1887.12.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36

τῆς 11 Δεκεμβρίου 1887.

(Παρασκευή).

Ὥρᾳ 2 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦντα τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας κ. Δημητριάδης κατέθεσεν ἐπερώτησιν περὶ τῶν λιμνῶν Στυμφαλίας καὶ Φενεοῦ καὶ περὶ ἀναβληθείσης ὁδοποιΐας κλπ., ἔχουσαν ὡς ἑξῆς:

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). 1) «Πρὸ ὀκταετίας σχεδὸν παρεχωρήθη τὸ δικαίωμα εἰς Ἑταιρίαν περὶ ἀποξηράνσεως τῶν λιμνῶν Στυμφαλίδος καὶ Φενεάτιδος. Ὡρίσθη χρονικὸν διάστημα πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων, διὰ μὲν τὴν Στυμφαλίδα τετραετὲς, διὰ δὲ τὴν Φενεάτιδα ὀκταετὲς ἀπὸ τῆς παραχωρήσεως· ἐπεβλήθησαν δὲ εἰς τὴν Ἑταιρίαν ταύτην καὶ ὑποχρεώσεις, ἰδίως ἡ κατασκευὴ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπὸ Σικυῶνος μέχρι Φενεοῦ, καὶ ἡ σύστασις ἀγροκηπίου, ὡς ἀντάλλαγμα τῆς ἀποκλειστικῆς κυριότητος τοῦ ἡμίσεος καὶ τῆς ἐπὶ ἐννενήκοντα ἐννέα ἔτη καρπώσεως τοῦ ἑτέρου ἡμίσεος τῶν ἀποξηρανθησομένων γαιῶν καὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν ὑδάτων κλπ. «Τοῦ ὁρισθέντος χρόνου πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς μὲν Στυμφαλίδος παρελθόντος πρὸ διετίας, τῆς δὲ Φενεάτιδος λήγοντος μετὰ διετίαν, κοινῶς ὁμολογεῖται, ὅτι ἐν μὲν τῇ Στυμφαλίδι οὐ μόνον δὲν συνετελέσθη ἡ ἀποξήρανσις μέχρι τοῦδε, ἀλλὰ καὶ λίμνη νέα ἐσχηματίσθη, ἀποφραχθείσης τῆς καταβόθρας, εἰς τὴν ὁποίαν ἐξέβαλλον τὰ βρόχινα καὶ ποτάμια ὕδατα· ἐν δὲ τῇ Φενεάτιδι οὐδεμία ἐργασία ἐγένετο, πλὴν εἰσπράξεων ἐκ χορτονομῆς καὶ ἐκ φορολογίας προϊόντων ἀπὸ γαιῶν μὴ ἀποτελουσῶν λίμνην, εἰσπράξεων παρανόμως ἐπιβληθεισῶν ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας εἰς τοὺς κατοίκους. «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τίνες λόγοι συνηγοροῦσι περὶ τῆς παρατάσεως τῆς τοιαύτης καταστάσεως ὑπὲρ τῆς παραβιασάσης τὰς ὑποχρεώσεις της Ἑταιρίας, ἥτις ἔπρεπε νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος πρὸ πολλοῦ. 2) «Παρακαλεῖται ὡσαύτως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, διὰ τίνα λόγον διεκόπη ἡ κατασκευὴ τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοῦ ἀπὸ Μερτικέϊκα μέχρι Ῥίζης Ξυλοκάστρου τοῦ δήμου Τρικκάλων, ἐνῷ τὸ ὑπολειπόμενον μέχρι Ῥίζης δὲν ὑπερβαίνει τὰ 5 ἕως 6 χιλιάμετρα, καὶ τὸ συντελεσθὲν μέρος τῆς ὁδοῦ μέχρι τῆς θέσεως Μερτικέϊκα δυσχεραίνει τὴν συγκοινωνίαν. 3) «Πρὸ τριετίας ἡ Κυβέρνησις εἶχε διατάξει τὴν διαχάραξιν ἁμαξιτῆς ὁδοῦ ἀπὸ Κυβερίου τοῦ Ἄργους μέχρι Βελανιδιᾶς, περὶ ἧς ὑπεβλήθησαν τό τε σχέδιον καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς δαπάνης, ἐκ δραχμῶν 75 μέχρις 90 χιλιάδων, ἀλλ’ οὐδὲν μέχρι τοῦδε ἐγένετο. «Τῆς ὁδοῦ ταύτης οὔσης χρησιμωτάτης πρὸς συγκοινωνίαν τῶν κτηματιῶν ἐκ τῶν δήμων Ναυπλίου καὶ Ἄργους καὶ ἐκ τῶν δήμων Δολιανῶν, Βερβαίνων καὶ Τανίας τῆς ἐπαρχίας Κυνουρίας, καὶ ἐκ Μαντινείας τῶν δημοτῶν Κορυθίου καὶ Τεγέας, ἡ κατασκευὴ αὐτῆς ἀποβαίνει ἀπαραίτητος, δυναμένη νὰ διαιρεθῇ εἰς τρία τμήματα, καὶ ν’ ἀρχίσῃ ἡ κατασκευὴ ἀπὸ τῆς γεφύρας Βελανιδιᾶς, ἐγγὺς τοῦ χωρίου Ἀνδριτσαίνης, καὶ νὰ φθάσῃ βαθμηδὸν εἰς Κυβέριον. «Παρακαλεῖται τὸ Ὑπουργεῖον, νὰ ἐνεργήσῃ τὰ εἰκότα, συνεννοούμενον μετὰ τοῦ τμήματος τῶν Δημοσίων ἔργων, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν εὐλόγων ἀπαιτήσεων τῶν ἀνωτέρω πολιτῶν, οἱ καταβαλλόμενοι ἐτησίως φόροι τῶν ὁποίων ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας εἰσὶ λίαν ἐπαρκεῖς».

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι πολῖται Νησίου ἀπευθύνουσι τηλεγράφημα πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν τῆς Βουλῆς, δι’ οὗ ἐκφράζουσι τὴν εὐγνωμοσύνην των διὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ εὐρύνσεως τοῦ ποταμοῦ Παμίσου, δι’ οὗ ἐξασφαλίζονται σπουδαῖα συμφέροντα. Τὸ τηλεγράφημα φέρει πολλὰς ὑπογραφάς. Ὁ δήμαρχος Ἀροανείας τῶν Καλαβρύτων ὑποβάλλει ἀναφορὰν τῶν κατοίκων Σωποτοῦ, δι’ ἧς παραπονοῦνται, ὅτι, ἐνῷ ὑπῆρχεν αὐτόθι Σχολεῖον Ἑλληνικὸν ἀνέκαθεν καὶ πολὺ πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως, τὸ ὁποῖον συνετηρεῖτο ἐκ κληροδοτήματός τινος συμπολίτου των, ἀπὸ δύο ἐτῶν ἡ Κυβέρνησις κατήργησε τὸ Σχολεῖον καὶ δὲν ὑφίσταται τοιοῦτο. Παρακαλοῦσι λοιπὸν νὰ ἀνασυστηθῇ τὸ Σχολεῖον.—Θὰ στείλωμεν τὴν ἀναφορὰν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας. Καλλιόπη Παράσχου, ἑκατοντοῦτις τὴν ἡλικίαν, μήτηρ τοῦ μακαρίτου Γεωργίου Παράσχου, αἰτεῖται τακτικήν τινα βοήθειαν.

§4ΤΖΑΝΕΣ. Αὐτὴ ἡ ἀναφορὰ ἂς σταλῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Νομίζω, ὅτι διὰ τὴν οἰκογένειαν αὐτὴν ἂν τὸ Ἔθνος κάμῃ θυσίαν τινὰ, δὲν θὰ ἦναι οὔτε παράδοξον οὔτε ἄδικον. Πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι ὁ Γεώργιος Παράσχος, ὁ ὁποῖος δὲν ὑπάρχει σήμερον εἰς τὴν ζωὴν, ὑπηρέτησε τὸν τόπον, καὶ καλὸν εἶναι νὰ ληφθῇ φροντίς τις περὶ τῆς μητρός του.

