1888.11.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 8

τῆς 4 Νοεμβρίου 1888.

(Παρασκευὴ)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχετε ἐκδώσει πολλὰ εἰσιτήρια διὰ τὰ ἀκροατήρια· ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ἐκτὸς τῆς ὑμετέρας ὑπάρχει καὶ ἑτέρα ἐξουσία, ἡ στρατιωτική. Κατὰ ῥητὴν δὲ διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ στρατιωτικὴ ἐξουσία διατελεῖ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Προεδρείου.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως ἡ στρατιωτικὴ ἐξουσία διατελεῖ ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Προεδρείου. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ μοὶ ἐζήτησαν εἰσιτήρια καὶ δὲν ἠδυνάμην ν’ ἀρνηθῶ, ἀλλ’ ὁ χῶρος τῶν ἀκροατηρίων εἶναι μικρὸς καὶ δὲν ἀρκεῖ νὰ περιλάβῃ πάντας.

§3ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἀπό τινος τὰ ἀκροατήρια πληροῦνται πρὶν ἡ Βουλὴ γίνῃ ἐν ἀπαρτίᾳ.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο γίνεται διότι πρότερον οἱ ἀκροαταὶ συνωθοῦντο περὶ τὴν θύραν, ἐπιέζοντο, ἐξυλοκοποῦντο καὶ προεξενεῖτο θόρυβος, ταράττων τὴν Βουλήν. Ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ γίνηται ὡς πρὶν, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν.

§5ΚΑΝΑΡΗΣ. Τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὸ Προεδρεῖον. Πρὶν εἰς τὰ κοινὰ θεωρεῖα ἐπετρέπετο ἡ εἴσοδος ἄνευ εἰσιτηρίων, τώρα καὶ ἐκεῖ καθιερώσατε τὰ εἰσιτήρια.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅλα ταῦτα συμβαίνουσι διότι ὁ χῶρος τῶν ἀκροατηρίων εἶναι μικρός. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει τὸν λόγον.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως τοῦ 1889, συνάμα δὲ μετ’ αὐτοῦ ὑποβάλλω καὶ τὸν ὁριστικὸν Ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1886 καὶ τὰς προσωρινὰς καταστάσεις τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1887 καὶ τοῦ 1888 μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου τοῦ τρέχοντος ἔτους. Πλὴν τούτων ὑποβάλλω πάντα, ὅσων ὁ Λογιστικὸς Νόμος ἀπαιτεῖ τὴν ὑποβολὴν συνάμα μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν ἀναγινώσκω τὸν πίνακα τῶν ὑποβαλλομένων, διότι θὰ ἦτο μακρόν· θέλει τυπωθῆ ὁ πίναξ, ἐκ τοῦ ὁποίου θέλετε μάθει, τίνα ταῦτα, περιλαμβάνοντα καί τινα μὴ ὑποχρεωτικὰ, ἀνακοινούμενα δ’ εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν μελέτην τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἴθισται κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ἐκτίθηνται ἀπὸ τοῦ βήματος τὰ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἐν γένει, ἡ δ’ ἔκθεσις αὕτη ἀνατρέχει εἰς τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ὑπεβλήθη ὁ τελευταῖος Προϋπολογισμός. Ἀρχόμενοι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, θέλομεν φθάσει μέχρι τῆς σήμερον, θέλομεν δ’ ἐξηγήσει τίνα τὰ οἰκονομικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπηγόρευσεν ἡ παροῦσα κατάστασις, καὶ τίς ἡ ἔννοια τοῦ ὑποβαλλομένου Προϋπολογισμοῦ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἐν ὁμοίᾳ περίπου ἐποχῇ, συνάμα μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπεβλήθη καὶ ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1885· ἤδη ὑποβάλλεται ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1886, διότι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ οὗτος, ἀφοῦ τὸ ἔτος 1886 ἔληγεν οἰκονομικῶς τὴν 31 Ὀκτωβρίου, ἡ δὲ ὑποβολὴ τοῦ τελευταίου Προϋπολογισμοῦ ἐγένετο μόλις λήξαντος τοῦ Ὀκτωβρίου. Ἐξηγήσαμεν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτι ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1885 ἄφινεν ἔλλειμμα σπουδαῖον· ἄφινεν ἔλλειμμα ἐκ τακτικῶν ἐσόδων 24,950,000 δραχμῶν, ἄφινε καὶ ἔλλειμμα ἐξ ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ 36,737,000 δραχμῶν, τουτέστιν 61,687,000 δραχμῶν. Ἐξηγήσαμεν δὲ τότε, ποῖον θὰ ἦτο τὸ ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἄφινεν ἡ χρῆσις τοῦ 1886. Καίτοι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ὑποβάλωμεν Ἀπολογισμὸν, ἡ προσωρινὴ ὅμως κατάστασις, ἡ μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου, ἐδήλου ἐφ’ ἱκανὸν, ὁποῖον θὰ ἦτο τὸ ἔλλειμμα. Πράγματι δὲ ἤδη, ὅτε ὑποβάλλομεν τὸν ὁριστικὸν Ἀπολογισμὸν, δυνάμεθα νὰ κυρώσωμεν σχεδὸν πάντα, ὅσα τότε ἀνεκοινώσαμεν. Κατὰ τὸν ὑποβαλλόμενον Ἀπολογισμὸν, ἡ χρῆσις τοῦ 1886, ἥτις ἐστηρίζετο ἐπὶ Προϋπολογισμοῦ, περιλαβόντος ἀρχικῶς εἰς τὰ ἔσοδα 88,324,000 δραχμῶν, εἰς δὲ τὰ ἔξοδα 89,074,000 δραχμῶν, ἑπομένως παρουσιάζετο ἀρχικῶς μὲ ἔλλειμμα 750,000 δραχμῶν, ἡ χρῆσις, λέγω, ἐκείνη ἀπέληξεν εἰς ἔλλειμμα πολλῷ μεγαλείτερον, εἰς ἔλλειμμα τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ 28,630,000 δραχμῶν. Τὸ ἔλλειμμα τοῦτο προηγγέλλετο, διότι εὐθὺς ἐξ ὑπαρχῆς τὰ ἔξοδα ηὐξήθησαν δι’ ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων· ἐπίσης δὲ εἶχεν ἀποδειχθῆ μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἀνεκοινώσαμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ τῆς προσωρινῆς καταστάσεως, ὅτι αἱ βεβαιώσεις κατὰ πολὺ ὑπελείποντο τῶν ἀναγεγραμμένων ἐσόδων. Ἐνῷ ταῦτα εἶχον ἀναγραφῆ εἰς 88,324,000 δραχμῶν, δὲν ὑπῆρξαν βεβαιώσεις, διαρκούσης τῆς χρήσεως, εἰμὴ 69,849,000 δραχμῶν, εἰς τὰς ὁποίας προσθετέον βεβαιώσεις τινὰς μετὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως, αἵτινες φέρουσι τὸ ποσὸν τῶν βεβαιωθέντων εἰς 71,739,000 δραχμῶν, ἀντὶ τῶν 88,324,000 δραχμῶν. Ἡ διαφορὰ αὕτη τῶν βεβαιώσεων πρὸς τὰ προϋπολογισθέντα πόθεν κυρίως προέρχεται; Ἡ ἐξέτασις αὕτη ἔχει πολλὴν τὴν σπουδαιότητα, προκειμένου νὰ κανονίσῃ ἡ Βουλὴ τὰ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ Κράτους. Ὁ Ἀπολογισμὸς μᾶς διδάσκει, ὅτι προέρχεται κυρίως ἐκ τῶν οἰκονομικῶν μεταῤῥυθμίσεων, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχε νομίσει ἀναγκαῖον νὰ εἰσαγάγῃ ἐν τῇ νομοθεσίᾳ τοῦ Κράτους. Ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχε νομίσει, ὅτι διὰ μεταῤῥυθμίσεων θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτύχῃ, ὅπως αὐξήσῃ σπουδαίως τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Οἱ δὲ νόμοι, διὰ τῶν ὁποίων αἱ μεταῤῥυθμίσεις ἐκεῖναι εἰσήχθησαν, εἶνε οἱ κυριωδέστερον παραγαγόντες τὰ ἐλλείμματα ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς· διότι εὑρίσκομεν ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν βεβαίωσιν ἐπὶ ἔλαττον 482,000 δραχμῶν, τοῦ φόρου τῶν οἴνων 1,770,000 δραχμῶν, τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου 1,832,000 δραχμῶν, τῶν κληρονομικῶν τελῶν 450,000 δραχμῶν, τοῦ δικαιώματος καταναλώσεως καπνοῦ 2,751,000 δραχμῶν, τοῦ σιγαροχάρτου 500,000 δραχμῶν καὶ προσέτι ἐπὶ τῶν τελωνιακῶν τελῶν 4,160,000 δραχμῶν, τῶν δόσεων γαιῶν καὶ φυτειῶν 1,560,000 δραχμῶν, τῶν καθυστερούντων παρελθουσῶν χρήσεων 386,000 δραχμῶν, τουτέστιν ἐν συνόλῳ 13,895,000 δραχμῶν. Οὕτω τὰ ἔσοδα τὰ βεβαιωθέντα περιωρίσθησαν εἰς 69,849,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ γινώσκετε, ὅτι πάντοτε τὰ βεβαιούμενα ἔσοδα ὑπερτεροῦσι κατὰ πολὺ τῶν εἰσπραττομένων, κατὰ τὴν χρῆσιν δὲ τοῦ 1886, ὡς ἐκ τῆς φορολογίας, τῆς μεταῤῥυθμιστικῆς, ἡ βεβαίωσις ἀπεῖχε τῆς εἰσπράξεως περισσότερον ἢ πρὸ τῶν μεταῤῥυθμίσεων, ἀπεῖχε τῆς εἰσπράξεως 10%, ἐνῷ πρότερον εἶχε κατέλθει ἡ διαφορὰ εἰς 8 καὶ κάτω τῶν 8%· 10,17% ἀκριβῶς εἶναι ἡ ὑστέρησις τῶν εἰσπράξεων πρὸς τὰς βεβαιώσεις κατὰ τὸ 1886, τουτέστιν ἀντὶ τῶν 69,849,000 βεβαιωθέντων ἔχομεν 62,151,000, πραγματικῶς εἰσπραχθέντα, εἰς τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν εἰσπραχθέντα ἐκ τῶν βραδέως βεβαιωθέντων, ἵνα ὦμεν ἐντελῶς ἐν τῇ ἀκριβείᾳ, τουτέστιν 1,336,000 δραχμῶν, αἵτινες λογιστικῶς μὲν δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1886, ἀλλὰ δὲν εὐθύνουσι καὶ πραγματικῶς τὴν χρῆσιν ἐκείνην, διότι εἰσεπράχθησαν ὁπωσδήποτε ὀλίγον μετὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως. Ἔχομεν λοιπὸν 62,151,000 οὕτως αὐξανόμενα δι’ 1,336,000 δραχμῶν. Ἀπέναντι δὲ τούτων ἔχομεν προϋπολογισθέντα ἀρχικῶς ἔξοδα 89,074,000, εἰς ἃ προσετέθησαν δι’ ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων 4,989,000 δραχμῶν καὶ προσέτι 33,000 δραχμῶν ἐξ ἐπαναφορᾶς πιστώσεων, τουτέστιν ἔχομεν ἔξοδα ἐπιτραπέντα 94,097,000 δραχμῶν, ἀλλὰ διατεθείσας πιστώσεις κατωτέρας τῶν ἐπιτραπεισῶν δαπανῶν καὶ περιοριζούσας τὰς πραγματικὰς δαπάνας εἰς 90,781,000 δραχμῶν· ἑπομένως ἐν τελικῷ ἀποτελέσματι ἔχομεν προϋπολογισθέντα ἀρχικῶς τακτικὰ ἔσοδα 88,324,000 δραχμῶν, βεβαιωθέντα 69,849,000 δραχμῶν· ἐκ τούτων εἰσπραχθέντα 62,151,000 δραχμῶν· ἔξοδα ἀρχικῶς καὶ διὰ πιστώσεων ἐκτάκτων καὶ ἀναπληρωματικῶν ἐπιτραπέντα 94,097,000, πραγματοποιηθέντα 90,781,000 δραχμῶν, διαφορὰν ἄρα τῶν πραγματοποιηθέντων ἐσόδων πρὸς τὰ πραγματοποιηθέντα ἔξοδα 28,630,000 δραχμῶν, ἐκ τῶν ὁποίων ἐὰν ἀφαιρέσωμεν 1,300,000 δραχμῶν, ἤτοι τὰς εἰσπράξεις τὰς γενομένας μετὰ τὴν χρῆσιν, ἔχομεν ἔλλειμμα πραγματικὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1886 ἐκ δραχμῶν 27,294,000. Ἀλλὰ τὸ 1886 εἶχε δύο Προϋπολογισμούς, τακτικὸν καὶ ἔκτακτον. Ἐὰν εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ προσθέσωμεν καὶ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας, οὐχὶ τὰς συνήθεις τῶν ἐκτάκτων Προϋπολογισμῶν, τουτέστι τὰς τῶν σιδηροδρόμων, καὶ ἄλλας ὁμοίας, ἀλλὰ μόνον τὰς ἐκ τῆς πολιτικῆς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπαγορευθείσας, ἔχομεν ἐκ τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐλλειμμάτων τοῦ 1886 59,000,000 δραχμῶν, ἅπερ προστιθέμενα εἰς τὸ ἔλλειμμα τὸ τακτικὸν καὶ τὸ ἔκτακτον τοῦ 1885 τῶν 61,000,000, φέρουσιν εἰς στρογγύλον ἀριθμὸν τὸ ἔλλειμμα τῶν δύο ἐτῶν εἰς 120,000,000. Οὗτος ἦτο ὁ ἀριθμός, τὸν ὁποῖον καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν· ἑπομένως δὲν ἔχω τι νὰ προσθέσω, ἀρκούμενος εἰς τὴν κύρωσιν τῶν λεχθέντων ἄλλοτε καὶ λαμβάνων τὸν ἀριθμὸν τοῦτον ὡς ἀφετηρίαν πρὸς τὴν ἐξέτασιν τῶν οἰκονομικῶν ἀποτελεσμάτων τῶν κατόπιν ἐτῶν. Τοιαύτην παραλαβόντες κληροδοσίαν, ὠφείλομεν νὰ προνοήσωμεν περὶ τοῦ κανονισμοῦ αὐτῆς, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶχε ληφθῆ πρόνοια προηγουμένως. Περὶ τούτου ἀνεκοίνωσα καὶ ἄλλοτε, θὰ λάβω δ’ ἀφορμὴν νὰ ἐκθέσω καὶ πάλιν πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ εἰκότα· ἤδη ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν αὐτοτελῶς, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 ποῖα παρουσιάζει ἀποτελέσματα. Καὶ ναὶ μὲν δὲν δυνάμεθα περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων ν’ ἀνακοινώσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν πλήρη στοιχεῖα, διότι δὲν ἔχομεν βεβαιωμένα ἐκ τῶν 22 μηνῶν τῆς χρήσεως εἰμὴ τὰ ἀποτελέσματα 21 μηνῶν· τὰ τοῦ 22ου μηνός, δηλαδὴ τὰ τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου, γινώσκομεν ἤδη ἐκ τηλεγραφικῶν εἰδήσεων καὶ ἴσως ἐντὸς ποσοῦ 50 ἢ 60 χιλιάδων δραχμῶν τὰ γινώσκομεν μετ’ ἀκριβείας πλήρους. Ἀλλὰ τὰ ἐπισήμως βεβαιωμένα, τὰ περιλαμβανόμενα εἰς τοὺς πίνακας, τοὺς πρὸ ὀλίγου κατατεθέντας εἰς τὴν Βουλήν, τετυπωμένους μάλιστα, ὥστε νὰ περιέλθωσιν εἰς χεῖρας ὑμῶν ἐντὸς τῆς ἡμέρας, ταῦτα φθάνουσι μόνον μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου· τὰ τοῦ μηνὸς ὅμως Ὀκτωβρίου ὡς πρός τε τὰ ἔσοδα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, συγκεντρωθέντα, ὡς εἶπον, ἐκ τηλεγραφημάτων καὶ ἄλλων πληροφοριῶν, δὲν εἶναι τόσον σπουδαῖα, ὥστε ἐξ αὐτῶν νὰ δύνηται νὰ προκύψῃ ἀμφιβολία περὶ τοῦ γενικοῦ ἀποτελέσματος τῆς χρήσεως τοῦ 1887· διότι ὡς πρὸς μὲν τὰ ἔσοδα ὁ μὴν Ὀκτώβριος θ’ ἀναγράψῃ εἰσπράξεις 145,000 δραχμῶν ἐκ φόρου ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου τῶν μεταλλείων, 700,000 δραχμῶν ἐκ κρατήσεων μισθῶν λόγῳ συντάξεως καὶ 700,000 δραχμῶν ἐξ ἄλλων λόγων· ὡς πρὸς δὲ τὰ ἔξοδα θ’ ἀναγράψῃ 723,000 δραχμῶν εἰς τὰ ἐν τοῖς ταμείοις κατὰ τὸ τέλος Σεπτεμβρίου ἡμιεξωφλημένα χρηματικὰ ἐντάλματα, 800,000 δραχμῶν εἰς τὰ πρὸς ἐντελῆ ἐξόφλησιν τούτων καὶ ἄλλων κατὰ τὸν Ὀκτώβριον προσαχθησομένων ἐνταλμάτων καὶ 700,000 δραχμῶν εἰς τὰ ἐπὶ συμψηφισμῷ ἐκδεδομένα χρηματικὰ ἐντάλματα διὰ τὰς τῶν συντάξεων καὶ τῶν μισθῶν τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων γενομένας κρατήσεις, συμψηφισθησομένας πρὸς τὰ ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς ἔσοδα, ὥστε μικρὰ εἶναι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἔχομεν νὰ προσθέσωμεν διὰ τὸν μῆνα Ὀκτώβριον, εἰς τὰ εἰσπραχθέντα μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν φέρων περίσσευμα ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα 387,000 δραχμῶν, τὸ περίσσευμα ὅμως τοῦτο βραδύτερον ηὔξησε κατὰ μικρὸν, διότι προσετέθησαν μὲν πιστώσεις ἔκτακτοι καὶ ἀναπληρωματικαὶ, ἀλλ’ ἠκυρώθησαν καὶ ἕτεραι πιστώσεις. Ὡς ἐκ τούτου ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων, ὅστις ἀνήρχετο εἰς 94,269,000 δραχμῶν, διὰ τῶν προσθηκῶν ἀνεβιβάσθη εἰς 97,708,000 δραχμῶν· ἀλλὰ διὰ τῶν ἀκυρώσεων περιωρίσθη εἰς 94,201,000 δραχμῶν· ἑπομένως τὸ περίσσευμα ἀντὶ 387,000 δραχμῶν, ἀνεβιβάσθη εἰς 455,000 δραχμῶν. Ταῦτα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ἤδη πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν, ὁποία ἡ τύχη τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ πραγματοποιήσει. Περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου ὡμίλησα καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐν ὁμοίᾳ ταύτης ἐποχῇ. Τότε εἴχομεν τὴν πεῖραν ἐφαρμογῆς 10 περίπου μηνῶν καὶ ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν κυριωτέρων ἄρθρων τῶν ἐσόδων καὶ τῶν ἐξόδων εἴχομεν συμπεράνει, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον ἦτο ἐξησφαλισμένον. Εἴχομεν παραστήσει, ὅτι θὰ ὑπάρξωσιν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα διαφοραί τινες καὶ ὡς πρὸς τὰς βεβαιώσεις καὶ ὡς πρὸς τὰς εἰσπράξεις ἀπέναντι τῶν προϋπολογισμένων· διότι ὁ ἀρχικὸς Προϋπολογισμὸς—ἠξεύρετε δὲ, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 δὶς εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης διαλύσεως,—ὁ ἀρχικὸς Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 ὑπέθετεν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους ἤθελον πραγματοποιηθῆ πόροι τινὲς νέοι, ἀλλ’ ἐν τῷ νεωτέρῳ Προϋπολογισμῷ ἠναγκάσθημεν νὰ περιορίσωμεν ὡς πρὸς ταῦτα τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων. Κατὰ τὸν ἀρχικὸν Προϋπολογισμὸν ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου θὰ ἐφηρμόζετο ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου, ἐνῷ δὲν ἐφηρμόσθη εἰμὴ ἀπὸ τῆς 10 Αὐγούστου· ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον οἱ δύο οὗτοι φόροι θὰ ἀπέφερον κατὰ μῆνα 600,000 δραχμῶν, οἱ 7 μῆνες καὶ 10 ἡμέραι θὰ ἔφερον διαφορὰν 4,400,000 δραχμῶν. Ἐν τῷ δευτέρῳ εἰσαχθέντι Προϋπολογισμῷ ἡ ἐφαρμογὴ ὑπελογίσθη ἀπὸ τῆς 1 Ἰουνίου, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἡ ἐφαρμογὴ ὑπῆρξε βραδυτέρα κατὰ 2 μῆνας καὶ 10 ἡμέρας, ἑπομένως ὑπάρχει διαφορὰ 1,400,000 δραχμῶν· τοιαῦται διαφοραὶ παρουσιάζονται καὶ εἰς τὸν φόρον τῶν οἰνοπνευμάτων καὶ ἀλλαχοῦ, εὑρίσκονται δὲ ἀναγεγραμμέναι ἐν ἰδίῳ πίνακι, περιειλημμένῳ ἐν τῷ τεύχει τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐκ τῶν λόγων τούτων καὶ ἔκ τινων ἄλλων τὰ ἔσοδα δὲν ἐβεβαιώθησαν ἀκριβῶς εἰς τὸ ποσὸν τῶν προϋπολογισθέντων. Δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι κατὰ πολὺ ὑπέρτερος τῶν πραγματοποιηθέντων ποσῶν, ὅπως παρεστήθη εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν· δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἀντὶ 92,000,000 τοῦ ἀρχικοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰσπράττοντες σήμερον 83 ἑκατομμύρια, ὑπολειπόμεθα τῶν ἐπαγγελιῶν τῆς τότε ἐποχῆς. Οἱ παραστήσαντες ταῦτα λησμονοῦσιν, ὅτι εἰπόντες ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι εἰς 92 ἑκατομμύρια θ’ ἀνέλθωσι τὰ ἔσοδα, καθαρῶς ἐξηγήσαμεν, καὶ εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, ὅτι πρόκειται περὶ βεβαιώσεως καὶ ὅτι αἱ εἰσπράξεις κατὰ γενικὸν κανόνα θὰ ὑπολειφθῶσι κατὰ 8 ἢ 9 τοῖς ἑκατὸν, ὅτι ἑπομένως 92 δὲν εἶναι τὰ εἰσπραχθησόμενα ἑκατομμύρια, ἀλλὰ τὰ βεβαιωθησόμενα· ὅτι τὰ εἰσπραχθησόμενα εἶναι πολλῷ ὀλιγώτερα· ὅταν δὲ πρὸς τὸ ποσὸν ἐκεῖνο παραβληθῇ τὸ ποσὸν τὸ πραγματικῶς εἰσπραχθὲν καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπραχθῇ ἐντὸς τοῦ προσεχοῦς μηνὸς, ἕνεκα βραδυτῆτος βεβαιώσεως τοῦ φόρου ἐπιτηδευμάτων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, ἡ ἀπόστασις εἶναι ἐλαχίστη, μόλις ἑκατοστύων τινῶν χιλιάδων δραχμῶν. Ἐῤῥήθη μάλιστα, ὅτι κατὰ τὴν περυσινὴν συζήτησιν παρέστησα ἐγὼ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὰ ἔσοδα θέλουσιν ἀνέλθει εἰς 85,150,000 δραχμῶν, διότι ἐν τῇ ἀγορεύσει μου πέρυσι λέγων, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσαγάγωμεν ἀκριβῆ στοιχεῖα πρὸς καθορισμὸν τῶν εἰσπραχθησομένων, εἶπον ταὐτοχρόνως, ὅτι ὑπῆρχεν ἐλπὶς, ὅτι θὰ ὑπελειπόμεθα τῶν βεβαιώσεων, εἴτε κατὰ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἔφερε τὰς εἰσπράξεις εἰς 85 ἑκατομμύρια, εἴτε εἰς ποσὸν μικρότερον, εἴτε καὶ εἰς ποσὸν κατώτερον καὶ αὐτῶν τῶν δαπανηθησομένων. Εἶναι ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀναγνώσω ὅ,τι εἶπον κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, διότι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ τεθῇ εἰς θέσιν, ἵνα κρίνῃ, ἐὰν ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὑπολογίζομεν τὰ τῆς πραγματοποιήσεως τῶν Προϋπολογισμῶν, ᾖναι ἀκριβής. Ἤδη ἔχω νὰ ὑποστηρίξω ἄλλον Προϋπολογισμὸν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ βεβαίως ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ὑπελόγισα τὸ παρελθὸν ἔτος, δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποδώσῃ πλείονα ἢ ἐλάσσονα πίστιν εἰς τὰ παρ’ ἐμοῦ ἐνδειχθησόμενα. Ὅ,τι δὲ εἶπον κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος καὶ εἰς ὃ ἀνήγετο ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, τοῦ προχθὲς ἀγορεύσαντος, εἶναι τὸ ἑξῆς: «Τὸ ἐξαγόμενον εἶναι τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐξέθηκα πρὸς ὑμᾶς, ὅτι αἱ δαπάναι ἀνέρχονται εἰς 84,000,000 καὶ μένει ὡς πρὸς τὸ ἰσοζύγιον τὸ ζήτημα κατὰ πόσον αἱ εἰσπράξεις θὰ ὑστερήσωσι τῶν βεβαιώσεων. Ἂν αἱ εἰσπράξεις ὑστερήσωσι τῶν βεβαιώσεων, ὅσῳ καθυστέρησαν κατὰ προηγούμενα ἔτη, θέλομεν ἔχει περίσσευμα ἑκατομμυρίου, ἂν ὑστερήσωσι περισσότερον ἢ κατὰ τὸ παρελθὸν, τὸ περίσσευμα δύναται νὰ ἐκλείψῃ, ἐὰν ὀλιγώτερον, τὸ περίσσευμα δύναται νὰ αὐξήσῃ. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι εἶναι ἐξησφαλισμένον τὸ ἰσοζύγιον.» Ὅ,τι ἄρα εἶπον κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἦτο, ὅτι εἴχομεν ἐνδείξεις, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι θὰ εἰσπράξωμεν ὅσα καὶ θὰ δαπανήσωμεν, εἶπον δὲ, ὅτι θὰ δαπανήσωμεν 84 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Κατὰ πόσον τὰ πράγματα ὑπολείπονται τῶν ὑποθέσεων ἐκείνων; Κατὰ τὰ ὑποβεβλημένα εἰσεπράχθησαν μέχρι τοῦδε σχεδὸν 83 ἑκατομμύρια, εἰσπραχθήσεται δὲ προσεχέστατα περὶ τὸ ἓν ἑκατομμύριον ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ἑπομένως ἔχομεν αὐτὸ τὸ ποσὸν τὸ ἐνταῦθα ἀναφερόμενον. Ἐὰν ὑπάρχῃ διαφορὰ, εἶναι αὕτη ἑκατοστύων χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρχε διαφορὰ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ὅπως ἀξιοῦσι τινὲς, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐν Προϋπολογισμῷ ἑλληνικῷ δὲν εἶναι εὐχερὴς προσέγγισις περισσοτέρα. Ἐνταῦθα προσηγγίσαμεν πλειότερον, διότι ἴσως δὲν ὑπάρχει διαφορὰ, ἢ, ἂν ὑπάρχῃ, εἶναι ἑκατοστύων μόνον χιλιάδων δραχμῶν. Ἰδίως ὅμως δὲν ἐπετρέπετο εἰς τοιαύτας διαφορὰς νὰ ἐπιστήσωσι τὴν προσοχὴν οἱ μὴ ἀπατηθέντες κατὰ ἑκατοστύας χιλιάδας δραχμῶν, οἱ μὴ ἀπατηθέντες κατὰ μονάδας ἑκατομμυρίου, ἀλλ’ οἱ βεβαιώσαντες ἐπὶ τῇ ψηφίσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ — δὲν ἦσαν δὲ τυχαῖοι οὗτοι, ἦσαν οἱ κυριώτεροι τῶν οἰκονομολόγων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, — οἱ βεβαιώσαντες, ὅτι ἀδύνατον ἦτο νὰ περιορισθῇ τὸ ἔλλειμμα κάτω τῶν 30 ἑκατομμυρίων. Καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτε ἀπεδεικνύετο, ὅτι ἡ πρώτη αὐτῶν πρόῤῥησις ἦτο ἐσφαλμένη, ἐξηκολούθησαν οὗτοι λέγοντες, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ μέγα ἔλλειμμα, καὶ ἰσχυριζόμενοι, ὅτι κατὰ τὸ ἥμισυ μόνον ἠπατήθησαν, ὅτι ἀντὶ 30 ἑκατομμυρίων, 15 τοὐλάχιστον ἑκατομμυρίων θέλει εἶσθαι τὸ ἔλλειμμα. Καίτοι ἐξέφραζον πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἦτο ἀνώτερον τοῦ ποσοῦ τούτου, περιώριζον ὅμως αὐτὸ κατὰ συγκατάβασιν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο ἢ εἰς 14 ἢ 13 ἑκατομμύρια. Οὗτοι, οἱ τοιαῦτα προειπόντες, ἔρχονται ψέγοντες ἡμᾶς, ὡς πλανηθέντας, καθ’ ἣν ὥραν κυροῦνται πᾶσαι ἡμῶν αἱ προῤῥήσεις. Ἀπὸ τῶν ἐσόδων, οὕτως ἐπισήμως πιστοποιηθέντων, ὡς ἐξικνουμένων εἰς τὸ ποσὸν, ὅπερ προεβλέπομεν, μεταβαίνοντες εἰς τὰ ἔξοδα, εὑρίσκομεν καὶ ἐν αὐτοῖς διαφορὰν ἐπὶ τὰ κρείττω, διότι πᾶσα ἐν τῇ πραγματοποιήσει τῶν δαπανῶν ἐλάττωσις εἶναι διαφορὰ ἐπὶ τὰ κρείττω διὰ τοὺς μὴ παραδεχομένους τὴν θεωρίαν, ὅτι πᾶσα ἀναγεγραμμένη δαπάνη πρέπει καὶ νὰ πραγματοποιῆται. Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, κατὰ τὸ παρ’ ἡμῖν ἰσχύον λογιστικὸν σύστημα τῆς ἄκρας εἰδικεύσεως τῶν πιστώσεων, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἀναγράφωμεν ἐν παντὶ ἄρθρῳ τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς δαπάνης, ἵνα μὴ παρακωλυθῇ ἡ ὑπηρεσία ἐν ἐνδεχομένῃ ἀνάγκῃ δαπάνης ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ· ἀλλὰ δὲν ἕπεται ἐκ τῆς ἀναγραφῆς τῆς πιστώσεως ὑποχρέωσις διὰ τὸν ὑπουργὸν, ὅπως δαπανήσῃ τὸ ὅλον. Ὑποχρέωσις αὐτοῦ τοὐναντίον εἶναι νὰ προσπαθήσῃ, ὅπως αἱ δαπάναι περιορισθῶσιν ἐν τῇ ἐκτελέσει. Ἡμεῖς ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦτο ἐπεδιώξαμεν, ἐπετύχομεν δὲ τοῦτο ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε οἱ θέλοντες νὰ ψέξωσιν ἡμᾶς τρωτὸν σημεῖον ἐθεώρησαν τὴν μεγάλην ἡμῶν ἐν τούτῳ ἐπιτυχίαν. Τὰ ἔξοδα εἶχον ἀναγραφῇ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ εἰς 94, 269,000· εἰς ταῦτα ἐγένοντο, ὡς εἶπον, προσθαφαιρέσεις, ὡς ἐκ τῶν ὁποίων ὁ Προϋπολογισμὸς ὁ ὁριστικὸς περιωρίσθη εἰς 94,201,000. Ἀπέναντι τούτων ἐπληρώθησαν μέχρι τῆς 30 7βρίου 1888 80,261,000, μετὰ δὲ τὴν ἀναγραφὴν τῶν πληρωμῶν, περὶ ὧν ὡμίλησα πρότερον, τοῦ μηνὸς 8βρίου, τὸ ποσὸν τῶν πραγματοποιηθεισῶν δαπανῶν θέλει ἀνέλθει εἰς 82,485,000, ἀφαιρουμένων δὲ αὐτῶν ἀπὸ τῶν ἐσόδων, οἷα παρέστησα αὐτὰ πρὸ ὀλίγου, ἤτοι ἀπὸ τῶν 82,763,000,— διότι δὲν περιέλαβον τὸ ἑκατομμύριον, τὸ ἀναγόμενον εἰς τὸν φόρον ἐπιτηδεύματος τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ἀφοῦ δὲν εἰσεπράχθη ἐγκαίρως,—ὑπολείπεται πλεόνασμα 277,000. Ἐγένετο συζήτησις προχθὲς περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ περισσεύματος τούτου. Ἀνεγνωρίσθη ὡς ἀναμφήριστον, ὅτι ἐπετεύχθη λογιστικῶς πλεόνασμα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ 277,000, εἰς ἃς προσθετέον καὶ ποσὸν 1,000,000, οὗτινος ἐβράδυνεν ἡ βεβαίωσις. Δὲν ἠρνήθη ταῦτα ὁ προχθὲς ἀγορεύσας, ἀλλ’ ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν περιελήφθη ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ 1887 πᾶσα δαπάνη εἰς αὐτὸν ἀναγομένη. Ὑπάρχουσιν, εἶπεν, ἔξοδα πραγματοποιηθέντα, ἅτινα ἔπρεπε νὰ περιλάβητε ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ, τὰ ἔξοδα δὲ ταῦτα ἀνεβίβασεν εἰς 14,000,000. Παρακολουθῶν προχθὲς τὴν ἀγόρευσιν, ἐθαύμασα, διατὶ περιωρίσθη ὁ ἀγορεύσας εἰς τὰ 14,000,000, διότι, καθ’ ὃ σύστημα ὑπελόγιζεν, ἐὰν σπουδάζων ὡμίλει, ἔπρεπε νὰ περιλάβῃ ποσὸν πολὺ ἀνώτερον ἐν τοῖς τακτικοῖς ἐξόδοις· ἔπρεπε νὰ προσθέσῃ ποσὸν τοὐλάχιστον 70,000,000 καὶ ν’ ἀναβιβάσῃ τὸ ἔλλειμμα εἰς 84,000,000, ἴσως καὶ εἰς 100,000,000. Ἰδοὺ ἔχω εὐτυχῶς τὴν ἀγόρευσίν του τυπωμένην καὶ δὲν κινδυνεύω νὰ λανθασθῶ, διότι ὁμολογῶ, ὅτι, ἐνόσῳ δὲν εἶχον ἰδεῖ αὐτὴν δεδημοσιευμένην, ἐνόμιζον, ὅτι μὲ εἶχε πλανήσει ἡ ἀκοή· ἀλλὰ τωόντι εἶπεν ὅσα ἤκουσα καὶ τίποτε δὲν παρέλειψεν ὁ στενογράφος ἐξ ὅσων ἀπεθαύμασα, ὅτε τὰ ἤκουσα. Ἀναγραπτέον, εἶπεν, ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν τακτικῶν ἐξόδων ποσὸν 1,260,000, διότι, ἐνῷ πάντοτε ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς ἀναγράφονται ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, παρελείφθη ἡ ἀναγραφὴ ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τοῦ 1887 ἐξόδων διαγεγραμμένων καὶ κεκλεισμένων χρήσεων. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ μέσον ὅρον τὰ ἄλλοτε ἀναγραφόμενα ἀνήρχοντο εἰς 1,600,000, ἀναγράφω ἐγὼ ἐνταῦθα οὐχὶ 1,600,000, ἀλλ’ ἐξ ἐπιεικείας 1,200,000. Ὡρμήθη ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς τὴν ἀξίωσιν ταύτην ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς καταστάσεως τῶν ἐξόδων τοῦ 1887 μέχρι τέλους Αὐγούστου τοῦ 1888. Μεθ’ ὅλον τὸ πάθημα τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐπέμεινε καὶ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ὅπως ἀναγνώσῃ τοὺς πίνακας ἄνευ τινὸς βοηθείας. Ἐνῷ τῷ εἶπον πέρυσιν, ὅτι εἴμεθα πρόθυμοι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ μέχρι τοῦ Ὑπουργικοῦ Γραμματέως νὰ τῷ παρέχωμεν συνδρομὴν εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν πινάκων, ἐνόμισεν, ὅτι ἦτο περιττὸν νὰ μᾶς ἐνοχλήσῃ, καὶ προέβη εἰς τὴν μελέτην μόνος, τῷ συνέβη δὲ καὶ ἤδη ὅ,τι καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Ἔχων ἀνὰ χεῖρας τὴν προσωρινὴν κατάστασιν τῆς χρήσεως τοῦ 1887 μέχρι τέλους Αὐγούστου 1888, ἀνέγνωσεν εἰς τὰ ἔσοδα ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων ποσὰ σπουδαῖα ἐν κεφαλαίῳ 8ῳ ἄρθρῳ Αʹ καὶ Βʹ, ἀνεζήτησεν ἔπειτα εἰς τὰ ἔξοδα ἀντίστοιχον κεφάλαιον κεκλεισμένων χρήσεων καὶ οὐδὲν εὗρεν· ὑπέθεσεν εὐθὺς δολιότητα τῆς Κυβερνήσεως, ἀποκρυπτούσης τὴν δαπάνην, ἵνα παραστήσῃ ἰσοζύγιον μὴ ὑπάρχον. Ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς ἤθελε συμβουλευθῆ ἕνα τῶν Ὑπουργικῶν Γραμματέων ἢ τῶν Γραφέων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἤθελε μάθει παρ’ αὐτοῦ, ὅτι τὰ ἐν τῷ πίνακι κεφάλαια, τὰ ἀναγόμενα εἰς ἕκαστον τῶν ἑπτὰ Ὑπουργείων, περιελάμβανον πάντα ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων. Ἡ κατάστασις ἀναγράφει συλλήβδην τὴν πραγματοποίησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἑκάστου Ὑπουργείου· ἀνάγεται ἄρα τὸ ἀναγεγραμμένον ὡς πληρωθὲν ποσὸν εἰς πᾶν ὅ,τι περιλαμβάνει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ οἰκείου Ὑπουργείου, οὗτος δὲ περιλαμβάνει καὶ πίστωσιν κεκλεισμένων χρήσεων. Τὰς πιστώσεις ταύτας περιλαμβάνει ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων, οὐχὶ ὅπως περιλαμβάνει αὐτὰς ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων εἰς δύο γραμμάς, ἀλλὰ εἰς 75 σελίδας. 75 σελίδες διέφυγον τὸν ἀξιότιμον κ. Βουλευτήν, ὁ ὁποῖος εἶπεν: ἐρευνᾶτε, διότι μὴ ἐρευνῶντες κινδυνεύετε νὰ ἀπατηθῆτε, ὅπως ἠπατήθητε μέχρι τοῦδε. Ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐφήρμοζεν εἰς ἑαυτὸν τὴν ἀρχὴν ταύτην, δὲν θὰ ἤρχετο νὰ μᾶς διδάξῃ πρὶν ἢ ἐρευνήσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ ἂν ἠρεύνα αὐτὸν, δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ τῷ διαφύγωσιν 75 σελίδες. Ἔφερον τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, ἵνα ψηλαφήσῃ τὰς σελίδας ὁ κ. Βουλευτής. Τὰ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων θὰ παύσωσιν ἀναγραφόμενα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναγράφωνται ἐν αὐτῷ, διότι, κατὰ τὸν Λογιστικὸν Νόμον, πρέπει νὰ ἀναγράφωνται ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1887 ἀνεγράφησαν καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἐν τῷ τεύχει δὲ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκείνου 75 σελίδες περιλαμβάνουσι τῶν ἑπτὰ Ὑπουργείων τὰς δαπάνας διὰ κεκλεισμένας χρήσεις· αἱ δαπάναι δὲ αὗται ἀνήρχοντο οὐχὶ εἰς 1,600,000, ἀλλ’ εἰς τὸ ποσὸν 525,000, ἐνῷ κατὰ τὸ 1886 ἀνήρχοντο εἰς τὸ ποσὸν τῶν 788,000. Ἐσημείωσα ἐνταῦθα καὶ τὴν ἀνάλυσιν τῶν εἰς ἕκαστον τῶν ἑπτὰ Ὑπουργείων ἀναγομένων πιστώσεων τοιαύτης φύσεως.

