1887.12.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 39

Τῆς 15 Δεκεμβρίου 1887.

(Τρίτη).

Ὥρᾳ 2 μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰ σημερινὰ πρακτικὰ παρεισέφρυσαν μερικὰ σφάλματα. Οὕτως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ παραχωρήσεως καὶ καρπώσεως τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων τῆς Βρωμολίμνης τῶν Μεθάνων ἐγράφη: «ἡ δι’ ὀπτῶν λίθων», ἀντὶ «ἢ δι’ ὀπτῶν πλίνθων». Ἐπίσης δέον νὰ διαγραφῶσιν ἐκ τῶν πρακτικῶν τὰ ἑπόμενα δύο ἐδάφια: «Ἐπὶ δὲ τοῦ ἄρθρου 15, τῇ αἰτήσει τοῦ Ὑπουργοῦ, ἡ Βουλὴ παρεδέχθη ν’ ἀντικατασταθῶσιν αἱ ἐν τέλει λέξεις τίθενται ὑποχρεωτικῶς ὑπὸ σύνταξιν» διὰ τῶν λέξεων ἀποχωροῦσιν ὑποχρεωτικῶς τῆς ὑπηρεσίας». «Οὕτω τροποποιηθὲν τὸ ἄρθρον ἐψηφίσθη καὶ ἐγένετο δεκτόν». Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. (Τὰ πρακτικὰ οὕτω διορθωθέντα κυροῦνται).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἴτησις διαφόρων κατοίκων Κυβερίου τοῦ Ἄργους, Βερβαίνων, Δολιανῶν καὶ Τανίας τῆς Κυνουρίας καὶ Βερτσοβᾶς καὶ Τεγέας τῆς Μαντινείας, αἰτουμένων ἵνα διαταχθῇ ἡ κατασκευὴ τῆς πρὸ τριετίας χαραχθείσης ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ ἀπὸ Κυβερίου μέχρι Κυνουρίας, ἢ μᾶλλον ἡ ἀποπεράτωσις τῆς ἀπὸ Μύλων μέχρι Κυνουρίας ὁδοῦ.

§4ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρατηρεῖτε, ὅτι οἱ κάτοικοι ἀναφέρονται εἰς τὴν Βουλὴν, ζητοῦντες τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ. Ἡ ὁδὸς εἶναι πρὸ διετίας κεχαραγμένη, ὡς καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς δαπάνης ἐπίσης πρὸ διετίας ὑποβεβλημένος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἡ ὁδὸς εἶναι χρησιμωτάτη, καὶ ἡ δαπάνη μικρά. Δὲν πρόκειται παρὰ νὰ δαπανηθῶσι τὸ πολὺ πολὺ 20,000 δραχμῶν διὰ τὸ πρῶτον τμῆμα, διότι ἡ ὁδὸς δύναται νὰ γίνῃ καὶ τμηματικῶς. Λοιπὸν παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ παραπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν δικαίαν αἴτησιν τῶν ἀναφερομένων, καθὼς καὶ τὰς παραστάσεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κυρίου Δημητριάδου, ὑποβαλόντος ἤδη ἐπερώτησιν περὶ τούτου, καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν δημοπρασίαν.

§5ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Νὰ σχετισθῇ ἡ ἀναφορὰ μὲ τὴν ἐπερώτησίν μου.

§6ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ ἐπισπευθῇ ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ταύτης, διότι εἶναι λίαν χρήσιμος εἰς τὴν συγκοινωνίαν δύο νομῶν, τῆς Ἀρκαδίας καὶ τῆς Ἀργολιδοκορινθίας.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ κατοίκων καὶ δημοτῶν Φενεοῦ, παραπονουμένων, ὅτι ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν ἀποξήρανσιν τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ Ἑταιρία ἐξακολουθεῖ φορολογοῦσα τὰς φυσικῶς ἀποξηρανθείσας ἐν τῷ πεδίῳ Φενεοῦ γαίας, πολυειδῶς πιέζουσα τοὺς κατοίκους.

§8ΜΙΛΗΣΗΣ. Καὶ περὶ τούτου ὁ ἀξιότιμος Συνάδελφος ὑπέβαλεν ἐπερώτησιν. Ἡ Ἑταιρία, ἡ ἀναλαβοῦσα πρὸ ἐτῶν τὴν ἀποξήρανσιν τῶν δύο αὐτῶν λιμνῶν, οὐδὲν ἔργον ἐπεχείρησε πρὸς ἀποξήρανσιν, ἀσχολεῖται δὲ μόνον εἰς τὸ εἰσπράττειν δικαιώματα καὶ καταπιέζειν τοὺς κατοίκους· ὥστε τὸ ἔργον τοῦτο τῆς δημοσίας ὠφελείας μετεβλήθη εἰς μέσον καταπιέσεως τῶν κατοίκων. Παρακαλοῦμεν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἓν μέτρον, διότι οἱ κάτοικοι ἐκεῖνοι κατήντησαν Φελλάχοι, ἡ δ’ Ἑταιρία κατακτητής. Παρῆλθον πλέον τῶν τεσσάρων ἐτῶν, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβεν ἡ Ἑταιρία τὴν ἀποξήρανσιν, καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν μίαν λίμνην, εἶναι ἤδη ἔκπτωτος, ὅσον δὲ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἄλλην, ὀλίγη προθεσμία ὑπολείπεται, ἀλλ’ ἡ προθεσμία αὕτη δὲν ἐπαρκεῖ, κατὰ πάντα φυσικὸν λόγον, εἰς τὸ νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἀναδεχθέντα ἔργα. Προφανῶς λοιπὸν ἡ Ἑταιρία δὲν ἔχει σκοπὸν νὰ ἀποξηράνῃ τὴν λίμνην. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον, ὅπως σώσωμεν τοὺς κατοίκους ἀπὸ τοὺς ἅρπαγας αὐτοὺς, οἵτινες ὑπὸ τὴν πρόφασιν τῆς δημοσίας ὠφελείας φορολογοῦσι καὶ ἁρπάζουσι.

§9ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ παραχώρησις τῆς ἀποξηράνσεως τῶν δύο αὐτῶν λιμνῶν ἐγένετο τὸ 1881. Καὶ διὰ μὲν τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Στυμφαλίας ἐδόθη προθεσμία 4 ἐτῶν, διὰ δὲ τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Φενεοῦ 8 ἐτῶν. Ἡ Ἑταιρία, ἡ ἐγκατασταθεῖσα ἐν Στυμφαλίᾳ, ἐξεκαθάρισε τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐῤῥίφθησαν τὰ ὕδατα δύο ποταμῶν, τὰ ὁποῖα σήμερον πλημμυροῦσι τὴν πεδιάδα τῆς Νεμέας, περὶ τῆς ὁποίας ὑπεβλήθη χθὲς ἀναφορὰ τῶν κατοίκων. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν λίμνην, ὄχι μόνον δὲν ἀπεξήρανεν αὐτὴν, ἀλλ’ ἀπέφραξε τὴν καταβόθραν, ἡ ὁποία ἐλειτούργει, ἀπέφραξε καὶ τὰς ὑπογείους σύραγγας, καὶ ἐσχημάτισεν οὕτω λίμνην φοβερωτέραν ἐκείνης, ἡ ὁποία ἦτο. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν λίμνην Φενεοῦ, οὐδεμίαν ἀπολύτως πρᾶξιν ἐνήργησεν ἐπὶ 6 ἔτη ἡ Ἑταιρία, ἐκτὸς τῶν ἐπιχειρήσεων, τὰς ὁποίας κατ’ ἔτος μετέρχεται, φορολογοῦσα τοὺς κατοίκους καὶ μάλιστα τοὺς ἰδιοκτήτας, διότι δυστυχῶς εἰς τὴν περίμετρον τῆς λίμνης Φενεοῦ συμπεριελήφθησαν καὶ γαῖαι ἰδιόκτητοι, μὴ ἀποτελοῦσαι ἔδαφος συνήθως κατακλυζόμενον ὑπὸ τῶν ὑδάτων τῆς λίμνης, διὰ νὰ ἦσαν παραχωρητέαι. Τέλος εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι ἐν μὲν τῇ Στυμφαλίᾳ ἀπέτυχεν ἡ ἐπιχείρησις, ἐν δὲ Φενεῷ οὐδεμία ἐνηργήθη πρᾶξις, ὁ δὲ ὑπολειπόμενος χρόνος εἶναι ἀπολύτως ἀνεπαρκὴς διὰ τὴν ἀποξήρανσιν. Ὑπὸ τοιαύτας λοιπὸν περιστάσεις εὑρισκομένων τῶν πραγμάτων, νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ παρατείνωμεν ἀκόμη τὰς πικρίας τῶν κατοίκων; Εἶναι δίκαιον, ἡ Κυβέρνησις, καὶ κατὰ τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον ἐγράφως πρὸ ἡμερῶν, καὶ κατὰ τὰς παραστάσεις, αἵτινες ἐγένοντο σήμερον, νὰ λάβῃ μέτρον, διότι οὐ μόνον ἡ λίμνη τῆς Στυμφαλίας αὐξάνει, ἀλλ’ ἕνεκεν τῆς αὐξήσεως τῶν ὑδάτων διὰ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου πρόκειται νὰ σχηματισθῇ νέα λίμνη εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Νεμέας.

§10ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διωρίσθη Ἐπιτροπὴ, ἵνα ἐξετάσῃ ὅλα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα οἱ ἀξιότιμοι Συνάδελφοι λέγουν. Ἡ Ἐπιτροπὴ, ἂν δὲν ἀναχωρήσῃ πρὸ τῶν ἑορτῶν, ἕνεκεν ἄλλων ἐργασιῶν, θ’ ἀναχωρήσῃ εὐθὺς μετὰ τὰς ἑορτάς.

§11ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἡ Ἑταιρία, βαρέως φέρουσα τὴν ἐπισειομένην ἀποβολὴν αὐτῆς ἀπὸ τῶν λιμνῶν, ἀναβάλλει ἢ ἐνεργεῖ ν’ ἀναβληθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἡ ἐπιθεώρησις, διὰ νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἔαρ, ὅτε ἡ Ἐπιτροπὴ ἴσως εὕρῃ φυσικῶς ἀπεξηραμένας γαίας καὶ πλανηθῇ· διὰ τοῦτο πρέπει ἐντὸς τοῦ Ἰανουαρίου νὰ μεταβῇ.

§12ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἶπον μετὰ τὰς ἑορτάς.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοὶ ἐδόθησαν σήμερον δύο ἀναφοραὶ ἐξ Αἰγίου διαφόρων ἐπιτηδευματιῶν, παρακαλούντων, ὅπως ἀκυρωθῶσιν οἱ φορολογικοὶ κατάλογοι τῶν ἐπιτηδευμάτων.

§14ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Τὰς ἀναφορὰς ταύτας μοὶ ἀπέστειλον σήμερον καὶ τὰς ἔδωκα εἰς τὸ γραφεῖον. Οἱ ἀναφερόμενοι ἐξ Αἰγίου παραπονοῦνται, ὅτι κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων τῶν ἐπιτηδευματιῶν δὲν ἐπεκράτησε πνεῦμα δικαιοσύνης ἀπὸ τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους, ὅτι συνέβησαν πολλὰ ἀδικήματα, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διατάξῃ διοικητικὴν ἀνάκρισιν, ἵνα ἀποδειχθῇ, ἂν τὰ ἐν ταῖς ἀναφοραῖς ἐκτιθέμενα ἦναι ἀληθῆ, καὶ καταδιώξῃ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρέβησαν τὰ καθήκοντά των. Εἶναι σκληρὸν δι’ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι πληρόνουν φόρους ἐπιτηδευμάτων, νὰ βλέπουν τοὺς μὴ ὑποχρέους νὰ πληρόνωσι φόρον ἀνάλογον τοῦ ἐπιτηδεύματός των νὰ πληρόνωσιν ὀλιγώτερον, ἄλλους δὲ, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ πληρόνωσιν ὀλιγώτερον, νὰ πληρώνωσι περισσότερον. Προσέτι δὲ, ἐπειδὴ ἐδόθη ἡ ἀφορμὴ αὐτὴ, ὡς πρὸς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων, παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν ἐπίσης νὰ διατάξῃ τοὺς ὑπαλλήλους Τριφυλίας, ὅπως διαγράψωσί τινας ἐκ τῶν καταλόγων τῶν ἐπιτηδευματιῶν, διότι, ὡς γνωρίζει ἡ Βουλὴ καὶ ὁ κόσμος ὅλος, ἐκ τῶν σεισμῶν τὴν 16 Αὐγούστου 1886 κατεστράφησαν ὁλόκληρα τὰ Φιλιατρὰ, ἡ Λιγούδιστα, ἡ Μαραθούπολις, καὶ κατὰ τὸ ἥμισυ ἡ Κυπαρισσία καὶ οἱ Γαργαλιάνοι, καὶ ἐν τούτοις οἱ ἄνθρωποι ἐξακολουθοῦν νὰ πληρόνουν φόρον οἰκοδομῶν δι’ οἰκίας μὴ ὑπαρχούσας.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἰδιοκτῆται οἰκοπέδων ἐν τῇ συνοικίᾳ Ἀρείας τῆς πόλεως Πατρῶν, μὴ συμμορφωθέντες ἐξ ἀγνοίας μὲ τὸν πέρυσι ψηφισθέντα Νόμον περὶ τῶν οἰκοπέδων τούτων, παρακαλοῦσιν, ὅπως παραταθῇ ἡ προθεσμία τοῦ Νόμου περὶ τῆς πληρωμῆς τοῦ τιμήματος τῶν οἰκοπέδων. Ἀναφορὰ 480 κορασίων ἐκ τῶν κοινοτήτων Μισθρᾶ, Παρορίου καὶ Μαγούλας τοῦ δήμου Σπάρτης, ἐργαζομένων εἰς τὰ ἐν Σπάρτῃ Μεταξουργεῖα, αἰτουμένων νὰ διαταχθῇ ἡ ἀποπεράτωσις τῆς ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Σκότια γεφύρας καὶ ἡ κατασκευὴ τοῦ τοιχίου τῆς γεφύρας ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Κνακίωνος.

§16Ι. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσωμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τοῦ πράγματος αὐτοῦ, διότι ὅλοι οἱ κάτοικοι ἔχουν παράπονον δι’ αὐτὸ, ὄχι μόνον τὰ κοράσια.

§17ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ. Σήμερον μετέβην εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ ὁ Διευθυντὴς μοῦ εἶπεν, ὅτι ἐδόθησαν διαταγαὶ νὰ ληφθῶσιν αἱ διαστάσεις, ἵνα παραγγελθῇ ἡ σιδηρὰ γέφυρα.

§18ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Λόγος ἐπείγων καὶ μὴ ἀποδεχόμενος ἀναβολὴν ἄνευ κινδύνου βλάβης συμφερόντων δημοσίων, μὲ ἀναγκάζει νὰ καταθέσω τὴν τελευταίαν ταύτην ὥραν, ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ἔχετε ἤδη ὑπ’ ὄψει, καὶ ὅπερ παρακαλῶ νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον. Ἀπό τινος διεξάγονται συνεννοήσεις μεταξὺ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Ἑλληνικῆς περὶ θεμάτων, ἀναγομένων εἰς τὰ ζητήματα, ἅτινα ἐκανόνισεν ἐν ἔτει 1884 ἡ σύμβασις, ἡ τότε συνομολογηθεῖσα καὶ παρηρτημένην ἔχουσα δήλωσιν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργοῦ τῆς Αἰγύπτου, ἰδίᾳ προνοοῦσαν περὶ εἰδικῶν τινων θεμάτων. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι δυνατὸν ν’ ἀπολήξωσιν αἱ διαπραγματεύσεις, ὧν ἐπελήφθημεν, εἰς συμφωνίαν ἐν ὥρᾳ, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἦναι παροῦσα, ἐκ τούτου δὲ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς ὁριστικὸν ἀποτέλεσμα, διότι τὸ μεθ’ ἡμῶν συμβληθησόμενον Κράτος φυσικώτατα θέλει ἀξιοῖ παρ’ ἡμῶν ὁριστικὴν ὑπόσχεσιν, ὅπως τύχωμεν τῶν ἀνταλλαγμάτων, ἐξ ὧν προσδοκῶμεν ὠφέλειαν, ὡς ἐκ τούτου ἐνομίσαμεν ἀπαραίτητον νὰ ὑποβάλωμεν νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐκ τῶν προτέρων παρέχεται ἡ ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς συνομολόγησιν συμφωνίας, ἐν ᾗ δὲν θέλει δεσμεύεσθαι ὑπὸ τῆς δηλώσεως τῆς παρηρτημένης εἰς τὴν σύμβασιν, ἥτις ἐκυρώθη τὸ 1884. Διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θέλω ἀναγνώσει εἰς ὑμᾶς, εἶναι συντεταγμένον ὡς θέλετε ἀκούσει. Αὐτὴν τὴν ἐλευθερίαν ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις, νὰ μὴ περιορίζηται ἐκ τῶν ὅρων τῶν διατυπουμένων ἐν ἐκείνῃ τῇ δηλώσει, ὥστε νὰ δυνηθῇ, διεξάγουσα τὰς διαπραγματεύσεις ἐν ἐλευθερίᾳ, νὰ φθάσῃ εἰς ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐλπίζει, ὅτι ἔσονται συμφέροντα. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον μόνον. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως εἰς συμφωνίας περὶ εἰσαγωγῆς καπνῶν εἰς Αἴγυπτον, μὴ περιοριζομένη ἐκ τῶν ἐν τῇ διακοινώσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αἰγύπτου Ὑπουργοῦ, τῇ διὰ τοῦ ΑΡΝΘʹ Νόμου τοῦ 1884 ἐπικυρωθείσῃ, δασμολογικῶν ὅρων.»

§19ΤΙΝΕΣ. Νὰ κηρυχθῇ κατεπεῖγον.

§20ΕΤΕΡΟΙ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ἀπόψε.