§5ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ἰωάννης Καφοῦρος ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ ἐκβυθίσῃ ἐκ τοῦ πυθμένος τῆς θαλάσσης ὅσα ἀτμόπλοια ἐμπορικὰ καὶ πολεμικὰ ἐναυάγησαν. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν ἀναφορῶν ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Μπούρη διὰ τὸ παράπηγμα, τὸ ὁποῖον οὗτος εἶχεν ἀνεγείρει ἐντὸς τοῦ περιβόλου τῆς Βουλῆς. Ταύτην τὴν στιγμὴν λαμβάνω τηλεγράφημα ἐκ Θήρας, διὰ τοῦ ὁποίου τινὲς τῶν αὐτόθι οἰνεμπόρων (Ἀργέντας, Ντελέντας καὶ ἄλλοι) παραπονοῦνται κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ ἐπιβάλλεται φόρος ἐπὶ τῶν οἴνων τῆς Θήρας, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι ἀπειλεῖται καταστροφὴ τοῦ ἐμπορεύματος. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατόπιν τῶν χθὲς ἀποφασισθέντων παρὰ τῆς Βουλῆς περὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν περὶ ἐκπαιδεύσεως, εἶχον εἰπεῖ, ὅτι προσωρινὴ διευθέτησις θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ, ψηφιζομένου Νόμου, κανονίζοντος τὰ τῶν δαπανῶν ὡς πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ Σχολεῖα, τὰ συμφώνως πρὸς τὴν κειμένην νομοθεσίαν διατηρηθησόμενα καὶ ἀνασυστηθησόμενα. Εἰσάγω ἄρα εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεταθέτῃ ἀπὸ ἄρθρου εἰς ἄρθρον πιστώσεις, ἀναγομένας εἰς τοιαύτας δαπάνας. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη προσθέτων πιστώσεων, αἱ ὑπάρχουσαι εἶναι ἐπαρκεῖς, εἶναι ὅμως ἀναγεγραμμέναι ἐν ἄρθροις, εἰς ἃ δὲν θ’ ἀνήκωσιν αἱ δαπάναι, μὴ ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου. Τούτου ἕνεκα ζητεῖται ἡ ἄδεια τῆς διαθέσεως τῶν πιστώσεων ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὡς θέλουσι κανονισθῆ διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων, συμφώνως πρὸς τοὺς κειμένους Νόμους. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ νομοσχέδιον, καίτοι δὲν χορηγεῖ νέαν πίστωσιν, μεταῤῥυθμίζει ὅμως τινὰς τῶν ψηφισθεισῶν, ἐπιτρέπον διάθεσιν αὐτῶν ἀλλοίαν τῆς ἀναγεγραμμένης, πρέπει νὰ γνωμοδοτήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἣν θὰ παρακαλέσω νὰ συνέλθῃ ἐπὶ τούτῳ ἀμέσως. Εἶπον χθὲς, ὅτι, καταργηθείσης τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ Νόμου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καθ’ ὅ ἐπετρέπετο, ὅπως δαπανῶνται αἱ ἐγκεκριμέναι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πιστώσεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἐξακολούθησιν ὑπηρεσιῶν ὑφισταμένων, καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ Νόμος ὀργανίζων τὰ τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων, πρέπει νὰ ψηφίσωμεν Νόμον διὰ πᾶσαν ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ δαπάνην, περὶ ἧς δὲν προνοεῖ κείμενος Νόμος. Τοιαῦται δαπάναι εἶναί τινες τῶν περιλαμβανομένων ἐν ταῖς πιστώσεσι τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ Λιθογραφείου· συμβαίνει δὲ, ὥστε αἱ δαπάναι, περὶ ὧν δὲν προνοεῖ ὀργανικὸς Νόμος, νὰ ἦναι ἀνώτεραι τῶν διὰ Νόμου κεκανονισμένων· καὶ τακτικαὶ μὲν δαπάναι εἶναι ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1888 ἐκ 47,000 δραχμῶν, ἔκτακτοι δὲ, διατιθέμεναι κατ’ ἀρέσκειαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐκ 55,000. Διὰ νομοσχεδίου, ὅπερ ὑποβάλλω ὧδε, κανονίζονται πᾶσαι αἱ δαπάναι τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ Λιθογραφείου, τῶν μὲν πλείστων καθοριζομένων ὡς τακτικῶν, τῶν δ’ ἐκτάκτων περιοριζομένων ἀπὸ 55,000 δραχμῶν εἰς μόνον 10,000. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι κανονίζει τὰ τῶν δαπανῶν ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου πιστώσεως. Ἡ ψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κατὰ τὸν Λογιστικὸν Νόμον, γίνεται κατ’ ἄρθρον, ὥστε ἡ ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου μεταφορὰ τῶν νομίμων δαπανῶν ἀπὸ ἐδαφίου εἰς ἐδάφιον ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργόν. Τούτου ἕνεκα παρετήρησα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν χρήζει τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὑποβάλλω προσέτι νομοσχέδιον περὶ τῶν λουτρῶν Μεθάνων. Περὶ τούτων πολλάκις ἔλαβε πρόνοιαν ἡ Βουλὴ καὶ ἐν Προϋπολογισμοῖς ἀνεγράφησαν ποσὰ, τινὰ τῶν ὁποίων καὶ ἐδαπανήθησαν, ἐτέθησαν δὲ καὶ τὰ θεμέλια τοῦ καταστήματος, γενομένης ἱκανῆς δαπάνης, ἀλλὰ πάντοτε ἐπεζητήθη ἡ παραχώρησις τοῦ προνομίου τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν λουτρῶν τούτων εἰς Ἑταιρίαν. Ἤδη παρουσιάσθη Ἑταιρία, ἥτις δέχεται ὅρους, οὓς θεωροῦμεν συμφέροντας, ἀλλὰ δὲν ἐνεκρίθη ἡ ὑπογραφὴ συμβάσεως· ἐκρίθη προτιμότερον, αἱ διατάξεις τῆς συμβάσεως ν’ ἀναγραφῶσιν ὡς κατώτατος ὅρος ἐν νομοσχεδίῳ, ἐπιτρέποντι εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς συμφωνίας ἐπὶ ταῖς βάσεσι ταύταις, διότι δὲν εἶναι ἀδύνατον, ὅπως παρουσιάσθη τις δεχόμενος ἐπὶ τῶν βάσεων τούτων νὰ συμβληθῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ παρουσιασθῇ ἕτερος καὶ νὰ προκληθῇ οὕτω συναγωνισμὸς, πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς ἐπιχειρήσεως. (Ὄρα Παράρτημα, ἀριθ. 152–154).

§8ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς δημοτικοῦ φόρου ὑπὲρ τοῦ δήμου Μυρτουντίων. (Ὄρα Παράρτημα, ἀριθ. 155). (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας προσωρινῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως. Περὶ κυρώσεως συμβάσεως μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας περὶ ἀρχαιολογικῆς ἀνασκαφῆς ἐν Δελφοῖς).

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῶν εἰς τὸ τελωνιακὸν δεσμολόγιον.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλω προτείνει πρόσθετον ἄρθρον. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐψηφίσθη μετὰ τρίτην συζήτησιν νομοσχέδιον, αὐξάνον τὰ τέλη ἐπὶ τῶν σιτηρῶν καὶ ἐπὶ τῶν ὀσπρίων, τῶν προερχομένων ἐκ Κρατῶν μὴ συνδεομένων μεθ’ ἡμῶν δι’ ἐμπορικῶν συμβάσεων. Κατόπιν νεωτέρων πληροφοριῶν φαίνεται ἐνδεικνυμένη ὡς πρὸς τὰς προελεύσεις τῶν αὐτῶν Κρατῶν ἡ αὔξησις τῶν δασμῶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων βοῶν, ἀγελάδων, βουβάλων καὶ μόσχων. Περὶ τῆς αὐξήσεως ταύτης προτείνω 4ον ἄρθρον, τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «Ἀπὸ τῆς αʹ Μαρτίου 1888 τὸ ἐν τῷ ἰσχύοντι δασμολογίῳ τέλος ἐπὶ τῶν ἐν τῇ κλάσει 1 ἐδαφ. βʹ εἰδῶν, ἤτοι βουβάλων, βοῶν, ἀγελάδων καὶ τῶν μόσχων αὐτῶν πάσης ἡλικίας αὐξάνεται εἰς 60 δραχμὰς κατὰ κεφαλὴν, ἐφαρμοζομένου ὅμως τοῦ τέως ἰσχύοντος δασμοῦ εἰς τὰς προελεύσεις τῶν Ἐπικρατειῶν, τῶν ἐφαρμοζουσῶν τὸ συμβατικὸν αὐτῶν δασμολόγιον εἰς τὰς προελεύσεις τῆς Ἑλλάδος.»

§11ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Δὲν μνημονεύετε, κύριε Πρόεδρε, καὶ περὶ τῶν προβάτων.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἦτο ἄσκοπος ἡ αὔξησις αὕτη. Ἄλλως καὶ ἡ προτεινομένη αὔξησις δὲν θὰ ἔχῃ, ὡς ὑποθέτει ὁ κ. Βουλευτὴς, προστατευτικὴν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῆς ἐγχωρίου κτηνοτροφίας, διότι τὰ Κράτη, ὧν αἱ προελεύσεις ἀπολαύουσι τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ συμβατικοῦ τῆς Ἑλλάδος δασμολογίου, θέλουσιν ἐξακολουθεῖ εἰσάγοντα τὰ κατὰ τὸ προτεινόμενον ἄρθρον κτήνη ἐπὶ τῷ τέως κειμένῳ δασμῷ, οἴκοθεν δ’ ἐννοεῖται, ὅτι, μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου τούτου, πᾶσα ἡ εἰσαγωγὴ θὰ γίνεται ἐκ τῶν χωρῶν, ὧν αἱ προελεύσεις εἶναι ἧττον ἐπιβεβαρυμέναι δασμολογικῶς. Ὅ,τι ἐπιδιώκεται διὰ τῆς προτεινομένης διατάξεως εἶναι ἁπλῶς καὶ μόνον ἡ ἄσκησις πιέσεως ἐπὶ τὰς χώρας, τὰς μὴ παρεχούσας τῇ Ἑλλάδι δασμολογικὴν ἀμοιβαιότητα, ὅπως συνάψωσι μεθ’ ἡμῶν ἐμπορικὰς συμβάσεις. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, μετὰ τοῦ προσθέτου 4ου ἄρθρου.) (Κατόπιν ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: Περὶ ἀντιβασιλείας ἢ διαχειρίσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐν ἐνδεχομένῃ ἐκτὸς τοῦ Κράτους ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως κατὰ τὸ ἔτος 1888. Περὶ ἀπονομῆς προσωπικῆς συντάξεως εἰς ὁπλίτας συμπληρώσαντας δεκαπενταετῆ ἐν τῷ ἐνεργῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν. Περὶ προσθήκης ἐδαφίου εἰς τὸ ἄρθρον 2 τῆς Ποινικῆς Δικονομίας. Περὶ κυρώσεως τριῶν ἀτμοπλοϊκῶν συμβάσεων μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ 1) τῆς ἐν Ἀμβούργῳ Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας «A. C. de Freitas et Cie», 2) τῆς ἐν Λονδίνῳ «Westcott et Laurance» καὶ 3) τῆς ἐν Λίβερπουλ Wm. Johnston et Cie». Περὶ ἐπιμισθίων τῶν ἐν τῷ φροντιστηρίῳ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου καθηγητῶν).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων καταλαμβανομένων πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργων τινῶν δημοσίας ὠφελείας.

§14ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐπὶ τούτου μᾶς εἶχον ὑποσχεθῆ νὰ φέρωσιν ἔκθεσιν.