Ὁ κ. Βουλευτὴς, παραστήσας ὡς ἀποκρυβέντα τὰ οὕτω τρανῶς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ κατακεχωρισμένα, καθώρισε καὶ τὸ ἀποκρυβὲν ποσὸν εἰς 1,200,000, αἵτινες κατ’ αὐτὸν πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς δαπάνας. Καὶ ἰδοὺ ἀμέσως τὸ περίσσευμα τῶν 277,000 ἐκλείπει, καὶ παρουσιάζει ὁ Προϋπολογισμὸς ἔλλειμμα ἑνὸς σχεδὸν ἑκατομμυρίου. Δὲν τῷ ἤρκεσεν ὅμως ἡ δόξα αὕτη, ἠθέλησε νὰ προβῇ ἐν τῇ αὐτῇ ὁδῷ καὶ πάλιν κρατῶν τὰς δυστυχεῖς ταύτας καταστάσεις ἀνὰ χεῖρας, παρέστησεν, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐκθέτοντες τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ 1887, εἴπομεν, ὅτι ἠλπίζομεν νὰ περιορισθῶσιν αἱ δαπάναι τῶν διαφόρων Ὑπουργείων εἰς 43,793,000, μὴ εὑρίσκων δ’ ἐν τῷ πίνακι ἀναγεγραμμένας ἢ μόνον 40,159,000, ἐνόμιζεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ καταλογίσῃ τὴν διαφορὰν ὡς δαπανηθεῖσαν. Ἀφοῦ πέρυσιν εἴπομεν, ὅτι θὰ πραγματοποιήσωμεν οἰκονομίαν περιορίζουσαν τὰς δαπάνας τῆς διοικήσεως εἰς τὸ ποσὸν τῶν 43,793,000, δὲν ἐπιτρέπεται κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν σήμερον νὰ λέγωμεν, ὅτι περιωρίσθησαν αἱ δαπάναι εἰς 40,159,000. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν εἶχεν ἀνὰ χεῖρας κατάστασιν μεταγενεστέραν τῆς μέχρι τέλους Αὐγούστου 1888, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐν αὐτῇ τῇ καταστάσει ἀναγεγραμμένων ἠδύνατο νὰ ἐννοήσῃ τὸ ἀνεπαρκὲς αὐτῆς πρὸς καταρτισμὸν γνώμης περὶ τῶν κατὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. Ἐν τέλει τῆς καταστάσεως ὑπάρχει ἐδάφιον ἐκκρεμῶν πληρωμῶν, στηριζομένων εἰς ἡμιεξωφλημένα ἐντάλματα καὶ ἀνερχομένων εἰς 705,000. Αἱ πλεῖσται τῶν πληρωμῶν τούτων ἀνάγονται εἰς τὰ ἔξοδα διοικήσεως· ἀλλὰ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι καὶ ἄλλαι ὑπῆρχον δαπάναι, μὴ ἐγγεγραμμέναι ἐν τοῖς πίναξιν, ἐκ τῶν προτέρων ὅμως γνωσταὶ εἰς πάντα ἐντριβῆ τῶν τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας. Αἱ δαπάναι αὗται εἶναι αἱ συμψηφιζόμεναι κρατήσεις τῶν συντάξεων, αἵτινες ἀναγράφονται ἐν τοῖς δύο Προϋπολογισμοῖς, τῷ τε τῶν ἐσόδων καὶ τῷ τῶν ἐξόδων. Ἐγίνωσκε προσέτι ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἔλειπον αἱ ἐγγραφαὶ τῶν μηνῶν 7βρίου καὶ 8βρίου καὶ ὅτι ἰδίως αἱ τοῦ 8βρίου ἤθελον αὐξήσει τὸ ποσὸν τὸ ἐν τῷ μέχρι 31 Αὐγούστου πίνακι. Αἱ αὐξήσεις αὗται τὴν διαφορὰν μεταξὺ ὅσων παρεστήσαμεν πέρυσι καὶ τῶν πραγματικῶς οἰκονομηθέντων τὴν περιορίζουσι δυστυχῶς κατὰ πολύ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ ἦσαν ἀληθῆ, ὅσα ὑπέθεσεν ὁ κ. Βουλευτὴς, διότι, ἂν ἡμεῖς ἐθεωρήσαμεν, ὅτι μέχρι ποσοῦ 43,793,000 ἤθελον περιορισθῇ αἱ δαπάναι τῆς γενικῆς διοικήσεως, αὗται δὲ περιωρίσθησαν εἰς 40,159,000, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι εὐάρεστον· ἀλλ’ εἴτε ἐπὶ τοσοῦτον περιωρίσθησαν, εἴτε ὀλιγώτερον, πρέπει ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν σκληρὰν ἀνάγκην καὶ νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι τὸ ποσὸν ᾠκονομήθη ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Λυπηρὸν δι’ αὐτὸν, ὅτι ἐγένετο τοιαύτη οἰκονομία, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐγένετο, τὸ αἱρετώτερον δι’ αὐτὸν εἶναι ἡ σιωπή. Τοιαύτη ἡ τύχη καὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου, τοῦ συντελοῦντος εἰς τὴν μετατροπὴν τοῦ περισσεύματος εἰς ἔλλειμμα. Δὲν ἤρκει ὅμως τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἔπρεπε τὸ ἔλλειμμα νὰ αὐξήσῃ ἔτι μᾶλλον, διότι ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις εἶχεν ἀνάγκην ἐλλείμματος 15,000,000 καὶ ἔπρεπε νὰ φθάσῃ εἰς τὰ 14,000,000, ἵνα μὴ ἀπομακρυνθῇ ἀπὸ τῶν προῤῥήσεών της περισσότερον τοῦ ἑνός. Ἀναζητεῖ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ καὶ ἐν τοῖς πίναξι καὶ ἀνευρίσκει δαπάνας ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ, ἐν τούτῳ δὲ ἄρθρον πρῶτον ἔξοδα διὰ σιδηροδρόμους, 2,232,000 νομίζω, καὶ λέγει: διατὶ ταύτας ἀναγράφετε ὡς ἐκτάκτους; ἐγὼ ἀξιῶ νὰ μοὶ δώσητε ἰσοζύγιον περιλαμβάνον καὶ τὰς δαπάνας ταύτας· δὲν ἀξιῶ νὰ περιλάβητε τὰς δαπάνας διὰ τὰ πλοῖα ἢ διὰ τὴν ἀπόσβεσιν χρεωλυτικῶν δανείων, ἐπίσης περιλαμβανομένας ἐν τῷ πίνακι ὑπὸ τὸν τίτλον «ἔκτακτα ἔξοδα», ἀλλὰ μοὶ χρειάζονται 2,223,000 ἵνα φθάσω εἰς τὰ 14,000,000, παραλείπω ἄρα ὅσα ἐκτάκτως ἐδαπανήσατε πρὸς ἄλλους σκοπούς, οὐδὲ θ’ ἀξιώσω, ὅπως λογισθῶσιν ὡς δαπάναι τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰ δαπανηθέντα ἢ τὰ δαπανηθησόμενα εἰς τὸ μέλλον δι’ ἄλλους σιδηροδρόμους, οἷον τὸν σιδηρόδρομον Μύλων καὶ Καλαμῶν, δι’ ὃν θὰ δαπανήσητε 24,000,000 τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσσης, δι’ ὃν θὰ δαπανήσητε 80,000,000, ἢ δι’ ἑτέρας ἀνάγκας, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν ἐκτάκτους καὶ μηδέποτε δυναμένας νὰ πληρωθῶσιν ἐκ τῶν ἐτησίων προσόδων τοῦ Κράτους· παραλείπω ταῦτα, ζητῶ δὲ μόνον νὰ ἀναγράψητε ἐν τῷ ἐτησίῳ Προϋπολογισμῷ τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἐδώσατε ὡς ἐπιχορήγησιν εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Ἀλλ’ ἐξεταστέον, τί τὸ ἀναγραπτέον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῷ τακτικῷ, καὶ τί ἐννοοῦμεν, ὅταν λέγωμεν ἰσοζύγιον τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ; διότι, ἂν δὲν συνεννοώμεθα περὶ τούτου, εἶναι περιττὴ ἡ συζήτησις. Ἡμεῖς, τί ἀξιοῦμεν, λέγοντες, ὅτι ἐπετεύχθη τὸ ἰσοζύγιον, καὶ τί ἀξιοῖ ἡ Βουλή, ἀπαιτοῦσα παρ’ ἡμῶν, ὅπως ὑποβάλωμεν Προϋπολογισμὸν ἐν ἰσοζυγίῳ; Καὶ ἡμεῖς ἐννοοῦμεν καὶ ἡ Βουλὴ ἀπαιτεῖ, ὅπως ὁ Προϋπολογισμὸς περιλαμβάνῃ τακτικὰς προσόδους, ἱκανὰς, ἵνα καλύψωσι τὰς τακτικὰς δαπάνας. Ἐὰν τὸ Κράτος θέλῃ νὰ ἐκτελέσῃ ἄλλας δαπάνας μὴ τακτικὰς, ἐὰν θέλῃ νὰ κατασκευάσῃ σιδηροδρόμους, δι’ οὓς θέλει δαπανήσῃ ἐντὸς διετίας ἢ τριετίας 200 ἢ 300 ἑκατομμύρια, ἐὰν θέλῃ νὰ κατασκευάσῃ στόλον, δι’ ὃν νὰ δαπανήσῃ ἐντὸς ὁμοίου χρονικοῦ διαστήματος 40,000,000, ἐὰν θέλῃ νὰ τακτοποιήσῃ συγχρόνως σύστημα κτιρίων καὶ οὐχὶ μεμονωμένα τινά, προσαυξάνοντα ἐν ὡρισμένῃ ἀναλογίᾳ τὰς προωρισμένας εἰς τὰς ἐπισκευὰς δαπάνας, ταῦτα πάντα δὲν δύνανται νὰ ἐνεργηθῶσι διὰ τῶν τακτικῶν προσόδων τοῦ Κράτους, τοῦτο μόνον δύναται ν’ ἀπαιτηθῇ, ὅπως αἱ τακτικαὶ πρόσοδοι τοῦ Κράτους ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου, δι’ οὗ θέλουσι πραγματοποιηθῆ ταῦτα. Πλὴν τούτου οὐδὲν δύναται νὰ ζητηθῇ ἄλλο. Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι οὕτως ἔχουσι ταῦτα ἐν ταῖς ἐπικρατείαις, ὅπου συντάσσεται Προϋπολογισμὸς τακτικὸς καὶ ἔκτακτος, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχει τοιοῦτος χωρισμὸς, ὡσανεὶ τὸ τακτικὸν καὶ τὸ ἔκτακτον τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐξηρτῶντο ἐκ τοῦ ἑνιαίου ἢ τοῦ διακεκριμένου τῶν τευχῶν, ἐν οἷς ἀναγράφονται αἱ πιστώσεις. Αἱ πρόσοδοι εἶναι τακτικαὶ ἢ ἔκτακτοι ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν, οὕτω δὲ καὶ αἱ δαπάναι· ὁ τακτικὸς Προϋπολογισμὸς δύναται νὰ περιλάβῃ καὶ ἐκτάκτους προσόδους καὶ ἐκτάκτους δαπάνας, ἀλλὰ δὲν παύει ἐκ τούτου ἡ πρόσοδος ἢ ἡ δαπάνη νὰ ἦναι ἔκτακτος. Ποία εἶναι ἡ ἔκτακτος πρόσοδος; Εἶναι κυρίως τὸ δάνειον. Ὅταν κακῶς καταρτίζηται ὁ Προϋπολογισμός, τὸ ἰσοζύγιον ἐπιτυγχάνεται διὰ δανείων. Τὸ 1885 ἀπέκτησε τὸ ἰσοζύγιον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ δανείου 24,950,000, τὸ 1886 διὰ δανείου 28,630,000. Τοῦ δανείου τούτου ἡ πρόσοδος θ’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τῶν τακτικῶν προσόδων, ὅπως καλύψῃ τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ καταλείπει ἡ ὑπέρβασις τῶν τακτικῶν προσόδων ὑπὸ τῶν τακτικῶν δαπανῶν. Τὸ πρὸς τοῦτο γινόμενον δάνειον εἶναι ἔκτακτος πόρος, ἀναπληρῶν τὴν ἀνεπάρκειαν τῶν προσόδων ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅταν τακτικὸς Προϋπολογισμὸς ἰσοσταθμίζηται δι’ ἐκτάκτου πόρου, ἡ ἔκτακτος αὕτη πρόσοδος, τὸ δάνειον, δὲν μεταβάλλει χαρακτῆρα ἐκ τοῦ σκοποῦ, εἰς ὃν προώρισται. Τὸ δάνειον εἶναι ἔκτακτος πρόσοδος, εἴτε χρησιμεύει εἰς πληρωμὴν τακτικῶν δαπανῶν, εἴτε χρησιμεύει εἰς πληρωμὴν ἐκτάκτων δαπανῶν. Ὅταν ἡ ἔκτακτος πρόσοδος, ὅταν τὸ δάνειον, διατίθηται πρὸς ἀπότισιν τακτικῶν δαπανῶν, ἔχομεν ἔλλειμμα, ὅταν διατίθηται πρὸς ἀπότισιν ἐκτάκτων δαπανῶν, ἔχομεν ἔκτακτον Προϋπολογισμὸν εἴτε ἐν τῷ αὐτῷ μετὰ τοῦ τακτικοῦ εἴτε ἐν διακεκριμένῳ τεύχει. Τὸ ζήτημα τὸ ἤδη γεννώμενον εἶναι, ἐὰν ἡ δαπάνη περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἦναι ἢ δὲν ἦναι τακτική. Περὶ τούτου ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐπίστευεν εἰς ἑαυτὸν, χαρακτηρίζων δαπάνην κατασκευῆς σιδηροδρόμου ὡς τακτικὴν, διότι, ἐὰν ἐπίστευεν εἰς τὴν ἀρχὴν, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴν μόνον εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Δὲν ὑπάρχει τι τὸ ἐξαιρετικὸν εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν Πελοποννήσου, ὥστε νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς μόνον αὐτὸν κατάταξις, εἰς ἣν δὲν ὑπάγονται οἱ λοιποὶ σιδηρόδρομοι. Ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους ἑνὸς ἔτους ἢ δύο καὶ τριῶν ἐτῶν πρέπει νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς τὰς δαπάνας τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, ποῖον τὸ συμπέρασμα; ὅτι ἡ Ἑλλὰς οὐδέποτε θὰ δυνηθῇ νὰ κατασκευάσῃ σιδηρόδρομον, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ κατασκευάσῃ σιδηροδρόμους διὰ τῶν προσόδων ἑνὸς ἔτους ἢ δύο καὶ τριῶν ἐτῶν. Ὅ,τι δύναται ἡ Ἑλλὰς, εἶναι νὰ κατασκευάσῃ σιδηρόδρομον διὰ δανείου, οὗτινος τὴν ὑπηρεσίαν ν’ ἀποτίνωσιν οἱ ἐτήσιοι Προϋπολογισμοὶ, καὶ ἐπειδὴ ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἰσοζύγιον ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ, περιλαμβάνοντες ἐν ταῖς δαπάναις τὰ τῆς ὑπηρεσίας δανείων πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, διὰ τοῦτο συνεβουλεύσαμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ δὲ Βουλὴ παρεδέχθη, ὅπως ἐπιληφθῶμεν τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων, καὶ κατεσκευάσαμεν σιδηροδρόμους, διὰ τοὺς ὁποίους ἱκανὰ ἑκατομμύρια ἐδαπανήσαμεν, θὰ κατασκευάσωμεν δὲ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων καὶ Καλαμῶν διὰ δαπάνης καὶ ἄλλων ἑκατομμυρίων καὶ ἐλπίζω προσεχῶς νὰ συνάψωμεν συμφωνίαν περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν καὶ συνόρων, δι’ ὃν θὰ δαπανηθῶσι πλείονα ἔτι ἑκατομμύρια. Ταῦτα πάντα δὲν δύνανται νὰ γίνωσιν ἢ μόνον, ἐὰν πληρωθῶσι τὰ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων εἴτε διὰ δανείων παγίων, εἴτε διὰ δανείων χρεωλυτικῶν τῆς συνήθους διορίας, τεσσαράκοντα ἢ ἑβδομήκοντα πέντε ἐτῶν. Πέραν τούτου δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν.