§21ΚΟΡΠΑΣ. Πληροφοροῦμαι, ὅτι οἱ κληρωτοὶ τῆς ἐνεστώσης ἀπογραφῆς δὲν θὰ γίνωνται δεκτοὶ εἰς τὸ ἐνταῦθα Στρατολογικὸν Γραφεῖον, ἐὰν ἀνήκωσιν εἰς ἄλλους νομούς. Τὸ μέτρον τοῦτο βεβαίως θὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὰ λοιπὰ Στρατολογικὰ Γραφεῖα. Ἂν ἡ πληροφορία αὕτη ἦναι ἀκριβὴς, τὸ μέτρον νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐντελῶς δίκαιον, ἄλλως τε εἶναι καὶ τὰ μάλα ἐπιζήμιον εἰς τὸ Δημόσιον. Ὑποθέσατε, ὅτι κληρωτοὶ τοῦ νομοῦ Κυκλάδων, μένοντες νῦν ἐν Θεσσαλίᾳ, ἢ ἐν Πάτραις, ἢ ἐν Ἑπτανήσῳ, θὰ ὦσιν ὑποχρεωμένοι νὰ μεταβῶσιν ἰδίαις δαπάναις εἰς Σῦρον πρὸς κατάταξιν, ἐκεῖθεν δὲ θὰ μετενεχθῶσιν εἰς τὰ οἰκεῖα σώματα δαπάναις τοῦ Δημοσίου. Εἶναι ἀληθές, ὅτι κατὰ τὸν νέον Στρατολογικὸν Νόμον οἱ κληρωτοὶ κατατάσσονται εἰς τὰ διάφορα σώματα ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων Στρατολογικῶν Συμβουλίων, ἢ μᾶλλον ὑπὸ τῶν παρ’ αὐτοῖς ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ἡ κατάταξις αὐτῶν δὲν εἶναι ὡρισμένη· κατατάσσεται λ. χ. ὁ κληρωτὸς Α εἰς τὸ πυροβολικὸν, δὲν λέγει ἡ διαταγὴ τῆς κατατάξεως, ἂν εἰς τὸ πρῶτον, εἰς τὸ δεύτερον ἢ τὸ τρίτον σύνταγμα τοῦ πυροβολικοῦ· ἑπομένως νομίζω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς κληρωτοὺς, τοὺς διαμένοντας λ. χ. ἐν Ἀθήναις, νὰ κατατάσσωνται εἰς τὸ ἐνταῦθα Στρατολογικὸν Γραφεῖον, ὅπως καὶ εἰς ἄλλα Στρατολογικὰ Γραφεῖα εἰς τοὺς κληρωτοὺς, τοὺς ἀνήκοντας εἰς ἄλλους νομοὺς, καὶ τοιουτοτρόπως καὶ οὗτοι οἱ δυστυχεῖς θ’ ἀπαλλάσσωνται δαπανῶν ματαίων, καὶ τὸ Δημόσιον δὲν θὰ ὑφίσταται τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας παρέστησα πρὸ ὀλίγου, ὅτι θέλει ὑποστῆ διὰ τοῦ μέτρου τούτου.

§22ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπεσχέθη, ὅτι ἔμελλε νὰ ἐρωτήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν καὶ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν ἐγένετο ἔναρξις τῆς διανομῆς τῶν βοηθημάτων ὑπὲρ τῶν ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντων ὑπὸ τοῦ σεβασμιωτάτου Ἐπισκόπου Κορίνθου.

§23ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ἔλαβον εἰσέτι ἀπάντησιν. Αὔριον.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Κηρυχθὲν κατεπεῖγον ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑποβληθὲν, ὡς ἀνωτέρω, νομοσχέδιον περὶ ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν συμβάσεως μετὰ τῆς Αἰγύπτου. Ὡσαύτως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: Περὶ διαιρέσεως πιστώσεων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τῆς χρήσεως 1888. Περὶ παραχωρήσεως τῆς καρπώσεως τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων τῆς Βρωμολίμνης τῶν Μεθάνων, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν. Περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ Λιθογραφείου, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν. Περὶ προσθέτου φόρου ὑπὲρ τοῦ δήμου Μυρτουντίων. Περὶ γυμναστῶν καὶ βοηθῶν τῆς γυμναστικῆς καὶ διδασκάλων τῆς καλλιγραφίας καὶ ἰχνογραφίας. Περὶ βοηθῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων. Περὶ ἀριθμοῦ καὶ μισθοῦ τῶν ἐπιστατῶν καὶ ὑπηρετῶν τῶν Γυμνασίων καὶ τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν ἐδαφίων 2, 3, 4 καὶ 5 τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ περὶ ὁδοποιΐας ΣΞΓʹ Νόμου, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν καταλαμβανομένων γαιῶν καὶ κτημάτων.

§26ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Χθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔδει νὰ ληφθῇ πρόνοια οὐ μόνον περὶ ἀποζημιώσεως τῶν κυρίων τῶν κτημάτων, ἅτινα ἡ δημοσία ἀνάγκη καταλαμβάνει, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐμπράγματα δίκαια τρίτων νὰ προστατευθῶσι. Ἡ παρατήρησίς μου αὕτη φαίνεται ἔδωκε τῷ ἀξιοτίμῳ Ὑπουργῷ τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ὤθησιν νὰ φέρῃ τροπολογίας τινάς· ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι δὲν ἐλύθη ἐπιτυχῶς τὸ ζήτημα. Κατὰ τὴν τροπολογίαν ταύτην, ἐὰν ὁ ἰδιοκτήτης δὲν παραδεχθῇ τήν προσδιορισθεῖσαν ἀποζημίωσιν, κατατίθεται τὸ τίμημα, εἰδοποιουμένων τῶν τρίτων περὶ τούτου. Ἑπομένως τὰ δίκαια τῶν τρίτων πιθανὸν νὰ ἀσφαλίζωνται κἄπως διὰ τῆς εἰδοποιήσεως ταύτης. Ἀλλ’ ὑποθέσατε ἐμὲ, ἔχοντα ἓν κτῆμα 1000 δραχμῶν καὶ λαβόντα ἐπὶ ὑποθήκη αὐτοῦ παρά τινος δάνειον 900 δραχμῶν. Ἤδη καταλαμβάνεται τὸ κτῆμά μου καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ὁρίζει τὸ τίμημα εἰς 900 δραχμὰς, ἢ καὶ ὀλιγώτερον, εἰς 800. Ἐγὼ, ὅστις ἤδη ἔλαβον τὸ τίμημα παρὰ τοῦ δανειστοῦ, δὲν θὰ ἔχω δυσκολίαν νὰ συναινέσω εἰς τὸ τίμημα τὸ προσδιορισθὲν, καὶ ν’ ἀποχωρήσω, ἀφίνων τὸν δανειστήν μου εἰς τὰ κρύα τοῦ λουτροῦ, διότι ἡ Πολιτεία ἐδήμευσεν οὕτω τὸ δίκαιον τοῦ δανειστοῦ, δὲν ἐφρόντισε νὰ μὴ δώσῃ τὸ τίμημα τῷ ἰδιοκτήτῃ, νὰ καλέσῃ δὲ τὸν ἔχοντα τὸ ἐμπράγματον δίκαιον, ὅπως ἐνασκήσῃ αὐτὸ κατὰ τοῦ ὀφειλέτου. Ὅθεν δέον ἡ κατάθεσις τοῦ τιμήματος νὰ γίνηται ἐν πάσῃ περιπτώσει, νὰ ὁρίζηται δὲ προθεσμία ἑνὸς, δύο ἢ τριῶν μηνῶν, ἐντὸς τῆς ὁποίας νὰ δύναται ὁ τρίτος, εἰδοποιούμενος καταλλήλως, νὰ ἐνασκήσῃ τὴν ἀξίωσίν του. Ἄλλως δύναται ν’ ἀπευθύνῃ ὁ τρίτος, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Συντάγματος, ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου, τοῦ δημεύσαντος τὸ δίκαιον αὐτοῦ.

§27ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διατυπώσατε παρακαλῶ τὴν πρότασίν σας.

§28ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἀρχὴν δὲν διαφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου βουλευτὴν ἐκ Κυκλάδων, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οἱ φόβοι του εἶναι ὑπερβολικοὶ, διότι σήμερον δὲν δίδεται ἀποζημίωσις, ἐὰν μὴ προσαχθῇ πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ πιστοποιητικὸν ὑποθηκοφύλακος, βεβαιοῦν, ὅτι τὸ κτῆμα, τὸ ὁποῖον κατελήφθη λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, εἶναι ἐλεύθερον. Πλὴν τούτου, ἐν τῷ Νόμῳ περὶ ὁδοποιΐας ὑπάρχει διάταξις, ἧς δυνάμει ἐξεδόθη Β. Διάταγμα κανονίζον τὸν τρόπον, καθ’ ὃν διεξάγονται τὰ τῶν ἀποζημιώσεων· δηλαδὴ προηγεῖται μία κοινοποίησις πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ ἀπαλλοτριωτέου κτήματος, καὶ ἑτέρα δημοσίευσις διὰ τοῦ Νομάρχου καὶ τοῦ Δημάρχου, ὥστε λαμβάνουσι γνῶσιν, ὄχι μόνον οἱ ἰδιοκτῆται, ἀλλὰ καὶ οἱ ἔχοντες ἐμπράγματα δικαιώματα. Καὶ πολλάκις μάλιστα παρεκωλύθησαν καὶ δημόσιά τινα ἔργα ἕνεκα τῆς διατάξεως ταύτης. Ὡς ἐκ τούτου τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀναγράφει μὲν τὴν ὑποχρέωσιν τῆς καταθέσεως τοῦ τιμήματος, ἐπιτρέπει ὅμως τὴν τοῦ ἔργου πρόοδον. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει πρέπει νὰ κατατίθηται τὸ τίμημα, εἴτε εἶναι γνωστὸς ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ κτήματος καὶ συναινῇ εἰς τὴν ὁρισθεῖσαν ἀποζημίωσιν, εἴτε μή. Ἀλλὰ δὲν εὑρίσκω δίκαιον, χάριν ὀλίγων ἐνυποθήκων κτημάτων, ν’ ἀδικῶνται οἱ ἄλλοι ἰδιοκτῆται, μὴ λαμβάνοντες τὸ τίμημα ἀμέσως. Μία μόνη ἔνστασις ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ βάσιμος, ἤτοι, ὅτι, ὅταν ὁ ἰδιοκτήτης ἔδωκεν ὑποθήκην πρὸς τρίτον καὶ κατώρθωσε νὰ λάβῃ δάνειον ἀνώτερον τοῦ τιμήματος, τότε βεβαίως δὲν ἐνδιαφέρεται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν γενομένην ἐκτίμησιν, καὶ οὕτω θὰ ζημιώσῃ τὸν ἔχοντα τὰ ἐμπράγματα δικαιώματα. Ἀλλ’ ἐνῷ σπανιώτατα ἀπαντᾶ τὸ τοιοῦτον, ἤτοι τὸ ἐνυπόθηκον δάνειον νὰ ὑπερβαίνῃ τὴν ἀξίαν τοῦ κτήματος, διὰ νὰ κανονισθῶσιν ἀκριβῶς αἱ ἀναγκαῖαι πρὸς ἐξασφάλισιν πάντων τῶν ἐμπραγμάτων διατυπώσεις, ἀπαιτεῖται Νόμος εἰδικώτερος καὶ διεξοδικὸς, οὗ ἡ κατάρτισις δὲν εἶναι εὐχερής. Νομίζω δὲ, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ὅπως δήποτε ἐπανορθοῖ ὑφισταμένας ἐλλείψεις καὶ πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ.

§29ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅτε εἰσήχθη, εἶχον κάμει τὴν παρατήρησιν, ὅτι δὲν λαμβάνεται ἀρκοῦσα πρόνοια περὶ τῶν δικαίων τῶν τρίτων, τῶν ἐχόντων, οὐχὶ κυριότητα, ἀλλὰ ἐμπράγματα μόνον δίκαια. Φαίνεται, ὅτι ἡ παρατήρησίς μου ἦτο εὔλογος, διότι κατόπιν αὐτῆς ὑπεβλήθη αὐτὴ ἡ ἐργασία, ἐπὶ τῆς ὁποίας παρετήρησα, ὅτι τὸ τίμημα καταβάλλεται ἐν τῷ ταμείῳ, μόνον ἐὰν ὁ ἰδιοκτήτης δὲν συναινέσῃ εἰς τὴν ἐκτίμησιν. Ἤδη λέγω, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθὸν, δὲν πρέπει ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ κατατεθῇ τὸ τίμημα. Λέγω πρὸς τούτοις, ὅτι, ἐὰν χορηγηθῇ τῷ τρίτῳ προθεσμία πρὸς ἐνάσκησιν τῶν δικαίων του ἐπὶ τοῦ κατατεθέντος ποσοῦ, τὸ Δημόσιον δὲν δύναται ν’ ἀποκρούσῃ μίαν ἀγωγὴν περὶ ἀποζημιώσεως, διότι θὰ στηριχθῇ αὕτη εἰς τὴν γενικὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος περὶ προστασίας τῆς ἰδιοκτησίας. Παρετήρησα πρὸς τούτοις, ὅτι ἡ διάταξις, καθ’ ἣν μετὰ τὴν κατάθεσιν τὰ δίκαια τῶν τρίτων μεταβάλλωνται εἰς προσωπικὴν ἀπαίτησιν, δὲν ἔχει ἀξίαν ἀπέναντι τῶν θεμελιωδῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος. Ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἔκαμε λόγον περὶ τῶν δικαίων τῶν ἐνυποθήκων δανειστῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον αὐτά· εἶναι τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας τοῦ κτήματος, εἶναι δουλεῖαι πολλάκις μεγάλης ἀξίας. Ὑποθέσατε ὅτι ἔχω δικαίωμα δουλείας ὑδραγωγείου ἐπὶ τοῦ κτήματός σας, διὰ νὰ ἀρδεύσω 2,000 ἢ 3,000 στρεμμάτων πρὸς παραγωγὴν βάμβακος κλπ., ἔρχεται ἡ δημοσία ἀνάγκη καὶ καταστρέφει τὸ ὑδραγωγεῖον· νομίζετε, ὅτι δὲν θὰ ἔχω ἀξιώσεις εὐλόγους περὶ ἀποζημιώσεως, λόγῳ καταστροφῆς τῆς δουλείας αὐτῆς, τῆς πολυτιμοτέρας πολλῶν ἰδιοκτησιῶν; Φρονῶ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δέον νὰ τεθῇ διάταξις, καθ’ ἣν τὸ τίμημα νὰ κατατίθηται πάντοτε ἐφ’ ὡρισμένον χρόνον, ἵνα ὁ τρίτος, ὁ ἔχων δουλείαν, ὁ ἔχων δικαίωμα ἐπικαρπίας, ὁ ἔχων μύρια ὅσα ἄλλα ἐμπράγματα δίκαια, νὰ δύνηται νὰ τὰ ἐνασκήσῃ ἐπὶ τοῦ κατατεθέντος τιμήματος. Ἄνευ τοιαύτης προνοίας τὰ ἐμπράγματα δίκαια τῶν τρίτων θυσιάζονται, δημεύονται, παρὰ τὸν ὁρισμὸν τοῦ Συντάγατος.