§15ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διανεμήθη σήμερον, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μεταῤῥυθμίζεται καὶ συμπεριλαμβάνεται εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 16 τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§16ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡμεῖς δὲν εἴδομεν τὴν ἔκθεσιν.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς ἀναβληθῇ εἰς αὔριον, ἵνα λάβωσι γνῶσιν πάντες οἱ κύριοι Βουλευταί.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται. Μεταβαίνομεν εἰς τὸ ἑπόμενον. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Πρεσβειῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον, καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ φορολογίας τοῦ οἴνου καὶ γλεύκους τῶν νήσων Θήρας καὶ Θηρασίας. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν καὶ ἄρθρον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ὡς πρὸς τὰ ἐνέχυρα παρὰ τραπεζίταις διαδικασίας).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§20ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§21ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Χθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς ὡς πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶχον μελετήσει πληρέστατα τὸ ἀντικείμενον, ὅπως ἔπραξα κατόπιν, καὶ νομίζω καθῆκον ἐμὸν νὰ ὑποβάλω τῆς μελέτης μου τὰ συμπεράσματα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Πρόκειται νὰ χορηγηθῶσι πρὸς τοὺς ἰδιώτας τραπεζίτας πλεονεκτήματα χορηγηθέντα εἰς Τραπέζας καὶ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐνεχυρίασιν τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα, τὰ ἤδη κεχορηγημένα, εἶναι τὰ ἑξῆς. Αʹ) Κατὰ τὸν κοινὸν Νόμον, δέον τὸ ἔγγραφον τῆς ἐνεχυριάσεως νὰ ἔχῃ βεβαίαν χρονολογίαν, τοῦτο δὲ πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς καταδολιεύσεως τῶν ἄλλων δανειστῶν. Κατὰ τὸν κοινὸν Νόμον τὸ πρᾶγμα ἔχει οὕτως, ἀλλὰ κατ’ ἐξαίρεσιν, λόγῳ τοῦ πλεονεκτήματος τοῦ χορηγηθέντος ταῖς Τραπέζαις, τοῦτο δὲν ἀπαιτεῖται, ἀρκεῖ ἡ ἐγγραφὴ εἰς τὰ βιβλία τῶν Τραπεζῶν τοῦ δανείου, καὶ ἡ ἐν τοῖς βιβλίοις μνεία τῶν ἐνεχύρων, ἵνα ἀποτελέσωσι πλήρη ἀπόδειξιν τῆς ἐνεχυριάσεως Ἰδοὺ λοιπὸν ἓν πλεονέκτημα σπουδαῖον, κεχορηγημένον ταῖς Τραπέζαις μόνον ἄχρι τοῦδε. Ἕτερον πλεονέκτημα εἶναι τὸ ἑξῆς· ἐνῷ τὸ συμβόλαιον τῆς ἐνεχυριάσεως δέον, κατὰ τὸν περὶ χαρτοσήμου Νόμον, νὰ φορολογηθῇ πρὸ 8 ἢ 10%, ὡς ὁρίζει ὁ νῦν ὑποβαλλόμενος Νόμος περὶ χαρτοσήμου, κατ’ ἐξαίρεσιν ὑπὲρ τῶν Τραπεζῶν ζητεῖται φόρος χαρτοσήμου ἥμισυ τοῖς χιλίοις, δηλαδὴ προκειμένου περὶ δανείου ἑκατὸν πεντήκοντα χιλιάδων ἐπὶ ἐνεχύρῳ, τὸ δάνειον αὐτὸ θέλει πληρώσει μόνον 75 δραχμὰς περίπου, ἐνῷ διὰ τοὺς μὴ κεκτημένους τὸ πλεονέκτημα ἀπαιτεῖται φόρος χαρτοσήμου δραχμῶν χιλίων. Ἕτερον πλεονέκτημα εἶναι τὸ ἑξῆς· κατὰ τὸν κοινὸν Νόμον, λήγοντος τοῦ χρόνου τοῦ ἐπὶ ἐνεχύρῳ δανείου, δέον νὰ ζητηθῇ παρὰ τοῦ Δικαστηρίου ἡ ἄδεια τῆς ἐκποιήσεως, νὰ ἐνεργηθῇ δὲ ἡ ἐκποίησις αὕτη κατὰ τὰς διατάξεις τῆς Δικονομίας περὶ ἀναγκαστικῆς διαδικασίας, κατ’ ἐξαίρεσιν ὅμως, προκειμένου περὶ Τραπεζῶν, αἱ διατάξεις αὗται μένουσι κατὰ μέρος, καὶ ἐπιτρέπεται τῇ Τραπέζῃ μετὰ προειδοποίησιν δι’ ἐφημερίδος τινὸς, γινομένην δέκα ἡμέρας πρότερον, νὰ ἐκθέσῃ ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ, ἂν πρόκηται περὶ μετοχῶν ἢ ὁμολογιῶν, τὰ ἐνέχυρα πρὸς ἐκποίησιν διὰ μεσίτου, ἂν δὲ πρόκηται περὶ ἄλλων εἰδῶν, νὰ ἐκποιήσῃ ταῦτα ἐνώπιον Συμβολαιογράφου, προειδοποιημένου τοῦ ὀφειλέτου 8 μόνον ἡμέρας πρότερον, μὴ ἐπιτρεπομένου οὐδενὸς ἐνδίκου μέσου. Αὐτὰ εἶναι τὰ πλεονεκτήματα τὰ ὑπὲρ τῶν Τραπεζῶν καὶ τὰ ὁποῖα νῦν ζητεῖται νὰ χορηγηθῶσι καὶ πρὸς ἰδιώτας τραπεζίτας, καὶ ὄχι πάντας, ἀλλὰ τοὺς πληρόνοντας λόγῳ ἐπιτηδεύματος τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς κλάσεως ταύτης, τοὺς διατηροῦντας δὲ βιβλία μονογεγραμμένα νομίμως. Ἐξεταστέον ἤδη, ἂν αὐτὰ τὰ πλεονεκτήματα ἀκινδύνως δύνανται νὰ χορηγηθῶσιν εἰς ἰδιώτας. Καὶ πρῶτον, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ ἡμίσεος τοῖς χιλίοις, δὲν ἔχω λόγον νὰ ἀντείπω πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Ἡ εὐκολία αὕτη κυρίως γίνεται ὑπὲρ τοῦ ὀφειλέτου. Ἂν τὸ Δημόσιον θέλῃ ἐκ τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου νὰ χαρίσῃ τοῖς δανειζομένοις ἐκ τοῦ φόρου, ὃν δικαιοῦται νὰ λαμβάνῃ, οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν ἔχω, τοὐναντίον μάλιστα τὸ ὑποστηρίζω. Ἔρχεται τὸ ἕτερον πλεονέκτημα. Νὰ ἐπιτρέψωμεν ἆρά γε τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ βεβαιῶται τὸ ἐνέχυρον διὰ μόνης τῆς ἐν τοῖς βιβλίοις ἐγγραφῆς; Τοῦτο εἶναι κατ’ ἐμὲ κινδυνῶδες. Ὑποθέσατε ἕνα ὀφειλέτην ὀφείλοντα, εἰς διαφόρους ποσά τινα καὶ μὴ δυνάμενον νὰ ἐπαρκέσῃ πρὸς ἱκανοποίησιν ὅλων, ἢ μὴ θέλοντα· δὲν ἔχει ἢ νὰ καταφύγῃ εἰς τὸν τραπεζίτην ἐκεῖνον, τὸν ἀπολαύοντα τοῦ πλεονεκτήματος, καὶ συνεννοούμενος δολίως μετ’ αὐτοῦ, εἴτε πρὸς ἴδιον ὄφελος, εἴτε πρὸς ὄφελος ἑνὸς τῶν ἄλλων δανειστῶν του, νὰ θέσῃ εἰς ἐνέχυρον τὸ σπουδαιότερον μέρος τῶν κινητῶν του, νὰ προχρονολογήσῃ τὴν ἐνεχυρίασιν, καὶ οὕτω προσερχόμενος τοῖς ἄλλοις δανεισταῖς ὁ τραπεζίτης αὐτὸς, καὶ παριστάμενος ψευδῶς ὡς ἐνεχυριοῦχος δανειστὴς, θέλει ἀποκρούσει, λόγῳ τῆς προχρονολογήσεως, πάντας, εἴτε χάριν ἑαυτοῦ, εἴτε χάριν τοῦ ὀφειλέτου. Προκειμένου περὶ Τραπεζῶν δὲν ὑπάρχει κίνδυνος τοιοῦτος, διότι οἱ διοικοῦντες τὰς Τραπέζας δὲν εἶναι αὐτοὶ οἱ δανεισταὶ, εἶναι ἀντιπρόσωποι ἁπλοῖ τοῦ καταστήματος, ὑπὲρ οὗ τὸ δάνειον καὶ τὸ ἐνέχυρον, ἑπομένως οὐδὲν συμφέρον ἔχουσιν ἀτομικὸν, ἵνα καταδολιευθῶσι τὸν Νόμον. Ἐλησμόνησα ὅμως καὶ ἕτερον πλεονέκτημα, συνδεόμενον πρὸς τὴν διαδικασίαν τῆς ἐκποιήσεως. Κατὰ τὸν ἡμέτερον κοινὸν Νόμον, τὸ προνόμιον τῶν ἐνεχύρων ἕπεται ἄλλων τινῶν γενικωτέρων προνομίων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἡ Πολιτεία ἐνδιαφέρεται πλειότερον, καὶ τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν εἰδικῷ ἄρθρῳ τῆς Δικονομίας. Πρόκειται π.χ. περὶ τῶν ἐξόδων τῆς τελευταίας ἀσθενείας τοῦ ὀφειλέτου; Αὐτὰ προτιμῶνται παντὸς ἄλλου, πάσης ἄλλης ἀπαιτήσεως. Πρόκειται περὶ τῶν μισθῶν τῶν ὑπηρετῶν; Αὐτοὶ προτιμῶνται παντὸς ἄλλου προνομίου. Πρόκειται περὶ τῶν τροφῶν τῶν δοθεισῶν τῷ ὀφειλέτῃ ἢ τῇ οἰκογενείᾳ αὐτοῦ κατὰ τὴν τελευταίαν ἑξαμηνίαν; Ταῦτα προηγοῦνται παντὸς ἄλλου εἰδικοῦ προνομίου καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐνεχύρου, κτλ. Ἐν τούτοις, κατὰ τὸν εἰδικὸν Νόμον, τὸν ἀφορῶντα εἰς τὰς Τραπέζας, τελουμένης τῆς ἐκποιήσεως ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ ἢ ἐνώπιον Συμβολαιογράφου, ἐκ τοῦ πλειστηριάσματος τοῦ ἐνεχύρου πληρόνεται ἡ ἀπαίτησις τῆς Τραπέζης, προτιμωμένη παντὸς ἄλλου προνομίου. Δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως, ὅλα αὐτά, ὅσα εἶπον προηγουμένως, ὅτι ἐθεωρήθησαν ὑπὸ τῆς Πολιτείας ὡς προέχοντα, ἕπονται νῦν τῆς ἀπαιτήσεως τῆς Τραπέζης. Ἀλλ’ οὐ μόνον τοῦτο, καὶ ἕτερον πλεονέκτημα ἐχορηγήθη αὐτοῖς· ἡ ἀπαίτησις τῆς Τραπέζης προτιμᾶται παντὸς ἄλλου προνομίου, καὶ δὴ παντὸς ἄλλου πραγματικοῦ δικαιώματος. Δηλαδή, ὑποθέσατε ὅτι ἔκλεψέ τις τὸ ὡρολόγιόν μου καὶ τὸ ἐνεχυρίασε παρὰ τῇ Τραπέζῃ. Ἡ Τράπεζα, ἐν ἀγνοίᾳ εὑρισκομένη, ἐδέχθη τὸ ὡρολόγιόν μου εἰς ἐνέχυρον καὶ ἐχορήγησε δάνειον· κατὰ τὴν λῆξιν τὸ ἐκποιεῖ· ὁ ἰδιοκτήτης τὸ ἀνακαλύπτει εἰς χεῖρας τοῦ Συμβολαιογράφου, σπεύδει νὰ τὸ διεκδικήσῃ, ἀλλ’ ἡ Τράπεζα θ’ ἀποκρούσῃ αὐτὸν, διότι ἡ ἀπαίτησις αὐτῆς προηγεῖται παντὸς πραγματικοῦ δικαιώματος, ἀρκεῖ, ὅτι εὑρίσκεται ἐν καλῇ πίστει. Αὐτὴ ἡ τελευταία διάταξις εἶναι συνέπεια τῆς γνωστῆς ἐν τῷ Γαλλικῷ Νόμῳ ἀρχῆς, ἤτοι, ὅτι ἡ κατοχὴ ἐπὶ κινητῶν εἶναι τίτλος. Αὐτὴ ἡ ἀρχὴ δὲν ἐτέθη ἢ ἐν μέρει μόνον παρ’ ἡμῖν ἐν ἰσχύϊ διὰ τοῦ Νόμου τοῦ 1885, προκειμένου περὶ μετοχῶν ἀνωνύμων, χρεωγράφων κτλ. Οὐδεμίαν δ’ ἔχω ἀντίῤῥησιν εἰς τὸ νὰ εἰσαχθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν ἐν τῇ ἡμετέρᾳ νομοθεσίᾳ ἡ ἀρχὴ αὕτη, οὐδὲ ἀντίῤῥησιν ἔχω ὡς πρὸς τὸ πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον ἀπολαύουσι σήμερον αἱ Τράπεζαι, δικαιούμεναι ν’ ἀντιτάξωσι τὴν ἀπαίτησιν αὐτῶν καὶ κατὰ παντὸς προνομίου καὶ παντὸς δικαιώματος πραγματικοῦ. Οὐδεμίαν δ’ ἔχω ἀντίῤῥησιν, προκειμένου περὶ Τραπεζῶν, διότι ὑποθέτω, ὅτι ἀείποτε αἱ Τράπεζαι εἶναι ἐν καλῇ πίστει κατὰ τὴν λῆψιν τοῦ ἐνεχύρου· ἑπομένως ἡ ζημία τοῦ ἰδιώτου ἔσται πολὺ μικροτέρα τῆς ὠφελείας, ἧς ἀπολαύει ἡ κοινωνία, δυνάμει τοῦ πλεονεκτήματος, τοῦ παραχωρηθέντος τῇ Τραπέζῃ. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ ἰδιώτου, ἀντιλέγω, διότι δὲν εἶναι δύσκολον ὁ ἀφαιρέσας τὸ ἐμὸν κινητὸν νὰ εὑρίσκηται ἐν πλήρει συνεννοήσει μετὰ τοῦ ἰδιώτου ἐκείνου, ᾧτινι θὰ χορηγήσητε τὸ πλεονέκτημα, ἐγὼ δὲ, καίπερ γνωρίζων ἴσως τὴν ἐνοχὴν αὐτοῦ, στερούμενος ὅμως τῶν μέσων ν’ ἀποδείξω τὴν κακήν του πίστιν, ἡττῶμαι, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἀπαίτησις τοῦ τραπεζίτου θέλει προηγηθῆ τοῦ πραγματικοῦ δικαιώματος ἐμοῦ. Ἐλέχθη χθὲς, ὅτι τὰ παραχωρηθέντα ταῖς Τραπέζαις πλεονεκτήματα εἶχον ὡς βάσιν τὴν ἀτέλειαν τῶν κειμένων Νόμων. Τοῦτο ἀντέκρουσα, διότι δὲν εἶναι ἀληθὴς αὕτη ἡ ἰδέα. Ἐν τῷ ἡμετέρῳ Νόμῳ, ἀντιγράφῳ ὄντι τοῦ Γαλλικοῦ, γίνεται μνεία, ὅτι, προκειμένου περὶ Ἐνεχυροδανειστηρίου, δὲν θὰ ἰσχύωσιν αἱ διατάξεις τοῦ κοινοῦ Νόμου, ἐπεφυλάσσετο δὲ ὁ νομοθέτης, ἵνα ῥυθμίσῃ κατόπιν τὰ τοιαῦτα. Ἡ αὐτὴ διάταξις καὶ ἐν τῷ Γαλλικῷ Νόμῳ ὑπάρχει, ἀλλ’ ἐκεῖ μὲν ἐπῆλθε Νόμος, κανονίζων τὰ περὶ Ἐνεχυροδανειστηρίων καὶ ἄλλων τινῶν Τραπεζῶν ἐν Γαλλίᾳ, ἀπονέμων τὰ πλεονεκτήματα, ἅτινα ἐχορηγήσαμεν καὶ ἡμεῖς κατόπιν εἰς τὰς ἡμετέρας Τραπέζας. Τὸ mont de pieté, ἡ Banque de France, ἡ Societé de Credit foncier, ὅλα αὐτὰ τὰ καταστήματα ἔχουσι πλεονεκτήματα ὡς πρὸς τὴν λῆψιν ἐνεχύρων, πλεονεκτήματα, ἅτινα δὲν ἐχορηγήθησαν εἰς τοὺς ἰδιώτας, τοῦτο δὲ διὰ τοὺς εὐκόλως ἐννοουμένους λόγους. Παρ’ ἡμῖν δὲ, ἔνθα αἱ Τράπεζαι συνεκέντρωσαν εἰς ἑαυτὰς ὅλας ἐν γένει τὰς τραπεζικὰς ἐργασίας, καὶ δὴ καὶ τὰς ἐνεχυροδανειστικὰς, ὁ Νόμος ἔκρινεν εὔλογον νὰ παραχωρήσῃ αὐταῖς τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα, διότι ἔχει ἤδη ὑποσχεθῆ τοῦτο δυνάμει τοῦ κοινοῦ Νόμου, λέγοντος ἐν τέλει, ὅτι αὐταὶ αἱ διατάξεις πρὸς ἐκείνας τὰς Τραπέζας δὲν θέλουσιν ἰσχύσει· ἄλλως θὰ κανονισθῶσι τὰ πράγματα αὐτῶν. Ἐπῆλθε κατόπιν τοῦ Νόμου τοῦ κειμένου ἡ ἵδρυσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κατόπιν τῆς Βιομηχανικῆς, εἶτα τῆς Γενικῆς Πιστωτικῆς, ὁ Νόμος δὲ, ἐκπληρῶν τὴν ὑπόσχεσίν του, ἐχορήγησεν αὐταῖς τὰ πλεονεκτήματα ταῦτα· οὐδ’ ἐγένετο τοῦτο πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν ἀτελειῶν τοῦ κοινοῦ Νόμου, ἀλλὰ πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ὑποσχέσεως. Νῦν ὅμως ἐκβαίνομεν τῆς τροχιᾶς αὐτοῦ, λέγοντες, ὅτι αὐτὰ ταῦτα τὰ πλεονεκτήματα πρέπει νὰ χορηγήσωμεν καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας, διότι τοῦτο πρὸς ὄφελος τῶν δανειζομένων θέλει συντελέσει. Ὁμολογῶ, ὅτι, ὅσον τὰ προσκόμματα αἴρονται ἐκ μέσου μεταξὺ δανειστοῦ καὶ δανειζομένου, ὠφελεῖται κατὰ πολὺ ὁ δανειζόμενος· ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ὅριά τινα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ ὑπερβῶμεν, διότι πολὺ πιθανὸν νὰ συντελέσωμεν ἄκοντες, εἴτε εἰς τὴν πλεονεξίαν τοῦ δανειστοῦ, εἴτε εἰς τοὺς κινδύνους τῆς ἄλλης κοινωνίας, ἕνεκα τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε παραχωροῦμεν ἰδιώταις ἁπλοῖς. Ἄλλως τε ἐν τῇ παροχῇ αὐτῶν τῶν πλεονεκτημάτων δέον νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν ἰσότητα ἐν γένει, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ τηρῶμεν μεταξὺ τῶν πολιτῶν. Ἐπιτρέπομεν τὸ πλεονέκτημα τῷ τραπεζίτῃ, τῷ πληρόνοντι τὸν ἀνώτατον φόρον τῆς κλάσεως, ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ ἐπιτρέψωμεν αὐτὸ, ἂν συντελῇ εἰς τὴν ἐλάφρυνσιν τοῦ δανειζομένου; διατὶ νὰ μὴ παραχωρήσωμεν τὸ πλεονέκτημα αὐτὸ παντὶ τραπεζίτῃ, παντὶ ἐμπόρῳ; Μήπως τάχα ἡ πληρωμὴ τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τοῦ φόρου εἶναι ἐχέγγυον ἀρετῆς ἀσφαλὲς καὶ βέβαιον; Δὲν τὸ βλέπω. Συνάμα τί ἄλλο πράττομεν, παρὰ νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν πελατείαν τοῦ τραπεζίτου, τοῦ εὑρισκομένου εἰς τὴν ἀνωτάτην αὐτὴν κλίμακα τῶν τραπεζιτῶν; Αὐτὸς μὲν θὰ πληρώσῃ, προκειμένου περὶ ἐνεχύρου, ἥμισυ τοῖς χιλίοις, λόγῳ φόρου χαρτοσήμου, ἐγὼ δὲ θὰ πληρώσω 8 ἢ 10%. Αὐτὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ καταφύγῃ εἰς Συμβολαιογράφον πρὸς σύνταξιν ἐγγράφου, θὰ ἐγγράψῃ ἁπλῶς τὸ ἐνέχυρον εἰς τὰ βιβλία του· ἐγὼ ὅμως θὰ τρέξω εἰς Συμβολαιογράφον, διὰ νὰ ὁρίσω τὸ ἐνέχυρον, νὰ τὸ περιγράψω. Αὐτὸς κατὰ τὴν λῆξιν τῆς ἀπαιτήσεως θὰ σπεύσῃ διὰ μιᾶς εἰδοποιήσεως εἴς τινα ἐφημερίδα νὰ ἐκποιήσῃ τὸ ἐνέχυρον ἐν τῷ Χρηματιστηρίῳ ἢ ἐνώπιον τοῦ Συμβολαιογράφου, ἐγὼ δὲ θὰ τρέξω πρὸς τὸν Πρωτοδίκην, νὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν, ἵνα ἐκποιήσω τὸ ἐνέχυρον, καὶ ἀφοῦ μοὶ ἐπιτραπῇ τοῦτο, μετὰ μυρίας στρεψοδικίας ἴσως τοῦ ὀφειλέτου, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀκολουθήσω τὰς διατάξεις περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως. Ποία διαφορὰ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ ἐκείνου! Δύναμαι ν’ ἀνταγωνισθῶ πρὸς τὸν ὁμότεχνον; Βεβαίως οὕτως ἐνεργῶν ὁ νομοθέτης καταγίνεται ν’ αὐξήσῃ τὴν πελατείαν τοῦ μεγάλου τραπεζίτου, πρὸς βλάβην τῶν ἀσθενεστέρων τοκιστῶν. Ἐν τῇ ἱστορίᾳ Τρικούπη τοῦ πρεσβυτέρου ἀνέγνων, ὅτι ὁ ἀοίδιμος Καποδίστριας ἠναγκάσθη νὰ σπεύσῃ εἰς Σῦρον, ὀλίγον μετὰ τὴν ἐγκαθίδρυσίν του, ἵνα κατευνάσῃ στάσιν τινὰ τῶν ἐμπόρων. Ἐν Σύρῳ τότε εἶχε συγκεντρωθῇ ὅλη ἡ δραστηριότης, ἡ ἐμπορικὴ τῆς Ἑλλάδος· τίς δὲ ἦτο ἡ ἀφορμὴ τῆς στάσεως; Ὁ Καποδίστριας, ἐπὶ πολὺ διαμείνας ἐν Ῥωσσίᾳ, εἶχεν ἀσπασθῆ καί τινας διατάξεις, ὠφελίμους ἴσως καὶ χρησίμους ἐν ἐκείνῃ τῇ Ἐπικρατείᾳ, μηδόλως ὅμως συμβιβαζομένας πρὸς τὸ ἡμέτερον πνεῦμα, τὸ λίαν φιλοτιμούμενον νὰ διατηρήσῃ τὴν ἰσότητα τῶν πολιτῶν· εἶχε διατάξει λοιπὸν νὰ γίνῃ τὸ ἑξῆς, νὰ διαιρεθῶσιν αἱ τάξεις τῶν ἐμπόρων εἰς τρεῖς κατηγορίας, καὶ ἡ μὲν πρώτη, ἡ πληρόνουσα τόσον φόρον ἐπιτηδεύματος, νὰ δικαιῶται μόνη νὰ ἐμπορεύηται μεθ’ ὅλου τοῦ κόσμου, ἡ δευτέρα δὲ τάξις, ἡ πληρόνουσα ὀλιγώτερον, δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ προβῇ μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ἀλλὰ νὰ ἐμπορεύηται μόνον ἐντὸς τῆς Ἑλληνικῆς Ἐπικρατείας· ἡ τρίτη δὲ καὶ τελευταία, ἡ πληρόνουσα ἔτι ὀλιγώτερον φόρον, ἐδικαιοῦτο νὰ ἐμπορεύηται ἐπιτοπίως μόνον. Ἦτο Νόμος ταμιευτικὸς, ἀλλ’ οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦτο, ἦτον ὅλως ἀντίθετος πρὸς τὰ ἤθη καὶ τὰς ἰδέας τοῦ λαοῦ. Οἱ ἔμποροι λοιπὸν ἠγέρθησαν πάντες, ἀπειλοῦντες στάσιν, καὶ οὐδόλως ἐννοοῦντες νὰ ὑποκύψωσιν εἰς τὰ Ρωσσικὰ αὐτὰ διδάγματα. Ὁ τότε κυβερνῶν τὰς Κυκλάδας μακαρίτης Καλλέργης δὲν ἠδύνατο νὰ κατευνάσῃ τὴν στάσιν διὰ τῶν ὀλίγων ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους εἶχεν ὑπὸ τὰς διαταγὰς του· ἐδέησε λοιπὸν νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπικουρίαν τῆς Κεντρικῆς Ἐξουσίας, καὶ ἔσπευσεν ὁ Καποδίστριας ἐκεῖ, ἵνα ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν, ἀνακαλῶν τὸ Διάταγμα. Ἀνάλογόν τι, μοὶ φαίνεται, πράττομεν νῦν· διαιροῦμεν τοὺς τραπεζίτας εἰς διαφόρους τάξεις, ἀναλόγως τοῦ φόρου τοῦ ἐπιτηδεύματος, ὃν καταβάλλουσι, καὶ εἰς τὴν πρώτην τάξιν παρέχομεν πλῆρες τὸ δικαίωμα νὰ δανείζῃ ἐπὶ ἐνεχύρῳ καὶ νὰ ἐκποιῇ τὸ ἐνέχυρον, ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ καὶ ἐπὶ σπουδαίοις πλεονεκτήμασιν. Ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ πάλιν νὰ ἀναφέρω τὸ πλεονέκτημα ἐκεῖνο, ὅπερ προηγουμένως ὑπέμνησα ἡμῖν. Ἐγώ, δηλ. ὁ μὴ ἀπολαύων τοῦ πλεονεκτήματος τραπεζίτης, ἐκποιῶ τὸ ἐνέχυρον, ὡς εἶπον, διὰ τῆς συνήθους διαδικασίας, ἀλλὰ πρὸ τῆς ἀπαιτήσεώς μου θὰ πληρωθῶσιν οἱ μισθοὶ τοῦ ὑπηρέτου, αἱ τροφαὶ, αἱ δοθεῖσαι τῷ ὀφειλέτι ἢ τῇ οἰκογενείᾳ του, αἱ δαπάναι τῆς ἀσθενείας του καὶ τῆς κηδείας του καὶ ἄλλα τινά, ἂν δὲ περισσεύσῃ, θὰ λάβω καὶ ἐγώ· ὁ προνομιοῦχος ὅμως τραπεζίτης, δανειστὴς τυγχάνων, δικαιοῦται νὰ εἰσπράξῃ τὴν ἀπαίτησιν αὑτοῦ, προτιμώμενος παντὸς ἄλλου προνομίου καὶ αὐτῶν τῶν γενικωτάτων, καὶ αὐτῶν τῶν προνομίων, ὑπὲρ ὧν, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, ἡ Πολιτεία ἐνδιαφέρεται, ἵνα τυγχάνωσι προστασίας μείζονος· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἀποκρούει ὁ τοιοῦτος προνομιοῦχος δανειστὴς καὶ πᾶν οἱονδήποτε πραγματικὸν δικαίωμα, διότι τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Νόμου ΩΚΘʹ, ὅπερ ἀξιοῦμεν νὰ ἐπεκτείνομεν καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας, λέγει ῥητῶς, ὅτι ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ ἐνεχύρου πληρόνεται ἡ ἀπαίτησις τῆς Τραπέζης, προτιμωμένη παντὸς ἄλλου προνομίου καὶ παντὸς πραγματικοῦ δικαιώματος. Ἕνεκα αὐτῶν τῶν λόγων, φρονῶ, ὅτι ἔδει νὰ ὑποβληθῇ εἰς ὡριμωτέραν μελέτην τὸ νομοσχέδιον, καὶ πρὸς τοῦτο παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν. Πολὺ πιθανὸν νὰ χρήζῃ βελτιώσεων καὶ ἁπλοποιήσεων ὁ κοινὸς Νόμος περὶ ἐνεχύρου, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι τῆς στιγμῆς, χρήζει μελέτης βαθυτέρας, καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶπον καὶ χθὲς, ἐπιμένω δὲ καὶ σήμερον, παρακαλῶν ὑμᾶς νὰ ἀναβάλητε τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ βεβαίως δὲν εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς τὸ ἀναβάλωμεν εἰς τὴν αὔριον καὶ βλέπομεν.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται διὰ τὴν αὔριον ἡ ἐπιψήφισις τοῦ συνόλου. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: Περὶ κληρώσεως μεταξὺ μὴ κατόχων δηλωσάντων τὰς αὐτὰς γαίας. Περὶ οἰνοπνευματοποιείων ά. κατηγορίας Περὶ ἀποζημιώσεως ὁδοιπορικῶν ἐξόδων τῶν ἀξιωματικῶν, ἀνθυπασπιστῶν καὶ ὁπλιτῶν τοῦ στρατοῦ).