§8ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν εἶπέ τι τοιοῦτον ὁ κ. Καραπάνος.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εὐτυχῶς ἔχω ἐνταῦθα τυπωμένα τὰ λεχθέντα καὶ εἶναι τόσον παράδοξα, ὥστε μόνον ἀφοῦ τ’ ἀνέγνων τυπωμένα, ἔρχομαι νὰ τ’ ἀνασκευάσω.

§10ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Μόνον περὶ ἐσόδων ὡμίλησεν ὁ κ. Καραπάνος.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν δὲν ὑπῆρχεν ἔσοδον, ἔπρεπε νὰ προτείνῃ νὰ τὸ εὕρωμεν, οὐχὶ δὲ νὰ παραστήσῃ διὰ τοῦτο τὴν δαπάνην ὡς μεταβάλλουσαν χαρακτῆρα. Ἀλλὰ ποῦ εὗρεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ εἰς τὰ λογιστικὰ ἀναμιγνυόμενος, ὅτι τὸ δάνειον, ἐξ οὗ τὸ ἔσοδον, πρέπει νὰ συνομολογῆται ἑκάστοτε ἐντὸς τῶν διοριῶν τῆς χρήσεως, καθ’ ἣν γίνονται αἱ κατὰ μέρος δαπάναι πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων; Δάνειον εἰδικῶς προωρισμένον καὶ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, περὶ οὗ ὁ λόγος, ἐπραγματοποιήθη, τὰ χρήματα ἐλήφθησαν, πῶς διετέθησαν ἢ διατίθενται, περὶ τούτου δὲν πρόκειται ἐνταῦθα. Ζήτημα, ἀφορῶν εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ Ἀπολογισμοῦ, εἶναι, ἂν ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἀπαιτῆται μεταφορὰ πιστώσεως. Περὶ τούτου θέλει ἀσχοληθῆ τὸ Λογιστήριον καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, δὲν ἀφορᾷ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν, ἢ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐὰν ἀφορᾷ, προσήκων εἰς τὴν συζήτησιν χρόνος θὰ ἦναι ὁ τῆς ἀποφάσεως περὶ τοῦ Ἀπολογισμοῦ. Ὅπως δήποτε, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι οὐσιαστικόν· πρόκειται περὶ ἐγγραφῆς, ἡ δαπάνη ἐγένετο ἐκεῖθεν, ὅθεν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ἐκ δανείου εἰς σιδηροδρόμους προωρισμένου, τοῦ δὲ προϊόντος τοῦ δανείου ἡ ἐγγραφὴ θὰ γίνῃ ὁριστικῶς ἐκεῖ, ὅπου λογιστικῶς ἀνήκει. Καὶ τοῦτο τὸ ποσὸν, προστεθὲν εἰς τ’ ἄλλα, ἐπινοηθέντα πρὸς ἰδανικὴν ἐπαύξησιν τῶν τακτικῶν ἐξόδων, ἀνεβίβασε τὸ ἄθροισμα εἰς 7 ἑκατομμύρια· εἰς συμπλήρωσιν ἄρα τῶν 14 ἑκατομμυρίων ἔλειπον ἑπτὰ ἔτι ἑκατομμύρια, ταῦτα δ’ ἀνευρέθησαν ἐν ταῖς ἐπὶ ἔλαττον τῶν προϋπολογισθεισῶν δαπάναις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους. Τὰς δαπάνας ταύτας εὗρεν ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐν τῷ πίνακι ἠλαττωμένας κατὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπὶ ποσῷ ὑπερτέρῳ τῶν ὀκτὼ ἑκατομμυρίων. Θεωρῶν πᾶν τὸ ἐν πιστώσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ καταλογιστέον εἰς τὸν Ἀπολογισμὸν, εἴτε ἐγένετο εἴτε δὲν ἐγένετο ἡ δαπάνη, προέβη καὶ περαιτέρω, προσπαθήσας ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐκ τῆς μὴ πληρωμῆς δὲν ἐγένετο οἰκονομία, καὶ ἐπικαλεσθεὶς τὴν μαρτυρίαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888, ἀναγράφοντος ὅσας καὶ ὁ τοῦ 1887 δαπάνας, ἐνῷ, ἐὰν ἡ οἰκονομία ἦτο πραγματικὴ, θὰ ἐφαίνετο ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ ἐπιόντος τῇ ἐπιτεύξει αὐτῆς ἔτους. Παραβάλλει ὁ κ. Βουλευτὴς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888 πρὸς τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1887 καὶ ζητεῖ νὰ εὕρῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐκείνῳ τὰ ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τοῦ 1887 ἀναγραφέντα ἀποτελέσματα τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ αὐτοῦ ἔτους. Ὅταν παρουσιασθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1888, τότε ἀνοίγεται τὸ στάδιον εἰς τοιαύτας συγκριτικὰς μελέτας καὶ εἰς τὰ ἐξ αὐτῶν συμπεράσματα· ἤδη μόνον διὰ τῆς ἐξετάσεως ἑνὸς πρὸς ἓν τῶν ἄρθρων, ἐφ’ ὧν ἐπραγματοποιήθη ἡ οἰκονομία, θὰ φανῇ, ἐὰν αὕτη ἦναι κατ’ ἐπίφασιν ἢ ἀληθὴς, διότι περὶ τούτου πρόκειται. Θέλω ἄρα ἐπιτελέσει τὸ καθῆκον ἐκείνου, ὅστις ἀνῆλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα ἐπαγγελλόμενος, ὅτι ἠρεύνησε τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ παρακελεύων τὴν Βουλὴν νὰ μὴ πιστεύσῃ εἰς τὰς ἀνακοινώσεις ἡμῶν, πρὶν ἢ ἀκούσῃ τῶν ἐρευνῶν αὐτοῦ τὰ πορίσματα. Ἐπίσης καὶ ἐγὼ προκαλῶ ὑμᾶς εἰς ἔρευναν, ἀλλ’ ἵνα πιστεύσητε, διότι ἡ πίστις εἰς τὰς ἀνακοινώσεις ἡμῶν εἶναι ἀναγκαῖον πόρισμα τῆς ἐρεύνης. Ἠρευνήσαμεν μέχρι τοῦδε τρία ἐκ τῶν τεσσάρων ἐδαφίων τῶν ἀποτελούντων τὸ ἔλλειμμα κατὰ τὸν κ. Βουλευτήν. Ἐὰν μετὰ τὴν ἔρευναν ταύτην ὑπάρχῃ τις ὁ μὴ πιστεύων, ὡς πρὸς τὰ τρία ταῦτα ἐδάφια, εἰς τὰς ἀξιώσεις ἡμῶν, πᾶσα περαιτέρω ἔρευνα θὰ ἦτο ὡς πρὸς αὐτὸν ἄσκοπος. Χάριν ὅμως τῶν θελόντων νὰ φωτισθῶσι, φέρω πίνακα ἀναλυτικὸν τῶν δαπανῶν, ἐξ ὧν προῆλθον ἐν τῇ πραγματοποιήσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ αἱ ἐλαττώσεις, ὧν ὁ ὑπολογισμὸς περιλαμβάνεται ἐν τῷ τετάρτῳ ἐδαφίῳ τοῦ κατὰ τὸν κύριον Βουλευτὴν ἐλλείμματος. Διὰ τῆς διαγραφῆς τῶν τριῶν ἐδαφίων αἱ ἀξιώσεις περὶ ἐλλείμματος περιωρίσθησαν ἀπὸ 14,000,000 εἰς 8,000,000. Θεωρῶ διαγεγραμμένα τὰ τρία ἐδάφια, ὑποθέτων, ὅτι ἀναγνωρίζετε πάντες τὸ ἀναμφήριστον τῶν παρ’ ἐμοῦ ῥηθέντων περὶ αὐτῶν, καὶ ὅτι αὐτὸς ὁ κύριος Βουλευτὴς μετὰ τὴν γενομένην ἀνάπτυξιν θέλει συμμερισθῆ τὴν γνώμην τοῦ συναδέλφου του, παρατηρήσαντος πρὸ μικροῦ, ὅτι δὲν ἐῤῥήθησαν ὅσα ἡ δημοσιευθεῖσα ἀγόρευσις περιλαμβάνει. Ἀνακοινῶν τὰ ἐν τῷ πίνακι θὰ παραλείψω τὰς ἐν ταῖς δαπάναις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους πραγματοποιηθείσας κατὰ τὸ 1887 μικροῦ λόγου ἐλαττώσεις, περιοριζόμενος εἰς τὰς κυριωδεστέρας, τουτέστιν εἰς τὰ μεγαλείτερα ποσὰ τῶν οἰκονομιῶν. Καὶ πρῶτον ἐκ τῆς τροπῆς τῶν δανείων τῶν 6,000,000 τῶν 25,000,000 καὶ τῶν 4,000,000 ἔχομεν ἐλάσσονα δαπάνην τῆς προϋπολογισθείσης κατὰ 720,000 δραχμῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠρνήθη, ὅτι ἔχομεν ἐλάσσονας δαπάνας· εἶπεν, ὅτι οὐδὲν ἐκερδήσαμεν ἐκ τῆς πράξεως ταύτης· ἐξεταστέον ἄρα τί ἐκερδήσαμεν ἐκ τῆς τροπῆς. Μὴ ὑποθέσῃ τις, ὅτι, ἐπειδὴ ἐν τῷ πίνακι τούτῳ, τῷ ἀφορῶντι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, ἀναγράφεται κέρδος 720,000 δραχμῶν, τουτέστιν ἐλάτωσις δαπανῶν ἕνεκα τῆς τροπῆς 720,000 δραχμῶν, τοῦτο εἶναι τὸ μέτρον τῆς ἐτησίας ὠφελείας. Τὸ κέρδος τοῦτο εἶναι ἐλάχιστον μέρος τοῦ ὅλου, διότι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς τροπῆς δὲν ἐγένετο κατὰ τὸ 1887 ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους· ἐὰν ἐγίνετο ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους, τὸ κέρδος δὲν θὰ ἦτο 720,000 δραχμῶν, ἀλλὰ 1,932,000 δραχμῶν, τουτέστιν εἰς στρογγύλον ἀριθμὸν δύο σχεδὸν ἑκατομμυρίων. Ὁ κ. Βουλευτὴς σᾶς εἶπε, μὴ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν ἐλάττωσιν ταύτην τῶν 720,000 δραχμῶν, διότι, καὶ ἐὰν τυχὸν ἦναι πραγματική, θὰ τὴν ἔχητε μόνον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887, δὲν θὰ τὴν ἀνεύρητε ἐν ἄλλῳ Προϋπολογισμῷ. Ἡ ἐλάττωσις, ἐφ’ ὅσον ἐπετεύχθη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887, δὲν ὑπάρχει λόγος, ἵνα μὴ ὑπολογισθῇ ὑπὲρ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, διότι τυχὸν δὲν θὰ ἐπαναλαμβάνηται ἐν Προϋπολογισμοῖς μέλλουσιν. Εἶναι εὐτυχῶς περιττὸν νὰ συζητήσω περὶ τούτου, διότι ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τοῖς μέλλουσι θ’ ἀνευρίσκηται οὐχὶ μόνον τῶν 720,000 δραχμῶν ἡ ἐλάττωσις, ἀλλὰ δύο σχεδὸν ἑκατομμυρίων. Ἰδοὺ δὲ ὁ ὑπολογισμός. Διὰ τὸ δάνειον τῶν 6,000,000 ἐπληρόνοντο μέχρι τέλους τοῦ 1886 διὰ τόκους, ἀμοιβὰς καὶ χρεώλυτρον 427,165· τοῦτο εἶναι ἐπίσημον, ἐκ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου· μετὰ τὴν τροπὴν δὲ, τὴν γενομένην δυνάμει τοῦ Νόμου ΑΥʹ, ἀπαιτοῦνται κατ’ ἔτος 175,019, πραγματικὴ ἄρα οἰκονομία 252,000. Διὰ τὰ δάνεια τῶν 25,000,000 καὶ 4,000,000 ἐπληρόνοντο κατ’ ἔτος 1,361,731 εἰς τόκους καὶ 1,302,250 εἰς χρεώλυτρον, ἐν ὅλῳ 2,663,981. Τὸ πρὸς ἀπόσβεσιν αὐτῶν ἀπαιτηθὲν κεφάλαιον δραχ. 16,027,250, ληφθὲν ἐκ τῶν κεφαλαίων τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, ἀπαιτεῖ κατ’ ἔτος τόκον πρὸς 5.93% 950,415 καὶ χρεώλυτρον 89 χιλιοστῶν 33,000, ἐν ὅλῳ 983,415· ἀφαιροῦντες ταῦτα ἀπὸ ἐκείνων, ἔχομεν πραγματικὴν οἰκονομίαν ἐτησίαν 1,680,000 δραχμῶν, αἵτινες προστιθέμεναι εἰς τὰς 252,000 δραχμῶν, οἰκονομίαν τῆς τροπῆς τοῦ δανείου τῶν 6,000,000, ἀποτελοῦσι σύνολον 1,932,000 δραχμῶν. Ἑτέραν ἔχομεν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν τοῦ ἔτους 1887 δραχμῶν 229,000 ἐκ τῆς καταργήσεως ἑκατὸν τεσσαράκοντα χιλιάδων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, τὸ ὁποῖον σήμερον εἶναι δάνειον 100,000,000, ἀντικατασταθεισῶν δι’ ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, αἵτινες φέρουσι τόκον πρὸς 5.93%, ἀντὶ τοῦ πραγματικοῦ, τοῦ πολλῷ ἀνωτέρου, τόκου τῶν καταργηθεισῶν ὁμολογιῶν. Ἔχομεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 ἕτερον κέρδος ἐκ τῆς ἐξοφλήσεως τῶν προσωρινῶν δανείων καὶ τῶν ἐντόκων γραμματίων, ἁπάντων εἰς χρυσὸν, διὰ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000. Ὑπῆρχε ποσὸν, ὀφειλόμενον ἐκ προκαταβολῶν φράγκων 51,527,000 ἐπὶ ἐνεχυριάσει ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων καὶ ἐξ ἐντόκων γραμματίων εἰς χρυσὸν ἐπὶ ἐνεχυριάσει τῶν μονοπωλίων. Ἐκ τῆς μετατροπῆς τῶν προσωρινῶν τούτων δανείων εἰς πάγια ἐπῆλθε σταθερὰ οἰκονομία εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν διότι ὁ τόκος τῶν προκαταβολῶν καὶ τῶν ἐντόκων γραμματίων ἀνήρχετο εἰς 3,989,292, ἡ δὲ χορηγουμένη ἐπὶ τῇ ἀνανεώσει τούτων προμήθεια ἡμίσεος τοῖς ἑκατὸν εἰς 257,637, τὸ ὅλον 4,246,929. Ἤδη διὰ τόκον φράγκων 51,527,406 πραγματικοῦ κεφαλαίου τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, διατεθέντος εἰς ἐξόφλησιν τῶν εἰρημένων προσωρινῶν δανείων πρὸς 5. 93 τοῖς ἑκατὸν πληρόνονται 3,055,575· ἑπομένως πραγματοποιεῖται οἰκονομία κατ’ ἔτος 1,191,354. Ἔχομεν προσέτι ἐλάσσονα δαπάνας ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τοῦ 1887 εἰς τόκους ἐντόκων γραμματίων δρ. 101,000 καὶ εἰς τοὺς τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας 91,000. Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ἀνεγράψατε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 διὰ τόκους τῶν ἐντόκων γραμματίων καὶ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ποσὰ ἀνώτερα· ὅσα ἀνεγράψατε, τοσαῦτα ὀφείλετε καὶ νὰ πληρώσητε. Ἠδυνήθημεν νὰ διεξαγάγωμεν τὴν διαχείρισιν τοῦ ἔτους δι’ ἐντόκων γραμματίων ἐλασσόνων, ἠδυνήθημεν νὰ διεξαγάγωμεν τὴν αὐτὴν διαχείρισιν, μὴ ποιούμενοι χρῆσιν ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, οὗτινος ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔτους ἐζητήσαμεν καὶ ἐλάβομεν ἄδειαν διαθέσεως. Ἐκ τῶν δύο τούτων ἐλαττώσεων κερδαίνει ἡ χρῆσις τοῦ 1887 200,000 δραχμῶν, ὁ δὲ κύριος Βουλευτὴς θέλει νὰ ἀρνηθῇ τὸ κέρδος τοῦτο καὶ καταλογίζει τὸ ποσὸν εἰς ἔλλειμμα. Ταῦτα πάντα ἀποτελοῦσιν ἐν μὲν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 οἰκονομίαν 2,230,000 δραχμῶν, ἐν δὲ τῷ σταθερῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους οἰκονομίαν 3,000,000 περίπου. Ἐνῷ δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς ἠξίου, ὅπως αἱ 91,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας ᾠκονομήσαμεν διὰ τῆς ἐλάσσονος χρήσεως τραπεζικῶν γραμματίων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καταλογισθῶσιν εἰς βάρος τῶν ἐξόδων τοῦ 1887, ἀφ’ ἑτέρου ἐβεβαίου, ὅτι ἐποιούμεθα χρῆσιν τραπεζικῶν γραμματίων ποσοῦ ἀνωτέρου τοῦ ἐπιτρεπομένου· ἀλλ’ ἀφοῦ κατὰ τοὺς πίνακας πιστούμεθα διὰ τόκους ποσοῦ κατωτέρου, τίς θέλει πληρόνει εἰς τὰς Τραπέζας τὴν διαφοράν; Ἀναμφηρίστως ὁ ἀληθὴς ἀριθμὸς τῶν χρησιμοποιηθέντων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως γραμματίων εἶναι ὁ ἀνταποκρινόμενος πρὸς τοὺς ἐν τῷ πίνακι καταδηλουμένους τόκους. Ὁ κ. Βουλευτὴς θεωρεῖ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ποιώμεθα χρῆσιν ὁλοκλήρου τοῦ ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, δι’ ὧν τοὺς τόκους εἴχομεν πίστωσιν, καὶ ὅτι τὴν οἰκονομίαν τῶν τόκων, τὴν ἐκ τῆς μὴ χρησιμοποιήσεως τῶν γραμματίων, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ καταλογίσωμεν εἰς τὸ ἰσοζύγιον, παριστῶντες αὐτὴν ὡς κέρδος ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τοῦ 1887. Μεταβαίνομεν τέλος εἰς τὴν μόνην ἐλάττωσιν δαπάνης, περὶ τοῦ καταλογισμοῦ τῆς ὁποίας θὰ ἐπετρέπετο ἀμφισβήτησις οὐχὶ εἰς τὸν γινώσκοντα ἀκριβῶς τὰ τοῦ συστήματος, ἐξ οὗ ἀπέῤῥευσεν, ἀλλ’ εἰς τὸν ἐξετάζοντα τὰ κατ’ αὐτὴν ἀσχέτως πρὸς τὰς περιστάσεις, πρὸς ἃς ἀδιαῤῥήκτως συνδέεται. Τὸ σύστημα, τὸ διέπον τὰ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ὁ σκοπὸς, πρὸς ὃν βαίνομεν, μεταδίδει ἴδιον χαρακτῆρα εἰς τὴν ἐλάττωσιν δαπάνης, τὴν ἐπιτευχθεῖσαν διὰ τῆς ἀποκτήσεως χρυσοῦ ἄλλως, ἢ δι’ ἀγορᾶς συναλλάγματος, ἧς χάριν εἶχε ψηφισθῆ πίστωσις ἐπαρκὴς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887. Τὸ ποσὸν τῆς οἰκονομίας ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τοῦ 1887 ἐκ τῆς μὴ διαθέσεως πρὸς ἀγορὰν συναλλάγματος τοῦ πλείστου τῆς διὰ τὴν ὑπερτίμησιν χορηγηθείσης πιστώσεως εἶναι 5,080,000, προελθὸν ἐκ ποσοῦ 11,882,000, ληφθέντος ἐκ τοῦ κεφαλαίου τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 πρὸς πληρωμὴν μεταλλικοῦ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ ἐξ οὗ ἐπραγματοποιήθη οἰκονομία 2,970,000 δραχμῶν, καὶ προσέτι ἐκ δανείου ἀντὶ ἀγορᾶς συναλλάγματος 10,200,000, ὧν εἰς ἐγγύησιν ἐγένετο κατάθεσις παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τραπεζικῶν γραμματίων, ἀποσυρθέντων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τοῦ δανείου τούτου ὁ κανονισμὸς ἀφορᾷ εἰς τὸ μέλλον, τὸ δὲ 1887 ἀπηλλάγη ὡς ἐξ αὐτοῦ τῆς δαπάνης 2,109,000 πρὸς ἀγορὰν συναλλάγματος. Καίτοι εἰς λογαριασμὸν ἄλλης χρήσεως θὰ ἐκκαθαρισθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἐπιβαρύνσεως ἢ μὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκ τῆς ἀποτίσεως τοῦ δανείου εἰς μεταλλικὸν, ἀναγνωρίζω ὅμως, ὅτι ἐὰν ἐν ἄλλῃ χρήσει ἀναγκασθῶμεν νὰ πληρώσωμεν διαφορὰν δι’ ὑπερτίμησιν συναλλάγματος ἐπὶ τῇ ἀποτίσει τοῦ δανείου, ἡ διαφορὰ αὕτη ἠθικῶς βαρύνει τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 καὶ ἑπομένως τὸ λογιστικῶς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 ἐπιτευχθὲν ἰσοζύγιον τότε μόνον δύναται νὰ θεωρηθῇ καὶ ἠθικῶς ἐπιτευχθὲν, ὅταν ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν μετεβιβάσθη εἰς βάρος ἄλλης χρήσεως δαπάνη ἀνήκουσα οὐσιαστικῶς εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, τυπικῶς μόνον ἀπαλλαγεῖσαν αὐτῆς. Ἐὰν δὲν ἠδυνάμην ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴπω, ἂν θὰ πληρωθῇ τι ἐπὶ τῇ ἀποτίσει τοῦ δανείου δι’ ὑπερτίμησιν συναλλάγματος, εὐλόγως ἡ Βουλὴ θὰ ἠξίου νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἀπόφανσιν, μέχρις οὗ ὁριστικῶς ἐκκαθαρισθῶσι τὰ τῆς ἀποτίσεως τοῦ ἄνευ ὑπερτιμήσεως ἀποκτηθέντος χρυσοῦ κατὰ τὸ 1887. Ἀλλ’ ἐνταῦθα δέον νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ἑτέρου θέματος, τὸ ὁποῖον ἀλλαχοῦ θὰ εἶχε τὴν θέσιν του, δύναμαι ὅμως νὰ τὸ ἀναπτύξω καὶ ἐνταῦθα, ὡς σχετιζόμενον πρὸς τὸ προκείμενον, ἐπιφυλασσόμενος, ὅταν φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, νὰ παραπέμψω εἰς ὅσα τώρα λέγω. Τὸ ζήτημα τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ εἶναι τὸ κυριωδέστατον τῶν ζητημάτων, ὅσα πρόκεινται εἰς ἐπίλυσιν σήμερον σχετικῶς πρὸς τὰ τῆς διαῤῥυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Προτάσσετο αὐτοῦ ἕτερον ζήτημα, οὗτινος μήπω λυομένου, περὶ οὐδενὸς ἄλλου ἠδυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν, τὸ ἰσοζύγιον. Τὸ ἰσοζύγιον, ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν λέγῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅ,τιδήποτε καὶ ἂν ηὔχοντο ἄλλοι, ἐπετεύχθη, ἑπομένως κύριον μέλημα σήμερον εἶναι τὰ τοῦ χρυσοῦ, διότι τὸ βάρος, ὅπερ ὑφίσταται τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ, τὸ βάρος, ὅπερ ὑφίσταται ἡ κοινωνία ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ χρυσοῦ, ἣν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐπάγεται καὶ καθ’ ἑαυτὴν καὶ ἐκ τοῦ συναγωνισμοῦ τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τοσοῦτον ἐπαχθῆ, ὥστε οὐδενὸς πρέπει νὰ φεισθῶμεν πρὸς διευθέτησιν τῶν τῆς κυκλοφορίας. Δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν τακτοποιηθέντα τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ἐνόσῳ δὲν διανοίξωμεν τὴν ἄγουσαν πρὸς τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ δὲν εἰσέλθωμεν εἰς αὐτὴν προδιαγεγραμμένους ἔχοντες τοὺς σταθμοὺς, δι’ ὧν θὰ διανύσωμεν ταύτην ἕως τοῦ τέρματος. Ἐνόσῳ δὲν κανονίσωμεν τὰ τῆς ἐν τῷ μέλλοντι ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας οὕτως ἀσφαλῶς καὶ διατράνως, ὥστε τὰ ἀποτελέσματα τῆς βεβαίας πραγματοποιήσεως αὐτῆς ἐντὸς ὡρισμένης διορίας ν’ ἀρχίσωσι παραγόμενα ἀπὸ τοῦδε, οἰκονομικὴν κατάστασιν παγίαν δὲν ἔχομεν, τὰ δ’ ἐκ τοῦ ἰσοζυγίου ἀποῤῥέοντα ἀγαθὰ δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς κατὰ τὸ πλεῖστον ἐπιτευχθέντα.

§12ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Τὸ μέγιστον κακὸν, ὅπερ ἐκληροδότησεν ἡμῖν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, δὲν ἦτο τὸ ἔλλειμμα τῶν 120,000,000, ἦτο ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ὅτε ἡμεῖς διὰ θυσιῶν μεγίστων τοῦ ἔθνους ἤραμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἐπράξαμεν τοῦτο ὑπείκοντες εἰς ἀνάγκην, ἧς τὸ ἀναπόδραστον ἐλησμόνησαν τώρα πάντες, καὶ αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἀνάγκης παρίσταντο ἐνώπιον τῆς Κυβερνήσεως, λέγοντες, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι θὰ ἐπέλθῃ οἰκονομικὴ ἐν τῇ χώρᾳ καταστροφή. Ὁ κύριος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἢ ἄλλος τις, ὁμιλῶν περὶ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, παρίστα, ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ συναλλάγματος σήμερον εἶναι ἀνωτέρα ἢ κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τῆς πρὸ ὀλίγων ἐτῶν γενομένης, καὶ ἐθαύμαζε πῶς, ἐνῷ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐκυκλοφόρει κατ’ ἀνώτατον ὅρον τραπεζικὸν γραμμάτιον, ὅσον καὶ ἤδη, τὸ συνάλλαγμα τότε δὲν ὑπερετιμήθη, ὅσον ὑπερτιμᾶται σήμερον. Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἡ παρατήρησις αὕτη δεικνύει πόσον ἐλησμονήσαμεν τὰ τότε πράγματα. Τότε προσῆλθον ἐν σώματι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν οἱ διευθύνοντες τὰ πιστωτικὰ ἐνταῦθα καταστήματα καὶ παρέστησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὸ συνάλλαγμα ὑπερετιμήθη μέχρις 21%, ὅτι ὅμως αὕτη ἡ ὑπερτίμησις ἦτο ὡς μηδὲν πρὸς τὴν ἐπικειμένην, διότι ἀρχὴ μόνον τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς καταστάσεως, ἣν παρήγαγεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἦτο ἡ εἰρημένη ὑπερτίμησις καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τὸ κυκλοφοροῦν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἦτο τοσοῦτον, ὥστε, ἄνευ περαιτέρας αὐξήσεως αὐτῶν, ἀπὸ ἑβδομάδος εἰς ἑβδομάδα θὰ εἴχομεν ὑπερτιμήσεις τοῦ συναλλάγματος τοιαύτας, ὥστε, ἐὰν ἐντὸς ὀλιγίστων ἡμερῶν δὲν ἐλαμβάνετο μέτρον τι ῥιζικὸν, θὰ ἐβλέπομεν ὑπερτίμησιν συναλλάγματος 40 καὶ 50%. Τὸ μόνον μέσον, δι’ οὗ ἠδυνάμεθα τότε νὰ σταματήσωμεν τὸ ῥεῦμα τῆς ὑπερτιμήσεως, ὅπερ ὁρμώμενον ἀπὸ τοῦ 21% ἠπείλει, ὅτι θὰ ἐλάμβανε διαστάσεις καταπληκτικὰς, ἦτο νὰ πείσωμεν τὴν κοινωνίαν, ὅτι θὰ ἤρετο ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· ἔπρεπε λοιπὸν νὰ λάβωμεν ἀπόφασιν περὶ τῆς ἄρσεως, νὰ διατρανώσωμεν τὴν ἀπόφασιν ταύτην εἰς τὴν κοινωνίαν, ν’ ἀποδείξωμεν εἰς αὐτὴν, ὅτι ἔχομεν τὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἀποφάσεως. Μόνον τοῦτο ἠδύνατο νὰ σταματήσῃ τὸ κακόν. Καὶ πράγματι, εὐθὺς ὡς ἐγνώσθησαν τὰ μέτρα, δι’ ὧν ἡ Κυβέρνησις προετίθετο νὰ ἄρῃ ἀποτόμως τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, εὐθὺς ἀντικατέστησε τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος ἡ ὑποτίμησις. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἐγένοντο ἐν ἐποχῇ ἐμπορικῆς κρίσεως· τὴν δ’ ἐμπορικὴν κρίσιν παρέστησαν οἱ ἐναντίοι τῆς Κυβερνήσεως ὡς συνέπειαν τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐνῷ ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ οὕτως ἀποτόμως γενομένη, ἀφοῦ αἱ περιστάσεις δὲν ἐπέτρεπον ἐνέργειαν βραδυτέραν, κατ’ οὐδὲν συνετέλει εἰς τὴν ἐμπορικὴν κρίσιν, σχέσιν δὲ πρὸς αὐτὴν εἶχε ταύτην, ὅτι μᾶς ἔσωσεν ἀπὸ πλήρους καταστροφῆς. Ἐν τούτοις ἄρθρον τότε προγράμματος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἦτο, ὅτι ἡ ἀπότομος ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶναι τὸ αἴτιον τοῦ κακοῦ, ἐπετεύχθη δὲ, ὅπως αὐτὰ ταῦτα τὰ θύματα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, παρασυρόμενα ἐκ τοιούτων εἰσηγήσεων καὶ ζητοῦντα ἐν τῇ στενοχωρίᾳ αὐτῶν, ὡς ἐκ τῆς ἐμπορικῆς κρίσεως, ὅπως πᾶς δυστυχῶν, αἴτιόν τινα τῆς δυσπραγίας, ἀποδίδωσιν αὐτὴν εἰς τὸ μέτρον, δι’ οὗ ἀνεχαιτίσθη ἡ ἐπίτασις τοῦ κακοῦ· τοσοῦτον δ’ ἐπιμόνως ἐγένετο ἡ ἐργασία πρὸς παραπλάνησιν τοῦ δημοσίου πνεύματος, ὥστε αὐτὴ ἡ Ἀντιπολίτευσις παρεσύρθη ὑπὸ τοῦ ῥεύματος, καὶ ἐλθοῦσα εἰς τὰ πράγματα, ἔσπευσε νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Οὕτως ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐγκαθιδρύθη πάλιν παρ’ ἡμῖν. Ἐὰν τὸ κληροδότημα τοῦ ἐλλείμματος τῶν 120,000,000 περιήρχετο εἰς ἡμᾶς μετὰ κανονισμοῦ τοῦ τρόπου τῆς ἀναπληρώσεως αὐτοῦ ἐκ τῶν συνήθων, διὰ δανείου κανονικοῦ, ἔχοντος ἐν τῇ ἀγορᾷ κυκλοφορίαν, ἐπαχθὲς θὰ ἦτο βεβαίως τὸ βάρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ ἐξ ἐπιπροσθέτου δαπάνης πρὸς ὑπηρεσίας δανείου 120,000,000 πραγματικοῦ, ἀλλὰ θὰ ἦτο ἀσήμαντον ἐν παραβολῇ πρὸς τὴν ἐκκρεμότητα, ἐν ᾗ διατελοῦμεν ὡς ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἧς πρὸς ἄρσιν δέον ν’ ἀποτιθῇ τὸ δάνειον, τὸ σχετιζόμενον πρὸς αὐτήν. Ἐνόσῳ ὑφίσταται τὸ δάνειον τοῦτο, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξέλθωμεν τοῦ μετεώρου τῆς καταστάσεως· διότι ἡ κατάστασις εἶναι ἐπιβλαβὴς ὡς πρὸς τὰ τοῦ νομίσματος, ὡς πρὸς τὰ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος, ἀλλὰ τὸ μεγαλείτερον κακὸν εἶναι τὸ ἀβέβαιον, διότι καὶ 26 καὶ 27 τοῖς ἑκατὸν ὑπερτίμησις συναλλάγματος θὰ ἐπέτρεπε τὰς ἐπιχειρήσεις, ἂν ἦτο βέβαιον, ὅτι εἶναι ὁ ἀνώτατος ὅρος, καὶ ἂν αἱ συνθῆκαι, ὑφ’ ἃς θὰ διατελῇ τὸ συνάλλαγμα ἐν σχέσει πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ἦναι ἐκ προοιμίων γνωσταί. Ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ γίνωσιν ἐπιχειρήσεις ἐν Κράτει, ἔνθα ἡ ἀξία τοῦ νομίσματος δὲν διακυμαίνεται ἐντὸς τῶν στενοτάτων ὁρίων τῆς συνήθους ἐπικαταλλαγῆς, ἀλλὰ δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ὅλως ἀόριστος; Ὁ ἀναλαμβάνων ἐπιχείρησιν ἐπιζητεῖ τὸ κέρδος ἐν διαφορᾷ πρὸς τὴν δαπάνην 2 ἢ 3%, ἐνταῦθα δὲ ἐκ τῆς διακυμάνσεως τοῦ συναλλάγματος κινδυνεύει νὰ ἴδῃ τὸ κέρδος τοῦτο ἀποῤῥοφώμενον καὶ νὰ ὑποστῇ ζημίαν πολλαπλασίαν. Ὁ παράγων οὗτος ἐν ταῖς συναλλαγαῖς ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν κεφαλαίων ἐκ τῆς Ἑλλάδος καὶ μόνον, ὅταν δυνηθῶμεν νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ ζητήματος τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐν περιόδῳ ὡρισμένῃ, μόνον τότε δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ἀνεῳγμένας τὰς πύλας τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸ ξένον κεφάλαιον. Ταῦτα ἔχοντες ὑπ’ ὄψει, ἐνομίσαμεν, ὅτι πρέπει νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς βαθμιαίας ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ τοῦτο διὰ τρόπου παρέχοντος εἰς τὸ Δημόσιον τὸ μεταλλικὸν, τὸ ἀναγκαῖον πρὸς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων εἰς χρυσόν. Ὅταν τὸ μεταλλικὸν, τὸ ἀποκτώμενον πρὸς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων, πρόκηται ν’ ἀποδοθῇ ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν θὰ ὑπάρχῃ ἰσοτιμία μεταλλικοῦ καὶ τραπεζικοῦ γραμματίου,—θὰ ὑπάρχῃ δὲ ἰσοτιμία ἐπὶ τῇ ἄρσει τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας—οὐδεὶς ὑφίσταται λόγος, ἵνα ἀγοράζῃ τὸ Δημόσιον συνάλλαγμα ἐπὶ ζημίᾳ καὶ ἑαυτοῦ καὶ τοῦ ἐμπορίου· ἐὰν ἄρα ἦναι βεβαιωμένον, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία θέλει ἀρθῆ μετὰ 4 ἢ 5 ἔτη, ἀπὸ τοῦδε τὸ Δημόσιον δύναται νὰ πληρόνῃ τὸ τοκομερίδιον ἐπὶ ἰσοτιμίᾳ τοῦ μεταλλικοῦ πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον. Ἀποκτωμένου σήμερον τοῦ φράγκου ἀντὶ 126, ζημιοῦται τὸ Δημόσιον τὰ 26 ἑκατοστὰ, ἀποκτωμένου ὅμως τοῦ πρὸς πληρωμὴν τοῦ τοκομεριδίου μεταλλικοῦ οὐχὶ δι’ ἀγορᾶς συναλλάγματος, ἀλλὰ διὰ συναλλαγῆς ἐκκαθαρισθησομένης μετὰ παρέλευσιν τῆς διορίας τῶν 4 ἢ 5 ἐτῶν, μεθ’ ἣν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία θέλει εἶσθαι ἠρμένη, ἡ τιμὴ τοῦ νομίσματος θὰ ἐκανονίζετο ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ καὶ ἑπομένως θ’ ἀπεκτᾶτο τὸ συνάλλαγμα σήμερον οὐχὶ ἐπὶ ὑπερτιμήσει 26%, ἀλλ’ ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑπερτιμήσεως. Τὸ ζήτημα ἄρα εἶναι: δυνάμεθα ἢ δὲν δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν ἐποχὴν, καθ’ ἣν θέλομεν εἶσθαι ἐλεύθεροι, ὅπως ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Ἐὰν δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν αὐτὴν, βεβαίως δυνάμεθα νὰ ἐπιληφθῶμεν συνάμα τῆς πραγματοποιήσεως τῶν ἄλλων μέτρων, δι’ ὧν θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ κατάργησις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους πάσης τῆς δαπάνης, ἥτις σήμερον ἀναγράφεται ἕνεκα τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ μετάλλου, χάριν τῆς ἀποκτήσεως τοῦ συναλλάγματος· οὐ μόνον δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν τὴν δαπάνην, ἀλλὰ πρέπει νὰ καταργήσωμεν αὐτὴν, ὡς ἀποβαίνουσαν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ὅλως ματαίαν, οὖσαν δὲ πάντοτε ἐπιβλαβῆ, ὡς φέρουσαν τὸ Δημόσιον εἰς συναγωνισμὸν πρὸς τοὺς ἰδιώτας ἐν τῇ ἀγορᾷ τοῦ συναλλάγματος. Τὸ ζήτημα ἄρα εἶναι: ἔχομεν τὰς δυνάμεις, ὅπως ἐντὸς τεσσάρων ἐτῶν, καθ’ ὑπόθεσιν, ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Καὶ τοῦτο πάλιν συνδέεται πρὸς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, πρὸς τὴν καταπόνησιν ἢ μὴ τοῦ Ἔθνους· διότι, ἐὰν ἐπετύχομεν τὸ ἰσοζύγιον ἄνευ καταπονήσεως τοῦ Ἔθνους, δυνάμεθα ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ νὰ ὑπολογίσωμεν, ὅτι τὰ δάνεια, τ’ ἀποφέροντα τόκον ἑνὸς τοῖς ἑκατὸν καὶ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐξοφληθῶσιν, ἵνα ἔχωμεν τὴν ἄδειαν, ὅπως ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, δύνανται νὰ μετατραπῶσιν εἰς δάνεια ἀποφέροντα τὸν ἀγοραῖον τόκον. Τούτων ἕνεκεν τὸ ζήτημα τοῦ ἰσοζυγίου ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ μετὰ πάσης προσοχῆς, παρακολουθοῦμεν δὲ κατὰ πόδας τοὺς ἀμφισβητοῦντας τὴν ὕπαρξιν αὐτοῦ, διότι ἔχοντες τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον εἶναι ἀληθὲς κατὰ τὸ 1887 καὶ ὅτι εἶναι ἐξησφαλισμένον ὄχι μόνον διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰς μελλούσας χρήσεις, ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ μεταδώσωμεν τὴν πεποίθησιν ἡμῶν ταύτην εἰς τὴν κοινωνίαν, ἧς ἡ ὀρθὴ διάγνωσις τῆς καταστάσεως εἶναι ἀναγκαῖος παράγων τῶν πρὸς ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας μέτρων. Ὅτι εἶναι ἀληθὲς τὸ ἰσοζύγιον κατὰ τὸ 1887, ἀποδεικνύεται ἐξ ὅσων εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐξ ὅσων θὰ δυνηθῶ νὰ παραστήσω εἰς αὐτὴν ἐν τῇ συζητήσει καὶ ἐκ τῶν ἐν τῷ ὀγκώδει φακέλλῳ, ὃν κατέθεσα εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐὰν ταῦτα ἀπεκτήθησαν, ὅπως ἐῤῥήθη, διὰ τοῦ καμάτου τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς χαλαρώσεως τῆς καταναλώσεως, οὐδὲν ἀπεκτήσαμεν· διότι, ἐὰν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ 1887 δὲν ἠγγυᾶτο τὸ ἰσοζύγιον καὶ κατὰ τὸ 1888, καὶ κατὰ τὰ μετέπειτα ἔτη, πᾶς ἐπ’ αὐτοῦ στηριζόμενος ὑπολογισμὸς στερεῖται βάσεως. Μετὰ τὴν λογιστικὴν ἄρα ἐξέτασιν τῶν τοῦ ἰσοζυγίου, μένει ἡ ἐξέτασις τῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ὅπως ἐξακολουθήσῃ συντελοῦσα εἰς αὐτὸ διὰ τῆς ὑφισταμένης φορολογίας. Ὅτι ἔχει τὸ συμφέρον ἡ χώρα νὰ ἐξακολουθήσῃ συντελοῦσα εἰς τὸ ἰσοζύγιον, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία. Ἐφοβήθη ἄλλοτε τὸν κάματον τῆς παραγωγῆς καὶ ἐκ τούτου ἡ 7 Ἀπριλίου. Ἡ 7 Ἀπριλίου, ἡ πραγματοποιήσασα τὰ μέτρα, δι’ ὧν ἐπεδιώκετο ἡ ἀνακούφισις τῆς παραγωγῆς, παρήγαγεν ἐλλείμματα ἐν τοῖς τακτικοῖς Προϋπολογισμοῖς τοῦ Κράτους 24 καὶ 28 ἑκατομμυρίων, ἐγκαθίδρυσεν ἐν τῇ χώρᾳ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ τὴν ὑποτίμησιν τοῦ νομίσματος κατὰ 27%, τουτέστι φορολογίαν οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, φορολογίαν καταστρέφουσαν τὴν παραγωγὴν καὶ μηδὲν δημιουργοῦσαν. Ἐὰν ἄρα τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ διέπον τὴν χώραν, στενοχωρῇ μὲν τὴν παραγωγήν, ἀλλὰ, μὴ καταπονοῦν αὐτὴν, ἐπιτρέπῃ ὅπως ἐμμείνωμεν, βεβαίως τοῦτο πρέπει νὰ πράξωμεν, ἵνα δυνηθῶμεν ν’ ἀπαλλάξωμεν τὴν παραγωγὴν ἀπὸ τῶν βαρῶν, ἅτινα ἐπέβαλεν εἰς τὴν χώραν τὸ πείραμα τῆς τοῦ συστήματος τούτου ἀνατροπῆς. Δὲν θὰ ἠδυνάμεθα ὅμως νὰ ἐξακολουθήσωμεν ὁδεύοντες ἐν τῇ αὐτῇ τροχιᾷ, ἐὰν τῳόντι τὸ ἔθνος κατεπονήθη· ἵν’ ἀποφανθῶμεν δὲ περὶ τούτου, πρέπει ν’ ἀναζητήσωμεν τὰς περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ ἔθνους ἐνδείξεις, αὐτὴ δὲ αὕτη ἡ φορολογία εἶναι ἔνδειξις ἐκ τῶν ἐκφραστικωτέρων. Ἐὰν κατεπονήθη τὸ ἔθνος, τὸ προϊόν τῆς φορολογίας ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος θὰ μειοῦται, ἐὰν τοὐναντίον ἐστενοχωρήθη μὲν ἡ παραγωγή, ἀλλὰ δὲν κατεπονήθη, θὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ φορολογία ἀποφέρουσα τὰ αὐτὰ ἢ καὶ πλείονα, διότι, ἐνόσῳ ἡ ἐπιβάρυνσις ἐκ τῆς φορολογίας ἐπιτρέπει τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς, ἀφοῦ ἐκ τοῦ ὑφισταμένου οἰκονομικοῦ συστήματος ἀπεκδεχόμεθα τοσαῦτα ἀγαθὰ ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς, πρέπει βεβαίως νὰ ἐμμείνωμεν. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς φορολογίας κατὰ τὸ 1887, μόνα ἐξεταζόμενα καὶ ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ ἔξοδα τοῦ 1887, δὲν ἀρκοῦσιν, ἵνα μᾶς παράσχωσι τὸ στοιχεῖον, οὗτινος ἔχομεν ἀνάγκην· πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος καὶ κατὰ τὸ 1888, καὶ ἐὰν κατὰ τὸ 1888 ἴδωμεν, ὅτι οἱ φόροι ἐξακολουθοῦσιν ἀποδίδοντες τὰ αὐτὰ ποσά, ἐὰν ἴδωμεν, ὅτι τινὲς ἐξ αὐτῶν ἀποδίδουσι πλείονα, ἐὰν ἴδωμεν, ὅτι ἡ τυχὸν κατωτέρα ἀπόδοσις φόρων τινῶν δὲν δύναται νὰ σχετισθῇ πρὸς τὸν κάματον τῆς παραγωγῆς, πειθόμεθα, ὅτι ὁ τόπος δύναται νὰ βαστάσῃ τὴν φορολογίαν, ἐξ ἧς τοιαῦτα ἀπεκδέχεται ἀγαθά. Ἐπιθεωροῦντες ἄρα τὰς βεβαιώσεις καὶ εἰσπράξεις τῶν φόρων κατὰ τὸ 1888 ἐν παραβολῇ πρὸς τὸ 1887, τί ἀνευρίσκομεν; Ἔχομεν αὐξήσεις, ὅπου δ’ ἐξαιρετικῶς ὑπάρχει ὀπισθοδρόμησις, δὲν δύναται ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὸν κάματον τῆς παραγωγῆς. Ἔχομεν κατὰ τὸ 1888 βεβαίωσιν ἐλάσσονα ἐκ τοῦ οἴνου, διότι ἡ παραγωγὴ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ὑπῆρξε μικρά, βεβαίως ὄχι ἕνεκα τοῦ καμάτου τῶν παραγόντων, διότι αἱ ἄμπελοι δὲν εἶναι σπορά, δὲν κανονίζεται ἐτησίως ἡ ἔκτασις τοῦ παράγοντος ἐδάφους, ὥστε νὰ ἐπιδράσῃ ἐπ’ αὐτὴν ὁ κάματος τοῦ καλλιεργητοῦ· ἡ φύσις δὲν ηὐνόησεν ἐφέτος τὰς ἀμπέλους, ὥστε νὰ παραγάγωσιν ὅσον καὶ πέρυσι. Οὐδεὶς νομίζω δικαιοῦται, οὐδὲ ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ σχεδίου τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, νὰ εἴπῃ, ὅτι ὁ κάματος τῆς παραγωγῆς εἶναι τὸ αἴτιον τῆς ἐλαττώσεως κατὰ σπουδαιότατον ποσὸν τῆς ἐκ τοῦ οἴνου προσόδου, εἶναι δὲ αὕτη ἡ σπουδαιοτέρα ἐλάττωσις ἐν ταῖς βεβαιώσεσι τοῦ 1888.

§14ΑΣ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ἐπισήμους πληροφορίας περὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ οἴνου;

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχομεν πληροφορίας, ὅτι εἶναι ἐλαχίστη. Δυνατὸν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ὑμῶν νὰ ἦναι καλή, ἀλλὰ τοῦτο ἀντιστρατεύεται πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς παρατηρήσεώς σας. Ἐγὼ εἶπον ἀκριβῶς, ὅτι, ἐὰν ἐκ τοῦ οἴνου ἔχωμεν ὀλιγωτέραν ἐφέτος πρόσοδον, τοῦτο προέρχεται ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα, ὅτι ἐξ ἄλλων φόρων ἔχομεν ἀνωτέραν ἢ πέρυσι πρόσοδον καὶ ὅτι, ἂν ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου ἔχωμεν μικροτέραν, τοῦτο δὲν σχετίζεται πρὸς τὸν κάματον τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ πρὸς τὴν κατάττασιν τῆς ἀτμοσφαίρας. Οἱ ἄλλοι φόροι, οἱ δεικνύοντες τὴν ῥώμην τοῦ ἔθνους τὴν οἰκονομικὴν, τὸν ὀργασμὸν αὐτοῦ, τὴν δρᾶσιν τὴν ἐμπορικὴν καὶ τὴν βιομηχανικὴν, παρουσιάζουσιν αὔξησιν ἀποδόσεως. Ὁ δασμὸς ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐν τῷ συνόλῳ μὲν παριστᾷ ἐλάττωσιν ἀποδόσεως, ἀλλ’ ἡ ἐλάττωσις αὕτη εἶναι κατωτέρα τῆς ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν σιτηρῶν· τυχηρὸν διὰ τὸ ἔθνος, ὅτι ἡ ἐφετεινὴ ἐσοδεία τῶν σιτηρῶν ὑπῆρξε καλλιτέρα τῆς περυσινῆς καὶ τῆς τῶν τριῶν προηγουμένων ἐτῶν· οὐδ’ αὐτὴ ὑπῆρξεν ἀπολύτως καλή, ἀλλὰ καλλιτέρα τῆς τῶν τεσσάρων τελευταίων ἐτῶν· ὡς ἐκ τούτου αἱ εἰσπράξεις ἐξ εἰσαγωγῆς ξένου σίτου ἠλαττώθησαν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο μέχρι 30 Σεπτεμβρίου σχετικῶς πρὸς τὰς περυσινὰς κατὰ 681,000 δραχμῶν, νομίζω. Ἤδη, ὡς γινώσκετε, δημοσιεύονται πίνακες κατὰ μῆνα περὶ τῆς κινήσεως ἐν γένει τοῦ ἐμπορίου τῆς Ἑλλάδος μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ· ὁ δημοσιευθεὶς πίναξ μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1888, ὅστις κατετέθη πρὸ μικροῦ εἰς τὸ Προεδρεῖον, σημειοῖ εἰσπράξεις ἐκ σιτηρῶν τῷ 1888 κατωτέρας ἢ τῷ 1887 κατὰ 681,000 δραχμῶν, ἡ δὲ ὑστέρησις τῶν εἰσπράξεων ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν κατὰ τὸ 1888 σχετικῶς πρὸς τὸ 1887 εἶναι κατωτέρα τοῦ ὅρου τούτου κατὰ 180,000 δραχμῶν, ὥστε ἡ κατανάλωσις δὲν φαίνεται ἀτονοῦσα ὡς πρὸς τἆλλα εἴδη, οὐδ’ ὡς πρὸς τὰ σιτηρὰ ἀτονεῖ, διότι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον δὲν εἰσήχθη ἔξωθεν, κατηναλώθη ἐκ τοῦ ἐγχωρίου σίτου. Ἡ ἀτονία ἄρα τῆς καταναλώσεως, ἣν διέγνωσαν οἱ τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ἀνέγραψαν ἐν τῷ σχεδίῳ ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, δὲν ὑποστηρίζεται ὑπὸ τῶν πινάκων, οὐδ’ ὑπάρχει τι ἐν ταῖς προσωριναῖς καταστάσεσι τῶν δημοσίων προσόδων κατὰ τὸ 1888, τὸ ἐνδεικνύον, ὅτι κατεπονήθη ἡ παραγωγή, ὅτι στειρεύουσιν αἱ πηγαὶ τοῦ δημοσίου πλούτου. Πιθανόν, ὅτι θὰ ἦτο μεγαλειτέρα ἔτι ἡ παραγωγή, ἐὰν οἱ φόροι τοῦ δημοσίου ἠδύναντο νὰ μειωθῶσιν. Ἀλλ’ ἵνα δυνηθῶμεν τελικῶς μὲν νὰ καταργήσωμεν, ἀπὸ τοῦδε δὲ νὰ περιορίσωμεν τὸν μέγιστον τῶν φόρων, τὸν ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἵνα δυνηθῶμεν ἀπὸ τοῦδε νὰ ἀπολαύσωμεν τῶν ἀγαθῶν, τῶν ἐκ τῆς ἀσφαλιζομένης μετὰ τέσσαρα ἔτη ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν ὑφιστάμενοι τὴν ἰσχύουσαν δημοσίαν φορολογίαν, πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐφαρμόζοντες τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, δι’ οὗ καὶ μόνου δύναται ν’ ἀπαλλαγῇ ἡ χώρα τῶν πιεζουσῶν αὐτὴν δυσχερειῶν. Ἐῤῥήθη, ὅτι παρεστήσαμεν τὴν χώραν ὡς κατὰ πάντα ἀνθοῦσαν, ὡς κατὰ μηδὲν ὑστεροῦσαν τῶν μᾶλλον εὐδαιμόνων οὐδαμοῦ, οὐδέποτε εἴπομέν τι τοιοῦτον. Ὅ,τι εἴπομεν καὶ λέγομεν εἶναι, ὅτι εἰσήλθομεν εἰς τὴν ὁδὸν, διὰ τῆς ὁποίας θέλομεν δυνηθῆ νὰ διεξέλθωμεν τῶν δυσχερειῶν, αἱ ὁποῖαι ἐφαίνοντο μέχρι τοῦδε ἀκαταγώνιστοι. Ἂν δυνηθῶμεν νὰ πείσωμεν τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον διεγράψαμεν, θέλει φέρει βεβαίαν τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας μετὰ περίοδόν τινα χρονικὴν, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ ψηφίσῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα θέλομεν ὑποβάλει εἰς αὐτὴν, συνεπείᾳ τῆς τοιαύτης ἡμῶν γνώμης, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀπὸ τοῦδε θὰ ἴδωμεν τὰ ἀγαθὰ τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας πραγματοποιούμενα, ἰδίως δὲ θέλομεν δυνηθῆ ν’ ἀναγράψωμεν αὐτὰ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, διότι εὐθὺς ἀπὸ τοῦδε ἐκλείπει ἀπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὁλόκληρος ἡ πίστωσις ἡ ἀναγομένη εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ συναλλάγματος· δὲν εἶναι δὲ τὸ ἀγαθὸν μόνον, ὅτι ἐκλείπει τὸ ποσὸν τοῦτο ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ ἀγαθὸν εἶναι, ὅτι ἐκλείπει τὸ Δημόσιον ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς τοῦ συναλλάγματος, οὕτω δὲ τὸ ἐμπόριον, μὴ πιεζόμενον ἐκ τοῦ συναγωνισμοῦ τοῦ Δημοσίου, θὰ ἔχῃ τὴν βεβαιότητα τῆς ἀποκτήσεως τοῦ συναλλάγματος ἐπὶ τιμῇ πολὺ κατωτέρᾳ τῆς σημερινῆς, ὅταν μάλιστα πληροφορηθῇ, ὅτι ἐγένετο παρὰ τῆς Βουλῆς δεκτὸν τὸ σύστημα, τὸ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰσαχθησόμενον εἰς αὐτὴν, κανονίζον καθ’ ὡρισμένας περιόδους ἐλάττωσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου τοῦ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, τουτέστι τοῦ ποσοῦ, τοῦ κατὰ πλεονασμὸν κυκλοφοροῦντος ἐν τῇ χώρᾳ. Διότι ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν Λόγον, ὅτι ἓν τῶν κυριωτέρων στοιχείων τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος εἶναι ὁ πλεονασμὸς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἐπὶ τοσοῦτον μόνον δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀβλαβὲς, ἐφ’ ὅσον ἀνταποκρίνηται εἰς ἀνάγκην. Ἐφ’ ὅσον ἡ κοινωνία ἐν τῷ μέτρῳ τῶν συνήθων συναλλαγῶν αὐτῆς χρησιμοποιῇ ὡρισμένον ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, εἴτε ταῦτα ἐπὶ ἐλευθέρᾳ κυκλοφορίᾳ ἐκδίδονται, εἴτε ἐκδίδονται ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, ὑπερτίμησις σπουδαία τοῦ μεταλλικοῦ δὲν χωρεῖ. Τὴν ἰσοτιμίαν τοῦ μετάλλου πρὸς τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον δὲν ἐπάγεται μόνη ἡ ὑποχρέωσις τῶν Τραπεζῶν, ὅπως ἐξαργυρῶσιν αὐτὸ ἐπὶ τῇ ἐμφανίσει· τὴν ἰσοτιμίαν ἐπάγεται καὶ ἡ ἀναλογία τῶν τραπεζικῶν γραμματίων πρὸς τὴν κανονικὴν ἀνάγκην τῆς κυκλοφορίας. Ἐὰν κυκλοφορῇ τραπεζικὸν γραμμάτιον ἐν τῇ χώρᾳ ποσοῦ ἀνωτέρου τοῦ ἀναλογοῦντος πρὸς τὰς συνήθεις συναλλαγὰς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐπέλθωσιν ἀνωμαλίαι, καὶ ἐὰν ἔτι μὴ ὑπάρχῃ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Παρ’ ἡμῖν καὶ ἂν τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια ὦσιν ὑποχρεωτικῶς ἐξαργυρωτέα παρὰ τοῦ ἐκδόντος, ὑφίσταται μερική τις ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, διότι ἡ ὑποχρεωτικὴ ἐξαργύρωσις γίνεται μόνον ἐν τῇ πόλει τῆς ἐκδόσεως, ὁ δὲ κάτοχος γραμματίου ἐν ἀπωτέρῳ διαμερίσματι τῆς Ἑλλάδος δυσκόλως δύναται νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῆς πρὸς ἐξαργύρωσιν ὑποχρεώσεως. Καὶ ὅμως αἰρομένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας διατελεῖ ἐν πλήρει ἰσοτιμίᾳ πρὸς τὸ μέταλλον τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον κυριωδέστατα, διότι ὡς ἐκ τῶν ὅρων, εἰς οὓς ἡ ὑποχρεωτικὴ ἐξαργύρωσις ὑποβάλλει τὰ τῆς ἐκδόσεως, δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὴν ἀνάγκην τῶν κανονικῶν συναλλαγῶν τῆς χώρας. Τὸ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ δὲ κυκλοφορίᾳ ἐκδοθὲν ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, τὸ πέραν τῆς ἀνάγκης, δηλ. τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐδανείσθη παρὰ τῶν τραπεζῶν ἡ Κυβέρνησις πρὸς 1%, τοῦτο εἶναι κυρίως τὸ παραίτιον τῆς ὑπερτιμήσεως· δὲν εἶναι τὸ μόνον, ἀλλ’ εἶναι ἐν συνδυασμῷ πρὸς τ’ ἄλλα τὸ κυριωδέστερον τῶν αἰτίων τῆς ὑπερτιμήσεως. Ὅταν ἄρα περιορισθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο, ὅταν ἦνε γνωστὸν, ὅτι ὁ περιορισμὸς τοῦ ποσοῦ θέλει ἐξακολουθεῖ καθ’ ὡρισμένας περιόδους, περιόδους ἀνταποκρινομένας πρὸς τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου πληρωμῆς μεταλλικοῦ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀποκτωμένου διὰ τῶν συνδυασμῶν, δι’ ὧν ἐπιτυγχάνεται ὁ περιορισμὸς, ὅταν διὰ τῶν τοιούτων συνδυασμῶν τὸ μεταλλικὸν ἀποκτᾶται ἄνευ τῆς διαταράξεως τῆς ἐσωτερικῆς ἀγορᾶς τῆς χώρας, ὑπάρχει ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι τὸ συνάλλαγμα θέλει ὑποτιμηθῆ σπουδαιότατα, καὶ θέλει ὑποτιμηθῆ εὐθὺς ὡς πεισθῇ ἡ κοινωνία, ὅτι Κυβέρνησις καὶ Βουλὴ εἶναι σύμφωνοι νὰ ἐφαρμόσωσι τὸ διαγραφὲν σύστημα; Τούτου ἕνεκεν ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης πρέπει νὰ ἐξέλθωμεν μεταδίδοντες εἰς τὴν κοινωνίαν τὴν πεποίθησιν ταύτην, πρὶν ἔτι ψηφισθῶσιν οἱ νόμοι. Ὅταν ἡ συζήτησις αὕτη πείσῃ τὴν κοινωνίαν, ὅτι αἱ ἰδέαι τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀσπασταὶ παρὰ τῇ Βουλῇ καὶ ὅτι ἡ μεγάλη πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς θέλει δώσει εἰς τὰς ἰδέας ταύτας πλήρη ὑποστήριξιν, μὴ ἔχετε τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ συναλλάγματος ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης εἶναι λελυμένον. Ταῦτα εἶπον ἐδῶ, καίτοι θὰ ὑπάρξῃ ἀφορμὴ νὰ μνησθῶ αὐτῶν καὶ κατόπιν, τὰ εἶπον ἐδῶ, χάριν συμπεράσματος σχετιζομένου πρὸς τὸ θέμα, ἤτοι πρὸς τὰ τοῦ καταλογισμοῦ τῆς ἐπὶ ἔλαττον δαπάνης κατὰ τὸ 1887, ὡς ἐκ τῆς ἀποκτήσεως μεταλλικοῦ πρὸς πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων ἄνευ ἀγορᾶς συναλλάγματος. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἔχει διαγεγραμμένον οἰκονομικὸν σχέδιον ἄρτιον, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἦναι Κυβέρνησις, εἰμὴ ἂν τὸ σχέδιον τοῦτο πραγματοποιηθῇ, σχέδιον ἐξασφαλίζον τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ τὴν ἀπὸ τοῦδε βεβαιότητα τῆς πληρωμῆς τοῦ μεταλλικοῦ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἄνευ συναγωνισμοῦ τοῦ Δημοσίου ἐν τῇ ἐγχωρίῳ ἀγορᾷ, δὲν ἐπετρέπετο, προσφερομένης εὐκαιρίας, νὰ οἰκονομῶμεν ἄλλως τὴν ἀνάγκην τῆς πληρωμῆς τοῦ μεταλλικοῦ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἢ ὅπως τὸ ἐπράξαμεν κατὰ τὸ 1887. Κατὰ τὸ 1888 προσετρέξαμεν καὶ εἰς συνάλλαγμα, ἵνα μὴ ἐπιζητήσωμεν τοὺς κατὰ τὸ σύστημα συνδυασμοὺς, πρὶν ἔτι ἐξασφαλισθῇ ἡ βάσις αὐτοῦ, πρὶν ἔτι βεβαιωθῇ ἡ ὕπαρξις ἰσοζυγίου. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1887 ὠφελήθημεν ἐξ ἐκτάκτων εὐκαιριῶν, ὅπως ποιήσωμεν ἀρχὴν τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ συστήματος, καὶ οὕτως ἐπληρώσαμεν τὰ τοκομερίδια εἰς μεταλλικὸν ἄνευ ἀγορᾶς ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Καὶ τώρα ἐρωτῶ: τὸ μεταλλικὸν τοῦτο πῶς θέλει ἀποδοθῆ; Εἶπον πρὸ ὀλίγου, ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ ἀποδοθῇ ἐν ἑτέρᾳ χρήσει ἐπὶ ὑπερτιμήσει, εἶναι δίκαιον νὰ καταλογισθῇ ἡ διὰ τὴν ὑπερτίμησιν δαπάνη εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, οὐχὶ κατὰ λογιστικοὺς τύπους, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς εὐθύνης καὶ τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ ἀρτίου τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ ἔτους τούτου. Ἂν ὅμως πρόκηται νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξα, ἂν τὸ σύστημα τοῦτο ἦναι τὸ ἐπικρατῆσον, βέβαιον εἶναι ἀπὸ τοῦδε, ὅτι θέλει γίνει ἡ ἐκκαθάρισις οὐχὶ ἐπὶ ὑπερτιμήσει, ἀλλ’ ἐν πλήρει ἰσοτιμίᾳ, διότι, καταλυομένης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, δὲν ὑπάρχει ὑπερτίμησις χρυσοῦ. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν, ἀφοῦ ἀπέδειξα, ὅτι ἐπὶ πάντων τῶν ἄλλων ἐδαφίων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁ ἀξιότιμος ἀγορεύσας προχθὲς παρέστησεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ καταλογισθῶσιν εἰς τὰ ἔξοδα ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς δὲν περιελάβομεν εἰς αὐτὰ, ἡ ἀξίωσις αὐτοῦ εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατος, καὶ ἀφοῦ τούτου ἕνεκα περιωρίσθη τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῶν οὕτω καταλογιστέων ἀπὸ δραχμῶν 14,780,000 εἰς 5,080,000, λέγω ὅτι καὶ ταῦτα τὰ 5,080,000 δὲν δύνανται νὰ περιληφθῶσιν ἐν καταλογισμῷ τοιούτῳ, διότι τὰ 5,080,000 τότε μόνον θέλουσι πληρωθῆ ἐπὶ ὑπερτιμήσει, ἂν τὸ οἰκονομικὸν ἡμῶν σύστημα δὲν ἐπικρατήσῃ· νομίζω δὲ, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς ἕκαστον νὰ σκέπτηται κατὰ τὸ ἴδιον αὑτοῦ σύστημα καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ἡ πολιτικὴ τῶν ἀρξαμένων τοῦ ἔργου θέλει διεξαγάγει αὐτὸ ἕως τοῦ τέλους, διότι ἀναντιῤῥήτως, ἐὰν ἔλθωσιν οἱ τὰ ἐναντία φρονοῦντες εἰς τὰ πράγματα, οὐ μόνον θέλουσι πληρωθῆ ἐπὶ ὑπερτιμήσει 25%, ὅσα εἶναι ἐγγεγραμμένα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δι’ ὑπερτίμησιν συναλλάγματος, ἤτοι 5,080,000, ἀλλὰ κατ’ ἐμὴν γνώμην οὐδ’ 100% θέλουσιν ἀρκέσει εἰς ἀπότισιν τῆς διαφορᾶς. Νομίζω ἄρα, ὅτι ἡ Βουλὴ πείθεται, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον τὸ ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τοῦ 1887 εἶναι εἰλικρινὲς, ὡς στηριζόμενον εἰς καταλογισμοὺς, οὐ μόνον κατὰ τύπους, ἀλλὰ καὶ κατ’ οὐσίαν μὴ δυναμένους νὰ ἔχωσιν ἄλλως ἢ ὅπως ἀνεγράφησαν. Αἱ μὴ καταλογισθεῖσαι δαπάναι ἢ δὲν ἐγένοντο ἢ εἶναι τοιαύτης φύσεως, ὥστε οὐδεὶς, σπουδαίως σκεπτόμενος, δύναται νὰ τὰς περιλάβῃ ἐν τῷ τακτικῷ προϋπολογισμῷ. Οὐδεὶς δύναται νὰ ζητήσῃ, ὅπως αἱ δαπάναι κατασκευῆς σιδηροδρόμων, ὅπως αἱ δαπάναι κατασκευῆς τῶν πλοίων, ὅπως αἱ δαπάναι τροπῆς τῶν δανείων τῶν 25 ἑκατομμυρίων, τῶν 6 ἑκατομμυρίων καὶ τῶν 4 ἑκατομμυρίων ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ. Ἂν ἀνεγράφοντο ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ, ἔπρεπε τότε νὰ ἀναγραφῇ καὶ τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων, ἔπρεπε νὰ ἀναγράψωμεν ὡς ἔσοδον τὴν ἀξίαν τοῦ σιδηροδρόμου, ἔπρεπε νὰ ἀναγράψωμεν ὡς ἔσοδον τὴν ἀξίαν τῶν πλοίων, τὴν ἀξίαν τῶν ὁμολογιῶν τῶν δανείων τῶν 25 τῶν 6 καὶ τῶν 4 ἑκατομμυρίων, τῶν καταργουμένων, ὧν εἰς ἀναπλήρωσιν ἐκδίδονται αἱ νέαι. Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐτόλμησε νὰ προέλθῃ ἕως τοῦ σημείου τούτου, διότι ἔβλεπεν, ὅτι ἀναιρεῖ αὐτὸς ἑαυτὸν, ἐὰν ἐξωθήσῃ τὸν συλλογισμὸν περαιτέρω· ἔβλεπεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἴπῃ εἰδικῶς, ὅτι ἡ πίστωσις διὰ δαπάνην πρὸς τροπὴν τῶν δανείων δὲν ἀνήκει εἰς ἔκτακτον Προϋπολογισμὸν, ἔλεγεν ὅμως γενικῶς, ὅτι δὲν ἔχομεν ἔκτακτον Προϋπολογισμὸν, ἄρα δὲν ἔχομεν ἔκτακτον δαπάνην, ἄρα δὲν εἶναι ἔκτακτος δαπάνη ἡ πρὸς τροπὴν τῶν δανείων τῶν 25 καὶ τῶν 6 καὶ τῶν 4 ἑκατομμυρίων· ἀφοῦ δὲν εἶναι ἔκτακτος δαπάνη, ἐγένετο ὅμως, ἔπρεπε νὰ τὴν περιλάβωμεν ἐν τῷ τακτικῷ Ἀπολογισμῷ, καὶ ἔπρεπε νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα εἶναι κατὰ 16 ἑκατομμύρια ὑπέρτερον καὶ οὕτως ἀλληλοδιαδόχως καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων. Ἀλλ’ ἐδειλίασε καὶ περιωρίσθη μόνον εἰς 2,232,000, ἐξαιρέσας τὰς ἄλλας δαπάνας, τὰς ἐν τῷ πίνακι ἀπὸ τοῦ τοιούτου καταλογισμοῦ. Ὥστε πάνθ’ ὅσα ἔχομεν ἀναγεγραμμένα ὡς ἔκτακτα εἶναι ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν ἔκτακτα· ὅσα ἔχομεν ἀναγεγραμμένα ὡς τακτικὰ, ἐπληρώθησαν ἐκ τῶν τακτικῶν πόρων τοῦ Κράτους, οἱ πόροι δὲ οὗτοι τοῦ Κράτους ἀπέδειξα, ὅτι ὑπῆρξαν ἐπαρκεῖς ἄνευ βλάβης τῆς παραγωγῆς ἐν αὐτῇ τῇ ὑποστάσει αὐτῆς. Εἶπον, ὅτι τὰ περὶ ὑποστάσεως τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς σχέσεως αὐτῆς πρὸς τοὺς φόρους δὲν δύνανται νὰ ἐξετασθῶσι ἄλλως παρὰ ἐν τοῖς ἀποτελέσμασι τῆς φορολογίας κατὰ τὸ ἔτος, τὸ ἑπόμενον εἰς τὸ τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Ἑπομένως ἡ ἐξέτασις τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1888 θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἐξέτασις, ἥτις ἄλλως τε εἶναι ἀναγκαία ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, διότι πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, ἵνα παραστήσω ποῖα ὑπῆρξαν τὰ μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν Προϋπολογισμῶν τοῦ 1887 καὶ 1888. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1888 ἀναγράφει ἔσοδα 95,306,000, ἀναγράφει δὲ ἔξοδα 92,677,000· ἀλλὰ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ προσετέθησαν ἔκτακτοι καὶ ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις, αἵτινες ἀπὸ 92,677,000 ἀνεβίβασαν τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων εἰς 93,274,000· ἑπομένως ἔχομεν περίσσευμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 βεβαιώσεων πρὸς τὰς πιστώσεις 2,031,000. Ἔχομεν καὶ ἐνταῦθα ἐκτάκτους πιστώσεις, διότι πρέπει νὰ τὰς μνημονεύωμεν, ὥστε νὰ μὴ γίνηται σύγχυσις, καὶ νὰ μὴ ὑποτίθηται, ὅτι παραλείπομεν ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ ὅ,τι ἔπρεπε νὰ περιλαμβάνηται ἐν αὐτῷ· ἔχομεν ἐκτάκτους πιστώσεις διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πατρῶν καὶ Πύργου 2,070,000, ἔχομεν διὰ ναυπήγησιν πλοίων 16,393,000 καὶ διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων καὶ Καλαμῶν 6,500,000, ἐν ὅλῳ πιστώσεις ἐκτάκτους 24,963,000. Αὗται, πιστεύω, οὐδεὶς ἀξιοῖ νὰ περιλαμβάνωνται ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ, ἀναγνωρίζουσι πάντες, ὅτι ἀποτελοῦσι δαπάνην ἔκτακτον, εἴτε ἀναγράψωμεν αὐτὰς ἐν ἐκτάκτῳ Προϋπολογισμῷ, εἴτε ἄλλην ταῖς δώσωμεν ὀνομασίαν. Τὰ μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1888, τῶν τακτικῶν, λέγω, ἔχομεν μέχρι τοῦδε ἀναγεγραμμένα ἐν μηνιαίαις καταστάσεσι δημοσιευθείσαις, διότι τακτικῶς δημοσιεύομεν μηνιαίας καταστάσεις, ὡς γινώσκετε, καὶ ἀνὰ χεῖρας πάντων εἶναι ἡ κατάστασις, ἡ μέχρι 31 Αὐγούστου, ἤδη δὲ διανέμεται καὶ ἡ κατάστασις ἡ μέχρι 30 Σεπτεμβρίου. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἀναπτύσσων ἐν ὁμοίᾳ ἐποχῇ τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ 1887 μέχρι 30 Σεπτεμβρίου, ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ ἐπιληφθῶ τῆς ἐξετάσεως τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐφαρμογῆς ἑνὸς ἑκάστου ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων φόρων, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν φόρων τούτων ἐφηρμόζοντο τότε πρῶτον, καὶ ἔπρεπεν ἐν τῇ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐφαρμογῇ ν’ ἀναζητήσωμεν τὰ δεδομένα, ὅπως κρίνωμεν μετὰ πλείονος πιθανότητος, ἢ ἐν ἀρχῇ τοῦ ἔτους, περὶ τῶν πιθανῶν ἀποτελεσμάτων κατὰ τὴν λῆξιν τῶν 22 μηνῶν τῆς χρήσεως. Εἶχον παραστήσει τότε, ὅτι τὰ ἔσοδα διαιροῦνται εἰς τρεῖς κατηγορίας· εἰς τὰ βεβαιούμενα καὶ εἰσπραττόμενα συγχρόνως ἐντὸς τοῦ πρώτου ἔτους τῆς χρήσεως, ὡς πρὸς τὰ ὁποῖα ἑπομένως ὑπελείποντο δύο μῆνες πρὸς βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν, εἰς τὰ βεβαιούμενα μὲν καὶ εἰσπραττόμενα συγχρόνως, ἀλλὰ μέχρι τοῦ τέλους τῆς ὅλης χρήσεως, καὶ εἰς τὰ βεβαιούμενα μέχρι τοῦ τέλους τῆς χρήσεως, ἀλλ’ εἰσπραττόμενα παρὰ τῶν ταμιῶν μετὰ τὴν βεβαίωσιν. Οὕτω διαιρέσαντες τὰ ἔσοδα καὶ παριστάμενοι πρὸς ἐξήγησιν τῶν φαινομένων μετὰ δεκάμηνον ἐφαρμογὴν εἴχομεν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα, ὧν κλείει ὁ λογαριασμὸς μετὰ τοῦ ἔτους, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ 10 μηνῶν δεδομένα ἀποχρῶντα, ὅπως κρίνωμεν καὶ περὶ τῶν δύο ἄλλων μηνῶν· ἠπατήθημεν ἴσως ὀλίγον ὡς πρός τινα, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ δὲν ἠδύνατο νὰ ἦναι μεγάλη. Οὕτως ἐθεωρήσαμεν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτι ὁ Νοέμβριος καὶ ὁ Δεκέμβριος ἤθελον δώσει ἑκάτερος, ὡς πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, πρόσοδον, ὅση καὶ ἡ τοῦ Ὀκτωβρίου, ἀλλ’ ἡ ἀπόδοσις ὑπῆρξε κατωτέρα καὶ ἐκ τούτου ἐπῆλθέ τις διαφορά, ἐξ ἧς ἐπωφελήθη προχθὲς ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἵνα παραστήσῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβεῖς οἱ ὑπολογισμοὶ ἡμῶν· ἀλλὰ καίτοι δὲν ἠδύναντο νὰ ἦναι ἀκριβέστεροι οἱ ὑπολογισμοί, ἀφοῦ ὡς πρὸς τοὺς δύο μῆνας ἦσαν εἰκασίαι, ἡ διαφορὰ ἐπὶ τῶν δύο δωδεκατημορίων δὲν ἦτο ἱκανὴ νὰ διαταράξῃ τὰς ἀναλογίας τῶν τότε παραστηθέντων. Ἤδη ὅμως διαιροῦντες πάντοτε τὴν ἐξέτασιν εἰς τὰς τρεῖς ταύτας κατηγορίας, διότι ἡ διαίρεσις αὕτη ἐκ τῶν πραγμάτων ἐνδείκνυται, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν ἕνα πρὸς ἕνα τοὺς φόρους, ἵνα ἐκτιμήσωμεν τὰ πιθανὰ ἀποτελέσματα· ἀρκεῖ ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ παρελθὸν νὰ ἴδωμεν, ἂν τὸ 1888 παρέχῃ ἀποτελέσματα βελτίονα ἢ χείρονα, καὶ βλέπομεν, ὅτι τὸ 1888, μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου, σχετικῶς πρὸς τὸ 1887, μέχρι τῆς αὐτῆς ἐποχῆς τοῦ οἰκείου ἔτους, ὡς πρὸς τὴν πρώτην κατηγορίαν, τὴν τῶν εἰσπραττομένων ἐντὸς τοῦ ἔτους συνάμα μετὰ τῆς βεβαιώσεως, παρουσιάζει πλεόνασμα ἐπὶ τῶν προϋπολογισθέντων: 600,000 ἐκ τελῶν χαρτοσήμου, 125,000 ἐκ τόκων ὑπερημερίας, 100,000 ἐκ πετρελαίου, 200,000 ἐκ τυχηρῶν, 80,000 ἐξ ἀντιτίμων ἐκλογικῶν εἰδῶν, καὶ 300,000 ἐξ ἀντισηκώματος στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ἐπὶ ἔλαττον δὲ τῶν προϋπολογισθέντων: ἐκ παιγνιοχάρτων 50,000, ἐκ δικαιώματος ἐπὶ τῶν ποτῶν 200,000, ἐκ δικαιώματος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ 350,000, ἐξ ἀντιτίμου σιγαροχάρτου 150,000, ἐκ τελωνιακῶν τελῶν 500,000. Ὡς πρὸς τὰ τελωνιακὰ τέλη ἐξήγησα πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὸ ποσὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον εἶναι ἐλάσσονα τὰ ἔσοδα τὰ μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου, εἶναι κατώτερον τῆς διαφορᾶς ἐπὶ ἔλαττον τῶν ἐσόδων ἐκ δημητριακῶν καρπῶν πρὸς τὰ τοῦ παρελθόντος ἔτους. Ὡς πρὸς τὴν δευτέραν κατηγορίαν, τουτέστι τῶν εἰσπραττομένων μετὰ τῆς βεβαιώσεως ἐσόδων ἐντὸς τῶν 22 μηνῶν τῆς χρήσεως ἔχομεν: ἐξ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος 652,000 ἐπὶ πλέον — ἐννοεῖται, ὅτι ἐνταῦθα ὁμιλῶ καὶ ἐπὶ πιθανοτήτων, στηριζομένων εἰς ἐπισήμους πληροφορίας περὶ τῆς παραγωγῆς, διότι πρόκειται περὶ φόρων, οἱ ὁποῖοι εἰσπράττονται καὶ βεβαιοῦνται ἐντὸς τῶν 22 μηνῶν, ἐκ τῶν ὁποίων μόνον οἱ δέκα διηνύθησαν— ἐπὶ ἔλαττον δὲ: ἐκ φόρου ἐλαίου 400,000 καὶ ἐξ ἐπιστροφῆς χρημάτων 200,000. Οὐδέτερον τούτων σχετίζεται πρὸς τὴν καταπόνησιν τῆς παραγωγῆς. Τέλος ἐν τῇ κατηγορίᾳ τῶν ἐσόδων, τῶν βεβαιουμένων καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς χρήσεως καὶ παραδιδομένων εἰς τὰ ταμεῖα, ὅπως παρ’ αὐτῶν εἰσπραχθῶσι δυνάμει τῶν νόμων περὶ καταδιώξεως, ἐκ τούτων δὲ προέρχονται αἱ καθυστερήσεις, ἔχομεν ἀποτελέσματα ἀνώτερα μὲν τῶν προϋπολογισθέντων, ἐκ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν 330,000, ἐκ τῶν ἐπιτηδευμάτων 260,000, ἐκ τῶν οἰκοδομῶν 160,000, ἐκ δικαστικῶν ἐξόδων 400,000 τὸ ὅλον 1,150,000. Κατώτερα δὲ τῶν προϋπολογισθέντων: ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου 1,200,000 καὶ ἐκ τιμήματος τῶν ἐθνικῶν κτημάτων 1,200,000, τουτέστι 2,400,000. Ὡς ἐκ τῶν διαφορῶν τούτων τὰ ἔσοδα τῆς κατηγορίας ταύτης, ἅτινα εἶχον προϋπολογισθῆ εἰς 24,894,000, φαίνονται περιοριστέα εἰς 23,600,000. Ἐπὶ δὲ τοῦ συνόλου τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων ἔχομεν διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον τῶν ὑπερβάσεων πρὸς τὰς ὑστερήσεις 1,063,000, ἧς ἕνεκα ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων περιορίζεται ἀπὸ 95,306,231 εἰς 94,243,231. Ἐννοεῖται, ἀφοῦ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλαμβάνω τοῦτο ἑκάστοτε, ὅτι πρόκειται περὶ βεβαιώσεων καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ ἐκ τῆς πιθανῆς διαφορᾶς τῶν εἰσπράξεων πρὸς τὰς βεβαιώσεις. Ἂν αὐτὴ ὑπολογισθῇ εἰς 30 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν τῆς τελευταίας κατηγορίας ἐσόδων ἤτοι εἰς 7,093,299, περιορίζονται τὰ ἔσοδα εἰς 87,149,932. Ὡς πρὸς δὲ τὰ ἔξοδα ἀφαιροῦμεν ἐκ τῶν ἀναγεγραμμένων 93,274,336 τὴν διαφορὰν τὴν συνήθη κατὰ τὸν μέσον ὅρον τῶν τελευταίων πέντε ἐτῶν μεταξὺ πραγματοποιουμένων καὶ ἐπιτρεπομένων δαπανῶν, ἤτοι 6,613,000, καὶ ἔχομεν δαπάνην 86,661,000. Ταῦτα κατὰ τὰς βεβαιώσεις τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλας ἐνδείξεις περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ὑπολογισμῶν, ἐνδείξεις καὶ ὄχι ἀποδείξεις, ἔχομεν ἐνδείξεις ἐκ τῆς συγκρίσεως πρὸς τὰ μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου τοῦ οἰκείου ἔτους τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ 1887. Ἡ κατάστασις τῶν ἐσόδων τοῦ 1887 μέχρι 30 Σεπτεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἀναγράφει ἐν συνόλῳ, βεβαιώσεις μὲν 54,937,000, ὧν ἀπέναντι ἔχομεν κατὰ τὸ 1888 59,611,000, εἰσπράξεις δὲ 45,417,000 ἀπέναντι τῶν κατὰ τὸ 1888 μέχρι 30 Σεπτεμβρίου εἰσπραχθέντων 48,000,000· ὑπάρχει ὑπέρβασις βεβαιώσεων καὶ εἰσπράξεων κατὰ τὸ 1888, ἀνάλογος πρὸς τὴν καταδειχθεῖσαν καὶ ἐκ τῶν ὑπολογισμῶν τῶν κατὰ κεφάλαια, τοὺς ὁποίους πρὸ ὀλίγου ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν Βουλήν. Ἤδη ἐξέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν τὰ τοῦ παρελθόντος, παρέστησα εἰς αὐτήν, ὅτι τὸ 1887 ἐβεβαίωσεν ἰσοζύγιον, ὅτι τὸ 1888 βαίνει πρὸς τὸ αὐτὸ σημεῖον, διότι τὰ μέχρι τοῦδε ἀποτελέσματα σχετικῶς πρὸς τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1887 παρουσιάζουσι βελτίωσιν, τὴν ὁποίαν ἂν ἐξακολουθήσωσι παρουσιάζοντα ἐν τῇ αὐτῇ ἀναλογίᾳ ἕως τέλους, θέλομεν ἔχει ὅμοια ἀποτελέσματα πρὸς τὰ τοῦ ἔτους ἐκείνου, θέλομεν δὲ ἔχει τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι κατὰ τὸ 1888 ἡ πληρωμὴ τῶν τοκομεριδίων θὰ γένηται ἅπασα δι’ ἀγορᾶς συναλλάγματος· ἂν ὅμως μέρος αὐτῆς γένηται ἐξ ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσα πρὸς ὑμᾶς, θὰ ἔχωμεν καὶ ἐκ τούτου οἰκονομίαν. Ἐπὶ τοιούτων δὲ βάσεων καταρτίζοντες τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889, πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν τὸ αὐτὸ ἰσοζύγιον νὰ διατηρήσωμεν, πρέπει νὰ μὴ ἐξέλθωμεν τῆς τροχιᾶς, ἐν ᾗ κινούμεθα, καὶ ἥτις τοιαῦτα ὑπόσχεται. Εἴδομεν, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ἐπιτευχθέντα μέχρι τοῦδε ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν φορολογικῶν νόμων, εἶναι ἀποχρῶντα εἰς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων, ἀλλ’ εἶναι μόνον ἀποχρῶντα εἰς τὴν προσαύξησιν δὲ τῶν ἐξ αὐτῶν προσόδων ἀφορῶμεν, ἀπεκδεχόμενοι περαιτέρω ἀναγκαίων ἐξόδων τὴν πληρωμήν. Τὴν προσαύξησιν ταύτην βλέπομεν ὑπάρχουσαν ἐν τοῖς ἀποτελέσμασι, τοῖς μέχρι τοῦδε, τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ 1888, ἀποτελέσμασιν ἔχουσι σπουδαιότητα καὶ δι’ αὐτὸ, ὅτι βεβαιοῦσι τὴν ὕπαρξιν προσαυξήσεων, δυναμένων νὰ διατεθῶσι πρὸς τοὺς σκοποὺς τοὺς ὁποίους θὰ ἐκθέσω ἤδη πρὸς ὑμᾶς, ἀλλὰ καὶ προσέτι διότι μᾶς πείθουσιν, ὅτι ἡ κοινωνία ἔχει τὴν δύναμιν, ἵνα ἐξακολουθῇ διατηροῦσα τὴν φορολογίαν ταύτην. Τὰς προσαυξήσεις εἰς τί θέλομεν διαθέσει; διότι κατὰ τἆλλα ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1889 δὲν πρέπει νὰ νεωτερίσῃ πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888. Αἱ μεταῤῥυθμίσεις, τὰς ὁποίας εἰσηγάγομεν ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους, φαίνονται ἐπιτυχῶς λειτουργοῦσαι. Ἀρκούμενοι εἰς αὐτάς, δέον νὰ προσπαθήσωμεν, ὅπως ἀποκαταστήσωμεν αὐτὰς ὅσον τὸ δυνατὸν μᾶλλον προσοδοφόρους, ἄνευ τῆς ἐπιζητήσεως ἐν τῇ ἐπιβολῇ ἄλλων φόρων τῶν ἀναγκαίων προσθέτων ἐσόδων, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ τὰ πάντα δεικνύουσιν, ὅτι θ’ ἀνεύρωμεν ταῦτα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτῶν τούτων τῶν φόρων. Ἀλλὰ δὲν θ’ ἀνεύρωμεν αὐτὰ μόνον ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν φόρων· θὰ ἀνεύρωμεν αὐτὰ καὶ ἐν τῇ ἐλαττώσει τῶν ἐξόδων, περὶ ἧς πρὸ μικροῦ ὡμίλησα, τουτέστιν ἐν τῇ ἐλαττώσει τῇ ἐκ τῆς πληρωμῆς τοῦ τοκομεριδίου οὐχὶ δι’ ἀγορᾶς συναλλάγματος, ἀλλὰ δι’ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν πρὸς ἀπόκτησιν μεταλλικοῦ. Διὰ τοῦ μέτρου τούτου ἀνακουφίζεται ὁ Προϋπολογισμὸς ἐκ ποσοῦ 7 ἑκατομμυρίων, ὥστε ἐὰν ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1888 θὰ παρουσιάσῃ ἰσοζύγιον μετὰ τοῦ τοκομεριδίου, πληρονομένου διὰ συναλλάγματος, μετὰ τοῦ τοκομεριδίου πληρονομένου διὰ τοιούτου οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ θὰ παρουσιάσῃ ὁ τοῦ 1889 περίσσευμα 7 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ὁ οἰκονομικὸς οὗτος συνδυασμὸς δὲν φέρει μόνον τοῦτο τὸ ἀποτέλεσμα· φέρει καὶ ἄλλας ἐλαττώσεις δαπανῶν. Ἐν τῇ προχθεσινῇ αὐτοῦ ἀγορεύσει ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἠξίου, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς δημοσίας πίστεως σήμερον δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἐπιτρέπῃ οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς συμφέροντας. Κατ’ αὐτὸν ἡ κατάστασις αὕτη τῆς δημοσίας πίστεως οὐδόλως συνδέεται πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, εἶναί τι τυχαῖον, τοῦτο ἔχον τὸ ἰδιάζον, ὅτι συνέπεσεν ἤδη, ὑπουργούντων τῶν ἐναντίων αὐτοῦ, ἠδύνατο ὅμως νὰ συμπέσῃ καὶ ὑπουργούντων τῶν φίλων αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν τὸ ἠθέλησεν ἡ τύχη. Τοῦτο εἶπε προχθές, καὶ εἰς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ του ἠξίωσεν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐκυβέρνων οἱ φίλοι αὐτοῦ μέχρι τῆς σήμερον, ἐπῆλθε μὲν μεταβολὴ ἐπὶ τὸ βέλτιον ὡς πρὸς τὰς τιμὰς τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, ἀλλὰ τοιαύτη μεταβολὴ ἐπῆλθεν ἀνεξαιρέτως, εἶπεν, εἰς ὅλα τὰ χρεώγραφα. Ἐξήτασα τὰ δελτία τῶν χρηματιστηρίων, ἵνα ἴδω ἐὰν τῷ ὄντι ἐπῆλθε τοιαύτη μεταβολὴ εἰς ὅλα τὰ χρεώγραφα, καὶ βλέπω, ὅτι καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀνελάβομεν ἡμεῖς τὴν ἐξουσίαν, τουτέστι κατὰ Μάϊον τοῦ 1886, τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων ἐτιμᾶτο ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις 68%, σήμερον τιμᾶται 96,20%· τὸ τῶν 5% τοῦ 1882 ἐτιμᾶτο 54,40% καὶ σήμερον τιμᾶται 84%· τὸ τῶν 5% τοῦ 1884 ἐτιμᾶτο 53 κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1886, καὶ σήμερον τιμᾶται 81,40, τουτέστιν 60 περίπου τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ πλέον. Ἐξετάζω κατὰ τὰς δύο ταύτας ἐποχὰς τὰ Ἰταλικὰ δάνεια καὶ εὑρίσκω, ὅτι ταῦτα κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 ἐτιμῶντο 97,75, σήμερον δὲ 96,70, ἐλάττωσις ἀντὶ αὐξήσεως. Τὰ Γαλλικὰ δάνεια κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 ἡ Rente 81,90, σήμερον 82,50, αὔξησις κατωτέρα τοῦ 1%, τὸ χρεωλυτικὸν τῶν 3% 83,90 καὶ σήμερον 85,40. Τὰ Ἀγγλικὰ 100¼, σήμερον 100½. Τῷ ὄντι τὰ Ἱσπανικὰ ἐτιμῶντο 58, ἤδη δὲ 74.

§16ΛΕΒΙΔΗΣ. Πότε ἦσαν 58;

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν τὸν Μάϊον τοῦ 1886.

§18ΛΕΒΙΔΗΣ. Κατὰ τὸν ἀποκλεισμόν.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁμιλῶ περὶ Ἱσπανίας καὶ λέγω, ὅτι πράγματι ὡς πρὸς αὐτὰ εἶναι ἀληθὲς τὸ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ῥηθέν· ἴσως οὕτως ἔχει καὶ ὡς πρὸς τὰ Μεξικανικὰ, ἀλλὰ τὸ δελτίον δὲν τὰ σημειοῖ.

§20Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ ἐξηγηθοῦν αὐτά.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ πίναξ, ὃν προσάγω, διακρίνει τὰς ἐποχὰς, διότι ἔγεινε λόγος χθὲς καὶ περὶ θανάτου τοῦ Αὐτοκράτορος Γουλιέλμου καὶ περὶ θανάτου τοῦ Αὐτοκράτορος Φρειδερίκου. Ἔχομεν λοιπὸν τὸ δάνειον τῶν 60 ἑκατομμυρίων κατὰ Μάϊον τοῦ 1886, περὶ τὰ μέσα 68, περὶ τὸ τέλος 69, ἔπειτα τὸν Μάρτιον τοῦ 1887, πρὸ τοῦ θανάτου τοῦ αὐτοκράτορος Γουλιέλμου 73, ἔπειτα ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ Γουλιέλμου 81 καὶ ἔπειτα 83 καὶ ἔπειτα πάλιν ἐπὶ τῷ θανάτῳ τοῦ Αὐτοκράτορος Φρειδερίκου 83 καὶ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Φρειδερίκου 83,40. Τώρα δὲ ἔχομεν 96,20. Ὥστε ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης εἶναι ἀληθὴς περὶ τῶν Ἱσπανικῶν, οὐχὶ βεβαίως ἐν τῇ ἀναλογίᾳ τῶν Ἑλληνικῶν, δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὴς περὶ τῶν ἐν τῷ πίνακι χρεωγράφων ἄλλων χωρῶν. Ὁπωσδήποτε ἡ πίστις ἡμῶν σήμερον εἶναι ἀσυγκρίτως ἀνωτέρα ἢ ὅτε ἀνελάβομεν τὴν ἐξουσίαν, ἀσυγκρίτως ἀνωτέρα ἢ ὅτε κατεσκευάζομεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, ἀσυγκρίτως ἀνωτέρα ἢ ὅτε συνεζητοῦμεν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887 καὶ περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 πέρυσιν ἐν ὁμοίᾳ ταύτης ἐποχῇ. Σήμερον ἐν τοιαύτῃ βελτιωμένῃ καταστάσει τῆς πίστεως, βελτιωμένῃ οὐχὶ ἐκ τύχης, ἐκ παροδικῶν λόγων, ἀλλ’ ἐκ λόγων συνδεομένων πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν πραγμάτων ἐν Ἑλλάδι, ἀποκατάστασιν, ἐπὶ τὴν ὁποίαν φαίνεται, ὅτι τὰ Χρηματιστήρια ἔχουσι πλείονα πεποίθησιν ἢ ὅσην ἔχει ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, σήμερον δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν περὶ μέτρων οἰκονομικῶν, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ἠδυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν κατηρτίζομεν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887. Ὡμολογοῦμεν τότε, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν 100 χιλιάδας δραχμῶν, καὶ ἐλέγομεν, ὅτι, μὴ δυνάμενοι νὰ δανεισθῶμεν οὐδὲ 100 χιλιάδας δραχμῶν, ἔπρεπε τὰς ἀνάγκας, αἵτινες ἐδέοντο πληρώσεως, νὰ θεραπεύσωμεν διὰ φόρων, ἐνῷ οἱ ἀντιφρονοῦντες ἔλεγον, ὅτι ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσι διὰ μέτρων ἄλλων, συζητοῦντες ἐὰν ἡμεῖς ἠδικοῦμεν αὐτοὺς, χαρακτηρίζοντες τὰ μέτρα ταῦτα ὡς χρεωκοπίαν καὶ μὴ διακρίνοντες ταύτην ἀπὸ τῆς πτωχεύσεως. Σήμερον, ὅτε δυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν ποσὰ σπουδαιότατα, εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται σκέψις περὶ οἰκονομικῶν μέτρων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, προωρισμένων, ὅπως ἀνακουφίσωσι τὰ βάρη τοῦ Δημοσίου, οὐ μόνον διὰ τῆς ἐν οἰκείῳ χρόνῳ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ διὰ τῶν πρὸς ταύτην συνδεομένων μέτρων, περὶ ὧν ἐμνήσθην καὶ ὧν τὸ ἀποτέλεσμα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀνέρχεται εἰς οἰκονομίαν 7,000,000, ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλων μέτρων. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σημερινῶν τιμῶν, ἐὰν θεωρηθῶσιν οὐχὶ τυχαῖαι, ἀλλὰ διαρκεῖς, ν’ ἀνακουφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, διότι μέτρον ἑνοποιήσεως ἢ ἄλλο μέτρον τροπῆς δὲν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ. Πῶς εἶναι δυνατὸν, εἶπε, νὰ ἐλπίζητε, ὅτι θὰ πραγματοποιήσητε κέρδη διὰ συνδυασμῶν περιοριζόντων τὸν τόκον κάτω τοῦ 5%; Καὶ βεβαίως, ἐὰν εἴχομεν εἰπεῖ τοῦτο, θὰ ἐλέγομέν τι ἄξιον τῶν φρονούντων, ὅτι δυνάμεθα τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν νὰ μειώσωμεν ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῶν πρὸς οὓς εἴμεθα ὑπόχρεοι. Ἡμεῖς ὅμως φρονοῦμεν, ὅτι μόνη τροπὴ δανείου ἐπιτρεπομένη εἶναι ἡ ἔχουσα ὡς βάσιν τὴν προσφορὰν τῆς ἐξοφλήσεως, διότι ἡ προσφορὰ τῆς ἐξοφλήσεως εἶναι δικαίωμα τοῦ ὀφειλέτου. Μόνον ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐπιτρεπομένης τῆς τροπῆς, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀπεκδεχώμεθα, ὅτι, ὅτε ἡ ἀγοραία τιμὴ τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων ὑποθέτει ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ τόκον 6%, θέλομεν ἐπιτύχει ἐλάττωσιν τοῦ χρέους τοῦ Κράτους διὰ νέων δανείων ἐπὶ πραγματικῷ τόκῳ κάτω τοῦ 5%; Ταῦτα δὲν εἶναι ἀντικείμενα σπουδαίας ἐξετάσεως. Οὐδέποτε διενοήθημεν ἡμεῖς νὰ πραγματοποιήσωμεν ἀνακούφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ δι’ ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τῶν δανείων, τῶν ἀποφερόντων τόκον 5%, οὐδ’ ἐλπίζομεν σήμερον ἔτι ἀνακούφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ δι’ ἐλαττώσεως τοῦ τόκου τῶν δανείων, τῶν ἀποφερόντων τόκον 6%. Θὰ τρέψωμεν τὸ δάνειον εἰς ἕτερον δάνειον, ἀποφέρον ὀνοματικὸν τόκον μικρότερον, ἀλλ’ ὁ πραγματικὸς τόκος σήμερον τῶν Ἑλληνικῶν δανείων, κατὰ τὴν ἀγοραίαν αὐτῶν τιμὴν ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, εἶναι αὐτὸς οὗτος ὁ τοῦ τρεπομένου δανείου, τοῦ ἀποφέροντος τόκον 6%· ἑπομένως ἡ πρᾶξις εἶναι ἄσκοπος ὡς πρὸς τὸν τόκον, εἶναι ὅμως σκόπιμος ὡς πρὸς τὸ χρεωλύσιον. Δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τροπήν, καταργοῦσαν ἢ περιορίζουσαν τὸ χρεωλύσιον, δυνάμεθα μάλιστα, ἐὰν τὸ πρᾶγμα γένηται ἐσκεμμένως καὶ εἰς ὡρισμένας ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸν περιορισμὸν τοῦ χρεωλυσίου, ἔστω καὶ διὰ μικρᾶς τινος αὐξήσεως τόκου, διότι κέρδος θέλει εἶσθαι, ἐὰν ἡ μικρὰ αὕτη αὔξησις τοῦ τόκου ἦναι κλάσμα τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποφέρῃ τὸ χρῆμα, διὰ τοῦ ὁποίου πληρόνομεν τὸ χρεωλύσιον. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται σήμερον, περὶ τούτων θὰ πρόκηται ἐν τῇ συζητήσει περὶ τῶν λεπτομερειῶν τῶν προταθησομένων μέτρων. Τὸ βέβαιον σήμερον εἶναι, ὅτι ὑπάρχουσι δύο δάνεια, οὐχὶ σπουδαῖα, ἐπὶ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν κέρδος καὶ ἐπὶ τοῦ τόκου· εἶναι τὸ δάνειον τῶν 9 ἑκατομμυρίων πρὸς 7% παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, καὶ δάνειον ἕτερον ὀνομαζόμενον τῶν 20 ἑκατομμυρίων, ἤτοι 18 ἑκατομμυρίων νέων δραχμῶν τῆς ὁδοποιΐας, οὗτινος 17 ἑκατομμύρια εἶναι εἰσέτι ἀνεξόφλητα πρὸς 6¾%. Ὡς πρὸς τὰ δάνεια ταῦτα δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ὁ περιορισμὸς τοῦ τόκου εἰς 6% καὶ ἑπομένως κέρδος 1% ἐπὶ τοῦ πρώτου καὶ ¾% ἐπὶ τοῦ δευτέρου. Ἤδη ὡς πρὸς τὰ δάνεια τῶν 26 ἑκατομμυρίων καὶ τῶν 10 ἑκατομμυρίων, δάνεια ἀποφέροντα τόκον 6%, προήλθομεν εἰς συμφωνίας μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὑπεγράψαμεν σύμβασιν, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς κυρώσεως τῆς Βουλῆς, καθ’ ἣν ἡ Τράπεζα ἀναδέχεται αὕτη νὰ διεξαγάγῃ τὰ τῆς ἐξοφλήσεως τῶν δανείων τούτων καὶ τὰ τῆς τροπῆς αὐτῶν εἰς ἕτερον δάνειον πάγιον ἄνευ χρεωλυσίου ἐπὶ τῷ αὐτῷ τόκῳ· ὥστε ἐκ τῶν δανείων τούτων ἔχομεν τὴν κατάργησιν τῶν χρεωλυσίων ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας ἐκ τοῦ τόκου, διότι εἶναι δάνειον πρὸς 6% καὶ, ὅπως εἶπον, 6% εἶναι σήμερον ὁ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ τόκος, ἐφ’ ᾧ δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν τὴν πραγματοποίησιν δανείων. Θέλομεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν σύμβασιν ταύτην κατὰ τὸν ἐν αὐτῇ ὅρον πρὸς κύρωσιν. Ἐπὶ τοιαύτῃ βάσει δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν κατάργησιν τῶν χρεωλυσίων τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων, ἐπὶ τοιαύτῃ βάσει δυνάμεθα ἴσως νὰ πραγματοποιήσωμεν τὴν κατάργησιν τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου, τοῦ λεγομένου τῆς ἀνεξαρτησίας, δηλαδὴ τοῦ 1824 καὶ τοῦ 1825. Τὸ δάνειον δὲ ἐκεῖνο ἔχει χρεωλύσιον 42,000 λιρῶν κατ’ ἔτος ἀπέναντι 33,000 λιρῶν εἰς τόκον. Πραγματοποιοῦμεν λοιπὸν οἰκονομίαν πέραν τοῦ ἑκατομμυρίου· συμφέρει μάλιστα καὶ ν’ αὐξήσωμεν μικρόν τι τὸν τόκον, π.χ. 50,000 δραχμῶν νὰ δίδωμεν ἐν συνόλῳ ἐπὶ πλέον ὡς τόκον κατ’ ἔτος, ἵνα πραγματοποιήσωμεν οἰκονομίαν 1,050,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ χρεωλυσίου, διότι ἑνὸς μόνου ἔτους χρεωλύσιον, 1,050,000 δραχμῶν, ἀποφέρει αὐτὸ τοῦτο ἐτήσιον τόκον ἀνώτερον τοῦ ποσοστοῦ, ὅπερ θέλομεν προσθέσει εἰς τὸν τόκον τοῦ δανείου, ὅπως ἐπιτύχωμεν τοιοῦτον συνδυασμόν. Τοιούτου εἴδους συνδυασμοὶ δύνανται νὰ γίνωσι, τὸ δὲ στάδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ ἐργασθῶμεν, δὲν εἶναι μικρὸν, διότι τὰ πληρονόμενα κατ’ ἔτος χρεωλύσια ἀνέρχονται εἰς 5,919,000 δραχμῶν· εἶναι δὲ τοσούτῳ μέγα τὸ στάδιον τοῦτο, ὥστε ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, ὅτε κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐγίνετο συζήτησις περὶ τούτων καὶ ἐῤῥίπτοντο ἐν τῷ μέσῳ αἱ ἰδέαι τῆς πτωχεύσεως ἢ τῆς χρεωκοπίας, αὗται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲν ἐτόλμων νὰ ἐκτεθῶσι πέραν τοῦ χρεωλυσίου. Προετείνετο τότε κατάργησις ὑποχρεωτικὴ τοῦ χρεωλυσίου· πτώχευσις καὶ τοῦτο, ἀλλὰ τὸ ὅριον ἐτίθετο ἐκεῖ· ἀνεγνωρίζετο, ὅτι ἦτο τοῦτο ἀθέτησις ὑποχρεώσεων, ἀλλὰ παριστᾶτο ὡς μὴ ἔχον οὐσιαστικῶς τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα, τῆς ὑποχρεωτικῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ ποσὸν, καίτοι σπουδαῖον, ἦτο ἀνεπαρκὲς πρὸς ἀναπλήρωσιν ἐλλείμματος 30 ἑκατομμυρίων, ἐψιθυρίσθησαν καί τινα περὶ προσωρινῆς ἀναστολῆς τῆς πληρωμῆς μέρους τοῦ τόκου, ἢ περὶ ἀναβολῆς ἐν μέρει τῆς πληρωμῆς τοῦ τόκου, περικαλυπτομένου ὑπὸ τοιαύτας περιφράσεις τοῦ πραγματικοῦ διανοήματος. Οἱ πλεῖστοι ὅμως περιωρίζοντο εἰς τὸ χρεωλύσιον, καὶ ἀφοῦ ἔτι ἀπεδείχθη τὸ ὅλως ἀνεπαρκὲς τῆς ἀναστολῆς αὐτοῦ πρὸς τὴν ἐπιδιωκομένην ἀναπλήρωσιν ἐλλείμματος. Ἀλλ’ ὅλως ἀνεπαρκὲς τὸ μέτρον τοῦτο εἰς ἀναπλήρωσιν ἐλλείμματος 30 ἑκατομμυρίων, εἶναι ἐπαρκέστατον πρὸς τοὺς προκειμένους σήμερον σκοπούς. Οὐχὶ τὰ 6,000,000, ἀλλὰ ποσὸν πολὺ μικρότερον εἶναι ἐπαρκὲς, ἐπιπροστιθέμενον εἰς τὰς ἄλλας τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ προσαυξήσεις, ὅπως παράσχῃ τὰ μέσα εἰς τὸ Κράτος, ἵνα ἀποτίνῃ τὰ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων, δι’ ὧν θέλουσιν ἐπιτευχθῆ οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ, περὶ ὧν ὁμιλῶ. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ κατάργησις αὕτη τῶν χρεωλυσίων θέλει γίνει τῇ συναινέσει τῶν κατόχων τῶν ὁμολογιῶν, ἐξοφλουμένης τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ Κράτους πρὸς τοὺς μὴ συναινοῦντας, καθ’ ὃ τὸ Κράτος ἔχει δικαίωμα.

§22ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἴδιον ἔλεγεν ἡ Ἀντιπολίτευσις.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ λέγων τῷ δανειστῇ, προτείνω τροπὴν καὶ ἐξοφλῶ τὴν ὑποχρέωσίν μου πρὸς τοὺς μὴ συναινοῦντας, ἀσκεῖ δικαίωμα, ἐνῷ ὁ καταργῶν τὸ χρεωλύσιον, μὴ δυνάμενος δὲ νὰ προσενέγκῃ τῷ δανειστῇ τὴν ἐξόφλησιν, πτωχεύει.

§24ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πάντες ὡμιλοῦμεν περὶ τῆς συναινέσεως τοῦ δανειστοῦ.

§25ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ ἀποδειχθοῦν αὐτά.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυνάμεθα ἄρα, ὡς εἴπομεν, δι’ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν νὰ ἐπιτύχωμεν κέρδος ἐκ τῶν δανείων τῶν 9,000,000 καὶ τῶν 20,000,000 ὡς πρὸς τὸν τόκον. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα δάνεια, φαίνεται ὅτι εὐχερῶς δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν κατάργησιν τοῦ χρεωλυσίου τῶν ἐπὶ τόκῳ 6%. Ἤδη συνήψαμεν σύμβασιν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, περὶ καταργήσεως τοῦ χρεωλυσίου τῶν δανείων τῶν 26,000,000 καὶ τῶν 10,000,000. Ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῶν 60,000,000 γινώσκομεν, ὅτι ὑπάρχουσιν ὁμάδες εὐδιάθετοι ν’ ἀναλάβωσι τὴν ἐπιχείρησιν, ὑποχρεούμεναι εἰς ἐξόφλησιν τῶν μὴ συναινούντων εἰς τὴν τροπήν. Εἶναι ἐλπιζόμενον, ὅτι καὶ ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῆς ἀνεξαρτησίας, τὸ ἐπὶ τόκῳ 5%, ὡς λίαν ὑπερτετιμημένον, δύναται νὰ ληφθῇ εἰδικόν τι μέτρον τροπῆς πρὸς κατάργησιν τοῦ μεγάλου χρεωλυσίου. Ὡς πρὸς τἆλλα δὲν εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατος ἡ τροπή, ἀλλ’ ἴσως αὕτη πρέπει νὰ βραδύνῃ, ἕως οὗ ἡ κατάστασις τῆς ἀγορᾶς βελτιωθῇ ἔτι μᾶλλον. Τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν χρεωλυσίων θέλομεν οἰκονομήσει, εἶναι κέρδος καθαρὸν τῶν Προϋπολογισμῶν τοῦ παρόντος, εἶναι ἀληθὲς ὅμως, ὅτι βραδύτερον θέλουσιν ἐπιβαρύνει τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους· ἀλλὰ πρέπει διὰ τοῦτο νὰ θεωρήσωμεν τὴν ἀνακούφισιν τοῦ σημερινοῦ Προϋπολογισμοῦ ὡς μὴ πραγματικήν; Ἐὰν τὸ χρεωλύσιον ἦτο ἀναγκαῖον στοιχεῖον παντὸς δανείου καὶ ἡ ἔλλειψις αὐτοῦ παρέβλαπτε τὴν λειτουργίαν τῶν δανείων, βεβαίως ἡ ἀνακούφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τοῦ ἐξοβελισμοῦ τῆς δαπάνης ταύτης ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ καλὸν οὐχὶ ἀμέτοχον κακοῦ. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν εἶναί τι ἀντιφατικὸν ἡ ἀπότισις χρεωλυσίου. Ὅταν τὸ Κράτος μόλις ἐπαρκῇ διὰ τῶν τακτικῶν προσόδων αὐτοῦ, ὅπως καλύπτῃ τὰς τακτικὰς αὐτοῦ δαπάνας, ἦναι δὲ ἠναγκασμένον χάριν ἐκτάκτων δαπανῶν νὰ ποιῆται δάνεια συνεχῶς, διότι οὐδεὶς Προϋπολογισμὸς ὑπῆρξε μέχρι τοῦδε, ἢ θὰ ὑπάρξῃ ἐπ’ ἱκανὰ ἔτη παρ’ ἡμῖν, μὴ περιέχων δάνεια χάριν ἐκτάκτων δαπανῶν, — μέχρι τοῦδε δὲ οἱ πλεῖστοι περιεῖχον δάνεια καὶ χάριν τακτικῶν δαπανῶν, — ὅταν τὰ δάνεια ἦναι ὁ κανών, ἂν οὐχὶ χάριν τῶν τακτικῶν δαπανῶν, ἐπιτευχθέντος ἤδη τοῦ ἰσοζυγίου, ἀλλὰ χάριν τῶν ἐκτάκτων, δὲν εἶναι ἀνακόλουθον ἡ σύγχρονος ἀπότισις μέρους τοῦ κεφαλαίου ἄλλων δανείων; Ὅταν τὸ Κράτος καθ’ ἕκαστον ἔτος δανείζηται, θὰ ἦτο δεδικαιολογημένη ἡ ἀπότισις καθ’ ἕκαστον ἔτος μέρους τοῦ κεφαλαίου ἑτέρων δανείων, ἂν ἡ ἀπότισις αὕτη συνετέλει εἰς τὴν κραταίωσιν τῆς δημοσίας πίστεως, ἢ ἂν ἐπεβάλλετο ὡς ὅρος, οὗ ἄνευ δὲν ἦτο ἐφικτὴ ἡ κανονικὴ λειτουργία τῶν δανείων. Ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον συμβαίνει. Τοὐναντίον δάνεια ἄνευ χρεωλυσίου παριστῶσι τὸ Κράτος ὡς μᾶλλον προηγμένον ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς. Τὰ δάνεια τὰ ἀγγλικὰ εἶναι ἄνευ χρεωλυσίου. Τὸ γαλλικὸν χρέος, ἐξαιρέσει προσφάτων τινῶν δανείων, εἶναι πάγιον, τουτέστιν ἄνευ χρεωλυσίου. Τὰ δάνεια τῶν Κρατῶν, τῶν ἐχόντων στερεωτέραν τὴν πίστιν, εἶναι τὸ πλεῖστον πάγια. Ἡ ἐπίτευξις δανείων ἄνευ χρεωλυσίου θὰ συντελέσῃ εἰς στερέωσιν τῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος. Οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ἵνα ἐμμείνωμεν εἰς τὴν ἀνακολουθίαν ταύτην τῆς ἐξοφλήσεως δανείων διὰ τῆς μιᾶς χειρός, ἐνῷ διὰ τῆς ἑτέρας εἰσπράττομεν νέα. Δὲν εἶναι δὲ ἁπλῆ ἀνακολουθία. Τὰ νέα δάνεια ἐπάγονται ἔξοδα παρεπόμενα εἰς τὴν πραγματοποίησιν αὐτῶν, ἔξοδα προμηθείας, κατασκευῆς τίτλων, χαρτοσήμου ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, κινήσεως μεταλλικοῦ καὶ ἄλλα, πληρώνομεν δὲ τὰ ἔξοδα ταῦτα, ἐνῷ ἀποδίδομεν χρῆμα ἀπηλλαγμένον τοιούτων βαρῶν. Ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν τροπὴν τῶν χρεωλυτικῶν δανείων εἰς πάγια, τουτέστιν ἀπηλλαγμένα χρεωλυτικῆς ὑποχρεώσεως, τὸ κέρδος εἶναι σπουδαῖον· ἀλλ’ ἐὰν δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο, ὅπως ἐν τοῖς δανείοις τῶν 26 καὶ τῶν 10 ἑκατομμυρίων, διὰ τῆς συμφωνίας πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἐπέκτασιν τοῦ χρεωλυσίου ἐπὶ χρόνον μακρότερον, τουτέστι μέχρις 75 ἐτῶν, ὡς ἐγένετο ἐν τῷ δανείῳ ἐπὶ τόκῳ 4%· καὶ πάλιν τὸ κέρδος εἶναι σπουδαῖον. Ταῦτα ἐπιδιώκονται σήμερον, πραγματοποιοῦντα συνάμα τὸν ἕτερον σκοπὸν τῆς πληρωμῆς τῶν τοκομεριδίων διὰ μεταλλικοῦ, ἄνευ δαπάνης δι’ ὑπερτίμησιν συναλλάγματος. Τρεπομένων οὕτω περιοδικῶς τῶν δανείων τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ὀφειλομένων, εἴτε τῶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἴτε τῶν ἄλλων, εἰς δάνεια μεταλλικά, θὰ ἔχωμεν τὸ κέρδος τὸ ἐκ τῆς διαθέσεως τοῦ μεταλλικοῦ πρὸς ἀπότισιν τῶν τοκομεριδίων, θὰ ἔχωμεν τὸ κέρδος, τὸ ἐκ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ τόκου δανείων τινῶν, καὶ ὡς πρὸς πάντα τὰ δάνεια τὸ ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ χρεωλυσίου. Ἡ τοιαύτη τροπὴ τῶν δανείων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπάγεται ἐπιβάρυνσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι ἀντὶ ἑνὸς θὰ πληρώνηται τόκος 6%· αὕτη δὲ θὰ ἦναι ἡ μόνη ἐπιβάρυνσις ἐκ τοῦ μέτρου, ἀνταποκρινομένη εἰς οἰκονομίαν 7,000,000, προωρισμένων εἰς ἀγορὰν συναλλάγματος, καὶ εἰς τὰς ἐκ καταργήσεως χρεωλυσίων καὶ ἐλαττώσεως τόκων. Τούτου ἕνεκα τοῦ σχεδίου, ἐνῷ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1889 ὑποβάλλεται εἰς τὴν Βουλήν, ὡς ἁπλῶς ἐν ἰσοζυγίῳ συντεταγμένος, ὑπόσχεται ὅμως ν’ ἀπολήξῃ εἰς περίσσευμα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, εἰς περίσσευμα ὡς ἐκ τοῦ περιορισμοῦ τῶν δαπανῶν, ὃν ἐπάγεται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ σχεδίου. Τοιοῦτος εἶναι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1889, ἀλλ’ εἰς λειτουργίαν αὐτοῦ δὲν ἀρκεῖ τὸ λογιστικὸν ἰσοζύγιον, ἀπαιτεῖται προσέτι κατάστασις τοῦ Κράτους ἀγαθή, πρέπει νὰ ἐπωφεληθῶμεν ἐκ τοῦ ἐπιτευχθέντος ἰσοζυγίου, ἵνα οὐ μόνον διευκολύνωμεν τὰς συναλλαγάς, πιεζομένας ὑπὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας διὰ τῆς παρασκευῆς τῶν πρὸς κατάργησιν αὐτῆς καὶ διὰ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς ἐν ὡρισμένῳ χρόνῳ καταργήσεως, ἀλλὰ πρέπει ταὐτοχρόνως ἐν αὐτῷ τῷ Προϋπολογισμῷ ν’ ἀνευρίσκωμεν τοὺς πόρους, δι’ ὧν θέλομεν δυνηθῆ νὰ δώσωμεν ὤθησιν εἰς τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς χώρας· διότι δύο ὑπάρχουσι τρόποι, καθ’ οὓς δύναταί τις νὰ πολιτευθῇ πρὸς τὴν παραγωγικὴν στενοχωρημένην· δύναταί τις νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν ἀνακούφισιν ἐν τῇ ἐλαττώσει τῶν βαρῶν, δι’ ὧν ἡ Πολιτεία ἀποκτᾷ τὰ μέσα πρὸς ἐξασφάλισιν καὶ ἐμψύχωσιν τῆς παραγωγῆς, δύναται ὅμως νὰ ἐπιζητήσῃ τις αὐτὴν καὶ ἀντιθέτως, μηδὲν τῶν βαρῶν ἀφαιρῶν, ἀλλὰ παρέχων δι’ αὐτῶν εἰς τὴν Πολιτείαν τὰ μέσα, ὅπως, ἐργαζομένη ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς, μεταδώσῃ εἰς αὐτὴν δυνάμεις, ἵνα φέρῃ τὰ βάρη ταῦτα ἀνετώτερον. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ λαμβάνῃ παρὰ τοῦ παραγωγοῦ τὸ προϊὸν τῆς ἐργασίας αὐτοῦ, ἵνα διαθέσῃ αὐτὸ, ἔστω καὶ χάριν αὐτοῦ τοῦ παραγωγοῦ, εἰς ἔργα ἁπλῶς χρήσιμα· προκειμένου ὅμως περὶ δαπάνης ἀναγκαίας, ἄλλως ἔχει τὸ πρᾶγμα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἀρίστη χρησιμοποίησις τοῦ χρήματος τοῦ παραγωγοῦ εἶναι ἡ δι’ αὐτοῦ τοῦ παραγωγοῦ γινομένη. Ἀλλ’ ἡ ἀρχὴ αὕτη ἔχει περιορισμούς· εἶναι αὕτη ἡ ἀρίστη χρησιμοποίησις τοῦ χρήματος, ἐφ’ ὅσον ὁ παραγωγὸς δύνηται καὶ θέλῃ δι’ αὐτοῦ νὰ ἐπιτελέσῃ τὰς ἀπολύτους τῆς παραγωγῆς ἀνάγκας, ὅταν ὅμως ἡ ἀτομικὴ ἐνέργεια ἦναι ἀνεπαρκής, πρέπει τὸ χρῆμα αὐτοῦ νὰ συγκεντρωθῇ εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως αὕτη τὸ διαθέσῃ πρὸς τὰς ἀνάγκας ταύτας. Αἱ ἀνάγκαι τῆς συγκοινωνίας δὲν δύνανται νὰ ἐξυπηρετηθῶσιν ὑπὸ τοῦ παραγωγοῦ μόνου· δὲν δύναται οὗτος ν’ ἀποκτήσῃ συγκοινωνίαν, ἂν δὲν ὑποβληθῇ εἰς στενοχωρίαν, ὅπως παράσχῃ τὰ μέσα εἰς τὴν Πολιτείαν, ἵνα αὕτη προνοήσῃ περὶ κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως σιδηροδρόμων καὶ ἁμαξιτῶν ὁδῶν, ἐπίσης καὶ περὶ ἀποξηράνσεως καὶ ἀρδεύσεως γαιῶν, περὶ διευθετήσεως κοίτης ποταμῶν. Ὅταν πρὸς τοιούτους σκοποὺς ἡ Πολιτεία στενοχωρῇ τὸν παραγωγὸν, δὲν πρέπει νὰ ὑποχωρῇ ἀπέναντι τῶν ἐπικαλουμένων τὸν κάματον τῆς παραγωγῆς, ἵνα παύσῃ ἐνεργοῦσα ὑπὲρ αὐτῆς. Τότε μόνον τοιαύτη ἐπίκλησις πρέπει νὰ παρακωλύῃ τὴν ἐνέργειαν τῆς Πολιτείας, ὅταν ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ κάματος εἶναι πραγματικὸς καὶ περιστέλλει αὐτὴν τὴν παραγωγήν. Ὅταν ἡ παραγωγὴ ἐξακολουθῇ ἀναπτυσσομένη, ὑπάρχουσι δὲ ἀνάγκαι σπουδαιόταται, ὁποίας βλέπομεν ὑπαρχούσας ἐν Ἑλλάδι, ἐνῷ τὰ ἄλλα Κράτη πρὸ πολλοῦ ἱκανοποίησαν αὐτὰς, πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τούτων. Πρέπει νὰ σπεύσωμεν διὰ παντὸς μέσου εἰς πραγματοποίησιν τῶν τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας τοῦ τόπου· δὲν ἀπαιτεῖται νέα ἐπιβάρυνσις τῆς κοινωνίας χάριν ταύτης, ἀρκοῦσιν αἱ ὑφιστάμεναι, ἀλλὰ πρέπει νὰ διατηρηθῶσιν αὗται ἀκέραιαι, ἵνα δι’ αὐτῶν ἐπιδιώξωμεν τὴν συμπλήρωσιν τῶν σιδηροδρομικῶν συμπλεγμάτων. Καὶ πάλιν εἰρωνικῶς προχθὲς ἐγένετο μνεία τῶν σχεδίων τούτων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν δημοσιευθεισῶν μελετῶν, ὧν ἐπὶ τῇ βάσει διεξάγονται σήμερον διαπραγματεύσεις, τὸ δὲ σήμερον λέγω κυριολεκτικῶς, διότι τὴν πρωΐαν διεπραγματευόμην περὶ τοῦ σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματος τῆς Πελοποννήσου. Ὅτε ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ περὶ σιδηροδρόμων Μύλων καὶ Καλαμῶν, πᾶσα ἡ ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις ἐξηγέρθη μυκτηρίζουσα: Συζητεῖτε, ἔλεγε, συζητεῖτε! Ὁ καιρὸς δὲν δύναται νὰ διατεθῇ ἐπωφελέστερον, ὡς ἔχουσι τὰ τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῆς μειονοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ· ἐὰν ὅμως νομίζητε, ὅτι συζητεῖτε περὶ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν πραγματοποιηθησομένου, πλανᾶσθε· δὲν ζῆτε ἐπὶ τῆς γῆς, ζῆτε ἐν τῇ σελήνῃ. Πάντες οἱ ἀξιοῦντες, ὅτι ἔχουσιν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῶσιν ἐν ὀνόματι ἄλλων, ἔσπευσαν ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον νὰ εἴπωσι πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι σιδηρόδρομος Μύλων καὶ Καλαμῶν οὐδέποτε θὰ κατασκευασθῇ, ὅτε εἰσηγάγομεν τὰ περὶ αὐτοῦ μετὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ μικροῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, ἵνα ἐπιτύχωμεν τὴν ψήφισιν τῶν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ὅστις θὰ ἐπραγματοποιεῖτο, ἐνῷ τὰ περὶ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν θὰ ἐγκατελείποντο εὐθὺς κατόπιν, ὡς ἐπιτελέσαντα τὸν σκοπὸν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἔλεγον ταῦτα, τὰ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν ἦσαν ἐν πλήρει λειτουργίᾳ, μετ’ ὀλίγον δὲ ὑπεγράφετο καὶ σύμβασις, καὶ κατετίθετο εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὸ πρὸς κατασκευὴν αὐτοῦ κεφάλαιον. Ἀπήτησέ τις τῶν διεκδικούντων κῦρος παρὰ τῇ ἑτέρᾳ τῶν μερίδων τῆς Βουλῆς, νὰ πιστεύσῃ αὐτὸν ἡ Βουλὴ, ὅτι πρὸς διακωμῴδησιν τῆς Βουλῆς, πρὸς ἐμπαιγμὸν αὐτῆς, εἰσήγοντο τὰ περὶ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν καὶ ὅτι ἦσαν ἀστεϊσμός· ἀλλ’ οἱ χαρακτηρίζοντες τὸν σιδηρόδρομον ὡς ἀστεϊσμόν, κατὰ τὰς μετὰ τὴν λῆξιν τῆς παρούσης Βουλευτικῆς Περιόδου ἐκλογὰς πιθανώτατα διὰ τοῦ ἀστεϊσμοῦ τούτου θέλουσι λάβει τὴν εἰς Ἀθήνας ἄγουσαν. Ἐπανέλαβε καὶ πάλιν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅτι ἀστεϊσμοὶ εἶναι καὶ αἱ νῦν διεξαγόμεναι διαπραγματεύσεις, καὶ αἱ δημόσιαι μελέται περὶ σιδηροδρόμων συμπληρωτικῶν ἐν Πελοποννήσῳ, τὰς ὁποίας ὑπεβάλομεν σήμερον, σιδηροδρόμων συνδεόντων τοὺς κατασκευασθέντας πρὸς τοὺς κατασκευαζομένους μετὰ προεκτάσεως ἐπὶ τὴν Σπάρτην καὶ τὸ Γύθειον ἀφ’ ἑνὸς καὶ μέχρι Πύλου ἀφ’ ἑτέρου. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν σιδηροδρόμων τῶν 60 ἑκατοστῶν, διότι οὗτοι ἀνάγονται μᾶλλον εἰς τὸ σύστημα τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν, εἶναι πείραμα περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν διὰ σιδηροδρόμων στενοτάτων, ὧν ἡ δαπάνη εἶναι μικροτέρα τῆς τῶν ἁμαξιτῶν ὁδῶν ἐν διαμερίσμασιν ὀρεινοῖς, ἀλλ’ ὁμιλῶ περὶ τῶν σιδηροδρόμων τῶν αὐτῶν διαστάσεων πρὸς τοὺς μέχρι τοῦδε κατασκευασθέντας, σιδηροδρόμων ἑνὸς μέτρου. Διὰ τοιούτων σιδηροδρόμων θέλει συμπληρωθῆ τὸ σύμπλεγμα, προεκτεινομένης τῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν, Πατρῶν καὶ Πύργου μέχρι Μεγαλοπόλεως, ὅπως ἐκεῖ συνδεθῇ μετὰ τῆς γραμμῆς Μύλων καὶ Καλαμῶν καὶ προελάσῃ ἐκεῖθεν ἐπὶ τὴν Σπάρτην καὶ τὸ Γύθειον, ὡς καὶ δι’ ἑτέρας προεκτάσεως τῆς αὐτῆς γραμμῆς ἀπὸ Πύργου εἰς Πύλον διὰ τῆς παραλίας. Ταῦτα εἶναι σήμερον ὑπὸ διαπραγμάτευσιν. Ἡ βελτίωσις τῆς πίστεως τοῦ Κράτους καὶ ἡ περὶ τῶν ἑλληνικῶν σιδηροδρόμων σχηματιζομένη εὐνοϊκὴ γνώμη, ἀφ’ οὗ χρόνου ἐγένετο τελευταῖον λόγος περὶ σιδηροδρόμων ἐνταῦθα, παρέχουσι τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ σύστημα, καθ’ ὃ εἶχον κατασκευασθῆ οἱ πρῶτοι σιδηρόδρομοι, οἱ τῆς Θεσσαλίας καὶ ὁ τοῦ Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πατρῶν, τὸ διὰ χορηγήματος, ἀντὶ τοῦ διὰ ἐγγυήσεως. Σήμερον διαπραγματευόμεθα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ χορηγήματος, διότι νομίζομεν, ὅτι δυνάμεθα ἐπὶ τοιαύτης βάσεως νὰ ἐπιτύχωμεν συμφωνίας· ἂν πεισθῶμεν περὶ τοῦ ἐναντίου, θέλομεν πράξει, ὅ,τι καὶ περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν, θέλομεν παραδεχθῆ τὸ σύστημα τῆς ἐγγυήσεως. Πλὴν τῶν στενῶν τούτων σιδηροδρόμων, πρόκειται καὶ περὶ τοῦ ἑτέρου κανονικῶν διαστάσεων, τοῦ κυριωτάτου, ὅστις θὰ συνδέσῃ τὴν Ἑλλάδα μετὰ τῆς Εὐρώπης καὶ ὁ ὁποῖος θὰ καταστήσῃ τὸν Πειραιᾶ κεφαλὴν τῶν εὐρωπαϊκῶν σιδηροδρόμων ἐν τῇ κοινωνίᾳ πρὸς τὴν Ἀφρικὴν καὶ τὴν Ἀσίαν. Ταῦτα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατορθωθῶσιν ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῶν παραγωγῶν. Οἱ παραγωγοὶ πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς θυσίας, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς τοιαῦτα ἔργα, ἅτινα θέλουσιν ἀποδώσει τὴν ὠφέλειαν πολλαπλασίαν εἰς τοὺς παραγωγούς, διότι, ὅταν ἡ Ἑλλὰς οὕτω συνδεθῇ μετὰ τῆς Εὐρώπης, ὅταν ὁ Πειραιεὺς γίνῃ σταθμὸς παγκοσμίου συγκοινωνίας, δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν εἰσέρχεται εἰς νέαν φάσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀναγκαία τῆς Πολιτείας ἡ παρέμβασις μόνον χάριν τῶν σιδηροδρόμων· δὲν εἶναι μόνη ἡ συγκοινωνία, ἡ διὰ σιδηροδρόμων ἢ διὰ ὁδῶν ἁμαξιτῶν, ἥτις ἐμψυχώνει τὴν παραγωγὴν καὶ συντελεῖ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῆς. Ὁ παραγωγὸς δὲν δύναται ἀμέσως αὐτὸς νὰ διεξαγάγῃ τὰ μεγάλα ἔργα τῆς ἀποξηράνσεως καὶ ἀρδεύσεως τῶν πεδιάδων, δὲν δύναται νὰ κανονίσῃ τὴν κοίτην τῶν ποταμῶν, νὰ σωθῇ ἀπὸ τῶν καταστροφῶν, προστατεύων ἑαυτὸν κατὰ τῶν πλημμυρῶν. Περὶ τούτων θὰ φροντίσῃ ἡ Πολιτεία διὰ τῶν μέσων, ἅτινα θὰ παράσχωσιν οἱ παραγωγοί· ἀρχὴ δὲ γίνεται ἀπὸ τῶν παρασκευαζομένων μέτρων περὶ τῶν πεδίων τῆς Θεσσαλίας. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶπεν, ὅτι ταῦτα παρασκευάζει ἡ Κυβέρνησις ὡς πρόφασιν, ὅπως πραγματοποιήσῃ δάνειον πρὸς ἄλλους σκοπούς· αὐτὸς δὲ εἶναι ὁ ψέγων τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐδαπάνα διὰ σιδηροδρόμους χωρὶς νὰ δανεισθῇ. Ὡς πρὸς τὰ τῆς ἀποξηράνσεως καὶ ἀρδεύσεως τῆς Θεσσαλίας, ἀφοῦ εἰς τὰς μελέτας διετέθη τὸ ποσὸν, τὸ παραχθὲν ἐκ τῆς εἰδικῆς φορολογίας, τῆς ἐπιβληθείσης κατὰ τὸν νόμον τὸν εἰσαχθέντα ὑπὸ τῶν κυρίων βουλευτῶν ἐκ Θεσσαλίας, ἐδαπάνησε τὸ Δημόσιον ἐπὶ τῇ εὐθύνῃ τῶν Ὑπουργῶν, περὶ ἧς θέλει ζητηθῆ ἡ ἄφεσις τῆς Βουλῆς, διὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῶν μελετῶν τούτων· ὅταν δὲ ἐπιτευχθῇ ἡ συμπλήρωσις τῶν μελετῶν καὶ εἴμεθα ἀρκετὰ παρεσκευασμένοι, ἵνα παραχωρήσωμεν εἰς ἑταιρίαν τὴν ἐπιχείρησιν, τὸ δάνειον θέλει συνομολογηθῆ συνάμα μετὰ τῆς συμφωνίας πρὸς τὴν ἑταιρίαν, ἐκτὸς ἐὰν διεξαγάγῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἔργον ἀμέσως διὰ τῶν ὀργάνων αὐτῆς. Προτάσσεται ἡ διευθέτησις τῶν ὑδάτων ἐν Θεσσαλίᾳ, διότι αἱ δύο ἐκεῖναι εὐφορώταται πεδιάδες ἀπὸ τεσσάρων ἐτῶν οὐδὲν σχεδὸν παρήγαγον, ἕνεκα τῆς ὑπερχειλίσεως ἅμα καὶ τῆς ἐλλείψεως τῶν ὑδάτων· ἀλλὰ μήπως πᾶσα ἡ Ἑλλὰς δὲν ἔχῃ ἀνάγκην τοιούτων ἔργων; Πρέπει νὰ γίνῃ συστηματικὴ καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα ἐργασία, ὅπως αἱ λίμναι καὶ τὰ τέλματα ἀποξηρανθῶσιν, ὅπως οἱ ποταμοὶ διευθετηθῶσι καὶ ὅπως ἐξυγιανθῇ καὶ κατασταθῇ ὅσον ἔνεστι γονιμωτέρα ἡ γῆ. Δὲν εἶναι τοῦτο ἀνώτερον τῶν δυνάμεων τῆς χώρας· αὐτὰ τὰ ἔσοδα, τὰ σήμερον ἐψηφισμένα διὰ τῆς κανονικῆς προσαυξήσεως τῆς ἀποδόσεως τῶν φόρων δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσι πρὸς τοιοῦτον σκοπόν. Ἤδη ἔργα τινὰ ἐψηφίσθησαν παρὰ προηγουμένων Συνόδων. Ἐψηφίσθη ἡ εὔρυνσις τοῦ πορθμοῦ τοῦ Εὐρίπου, θέλομεν δὲ ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ τομῆς διώρυγος ἐν Λευκάδι, καθ’ ὃν περίπου τρόπον ἐκανονίσθησαν καὶ τὰ περὶ τῆς εὐρύνσεως τοῦ πορθμοῦ τοῦ Εὐρίπου. Ταῦτα εἶναι ἔργα σχετιζόμενα ἀμέσως πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν, ἐπειδὴ δὲ θέλουσιν ὑποβληθῆ ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου, θέλουσιν ἴσως ἀπαιτήσει καὶ τὴν ἀναγραφὴν πιστώσεως κατὰ τὸ ἔτος 1889, ἀλλὰ, καὶ ἂν ὑπάρξῃ τοιαύτη ἀνάγκη, παρέστησα ἤδη, ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προτιθέμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν, θέλει ἐπιτευχθῆ ἱκανὸν περίσσευμα, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν μικρὰν ἐντὸς τοῦ ἔτους 1889 προσθήκην δαπανῶν. Τοιαῦτα εἶναι τὰ μέτρα, τὰ ἀμέσως σχετιζόμενα πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, δι’ ὧν ἐλπίζομεν νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἐπίῤῥωσιν τῶν δυνάμεων τῆς χώρας, ἐφ’ ὧν τὰ ἔσοδα στηρίζονται. Ἀλλ’ ἡ βελτίωσις τῆς πίστεως καὶ ἀσχέτως πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν ἐπάγεται ὠφελείας εἰς τὸν τόπον. Καὶ ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἄνευ ἀμέσων θυσιῶν τοῦ Δημοσίου, ὑπάρχουσι μέτρα ὠφελιμώτατα εἰς τὴν παραγωγὸν, μὴ δυνάμενα δὲ νὰ ἐπιτευχθῶσιν ἄνευ τοῦ ἰσοζυγίου, ὧν σήμερον ἀπεκδεχόμεθα τὴν πραγματοποίησιν. Ἡ σύστασις Τραπέζης Κτηματικῆς καὶ Τραπέζης Γεωργικῆς εἶναι ἀνάγκη ἐπαισθητὴ, οἱ δὲ ἀποδυόμενοι εἰς τὴν ἐπιχείρησιν δὲν συμμερίζονται τὴν γνώμην, ὅτι ἡ βελτίωσις τῆς πίστεως τοῦ Κράτους εἶναι τυχαία· τοὐναντίον στηρίζεται εἰς τὴν ἀποδειχθεῖσαν ἀπόφασιν τοῦ παραγωγοῦ, ὅπως ἐπιτελέσῃ πάσας αὐτοῦ τὰς ἀτομικὰς καὶ ἐθνικὰς ὑποχρεώσεις, μὴ θεωροῦντος ἑαυτὸν καταπεπονημένον, ἀλλ’ ἱκανοῦ καὶ προθύμου, ὅπως παρέχῃ πάντα τὰ μέσα εἰς τὴν Πολιτείαν, ἵνα ἐργάζηται πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς πίστεως καὶ πρὸς ἀπόκτησιν διὰ τῆς ἀνορθώσεως τῆς πίστεως τῶν ἱδρυμάτων, ὧν ἄνευ ἡ γεωργία δὲν δύναται νὰ προαχθῇ. Ἡ διαῤῥύθμισις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Δημοσίου ἐπάγεται πάντα ταῦτα τ’ ἀγαθὰ, ἀλλὰ δεῖται καὶ συμπληρώσεως· διότι παρ’ ἡμῖν ἰδίως τὸ Δημόσιον δὲν περιλαμβάνει ἐν ἑαυτῷ μόνῳ τὴν λειτουργίαν τὴν ἀναγομένην εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους· τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους διατελοῦσι καὶ ὑπὸ διαχείρισιν ἄλλων, ἰδίως ὑπὸ τὴν διαχείρισιν τῶν δήμων, οἱ δὲ δῆμοι, διαχειριζόμενοι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἀναγκάζονται, κατὰ τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχῦον σύστημα, νὰ ὑποβάλλωσι τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν συγκοινωνίαν εἰς πιέσεις παντοίας. Διακοσίας τριάκοντα ἐννέα τελωνιακὰς ζώνας ἔχομεν ἐν τῷ Κράτει, χάριν μικρᾶς τινος εἰσπράξεως ὑπὲρ τῶν δήμων. Δημοσία πρόσοδος εἶναι πᾶσα ἡ διὰ νόμου ἐπιβαλλομένη. Ἐπιβάλλεται χάριν τῶν δήμων, ἀλλ’ εἶναι δημοσία πρόσοδος, εἰσπραττομένη παρὰ τῶν δήμων. Ὁ δὲ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὁμιλῶν περὶ τούτων προχθὲς, ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ συσχετίσῃ ταῦτα πρὸς τὰς δημοτικὰς ἐλευθερίας καὶ πρὸς τὴν ἀποκέντρωσιν. Ποίαν σχέσιν ἔχουσι ταῦτα πρὸς τὰς δημοτικὰς ἐλευθερίας καὶ πρὸς τὴν ἀποκέντρωσιν! Ἡ αὐτοδιοίκησις ἀφορᾷ εἰς τὰ τοπικά. Ἡ ἐπιβολὴ φόρων εἶναί τι τοπικὸν, ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ὁμιλῶμεν περὶ ἐπιβολῆς φόρων, ὡς περὶ θέματος σχετιζομένου πρὸς τὴν ἀποκέντρωσιν; Ἐὰν φόρος τις, εἰσπραττόμενος ὑπὸ τῶν δήμων, ὑποβάλλῃ τὴν παραγωγὴν εἰς πιέσεις, καὶ ὡς ἐκ τοῦ εἴδους τοῦ φόρου καὶ ὡς ἐκ τοῦ τρόπου τῆς εἰσπράξεως, δύναται δὲ ἡ παραγωγὴ νὰ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ τῶν πιέσεων καὶ ἀπὸ τῆς ἀνισότητος καὶ τῆς ἀδικίας διὰ τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου κατὰ τρόπον ἄλλον ἀμέσως ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, εἶναι λόγος, ἵνα ἀφίνωμεν τὴν παραγωγὴν πιεζομένην καὶ κύπτουσαν ὑπὸ τοιούτους περιορισμοὺς καὶ τὰς καταχρήσεις, αἵτινες παρέπονται εἰς τοὺς περιορισμούς, καὶ νὰ μὴ φροντίσωμεν περὶ τῆς θεραπείας διὰ συστήματος ἄλλου φορολογίας, ὅτι τὸ πρὸς ἀντικατάστασιν προτεινόμενον σύστημα ἀπαιτεῖ βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας; Ἂν διὰ τῆς ἑνιαίας τελωνιακῆς ζώνης τοῦ Κράτους δύνηται νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ διὰ τῶν 239 τελωνιακῶν ζωνῶν τῶν δήμων ἐπιτελουμένη λειτουργία, δὲν ἐπιβάλλεται ἡ κατάργησις τῶν ζωνῶν τούτων, τῶν μὴ ἐπιτρεπουσῶν τὴν εἴσοδον εἰς τὰς πόλεις ἄνευ τῆς ἐξετάσεως τῶν ἀποσκευῶν καὶ τῶν ἐμπορευμάτων, τῆς τοσαύτας ἐπαγομένης πιέσεις καὶ καταχρήσεις; Ὅταν δὲ ταῦτα γίνωνται πρὸς ἐφαρμογὴν θεσμοῦ, ἐπιβαρύνοντος τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν χάριν τῆς ξένης, εἶναί τι ἀνεκτὸν ἡ ἐπίκλησις τῆς ἐλευθερίας τῶν δήμων εἰς διατήρησιν τοῦ θεσμοῦ τούτου; Εἶναι ἀνεκτὸν ἐν ὀνόματι τῆς αὐτοδιοικήσεως νὰ ἐξακολουθῶμεν φορολογοῦντες τὸν ἐγχώριον σῖτον, ἀντὶ νὰ ἐπιῤῥίπτωμεν τὴν φορολογίαν πᾶσαν εἰς τὸν σῖτον τὸν ἔξωθεν εἰσαγόμενον εἰς τὸ Κράτος; Ἐὰν πᾶν τὸ εἰσπραττόμενον κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ σίτου, τοῦ τε ἐγχωρίου καὶ τοῦ ξένου, εἰς τοὺς δήμους τὸ ἐπεβάλλομεν εἰς τὸν σῖτον τὸν ἔξωθεν εἰσαγόμενον εἰς τὸ Κράτος, διαθέσωμεν δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπὲρ τῶν δήμων, θὰ ἐνισχύσωμεν τὴν παραγωγὴν πολὺ τελεσφορώτερον παρὰ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων, τὴν ὁποίαν προτείνει κατ’ ἀρχὴν ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ἐπιτροπῆς, χάριν τῆς μὴ καταπονήσεως τοῦ παραγωγοῦ. Δὲν εἶναι καταπόνησις τῆς γεωργίας ἡ φορολόγησις τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας διὰ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλληται εἰς τὸν ἔξωθεν εἰσαγόμενον σῖτον, καὶ τοῦτο διὰ νὰ μὴ παραβιασθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς ἀποκεντρώσεως.

§27ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συνεζητήθη τὸ ζήτημα τοῦτο.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βουλευτής τις παρατηρεῖ, ὅτι δὲν συνεζητήθη τὸ ζήτημα, ἀλλὰ δὲν ἔπρεπεν ὁ Βουλευτὴς, ὁ προχθὲς ὁμιλήσας, νὰ χαρακτηρίσῃ τὰ μέτρα ταῦτα ὡς μέτρα κατὰ τῆς ἐλευθερίας τῶν δήμων. Βλέπω, ὅτι σήμερον, ὅτε μανθάνετε εἰς τί τὰ μέτρα ταῦτα ἀφορῶσιν, ἀναγνωρίζετε αὐτὰ ἐπὶ ὑγιῶν βάσεων ἐστηριγμένα.

§29Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐξάγετε, ὅτι ὁ κύριος Παπαγιαννακόπουλος εὑρίσκει, δὲν εἶναι ἀκριβές.

§30ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ κ. Καραπάνος ὡμίλησε περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν δημοτικῶν ἀστυνομιῶν διὰ διοικητικῶν, καὶ οὐχὶ περὶ διαπυλίων τελῶν.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡμίλησε καὶ περὶ οἰκονομικῶν μέτρων. Εἶναι ἀναγκαῖον ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς δήμους, νὰ μεταῤῥυθμισθῇ χάριν τῆς παραγωγῆς, καὶ τὰς μεταῤῥυθμίσεις ταύτας θὰ προτείνωμεν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νομοσχεδίων, ἀφορώντων εἰς τὴν κατάργησιν τῶν τελωνιακῶν ζωνῶν τῶν ἐντὸς τῆς χώρας, καὶ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν αὐτῶν διὰ τῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων. Τοῦτο εἶναι μέτρον ἔχον μεγίστην οἰκονομικὴν σημασίαν, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ἀναφέρω ἐν σχέσει πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, διότι, ὡς εἴπομεν, κύριον θέμα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ εἶναι τὸ ζήτημα, ἐὰν δύνηται ὁ λαὸς νὰ βαστάσῃ τὰ βάρη· δύναται δὲ νὰ βαστάσῃ αὐτὰ εὐχερέστερον, ἐὰν καταλληλότερον διαῤῥυθμισθῶσι, καταλληλοτέρα δὲ διαῤῥύθμισις ὡς πρὸς τὰ δημοτικὰ εἶναι αὕτη, εἰς ἣν ἀφεώρων τὰ τέως λεχθέντα. Ἐγένετο λόγος καὶ περὶ δημοτικῶν ἀστυνομιῶν. Τοῦτο πρὸς τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀμέσως δὲν σχετίζεται· σχετίζεται μόνον ἐφ’ ὅσον ἡ δημοσία ἀσφάλεια συντελεῖ καὶ αὕτη εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς χώρας καὶ εἰδικώτερον εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς παραγωγῆς. Ὡς πρὸς τὰ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ὅπως εἶναι διεῤῥυθμισμένα, ὀφείλομεν νὰ προτείνωμεν μέτρα ἀφορῶντα εἰς τὴν μᾶλλον ἀπροσωπόληπτον διεξαγωγὴν τῆς ἀστυνομικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ παραγνωρίσωμεν τὸ ἐκ μακροχρονίου λειτουργίας τοῦ ὑφισταμένου συστήματος παραχθὲν καθεστὸς, οὐδ’ ἐπιτρέπεται ἀποτόμως νὰ μεταβῶμεν ἀπὸ συστήματος εἰς σύστημα. Ἡ ἀφαίρεσις ἐξουσίας ἀπὸ τῶν διαχειριζομένων αὐτὴν ἀπ’ αὐτῆς τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου θ’ ἀποβῇ συντελεστικὴ πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπὸν, ὅταν αὐτοὶ, εἰς οὓς ἀμέσως ἀφορᾷ τὸ μέτρον, μελετήσωσι τὰ κατ’ αὐτὸ καὶ πεισθέντες περὶ τῆς ἀνάγκης ζητήσωσι τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Τὸ σύστημα τῶν διοικητικῶν ἀστυνομιῶν εἶναι κατ’ ἀρχὴν τὸ ἐν Ἀγγλίᾳ τῷ 1836 εἰσαχθὲν, κατὰ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ πρὸς τοὺς αὐτοὺς σκοποὺς θὰ εἰσαχθῇ καὶ ἐνταῦθα. Θὰ εἰσαχθῇ καὶ ἐνταῦθα ἀρχῆς γιγνομένης ἀπὸ τῶν δήμων, οἵτινες θὰ ζητήσωσι νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τοῦ θεσμοῦ. Οὕτως ὁ νόμος τοῦ 1836 ἐλειτούργησεν ἐν Ἀγγλίᾳ· ὁ νόμος ἐκεῖνος τὸ πρῶτον παρ’ ὀλίγων ἐγένετο ἀσπαστὸς, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους ἐγενικεύθη ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ, διότι εὐθὺς ὡς ὁ νόμος ἤρχισε νὰ λειτουργῇ καὶ εἶδον οἱ δῆμοι, οἱ μὴ ἀπολαύοντες τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ νόμου ἐκείνου, τὰ ἐξ αὐτοῦ ἀγαθὰ, ἐζήτησαν, ἀλληλοδιαδόχως, ὅπως ὑποβληθῶσιν εἰς αὐτόν. Πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν σχετίζεται καὶ ἕτερον νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἐπειδὴ οὔτε αὔξησιν, οὔτε ἐλάττωσιν δαπανῶν ἀπάγεται τοῦτο, δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ ἐν αὐτῷ μνεία τοῦ μέτρου πρὸ τῆς ψηφίσεως. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι τὸ περὶ καταργήσεως τῶν διοδίων. Τὸ ἐκ τῶν διοδίων ἔσοδον εἰσπράττεται σήμερον διὰ μεγίστης καταθλίψεως τῶν ποιουμένων χρῆσιν τῶν ὁδῶν, καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ εἰσπράττεται καὶ δι’ ἀσκόπων δαπανῶν, διότι ἡ εἴσπραξις ἐπάγεται τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως ἐν ἑκάστῳ σταθμῷ διατηρῆται οἰκογένεια, ἀποζῶσα ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ φόρου. Ὥστε ὁ φόρος οὗτος ἀπαντᾷ καὶ εἰς πάσας τὰς δαπάνας, τὰς πρὸς συντήρησιν τῶν ἐπὶ τῆς εἰσπράξεως οἰκογενειῶν, καὶ εἰς τὸ κέρδος τῶν μισθωτῶν. Πᾶν τὸ κέρδος τοῦτο καὶ πάσας τὰς δαπάνας ἀποδίδει τὸ νομοσχέδιον εἰς τοὺς φορολογουμένους, ἐπιβάλλον τὸν φόρον, ὡς πρόσθετον ποσοστὸν, εἰς κειμένην φορολογίαν, Οὕτως ἐπιτυγχάνεται ἡ εἴσπραξις τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ διὰ μικροτέρας φορολογίας, αἱ δὲ δαπάναι, αἱ πρὸς βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τοῦ φόρου τούτου, αἱ σήμερον γινόμεναι, καὶ τὸ κέρδος τοῦ μισθωτοῦ εἶναι τοσαῦτα, ὥστε καὶ εἰς τὸ ἥμισυ ἐλαττουμένου τοῦ τέλους, τὸ Δημόσιον θὰ εἰσπράξῃ τὰ αὐτά. Ἐν ταῖς δαπάναις ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1889 δὲν παρουσιάζει σπουδαίαν διαφορὰν πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888 καὶ 1887. Ὑπάρχουσι διαφοραί τινες εἰς τὰ τοῦ δημοσίου χρέους, ὡς ἐκ τῶν πραγματοποιήσεων κατὰ τὰ κείμενα δανείων προεψηφισμένων. Αὔξησίν τινα δαπανῶν παρουσιάζει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὡς ἐκ τῆς προσεχοῦς ἀποκτήσεως τῶν Θωρηκτῶν πλοίων, ἧς ἕνεκα παρασκευάζονται ἀπὸ τοῦδε τὰ πληρώματα. Ἡ ἐπιβάρυνσις αὕτη τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι δικαία, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δὲν μετέχει τῶν παροχῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατ’ ἀναλογίαν πρὸς τὰς παρ’ αὐτοῦ ζητουμένας ὑπηρεσίας. Ἡ Ἑλλὰς δὲν δύναται νὰ παραγνωρίζῃ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς τὰς στρατιωτικὰς καὶ τὰς ναυτικάς· ἀναγκάζεται περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν αὐτῶν νὰ περιορίζηται ὑπὸ λόγων οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ὅσον καὶ ἂν περιορίζηται, δὲν δύναται νὰ ἐξωθήσῃ τὴν οἰκονομίαν πέραν ὡρισμένου σημείου. Βεβαίως οὐδ’ ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς γίνεται ἡ δαπάνη ἡ ἀποχρῶσα πρὸς τὴν λειτουργίαν τοῦ ἰσχύοντος συστήματος. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν σύστημα ἄλλο ἢ τὸ παρ’ ἡμῖν λειτουργοῦν, διότι καὶ αὐτὸ μόλις παρέχει ἀριθμητικῶς τὴν δύναμιν, ἧς ἔχομεν ἀνάγκην. Ἀλλὰ τοιαύτη δύναμις ὁπουδήποτε θ’ ἀπῄτει δαπάνας πολλῷ μεγαλειτέρας τῶν παρ’ ἡμῶν σήμερον διατιθεμένων ὑπὲρ αὐτῆς. Ἡ δύναμις τῶν ἀνδρῶν σήμερον ἐν τῷ στρατῷ εἶναι 28,000, ἀλλ’ ἐν ἄλλῃ ὥρᾳ τοῦ ἔτους, ὅτε διὰ τῶν ἀδειῶν καὶ τῶν ἄλλων μέτρων, τῶν κανονιζομένων ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀποχωροῦσι πολλοὶ ἐκ τοῦ στρατοῦ, κατέρχεται ἡ δύναμις μέχρι 16,000, ὥστε ὁ μέσος ὅρος τῆς δυνάμεως ὑπὸ τὰ ὅπλα εἶναι 24,000, καίτοι οἱ ἐκγυμναζόμενοι εἶναι 28,000. Εἰκοσιτέσσαρες χιλιάδες ἀνδρῶν οὐδαμοῦ ἐν οὐδενὶ Προϋπολογισμῷ συντηροῦνται διὰ δαπάνης, ὅσην ἡμεῖς ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ διαθέτωμεν, δεκαὲξ ἑκατομμυρίων. Ἁπανταχοῦ ὑπολογίζεται κατὰ χιλιάδα ἀνδρῶν ἑκατομμύριον, ὥστε 24,000,000 ἔπρεπε νὰ δαπανῶνται εἰς τὸν στρατὸν, ἀλλὰ λόγοι οἰκονομίας ὑποχρεοῦσιν ἡμᾶς νὰ δαπανῶμεν μόνον δεκαὲξ ἑκατομμύρια ἐπὶ τοῦ παρόντος. Καὶ ὅμως διὰ τῆς δαπάνης ταύτης ἐπετεύχθη ὅ,τι πρὸ ὀλίγων ἔτι ἐτῶν ἐθεωρεῖτο ἀκατόρθωτον. Ἐνθυμοῦμαι πρὸ ἐτῶν, ὅτε κατηρτίζοντο τὰ μέτρα, τὰ σήμερον ἐφαρμοζόμενα, ὅτι ἐθεωρεῖτο παρὰ τῶν πλείστων σπουδαίως πολιτευομένων ἐν τῇ χώρᾳ ἀδύνατος ἐν Ἑλλάδι ἡ ἐπιτυχία τελεσφόρου στρατιωτικῆς συντάξεως καὶ ὅτι ἡ Ἑλλὰς μόνον ἀσυντάκτως ἠδύνατο νὰ ἐργασθῇ. Ὅτε δ’ ἐψηφίζετο ὁ περὶ ἀπογραφῆς νόμος, ὅστις εἶναι ἡ πρώτη βάσις τοῦ σήμερον λειτουργοῦντος συστήματος, οἱ εἰσάγοντες αὐτὸν ὡμολόγουν, ὅτι μικρὰν εἶχον ἐλπίδα ἐφαρμογῆς καὶ ὅτι τὸν εἰσῆγον μόνον, διότι ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων τὸ ἀπῄτει. Ἐφρόνουν ἐκεῖνοι τότε, ὅτι τὸ σύστημα ἦτο ὑπέρτερον τῶν δυνάμεων τῆς χώρας καὶ δὲν ἀνταπεκρίνετο εἰς τὴν κοινωνικὴν ἡμῶν κατάστασιν καὶ τὰς ἐθνικὰς ἡμῶν ἕξεις. Ἀλλὰ τὸ νομοθέτημα, εἰσαχθὲν ὡς ἁπλῆ μετάφρασις ξένου νόμου, διεσκευάσθη βραδύτερον καὶ προσηρμόσθη βαθμηδὸν πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς χώρας, καὶ ἐνῷ πρότερον, ἵνα συναχθῶσιν ὀλίγαι χιλιάδες νεοσυλλέκτων, ἐγίνετο χρῆσις μεγάλου μέρους τοῦ στρατοῦ, ἐφέτος βλέπομεν προσελθόντας τὸ πρῶτον τριήμερον 11,000 ἀνδρῶν. Τοῦτο θὰ ἐθεωρεῖτο μυθῶδες ἄλλοτε, οὐδεὶς θὰ ἐπίστευεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ προσέλθωσιν ἄνευ πιέσεως, ἄνευ δαπάνης τῆς Πολιτείας 11,000 ἀνδρῶν ἐντὸς τῆς τεταγμένης διορίας. Προσέρχονται οἱ ἄνδρες προθύμως καὶ ὑποβάλλονται εἰς πάσας τὰς ὑποχρεώσεις, ὁ δὲ στρατὸς ἡμῶν δὲν ἔφθασε βεβαίως εἰς τὴν παράλληλον τῶν ἀρίστων στρατῶν, ἔχει ὅμως σύνταξιν κανονικὴν καὶ παρεσκεύασεν ἐφεδρείαν πολυάριθμον καὶ στελέχη ὁσημέραι ἀναπτυσσόμενα· εἰς τὸν στρατὸν τοῦτον ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν πᾶσαν προσοχὴν, καὶ ὀφείλομεν ὄχι μόνον τὰς δαπάνας τὰς μέχρι σήμερον γιγνομένας νὰ διατηρήσωμεν, ἀλλὰ καὶ νὰ αὐξήσωμεν αὐτάς. Εἰς τὸ ναυτικὸν ἤδη ἠρχίσαμεν ἐργαζόμενοι σπουδαίως, ἑπομένως εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τῆς διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ προτεινομένης αὐξήσεως τῶν δαπανῶν. Ἡ αὔξησις αὕτη δὲν εἶναι σημαντικὴ, τὰ ἐξ αὐτῆς ὅμως προσδοκώμενα ἀποτελέσματα εἶναι λίαν σπουδαῖα, διότι αὕτη θέλει δώσει τὴν ζωὴν εἰς τὰ πλοῖα, ὑπὲρ ὧν διετέθησαν 27 ἑκατομμύρια καὶ ὑπὲρ ὧν θέλουσι διατεθῆ καὶ ἄλλα τινὰ ποσά, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν στόλον οὐχὶ μέγαν, ἀλλ’ ἀνάλογον πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν ἐν τῷ Αἰγαίῳ. Εἰς τὰς δαπάνας ταύτας, εἰς τὴν αὔξησιν τὴν ἐν τῷ ἐφετεινῷ Προϋπολογισμῷ ὑπὲρ τῶν πληρωμάτων τοῦ στόλου καὶ εἰς τὴν αὔξησιν, τὴν ὁποίαν ἐπάγεται ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου πρὸς κατασκευὴν τῶν πλοίων, ἐπαρκεῖ πληρέστατα ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1889, ἀλλ’ ἐπαρκεῖ διατηρουμένου τοῦ συστήματος τοῦ ἤδη καθιερωμένου. Διὰ τοῦ συστήματος τούτου θὰ δυνηθῶμεν νὰ καταρτίσωμεν τὰς δυνάμεις ἡμῶν τὰς στρατιωτικὰς καὶ τὰς ναυτικὰς, ὅπως ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἄλλων δυνάμεων τῆς χώρας ἐξασφαλισθῇ τὸ μέλλον αὐτῆς· διότι δὲν εἶναι ἀληθὲς τὸ ῥηθὲν προχθές, ὅτι παρεστήσαμεν ἡμεῖς τὴν Ἑλλάδα ὡς ἀποκτήσασαν πᾶν τὸ ἐφετὸν καὶ μηδὲν ἔχουσαν πλέον νὰ ἐπιδιώξῃ. Τουναντίον, οὐδεὶς πλέον ἡμῶν, τῶν ἐργαζομένων πρὸς θεραπείαν τῶν κακῶς κειμένων, ἔχει γνῶσιν τοῦ μεγέθους τῶν κακῶν, τῶν δεομένων θεραπείας. Ἡμεῖς ἐξεφράσαμεν χαράν, οὐχὶ διότι ἀπεκτήσαμεν πάντα, ὅσα πρέπει νὰ ἐπιθυμῶμεν, ἀλλὰ διότι εἰσήλθομεν ἀσφαλῶς εἰς τὴν ὁδὸν, τὴν ἄγουσαν εἰς αὐτὰ, οὐχὶ δὲ διότι εἰσήλθομεν ἡμεῖς εἰς αὐτὴν διὰ τῶν σχεδίων, τὰ ὁποῖα παρεσκευάσαμεν, ἀλλὰ διότι βλέπομεν τὸ ἔθνος εἰσελθὸν εἰς αὐτὴν καὶ ἀσπαζόμενον ἐκ πεποιθήσεως ἀκραδάντου τὴν πολιτικὴν ταύτην, ἀποφασισμένον δὲ, ἵνα δείξῃ, ὅτι δὲν πάσχει ἀτονίαν, ὅτι ἔχει πάντα ἐν τῷ ὀργανισμῷ αὐτοῦ τὸν τόνον, ἵνα ἐργασθῇ καὶ πρὸς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἀνάπτυξιν καὶ πρὸς τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ τὴν εὐτυχίαν (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 μ. μ.