§30ΜΙΛΗΣΗΣ. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις, ἃς ὑπέβαλον πρὸ ἡμερῶν, τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἔρχεται νῦν, ὡς βλέπετε, τροποποιημένον. Καὶ δὲν ἐλήφθησαν μὲν ὑπ’ ὄψει ἅπασαι αἱ παρατηρήσεις μου, ἀλλ’ ὅπως δήποτε τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἤδη πολὺ πληρέστερον ἢ τὸ κατ’ ἀρχὰς ὑποβληθέν. Δύο μόνον παρατηρήσεις θὰ φέρω ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ πρῶτον δὲν φαίνονται καὶ εἰς ἐμὲ ἔχοντες ὑπόστασιν οἱ φόβοι, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, διότι ἐκ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου ἐξάγεται, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρωθῇ τίμημα εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ἅμα ὑπάρχει ἐμπράγματον ἐπὶ τοῦ καταλαμβανομένου κτήματος δίκαιον, διότι κατὰ τὸ ἐδάφιον τοῦτο, ἐὰν δὲν προσαχθῇ πιστοποίησις τοῦ ὑποθηκοφύλακος, ὅτι εἶναι ἐλεύθερον τὸ κτῆμα παντὸς βάρους, τὸ τίμημα θὰ κατατεθῇ ἐν τῷ ταμείῳ, καὶ ὁ ἔχων δικαίωμα ἐμπράγματον δὲν τρέχει τὸν κίνδυνον νὰ λάβῃ ὁ ἰδιοκτήτης τὸ ἀντίτιμον καὶ νὰ ἀπέλθῃ. Ἴσως εἶναι ἐνδεχόμενον, νὰ ἀδιαφορήσῃ ὁ ἰδιοκτήτης περὶ τοῦ τιμήματος, διότι οὐδὲν ἔχει νὰ λάβῃ ἐξ αὐτοῦ, οὕτω δὲ ὁ τρίτος νὰ ζημιωθῇ, διότι μόνον ὁ ἰδιοκτήτης δικάζεται πρὸς τὸ Δημόσιον, ὁ δὲ τρίτος περιμένει τὴν ἔκβασιν, καὶ ἐξ αὐτῆς ἀποκτᾷ τὸ δικαίωμα. Δύναται, λέγω, νὰ εὑρεθῇ ἰδιοκτήτης, ὅστις ν’ ἀδιαφορήσῃ τελείως περὶ τῆς ἀξίας τοῦ κτήματός του, ἀφοῦ οὐδὲν περιμένει νὰ λάβῃ, ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἦναι σπανιώτατον, διότι ἔχει πάντοτε συμφέρον ὁ ἰδιοκτήτης, τὸ κτῆμά του νὰ λάβῃ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέραν ἀξίαν, ἀφοῦ διὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ χρέους θὰ ἦναι προσωπικῶς ὑπεύθυνος. Κατὰ τοῦτο λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον ἔχει καλῶς. Ἰδοὺ ὅμως ποῦ νομίζω, ὅτι σφάλλεται. Ὡς παρατηρεῖτε, Κύριοι, μετὰ τὴν γενομένην τροποποίησιν, τὸ νομοσχέδιον ἀρνεῖται εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τὸ ἔνδικον μέσον τῆς ἀναιρέσεως. Δὲν ἠδυνήθην, τὸ ὁμολογῶ, νὰ ἐννοήσω τὸν λόγον τῆς τοιαύτης περικοπῆς τῶν διαδικαστικῶν δικαιωμάτων ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει. Μήπως διὰ τῆς ἀναιρέσεως παρακωλύεται ἡ πρόοδος τοῦ δημοσίου ἔργου; Παντελῶς. Ἐὰν δὲ ὁ Ἄρειος Πάγος ἦναι εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε δὲν ἐκπληροῖ τὸν προορισμόν του, καταργήσατέ τον· δὲν ἐννοῶ, διατὶ ἔχετε τὸν Ἄρειον Πάγον διὰ πάσας τὰς λοιπὰς δίκας, καὶ ἐνταῦθα τὸν διαγράφετε. Ἐπιθυμῶ νὰ ἀκούσω ἕνα λόγον τοῦ παραδόξου τούτου φαινομένου. Μὴ λησμονεῖτε, Κύριοι, ὅτι τὸ Σύνταγμα διατάσσει, ὅτι δὲν δύναται ὁ πολίτης νὰ στερηθῇ τῆς ἰδιοκτησίας του διὰ δημοσίαν ἀνάγκην, ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία εἶναι τὸ πολυτιμότατον δικαίωμα τοῦ ἐλευθέρου πολίτου, καὶ ὅτι ἡ εὐνομία καὶ ἡ πρόοδος τῶν λαῶν μετρεῖται πρὸς ὃν δεικνύουσι σεβασμὸν εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν. Πρέπει λοιπὸν νὰ μὴ ἀρνηθῶμεν εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τὸ δικαίωμα τῆς ἀναιρέσεως, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἄλλος τις λόγος, δικαιολογῶν τὴν κατάργησιν. Μόνον αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις, Κύριοι, φέρω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἐτροποποιήθη. Εὐχῆς ἔργον βεβαίως θὰ ἦτο, ἐὰν κατηρτίζομεν Νόμον πλήρη, ἀλλ’ ὁ καιρὸς δὲν μᾶς ἐπαρκεῖ· ἀνάγκη νὰ δεχθῶμεν προσωρινῶς τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἐτροποποιήθη καὶ ἐβελτιώθη, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν τῆς καταρτίσεως τελειοτέρου Νόμου. Λοιπὸν περιορίζομαι εἰς μίαν καὶ μόνην τροπολογίαν, ὅτι ἡ πρωτόδικος ἀπόφασις θέλει εἶναι προσωρινῶς ἐκτελεστή.

§31ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦναι ἀφερέγγυος αὐτὸς καὶ δαπανήσῃ τὰ χρήματα;

§32ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ ἐντεῦθεν ζημία θὰ ἦναι μικρὰ, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ ἀντίθετον κακόν. Δὲν βλέπετε τὸ ἄδικον, τὸ προφανῶς ἄδικον καὶ αὐθαίρετον, νὰ λάβητε τὸ κτῆμά μου, καὶ νὰ μὲ βασανίζητε ἓν ἢ δύο ἔτη, διὰ νὰ μοὶ δώσητε τὴν ἀποζημίωσιν; Πῶς συμβιβάζεται αὐτὸ μὲ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ὅτι προηγεῖται τῆς καταλήψεως ἡ ἀποζημίωσις;

§33ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν φρονεῖτε, ὅτι ἡ κατάθεσις πρέπει νὰ μὴ γίνηται εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, ἀλλ’ εἰς μίαν Τράπεζαν; Διότι, διὰ νὰ λάβῃ τις τὰ χρήματα ἀπὸ τὸ ταμεῖον, θὰ παρέλθωσί τινα ἔτη.

§34ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἕως χθὲ ὁ ἰδιοκτήτης δὲν εἶχε παρὰ μόνον τὴν ἀπόφασιν τοῦ Πρωτοδικείου, τώρα τῷ δίδομεν ἀνακοπὴν καὶ τῷ δίδομεν καὶ ἔφεσιν· ἐὰν θέλωμεν καὶ τὴν ἀναίρεσιν, δὲν θὰ τελειώσωσι ποτὲ αὐταὶ αἱ δίκαι.

§35ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα φίλον μου κ. Μίλησην, ὅτι ὃς ἴδιος ἐκ πείρας γινώσκει, ὅτι, ἐπειδὴ κατὰ τὸ μέχρι τοῦδε καθεστὸς, ἡ ἀπόφασις τοῦ Πρωτοδικείου εἶναι προσωρινῶς ἐκτελεστή, ἐγένοντο πολλὰ ἀδικήματα, διότι δὲν εἶναι πάντοτε φερέγγυοι οἱ ἀποζημιούμενοι δυνάμει τῆς πρωτοδίκου ἀποφάσεως. Γινώσκει ὁ προλαλήσας, ὅτι εἴς τινα ὑπόθεσιν τὸ Πρωτοδικεῖον ἐπεδίκασεν ἀποζημίωσιν μείζονα τῆς ζητηθείσης ἀρχικῶς παρά τινος Ἑταιρίας, ὅτε δὲ κατόπιν ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἦλθεν εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον καὶ κατωρθώθη νὰ ἀναιρεθῇ ἡ τοῦ Πρωτοδικείου ἀπόφασις, ὁ λαβὼν τὴν ἀποζημίωσιν ἀπεδείχθη ἀνίκανος πρὸς ἐπιστροφὴν τῶν ὅσων ἔλαβεν.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκεται).

§37ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀντὶ τῆς ἐν τῷ στίχῳ 14 τῆς τρίτης παραγράφου λέξεως «ἐκθέσεως αὐτῆς» νὰ τεθῇ: «ἐκθέσεως αὐτῶν».

§38ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ πέμπτον ἐδάφιον πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς: «Αἱ ἀποφάσεις τοῦ Πρωτοδικείου εἶναι προσωρινῶς ἐκτελεσταί. Κατ’ αὐτῶν ἐπιτρέπονται τὰ συνήθη ἔνδικα μέσα, ἀλλὰ τὸ τῆς ἐφέσεως ἐπιτρέπεται μόνον κατὰ τῆς ὁριστικῆς πρωτοδίκου ἀποφάσεως καὶ ἐντὸς δέκα ἡμερῶν ἀπὸ τῆς κοινοποιήσεως ταύτης.»

§39ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εἰς τὸ δελτίον τῶν αἰτήσεων νὰ ἀναγράφωνται αἱ ὑποθέσεις αὗται κατὰ προτίμησιν.

§40ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὀφείλω νὰ παρακαλέσω τὸν Συνάδελφον νὰ εὐχαριστηθῇ εἰς τὰς βελτιώσεις, τὰς ὁποίας ἐπηνέγκομεν καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι ὀλίγαι· νὰ τὸν καταρτίσωμεν τελείως τὸν Νόμον, δὲν εἶναι καιρός. Ἐμελετήθη καὶ πρότερον, ἐμελετήθη καὶ σήμερον, θὰ μελετηθῇ ἀκόμη καὶ θὰ γίνῃ εἷς γενικὸς Νόμος πλήρης, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Συνάδελφον νὰ λάβῃ μέρος καὶ αὐτὸς εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ γενικοῦ Νόμου· ἀλλὰ τώρα δὲν εἶναι καιρός.

§41ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν, κύριε Πρόεδρε.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μίληση παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ τροπολογία ἀπεῤῥίφθη. Εἰς τὴν πέμπτην παράγραφον, κατὰ πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διαγράφεται ἡ λέξις «συνήθη» καὶ τίθεται ἡ λέξις «τακτικά». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, μετὰ τῶν γενομένων ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τροποποιήσεων. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων καταλαμβανομένων πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων τινῶν δημοσίας ὠφελείας).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως συντάξεως εἰς τὴν χήραν καὶ τὸν υἱὸν τοῦ Ἐμὶν Κορτζᾶ, καὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως συντάξεως εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ Κωνσταντίνου Τσαπάλου. (Ἀναγινώσκονται τὰ ἄρθρα τῶν δύο νομοσχεδίων. Μεθ’ ὃ γίνεται συγχρόνως ἐπ’ ἀμφοτέρων μυστικὴ ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν ψηφολεκτῶν κκ. Παχὺ καὶ Παλαμήδου).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 86. Ἐκ τούτων ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως συντάξεως εἰς τὴν χήραν καὶ τὸν υἱὸν τοῦ Ἐμὶν Κορτζᾶ ἐψήφισαν 85, κατ’ αὐτοῦ δὲ εἷς. Ὑπὲρ δὲ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως συντάξεως εἰς τὴν χήραν καὶ τὰ ὀρφανὰ τοῦ Κωνσταντίνου Τσαπάλου ἐψήφισαν 79, κατ’ αὐτοῦ δὲ 7. Ἑπομένως ἐγένοντο δεκτὰ ἀμφότερα τὰ νομοσχέδια εἰς τρίτην συζήτησιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ.

§45ΚΟΡΠΑΣ. Ἐπιλαμβανόμενος, κύριοι Βουλευταὶ, τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, γινώσκω καλῶς, ὅτι πᾶσα ἀπόπειρα ἐκ μέρους μου πρὸς ἀπόκρουσιν ἢ μεταῤῥύθμισιν αὐτοῦ εἶναι ἀληθὴς ματαιοπονία, ὡς ἔχουσι νῦν τὰ τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἔχω καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσω νὰ παρέλθωσιν ἀπαρατήρητοι διατάξεις τινὲς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, αἵτινες, νομίζω, ὅτι δύνανται ν’ ἀποβῶσιν ἐπιβλαβεῖς εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ πολεμικοῦ ἡμῶν Ναυτικοῦ. Ἀλλὰ καὶ ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, ὅσον καὶ ἂν διΐσταταί τις πρὸς μίαν Κυβέρνησιν, ἔχει τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, ὅταν συζητῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, νὰ μὴ παραγνωρίζῃ, οὐδὲ νὰ παραμορφώνῃ τὴν ἀλήθειαν, ὅταν αὕτη ἦναι ἀναμφισβήτητος. Ἀλήθεια ἀναμφισβήτητος εἶναι, ὅτι ἐψηφίσθη Νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ, δίκαιον ὅθεν καὶ συμφέρον εἶναι νὰ ψηφισθῇ καὶ Νόμος ὁμοειδὴς καὶ διὰ τὸ Ναυτικὸν, διότι ὁ στρατὸς εἶναι εἷς, διαιρούμενος εἰς στρατὸν κατὰ γῆν, καὶ στρατὸν κατὰ θάλασσαν. Ἤθελον πράξει ἑπομένως ἔργον οὐχὶ εὐσυνείδητον, καταψηφίζων τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅταν ἐψήφισα καὶ ὑπεστήριξα τὴν ἀρχὴν τοῦ ὁμοειδοῦς τούτου Νόμου, τοῦ ἰσχύοντος διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, καὶ ὁρίζοντος τὰ ὅρια τῆς ἡλικίας, πέραν τῶν ὁποίων οἱ ἀξιωματικοὶ δὲν δύνανται νὰ παραμείνωσιν ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ. Ἀλλὰ πρὶν ἢ προβῶ εἰς τὴν ἔρευναν τῶν διατάξεων, ὧν ἐμνημόνευσα, ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω, ἐὰν κατὰ τὸν καθορισμὸν τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 ὁριζομένων ὁρίων ἡλικίας ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει ἡ γνώμη τῆς Γαλλικῆς ναυτικῆς ἀποστολῆς, ἥτις, γινώσκουσα καλῶς τὰ ἐν Γαλλίᾳ κρατοῦντα καὶ μελετήσασα ἐπισταμένως, ὡς δὲν ἀμφιβάλλω, τὰ τοῦ ἡμετέρου Ναυτικοῦ, θὰ ἦναι βεβαίως εἰς θέσιν νὰ δώσῃ ἀσφαλῆ περὶ τούτου γνώμην. Ἀλλ’ οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ γνώμη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, εὑρίσκω, ὅτι τὰ ἀναγραφόμενα ὅρια ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 εἶναι, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ καθοριζόμενα διὰ τοῦ ἑτέρου Νόμου τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, μικρά. Δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς τίνες ὑπῆρξαν οἱ λόγοι, οἱ προκαλέσαντες τὸν προσδιορισμὸν τῶν ὁρίων τούτων, ὑποθέτω ὅμως, ὅτι οὗτοι θὰ περιστρέφωνται εἰς τὸ ὅτι καὶ ἐν ἄλλοις ναυτικοῖς Κράτεσι τοιαῦτα περίπου εἶναι τὰ ὅρια τῆς ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, ἢ εἰς τὸ ὅτι οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ, ὡς ἐκ τοῦ εἴδους τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν, ἐκτίθενται πλειότερον εἰς τὰς ἀτμοσφαιρικὰς μεταβολὰς, καὶ ὑφίστανται μεγάλας κακουχίας, ὧν ἕνεκα αἱ δυνάμεις αὐτῶν δὲν διατηροῦνται ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἀκμαῖαι. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα, Κύριοι, ἴσως εἶναι ἀκριβῆ διὰ τὰ μεγάλα ναυτικὰ Κράτη, ὧν οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ ἀληθῶς καὶ μεγάλας θαλασσοπλοΐας ἐκτελοῦσι, καὶ εἰς ἀπωτάτας χώρας μεταβαίνουσιν, ἕνεκα τῶν ἀποικιῶν των, πρὸς ὑποστήριξιν τῶν συμφερόντων αὑτῶν καὶ τῶν ὑπηκόων των· ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς, ἕνεκεν τῶν στενῶν ἡμῶν ὁρίων, τὸ ἀπώτερον σημεῖον, εἰς ὃ τὰ πλοῖα ἡμῶν μεταβαίνουσιν, εἶναι ὁ Ἀμβρακικὸς κόλπος καὶ ὁ λιμὴν τῆς πατρίδος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἡ διαμονὴ κατ’ ἐμὲ εἶναι μᾶλλον εὐχάριστος. Δὲν λέγω ταῦτα διὰ νὰ κατακρίνω τοὺς κκ. ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ, διότι εἰς τί πταίουσιν οὗτοι, ἐὰν τὰ ὅρια ἡμῶν εἰσι τοσοῦτον στενὰ, ἐὰν τὰ μέσα ἡμῶν δὲν ἦναι ἐπαρκῆ; πρὸ πάντων δὲ ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ, ἅτινα ἐπιδρῶσιν ἐπὶ πάντας τοὺς κλάδους τῆς ὑπηρεσίας, παρακωλύωσι τὴν ἐκτέλεσιν πλῶν μακρῶν καὶ διαρκεστέρων χάριν πρακτικῆς ἀσκήσεως; Δύναμαι μάλιστα νὰ εἴπω τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ὅτι δὲν ἀσκοῦνται καὶ οὗτοι πρακτικῶς ἐπαρκῶς, διότι δὲν γίνονται συγκεντρώσεις στρατοῦ, καὶ δὲν γίνονται συγκεντρώσεις, διότι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν δὲν ἐπιτρέπουσι δαπάνην 800,000 καὶ 1,000,000 πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι τὰ ὅρια ταῦτα, καὶ ἐὰν ἕνεκα τῶν λόγων τούτων ὡρίσθησαν τοιαῦτα, εἰσὶ μικρὰ ἐν σχέσει πρὸς τὰ ὁρισθέντα ὅρια τῆς ἡλικίας διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς. Ἰδοὺ δὲ ποία εἶναι ἡ διαφορά· διὰ τὸν πλοίαρχον λ. χ. ὁρίζεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡλικία 62 ἐτῶν, διὰ τὸν ἀντίστοιχον πρὸς τοῦτον βαθμὸν ἐν τῇ ξηρᾷ, τὸν τοῦ συνταγματάρχου, ὡρίσθη διὰ τοῦ Νόμου ἐκείνου ἡλικία 70 ἐτῶν· διὰ τὸν ἀντιπλοίαρχον καὶ ἀρχιφροντιστὴν ὁρίζεται ὡς ὅριον ἡλικίας τὸ 60, ἐνῷ διὰ τὸν ἀντίστοιχον πρὸς τοῦτον βαθμὸν τοῦ ἀντισυνταγματάρχου ἐν τῇ ξηρᾷ τὸ 68· διὰ τὸν πλωτάρχην τὸ 58, ἐνῷ διὰ τὸν ταγματάρχην τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς τὸ 65, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐὰν τὰ ὅρια ταῦτα αὐξηθῶσι σήμερον κατὰ δύο ἔτη, ὡς λέγεται,—καὶ ἔχω λόγους νὰ τὸ πιστεύω—καὶ διατηρηθῇ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5 τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν μόνον οἱ ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου τούτου, ἤτοι οἱ κατὰ τὴν 1 Ἰανουαρίου 1889 συμπληρώσαντες τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας λαμβάνουσιν ἕνα βαθμὸν ἀνώτερον καὶ ἀπολαύουσι τῆς τούτου συντάξεως, εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ συμβῶσιν ἀδικήματά τινα εἴς τινας τῶν ἀξιωματικῶν διότι, ῥίψας ἓν βλέμμα εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ, ὅπως ἴδω ποῖα θὰ ὦσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου τούτου, παρετήρησα, ὅτι ἀδικοῦνται ἀξιωματικοί τινες. Ἰδοὺ δὲ πρόχειρον παράδειγμα· ὁ ἀντιπλοίαρχος λ. χ. Λάζαρος Κριεζῆς ἄγει σήμερον, κατὰ τὸ μητρῷον τῶν ἀξιωματικῶν, τὸ 61 ἔτος τῆς ἡλικίας του πρὸς τὸ 62· ἐὰν δὲ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας διὰ τοὺς πλοιάρχους, ὅπερ εἶναι σήμερον 62, γίνῃ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν δύο ἐτῶν 64, ὁ κ. Κριεζῆς μετὰ ἓν ἔτος, ὅτε, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἄρχεται ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Νόμου τούτου, θὰ πλησιάζῃ τὸ 63, ἀποστρατευόμενος ἕνεκα τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας του, ἑπομένως μετὰ δύο ἔτη δὲν θὰ δικαιῶται εἰς ἀνώτερον βαθμόν· θὰ ἀποστρατευθῇ μὲ τὸν βαθμὸν, τὸν ὁποῖον σήμερον ἔχει. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἰς ἑτέρους, νομίζω, ἀξιωματικούς. Διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι εἶναι προτιμότερον, ἀντὶ τῆς αὐξήσεως τῶν δύο ἐτῶν, ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Νόμου τούτου μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου 1890. Τοῦτο δὲ, Κύριοι, θεωρῶ δίκαιον, διότι καὶ ἐν τῷ Νόμῳ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς ἐλήφθη πρόνοια τότε, νὰ τεθῇ προθεσμία τεσσάρων ἐτῶν διὰ τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς λοχαγοὺς διὰ μόνον τοὺς βαθμοὺς, οὓς εἶχον κατὰ τὴν δημοσίευσιν τούτου. Δίκαιον ἄρα καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ νὰ τεθῇ δύο ἐτῶν προθεσμία πρὸς ἐφαρμογὴν, ἀντὶ τοῦ ἑνός. Τοῦτο δὲ εὑρίσκω οὐ μόνον ἐπιεικὲς, ἀλλὰ καὶ δικαιότατον, ἀφοῦ μάλιστα μία εἶναι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις συνέταξεν ἀμφοτέρους τοὺς Νόμους. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι ἡ ἀναβολὴ ἑνὸς ἔτους δὲν δύναται νὰ παραβλάψῃ σπουδαίως τὰ δικαιώματα τῶν ἐχόντων σειρὰν προβιβασμοῦ ἀξιωματικῶν, διότι ἑνὸς ἔτους βραδύτης δὲν εἶναι μεγάλη ζημία· ἄλλως εἶμαι βέβαιος, ὅτι οἱ νεώτεροι ἀξιωματικοί εἰσιν ἀρκούντως φιλότιμοι, χάριν τῶν συναδέλφων αὐτῶν, νὰ μὴ παραπονεθῶσιν, οὐδὲ νομίζω, ὅτι δύναται τοῦτο νὰ ἐπιδράσῃ τοσοῦτον εἰς τὴν ψυχολογικὴν αὐτῶν κατάστασιν, ὥστε νὰ μειωθῇ ὁ πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν ζῆλος αὐτῶν, ἢ νὰ χαλαρωθῇ ἡ πρὸς τὸ καθῆκον ἀφοσίωσίς των. Ἐὰν προστεθῶσι τὰ δύο ἔτη, γνωρίζετε, Κύριοι, τί θὰ συμβῇ· ν’ ἀποστρατευθῇ μόνον ἐκ τῶν μαχίμων ὁ κ. Λάσκαρης, ἀξιωματικὸς ἀληθῶς ἱκανὸς καὶ εὐπαίδευτος, διακριθεὶς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ πρὸς ὃν πρὸ μικροῦ ἀκόμη ἦτο ἀνατεθειμένη ἡ διοίκησις μιᾶς ναυτικῆς μοίρας, καὶ εὐαρέσκεια ἐξεφράσθη τοῦ Ὑπουργοῦ· διὸ προτιμότερον εἶναι νὰ γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ πρότασίς μου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς ἐφαρμογὴν ἐπὶ ἓν ἔτι ἔτος. Ταῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου. Διὰ τοῦ τρίτου ἄρθρου χορηγεῖται προθεσμία ἑνὸς μηνὸς εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκείνους, οἵτινες συνεπλήρωσαν τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας καὶ πρέπει ν’ ἀποστρατευθῶσιν, ὅπως ὑποβάλωσι τὴν αἴτησίν των, ἄλλως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τίθησιν αὐτοὺς αὐτεπαγγέλτως εἰς ἀποστρατείαν. Προτείνω νὰ δοθῇ δίμηνος προθεσμία εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς θαλάσσης, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἴσως εἰς μακρυνὰς θαλάσσας, πρὸς καταδίωξιν λαθρεμπορίων, ληστοπειρατῶν κτλ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δὲν ἀποδεχθῇ τὴν πρότασίν μου περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου ἐπὶ δύο ἔτη, ἐμμείνῃ δὲ εἰς τὴν ἰδέαν ν’ αὐξήσῃ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας κατὰ δύο ἔτη, πρέπον εἶναι νὰ δεχθῇ τὴν κατ’ ἐμὲ ἀπολύτως ἀναγκαίαν τροπολογίαν τοῦ πέμπτου ἄρθρου, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα ἐν τῇ ἐξετάσει τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, οὓς διατυπῶ ὡς ἑξῆς: «Οἱ κατὰ τὴν διάρκειαν ἑνὸς ἔτους ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος Νόμου ἔχοντες συμπεπληρωμένον τὸ ὑπὸ τοῦ Νόμου τούτου ὁριζόμενον ὅριον ἡλικίας ἀποστρατεύονται μὲ τὸν ἀμέσως ἀνώτερον βαθμὸν, οὗτινος ἀπολαμβάνουσι καὶ τὴν σύνταξιν.» Καὶ τοῦτο ἵνα μὴ συμβῇ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον προϋπέδειξα. Ἐπίσης ἑτέραν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὁ ἀξιωματικός, ὅστις μετὰ τὴν ἀπόκτησιν τοῦ δικαιώματος πρὸς σύνταξιν καὶ πρὸ τῆς συμπληρώσεως τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας ἤθελε καταστῆ σωματικῶς ἢ πνευματικῶς ἀνίκανος πρὸς ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας, μετατίθεται αὐτεπαγγέλτως εἰς ἀποστρατείαν, μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τῆς Ἀνωτάτης τοῦ στρατοῦ Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς. Διάταξις τοιαύτη, Κύριοι, ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ Νόμῳ περὶ συντάξεων τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης, καθ’ ἣν ὅμως ὁ ἀξιωματικὸς μετατίθεται εἰς ἀποστρατείαν μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, συγκροτουμένου κατὰ τὰς περὶ τούτου σχετικὰς διατάξεις. Νομίζω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι πρακτικωτέρα καὶ ὠφελιμωτέρα ἢ νὰ ἀφεθῇ, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, εἰς μόνην τὴν Ἀνωτάτην Ὑγειονομικὴν Ἐπιτροπὴν ἡ γνωμοδότησις περὶ τῆς μεταθέσεως τοῦ ἀξιωματικοῦ εἰς ἀποστρατείαν. Καὶ ἐννοῶ τὴν γνωμοδότησιν τῆς Ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς προκειμένου περὶ σωματικῆς ἀνικανότητος τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἀλλὰ δι’ ἀνικανότητα περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του δὲν εἶναι ἁρμοδία ἡ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπή. Ἡ ἐγγύησις, ἣν παρέχει τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον, εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα τῆς παρεχομένης ὑπὸ τῆς Ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς, διότι τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον ἐξετάζει αὐτὸν ὑπὸ ὅλως διάφορον τύπον. Διὰ τοῦτο ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου προτείνω νὰ τεθῇ ἀντὶ τῆς Ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον. Περαίνων τὸν λόγον, Κύριοι, παρατηρῶ, ὅτι ἡ δικαιολογητικὴ ἔκθεσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἡ συνοδεύουσα τὸ νομοσχέδιον, περιέχει ἐκφράσεις ἥκιστα ἁρμοζούσας εἰς δημόσιον ἔγγραφον, φρονῶ δ’ ὅτι ἔδει νὰ μὴ περιλαμβάνῃ τοιαύτας διὰ τοὺς ἀξιωματικούς, περὶ ὧν ποιεῖται μνείαν. Ἀφοῦ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιζητεῖται ἡ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἀπομάκρυνσις τῶν γεγηρακότων, πρὸς τί λοιπὸν νὰ λέγῃ πρὸς αὐτούς, ὅτι κατέστησαν ἀνίκανοι καὶ ἄχρηστοι, καὶ ὅτι, καίπερ γεγηρακότες, οὐδόλως σκέπτονται νὰ αἰτήσωνται τὴν εἰς ἀποστρατείαν μετάθεσιν αὐτῶν δι’ ἀρχαιότητα ὑπηρεσίας; Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου.

§46ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυκλάδων βουλευτής, ἀρχόμενος τοῦ λόγου του, ἐδήλωσεν, ὅτι παραδέχεται τὴν ἀνάγκην τῆς ψηφίσεως Νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας, ἀλλὰ παρεδέχθη ὅρια τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα κατ’ ἐμὴν ἰδέαν ὅλως περιττὴν καθιστῶσι τὴν ψήφισιν τοιούτου Νόμου· διότι, ἂν παραδεχθῇ τις ὡς ὅριον τὴν ἡλικίαν τῶν 70 ἐτῶν, εἰς ταῦτα δὲ προσθέσῃ καὶ ἄλλα 4 ἔτη πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου, ὡς κ. Βουλευτὴς ζητεῖ, ὁμολογῶ, ὅτι θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ψηφισθῇ νομοσχέδιον, διότι, ἐκτὸς ἐκτάκτων περιστάσεων, ὁ θάνατος αὐτὸς ὁ φυσικὸς θὰ ἔκαμνε τὸ ἔργον τοῦ ψηφισθησομένου Νόμου. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ παραδεχθῇ ἡ Βουλὴ ὅρια τοιαῦτα. Ἀποβλέπων ἀφ’ ἑνὸς εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην, ὅπως ψηφισθῇ νομοσχέδιον περὶ ὁρίου ἡλικίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ εἰς τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἀπαντᾷ τις κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν Νόμου, ὁρίζοντος ὅριον ἡλικίας πρὸς ἀποστρατείαν, παρεδέχθην ὅρια ἀνώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πλεῖσται ξέναι νομοθεσίαι παρεδέχθησαν, ἐπὶ τῶν ὁρίων δὲ τούτων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἔλαβε καὶ τὴν γνωμοδότησιν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς· δὲν συμφωνῶ δὲ μὲ τὴν γνώμην τοῦ ἐκ Κυκλάδων ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, ὅστις, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, ἅπερ τὸ νομοσχέδιον ἕξει διά τινας τῶν κυρίων ἀξιωματικῶν, καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῶν ἀποκλειστικῶς λαμβάνων ὑπ’ ὄψει, προτείνει ὅρια τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας, ἀπαιτούσης ἀξιωματικοὺς ἀκμαίους, ἀπολύτως ἀποκρούει. Κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου καθῆκον εἶχον ν’ ἀποβλέψω κυρίως εἰς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας καὶ συμφώνως πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τούτου νὰ κανονίσω τὰ τοῦ ὁρίου ἡλικίας· ἀναγνωρίζων ὅμως, ὅτι, μὴ ὑφισταμένης ἄλλοτε Ναυτικῆς Σχολῆς, πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν εἰσῆλθον ἀργὰ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πολεμικοῦ Ναυτικοῦ καὶ ὅτι ὀρθὸν εἶναι, ἵνα τὰ δικαιώματα τούτων περιφρουρηθῶσιν παραδέχομαι, ἵνα τὰ τοῦ νομοσχεδίου ὅρια αὐξηθῶσι κατὰ δύο ἔτη, καὶ ὑποβάλλω τὴν σχετικὴν τοῦ ἄρθρου 1 τροπολογίαν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἰδέαν, ἣν ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἢ μετὰ δύο ἔτη, καθόσον ἐφαρμοζομένου τοῦ νομοσχεδίου πρὸ τῆς παρελεύσεως τῶν δύο ἐτῶν, ἀξιωματικός τις τυχὸν βλάπτεται, παρατηρῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτήν, ὅτι, γινομένων δεκτῶν τῶν δύο ἐτῶν, ἤθελε παρουσιασθῆ παρόμοιον παράπονον μετὰ παρέλευσιν τούτων ἐκ μέρους ἄλλων, οἱ ὁποῖοι θὰ εἴπουν: διατὶ νὰ μὴ ἀναβληθῇ ἡ ἐφαρμογὴ ἐπὶ 3 ἔτη; Καὶ ὁ λόγος οὗτος θὰ ἦτο ἰσχυρὸς, ἵνα ἐπιτευχθῶσι νέαι ἀναβολαί. Ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐκτὸς τῶν δύο παρατηρήσεων αὐτοῦ, ἀπέτεινε καὶ τρίτην. Εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ κατανοήσῃ διατὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δὲν παρεδέχετο τὴν δίμηνον προθεσμίαν, τὴν ὁποίαν ὁ Νόμος, ὁ ἀφορῶν εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, παραδέχεται· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἀνέγνωσε μετὰ προσοχῆς τὸν Νόμον, τὸν ἀφορῶντα εἰς τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, ὅστις ἀπαιτεῖ ἐν ἄρθρῳ 2, ὅπως δύο μῆνας πρὸ τῆς συμπληρώσεως τοῦ ὁρίου ἡλικίας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προκαλέσῃ τὸν ἀξιωματικὸν, ὅπως ὑποβάλῃ τὴν αἴτησιν περὶ τῆς θέσεως αὐτοῦ εἰς ἀποστρατείαν δι’ ἀρχαιότητα ὑπηρεσίας, ἐνῷ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀπαιτεῖ, ὅπως ὑποβάλῃ τὴν αἴτησιν ἕνα μῆνα μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ὁρίου ἡλικίας, ἑπομένως τοῦτο εἶναι εὐεργετικὸν διὰ τὸν ἀξιωματικόν· ἄρα ἡ ἐπίκρισις τοῦ Νόμου δὲν εἶναι ὀρθή, διότι διὰ τοῦ Νόμου τούτου χορηγεῖται ἓν πλεονέκτημα. Ἡ ἑτέρα παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ ἀξιωματικὸς δὲν θὰ γνωρίζῃ τὴν ἡμέραν, διότι δυνατὸν νὰ ἦναι εἰς ταξείδιον, δὲν ἔχει βάσιν, καθόσον ἕκαστος ἀξιωματικὸς γινώσκει κάλλιστα ποία εἶναι ἡ ἡλικία του, ἡ ἐν τῷ μητρῴῳ τῶν ἀξιωματικῶν ἐγγεγραμμένη, καὶ ἑπομένως γνωρίζει ποία εἶναι ἡ ἡμέρα, καθ’ ἣν συμπληροῖ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας του· ὥστε καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην ἡ ἐπίκρισις δὲν εἶναι βάσιμος. Οὐδεμίαν θὰ εἶχον δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς προτείνει εἰς τὸ ἄρθρον 5ον, ὀφείλω ὅμως νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐν τῇ συζητήσει, τὴν ὁποίαν εὐηρεστήθη νὰ κάμῃ, ἔλαβε μόνον ὑπ’ ὄψει τὰ πρόσωπα, ἐγκατέλειψε δὲ τὴν ἀρχικὴν ἰδέαν, ἡ ὁποία ὑπηγόρευσε τὸ νομοσχέδιον καὶ ἡ ὁποία ἦτο ἄσχετος πρὸς πρόσωπα. Συζητουμένων νομοσχεδίων τοιούτων, βεβαίως παραβλάπτονται δικαιώματά τινων καὶ συμφέροντα· τὰ συμφέροντα ὅμως ταῦτα πρέπει νὰ ὑποκύψωσιν ἀπέναντι τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, ὅπερ ἐπιβάλλει τὴν ψήφισιν τοιούτου νομοσχεδίου. Ἐπειδὴ, ὡς ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν δύο ἐτῶν, τὴν ὁποίαν παρεδέχθην εἰς τὰ διάφορα ὅρια τῆς ἡλικίας, δύναται νὰ συμβῇ ὡς πρὸς δύο ἀξιωματικοὺς τὸ ἄτοπον, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ παραδεχθῶ, ἵνα γίνῃ εἰς τὸ ἄρθρον 5ον ἡ τροπολογία, δι’ ἧς ζημία δὲν θὰ προκύψῃ εἰς τοὺς δύο ἀξιωματικούς, περὶ ὧν ὁ λόγος. Συζητῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 8 ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξέφρασε τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἀντὶ τῆς Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ἔπρεπε νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἐξέτασις τοῦ ζητήματος τῆς σωματικῆς ἀνικανότητος εἰς τὸ Ἀνακριτικὸν Συμβούλιον. Εἰς τοῦτο ἀπαντῶ, ὅτι, κατὰ τὸν Νόμον περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ Ναυτικοῦ καὶ κατὰ τὰ Διατάγματα, τὰ ἐκδοθέντα πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου τούτου, καὶ κατὰ τὸ Διάταγμα, τὸ ἀφορῶν τὴν εἰς ἀργίαν μετάθεσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ λόγῳ χρονίου νοσήματος, καὶ κατὰ τὸ ἕτερον Διάταγμα, τὸ σχετικὸν πρὸς τὴν εἰς ἀπόταξιν τοποθέτησιν λόγῳ ἀνιάτου νοσήματος, ἀπαιτεῖται, ὅπως τὸν ἀξιωματικὸν ἐξετάσῃ ἡ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπή. Αὐτὸς εἶναι ὁ Νόμος ὁ θεμελιώδης περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ἐν τῷ Νόμῳ περὶ τῶν συντάξεων γίνεται μνεία περὶ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου καὶ οὐχὶ περὶ Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἐθεωρήθη, ὅτι ἡ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπὴ δίδει περισσότερα ἐχέγγυα εἰς τὸν ἀξιωματικόν, περὶ τῆς ἱκανότητος τοῦ ὁποίου πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ. Καὶ πράγματι νομίζω, ὅτι ἀξιωματικοὶ δὲν δύνανται νὰ δικάσωσι περὶ τῆς ἱκανότητος τῆς σωματικῆς ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, περὶ ἧς μόνοι ἁρμόδιοι, δυνάμενοι ν’ ἀποφανθῶσιν, εἰσὶν οἱ τῆς Ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπιστήμονες· ἀπόδειξις δὲ εἶναι, ὅτι ἐν τῷ Νόμῳ περὶ συντάξεων, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸν σχηματισμὸν τοῦ Συμβουλίου, λέγεται, ὅτι εἷς ἰατρὸς θέλει λαμβάνει μέρος εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦτο. Τὸ Ὑπουργεῖον ἔκρινεν, ὅτι περισσοτέραν ἐγγύησιν εὕρισκον οἱ ἀξιωματικοὶ ὅταν πενταμελὴς Ἐπιτροπὴ ἐπιστημόνων ἐπρόκειτο νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἱκανότητος αὐτῶν, ἢ ὅταν εἷς ἰατρὸς μόνος ἐπρόκειτο περὶ ταύτης ν’ ἀποφανθῇ· διότι Συμβούλιον, συγκείμενον οὐχὶ ἐξ ἰατρῶν, προκειμένου περὶ ζητήματος ἰατρικοῦ, βεβαίως τὴν γνώμην τοῦ ἰατροῦ, τοῦ μόνου εἰδικοῦ εἰς τοιαῦτα ζητήματα, ἤθελεν ἀκολουθήσει. Ταῦτα ἐνόμισα καθῆκόν μου νὰ ἐκθέσω πρὸς ἀπάντησιν εἰς ὅσα ὁ κύριος ἐκ Κυκλάδων βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξέθηκε.

§47ΚΟΡΠΑΣ. Ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἄρχομαι ἀπὸ τῆς τελευταίας παρατηρήσεώς του. Λέγει, ὅτι παρέχει μεγαλειτέραν ἐγγύησιν ἡ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπὴ προκειμένου περὶ ἐξετάσεως ἀξιωματικοῦ πάσχοντος· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ ἀξιωματικοῦ πάσχοντος, ἀλλὰ περὶ ἀξιωματικοῦ ἀνικάνου περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὐτοῦ. Τὸ μέτρον ἐφαρμόζεται ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς. Ὁσάκις ἀξιωματικὸς θεωρηθῇ ὑπὸ τῶν προϊσταμένων αὐτοῦ ὡς μὴ δυνάμενος, εἴτε ἕνεκα σωματικῆς ἀνικανότητος, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ἑαυτοῦ καθῆκον, παραπέμπεται ἐνώπιον τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου, εἰς ὃ, ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς, παρίσταται πάντοτε καὶ ὁ ἀρχαιότερος τῶν ἰατρῶν· ὁ μὲν ἰατρὸς θέλει ἐξετάσει τὴν σωματικὴν αὐτοῦ κατάστασιν, οἱ δὲ ἀξιωματικοὶ τὴν ἱκανότητά του, ὑποβάλλοντες αὐτὸν εἰς ἐξέτασιν περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων του, ἵνα πεισθῶσι περὶ τούτου. Ὥστε μεγαλειτέρα ἐγγύησις παρέχεται εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς ὑπὸ τοῦ Ἀνακριτικοῦ Συμβουλίου ἢ ὑπὸ τῆς ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς. Ὡς πρὸς τὴν ἀπάντησιν δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον, παρατηρῶ, ὅτι δὲν ἀπέβλεψα συζητῶν εἰς πρόσωπα, ἀλλ’ εἶχον ἀνάγκην νὰ ῥίψω βλέμμα ἐπὶ τοῦ μητρῴου τῶν ἀξιωματικῶν, ἵνα ἴδω ποῖα θὰ ὦσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου τούτου, διότι οὗτος εἶναι καὶ ὁ σκοπὸς τοῦ Νόμου, νὰ φέρῃ βελτίωσιν εἰς τὸ σῶμα τῶν ἀξιωματικῶν· διὰ τοῦτο ἔῤῥιψα βλέμμα ἐπὶ τοῦ μητρῴου τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, καὶ εἰς τοῦτο εἶδον τὰ προσγινόμενα εἰς ἀξιωματικούς τινας ἀδικήματα. Χαίρω τέλος διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην τῆς τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου πέμπτου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 1–10 μετὰ τῶν τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας προέτεινεν ὁ κ. Ὑπουργός).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11. (Ἀναγινώσκεται).

§49ΚΟΡΠΑΣ. Ἂς ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν δέχηται τὴν παράτασιν τῆς προθεσμίας.

§50ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸν λόγον τῆς μεγάλης διαφορᾶς μεταξὺ τοῦ Νόμου τούτου καὶ τοῦ ὁμοίου Νόμου, τοῦ κανονίζοντος τὰ ὅρια τῆς ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς. Εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς τῆς ξηρᾶς ὁ Νόμος ὥρισε προθεσμίαν τετραετῆ, εἰς τὸν παρόντα δὲ Νόμον ὁρίζεται διετής. Ἂς εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ὁρίσῃ τὴν αὐτὴν προθεσμίαν καὶ διὰ τοὺς ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ, ἢ τοὐλάχιστον νὰ μᾶς εἴπῃ ἕνα πραγματικὸν λόγον, δι’ ὃν ἔθεσε διετῆ προθεσμίαν. Μᾶς εἶπεν, ὅτι, ἐὰν ἔθετε τετραετῆ, πάλιν μετὰ 4 ἔτη θὰ ἠγείροντο τὰ αὐτὰ παράπονα· ἀλλ’ αὐτὸς δὲν εἶναι λόγος ἱκανὸς νὰ μᾶς πείσῃ. Ἐπεθύμουν ν’ ἀκούσω θετικόν τι, διατὶ ἡ διαφορὰ αὕτη μεταξὺ τῶν δύο Νόμων περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς καὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς θαλάσσης.

§51ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ ἐπίκρισις Νόμου διὰ τῆς παραβολῆς πρὸς ἕτερον Νόμον, διότι ἡ παραβολὴ αὕτη θὰ ἦτο τότε μόνον ἐπιτετραμμένη, ἂν ἦτο ἀποδεδειγμένον ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι ὁ Νόμος αὐτὸς, πρὸς ὃν ἡ παραβολὴ γίνεται, δὲν ἐπιδέχεται ἐπίκρισιν, ἢ δὲν ὑπαγορεύθη ὑπὸ περιστάσεων ὅλως ἰδιαιτέρων. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ συζητήσωμεν, εἶναι τὸ ἑξῆς: ἐὰν ὑπάρχωσι περιστάσεις σήμερον, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλουσι τὴν ψήφισιν τοῦ Νόμου τούτου· ἐὰν πεισθῆτε, ὅτι ὑπάρχουσι, πρέπει ὁ Νόμος νὰ ψηφισθῇ, καὶ πᾶσα ἐπίκρισις αὐτοῦ, ἐπὶ παραβολῆς ἄλλου Νόμου στηριζομένη, εἶναι ἀβάσιμος. Οἱ λόγοι, οἱ ἐπιβάλλοντες τὴν ψήφισιν τοῦ Νόμου τούτου, εἶναι σπουδαῖοι· λόγοι ὑπηρεσίας ἀπαιτοῦσι τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, καὶ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅπως διὰ παρατάσεως καὶ δι’ ἀναβολῶν ἐμποδισθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ Νόμου.

§52ΜΙΛΗΣΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς φρονεῖ, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι ν’ ἀνεύρωμεν τὰς ἰδιαιτέρας περιστάσεις, αἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν ἐπὶ τετραετίαν μὴ ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς. Ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν τίποτε, τοὐναντίον φρονοῦμεν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔπρεπε νὰ ὑποδείξῃ αὐτὰς τὰς ἰδιαιτέρας περιστάσεις, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν δύο Νόμων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς περιάγει ἡμᾶς εἰς ἀληθῶς περίεργον θέσιν. Τὸ αὐτὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου νομοθετεῖ δύο μέτρα, καὶ ὅταν ἐρωτᾶται, διατὶ ἡ διαφορὰ αὕτη, ὁ Ὑπουργὸς μᾶς λέγει: σεῖς εἶσθε ὑποχρεωμένοι ν’ ἀποδείξητε, ὅτι ὑπάρχουσιν αἱ αὐταὶ περιστάσεις ἐν τε τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς καὶ ἐν τῷ στρατῷ τῆς θαλάσσης. Ἀλλ’ ἡμεῖς ν’ ἀποδείξωμεν τὴν ταυτότητα τῶν περιστάσεων, ἢ ὁ Ὑπουργὸς τὸ ἰδιαίτερον τῶν περιστάσεων; Ἐγὼ δὲν γνωρίζω ἰδιαιτέρας περιστάσεις· φρονῶ, ὅτι ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις εὑρίσκεται καὶ ὁ τῆς ξηρᾶς καὶ ὁ τῆς θαλάσσης στρατός. Ἐνόσῳ ἰδιαίτεραί τινες περιστάσεις δὲν φανερωθῶσι, νομίζω, ὅτι δὲν εἶμαι δικαιολογημένος νὰ δεχθῶ τὴν διαφορὰν αὐτὴν, τὴν ἐπιβάλλουσαν δύο μέτρα, ὡς ὀρθήν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς κατενόησε χθὲς, ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον νὰ μᾶς προκαλέσῃ εἰς τοιαύτην ἀπόδειξιν, καὶ ἠθέλησε νὰ μᾶς ὑποδείξῃ τοιαύτας περιστάσεις, μᾶς ὑπέδειξεν ὅμως ἁπλῶς λόγους ὑπηρεσίας, καὶ μᾶς εἶπε: «μή με ἐξετάζετε περαιτέρω ἡ ὑπηρεσία ὑπαγορεύει νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον αὐτὸ ἀμέσως, ἀλλὰ μὴ ζητεῖτε περισσότερα.» Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι δὲν τῷ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀνακοινώσῃ περαιτέρω λόγους, θὰ δεχθῶ, καὶ θ’ ἀφήσω τὸν χρόνον νὰ ἀποδείξῃ, ἂν ἡ σπουδὴ αὕτη ἦναι δικαιολογημένη.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ προσθήκη ἐτῶν τινων εἰς τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τοῖς Νόμοις περὶ ὁρίου ἡλικίας, εἴτε τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, εἴτε τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης, ὑπαγορεύεται ἐκ τῆς ὑφισταμένης καταστάσεως, καθ’ ἣν ὥραν ψηφίζονται οἱ Νόμοι. Ἡ ἐν τῷ Νόμῳ ἀναγραφομένη ἡλικία εἶναι ἀπολύτως ἡ πρέπουσα εἰς ἀποστράτευσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ, ἡ δ’ ἐξαίρεσις ὑπὲρ τῶν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Νόμου βαθμολόγων σχετίζεται πρὸς κατάστασιν ὡρισμένην καὶ παροδικὴν πρὸς αὐτοὺς τοὺς τότε φέροντας τοὺς βαθμοὺς, εἶναι διάταξις καθαρῶς μεταβατικὴ, ὑπαγορευομένη ἐκ τοῦ συγκεκριμένου καὶ οὐχὶ ἐκ γενικῶν ἀρχῶν. Τούτων τεθέντων, οὐδὲν παράδοξον, ἂν τὸ συγκεκριμένον ἐν τῷ στρατῷ τῆς θαλάσσης δὲν ἦναι τὸ αὐτὸ καὶ ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς· οὐδ’ ἀπολύτως τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας ἐν τῷ στρατῷ τῆς θαλάσσης εἶναι τὸ αὐτὸ καὶ ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς. Ἐν τῷ στρατῷ τῆς θαλάσσης ἡ ἀποχώρησις τοῦ ἀξιωματικοῦ λόγῳ ἡλικίας ἐπιβάλλεται ἐπιτακτικώτερον καὶ ἐνωρίτερον. Ὁ ἐκ τῆς ἡλικίας ἐξησθενημένος εἶναι ἐπιβλαβὴς, διατηρούμενος ἐν τῷ στρατῷ τῆς θαλάσσης, ἐνῷ ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς δύναται νὰ ᾖ χρήσιμος ἔν τισιν ὑπηρεσίαις καὶ ὁ ἠλαττωμένας ἔχων τὰς σωματικὰς δυνάμεις. Ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ νομοσχεδίῳ, περὶ οὗ συζητοῦμεν, καίπερ ἀφορῶντι εἰς τὸν στρατὸν τῆς θαλάσης, εὐθὺς ὡς πρόκειται περὶ ὑπηρεσίας μὴ θαλασσίας, αἱ διατάξεις τοῦ Νόμου χαλαροῦνται. Οἱ τοῦ ὑγειονομικοῦ, μηχανικοῦ καὶ ναυπηγικοῦ κλάδου ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης ἀποστρατεύονται ἕνεκεν ὁρίου ἡλικίας βραδύτερον τῶν λοιπῶν ὁμοιοβάθμων, διότι ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν προσομοιάζει μᾶλλον τῇ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς. Ὅπως δὲ ἀπολύτως, οὕτω καὶ σχετικῶς πρὸς τὴν ὑφισταμένην κατάστασιν, ἐν τῷ στρατῷ τῆς θαλάσσης, ἐπὶ τῇ πρώτῃ ἐφαρμογῇ τοῦ Νόμου, παρεκκλίσεις ἀπὸ τοῦ κανόνος οὐδόλως ἢ ἐλάχισται ἐπιτρέπονται. Ἐνῷ δὲ τοιοῦτοι εἶναι οἱ γενικοὶ λόγοι τῶν περὶ τὰ τοῦ ὁρίου τῆς πρὸς ἀποστράτευσιν ἡλικίας διαφορῶν τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης καὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ὑπάρχουσιν εἰδικαὶ περιστάσεις ἤδη, ἐπιβάλλουσαι αὐστηρότητα περὶ τὰ τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης. Ὑφίστανται ταῦτα σήμερον μεταῤῥύθμισιν σπουδαίαν, προκειμένου περὶ καταρτισμοῦ δυνάμεως ναυτικῆς, ὁ δ’ ἀριθμὸς τῶν ἀξιωματικῶν εἶναι ἐλάχιστος. Ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς ὁ ἄχρηστος ἀξιωματικὸς δὲν βλάπτει ὅσον ἐν τῷ στρατῷ τῆς θαλάσσης, διότι τὴν ἔλλειψιν ἀναπληροῖ ὁ ἀριθμός· ἀλλ’ ἐν τῷ στρατῷ τῆς θαλάσσης, ὁ κατέχων θέσιν ἄνευ τῆς ἀποχρώσης πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων αὐτῆς ἱκανότητος συντελεῖ εἰς παράλυσιν τῆς ὑπηρεσίας, ὡς μὴ ἀναπληρουμένων τῶν ἐλλείψεων αὐτοῦ ὑπὸ προσωπικοῦ πολυαρίθμου. Ἀνάγκη ἄρα πρὸς λειτουργίαν τῆς καταρτιζομένης ναυτικῆς δυνάμεως, ὅπως διὰ Νόμου περὶ ἀποστρατεύσεως ἕνεκεν ὁρίου ἡλικίας ἐπιτευχθῇ τοῦ ὀλιγαρίθμου προσωπικοῦ ἡ ἐπαρκεστέρα συγκρότησις.

§54ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασίς μου.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μίληση παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Κόρπα, ὅπως ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ψηφιζομένου Νόμου ἄρξηται ἀπὸ τῆς πρώτης Ἰανουαρίου 1890, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Τόμαν ἐζήτησε τὸν λόγον.

§56ΤΟΜΑΝ. (Ὅρα Παράρτημα).

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναπτύξας τὰς περὶ τοῦ νομοσχεδίου γνώμας μου κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν, νομίζω περιττὸν νὰ ἐπανέλθω, θέλω δὲ μόνον παραστήσει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀνακριβὲς τῆς βάσεως, ἐφ’ ἧς ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κυκλάδων ἐστήριξε τὴν γνώμην του, ἤτοι, ὅτι 5 δῆμοι τοῦ Κράτους κυρίως θὰ εἰσφέρωσιν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐπειδὴ συμβαίνει οἱ 5 οὗτοι δῆμοι νὰ μὴ ὑποχρεῶνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰς εἰσφορὰν ἐπαισθητῶς μείζονα τῶν σημερινῶν αὐτῶν δαπανῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τινῶν δ’ ἡ εἰσφορὰ νὰ ἦναι καὶ ἐλάσσων, νομίζω πρέπον νὰ ἐξετάσωμεν τοὺς πίνακας, ὅπως ἀντιλαμβανόμενοι τοῦ ἀνακριβοῦς τῆς παραστάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ πεισθῶμεν περὶ τοῦ ἀνυποστάτου τοῦ ἐπιχειρήματος. Ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ δήμου Ἑρμουπόλεως, ὡς γνωστοτέρου εἰς τὸν κ. Βουλευτήν. Ὡς παρέστησα κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, δὲν ἔχομεν πίνακα διακρίνοντα κατὰ κεφάλαια τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰς προσόδους τῶν δήμων, εἰμὴ διὰ τὸ ἔτος 1884· ἐν τῷ πίνακι δὲ τῶν Προϋπολογισμῶν τοῦ ἔτους ἐκείνου ἀφορῶντες εἰς τοὺς ἀμέσους καὶ ἐμμέσους φόρους, ὧν τὰ 15 ἑκατοστὰ ἀποτελοῦσι τὴν εἰσφορὰν, εὑρίσκομεν τὸν δῆμον Ἑρμουπόλεως ἀναγράφοντα ἔσοδα, ἐξ ἐμμέσων μὲν φόρων 470,000 δραχμῶν, ἐξ ἀμέσων δὲ φόρων 22,000 δραχμῶν, ἤτοι ἐν συνόλῳ καὶ διὰ στρογγύλου ἀριθμοῦ 500,000 δραχμῶν.

§58ΤΟΜΑΝ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν, ὅτι θὰ ἦναι λογικώτερον νὰ λάβωμεν τοὺς πίνακας τῶν τελευταίων ἐτῶν καὶ ὄχι τοῦ 1884.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦ 1884 ἔχω πίνακας διακρίνοντας κατὰ κεφάλαια τὰς προσόδους.

§60ΤΟΜΑΝ. Κατεθέσατε ὑμεῖς τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν ἐσόδων τοῦ 1886 καὶ 1887.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατέθεσα πίνακας τῶν ἐσόδων τοῦ 1886 καὶ 1887 ἐν συνόλῳ. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον διακρίνει τὰ ἔσοδα ἐξ ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων, ἐπιβάλλον εἰς ταῦτα τὸ ποσοστὸν τῆς εἰσφορᾶς. Ἐπειδὴ οἱ πίνακες, οὓς κατέθεσα, τῶν ἐτῶν 1886 καὶ 1887 δὲν ποιοῦνται τὴν διάκρισιν ταύτην, προσέφυγα εἰς τὸν τοῦ ἔτους 1884, ποιούμενον τὴν διάκρισιν. Εἰσπράττει ἄρα ὁ δῆμος Ἑρμουπόλεως ἐν στρογγύλῳ ἀριθμῷ ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων 500,000 δραχμῶν, ὧν τὰ 15 ἑκατοστὰ, ἤτοι 75,000 δραχμῶν, θὰ εἰσφέρῃ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Σήμερον δαπανᾷ ὁ δῆμος Ἑρμουπόλεως ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 62,000 δραχμῶν, θὰ καταβάλῃ ἄρα ἐτησίως 13,000 δραχμῶν ἐπὶ πλέον. Νομίζω, ὅτι δὲν δύναται σύστημα, κατὰ τὰ ἄλλα ἐγκρινόμενον ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, νὰ πολεμηθῇ, διότι ὁ δῆμος Ἑρμουπόλεως ἀντὶ 62,000 δραχμῶν θὰ εἰσφέρῃ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 75,000. Ὁ δῆμος Πειραιῶς,— περὶ αὐτοῦ δὲ ἐγένετο ἰδίᾳ λόγος— κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ 1884, ἀναγράφει ἐξ ἐμμέσων φόρων ἔσοδον 386,000 δραχμῶν, ἐξ ἀμέσων δὲ φόρων 15,000 δραχμῶν ἐν συνόλῳ, ἄρα διὰ στρογγύλου ἀριθμοῦ 400,000 δραχμῶν, ὧν τὰ 15 ἑκατοστὰ, ἤτοι 60,000 δραχμῶν, ἀποτελοῦσι τὴν εἰσφοράν. Σήμερον ὁ δῆμος Πειραιῶς πληρόνει 66,000 δραχμῶν.

§62ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ δῆμος Πειραιῶς διατηρεῖ Γυμνάσιον πλῆρες.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν δαπανῶν τῆς συντηρήσεως τοῦ Γυμνασίου, ἀνερχομένων εἰς 27,000 δραχμῶν, πρόκειται περὶ τῶν δαπανῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§64ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὅλην τὴν ἐκπαίδευσιν πληρόνει 92,000 δραχμῶν.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ εἰσφέρῃ ἄρα ὁ δῆμος Πειραιῶς 60,000 δραχμῶν, ἀντὶ τῶν νῦν δαπανωμένων 66,000. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κυκλάδων παρεπονήθη κατὰ τὴν πρώτην αὑτοῦ ὁμιλίαν περὶ τοῦ θέματος διὰ τὸ ὑπέρογκον τῆς εἰσφορᾶς τοῦ δήμου Σύρου· ἀλλ’ ὁ δῆμος Σύρου ἀναγράφει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ ἔτους 1884 ἐξ ἀμέσων φόρων 410 δραχμὰς, ἐξ ἐμμέσων 3,650, ἑπομένως ἐν συνόλῳ καὶ διὰ στρογγύλου ἀριθμοῦ 4,000 δραχμῶν, ὧν θὰ εἰσφέρῃ τὸ ἥμισυ, ἤτοι μόνον δισχιλίας δραχμὰς, ἐνῷ σήμερον δαπανᾷ 2,936. Εἶναι ἄρα ὁ δῆμος ἐκ τῶν ὠφελουμένων. Ἀλλὰ καὶ ὁ δῆμος Κερκυραίων δὲν εἶναι ἐκ τῶν ζημιουμένων, ἢ τοὐλάχιστον τῶν σπουδαίως ζημιουμένων, διότι ἀναγράφει ἐξ ἐμμέσων φόρων 283,000 δραχμῶν κατὰ τὸ ἔτος 1884, ἐξ ἀμέσων δὲ φόρων 27,000 δραχμῶν, τουτέστιν ἐν συνόλῳ 300,000 διὰ στρογγύλου ἀριθμοῦ, ἑπομένως 45,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἤδη δ’ ὁ δῆμος Κερκυραίων δαπανᾷ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 36,000. Ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ τῆς εἰσφορᾶς δὲν εἶναι βαρεῖα, προκειμένου περὶ δήμου εὐποροῦντος. Ὡς πρὸς τὸν δῆμον Ἀθηναίων θὰ ὑπῆρχεν αὔξησις, ἂν τὰ κατὰ τὸν πίνακα τοῦ 1884 ἔσοδα ἦσαν αὐτὰ καὶ τὰ σημερινά· διότι ὁ πίναξ τῶν ἐσόδων τοῦ 1884 ἀναγράφει ἐξ ἐμμέσων φόρων ἔσοδον 1,246,000 δραχμῶν καὶ ἐξ ἀμέσων φόρων ἔσοδον 105,000 δραχμῶν, ἤτοι ἐν συνόλῳ 1,350,000.

§66ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ δημοτικὸς φόρος κατὰ τὸ 1884 ἐνοικιάσθη πρὸς 1,200,000, τώρα ἐπῆγε 600,000.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ὅμως λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ σήμερον εἰσπραττόμενα ἐξ ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων ἐν συνόλῳ ἐξ 800,000 δραχμῶν, ἡ ἐκ 15 ἑκατοστῶν εἰσφορὰ θὰ ἦναι ἐξ 120,000 δραχμῶν, ἐνῷ δαπανᾷ σήμερον ὁ δῆμος ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 116,000 δραχμῶν. Οὕτως ἔχουσι τὰ τῶν πέντε δήμων, τῶν σπουδαίως φορολογηθησομένων, κατὰ τὸν κ. Βουλευτήν. Ἐν συνόλῳ ἡ διαφορὰ τῆς εἰσφορᾶς αὐτῶν ἐπὶ πλέον τῶν νῦν δαπανωμένων θὰ ἦναι περὶ τὰς 30,000 δραχμῶν, ἐνῷ διὰ τοῦ εἰσαγομένου συστήματος ἐπιδιώκεται ἡ ἀναπλήρωσις κενοῦ ἐκ δραχμῶν 650,000. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι ὤφειλε τὸ Δημόσιον νὰ συνεισφέρῃ πλείονα τῶν τέως παρ’ αὐτοῦ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως χορηγουμένων. Τοῦτο σημαίνει ἐπιβολὴν προσθέτου δημοσίου φόρου. Εἰπὼν, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν δύναται νὰ χορηγήσῃ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πλείονας τῶν 400,000 δραχμῶν, ἐνόουν, ὅτι, ὡς σήμερον ἔχουσι τὰ τῆς φορολογίας, δὲν δυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν ποσὸν ἀνώτερον. Μείζων εἰσφορὰ ἐπάγεται πρόσθετον εἰδικὸν φόρον. Ἄν, ἀντὶ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων, συμπληρουμένης ὑπὸ τῆς τοῦ Δημοσίου, πᾶσαν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τὴν δαπάνην ἀνελάμβανε τὸ Δημόσιον, —νομίζω δὲ, ὅτι αὕτη εἶναι πλήρης ἡ ἰδέα τοῦ κ. Βουλευτοῦ—συνέπεια τῆς διαῤῥυθμίσεως ταύτης θὰ ἦτο ἡ ἐπιβολὴ εἰδικοῦ φόρου· ποῖος δὲ εἰδικὸς φόρος θὰ ἦτο καταλληλότερος τοῦ ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὴν εἰσφορὰν τῶν δήμων ἀναγραφέντος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ οὗτινος ἡ ἐπιβολὴ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς προαιρέσεως αὐτῶν; Τὸ βάρος τοῦ εἰδικοῦ τούτου φόρου, τοῦ προσθέτου ἡμίσεος τοῖς ἑκατὸν εἰς τοὺς ἀμέσους καὶ ἐμμέσους δημοτικοὺς φόρους, μετατρεπομένου ἀπὸ προαιρετικοῦ εἰς ὑποχρεωτικὸν, χάριν τῆς πραγματοποιήσεως τῆς ἰδέας τοῦ κ. Βουλευτοῦ, θὰ ἐπέπιπτε κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τοὺς εὐπορωτέρους δήμους· διότι ἡ Ἑρμούπολις, αἱ Ἀθῆναι, ἡ Κέρκυρα καὶ αἱ Πάτραι, ὑποβαλλόμεναι ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου εἰς πρόσθετον φορολογίαν ἡμίσεος τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων, θ’ ἀποτίσωσι πολλῷ πλείονα τῆς κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰσφορᾶς. Ἡ τῶν δήμων εἰσφορὰ κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι συμφερωτέρα εἰς τοὺς εὐπόρους δήμους τοῦ συστήματος τῆς διὰ δημοσίου φόρου, ἐπιβαλλομένου κατὰ λόγον τῆς περιουσίας, ἀποτίσεως τῶν δαπανῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸ δὲ προαιρετικὸν τῆς προσθέτου δημοτικῆς φορολογίας ἀφαιρεῖ ἀπὸ ταύτης τὸ ἐπαχθὲς τῆς ὑποχρεωτικῆς ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ὡς ῥυθμίζον τὴν ἐπιβάρυνσιν πρὸς τὴν ἐκ τῆς εἰσφορᾶς παραχθεῖσαν ἀνάγκην. Οὕτως ὅμως εὐνοϊκοῦ πρὸς τοὺς δήμους ὄντος τοῦ συστήματος, πῶς ἐξ αὐτοῦ προσδοκῶμεν τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐν τῷ ὑφισταμένῳ συστήματι σημαντικοῦ κενοῦ; Ἐν μὲν τῷ παρόντι ἀπεκδεχόμεθα αὔξησιν προσόδων ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, κατανεμομένην κυρίως εἰς τοὺς πολυαριθμοτέρους δήμους, ὧν ἡ εἰσφορὰ κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ εἶναι ἀνωτέρα τῶν 15 καὶ κατωτέρα τῶν 50 ἑκατοστῶν, τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων εἰσοδημάτων, τουτέστιν εἰς τοὺς δήμους, τοὺς μήτε εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀπορωτέρων, μήτε εἰς τὴν τῶν εὐπορωτέρων ἀνήκοντας. Ἐν δὲ τῷ μέλλοντι προϊοῦσαν ἀπεκδεχόμεθα αὔξησιν προσόδων ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν 15 ἑκατοστῶν τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων εἰσοδημάτων, τουτέστιν ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν εὐπορωτέρων δήμων. Ἔγνωμεν ἐκ τῶν πινάκων, ὅτι ἡ εἰσφορὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κατ’ ἐλάχιστον ὑπερβαίνει τὰ σήμερον ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καταβαλλόμενα ὑπὸ τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ἀλλ’ ἀναμφίβολον φαίνεται, ὅτι ὁ δῆμος Ἀθηναίων, μετὰ παρέλευσιν ὀλίγου χρόνου, θὰ εἰσπράττῃ πολλῷ πλείονα τῶν σημερινῶν αὑτοῦ εἰσοδημάτων ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων· οὐδεὶς δὲ τῶν φορολογουμένων ἐν Ἀθήναις θέλει ἰδεῖ δυσαρέστως τὰ 15 ἑκατοστὰ τῶν προσθέτων τούτων εἰσοδημάτων περιερχόμενα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ δῆμος τῆς πρωτευούσης καὶ οἱ ἄλλοι μεγάλοι δῆμοι δὲν φορολογοῦσι μόνον τοὺς ἰδίους δημότας. Οἱ δῆμοι Ἀθηναίων, Ἑρμουπόλεως, Πατρῶν, Κερκύρας, Πειραιῶς, εἰσπράττουσι φόρους παρὰ παντὸς κατοικοῦντος ἐν αὐτοῖς, ἢ διερχομένου δι’ αὐτῶν, ὠφελούμενοι καὶ ὠφελοῦντες. Ἐὰν οἱ δῆμοι οὗτοι, ἔχοντες ἐπηυξημένα εἰσοδήματα ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων, ὡς ἐκ τῆς ἐγκαταστάσεως ἢ τῆς διαβάσεως ἑτεροδημοτῶν, εἰσφέρωσιν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἄνω τοῦ κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ τῶν δημοτῶν ὅρου, ἀνταποδίδουσιν οὕτω μέρος, ἧς παρ’ ἐκείνων ἀπολαμβάνουσιν ὠφελείας.

§68ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Αἱ Πάτραι πόσον εἰσπράττουσιν;

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ δῆμος Πατρέων κατὰ τὸ 1884 εἶχεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα ἔσοδα ἐξ ἐμμέσων φόρων 424,000 δραχμῶν, καὶ ἐξ ἀμέσων φόρων 167,000 δραχμῶν, ἐν συνόλῳ 600,000 δραχμῶν διὰ στρογγύλου ἀριθμοῦ, ὧν τὰ 15 ἑκατοστὰ, ἤτοι 90,000 δραχμῶν ἀποτελοῦσι τὴν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰσφορὰν, ἐνῷ σήμερον ἀποτίνει ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 66,000 δραχμῶν, καὶ μετὰ τῶν ἐνοικίων, κατὰ μὲν τὸ 1886 78,000, κατὰ δὲ τὸ 1887 73,000.

§70ΤΟΜΑΝ. Κύριε Πρόεδρε, ἠμπορεῖτε νὰ μοὶ κάμητε μίαν ἐξήγησιν, διὰ νὰ μὴ ἐπανέλθω εἰς τὸ βῆμα; Σκοπεῖτε νὰ κανονίσητε τὴν εἰσφορὰν τῶν δήμων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐν λεπτομερείᾳ πίνακος τοῦ 1884;

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§72ΤΟΜΑΝ. Τότε διατί βασίζετε ἐπ’ αὐτοῦ τοὺς ὑπολογισμούς σας;

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι δὲν ἔχω ἄλλους πίνακας, διακρίνοντας τὰς προσόδους κατὰ κεφάλαια τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§74ΤΟΜΑΝ. Τότε θὰ εἴπω δύο λέξεις.

§75ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Ὁ ὑπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον ἐκάμετε, βασίζεται ἐπὶ τοῦ ἐλαχίστου ὅρου;

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως· διότι ἡ ἐκ τοῦ πληθυσμοῦ ὑποχρέωσις ἐν τοῖς εὐπορωτέροις δήμοις εἶναι κατωτέρα τῆς ἐκ τῶν 15 ἑκατοστῶν τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων εἰσοδημάτων.

§77ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Δὲν ἔχομεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι ὁ ἐλάχιστος ὅρος θὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ 50%.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου ἔχει βάσιν τῆς εἰσφορᾶς οὐχὶ τὴν πρόσοδον, ἀλλὰ τὸν πληθυσμὸν, κανονιζομένης τῆς ὑποχρεώσεως ἑκάστου δήμου κατὰ λόγον μιᾶς δραχμῆς ἐφ’ ἑκάστου δημότου· ἐὰν ὅμως τὸ οὕτως εἰσενεχθησόμενον ἦναι κατώτερον τῶν 15 ἑκατοστῶν τῆς προσόδου ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, θέλει συμπληροῦσθαι ἕως τοῦ ποσοστοῦ ἐκείνου, ἐὰν δὲ ἦναι ἀνώτερον τῶν 50 ἑκατοστῶν τῆς αὐτῆς προσόδου ἐξ ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων, θέλει μειοῦσθαι ἕως τῶν 50 ἑκατοστῶν, οὐδεὶς δὲ δῆμος οὐδέποτε θέλει ἀποτίνει εἰσφορὰν περιορίζουσαν τὰ προϋπολογιζόμενα αὐτοῦ εἰσοδήματα κάτω τῶν δισχιλίων δραχμῶν, αἵτινες ἀφίενται διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς διοικήσεως αὐτοῦ.

§79ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων, τοῦτο εἶναι ὀρθόν· ἀλλ’ ἐὰν δῆμός τις παρέχῃ καὶ τὰς οἰκοδομὰς, ἐν αἷς διδάσκονται οἱ παῖδες, δὲν πρέπει νὰ μειωθῇ ἡ εἰσφορὰ ἀναλόγως τοῦ ἐνοικίου;

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι, προκειμένου περὶ εὐπόρων δήμων, πρέπει νὰ ἐνδιατρίβωμεν εἰς τοιούτους ὑπολογισμούς. Ἐννοῶ βεβαίως, ὅτι ἡ προσφορὰ τοῦ καταστήματος μειοῖ κατά τι τὰ βάρη τοῦ ταμείου, καὶ ἠδύνατο νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἐν ἀπολύτῳ δικαίῳ, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι τὸ ἀπόλυτον δίκαιον εἶναι τὸ κανονίζον τὰ τῆς οἰκονομίας τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι, ἂν οὕτως εἶχεν, ἴσως ἔπρεπεν οἱ εὔποροι δῆμοι νὰ εἰσφέρωσι πλείονα τῶν εἰς αὐτοὺς ἐπιβαλλομένων. Ἀφοῦ κατὰ τὸ Σύνταγμα ἡ εἰς τὰ δημόσια βάρη εἰσφορὰ κανονίζεται κατ’ ἀναλογίαν τῆς περιουσίας καὶ οὐχὶ τοῦ πληθυσμοῦ, ἔπρεπε κατ’ ἀπόλυτον δίκαιον νὰ μὴ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὸν πληθυσμὸν ἐν τῇ κατανομῇ τῆς φορολογίας, ἀλλὰ νὰ ἐπιβάλωμεν αὐτὴν μόνον κατὰ λόγον τῆς προσόδου. Ἐὰν δὲ τοῦτο ἐπράττομεν, ἀναντιῤῥήτως οἱ εὔποροι δῆμοι θὰ ἐπεβαρύνοντο σπουδαίως. Εἶπον ὅμως προηγουμένως, ὅτι αἱ δαπάναι τῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι μόνον δημόσια βάρη, ἀλλὰ καὶ ἀντίτιμον εἰδικῆς ὠφελείας, ἐκ ταύτης κανονιζόμενον. Τὸ περὶ δημοσίων ἄρα βαρῶν δίκαιον δὲν ἐφαρμόζεται ἀπολύτως εἰς τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως.

§81ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἐν ταῖς δαπάναις διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ δήμου Ἑρμουπόλεως, αἵτινες κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ἀναβαίνουσιν εἰς 65,000 δραχμῶν, περιλαμβάνεται καὶ ποσὸν μέγα πρὸς συντήρησιν ἐκπαιδευτηρίου τῶν θηλέων βαθμοῦ ἀνωτέρου τῶν δημοτικῶν, ἀντιστοιχοῦντος πρὸς τὸ Ἀρσάκειον. Λοιπὸν ἐρωτῶ, ἐκ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ καταβάλληται καὶ αὐτὴ ἡ δαπάνη;

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπαντῶν γενικώτερον καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ θέματος, παρατηρῶ, ὅτι εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι αἱ δαπάναι τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὑπὲρ τῶν εὐπορωτέρων δήμων θὰ ἦναι πολλῷ ἀνώτεραι τῶν δαπανῶν ὑπὲρ τῶν ἀπορωτέρων δήμων, οὐ μόνον ἐν συνόλῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀναλογίᾳ. Τὰ Σχολεῖα τῶν εὐπορωτέρων δήμων ἔχουσι διδασκάλους πληρονομένους ἁδρότερον· ἔχουσιν οἱ εὔποροι δῆμοι Παρθεναγωγεῖα πλείονα ἢ οἱ ἄποροι δῆμοι, διότι Παρθεναγωγεῖα δὲν ὑπάρχουσι παντοῦ, ὅπου ὑπάρχουσι Σχολεῖα ἀῤῥένων, πολὺ μάλιστα ὑπολείπονται τὰ Παρθεναγωγεῖα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Σχολείων ἀῤῥένων. Οἱ εὔποροι ὅμως δῆμοι ἔχουσι πάντες Παρθεναγωγεῖα. Μέχρι τίνος βαθμοῦ διδασκαλίας τὰ Παρθεναγωγεῖα ταῦτα ἀνάγονται εἰς τὰ δημοτικὰ, τοῦτο εἶναι λεπτομέρεια ἐφαρμογῆς. Δὲν εἶναι παράδοξον νὰ χαραχθῇ ἡ γραμμὴ εἰς τὸ ὕψος τοῦ Παρθεναγωγείου Ἑρμουπόλεως. Πιθανὸν ὅμως νὰ θεωρηθῇ, ὅτι Παρθεναγωγεῖον ἐκ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως συντηρούμενον δὲν φθάνει μέχρι τοιούτου βαθμοῦ. Ταῦτα κανονισθήσονται ἐν τῇ ἐκτελέσει. Βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἡ Ἑρμούπολις, αἱ Πάτραι, αἱ Ἀθῆναι καὶ ἄλλαι μεγάλαι πόλεις θὰ ἔχωσι Παρθεναγωγεῖα ά τάξεως, ἐκ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως συντηρούμενα, ἐνῷ πλεῖστοι ὅσοι δῆμοι θὰ στερῶνται ὅλως Παρθεναγωγείων.

§83ΤΟΜΑΝ. (Ὅρα Παράρτημα).

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποθέτετε, ὅτι θὰ ληφθῇ ὡς βάσις περὶ τὸν κανονισμὸν τῶν εἰσφορῶν τὸ ἔτος 1887, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον λέγει τὸ ἐναντίον, λέγει, ὅτι θὰ λαμβάνηται ὡς βάσις τὸ σχετικὸν ἔτος, ἑπομένως κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος θὰ ληφθῶσιν ὡς βάσεις οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ ἔτους 1888. Ἰδοὺ ἡ διάταξις (ἀναγινώσκει). «Ἡ εἰσφορὰ αὕτη οὐδέποτε ἐπιβάλλεται ἀνωτέρα τῶν πεντήκοντα ἢ κατωτέρα τῶν δεκαπέντε ἑκατοστῶν τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν ἐν γένει ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων εἰσοδημάτων τοῦ σχετικοῦ ἔτους.»

§85ΤΟΜΑΝ. Ὥστε θὰ ᾖναι τὸ 1888.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ σχετικὸν ἔτος κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου θὰ ᾖναι τὸ 1888.

§87ΤΟΜΑΝ. Ὑποθέτετε, ὅτι θὰ ἐλαττωθῶσι τὰ εἰσοδήματα ἐκ τοῦ δασμολογίου;

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι θ’ αὐξήσωσιν, οὐχὶ ἐκ τοῦ κανονισμοῦ τοῦ φόρου διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ποσοστοῦ ἐπὶ τὴν ἐπίσημον διατίμησιν τῶν εἰς τὸν δημοτικὸν δασμὸν ὑποβαλλομένων ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, ἀλλ’ ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῶν δήμων καὶ τῶν ἐγγυήσεων, ἃς παρέχει εἰς τοὺς μισθωτὰς ἡ βελτίων διαῤῥύθμισις τῶν δασμῶν· διότι, ἐν παραδείγματι, ὁ δασμὸς ἐν τῷ δήμῳ Ἀθηναίων δὲν ἀπήνεγκε τὰ πρέποντα, διὰ τὴν ἔλλειψιν ἐπαρκοῦς συναγωνισμοῦ, ὡς ἐκ τοῦ ἀβεβαίου τῶν κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τῶν νέων διατάξεων. Βέβαιον ἄρα φαίνεται, ὅτι θὰ ἐπιτευχθῇ αὔξησις τῆς προσόδου ἐν Ἀθήναις, τοῦτο δ’ ἐλπίζεται καὶ ἐν ἄλλοις δήμοις πρώτης τάξεως. Σήμερον, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἐπισήμου πίνακος τῶν τιμῶν, τοῦ δημοσιευθέντος ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», τὸ ποσοστὸν τοῦ δημοτικοῦ δασμοῦ θὰ εἰσπράττηται ἀσφαλῶς ἐπὶ τῆς πραγματικῆς ἀξίας τῶν εἰς τοὺς δήμους εἰσαγομένων, διότι κατεβλήθη πᾶσα προσπάθεια, ὅπως ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ πίνακι αἱ ἀγοραῖαι τιμαί.

§89ΤΟΜΑΝ. (Ὅρα Παράρτημα). (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 1, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 2).

§90ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριοι, ἤθελον ὑποστηρίξει τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν, φρονῶν ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἔχει ἀνάγκην ὡριμωτέρας σκέψεως, ἂν δὲν ἐνθυμούμην τὴν ἀπειλητικὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. «Ἐὰν δὲν ψηφίσητε, μᾶς εἶπε προχθές, τὸν Νόμον περὶ συστάσεως ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀμετάθετον ἀπόφασιν νὰ μὴ δαπανήσῃ μήτε λεπτὸν πέραν τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένου διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν· ἐὰν δὲ ἐντεῦθεν κλεισθῶσι πολλὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα, τὴν εὐθύνην τοῦ κακοῦ τούτου θὰ φέρετε Σεῖς» Ἀπέναντι τοιαύτης ἀπειλῆς, φανερὸν ὅτι πᾶσα περὶ ἀναβολῆς ἰδέα πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ. Θὰ προσπαθήσω λοιπὸν νὰ φέρω, ἐὰν εὐτυχήσω νὰ πείσω τὴν Βουλὴν, τροποποίησίν τινα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, οὐσιωδῶς βελτιοῦσαν αὐτὸ κατ’ ἐμὲ, διότι, ὡς ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω, τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου ἀποδέχομαι ἀνεπιφυλάκτως θεωρῶν ἀναγκαίαν τὴν σύστασιν ἰδιαιτέρου ταμείου διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, ἂν ἀπατῶμαι, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο φέρει τὴν σφραγῖδα, ἣν φέρουσι πάντα σχεδὸν τὸ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Βουλήν· προεκάλεσε καὶ τοῦτο μᾶλλον ἰδέα οἰκονομίας χρημάτων διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἢ διαῤῥυθμίσεως καὶ βελτιώσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀπό τινος τῷ ὄντι χρόνου ὁ ἡμέτερος Πρωθυπουργὸς κατελήφθη ὑπὸ οἰκονομικῆς μονομανίας,—ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἡ λέξις,—πανταχόθεν καὶ ἐκ παντὸς τρόπου ζητῶν νὰ πορισθῇ χρήματα διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅπως φέρῃ τὸ ποθητὸν ἰσοζύγιον· πᾶς θεσμὸς, πᾶν μέτρον ἐξετάζεται ὑπ’ αὐτοῦ κυρίως καὶ πρὸ πάντων ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν, καθ’ ὅσον δηλαδὴ κερδαίνει τὸ δημόσιον ταμεῖον, εἴτε ποριζόμενον χρήματα εἴτε ἀπαλλασσόμενον δαπάνης. Ταῦτα δὲν λέγω μὲ σκοπὸν μομφῆς καὶ ἐπικρίσεως· ἄπαγε. Συγχαίρω μάλιστα τὸν ἀξιότιμον Πρωθυπουργὸν διὰ τὸν τοιοῦτον ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου ἔκτακτον ζῆλον, ὅστις μόνος μᾶς ἐγγυᾶται ταχεῖαν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου ἀνόρθωσιν. Ἀλλ’ ἐπὶ παντὸς πράγματος, Κύριοι, ὑπάρχει, ὡς γνωρίζετε, μέτρον τι, πέραν τοῦ ὁποίου πᾶν καλὸν μεταβάλλεται εἰς κακόν. Κάλλιστον πρᾶγμα ἡ οἰκονομία χρημάτων, ὅταν μάλιστα τὰ ἐτήσια ἔξοδα ὑπερβαίνωσι τὰ ἔσοδα, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἀνάγκαι κοινωνικαὶ καὶ πολιτικαὶ πολὺ σπουδαιότεραι, ἀπέναντι τῶν ὁποίων πᾶσα ἰδέα οἰκονομίας πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ, τοιαύτη δὲ ὁμολογουμένως εἶναι ἡ στοιχειώδης τοῦ λαοῦ ἐκπαίδευσις. Μέχρι τοῦδε διέθετε δι’ αὐτὴν τὸ Δημόσιον 1,200,000 περίπου δραχμῶν, ἐρχόμενον εἰς ἐπικουρίαν τῶν δήμων, οἵτινες κατὰ τὸ Σύνταγμα συντηροῦσι κυρίως τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα. Ἡ θυσία αὕτη ἐφάνη μεγάλη εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν· ἔπρεπε ν’ ἀνακουφισθῇ τὸ δημόσιον ταμεῖον καθ’ οἱονδήποτε τρόπον. Ἐπενόησε λοιπὸν ἐξ ἑνὸς τὴν κοινωνιστικὴν ἰδέαν τῆς ἀλληλεγγύης τῶν δήμων, ὑποχρεώσας τοὺς εὐπόρους τούτων νὰ συντρέξωσι τοὺς ἀπόρους ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει, κατέφυγε δὲ ἐξ ἄλλου κατὰ τὴν ἀπό τινος ἐπικρατήσασαν τακτικὴν εἰς τὰς προσόδους τῶν Μονῶν, καὶ ἰδοὺ κατηρτίσθη τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἐλαφρυνθέντος κατὰ πολὺ τοῦ δημοσίου ταμείου, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει νὰ καταβάλῃ πλέον τῶν 300,000 δραχμῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι εἰς τὸν ὑπολογισμόν.

§91ΤΙΝΕΣ. Τὸ νομοσχέδιον σημειώνει εἰσφορὰν τοῦ Δημοσίου 1,200,000 δραχμῶν.

§92ΜΙΛΗΣΗΣ. Ναί, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο τίθεται ὡς ἀνώτατον ὅριον, ἂν δὲν ἐπαρκέσουν οἱ λοιποὶ πόροι. Φρονῶ δὲ, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν θὰ μείνῃ διὰ τὸ Δημόσιον εἰσφορὰ μείζων τῶν 300,000 δραχμῶν. Ἂς ὑπολογίσωμεν μίαν στιγμήν. Ἡ ὅλη δαπάνη διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἀναβαίνει, ὡς ἠκούσατε, εἰς 2,700,000 δραχμῶν τὸ πολύ. Ἀπέναντι τοῦ ποσοῦ τούτου οἱ δῆμοι θὰ εἰσφέρωσιν, ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς δραχμῆς κατ’ ἄτομον, 2,000,000 δραχμῶν, διότι τόσος εἶναι περίπου ὁ πληθυσμὸς τοῦ Κράτους, τοὺς δ’ ἀπόρους θὰ ἀναπληρῶσιν οἱ εὔποροι, κατὰ τὴν θαυμασίαν ἐπινόησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· θὰ εἰσπράξῃ προσέτι τὸ ταμεῖον ἐκ τῶν μοναστηριακῶν προσόδων, καὶ τῶν ἄλλων τοῦ νομοσχεδίου πόρων δραχμὰς 100,000 περίπου, κατὰ τὴν σημείωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Ἔχομεν λοιπὸν 2,100,000 δραχμῶν, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ἐνδεχομένας δωρεὰς ὑπὲρ τοῦ ταμείου. Πλὴν τούτου, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν δὲν ἀρκέσῃ ἡ εἰσφορὰ δήμου τινὸς, δύναται νὰ ἐπιβληθῇ καὶ πρόσθετος φόρος....

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου δὲν λέγει τοῦτο· κατὰ τὴν διάταξιν, ἐὰν ὁ δῆμος, ὡς ἐκ τῆς εἰσφορᾶς, εἰς ἣν ὑποβάλλεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐξ ἧς θὰ ἀπολαύσωμεν τὰ 2,000,000, εὑρεθῇ ἄνευ πόρων ἐπαρκῶν, δύναται νὰ ἐπιβάλῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸ ½%, ὅλως ἀσχέτως πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§94ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς σχετικῆς διατάξεως βλέπω τῷ ὄντι, ὅτι ἔχετε δίκαιον· ἡ διάταξις ἔχει ὡς λέγετε, οὐδόλως δὲ παράδοξον, μὲ τὴν πληθὺν τῶν ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων, καὶ τὸν τρόπον τῆς συζητήσεώς των, ἂν μὲ διέφυγεν ἡ ἀληθὴς ἔννοια ἑνὸς ἐκ τῶν ἀπείρων ἄρθρων, τὰ ὁποῖα ψηφίζομεν ἐνταῦθα συνοπτικώτατα. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν μεταβάλλει ἐπαισθητῶς τὰ πράγματα. Ἔχομεν ὁπωσδήποτε 2,100,000 δραχμῶν ἀπέναντι τῶν 2,700,000, αἵτινες δαπανῶνται διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Τί μένει εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου; Μόνον 600,000 τὸ πολύ. Ἐρωτῶ, εἶναι τὸ ποσὸν τοῦτο ἀρκετόν; Αὐτὴ λοιπὸν εἶναι ἡ εἰσφορὰ τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Πρὸ πάντων, Κύριοι, πῶς δικαιολογεῖται ἡ ἐπιβαλλομένη εἰς τοὺς εὐπόρους δήμους ὑποχρέωσις, νὰ συντηρῶσι τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα τῶν ἀπόρων δήμων; Τὸ πρᾶγμα δι’ ἐμὲ εἶναι καινοφανὲς καὶ ἰδιόῤῥυθμον, οὐδὲ κατώρθωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυκλάδων συνάδελφος νὰ μὲ πείσῃ διὰ τῆς εὐφυοῦς παρομοιώσεως, ὅτι πρέπει νὰ φροντίσῃ τις περὶ ἀποσβέσεως τῆς πυρκαϊᾶς τῆς γειτονικῆς οἰκίας, διὰ νὰ προφυλάξῃ τὴν ἰδικήν του οἰκίαν ἀπὸ τοῦ κινδύνου τῆς πυρπολήσεως. Βεβαίως κοινωνικὴ σχέσις καὶ συνάφεια συνδέει τὰ διάφορα μέρη Κράτους τινὸς, ἀλλὰ τῆς κοινωνικῆς ταύτης σχέσεως καὶ συναφείας ἀκριβῶς ἀντιπρόσωπος εἶναι ἡ Πολιτεία, εἰς ταύτην δὲ, καὶ οὐχὶ εἰς τοὺς κατὰ μέρος δήμους, ἀπόκεινται τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα, ὅσα χορηγεῖ καὶ ἐπιβάλλει ὁ τοιοῦτος κοινωνικὸς συνδυασμός. Ἐὰν δὲν εἴχομεν συντεταγμένην Πολιτείαν, ἐὰν δὲν εἴχομεν Κυβέρνησιν, ὡς ἐπὶ τουρκοκρατίας, βεβαίως καὶ οἱ δῆμοι ἔπρεπε νὰ ἔλθωσιν ἀρωγοὶ τῶν δήμων, καὶ ἡ ἀτομικὴ καθόλου δραστηριότης ἔπρεπε ν’ ἀναπληρώσῃ τὴν ἐλλείπουσαν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν· ἀλλ’ ἀφοῦ ἔχομεν Κυβέρνησιν τακτικὴν, μεριμνῶσαν περὶ τῶν γενικῶν τῆς κοινωνίας συμφερόντων, καὶ ἐντεταλμένην νὰ θεραπεύῃ πάσας τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας, ποῦ στηριζόμενοι ἀφαιροῦμεν ἀπ’ αὐτῆς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συντηρῇ καὶ προάγῃ τὴν δημοτικὴν τοῦ λαοῦ ἐκπαίδευσιν, καὶ ἀναθέτομεν τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην εἰς τοὺς εὐπορωτέρους τῶν δήμων; Δυνάμει τίνος ἀρχῆς τοῦ δικαίου ὑποχρεοῦτε τοὺς δήμους, οἵτινες ἔχουν τόσας ἰδιαιτέρας ἀνάγκας, νὰ μὴ θεραπεύσωσι τὰς ἀνάγκας ταύτας, ἀλλὰ νὰ συντηρῶσι τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα τῶν ἄλλων δήμων; Ἐπεθύμουν ν’ ἀκούσω λόγον τινὰ, δικαιολογοῦντα παρομοίαν ὑποχρέωσιν. Τί εἶναι, Κύριοι, ἡ τοῦ λαοῦ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις; Εἶναι τάχα ἀνάγκη ἀλλοτρία τοῦ Κράτους, πρὸς θεραπείαν τῆς ὁποίας πρέπει νὰ μεριμνῶσι μόνον τὰ ἄτομα καὶ οἱ δῆμοι; Νομίζω, ὅτι ἀδικῶ τὴν Βουλὴν, καὶ θέτων ἁπλῶς ἐνώπιόν της παρόμοιον ζήτημα. Ὅτι ἡ τοῦ λαοῦ στοιχειώδης ἐκπαίδευσις εἶναι οὐσιωδῶς δημοσία ἀνάγκη καὶ ἔργον διὰ τοῦτο πρὸ πάντων τῆς Πολιτείας, τοῦτο εἶναι τόσον φανερὸν τοῖς πᾶσι καὶ τόσον ἀναμφισβήτητον, ὥστε καὶ αὐτοὶ οἱ λεγόμενοι individualistes, οἱ ἀπογυμνοῦντες τὴν Πολιτείαν ἀπὸ τῶν πλείστων τῶν καθηκόντων αὐτῆς, καὶ περιορίζοντες τὴν ἐνέργειάν της εἰς τὴν ἀστυνομικὴν ἁπλῶς ἐξουσίαν, καὶ αὐτοὶ ἀκόμη παραδέχονται, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις εἶναι δημοσία ἀνάγκη, τῆς ὁποίας ἡ θεραπεία ἀπόκειται κυριώτατα εἰς τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως. Ἀναγνωρίζω, ὅτι τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα ἐπιβάλλει εἰς τοὺς δήμους τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συντηρῶσι τὰ Δημοτικά των Σχολεῖα, χωρὶς δὲ νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν βεβαίως οὐχὶ ὀρθὴν ταύτην διάταξιν τοῦ θεμελιώδους Νόμου, παρατηρῶ, ὅτι ἡ Συντακτικὴ Συνέλευσις δὲν ἔκλεισεν ἐντελῶς τὴν θύραν πρὸς τὴν ἀλήθειαν, διότι ἐσύστησεν ἢ μᾶλλον παρήγγειλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συντρέχῃ τοὺς δήμους ἐν τῇ θεραπείᾳ τῆς δημοσίας ταύτης ἀνάγκης· μέχρι τοῦδε δὲ πᾶσαι ἀνεξαιρέτως αἱ Κυβερνήσεις, ὑπείκουσαι εἰς τὴν ἀκαταγώνιστον δύναμιν τῶν πραγμάτων, προθύμως ἐξετέλεσαν τὴν παραγγελίαν τῆς Συντακτικῆς Συνελεύσεως, χορηγοῦσαι γενναίως ὑπὲρ τῶν δήμων πρὸς διατήρησιν καὶ αὔξησιν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ δὲ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ αὐξήσῃ καὶ αὕτη τὴν διδομένην ἐπιχορήγησιν, ἀπαλλοτριώνει, οὕτως εἰπεῖν, τὸ Κράτος ἀπὸ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὀλίγα μόνον ψυχία διαθέτουσα ὑπὲρ αὐτῆς, ὡς εἰσφορὰν εἰς τὸ ἰδιαίτερον αὐτῆς ταμεῖον, καὶ ἀναθέτουσα τὴν συντήρησιν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων εἰς τοὺς δήμους, εἰς τὰς Μονὰς κ.τ.λ. Ὁ Ἰούλιος Σίμων, Κύριοι, διάσημος συγγραφεὺς καὶ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐν Γαλλίᾳ, συγγράψας περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πολύτιμον βιβλίον, ἐπέγραψεν ἐν κεφαλίδι αὐτοῦ ὡς ἀξίωμα τὸ ἑξῆς λόγιον: «Λαὸς ἔχων τὰ καλλίτερα Δημοτικὰ Σχολεῖα, εἶναι ὁ πρῶτος τῶν λαῶν· ἂν δὲν ἦναι σήμερον πρῶτος, θὰ ἦναι αὔριον». Καὶ τῷ ὄντι ἡ τοῦ λαοῦ ἐκπαίδευσις καὶ μόρφωσις εἶναι ἡ βάσις καὶ τὸ θεμέλιον τῆς πολιτικῆς τῶν ἐθνῶν δυνάμεως καὶ ὑπεροχῆς. Τοῦτο ἀπέδειξε πάντοτε καὶ πανταχοῦ ἡ ἱστορία, μετὰ δὲ τὸν τελευταῖον Γαλλογερμανικὸν πόλεμον δὲν ἐπιτρέπεται πλέον δισταγμὸς καὶ ἀμφιβολία περὶ τῆς μεγάλης ταύτης ἀληθείας. Ἔκτοτε ἰδίως πάντα τὰ Κράτη τῆς Εὐρώπης ἁμιλλῶνται εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς δημοτικῆς των ἐκπαιδεύσεως, ἑκατομμύρια δαπανῶντα χάριν αὐτῆς καὶ κατ’ ἔτος αὐξάνοντα τὴν τοιαύτην δαπάνην. Δὲν ἔχω, Κύριοι, πρόχειρον τὴν σημείωσιν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἕκαστον Κράτος δαπανᾷ διὰ τὴν δημοτικήν του ἐκπαίδευσιν. Ἐνθυμοῦμαι μόνον, ὅτι ἡ Πρωσσία δαπανᾷ 102,000,000 μάρκα κατ’ ἔτος· ἀκούετε; Ἑκατὸν δύο ἑκατομμύρια μάρκα· ἀνάλογα δὲ δαπανῶσι καὶ τὰ λοιπὰ Κράτη, ἁμιλλώμενα ποῖον νὰ ὑπερβῇ τὸ ἄλλο εἰς τὸν εὐγενῆ τοῦτον ἀγῶνα, ποῖον τουτέστι νὰ δαπανήσῃ περισσότερα τοῦ ἄλλου καὶ νὰ διαῤῥυθμίσῃ καλλίτερον τὰ Δημοτικά του Σχολεῖα, διότι μόνον μωρὸς ἢ ἐθελοτυφλῶν δύναται σήμερον ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἐπίστασθαι ἐστὶ δύνασθαι. Ἀλλ’ ἡ τοῦ λαοῦ ἐκπαίδευσις δὲν εἶναι μόνον ὅρος ἀπαραίτητος πολιτικῆς δυνάμεως καὶ ὑπεροχῆς· ἐπιβάλλεται προσέτι καὶ ὡς ἀνάγκη σωτηρίας, καὶ ἐπὶ τούτου ἐφιστῶ, Κύριοι, ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν ὑμῶν. Ἡ κυριαρχία τοῦ λαοῦ εἶναι ἤδη πανταχοῦ τῆς Εὐρώπης ἀνεγνωρισμένη καὶ καθιερωμένη ὡς πολύτιμος κατάκτησις τοῦ νεωτέρου πολιτισμοῦ. Περιττὸν νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ὀρθότητα αὐτῆς κατὰ θεωρίαν, ὡς καὶ τὰ ἐξ αὐτῆς μέλλοντα νὰ προκύψωσιν ἀποτελέσματα διὰ τὴν Εὐρωπαϊκὴν κοινωνίαν· τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι σήμερον ὁ λαὸς πανταχοῦ εἶναι ἀνεγνωρισμένος κυρίαρχος μόνον δὲ εἰς τὸν τρόπον τῆς ἐνασκήσεως τῆς κυριαρχίας του παρουσιάζονται διαφοραί τινες, διότι ἀλλαχοῦ μὲν ἡ κυριαρχία του εἶναι ἀπεριόριστος διὰ τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας καὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, ὡς παρ’ ἡμῖν, ἀλλαχοῦ δὲ εἶναι μᾶλλον ἢ ἧττον περιωρισμένη. Τίς δὲν βλέπει, ὅτι τὸν νέον τοῦτον κυρίαρχον πρέπει νὰ σπεύσωμεν, ἐὰν σωφρονῶμεν, νὰ ἐκπαιδεύσωμεν καὶ μορφώσωμεν προσηκόντως, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν αὔριον ὑπὸ τὸ κράτος δεσπότου τυφλοῦ καὶ παραληροῦντος; Καὶ τί νὰ σᾶς εἴπω, Κύριοι; Ἴσως ἀπατῶμαι, εὔχομαι μάλιστα διακαῶς ν’ ἀπατῶμαι, ἀλλὰ διατὶ νὰ σᾶς τὸ κρύψω; Νομίζω, ὅτι βλέπω ἤδη μαῦρά τινα σημεῖα εἰς τὸν πολιτικὸν ὁρίζοντα· ὁ λαὸς, ὁ ἐνασκῶν παρ’ ἡμῖν ἀπεριορίστως τὴν κυριαρχίαν του, μὴ ἔχων ἀνάλογον μόρφωσιν, φοβοῦμαι, ὅτι ἤρχισεν ἤδη νὰ καταχρᾶται τὴν μεγάλην ταύτην πολιτικὴν δύναμιν, διότι δὲν εἶναι τοῦ τυχόντος ν’ ἀσκῇ κυριαρχικὴν καὶ ἀπόλυτον ἐξουσίαν συνετῶς καὶ μεμετρημένως, χωρὶς ἐπὶ τέλους νὰ διαφθαρῇ ἐξ αὐτῆς. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν καιρὸν νὰ χάσωμεν. Δὲν πρόκειται πλέον περὶ πολιτικῆς δυνάμεως, περὶ ὑπεροχῆς· πρόκειται περὶ σωτηρίας, περὶ ὑπάρξεως. Καὶ ὅταν οὕτω τίθηται τὸ ζήτημα, μοῦ ὁμιλεῖτε περὶ οἰκονομίας καὶ ἰσοζυγίου! Τί θὰ σᾶς χρησιμεύσωσι τὰ θωρηκτὰ καὶ αἱ ἄλλαι στρατιωτικαὶ παρασκευαὶ, διὰ τὰς ὁποίας δαπανῶνται ἑκατομμύρια, ὅταν δὲν ἔχητε λαὸν προσηκόντως μεμορφωμένον, ὅταν δὲν ἔχητε ἐσωτερικὴν κατάστασιν εὔρυθμον καὶ ἀσφαλῆ, ἀλλὰ σαλευομένην πάντοτε διὰ τῆς κακονομίας καὶ τῆς κακοδιοικήσεως; Αἱ σκέψεις αὗται, Κύριοι, τὰς ὁποίας βεβαίως πάντες συμμερίζεσθε, μοὶ ἐπιβάλλουσι τὸ καθῆκον νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὴν ἑξῆς τροπολογίαν· τουτέστιν, ἡ μὲν εἰσφορὰ τοῦ Δημοσίου νὰ προσδιορισθῇ εἰς 1,500,000 δραχμῶν κατ’ ἐλάχιστον, ἡ δὲ τῶν δήμων εἰς λεπτὰ 50 κατ’ ἄτομον. Οὕτω τὸ Δημόσιον θὰ δαπανᾷ διὰ τὴν δημοτικὴν τοῦ λαοῦ ἐκπαίδευσιν ποσὸν, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι βεβαίως ὑπερβολικὸν, ἀλλὰ καὶ πολὺ γλίσχρον μάλιστα, ἐν συγκρίσει πρὸς ὅ,τι δαπανῶσι τὰ ἄλλα τῆς Εὐρώπης Κράτη, θὰ ἀνακουφισθῶσι δὲ καὶ οἱ δῆμοι καὶ θὰ δυνηθῶσι νὰ θεραπεύσωσι καὶ κἀμμίαν ἄλλην ἀνάγκην αὐτῶν, γινώσκετε δὲ ὁποίας καὶ ὁπόσας ἔχουσιν ἀνάγκας ὅλοι σχεδὸν οἱ δῆμοι τοῦ Κράτους. Ὑποθέτω, ὅτι θὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία μου, ἄλλως θὰ ἔχω τοὐλάχιστον τὴν παρηγορίαν, ὅτι ἔπραξα πᾶν ὅ,τι ἀπέκειτο εἰς ἐμέ.

§95ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πᾶσαν προσθήκην ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ θ’ ἀναγκασθῶμεν ν’ ἀναλάβωμεν ἐκ νέων φόρων.

§96ΜΙΛΗΣΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νέων φόρων. Δυνάμεθα νὰ περικόψωμεν ἄλλας ἀνάγκας, καὶ ὅ,τι ἐκεῖθεν οἰκονομήσωμεν, νὰ τὸ διαθέσωμεν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Μίληση παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν ἐδαφίῳ βʹ προτείνω ἵνα τεθῶσι, μετὰ τὴν λέξιν «ἐν γένει», αἱ λέξεις: «ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων»· τὸ δὲ ἐδάφιον γʹ προτείνω, ἵνα τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς. «Οἱ τόκοι τῶν ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ διατελούντων κληροδοτημάτων, οἱ μὴ ῥητῶς καθωρισμένοι εἰς εἰδικοὺς σκοποὺς, εἴτε διὰ τῶν διαθηκῶν, εἴτε διὰ Νόμων, ἢ διὰ Β. Διαταγμάτων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον. (Ἀναγινώσκεται).

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ προτείνω, ἵνα διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον. (Ἀναγινώσκεται).

§102ΜΙΛΗΣΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 4ον, τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διατελεῖ ὑπὸ τὴν ἄμεσον δικαιοδοσίαν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ· ἀλλὰ κατὰ τὸ ἐδάφιον τελευταῖον τοῦ ἄρθρου 5ου τὸ ταμεῖον ἐκπροσωπεῖ εἰς πάσας αὐτοῦ τὰς ἐννόμους σχέσεις ὁ Πρόεδρος τῆς διευθυνούσης αὐτὸ Ἐπιτροπῆς. Ἔχομεν λοιπὸν οὕτω, τὸν μὲν Ὑπουργὸν ἐνασκοῦντα τὴν δικαιοδοσίαν αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ταμείου, τὸν δὲ Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς ἀντιπροσωπεύοντα αὐτὸ πρὸς τοὺς τρίτους. Παραλείπω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν ὁμιλεῖ περὶ τῆς φύσεως τοῦ ταμείου ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν, ἂν ἀποτελῇ ἢ ὄχι νομικὸν πρόσωπον καὶ ἑπομένως, ἂν δύναται καθ’ ἑαυτὸ νὰ ἐνεργῇ ἐννόμους πράξεις καὶ νὰ παρίσταται ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων. Ἀλλὰ τὶς θὰ παραστήσῃ τὸ ταμεῖον ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, ὁ Ὑπουργὸς, ἢ ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὁ ἐκπροσωπῶν αὐτὸ εἰς πάσας τὰς ἐννόμους σχέσεις του; Ἵνα μὴ συμβῇ δὲ δυσχέρειά τις, παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ τίς θὰ ἐκπροσωπῇ τοῦτο ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων.

§103ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἐκπροσωπῇ τὸ ταμεῖον ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων. (Γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5–8).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9ον. (Ἀναγινώσκεται).

§105ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ ἄρθρον 9ον ἀναγράφει, ὅτι ὁ Δήμαρχος καὶ ὁ Δημοτικὸς Εἰσπράκτωρ εἶναι προσωπικῶς ὑπεύθυνοι εἰς τὴν πληρωμὴν τῆς εἰσφορᾶς τοῦ οἰκείου δήμου· τουτέστιν, ἐὰν ὁ Δήμαρχος ἢ ὁ Εἰσπράκτωρ δὲν ἀποδώσῃ τὴν εἰσφορὰν, εὐθύνονται προσωπικῶς ἀμφότεροι. Δὲν ἔμεινεν, εἰ μὴ νὰ τεθῇ τὸ ἀλληλέγγυον αὐτῶν, διὰ νὰ ὑπάρχῃ μείζων ἀσφάλεια. Καὶ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, ἀλλ’ ἀπαγορεύεται εἰς αὐτοὺς καὶ ἡ προσφυγὴ εἰς τὰ Δικαστήρια. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ, ἥτις θὰ καταδικάσῃ τὸν Δήμαρχον καὶ τὸν Εἰσπράκτορα, εἶναι ἀνέκκλητος. Ὥστε, ἐὰν, Κύριοι, ὁ Δήμαρχος, εὑρεθεὶς εἰς μίαν ἀναπόδραστον ἀνάγκην, δαπανήσῃ τὸ ποσὸν τῆς εἰσφορᾶς, δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια. Καὶ ἡ αὐστηρότης πρέπει νὰ ἔχῃ τὰ ὅριά της, καὶ ἐὰν θελήσωμεν νὰ ὑπερβῶμεν αὐτὰ, πράττομεν μεγίστην ἀδικίαν. Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν πρέπει ποτὲ Βουλὴ τοῦ λαοῦ νὰ κλείῃ τὰ Δικαστήρια τῆς πατρίδος εἰς τοὺς πολίτας. Σκεφθῆτε. Ἐγὼ εἶχον καθῆκον νὰ τὸ ὑποδείξω· ἐὰν σεῖς νομίζητε, ὅτι πρέπει νὰ τὸ ψηφίσητε, εἶσθε κύριοι νὰ τὸ πράξητε. Ἐγὼ ἀπονίπτομαι τὰς χεῖρας.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Μίληση περὶ προσφυγῆς τοῦ Δημάρχου εἰς τὰ Δικαστήρια παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἀπεῤῥίφθη). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9 καθὼς καὶ τὰ ἑπόμενα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 μ. μ.