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν ἐδαφίων 2, 3, 4 καὶ 5 τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ περὶ ὁδοποιΐας ΣΞΓʹ Νόμου, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τῶν καταλαμβανομένων γαιῶν καὶ κτημάτων.

§25ΜΙΛΗΣΗΣ. Περὶ τῆς ἀποζημιώσεως λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης ἔχομεν ὑπ’ ὄψει τρία νομοσχέδια.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν σχετίζηται πρὸς τὸ ἄλλο, νὰ τὸ ἀφήσωμεν δι’ αὔριον.

§27ΜΙΛΗΣΗΣ. Μάλιστα.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται δι’ αὔριον. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ Νόμου ΣΞΓʹ περὶ ὁδοποιΐας καὶ ΣΚϚʹ περὶ συστάσεως τοῦ ταμείου αὐτῆς. (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1–9. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 10).

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸ ἄρθρον δέκατον αἱ ἐγειρόμεναι δίκαι διεξάγονται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶναι ἀνάγκη ἐδῶ νὰ προσθέσωμεν: «ἐφαρμοζομένης τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ ἀπὸ 22 Ἰουλίου 1882 ΑΚΑʹ Νόμου περὶ Νομικῶν Συμβούλων», ἵνα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διεξάγῃ τὰς δίκας ταύτας κατὰ τὰ περὶ Νομικῶν Συμβούλων διατεταγμένα. Ἐπίσης προτείνω τροπολογίαν διὰ τῆς διαγραφῆς τοῦ ἄρθρου 16, διότι τὸ ἄρθρον τοῦτο, κατόπιν τῶν θεσπισθησομένων περὶ τοιούτων ἔργων, καθίσταται περιττόν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐπίσης ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, πλὴν τοῦ 16, διαγραφομένου, ὡς καὶ τὸ σύνολον).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Παμίσου.

§31ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν θὰ δυσανασχετήσῃ βεβαίως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Τζάνες, βλέπων με εἰς τὸ βῆμα κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀρχῆς νομοσχεδίου, ὅπερ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἰδιαιτέραν αὐτοῦ πατρίδα. Ἵνα μὴ δὲ καὶ ἐπὶ στιγμὴν ταραχθῇ, δηλῶ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς καὶ ὑπὲρ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ. Μετὰ τὴν δήλωσιν ταύτην ὑποθέτω, ὅτι θὰ μὲ ἀκούσῃ ἡσύχως. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἀνέρχομαι τὸ βῆμα, ἵνα ὑποβάλω παράπονον δικαιότατον, ἐξ ὀνόματος ἐκείνων, οὓς κατ’ ἐξοχὴν ἐκπροσωπῶ ἐνταῦθα. Παραπονεῖται δικαίως ἡ Λεβαδεία, ὅτι παρημελήθη ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων, ἐνῷ ἐδικαιοῦτο ν’ ἀξιοῖ, ὅτι πρωτίστως δι’ αὐτὴν ἔδει νὰ ἐξαντλῆται ἡ Κυβερνητικὴ μέριμνα. Αἱ γαῖαι τῆς Λεβαδείας εἰσὶν αἱ μᾶλλον εὔφοροι γαῖαι. Ἐντρέπομαι δὲ ἀληθῶς νὰ εἴπω, ὅτι ἐπὶ τουρκοκρατίας, ὅτε τὸ Βοιωτικὸν πεδίον ἦν ἐξησφαλισμένον ἀπὸ τὰς πλημμύρας δι’ ὑδραυλικῶν ἔργων, ἅτινα ἡ Σουλτανικὴ Κυβέρνησις εἶχε τὴν πρόνοιαν νὰ διατηρῇ, οἱ κάτοικοι τῆς Λεβαδείας ἦσαν εὐτυχεῖς· ἔζων ἐν πλούτῳ καὶ καλλιεργοῦντες τὴν γῆν ἔσπευδον κατὰ τὸ θέρος ἀποκομίζοντες ὅ,τι ἡ φιλεργία αὐτῶν καὶ τὸ γόνιμον τοῦ ἐδάφους ἀπέδιδον αὐτοῖς, ὡς ἀντάλλαγμα τοῦ ἱδρῶτός των. Ποία δὲ εἶναι σήμερον ἡ θέσις αὐτῶν, ὑπὸ τὴν ζωογόνον αὔραν τῆς ἐλευθέρας Πατρίδος; Ἡ πενία μαστίζει αὐτοὺς, καὶ ἡ δυστυχία εἶναι ὁ διαρκὴς τῶν οἰκογενειῶν αὐτῶν συνοδός. Διατί ἆρά γε ἡ μεταβολὴ αὕτη; μήπως ἐπῆλθε στείρωσις τῶν γαιῶν καὶ ἔπαυσεν ἡ γονιμότης αὐτῶν; ἢ μήπως οἱ κάτοικοι ἀπέβαλον τὴν ἕξιν τοῦ ἐργάζεσθαι, ἢ μετεβλήθησαν οἱ τῆς καλλιεργείας ὅροι; Οὐδὲν τούτων συμβαίνει· τὸ γεγονὸς ἀφ’ ἑαυτοῦ ἐξηγεῖται. Ὀλίγον μετὰ τὴν ἀναχώρησιν τῶν Τούρκων ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἡ ἐν τῷ Βοιωτικῷ πεδίῳ διατήρησις τῶν σωστικῶν ἀπὸ τῆς πλημμύρας μέτρων παρημελήθη καὶ μικρὸν καὶ κατ’ ὀλίγον ταῦτα κατεστράφησαν ὁλοτελῶς, οὕτω δὲ ὁ τόπος ἐγκατελείφθη ἕρμαιον τῶν ἀπὸ τῶν παρακειμένων ὀρέων καταῤῥεόντων ὑδάτων, τῶν μεταβαλλόντων ἀπὸ τοῦ φθινοπώρου μέχρι τῆς ἀνοίξεως τὰ ἐν τῷ Βοιωτικῷ πεδίῳ χωρία εἰς ἀληθῆ νησίδρια. Σπείρουσιν ἤδη καὶ δὲν θερίζουσι· δανείζονται, ἵν’ ἀγοράσωσι τὸν σπόρον, καὶ μία φθινοπωρινὴ βροχὴ στέλλει εἰς κόρακας καὶ σπόρον καὶ φυτά. Τοιαύτη εἶναι ἡ σημερινὴ κατάστασις τοῦ τόπου. Ἵνα καταστήσω δὲ καταφανῆ τ’ ἀποτελέσματα τῆς καταστάσεως ταύτης, ἀρκεῖ ν’ ἀναφέρω ὑμῖν τὸ ἑξῆς γεγονός. Ἐκ πληροφοριῶν ἐξηγμένων ἐκ τοῦ Ἀρχείου τῆς Ἐφορίας βεβαιοῦται, ὅτι μέχρι τοῦ 1850 ἡ ἀποδιδομένη εἰς τὸ Δημόσιον πρόσοδος ἐκ τοῦ φόρου τῆς δεκάτης μιᾶς ἐκ τῶν πολλῶν περιφερειῶν τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, τῆς περιφερείας τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, ἀνήρχετο εἰς τὸ καταπληκτικὸν ποσὸν τῶν κοιλῶν σίτου 3,000, ἀπὸ τοῦ ἔτους δὲ 1850 ἡ πρόσοδος αὕτη ἤρξατο ἐλαττουμένη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου, μολονότι ὁ φόρος ηὔξανεν, αὕτη ἔφθανε μόλις τὸ ποσὸν τῶν 200 ἢ 300 κοιλῶν σίτου. Τοιαύτη ἀπότομος μεταβολὴ ἔδει βεβαίως νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ὄντως κατὰ τὸ ἔτος 1852 ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐψηφίσθη Νόμος, φέρων ἐπιγραφήν: «Περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου». Τί δὲ ἐγένετο, Κύριοι, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Νόμου τούτου; Ὁ Νόμος κατεχωρίσθη εἰς τοὺς Κώδικας τοὺς Ἑλληνικοὺς καὶ ἐχρησίμευσεν, εἰς τί νομίζετε; δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ σᾶς τὸ εἴπω, διὰ νὰ τὸ μάθητε ὅσοι τυχὸν τὸ ἀγνοεῖτε· ὁ Νόμος οὗτος ἐχρησίμευσε μόνον διὰ παραπομπάς. Ὅταν λ. χ. ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ Νόμος δι’ ὅμοια ἔργα ἢ παραπλήσια, οἱ ψηφιζόμενοι Νόμοι διὰ τὰ ἔργα ταῦτα, ὡς πρὸς τὴν διαδικασίαν τῶν ἀποζημιώσεων, παρέπεμπον στερεοτύπως εἰς τὸν Νόμον περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου. Οὕτω δὲ ὁ Νόμος οὗτος ἐχρησίμευσεν ἀληθῶς πρὸς ὠφέλειαν πολλῶν ἄλλων μερῶν, ἔμεινε δὲ ἐντελῶς ἀνωφελὴς διὰ τὸ Βοιωτικὸν πεδίον, οὕτω δὲ ἡ κατάστασις καὶ μετὰ τὸν Νόμον τοῦτον ἔμεινεν ἡ αὐτή. Ἀπειράκις οἱ κάτοικοι τῆς Λεβαδείας καὶ δι’ ἀναφορῶν καὶ διὰ τῶν ἀντιπροσώπων αὐτῶν ἀνηνέχθησαν πρὸς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, ζητοῦντες θεραπείαν τοῦ κακοῦ. Δυστυχῶς ἡ φωνή των ὑπῆρξε φωνὴ βοῶντος ἐν τῇ ἐρήμῳ. Κατὰ τὸ ἔτος 1878, τῇ πρωτοβουλίᾳ καὶ τῇ φιλοτίμῳ μερίμνῃ τῶν τότε ἀντιπροσωπευόντων ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τὴν ἐπαρχίαν Λεβαδείας, ἐψηφίσθη ἕτερος Νόμος εἰδικὸς περὶ ἀποξηράνσεως καὶ ἀρδεύσεως τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, δι’ οὗ θεσπίζεται, ὅτι συνιστᾶται εἰδικὸν ταμεῖον, προικιζόμενον διὰ τῶν ὑπὸ τοῦ Νόμου ἐπιβαλλομένων προσθέτων φόρων, ἐπιτρέπεται δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς συνομολόγησιν δανείου ἀναλόγου πρὸς τὴν ἀνάγκην ποσοῦ, ἵνα προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν ὑδραυλικῶν ἔργων. Διὰ τοῦ Νόμου ἐκείνου θεσπίζεται προσέτι, ὅτι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον θ’ ἀναγράφηται ἑκάστοτε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πίστωσις ἐκ δραχ. 30,000. Ἀληθῶς δὲ κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἀνεγράφη ἡ πίστωσις, ἀλλ’ αὕτη ἔμεινεν ἁπλῶς ἐγγεγραμμένη, χωρὶς οὐδ’ ὀβολὸς νὰ δαπανηθῇ ἐκεῖ, χωρὶς οὐδεμία νὰ ληφθῇ περὶ δανείου πρόνοια. Ἔκτοτε δὲ οὐδ’ ἡ ἀναγραφή, ἡ παρήγορος αὕτη ἀναγραφή, ἐγίνετο. Αὕτη εἶναι, κύριοι Συνάδελφοι, ἡ τύχη τοῦ Βοιωτικοῦ πεδίου, ὅπερ διὰ τῶν ἑκάστοτε περὶ αὐτοῦ ψηφιζομένων Νόμων ἐχρησίμευσεν ὡς ἀφετηρία νὰ σκεφθῶσι πάντες οἱ ἄλλοι, οἱ μικρότερα κακὰ πάσχοντες, περὶ τῆς θεραπείας αὐτῶν, ἀναφερόμενοι εἰς τὸν εἰς παραπομπὴν χρησιμεύοντα Νόμον τοῦ 1852. Ἤδη, Κύριοι, ὑπάρχει Νόμος ὁ τοῦ 1878, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης ὁ Νόμος ἐκεῖνος κατέστη ἀνεφάρμοστος. Διὰ νὰ λειτουργήσῃ, πρέπει νὰ τροποποιηθῶσι τὰ σχετικὰ ἄρθρα αὐτοῦ, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν φορολογίαν, καὶ τὴν τροπολογίαν ταύτην ὑποβάλλω ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ πρὶν ἢ ὑποβάλω ταύτην, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκφράσω μίαν εὐχήν, ὅπως ἐκτελεσθῇ ὁ Νόμος. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ψηφισθῇ ὁ Νόμος καὶ νὰ χρησιμεύῃ πάλιν εἰς παραπομπὰς, πρέπει ἐπὶ τέλους νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ἔργα ταῦτα, ἀφοῦ ἡ ἀνάγκη εἶναι ἐπείγουσα καὶ προφανής. Δὲν ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ κάμῃ ἄλλο, διὰ νὰ πεισθῇ, ἢ νὰ ἀναζητήσῃ εἰς τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου τὰς στατιστικὰς πληροφορίας, καὶ θέλει ἰδεῖ, ὅτι τὸ Δημόσιον ὑφίσταται πολὺ μεγαλειτέραν ζημίαν τῆς θυσίας, ἣν πρόκειται νὰ ὑποστῇ διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Ἐγὼ τῇ ἀληθείᾳ ζηλεύω τὸν συνάδελφον κ. Τζάνεν, ὁ ὁποῖος τόσον συντόμως κατώρθωσε νὰ πείσῃ ὅλους ἡμᾶς, ὅτι ἡ ἀνάγκη τῆς διευθετήσεως τῶν ὑδάτων τοῦ ποταμοῦ Παμίσου εἶναι σοβαρὰ καὶ κατεπείγουσα, ὥστε νὰ προκληθῇ τάχιστα ἡ ἐπιψήφισις Νόμου, τὸν ὁποῖον μ’ ὅλας τὰς δυνάμεις μου θέλω ὑπερψηφίσει.

§32ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Συνάδελφε, ἐρωτήσατε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸ πόσου καιροῦ βασανίζομαι καὶ τὸν ζαλίζω. (Ἱλαρότης).

§33ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, διότι ἐγὼ βασανίζομαι ἀπὸ 10 ἐτῶν, πρὸ 30 ἐτῶν δὲ ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ.

§34ΤΖΑΝΕΣ. Εἶναι ἐργασία ἐτῶν, Κύριοι.

§35ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, παρακαλῶ δὲ νὰ συναινέσῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἐγγραφῇ αὔριον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅπως ψηφισθῇ, καὶ μετὰ τοῦτο καὶ πάλιν θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως ἐκτελεσθῶσι τὰ ἔργα. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 158). (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὰ ἄρθρα 1–5. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6).

§36ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐδῶ, ἐν τῇ βʹ παραγράφῳ, ὅπου λέγει: ἐπιτρέπεται «ὁσάκις εἶναι ἀνάγκη», νὰ προστεθῇ «ἀναγνωριζομένη ἑκάστοτε διὰ Β. Διατάγματος, ἐκδιδομένου μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου.» (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6 μετὰ τῆς ἀνωτέρω τροπολογίας, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναδιοργανισμοῦ τοῦ σώματος τῶν ἐργοδηγῶν.

§38ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἀναβληθῇ τοῦτο.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται, διότι ὑπεβλήθη τροπολογία, ἡ ὁποία θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Τόμαν ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§40ΤΟΜΑΝ. Ἀνάγκαι ἀναφαινόμεναι κατὰ καιροὺς πρὸς σύστασιν κατωτάτων Δημοτικῶν Σχολείων, ἀξιώσεις ἴσως ἰσχυρῶν πολιτευομένων, ἢ ἄλλοι τινὲς λόγοι, ὑπεχρέωσαν τὰς κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, ὅπως προβαίνωσιν ἑκάστοτε εἰς σύστασιν τοιούτων, καίπερ μὴ ἐπαρκοῦντος τοῦ παρὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀναγεγραμμένου ὡς χορηγήματος διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν· αἱ ὑπερβάσεις αὗται ἔφερον ἀνωμαλίας περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν, ἃς δὲν ἠδύνατο νὰ παρίδῃ τὸ διορατικὸν πνεῦμα τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὰς ὁποίας ὑπεσχέθη, εἰσηγούμενος τὸν Προϋπολογισμὸν, ὅτι θὰ σπεύσῃ νὰ ἐξομαλίσῃ. Καὶ ἀληθῶς δὲν δύναταί τις νὰ καυχηθῇ, ὅπως πολὺ ὀρθῶς ὁ κ. Πρόεδρος εἶπεν, ὅτι ἔχει ἄρτια οἰκονομικὰ, ἐὰν δὲν ἔχῃ καὶ ἀρτίαν καὶ κανονικὴν διαχείρισιν. Τὰς ὑποσχέσεις του ταύτας ἐκπληρῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ ἡμερῶν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, κύριος σκοπὸς τοῦ ὁποίου, κατὰ τὰ λεχθέντα παρ’ αὐτοῦ, εἶναι ἡ διακανόνισις τῶν τῆς διαχειρίσεως καὶ ἡ ἄρσις τῶν ἀνωμαλιῶν, αἵτινες προκύπτουσιν ἐκ τῆς ἐτησίας χορηγίας τοιούτων χορηγημάτων ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τὰ νενομοθετημένα. Δύναταί τις νὰ συγχαρῇ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ὁμολογουμένως ἐπέτυχε τοῦ σκοποῦ. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐζήτησε νὰ ἐπιτύχῃ καὶ πέραν αὐτοῦ, διότι διορῶ ἐν τῷ πνεύματι τοῦ νομοσχεδίου τούτου οὐ μόνον τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν τῆς ἐξομαλίσεως τῶν ἀνωμαλιῶν καὶ τῆς διαῤῥυθμίσεως, ὡς εἶπον, τῶν τῆς διαχειρίσεως, ἀλλὰ καὶ ἑτέραν πρόθεσιν, ἀγαθὴν μὲν πάντοτε, προκειμένου περὶ τῶν προθέσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ὄχι ὅμως καὶ τοιαύτην διὰ τὰ συμφέροντα τῶν πτωχῶν δήμων. Ἐὰν ἤθελέ τις προσέξει εἰς τὸν τρόπον τῆς ἀναγραφῆς τῆς δευτέρας διατάξεως, ἢ μᾶλλον εἰς τὸν πρῶτον πόρον, τὸν ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὡς πόρον τοῦ δημοτικοῦ τούτου ταμείου, ἐὰν, λέγω, ἤθελέ τις προσέξει εἰς τὸν τρόπον τῆς ἀναγραφῆς τοῦ πόρου τούτου, ἤθελε δίδει, ὅτι τὸ Δημόσιον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι σκοπεῖ διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου νὰ ἄρῃ τὰς ἀνωμαλίας, τὰς περὶ τὴν διαχείρισιν, σκοπεῖ καὶ κἄτι τι ἄλλο, νὰ τὸν κανονίσῃ ὁριστικώτερον οὕτως, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ ὑπάρξῃ οὐδεμία ἀνωμαλία, διότι δὲν σκέπτεται ἴσως νὰ ποιήσῃ οὐδεμίαν παροχὴν πρὸς ἀνακούφισιν τῶν δήμων διὰ τὴν δημοτικὴν αὐτῶν ἐκπαίδευσιν· καὶ τοῦτο βεβαίως δὲν εἶναι κατακριτέον, βεβαίως ἤθελεν εἶναι ἐπαινετόν. Ἐὰν ἀφ’ ἑτέρου ἐλαμβάνετο ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν ἡ πτωχὴ κατάστασις τῶν δήμων τοῦ Βασιλείου, θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, νὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν δήμων τοιαύτης, τεινούσης νὰ φέρῃ τὴν παράλυσιν τούτων. Ἡ ἀπαλλαγὴ τοῦ Δημοσίου πάσης παροχῆς πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, νομίζω, ὅτι, ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, δὲν εἶναι δυνατή· δὲν προβαίνει ὅμως μέχρι τοῦ σημείου τούτου τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἐὰν ἡ Βουλὴ παραδεχθῇ τοῦτο, ὅπως ἔχει, ἐὰν ψηφισθῇ ὡς Νόμος ὁ τρόπος τῆς ἐξευρέσεως τῆς ἀναλογούσης ἑνὶ ἑκάστῳ δήμῳ εἰσφορᾶς, θέλει ἐπενέγκει εἴς τινας δήμους πλήρη καταστροφὴν, πλήρη ἀποσύνθεσιν. Ἐὰν, Κύριοι, ζητήσῃ τις νὰ κανονίσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ὑποβληθεισῶν διατάξεων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τὴν ἀναλογοῦσαν ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν δήμων εἰσφοράν, θέλει κατανοήσει ἀμέσως, ὅτι ἐπιβάλλεται τοιαύτη ἰδίως εἴς τινας δήμους, ἔχοντας μικροὺς Προϋπολογισμοὺς ἐσόδων καὶ μέγαν ἀναλόγως πληθυσμὸν, δυσανάλογον πρὸς τὴν ἀντοχὴν αὐτοῦ, δυσβάστακτον. Ἵνα κατὰ πρῶτον ἀνεύρητε τὴν ὀφειλομένην παρ’ ἑκάστου δήμου πρὸς τὸ συνιστάμενον ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰσφορὰν, δὲν ἔχετε ἢ νὰ κάμητε μίαν καταμέτρησιν τῶν ψυχῶν καὶ νὰ ὑπολογίσητε μίαν δραχμὴν δι’ ἑκάστην τούτων· δὲν εἶναι ὅμως ἐπιτετραμμένον νὰ σταματήσητε ἕως αὐτοῦ, ἐὰν δὲν λάβητε ἐν τῇ ὁριστικῇ διαῤῥυθμίσει τῆς ἀναλογίας ταύτης ὡς φραγμοὺς δύο ἕτερα ἄρθρα, ἀναγραφόμενα παρὰ τοῦ αὐτοῦ νομοσχεδίου, νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν δηλ. νὰ ὑπερβῇ ἡ οὕτως ἐξευρεθεῖσα ἀναλογία τοῦ ποσοῦ τῶν δραχμῶν τὸ ἥμισυ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου τούτου, νὰ μὴ δύναται ὅμως νὰ ἦναι κατωτέρα τοῦ 1/15 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν τῶν εἰσοδημάτων αὐτοῦ. Ἐὰν αὐτὸν τὸν ὑπολογισμὸν ποιήσητε κατὰ τὴν τάξιν, ἣν ὑπέδειξα ὑμῖν, ἔχετε βεβαίως ἐκ τοῦ νομοσχεδίου προκύπτουσαν ἀμέσως τὴν ἀναλογοῦσαν ἑνὶ ἑκάστῳ τῶν δήμων εἰσφορὰν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ τηροῦντες τὴν ἀνωτέρω ἀναλογίαν, θέλετε ποιήσει μέγιστον ἀδίκημα εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους ἰδίως, οἵτινες ἔχουσι μέγαν σχετικῶς πληθυσμὸν κατοίκων, δημοτῶν, ἢ ψυχῶν, καὶ μικρὸν Προϋπολογισμὸν, διότι αὐτοὶ κυρίως θὰ ὑποστῶσι τὴν ζημίαν· καὶ ἵνα σαφέστερον ἐξηγηθῶ πρὸς ὑμᾶς, διότι νομίζω, ὅτι περιπεπλεγμένως πως διατυποῦται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ὁ τρόπος τῆς ἐξευρέσεως τῆς ἀναλογίας ταύτης, τῆς ὀφειλομένης παρ’ ἑνὸς ἑκάστου δήμου, παρακαλῶ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω ἓν ἁπλούστατον παράδειγμα. Πολὺ πιθανὸν ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τούτῳ νὰ μὴ ἦμαι πολὺ ἐπιτυχής· ἀνομολογῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ τὸ ἔλαβον χθὲς ὑπ’ ὄψει, οὐδεμία αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, σχετικὴ πρὸς τοῦτο, ὑπεβλήθη, ἢ πληροφορία τις ἄλλη, δυναμένη νὰ διαφωτίσῃ ἐμὲ τοὐλάχιστον, μὴ ἔμπειρον περὶ τὰ τοιαῦτα ἀνομολογῶ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπέπεσα εἰς πλάνην, τοῦτο δ’ ἐλπίζω, ὅτι θέλετε μοὶ συγχωρήσει. Ἐν παραδείγματι λοιπὸν, ἐὰν ὑποθέσητε δῆμον, ἔχοντα πληθυσμὸν 5,000 ψυχῶν, ἔχοντα δὲ Προϋπολογισμὸν ἐσόδων καθαρὸν δραχ. 12,000,—καὶ ἔχομεν ἤδη τοιοῦτον τὸν δῆμον τῆς Σίφνου—κατὰ τὸν Νόμον ὁ δῆμος οὗτος εἶναι ὑπόχρεως νὰ πληρώσῃ μίαν δραχμὴν κατὰ ψυχὴν, ἀλλὰ δὲν δύναται τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ ᾖναι ἀνώτερον τοῦ ἡμίσεος τοῦ Προϋπολογισμοῦ του, δὲν εἶναι ὅμως ἀνώτερον, διότι αἱ 5,000 εἶναι ποσὸν κατώτερον τῶν 6,000, ἄρα ἡ ἀναλογοῦσα εἰς τὸν δῆμον τοῦτον ἀναλογία εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 5,000 δραχμῶν. Ἐὰν λάβητε, Κύριοι, ἀπὸ ἕνα δῆμον, ἔχοντα ἔσοδα πρὸς συντήρησιν μόλις ἐπαρκοῦντα πρὸς τὰς ἀπολύτους αὐτοῦ ἀνάγκας τὸ ποσὸν τῶν 5,000 δραχμῶν, ἀπὸ δῆμον, ὅστις σήμερον μόλις δαπανᾷ τὸ ποσὸν τῶν 3,000 δραχμῶν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, βεβαιωθῆτε, ὅτι θέλετε ἀφαιρέσει τὴν ζωὴν, ἑτέραν ἀναγκαιοτάτην δαπάνην, θέλετε δὲ τὸν ὑποχρεώσει, ἢ νὰ μὴ ἔχῃ Γραμματέα, ἢ Ἀστυνόμον, ἢ κλητῆρας, ἢ ἄλλο τι. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει σας ἑτέρους δήμους, οἵτινες ἔχουσι πληθυσμὸν μικρὸν σχετικῶς καὶ Προϋπολογισμὸν ἐσόδων μέγιστον, τὸν δῆμον τοῦ Πειραιῶς, τὸν πλησιέστερον, ὅστις ἔχει Προϋπολογισμὸν ἐσόδων 600,000 δραχ. καὶ πληθυσμὸν κατὰ τὴν ἀπογραφὴν 22,000, θέλετε εὑρεῖ, ὅτι ἀναλογεῖ αὐτῷ εἰσφορὰ 90,000 δραχ. Ὁ δῆμος οὗτος δαπανᾷ σήμερον διὰ τὴν πολυτελῆ αὐτοῦ ἐκπαίδευσιν τὸ ποσὸν, ὡς μὲ πληροφορεῖ ὁ συνάδελφος κύριος Μουτσόπουλος, τῶν 45,000 δραχμῶν. Ἐὰν ὑποχρεώσητε τὸν δῆμον αὐτὸν ν’ ἀφαιρέσῃ 45,000 δραχμῶν, προϊὸν τῶν ἱδρώτων του, τῆς ἐπιμελείας του, τῆς προνοίας του, καὶ νὰ τὰς δώσῃ πρὸς συντήρησιν ἑτέρων Δημοτικῶν Σχολείων ἢ καταστημάτων, πρὸς πληρωμὴν Διδασκάλων κτλ. ἑτέρου δήμου, νομίζετε, ὅτι δὲν ἀδικεῖτε τὸν δῆμον τοῦτον; Αὐτὰ τὰ ἄτοπα κατ’ ἐμὴν ἀντίληψιν παρουσιάζει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Δύναται κατ’ ἐμὴν κρίσιν νὰ ἐπιτευχθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀρθῶς ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει, τὸ τῆς διαῤῥυθμίσεως τῆς διαχειρίσεως, ἐὰν ἐκανονίζετο ἅπαξ διὰ παντὸς, ὅτι οἱ δῆμοι, οἱ ἔχοντες Προϋπολογισμὸν δυνάμενον νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς αὐτῶν ἐκπαιδεύσεως, οὐδὲν λαμβάνουσι χορήγημα παρὰ τοῦ Δημοσίου, δύναται νὰ θεραπευθῇ τοῦτο, ἐὰν ἀνεγράφετο ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ὁριστικὸν ποσὸν εἰς συνδρομὴν τῶν ἀπόρων δήμων καὶ ὄχι τῶν εὐπορούντων, οἵτινες δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσι μόνοι εἰς τὴν συντήρησιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεώς των, καὶ νὰ μὴ περιέλθητε εἰς τὸ σημεῖον, νὰ ἀφαιρέσητε τὸν ἀτμοσφαιρικὸν ἀέρα, οὕτως εἰπεῖν, ἀπὸ ἕνα δῆμον, διότι τοιοῦτον διὰ τῆς εἰσφορᾶς τοῦ ἀφαιρεῖτε, ἀπὸ δῆμον, ὅστις δὲν ἔχει οὔτε ἕνα ἴσως φανὸν, ὅστις δὲν ἔχει μίαν ὁδὸν 20 βημάτων, καὶ ὅστις στερεῖται Ἀστυνόμου, κλητήρων, ἢ ἀδυνατεῖ νὰ πληρώσῃ τὸν Γραμματέα τῆς Δημαρχίας του, νὰ τὸν ὑποχρεώσητε δὲ νὰ δώσῃ τὸ ἥμισυ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ συντηρηθῶσι Σχολεῖα καὶ Διδάσκαλοι ἐκ τοῦ γενικοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Εἶναι σοφὴ ἡ πρόνοια, ἀλλὰ τὸ μέσον κατ’ ἐμὲ δὲν εἶναι ἐπαινετόν. Ἐπεθύμουν, πρὶν ἢ ἐν ἐπιγνώσει ψηφίσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἔχω παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πληροφορίας τινὰς σχετικὰς, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν μου ταύτην εἶχον ἐκδηλώσει πρὶν ἢ ἐπὶ τούτου λάβω τὸν λόγον. Ἐν τῇ Βουλῇ εὐχαρίστως εἶδον, ὅτι πίναξ τις περιφέρεται, περιέχων τὰς πλείστας ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐπεθύμουν, νὰ ζητήσω· ἐν παραδείγματι ἐπεθύμουν, ὅπως κατατεθῇ ἐν τῇ Βουλῇ πίναξ λεπτομερὴς, περιέχων ἐν πρώτοις τὸν ἀριθμὸν τῶν ψυχῶν ἑκάστου δήμου τοῦ Κράτους, τὸ ποσὸν τῶν ἐσόδων, τῶν ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ τελευταίῳ αὐτοῦ Προϋπολογισμῷ, τὸ ποσὸν τὸ δαπανώμενον παρ’ ἑκάστου διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ἐν γένει, καὶ τὸ ποσὸν τῆς εἰσφορᾶς ἢ τοῦ βοηθήματος, τοῦ διδομένου ἑκάστοτε ἢ κατὰ τὰ τέσσαρα τελευταῖα ἔτη παρὰ τοῦ Δημοσίου πρὸς ἕκαστον τῶν δήμων, διὰ νὰ ἴδω ὁποία τις εἶναι ἡ ὑποχρέωσις τῶν δήμων μέχρι τοῦδε διὰ τὴν συντήρησιν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων των, καὶ ὁποία τις ἔσεται ἐν τῷ μέλλοντι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο γίνῃ Νόμος τοῦ Κράτους. Εὐτυχῶς ἔμαθον, ὅτι κυκλοφορεῖ ἐν τῇ Βουλῇ βιβλίον τι, σημειώσεις τινὲς, ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου δοθεῖσαι, αἵτινες δίδουσι τοιαύτας τινὰς διασαφήσεις. Ἔλαβον τὰς σημειώσεις ταύτας, καὶ, ἃς μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ εἴπω, δὲν ἐνόμισα, ὅτι πρέπει νὰ δώσωμεν πολλὴν πίστιν εἰς αὐτάς· διότι ἅμα τῷ πρώτῳ βλέμματι ἀνεκάλυψα, ὅτι βεβαίως εἶναι ἐσφαλμέναι πληροφορίαι. Δὲν ἐξελέγχω τὸ ὅλον τῶν πληροφοριῶν τούτων, ἀλλ’ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἐξελέγχω τοὺς Προϋπολογισμοὺς καὶ τοὺς κατοίκους τῆς ἐπαρχίας μου, τοὺς ἀναφερομένους ἐν ταῖς σημειώσεσιν, ὅπως πᾶς τις ἐξ ὑμῶν δύναται διὰ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐπαρχίαν, καὶ βλέπω ὅτι ἔχετε Προϋπολογισμὸν ