ τὸ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Ὅθεν ἠδίκησεν ἡμᾶς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Σύρου, καὶ ἐλπίζω, πεποιθὼς εἰς τὴν εὐσυνειδησίαν αὐτοῦ, ὅτι θέλει ὁμολογήσει, ὅτι ἄλλοι ἀπεπλάνησαν αὐτὸν, ὅσοι τῷ ἔδωσαν τὰς ἐσφαλμένας πληροφορίας. Ἴσως καὶ κεκμηκὼς ἐκ τῶν πολλῶν ἐργασιῶν, ἃς ἀνεδέχθη, περιέπεσεν εἰς τὸ σφάλμα, νὰ ἀπευθύνῃ τὰς αἰτιάσεις, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνε καθ’ ἡμῶν. Ἔχω δὲ καὶ περὶ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων ἔκθεσιν ἀπὸ 3 Μαρτίου 1886 τοῦ οἰκονομ. ἐφόρου Ἀττικῆς, ὅστις μοὶ ἀνέφερε τάδε (ἀναγινώσκει): «Ἐπίσης δὲν εἶχε συνταχθῇ ὁ κατάλογος ἐπιτηδευμάτων τῶν ὑπαλλήλων τῶν καταστημάτων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, οὕτω δὲν εἶχε δυστυχῶς βεβαιωθῇ φόρος τῶν ἐτῶν 1884 καὶ 1885, δι’ ὃ ἐπελήφθην καὶ τῆς ἐργασίας ταύτης, ἧς περατωθείσης πρὸ πολλοῦ, προέβην εἰς τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου τῶν ἐτῶν 1884– 1886.» Ἀλλ’ ἡ παρὰ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου Ἀττικῆς γενομένη, κατὰ τὰ εἰρημένα, ἔκτοτε βεβαίωσις, ὅτι καὶ αἱ πρὸς βεβαίωσιν τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων ἐργασίαι εἶχον παραμεληθῆ ἢ παραλύσει ἐπὶ τοῦ ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ Ὑπουργείου, τοῦ παραιτηθέντος κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885, ἡ βεβαίωσις λέγω αὕτη συμβιβάζεται μὲ τὰς ἑπομένας πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐν ἐκθέσει τοῦ Αʹ Τμήματος, τοῦ ἐπιτετραμμένου τὴν βεβαίωσιν τῶν ἀμέσων φόρων, μοὶ εἶχεν ἔκτοτε ὑποβάλει τοῦ τμήματος ἐκείνου ἡ ὑπηρεσία. Μοὶ ἀνήνεγκε τὸ τμῆμα ἐκεῖνο διὰ τῆς ἀπὸ 2 Μαΐου 1885 ἐκθέσεως αὐτοῦ, ἣν κρατῶ τὴν στιγμὴν ταύτην ἐν χερσίν, ὅτι, ἀπολυθέντος τότε τῆς ὑπηρεσίας τοῦ διευθύνοντος αὐτὸ τμηματάρχου, ὁ παραλαβὼν τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ τμήματος ἁρμόδιος ὑπάλληλος παρέλαβε: «Μὴ ἐνεργηθέντα ἔγγραφα, ἐξ ὧν «151 ῥητῶς καταγραφέντα ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ ἀφορῶσι τὴν βεβαίωσιν διαφόρων δημοσίων ἐσόδων τῶν ἐτῶν 1883 καὶ 1884, ἐκ τῆς μὴ ἐγκαίρου ἐνεργείας τῶν ὁποίων ἐνδεχόμενον ἦτο, εἴτε νὰ μὴ ἐγένετο βεβαίωσις τῶν περὶ ὧν ταῦτα διαλαμβάνουσιν ἐσόδων, εἴτε ἡ γενομένη τοιαύτη νὰ ᾖ πλημμελής. Καὶ πρὸς τούτοις 680 ἕτερα ἔγγραφα, ἀφορῶντα συμφέροντα ἰδιωτῶν, ἤτοι προσφυγὰς ἀπαλλαγῆς, 415 μὲν ἐκ δικαιώματος καταναλώσεως οἴνου, 90 ἐκ φόρου ἐπιτηδεύματος, 110 ἐκ φόρου ἀροτριώντων κτηνῶν, καὶ 65 ὁμοίας περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ φόρου κτημάτων κατὰ στρέμμα φορολογουμένων». Ἐξηκολούθει δὲ ὁ τὴν ἔκθεσιν ταύτην ὑποβαλὼν πρός με ὑπάλληλος, ὅτι, «ὡς πρὸς δὲ τὴν βεβαίωσιν καὶ ἐξέλεγξιν τῶν ἀμέσων φόρων, ἐν συντόμῳ ἀναφέρω ὑμῖν, κ. Πρόεδρε, καὶ βεβαιῶ, ὅτι ἡ μὲν βεβαίωσις τῶν ἐσόδων δὲν ἐνεργεῖται ἐμπροθέσμως, ἀλλὰ πλειστάκις μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ νόμου τασσομένην προθεσμίαν πρὸς εἴσπραξιν ἑκάστου τῶν φόρων, καὶ πλεῖστοι ἀβεβαίωτοι φόροι, ἡ δ’ ἐξέλεγξις τούτων ἀτελέστατα ἐκτελεῖται.» Τοιαύτη ἦτο ἡ πρὸς βεβαίωσιν τῶν φόρων γιγνομένη ἐργασία ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τριετίαν τότε ἐκυβέρνησεν ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ, μέχρις οὗ διεδέχθη αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς 18ης Ἀπριλίου 1885. Ὁ δὲ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κυκλάδων θέλει κατανοήσει ποῖον ἀδίκημα διέπραξεν, αἰτιαθεὶς ἡμῶν, ὅτι ἡμεῖς ἐγενόμεθα αἴτιοι νὰ παραλύσῃ ἡ λειτουργία τῆς εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ νὰ στερηθῇ οὕτως αὐτῶν τὸ τοσοῦτον προσφιλὲς εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν ἔτος 1887. Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ σᾶς ἀναγνώσω κρίσεις ἀνδρὸς, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα μετέδωκεν ἡ Ἱστορία εἰς ἡμᾶς, καὶ ὁποῖος κατὰ τοὺς χρόνους, κατὰ τοὺς ὁποίους ἔζη καὶ ἤκμαζε, χρόνους ἀληθῶς ἀνωμάλους διὰ τὴν πατρίδα αὑτοῦ, προσήνεγκεν ἀξιολόγους πρὸς αὐτὴν ὑπηρεσίας, ἀναγνωρισθεὶς καὶ ὑπὸ τῶν συγχρόνων αὐτοῦ ὡς ἀνὴρ ὑπέροχος τῶν χρόνων ἐκείνων. «Διὰ νὰ ἦναί τις κυβερνήτης, ἔλεγε κατὰ τὴν 29 Σεπτεμβρίου 1790 ὁ Mirabeau, πρέπει νὰ ἦναι μέγας, νὰ γνωρίζῃ νὰ ἦναι δίκαιος. Διὰ νὰ συμπράττῃ δὲ εἰς τὴν νομοθετικὴν λειτουργίαν τῆς πατρίδος, νὰ ἦναι εὐλαβὴς πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν πολιτῶν καὶ νὰ σέβηται τὴν ἀλήθειαν.» Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν χθὲς περὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ἔλεγεν, ὅτι, ἐνῷ οἱ ἐγκριτώτεροι τῶν ἀντιπολιτευομένων ἰσχυρίζοντο, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἔλλειμμα 30 ἑκατομμυρίων, καὶ ὅτι, ἐνῷ κατόπιν ἰσχυρίζοντο, ὅτι τὸ ἔλλειμμα ἦτο 15 ἑκατομμυρίων, τώρα ἐπέκρινε προχθὲς τὸν Πρωθυπουργὸν ὁ κύριος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, διότι ἐπλανήθη μεταξὺ βεβαιωθέντων καὶ εἰσπραχθέντων κατὰ 1 ἑκατομμύριον. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν τοιαύτην ἀπηύθυνεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐπίκρισιν πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν. Ἐνδέχεται δὲ νὰ ἦναι ἀρεστὸν εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ πιστεύσῃ ὁ κόσμος, ὅτι κατὰ τοῦτο μόνον ἐπέκρινε τὸν Πρωθυπουργὸν ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης. Ἀλλ’ οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, οἱ ἐγκριτώτεροι, οἱ ὁποῖοι ἐφρόνουν, ὅτι τὸ ἔλλειμα τοῦ 1887 ἤθελεν εἶσθαι ἐκ 30 ἑκατομμυρίων, καὶ οἵτινες κατόπιν ἐφρόνουν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα ἤθελεν εἶσθαι ἐκ 15 ἑκατομμυρίων, ἐξακολουθοῦσι καὶ νῦν, οὐχὶ νὰ ἐπικρίνωσιν αὐτόν, ὅτι ἐπλανήθη κατὰ ἓν ἑκατομμύριον περὶ τὰ ποσὰ τῆς βεβαιώσεως, ἀλλὰ νὰ φρονῶσιν, ὅτι τοσοῦτον εἶναι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1887, ἀφοῦ, ὡς ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου ἐξέθηκα, κατέστη βέβαιον ἐκ τῶν μελετῶν, τὰς ὁποίας σᾶς ἀνεκοίνωσα, ὅτι τὸ ἔλλειμμα ἀνέρχεται εἰς 14,919,309:35. Μοὶ ἐφάνη ὅμως παράξενον, πῶς ἔπεισεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἑαυτὸν νὰ ποιήσηται χθὲς περὶ τῶν λόγων τοῦ κ. Καραπάνου ὑποθέσεις, μὴ στηριζομένας ἐπὶ τῆς ἀληθείας. Μοὶ ἐφάνη παράξενον, πῶς ἔπεισεν ἑαυτὸν νὰ ὀλισθήσῃ εἰς τοιαύτην ἐκτροπήν. Διότι ὁ κύριος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης οὐδὲν εἶπε τοιοῦτον, ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς παρέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι εἶπε, παρασταθεὶς ὡς ἀναιρῶν αὐτό. Καὶ οὕτως ὁ Πρωθυπουργὸς ἔλεγε χθές, ὅτι ὁ ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς ᾐτιάθη τοῦ Πρωθυπουργοῦ, διότι ἀφῆκεν ἀδιαθέτους πιστώσεις, καὶ ἐπέκρινεν αὐτὸν, διότι δὲν ἐδαπάνησε τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐγγραφῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὡς ἔξοδα. Ἂν τοῦτο ἦτον ἀληθὲς, ἤθελεν εἶσθαι τὰ μάλιστα εὐχάριστον εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἐπεκρίνετο διὰ τοιούτου ἀληθοῦς παραλογισμοῦ. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς δὲν εἶναι ἄξιος τοιαύτης αἰτιάσεως, καὶ ἂν ἡ εὐθύτης τοῦ χαρακτῆρος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν ἡ εὐσυνειδησία αὐτοῦ ἐπιτρέπωσιν αὐτῷ νὰ ἀποδίδῃ τοιαύτας κατὰ τοῦ ἀνδρὸς αἰτιάσεις, τοῦτο οὐδόλως ἐπιβαρύνει τὸν κ. Καραπάνον. Ὁ κ. Καραπάνος ἔλεγεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ ἄλλοτε εἶπον, ὅτι, ὅταν ἀναγράφωνται ἔξοδα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Κυβέρνησις, καὶ κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ παραλείπῃ νὰ θεραπεύῃ τὰς ἀνάγκας, διὰ τὰς ὁποίας τὰ ἔξοδα ἀνεγράφησαν, ὅπως ἀποφύγῃ τὴν δαπάνην τῶν ἐξόδων τούτων. Οὐδεὶς ὅμως ἐξ ἡμῶν ἐφρόνησεν, ὅτι, ὅταν ἀναγράφωνται ἔξοδα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, δὲν πρέπει νὰ καταβάλλῃ ἡ Κυβέρνησις πᾶσαν προσπάθειαν νὰ διαχειρισθῇ τὰ ἔξοδα ταῦτα μετὰ μεγάλης οἰκονομίας, κατὰ τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν, δι’ ἃς ταῦτα ἀνεγράφησαν. Καὶ διὰ ποῖον λόγον δὲν ἔχει δικαίωμα ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία νὰ ἀφίνῃ ἀθεραπεύτους τὰς ἀνάγκας, διὰ τὰς ὁποίας ἀνέγραψεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ποσὰ ἐξόδων; Διότι, ἀφοῦ προσῆλθεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον καὶ παρέστησεν εἰς αὐτὸ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη, δι’ ἣν ἐζήτησε νὰ ἀναγραφῶσι τὰ πρὸς θεραπείαν αὐτῆς ἔξοδα, ἕπεται, ὅτι ἐφρόνει, ὅτι ἡ ἀνάγκη ἐκείνη ἔχρῃζε θεραπείας ἐντὸς τοῦ ἔτους, καὶ διὰ τοῦτο ἐζήτησεν ἀπὸ τὸ Κοινοβούλιον νὰ χορηγήσῃ τὴν ζητηθεῖσαν πίστωσιν. Παραλείπουσα δ’ ἡ Νομοτελεστικὴ Ἐξουσία εἶτα νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἀνάγκην ταύτην, φωρᾶται, ὅτι ἠπάτησε τὸ Κοινοβούλιον, ζητήσασα πιστώσεις δι’ ἀνάγκας, ἐν ᾧ ἡ θεραπεία αὐτῶν δὲν ἐπέκειτο, ἀλλ’ ἠδύνατο ν’ ἀναβληθῇ· οὐδ’ ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὴν νὰ ἀφίνῃ οὕτως ἀδιαθέτους τὰς χορηγηθείσας πιστώσεις, διὰ νὰ παριστᾷ ὕστερον εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ὅτι δῆθεν ἦτο φειδωλὴ περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ἐξόδων. Ἂν ὑπῆρχεν ἐν τῷ Κράτει ἀνάγκη, ὁ Ὑπουργὸς καλῶς ποιῶν ἐζήτησε τὴν ἀναγκαιοῦσαν πίστωσιν πρὸς θεραπείαν αὐτῆς. Ἀλλ’ ὤφειλε νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἀνάγκην, κακῶς δ’ ἔπραξε, διότι δὲν εἶχε δικαίωμα, νὰ ἀναβάλῃ νὰ θεραπεύσῃ αὐτήν. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ θεραπευθῇ ἡ ἀνάγκη, ὁ Ὑπουργὸς κακῶς ποιῶν παρέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πρέπει νὰ θεραπευθῇ ἐντὸς τοῦ ἔτους, γινόμενος αἴτιος νὰ ἀπασχοληθῇ τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως, τὸ ἀναγραφὲν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ τὴν ἀνάγκην αὐτήν, διότι τοῦτο ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς θεραπείαν ἑτέρας ἀνάγκης, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ θεραπευθῇ ἐντὸς τοῦ ἔτους. Κατὰ τοῦτο ἐπέκρινεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης τὸν Πρωθυπουργόν, ὅστις ἀδίκως ἐθλίβετο, ὑπολαβών, ὅτι ἐπεκρίνετο ὡς φιλοτιμηθεὶς νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως δαπανήσῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερα. Γνωστὸν εἶναι πόσον τυγχάνει οἰκονόμος καὶ φειδωλὸς κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων ὁ κ. Πρωθυπουργός. Μοὶ ἐφάνη δὲ παράδοξος καὶ ἡ ἄλλη αἰτίασις τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ὁ Πρωθυπουργός, ὁμιλῶν χθὲς περὶ ἐκτάκτων ἐσόδων καὶ ἐκτάκτων ἐξόδων, παρεπονέθη, διότι ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶχεν ἀπευθύνει πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ὅταν ἀναγράφωνται ἔκτακτα ἔξοδα, πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ἄντικρυς ἀναγεγραμμένα καὶ ἔκτακτα ἔσοδα, διότι ἄλλως, καὶ ἐὰν ἤθελεν ὑπάρξει ἰσοζύγιον εἰς τὸν τακτικὸν Προϋπολογισμόν, δημιουργεῖται ὅμως ἔλλειμμα εἰς τὸν ἔκτακτον Προϋπολογισμόν, τὸ ὁποῖον ἐπάγει τὴν ἀνάγκην τῶν δανείων ἢ ἄλλων ἐκτάκτων ἐσόδων. Τῳόντι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, καθ’ ἣν ἀναγράφει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔκτακτα ἔξοδα, χωρὶς νὰ προνοῇ περὶ ἐκτάκτων ἐσόδων, ἰσχυριζόμενος, ὅτι εἶχε δῆθεν λάβει πρόνοιαν, ἥτις ὅμως δὲν εἶναι ἀληθὴς πρόνοια. Προκειμένης τῆς δικαιολογίας ἐκτάκτων ἐξόδων, ἰσχυρίζετο ὁ Πρωθυπουργός, ὅτι προὐνόησε καὶ εἶχε λάβει πιστώσεις ἐκτάκτων ἐσόδων. Οὕτως ἔλεγεν, ὅτι εἶχεν ἀναγραφῆ διὰ τοῦ κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1882 ἐκδοθέντος νόμου περὶ δανείου πίστωσις ἐκτάκτων ἐσόδων διὰ στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ διὰ μέσα συγκοινωνίας, καὶ δι’ αὐτοῦ ἔπειθε τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ ἔκτακτα ἔξοδα. Ἢ ὅτι διὰ τοῦ νόμου τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων ὡρισμένον ποσὸν αὐτοῦ εἶχε προσδιορισθῆ διὰ κατασκευὴν σιδηροδρόμων καὶ στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευάς. Ἀλλὰ δυνάμει μὲν τοῦ περὶ δανείου τῶν 40 ἑκατομμυρίων νόμου τοῦ 1882 δὲν ἔλαβε χρήματα, μὴ συνομολογηθέντος τοιούτου δανείου, τὰ δ’ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων χρήματα, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν, οὐδαμοῦ ὑπῆρχον, οὐδ’ ἐσώζοντό που, διὰ νὰ δαπανηθῶσιν εἰς τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀνέγραψεν ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τῇ δικαιολογίᾳ ταύτῃ. Τὰ χρήματα ταῦτα δὲν ἐφάνησαν ποὔποτε, διότι, ἀντὶ νὰ διασωθῶσιν, ὅπως δαπανηθῶσιν εἰς τὰς ἀνάγκας, διὰ τὰς ὁποίας ἡ Βουλὴ καὶ ὁ νόμος εἶχε προσδιορίσει αὐτά, ἐξωδεύθησαν ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἰς ἄλλας ἀνάγκας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλαβεν ἐκ τοῦ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων δραχ. 37,675,001:06 ὡς ἀντίτιμον τῶν 110,000 πωληθεισῶν ὁμολογιῶν, ὡσαύτως προκαταβολὰς δραχ. 46,500,000 ἐπὶ ἐνεχυριάσει 186 χιλιάδων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου ἐκείνου. Ἔλαβε προσέτι 9 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης συνομολογηθέντος τότε δανείου, καὶ 1,286,138:60 ὡς διαφορὰν τῶν 11,500,000, τὰ ὁποῖα εἶχε καταθέσει εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ὡς ἐνέχυρον, ἀντὶ τοῦ χρυσοῦ τῶν 10 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα εἶχε τότε δανεισθῆ, ἵνα πληρώσῃ τόκους καὶ χρεωλύσια, ἀφοῦ ὁ χρυσὸς ἰσοτιμήθη πρὸς τὰ γραμμάτια μετὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Προσέτι ἔλαβεν ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας δραχμὰς 700,000, καὶ οὕτω συνεκεφαλαιώθησαν εἰς 95,161,139:66 ὅσα τότε ἔλαβε. Ἀλλ’ ἐδαπάνησε πάντα ταῦτα, ἤτοι ἐπλήρωσεν 69, 394,271:77, ὅπως ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, 6,418,518:72 εἰς τὴν ἀγορὰν τῶν Ποταμῶν καὶ τῶν Κιχλῶν καὶ Ἀηδόνων καὶ εἰς κατασκευὴν τῶν περὶ τοὺς στρατῶνας τοῦ πυροβολικοῦ περιβόλων, προσέτι 98,072:06 εἰς ἔργα συγκοινωνίας, τὰ δὲ προωρισμένα διὰ σιδηροδρόμους καὶ παρασκευὰς ποσὰ τοῦ δανείου ἐδαπάνησεν εἰς ἐλλείμματα, πληρώσας εἰς αὐτὰ 19,250,280:11. Οὕτω δὲ δὲν διεσώθη οὐδ’ ὀβολὸς ἐκ τῶν χρημάτων ἐκείνων, ἵνα χρησιμεύσῃ ἀπέναντι τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἀνέγραφε κατόπιν ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξέθηκε χθὲς καί τινα θεωρίαν, τὴν ὁποίαν οὐδεὶς ἠμφισβήτησε, πολλῷ δ’ ἧσσον ὁ ἐξ Ἄρτης βουλευτής. Καὶ ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς χθὲς, ὅτι δῆθεν ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶχεν ἰσχυρισθῆ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποφασίσωμεν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, οὐδὲ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμων, ἢ τὴν παρασκευὴν στόλου, ἐὰν δὲν ἔχωμεν ἐν τοῖς ταμείοις 70 ἢ 80 ἑκατομμύρια διὰ τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσσης, ἢ ὅλα τὰ ἑκατομμύρια, ὅσα λέγει ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι θὰ δαπανήσωμεν διὰ τὰ συμπλέγματα τῶν σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου καὶ τῶν Κυκλάδων, τὰ ὁποῖα συμπλέγματα εὐφυῶς εἰρωνεύθη ὁ παραπονεθεὶς διὰ τὴν ἀπ’ αὐτῶν παράλειψιν τῆς πατρίδος του ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Οἰτύλου. Ἀλλ’ οὐδεὶς ἰσχυρίσθη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς παρέστησεν, ὅτι δῆθεν εἶχεν ἰσχυρισθῆ ὁ κ. Βουλευτὴς, διότι πάντες νομίζομεν, ὅτι, ὅταν πρόκηται νὰ δαπανήσωμεν 60 ἢ 70 ἑκατομμύρια διὰ δημόσια ἔργα, ἀρκεῖ εἰς ἡμᾶς νὰ ἔχωμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγκαῖον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον θέλομεν συνομολογήσει, ὅπως πορισθῶμεν τὰ πρὸς τὰς δαπάνας ταύτας ἀναγκαιοῦντα χρήματα. Ὁ Πρωθυπουργὸς, παριστῶν μετὰ κόμπου χθὲς, ὅτι ὑπῆρξε τέλος κατὰ τὸ 1887 ἰσοζύγιον, ἔλεγεν, ὅτι οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἰσχυρίζοντο, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελεν εἰσπράξει ἐκ τῶν φόρων, τῶν ἐπιβληθέντων κατὰ τὸ 1887, ὅσα εἰσέπραξεν. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐγὼ, εἷς τῶν ἀντιπολιτευομένων, δὲν ἐφρόνουν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελεν εἰσπράξει τοσαῦτα, ὅσα εἰσέπραξε κατὰ τὸ 1887. Ἐστήριζον δὲ τὴν ἀμφιβολίαν μου ταύτην ἐπὶ σειρᾶς λόγων, τοὺς ὁποίους ἕκαστος ἐξ ὑμῶν θέλει ἀναλογισθῆ, ὡς ἀνελογίσθην ἐγὼ, ὅταν ἐμελέτησα τὴν στατιστικὴν τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξε τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀπὸ τὴν χώραν κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην δεκαετίαν. Κατὰ τὸ 1878 τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσέπραξεν ἔσοδα ἀπὸ τὴν χώραν δραχμὰς παλαιὰς 38,822,961:74. Κατὰ τὸ 1879 δὲν δύναμαι νὰ εἴπω πόσα εἰσέπραξεν, ἂν καὶ ἔχω πληροφορίας καὶ σημειώσεις περὶ τούτων, διότι ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους ἐκείνου δὲν ἐδημοσιεύθη. Διὰ τοῦτο δὲν περιέλαβον τὰ κατὰ τὸ 1879 εἰσπραχθέντα ἔσοδα. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1880 εἰσέπραξε παλαιὰς δραχμὰς 44,611,136:92. Κατὰ τὸ 1881 εἰσέπραξεν ὡσαύτως παλαιὰς δραχμὰς 46, 788,883:75. Κατὰ τὸ 1882 εἰσέπραξε παλαιὰς δραχμὰς 65,801,370:04. Κατὰ τὸ 1883 εἰς νέας δραχμὰς 58, 537,556:10. Καὶ κατὰ τὸ 1884 ὡσαύτως 60,744,636:66. Κατὰ τὸ 1885 νέας δραχ. 59,436,676:10. Κατὰ τὸ 1886 δραχ. 62,151,128:28. Κατὰ τὸ 1887 μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου δραχ. 81,230,289:94. Ἐν πρώτοις ἡ μεγίστη διαφορὰ, ἥτις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν ἐσόδων τοῦ 1881 καὶ τῶν ἐσόδων τοῦ 1882, συνισταμένη εἰς 19,012,496:29, ἐπῆλθε διότι κατὰ τὸ 1882 μεταξὺ τῶν ἐσόδων περιελήφθησαν οὐ μόνον τὰ ἐκ τῶν κατὰ τὸ 1881 προστεθεισῶν εἰς τὸ Κράτος νέων ἐπαρχιῶν ἔσοδα, ἀλλὰ καὶ ἔκτακτα ἐξ ἐκποιήσεως ἀχρήστου ὑλικοῦ τοῦ πολέμου, τὰ ὁποῖα ἐπήνεγκον τὴν κατὰ δραχ. 4,941,316:76 αὔξησιν τοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένου κεφαλαίου τῶν διαφόρων ἐσόδων, καὶ ἐκ νομισματοποιίας, ἀναβιβάσαντα καὶ ταῦτα τὸ ποσὸν τοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ κεφαλαίου τῶν ἐκ δημοσίων καταστημάτων ἐσόδων κατὰ 2,497,262:41. Ἤτοι κατὰ τὸ 1887 εἰσπραχθέντα περισσότερα:

Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν προσεδόκων, ὡς ὡμολόγησα πρὸ μικροῦ, ὅτι ἠδύναντο νὰ εἰσπραχθῶσι κατὰ τὸ 1887 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1886 εἰσπραχθέντων κατὰ 19,600,000. Καὶ πῶς ἠδυνάμην νὰ προσδοκῶ, ὅτι ἤθελεν ὑπάρξει ἐν Ἑλλάδι τοιαύτη τεραστία αὔξησις ἐσόδων, ὁποία ἐν οὐδενὶ τῶν Κρατῶν τοῦ κόσμου ἐπαρουσιάσθη ποτέ; Ἀκούσατε τὰς ἀναλογίας. «Κατὰ τὸ 1880 εἰσεπράχθησαν περισσότερα ἀπὸ τὸ

Ἐν ᾧ δέ, ἂν ἠθέλομεν ὑπολογίσει τὴν αὔξησιν τῶν κατ’ ἔτος ἐσόδων κατὰ τὴν προϊοῦσαν πρόοδον, τὴν ὁποίαν ὑπολογίζουσιν εἰς 5 τοῖς ἑκατὸν κατὰ μέσον ὅρον, ἔπρεπε νὰ εἰσπράξωμεν:

Εἰσεπράξαμεν ἀπὸ τοῦ 1878 μέχρι τοῦ 1887, συμπεριλαμβανομένου, περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1878 εἰσπραχθέντων τὰ ἑξῆς, ἤτοι:

Λοιπὸν, ἐὰν ἐντὸς ὀκτὼ ἐτῶν εἰσέπραξε τὸ Δημόσιον 165 ἑκατομμύρια περισσότερα ἀφ’ ὅσα εἶχεν εἰσπράξει πρὸ ὀκτὼ ἐτῶν, τὸ πρᾶγμα δὲν ἀποβαίνει μυθῶδες, δὲν εἶναι ἀνήκουστον; Ὑπάρχει Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔδωκε τοιοῦτον παράδειγμα; Ἀλλὰ πῶς κατωρθώθη νὰ εἰσπραχθῶσι τόσα ἑκατομμύρια; Ἀνέγνων ποτὲ ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν εἷς τῶν πιστοτέρων ὑπαλλήλων τοῦ Λουδοβίκου ΙΔʹ, ὁ Marechal Vauban, εἶχεν ἀναγράψει ἐν τῷ βιβλίῳ τῆς εἰσπράξεως τῆς βασιλικῆς δεκάτης. «Μεγαλειότατε, ἔγραφε πρὸς τὸν Βασιλέα ὁ Marechal Vauban, ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ἀφοῦ ἐπώλησαν τὰ ἔπιπλα δυστυχοῦς τινος χωρικοῦ, ὤθησαν τὰς φορολογικὰς καταθλίψεις μέχρι τῆς ἀποσπάσεως ἀπὸ τῆς οἰκίας του καὶ τῶν θυρῶν καὶ τῶν παραθύρων, εἶτα δὲ μέχρι τῆς κατεδαφίσεως τοῦ κτιρίου τῆς οἰκίας, διὰ νὰ ἀφαιρέσωσι τὰς δοκούς, τοὺς συνδέσμους αὐτῶν καὶ τὰς σανίδας, τὰ ὁποῖα πάντα ἐπωλήθησαν πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου θησαυροῦ». Ὑμεῖς εἶσθε ἐξ ἐπαρχιῶν, γνωρίζετε δὲ πόσον ἀπηνεῖς ὑπῆρξαν οἱ εἰσπράκτορες καὶ ὑποταμίαι, καὶ οἱ ταμίαι, ἵνα δυνηθῶσι νὰ εἰσπράξωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερα. Καὶ ἠδυνήθησαν νὰ ἐκβιάσωσι τὴν εἴσπραξιν τῶν 19,600,000, τὰ ὁποῖα εἰσεπράξαμεν ἐφέτος πλέον τῶν κατὰ τὸ 1886 εἰσπραχθέντων. Οἱ ἀναγινώσκοντες τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως βλέπουσι καθ’ ἑκάστην ἐκθέσεις πλειστηριασμῶν ἰδιοκτησιῶν ὀφειλετῶν, ἐν δὲ ταῖς πόλεσιν, ἐκείναις, ἔνθα ὑπάρχουσι φυλακαὶ κρατουμένων διὰ χρέη, γνωρίζουσιν οἱ ἐν αὐταῖς κατοικοῦντες πόσοι ἐν ταῖς φυλακαῖς ἐκείναις κρατοῦνται, ἀλλὰ καὶ πόσοι ἀπεβίωσαν ἐκ τῶν κεκλεισμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς διὰ χρέη πρὸς τὸ Δημόσιον. Ἀλλ’ οἱ πολῖται πρέπει νὰ ἐκπληρώνωσι τὰς ὑποχρεώσεις των, πρέπει νὰ ἀποτίνωσι τοὺς φόρους, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλονται εἰς αὐτούς. Καὶ οἱ πολῖται ἐπὶ Λουδοβίκου ΙΔʹ ἀγογγύστως ἴσως ὑπέφερον τὰς πιέσεις καὶ καταθλίψεις, τὰς ὁποίας οἱ εἰσπράκτορες τῶν χρόνων ἐκείνων διέπραττον ἐπ’ αὐτῶν. Ἀλλὰ κατὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους ἡ Γαλλία μετεβάλλετο ὑπὸ τοῦ ἀπολύτου ἐκείνου Μονάρχου εἰς Κράτος μέγα, ὁ δὲ Βασιλεύς, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν, ὅτι τὸ Κράτος ἦτο αὐτός, ὁ Βασιλεὺς ἐκεῖνος, ἐὰν ἐδαπάνα ἀφειδῶς, ὡς ἀπόλυτος Μονάρχης, ἐδαπάνα διὰ τὴν δόξαν τῆς Γαλίας, καὶ εἶχε λόγον πρόχειρον νὰ δώσῃ, ἂν ὄχι εἰς τοὺς ὑπηκόους του, ἀλλ’ εἰς τὴν ἱστορίαν, ὅτι ἀποκαθίστα τὸ Κράτος μέγα καὶ ἰσχυρόν, καὶ ἐν τῇ ἰσχύϊ καὶ τῷ μεγαλείῳ τοῦ Κράτους παρεσκεύαζε τὴν μέλλουσαν εὐπορίαν τοῦ Γαλλικοῦ λαοῦ. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἡ Συνταγματικὴ τῆς Ἑλλάδος, ἡ ὁποία δὲν εἶναι τὸ Κράτος τοῦ Λουδοβίκου ΙΔʹ, τίνα ἀγαθὰ προσήνεγκεν εἰς τοὺς πολίτας ἀντὶ τῶν φόρων, διὰ τῶν ὁποίων κατεπίεσεν αὐτούς; Προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξέφερε θεωρίας, τὰς ὁποίας ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐνόησα. Ἔλεγεν, ὅτι ὁ παραγωγὸς πρέπει νὰ πληρόνῃ τοὺς φόρους, καὶ πρέπει νὰ ὑφίσταται προσαυξήσεις φόρων, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν, ἵνα διὰ τῆς πληρωμῆς τῶν ἐπαυξανομένων τούτων φόρων δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ὁδὸν, ἥτις ἄγει πρὸς ἀνακούφισιν τῶν πολιτῶν ἀπὸ τῶν βαρῶν. Μοὶ φαίνονται ταῦτα ἀληθῶς ἀκατάληπτα. Ἔλεγεν, ὅτι ὁ παραγωγὸς, ἐπειδὴ δὲν δύναται μόνος νὰ κάμῃ τὸ ἀναλογοῦν εἰς αὐτὸν μέρος τοῦ ἀναγκαιοῦντος σιδηροδρόμου, ἢ νὰ διευθετήσῃ τὸ ἀναλογοῦν εἰς αὐτὸν μέρος τῆς κοίτης τοῦ παραῤῥέοντος ποταμοῦ, ἢ νὰ ἀποξηράνῃ τὸ ἀναλογοῦν εἰς αὐτὸν μέρος τοῦ τέλματος, ὅτι πρέπει νὰ πληρόνῃ, διὰ νὰ ἐκτελῶνται πάντα ταῦτα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ὅσα πληρόνει μέχρι τοῦδε ὁ παραγωγὸς δὲν εἶναι ἱκανά, διὰ νὰ παρέχηται εἰς αὐτὸν ἡ ἀναγκαία ἀσφάλεια, καὶ πάντα τὰ ἀγαθὰ, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην; Ἀλλ’ ὑμεῖς ζητεῖτε ἑκάστοτε παρ’ αὐτοῦ περισσότερα ἀφ’ ὅσα αὐτὸς καταβάλλει, καὶ καθ’ ἕκαστον ἔτος νέας ποιεῖσθε προσθήκας φόρων, ὥστε ἐντὸς ὀκτὼ ἐτῶν εἰσεπράξατε περισσότερα 165,717,983:87. Καὶ διατί πάντα ταῦτα; Δὲν πρέπει νὰ μνημονεύσω τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας παρήγαγεν ἡ πολιτικὴ τοῦ 1885, διότι περὶ τούτων θέλω ὁμιλήσει προσεχῶς, καὶ θέλω ὁμιλήσει καὶ περὶ τῶν δαπανῶν τῆς πολιτικῆς ἐκείνης καὶ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐξ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἀφαιρέσατε τὴν πολιτικὴν τοῦ 1885, διὰ νὰ ἴδητε ποῖαι αἰτίαι ἔφερον τὴν τοσαύτην ἀνισοῤῥοπίαν, τὸν θόρυβον καὶ τὸν τάραχον ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Κράτους, τὴν οἰκονομικὴν ἀμηχανίαν, τὴν ἀνασκάπτουσαν τὸ πρὸ ἡμῶν χαῖνον βάραθρον. Ἡ τριετὴς πολιτικὴ τῶν ἐτῶν 1882 ἕως 1884, τὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα συνήψατε, ταῦτα ἀνέσκαψεν τὸ φαινόμενον βάραθρον. Διὰ τὴν τριετῆ λοιπὸν ταύτην πολιτικήν σας πρέπει ὁ πολίτης νὰ πληρόνῃ τοσαῦτα καὶ νὰ διαπράττωσιν ἐπ’ αὐτοῦ ὅσα διέπραττον ἐπὶ τῶν Γάλλων ἐπὶ Λουδοβίκου ΙΔʹ; (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων) Λαμβάνω ἓν ἔτος ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διῆλθον μετὰ τὸ εὐτυχὲς γεγονὸς τῆς ἑνώσεως τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Ἠπείρου, καὶ παραβάλλω τὰ διάφορα ἔσοδα τοῦ ἔτους ἐκείνου πρὸς τὰ ἔσοδα, τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ ἔτος, τὸ ὁποῖον διηνύσαμεν. Κατὰ τὸ ἔτος 1883 ἐπληρώθησαν 12,002,873:80 δι’ ἀμέσους φόρους, κατὰ δὲ τὸ 1887 ἐπληρώθησαν 16,584, 822:95. Κατὰ τὸ 1882 ἐπληρώθησαν 32,151,124:92 εἰς ἐμμέσους φόρους, κατὰ δὲ τὸ 1887 ἐπληρώθησαν 43, 377,716:85. Κατὰ τὸ 1883 ἐπληρώθησαν 3,043,728:88 διὰ νομήματα καὶ κτήματα, κατὰ δὲ τὸ 1887 ἐπληρώθησαν 4,563,917:90 ἀπὸ διάφορα ἔσοδα, κατὰ τὸ 1887 δ’ ἐπληρώθησαν 8,888,540:27. Εἶναι τοῦτο προϊοῦσα φυσικὴ αὔξησις; Ἂν ἡ προϊοῦσα αὔξησις ὑπολογισθῇ εἰς 5%, σᾶς εἶπον πόσην αὔξησιν ἐσόδων ἠθέλομεν ἔχει κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὀκταετίας ταύτης· ἀλλ’ ἡμεῖς εἰσεπράξαμεν ἔσοδα περισσότερα κατὰ δρ. 165,717,983:87. Τοῦτο ὠνομάσθη ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ ἀνάπλασις οἰκονομική, ἐπελθοῦσα μετὰ τὴν διοίκησιν, ἣν ἐγκατέστησαν κατὰ τὴν πρώτην ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1885 τριετίαν. Πρέπει νὰ ἀποφύγω λεπτομερείας, διότι παρῆλθεν ἡ ὥρα, οἱ δὲ ἀριθμοὶ φέρουσι κάματον εἰς τοὺς ἀκούοντας, δύναμαι ὅμως νὰ εἴπω κεφαλαιωδῶς τινα περὶ τῆς προόδου τῶν ἐξόδων, τῶν γενομένων κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα. Κατὰ τὸ ἔτος 1882 ἐδαπανήθησαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν περισσότερα ἀφ’ ὅσα εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1878 δραχ. 651,413:36. Κατὰ τὸ ἔτος 1883 ἐδαπανήθησαν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1878 δαπανηθέντων δραχ. 202,478:67. Κατὰ τὸ ἔτος 1884 ἐδαπανήθησαν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1878 δαπανηθέντων δρ. 1,330,384:16. Κατὰ τὸ ἔτος 1885 ἐδαπανήθησαν ὡσαύτως περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1878 δαπανηθέντων δραχ. 1,449,323. Κατὰ τὸ ἔτος 1886 δραχ. 1,146,590:47. Κατὰ τὸ 1887 ἐδαπανήθησαν περισσότερα τῶν κατὰ 1878 δραχμαὶ 1,015,068. Λοιπὸν ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1887 ἐδαπανήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν περισσότερα ἀφ’ ὅσα εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1878 δραχ. 6,495,257:66. Ἡ ἀναλογία ἐτηρήθη ἐν πᾶσι τοῖς Ὑπουργείοις, ἀλλ’ ἐν τοῖς ἄλλοις Ὑπουργείοις, τὰ ὁποῖα εἰσὶν Ὑπουργεῖα διοικήσεως ἐσωτερικῆς, ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων ὑπῆρξε καταπληκτική. Οὕτως ἀπὸ τοῦ 1878 μέχρι τοῦ 1887 εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἐδαπανήθησαν περισσότερα 5,722,469:91, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐδαπανήθησαν περισσότερα ἀφ’ ὅσα εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1878 δραχμαὶ 7,233,183:56, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν περισσότερα 21,359,058:08, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐδαπανήθησαν περισσότερα 3,030, 911:10. Καὶ εἰς ἔξοδα διοικήσεως, ἐπιστασίας καὶ εἰσπράξεως φόρων ἐδαπανήθησαν περισσότερα ἀφ’ ὅσα εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1878 δραχμαὶ 22,515,118:99. Τὸ ὅλον ἡ αὔξησις τῶν δαπανηθέντων διὰ τὰ Ὑπουργεῖα, τὰ λεγόμενα πολιτικά, κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ὀκτὼ ἐτῶν ἀνῆλθεν εἰς δρ. 66,536,304:70. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ τῶν Ναυτικῶν, διότι, ὡς εἶπον, ἔμελλον νὰ ποιήσωμαι ἴδιον λόγον περὶ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς τοῦ 1885, καὶ περὶ τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας αὕτη κατέλιπεν εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου. Συνηθίζουσί τινες, ὁσάκις πρόκηται νὰ ἐνδειχθῇ ἐπερχόμενον καλόν τι ἕνεκα τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, νὰ παρουσιάζονται καὶ αὐτοὶ κοινωνοὶ τῆς πολιτικῆς ἐκείνης, ὁσάκις ὅμως πρόκηται νὰ γίγνηται μνεία τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ἐπήνεγκε, συνηθίζουσι νὰ ἐξαιρῶσιν ἑαυτοὺς, καὶ νὰ ἐγκαλῶσι τὴν κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον Κυβέρνησιν τῆς χώρας, ὡς μετελθοῦσαν τὴν πολιτικὴν ἐκείνην. Τὴν τακτικὴν ταύτην πρὸ παντὸς διέκρινα, ὅτι ἀκολουθεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις καὶ ὅτε εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887 διεμαρτύρετο, ὅτι ἡ ἐθνικὴ ἐκείνη πολιτικὴ τοῦ 1885 καὶ 1886 ἀφῆκεν ἔλλειμμα 120 ἑκατομμυρίων, καὶ ὅτε εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888 τὴν αὐτὴν ἔδωκε βεβαίωσιν, καὶ χθὲς ἀκόμη δὲν παρέλιπε νὰ μνημονεύσῃ τοῦ ἐλλείμματος 120 ἑκατομμυρίων τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886. Ἀναζητῶ τὰ ἐλλείμματα τοῦ 1885 καὶ 1886 ἐν τοῖς Ἀπολογισμοῖς, οὓς ἔφερον μετ’ ἐμαυτοῦ ἐνταῦθα, ἵνα ἔχω προχείρους, ὥστε, ἐάν τις ἤθελεν ἀμφισβητήσει τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου νὰ δύναμαι νὰ ἀποδείξω αὐτήν. Ἐκ τῶν ἐπισήμων τούτων κειμένων συνάγεται, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐδαπάνησε κατὰ τὸ 1885 δραχμὰς 40,954,188:12, κατὰ δὲ τὸ 1886 δραχμὰς 51,213,852.36. Ἑπομένως, ὅτι κατὰ τὰ δύο ἔτη ἐδαπάνησε δραχμὰς 92,168,040:48. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅτι εἶχεν ὡσαύτως ἔξοδα κατὰ τὸ 1885 δραχμὰς 14,223,243:27, καὶ κατὰ 1886 δραχμὰς 6,741,313:16, δηλαδὴ τὸ ὅλον 20,964,356:43. Ὅθεν τὰ κατὰ τὰ δύο ἔτη ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, προστιθέμενα εἰς τὰ κατὰ τὰ δύο εἰρημένα ἔτη ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀναβιβάζουσι τὴν δαπάνην τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς εἰς δραχμὰς 113,132,396:91. Τὸ ποσὸν ὅμως τοῦτο δὲν παριστᾷ τὸ κατὰ τοὺς Ἀπολογισμοὺς ἔλλειμμα τῶν δύο ἐτῶν, διότι τοῦ μὲν 1885 τὸ ἔλλειμμα, κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ ἔτους ἐκείνου, συνίσταται εἰς δρ. 61,370,732:64, τοῦ δ’ ἔτους 1886 τὸ ἔλλειμμα, κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ αὐτοῦ ἔτους, συνίσταται εἰς δρ. 34,149,551:84. Ὅθεν τὸ ἔλλειμμα τῶν δύο ἐτῶν ἀνέρχεται μόνον εἰς δρ. 95,520,290:48, οὐχὶ δὲ εἰς 120 ἑκατομμύρια, ὅσα μὴ ἀκριβῶς τρίτην ἤδη φορὰν προχθὲς ἐπανέλαβε πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλὰ τὴν δαπάνην τῶν 113,132,396:91 διὰ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν κατὰ τὰ δύο ἔτη 1885 καὶ 1886 ἐπήνεγκεν ἡ ἐθνικὴ πολιτική; Ἐὰν δὲν ἐγίνετο ἡ ἐπιστράτευσις, ἐὰν ἡ Ἑλλὰς διέμενε καὶ κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ἐν πλήρει εἰρήνῃ, δὲν ἤθελον δαπανηθῆ διὰ τὸν στρατὸν καὶ διὰ τὸ ναυτικὸν χρήματα; Ἂς ζητήσωμεν πόσα ἐδαπανήσαμεν κατὰ τὸ 1884, διὰ νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν τῶν τότε δαπανηθέντων δι’ ἑκάτερον τῶν δύο ἐτῶν, ὅπως τὸ ὑπόλοιπον θεωρηθῇ ὡς δαπανηθὲν ἕνεκα τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς. Κατὰ τὸ 1884, ἐπὶ ἡμερῶν τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, ἐδαπανήθησαν διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν 22,503, 028:88, καὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν 7,952, 734:76, τὸ ὅλον 30,455,763:64. Τὰ τριάκοντα ταῦτα ἑκατομμύρια καὶ αἱ 445 χιλιάδες δρ., τὰ ὁποῖα εἶχον δαπανηθῆ διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης κατὰ τὸ 1884, ἐὰν κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885 δὲν ἀνετρέπετο τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἐκυβέρνα καὶ κατὰ τὸ 1885, ὡς ἐκυβέρνησε κατὰ τὸ 1884, μὴ ἐφαρμόζον τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπιστρατείας, ἀλλ’ ἐξακολουθοῦν νὰ κυβερνᾷ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἀδελφότητι, δὲν ἤθελε δαπανήσει τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα; Ἐὰν λοιπὸν ἀφαιρεθῶσι ταῦτα ἀπὸ τῶν 113,132,396:91, τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὰ δύο ἔτη τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, τί μένει;

§17ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Θὰ ἐξαιρέσητε δαπάνην δύο ἐτῶν, δηλαδὴ 60,000,000. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀκρίβεια.

§18ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως. Θέλουσιν ἀφαιρεθῆ 30,455, 763:64 δι’ ἑκάτερον τῶν δύο ἐτῶν, καθ’ ἃ ἐφηρμόσθη ἡ ἐθνικὴ πολιτική, ἤτοι θέλουσιν ἀφαιρεθῆ 60,911,527:28, καὶ θέλουσιν ὑπολειφθῆ ὡς δαπανηθέντα ἕνεκα τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς δραχμαὶ 52,220,869:63. Ἀλλ’ ἐκ τῶν 52,220, 869:63 δρ., τῶν δαπανηθεισῶν ἕνεκα τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886, δὲν ἔμεινεν εἰς τὸ Κράτος τι ἔχον ἀξίαν χρηματικήν; Κατὰ τὸ 1885 ἠγοράσθη διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς ἱματισμὸς ἀξίας δραχ. 5,260,927:61. Κατὰ δὲ τὸ ἔτος 1886 ἠγοράσθη τοιοῦτος ἀξίας δρ. 5,840,604:25, ἤτοι κατὰ τὰ δύο ἔτη ἀπεκτήσαμεν ἱματισμὸν ἀξίας 11,101,531:96. Ὡσαύτως κατὰ τὸ 1885 ἠγοράσαμεν ὁπλισμὸν διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς ἀξίας δραχ. 4,416,717:45, κατὰ τὸ 1886 ἠγοράσαμεν τοιοῦτον ἀξίας δρ. 630,651:83, ἤτοι κατὰ τὰ δύο ἔτη ἐδαπανήσαμεν δι’ ὁπλισμὸν δρ. 5,047,369:28. Ὡσαύτως δι’ ἱππωνείαν ἐδαπανήσαμεν κατὰ τὸ 1885 δρ. 4,505,027:49, κατὰ δὲ τὸ 1886 δραχ. 1,766,688:68, ἤτοι κατὰ τὰ δύο ἔτη ἐδαπανήσαμεν δι’ ἱππωνείαν δραχ. 6,271,716:17. Διὰ στρατωνισμὸν κατὰ τὸ ἔτος 1885 ἐπληρώθησαν δραχ. 517, 774:69, κατὰ τὸ 1886 δραχ. 942,355:41, ἤτοι κατὰ τὰ δύο ἔτη ἐδαπανήθησαν δρ. 1,460,130:10. Εἰς σαγὴν κατὰ τὸ 1885 ἐπληρώθησαν δραχ. 505,330:90, κατὰ τὸ 1886 ἐπληρώθησαν δρ. 586,710:81, ἑπομένως κατὰ τὰ δύο ἔτη ἐπληρώθησαν δραχ. 1,092,041:71. Εἰς τὴν ἐξάρτυσιν τοῦ 1885 ἐπληρώθησαν 453,614:10, κατὰ τὸ 1886 ἐπληρώθησαν 467,052:75, τὸ ὅλον κατὰ τὰ δύο ἔτη ἐπληρώθησαν 920,666:85. Εἰς ὄργανα καὶ σάλπιγγας τὸ 1885 ἐπληρώθησαν 59,211:65, κατὰ τὸ 1886 δρ. 1,872:40, κατὰ τὰ δύο ἔτη ἐπληρώθησαν 61,084:05. Εἰς ὑλικὸν πυροβολικοῦ κατὰ τὰ δύο ἔτη ἐπληρώθησαν 1,600,000. Εἰς ὑλικὸν πολεμεφοδίων 4,610,906:51. Εἰς ὑλικὰ στρατοπεδεύσεως 531, 979:15, εἰς ἔκτακτον προμήθειαν ὑλικοῦ 4,981,074:57. Λοιπὸν δι’ ἀγορὰν ὑλικοῦ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, οὐχὶ δὲ διὰ μισθοὺς καὶ τροφὰς ἀξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν, ἐδαπανήθησαν κατὰ τὰ δύο ἔτη 37,678,500:35. Ἀλλὰ καὶ δι’ ὑλικὸν τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης ἐδαπανήθησαν 12,225,375:01, διότι δι’ ἀγορὰν ἱματισμοῦ κατὰ τὰ δύο ἔτη ἐπληρώθησαν δραχ. 492,630:96, εἰς ἐπισκευὴν πλοίων δρ. 1,130,763:92, εἰς ὁπλισμὸν δρ. 1,992,216:06, εἰς ἀγορὰν γαιανθράκων δραχ. 1,012,203:47, εἰς ναυτικοὺς χάρτας δρ. 12,010:28, εἰς στρατωνισμὸν δραχ. 29,460:95, εἰς τορπίλλας καὶ τορπιλλοφόρα δραχ. 1,702,039:08, εἰς ἀγορὰν ἑτοίμων πλοίων δραχ. 4,605,898:90, εἰς ὑλικὰ διαφόρου εἴδους δραχ. 923,912:10, καὶ εἰς ἔργα ναυστάθμου 324,239:29, τὸ ὅλον δρ. 12,225,375:01. Οὕτως, ἂν διὰ τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886 ἐδαπανήθησαν δρ. 52,220,869:63, κατὰ τὴν ὀρθὴν παρατήρησιν, ἣν ἀπηύθυνεν ὁ ἐκ Κορινθίας ἀξιότιμος βουλευτὴς, ἐπληρώσαμεν τὰς ἀποθήκας τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης δι’ ὑλικοῦ ἀξίας 49,903,875:36, ἠδυνήθη δὲ ὁ Πρωθυπουργὸς, χάρις τῷ Θεῷ, νὰ πωλήσῃ μέρος τοῦ ὑλικοῦ τούτου καὶ νὰ εἰσπράξῃ χρηματικά τινα ποσὰ, συντελέσαντα καὶ ταῦτα εἰς τὸ περιλάλητον ἰσοζύγιον τοῦ 1887, ὡς ἠδυνήθη νὰ συντηρήσῃ τὸν στρατὸν καὶ τὸ ναυτικὸν κατὰ τὸ ἔτος 1887, χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ εἰς δαπάνας πρὸς ἀγορὰν ὑλικοῦ δι’ αὐτά. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν ὑπεβλήθημεν εἰς δαπάνην, διότι, ὡς παρετήρησα, περιέλαβε μὲν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὸ 1887 πίστωσιν δι’ ἱματισμὸν 590,000 δραχ., ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου τῆς 1 Δεκεμβρίου 1887 ἠκυρώθη ἐξ αὐτῆς ποσὸν 410,000 δραχ., περιωρίσθη δ’ ἡ πίστωσις εἰς 180,000. Περιέλαβεν ὡσαύτως πίστωσιν 290,000 δι’ ὁπλισμὸν, ἀλλὰ διὰ τοῦ αὐτοῦ νόμου τῆς 1 Δεκεμβρίου 1887 ἠκυρώθη ἐκ ταύτης ποσὸν 111,000, καὶ ἔμεινε πίστωσις μόνον δραχ. 98,000. Περιέλαβε πίστωσιν διὰ στρατωνισμὸν δρ. 35,600, ἀλλ’ ἠκυρώθη ποσὸν 4,400, καὶ ἔμεινε πίστωσις δραχ. ν. 31,200. Περιέλαβε πίστωσιν διὰ σαγὴν 22,000, ἀλλ’ ἠκυρώθη ποσὸν 18,000, καὶ δὲν ἔμεινεν εἰμὴ πίστωσις 4,000. Περιέλαβε πίστωσιν διὰ ἐξάρτυσιν 30,000, ἀλλ’ ἠκυρώθη ποσὸν 10,000, καὶ ἔμεινε πίστωσις μόνον δραχμῶν 20,000. Τοιουτοτρόπως ἠδυνήθη νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῶν πιστώσεων τῶν 3,116,750 τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἀκυρώσει τῶν πιστώσεων τῶν 3,116,750 δραχμῶν, τῆς ὁποίας ἐμνημόνευσεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὡς οἰκονομίας γενομένης ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὸν στρατόν, ἐν αὐτῇ τῇ ἀκυρώσει ὑπάρχει τὸ ὑλικὸν τοῦ πολέμου τῆς ξηρᾶς, τὸ ὁποῖον εὑρέθη ἐν ταῖς ἀποθήκαις, καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου δὲν ἐπῆλθεν ἡ ἀνάγκη νὰ δαπανηθῶσι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀναγραφῆ ἀρχικῶς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν περιελήφθησαν πιστώσεις διὰ τὸ 1887, δι’ ἱματισμὸν ἐκ δραχ. 160,000, δι’ ἐπισκευὴν βασ. πλοίων 200,000, δι’ ὁπλισμὸν 20,000, δι’ ἀγορὰν γαιανθράκων 176,000, διὰ ναυτικοὺς χάρτας 3,000 καὶ διὰ στρατωνισμὸν 10,000, τὸ ὅλον δραχ. 569,000. Ἐκ τῶν πιστώσεων ὅμως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἀνερχομένων κατὰ τὸ 1887 εἰς 4,344,441, ἐδαπανήθησαν μόνον 3,891,982:57, κατὰ τὸν δημοσιευθέντα πίνακα, καὶ ὑπελείφθη ἀδιάθετος πίστωσις δραχ. 452,458:43. Τάχα δ’ αὕτη δὲν εἶναι ἕνεκα τῆς μὴ πραγματοποιήσεως τῶν ἀναγραφέντων ἐξόδων δι’ ἱματισμὸν καὶ ὑλικὸν τοῦ ναυτικοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀφοῦ ὑπῆρχε τὸ ὑλικὸν ἐν ταῖς ἀποθήκαις; Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 ἦτο ἀνάλογος πρὸς τὴν στοργὴν, τὴν ὁποίαν εἰς τὸ οἰκονομικὸν τοῦτο ἔτος ἐπεδαψίλευσεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εἶπον, ἦτο ἀνάλογος, διότι ἐγένετο ὁ Προϋπολογισμὸς τὸ στέλεχος, ἐφ’ οὗ τοσαύτας ἐπήνεγκε μεταβολὰς, προσθήκας καὶ ἐλαττώσεις ἡ ψαλὶς τοῦ ἀγρυπνοῦντος ἐπὶ τὸ στέλεχος τοῦτο Πρωθυπουργοῦ. Δὲν ὑπάρχει Προϋπολογισμὸς καθ’ ὅλην τὴν τελευταίαν δεκαετίαν, ὅστις ὑπέστη τοσαύτας μεταβολὰς, ὅσας ὑπέστη ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887, διὰ τῆς πληθύος τῶν ἐπ’ αὐτοῦ ἀναπληρωτικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων. Ἕνεκα τούτου, ἵνα δυνηθῶ ν’ ἀνεύρω ποῖα τέλος πάντων εἰσὶ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφησαν κατὰ τὸ 1887, ἔπρεπε νὰ συντάξω ἐγὼ αὐτὸς Προϋπολογισμὸν ἴδιον, καὶ εἶναι οὗτος, ὃν ἐπιδεικνύω ὑμῖν, διότι ὁ Προϋπολογισμὸς ὁ ἐκδιδόμενος μετεβλήθη ὅλως διὰ τῶν ἀναπληρωτικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων. Τὸ κακὸν εἶναι, ὅτι καὶ οἱ πίνακες, οἱ ὁποῖοι ἐδημοσιεύθησαν, εἶναι πλήρεις σφαλμάτων, οὐδὲ παριστῶσι τὰ ἀληθῆ ποσὰ ἐν πολλαῖς ἀναγραφαῖς, ὡς θέλω σᾶς ἀποδείξει προσεχῶς. Ἐν πρώτοις ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν οὐδεμίαν ὑπέστη μεταβολήν. Ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης μετεβλήθη διὰ δύο ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων, δι’ ὧν προσετέθησαν δραχ. 73,000. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέστη ἑπτὰ μεταβολὰς δι’ ἑπτὰ πιστώσεων διαφόρων εἰδῶν, ἀναβιβασθεὶς ἀπὸ 5,666,289, εἰς 9,189,374, δηλαδὴ αὐξηθέντων τῶν ἐξόδων αὐτοῦ κατὰ 3,523,085, ἐξ ὧν τὰ 2,500,000 ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἔκτακτα ἔξοδα. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν ὑπέστη μεταβολὰς, ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέστη πέντε μεταβολὰς διὰ ἓξ νομοθετικῶν πράξεων, ἀναβιβασθεισῶν τῶν πιστώσεων αὐτοῦ ἀπὸ δραχ. 57,555,571 εἰς 75,030,661, ἤτοι αὐξηθέντων τῶν ἐξόδων αὐτοῦ κατὰ δραχ. 17,475,090, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 16,652,090 ἐχαρακτηρίσθησαν ὡς ἔκτακτα, τακτικὰ δὲ προσετέθησαν δραχ. 823,000. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέστη μεταβολὰς διὰ τοῦ νόμου τῆς 1 Δεκεμβρίου 1887, δι’ οὗ ἠκυρώθησαν πιστώσεις δραχ. 865,000. Ἀλλὰ καὶ διὰ δύο ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων προσετέθησαν δραχ. 227,960 καὶ 150,953, ἐλαττωθεισῶν οὕτω τῶν πιστώσεων τοῦ ἀρχικοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀπὸ δραχ. 18,074,069 εἰς 16,201,232. Καὶ αἱ πιστώσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ὑπέστησαν μεταβολάς, διότι ἐχορηγήθησαν πιστώσεις δραχ. 219,867 διὰ μιᾶς πράξεως καὶ 214,870 διὰ μιᾶς ἄλλης, τὸ ὅλον δραχ. 433,737. Ἀλλ’ ἐχορηγήθησαν καὶ πιστώσεις 5,708,168, χαρακτηριζόμεναι ὡς ἔκτακτοι, αὐξηθέντων τῶν τακτικῶν ἐξόδων αὐτοῦ ἀπὸ δραχ. 3,689,837 εἰς δραχ. 4,124,574. Ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὅμως τούτου διεπράχθησαν ἀκατανόητα, ὅλως ἀσυμβίβαστα πρὸς τὴν ὀξυδέρκειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν, ὅτι ἤρκει ἡ ὁδηγία ἑνὸς γραφέως τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ νὰ δείξῃ εἰς τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης ποῦ ὑπάρχουσι κατακεχωρισμένα τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων. Ἀλλὰ τίνος τάχα ἀπῃτεῖτο ἡ ὁδηγία, ἵνα δείξῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅτι δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ πράξῃ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου, ὅσα διέπραξεν; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν περιέλαβεν ἐν τῷ δημοσιευθέντι πίνακι, ὅτι ἐχορηγήθησαν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργείου πιστώσεις δραχ. 654,604, ἐνῷ αἱ χορηγηθεῖσαι πιστώσεις ἀνήρχοντο μόνον εἰς δραχμὰς 434,737. Ἔπραξε δὲ τὸ λάθος τοῦτο, διότι περιέλαβεν ὡς ἰσχύουσαν τὴν ἐκ δραχμῶν 219,867 πίστωσιν, τὴν χορηγηθεῖσαν διὰ τοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος τῆς 24 Μαΐου 1888, ἐνῷ τὴν πίστωσιν ταύτην ἠκύρωσεν ἕτερον Βασιλικὸν Διάταγμα ἀπὸ 15 Ἰουνίου 1888, δι’ οὗ ἐχορηγήθη τὸ αὐτὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως ταύτης ὑπὸ ἄλλον τύπον. Ἑπομένως δὲν ἐχορηγήθησαν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τρεῖς, ἀλλὰ δύο μόνον πιστώσεις, ἀνερχόμεναι εἰς δραχ. 434,737. Ἀλλὰ διὰ ποίαν αἰτίαν πάντα ταῦτα; Περίεργος ἀληθῶς ἱστορία, διότι ἀποδεικνύει τὸ θάῤῥος τῶν Ὑπουργῶν εἰς τὸ ἀθετεῖν τοὺς νόμους, εἰς τὸ ἐκβιάζειν αὐτούς, πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν σκοπῶν καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν, τὰς ὁποίας ἔχουσιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν εἶχεν ἀνάγκην πιστώσεως, διότι δὲν ἐπήρκεσεν ἡ πρὸς πληρωμὴν μισθοῦ πληρωμάτων πλοίων χορηγηθεῖσα διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν διὰ τοιαύτην ἀνάγκην δὲν ἠδύνατο, κατὰ τὸν περὶ κυρώσεως τῶν ἐξόδων ἐτήσιον νόμον, νὰ ζητήσῃ, εἰμὴ διὰ τροφὰς πληρωμάτων, καὶ διὰ προμήθειαν γαιανθράκων, οὐχὶ δὲ διὰ μισθοὺς πληρωμάτων. Ὑπέλαβε δὲ, ὅτι, ἂν ἐβάπτιζεν ἔκτακτον τὴν εἰρημένην φύσεως ἀναπληρωτικῆς πίστωσιν, ὑπερέβαινε τὸ κατ’ αὐτὸν ἀνόητον τοῦτο πρόσκομμα τοῦ εἰρημένου νόμου. Ἅμ’ ἔπος, ἅμ’ ἔργον. Προὐκάλεσε τὸ Β. Διάταγμα τῆς 24 Μαΐου 1888, δι’ οὗ ἐχορηγήθη αὐτῷ ἔκτακτος πίστωσις δραχ. 219,867 διὰ μισθοὺς πληρωμάτων πλοίων, ἤτοι ἐπὶ τοῦ

Ἀλλὰ, κατὰ τὸ ἄρθρον 18 τοῦ ἀπὸ 1 Ὀκτωβρίου 1852 νόμου περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ: «Διὰ τὰς ἐκτάκτους καὶ κατεπειγούσας ὑπηρεσίας, τὰς μὴ προβλεπομένας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, χορηγοῦνται ἔκτακτοι πιστώσεις ὑπὸ τῶν Βουλῶν, ἐν ἀπουσίᾳ δ’ αὐτῶν ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, κατὰ τὰς διατυπώσεις, τὰς ὁρισθείσας εἰς τὸ ἄρθρον 16, ἡ δ’ ἐπικύρωσις αὐτῶν γίνεται κατὰ τὸ ἄρθρον 17.» Αἱ δ’ ἀνωτέρω ἐκτεθεῖσαι πιστώσεις ἐχορηγήθησαν ἐπὶ κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δι’ ὧν εἶχον προβλεφθῆ αἱ ἀνάγκαι αὗται, καὶ χορηγηθῆ αἱ κριθεῖσαι ἀναγκαῖαι πιστώσεις. Διὰ τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ Κεφ. Αʹ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὑπὸ τὸν τίτλον «μισθὸς τεχνιτῶν ἐργοστασίων», εἶχε χορηγηθῆ πίστωσις δρ. 169,300. Διὰ τοῦ ἄρθ. 10 τοῦ Κεφ. Αʹ, ὑπὸ τὸν τίτλον «μισθὸς πληρωμάτων Β. πλοίων», εἶχε χορηγηθῆ πίστωσις δραχ. 1,393,000. Διὰ τοῦ Κεφ. Εʹ ἄρθρ. 1 εἶχε χορηγηθῆ πίστωσις, ὑπὸ τὸν τίτλον «ἐπισκευὴ καταστημάτων Ναυστάθμου», ἐκ δρ. 30,000. Καὶ διὰ τοῦ ἄρθρ. 4 τοῦ Κεφ. Ϛʹ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶχε χορηγηθῆ, ὑπὸ τὸν τίτλον «ἔξοδα ὁδοιπορικὰ», πίστωσις δρ. 26,250. Ἑπομένως ἡ διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 24 Μαΐου διαταχθεῖσα χορηγία πιστώσεως ἐκτάκτου ἐπὶ τῶν εἰρημένων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀντέβαινεν εἰς τὸ ἀνωτέρω μνημονευθὲν ἄρθρον τοῦ νόμου περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ, καὶ ἦτο παράνομος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέλαβεν εὔκολον τὴν θεραπείαν τοῦ πράγματος. Προεκάλεσεν ἑπομένως Β. Διάταγμα ἀπὸ τῆς 15 Ἰουνίου 1888, δι’ οὗ ἀνεκλήθη τὸ ἀνωτέρω ἀπὸ 24 Μαΐου 1888 Β. Διάταγμα καὶ ἠκυρώθη ἡ δι’ αὐτοῦ χορηγηθεῖσα ἐκ δρ. 219,867 πίστωσις ἐπὶ τῶν εἰρημένων κεφαλαίων καὶ ἄρθρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐχορηγήθη δὲ ἡ αὐτὴ πίστωσις τῶν δραχ. 219,867 ὑπὸ τὸν τίτλον τῆς ἐκτάκτου πιστώσεως, οὐχὶ ἐπὶ τῶν μνημονευθέντων ἄρθρων καὶ κεφαλαίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ κεφαλαίων νέων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰ ἄλλα ὑπάρχοντα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ κεφάλαια. Καὶ περιεῖχεν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου δέκα κεφάλαια. Ὅθεν διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 15 Ἰουνίου 1888 ἐχορηγήθη ἡ πίστωσις τῶν 219,867 ἐπὶ Κεφ. ΙΒʹ, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπῆρχεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἡ ἔκτακτος πίστωσις χορηγεῖται «δι’ ἀνάγκας μὴ προβλεφθείσας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ», ἑπομένως ἐπὶ κεφαλαίου νέου, μὴ ὑπάρχοντος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ὁ δὲ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς ὑπέλαβεν, ὅτι δύναται νὰ χορηγηθῇ αὐτῷ ἔκτακτος πίστωσις, ἤρκει νὰ ἐχορηγεῖτο ἐπὶ κεφαλαίου νέου μὴ ὑπάρχοντος ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἔστω καὶ ἂν ὑπῆρχεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἄλλο κεφάλαιον, προβλέπον περὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης. Οὕτω διὰ τοῦ εἰρημένου Διατάγματος προσετέθη Κεφ. ΙΒʹ, τοῦ ὁποίου τὸ ἄρθρ. 1 περιέχει διὰ μισθὸν τεχνιτῶν ἐργοστασίων πίστωσιν δρ. 8,013, ἐνῷ τὸ 6 ἄρθρον τοῦ Κεφ. Αʹ περιεῖχε διὰ τὴν αὐτὴν ἀνάγκην πίστωσιν δρ. 169,300. Ὡσαύτως διὰ τοῦ 2 ἄρθρ. τοῦ προστεθέντος νέου ΙΒʹ Κεφαλαίου ἐχορηγήθη πίστωσις διὰ μισθὸν πληρωμάτων πλοίων δραχ. 200,108, ἐνῷ διὰ τοῦ ἄρθρ. 10 τοῦ Κεφαλαίου Αʹ προεβλέπετο ἡ εἰρημένη ἀνάγκη καὶ εἶχε δι’ αὐτοῦ χορηγηθῆ πίστωσις δραχ. 1,393,000. Ὡσαύτως περὶ τῆς ἐπισκευῆς τῶν καταστημάτων τοῦ Ναυστάθμου, περὶ ἧς προβλέπει τὸ ἄρθρον 3 τοῦ προστεθέντος νέου Κεφαλαίου ΙΒʹ, δι’ οὗ ἐχορηγήθη πίστωσις δραχ. 4,846, εἶχε προβλέψει τὸ ἄρθρ. 1 τοῦ Κεφ. Εʹ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δι’ οὗ εἶχε χορηγηθῆ πίστωσις δραχ. 30,000. Καὶ περὶ τῶν ἐξόδων ὁδοιποριῶν, περὶ ὧν προέβλεψε τὸ ἄρθρ. 4 τοῦ προστεθέντος νέου Κεφαλ. ΙΒʹ χορηγηθεῖσαν πίστωσιν δρ. 6,000, εἶχε προβλέψει τὸ ἄρθρ. 4 τοῦ Κεφ. ΣΤʹ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δι’ οὗ εἶχε χορηγηθῆ πίστωσις δρ. 26,250. Ὅθεν, ἂν τὸ ἀνακληθὲν Β. Διάταγμα τῆς 24 Μαΐου 1888 ἀντέβαινεν εἰς τὰ ἄρθρ. 18 καὶ 19 τοῦ Νόμου περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ, διότι τὰ ποσὰ τῆς χορηγηθείσης δι’ αὐτοῦ ἐκτάκτου πιστώσεως ἐχορηγοῦντο ἐπὶ κεφαλαίων καὶ ἄρθρων ὑπαρχόντων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀντιβαίνει ἐπίσης εἰς τὰ εἰρημένα ἄρθρα τοῦ Νόμου περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ τὸ Διάταγμα τῆς 15 Ἰουνίου 1888, διότι ἐδημιούργησε μὲν νέα κεφάλαια καὶ ἄρθρα, τὰ ὁποῖα προσέθηκεν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν, καὶ ἐφ’ ὧν ἐχορήγησε τὰς ἐν αὐτῷ μνημονευομένας πιστώσεις, δὲν ἦσαν ὅμως ἔκτακτοι αἱ ἀνάγκαι, δι’ ἃς ἐχορήγησε τὰς πιστώσεις, ἀλλ’ εἶχον αὗται προβλεφθῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Τὸ Διάταγμα μάλιστα τοῦτο ἀντιβαίνει προσέτι καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 22 τοῦ Νόμου περὶ δημοσίου Λογιστικοῦ, διότι, ἐνῷ κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο πᾶσαι αἱ ὁμοφυεῖς ἀνάγκαι πρέπει νὰ περιλαμβάνωνται ἐν τῷ αὐτῷ κεφαλαίῳ, τὸ εἰρημένον Β. Διάταγμα ἐδημιούργησεν ἴδια κεφάλαια, διὰ νὰ θεραπεύσῃ ἀνάγκας ὁμοφυεῖς, αἱ ὁποῖαι ἐθεραπεύοντο διὰ κεφαλαίων ἄλλων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ διεπράχθησαν ταῦτα, διὰ νὰ βαπτίσωσι πίστωσιν φύσεως ἀναπληρωτικῆς εἰς πίστωσιν ἔκτακτον. Ἡ πίστωσις, τὴν ὁποίαν εἶχε χορηγήσει ὁ Προϋπολογισμὸς, δὲν ἐπήρκεσε, καὶ ἐζητεῖτο ἀκόμη πίστωσις, ἐπειδὴ δὲ δὲν ἠδύναντο νὰ λάβωσιν αὐτὴν διὰ Διατάγματος ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως, ἐβάπτισαν αὐτὴν τὴν ἀναπληρωτικὴν εἰς πίστωσιν ἔκτακτον, καὶ περιέπεσαν εἰς τὸν ἀδιέξοδον αὐτὸν κύκλον τῶν παρανομιῶν καὶ σφαλμάτων. Ἂν ὁ Προϋπολογισμὸς, ὁ συνταχθεὶς κατὰ τὸ 1887, εἶχε περιλάβει τὸ ἐπαρκὲς εἰς πληρωμὴν τῶν μισθῶν πληρωμάτων πλοίων ποσὸν, τὰ ἔξοδα αὐτοῦ ἤθελον εἶσθαι περισσότερα ἀφ’ ὅσα ἐνεγράφησαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ· ὑπῆρχε δὲ τὸ συμφέρον, αἱ πιστώσεις, αἱ ζητούμεναι ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, νὰ ἦναι μικραὶ, ἵνα μὴ ἐξογκωθῇ ὁ Προϋπολογισμός· διὰ τοῦτο ὠλίσθησαν εἰς τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα κατέδειξα πρὸ ὀλίγου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὰ ἄτοπα ταῦτα ἐν τῷ πίνακι τῷ δημοσιευθέντι τῶν ἐξόδων. Ἐσημειώθη ἐν αὐτῷ, ὅτι ἐπὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἶχον χορηγηθῆ πιστώσεις διὰ τῶν ἀπὸ 5 Ἰουλίου καὶ 12 Αὐγούστου 1888 Β. Διαταγμάτων ἐκ δρ. 218,000. Διὰ τῶν αὐτῶν Διαταγμάτων ἐκ δρ. 130,000, καὶ διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 25 Σεπτεμβρίου 1887 ἐκ δρ. 120,000, τὸ ὅλον 468,000. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐταὶ αἱ πιστώσεις, αἱ χορηγηθεῖσαι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐχορηγήθησαν εἰς αὐτὸ πιστώσεις δρ. 653,000 τὰς ὁποίας ἐσφαλμένως περιώρισεν ὁ πίναξ εἰς δραχ. 468,000. Ἤτοι εἶχον χορηγηθῆ δραχμαὶ 230,000 διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 30 Ἰουνίου 1888, πίστωσις δραχ. 155,000 διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 26 Σεπτεμβρίου 1888, πίστωσις δραχ. 108,000 διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 12 Αὐγούστου 1888, πίστωσις δραχ. 30,000 διὰ τοῦ Β. Διατάγματος τῆς 7 Σεπτεμβρίου 1888, καὶ πίστωσις 130,000 δρ. διὰ τοῦ νόμου τῆς 1 Δεκεμβρίου 1887. Δὲν εἶναι δὲ μόνον ταῦτα. Παρακαλῶ νὰ παραβάλητε τοὺς πίνακας, διὰ νὰ ἰδῆτε, ὅτι τὰ πληρωθέντα ἔξοδα τοῦ 1887 ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1887 μέχρι τέλους Ἰουλίου 1888 ἀνῆλθον εἰς 80,691,115:37, ἐνῷ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1887 μέχρι τέλους Αὐγούστου 1888 ἐσημειώθησαν ὀλιγώτερα, ἤτοι 80,480,013:25. Ἐκπλήσσεταί τις ἀληθῶς μανθάνων, ὅτι ἐδαπανήθησαν ὀλιγώτερα μέχρι τοῦ Αὐγούστου τῶν δαπανηθέντων μέχρι τέλους Ἰουλίου. Προσέτι τὰ μέχρι τέλους Ἰουλίου 1888 πληρωθέντα ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἐσημειώθησαν εἰς 6,153,841:39, ἐνῷ τὰ μέχρι τέλους Αὐγούστου ἐσημειώθησαν πόσα; Βεβαίως, περισσότερα· ὄχι. Ὀλιγώτερα, κατὰ δρ. 335,249:90, ἤτοι 5,818,591:49. Ἂν ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν ἡ ἀκρίβεια ἦναι πρωτίστη τῶν ἀρετῶν, δὲν γνωρίζω ὁποίαν ἀξίαν ὀφείλει νὰ ἀποδώσῃ τις εἰς τὰς ἐπισήμους ταύτας δημοσιεύσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Συμβαίνει δὲ μέγα δυστύχημα, νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἀνεύρωμεν μίαν ἀλήθειαν εἰς τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀκούομεν, ἔστω καὶ ἂν ἐξέρχωνται ἐξ ἐπισήμων στομάτων. Νὰ μὴ δυνάμεθα δὲ νὰ ἀνεύρωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ εἰς τοὺς πίνακας, τοὺς δημοσιευομένους ἐκ τῶν δημοσίων γραφείων, ἐν οἷς εὑρίσκομεν ἄλλα ἀντ’ ἄλλων. Μήπως τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον ἦτο προωρισμένον νὰ γίνῃ τὸ ταμεῖον πάσης ψευδολογίας; Μήπως ἐπέπρωτο νὰ ἀσχολώμεθα τίς νὰ ἀπατήσῃ τὸν ἄλλον, ἢ πῶς νὰ ἀποπλανήσωμεν ἀλλήλους; Εἶναι τὸ θέαμα ἄξιον μελέτης, διότι εἶναι ἄξιον οἴκτου. Καὶ λησμονοῦμεν κανόνας, τοὺς ὁποίους οἱ σχολαστικοὶ εἶχον ἀναγράψει! Ἄνθρωπος σχολαστικὸς διὰ τοὺς ἄνδρας τῶν καθ’ ἡμᾶς χρόνων, διὰ τοὺς ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ἐπιτετραμμένην τὴν τοιαύτην τακτικήν, σεβαστὸς ὅμως ἐν τῇ Εὐρώπῃ καὶ ἀπολαμβάνων μεγάλης ὑπολήψεως, ἔγραφεν, ὅτι αἱ πράξεις τῶν ὑπερόχων ἀνθρώπων πρέπει ἀναγκαίως νὰ ὁδηγῶσιν εἰς τὴν χρηστότητα καὶ τὴν ἀλήθειαν. Παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς δὲν γνωρίζω, ἂν δυνάμεθα εἰς τοιαῦτα νὰ καταλήξωμεν ἀποτελέσματα, ὁδηγούμενοι ἀπὸ τὰς πράξεις τῶν παρ’ ἡμῖν ὑπερόχων ἀνθρώπων, ἀφοῦ καὶ ἀπὸ τοὺς λόγους καὶ ἀπὸ τὰ ἔγγραφα αὐτῶν ἀναγκαζόμεθα νὰ προφυλασσώμεθα, μήπως ὁδηγηθῶμεν, ὄχι εἰς τὴν ἀλήθειαν, ἀλλ’ εἰς τὴν πλάνην.

§19ΤΙΝΕΣ. Νὰ διακόψωμεν· δὲν ἠμποροῦμεν πλέον.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὴν Δευτέραν. (Προσέρχεται καὶ ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ βουλευτὴς Μεσσηνίας κ. Ν. Καράπαυλος). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7 μ. μ.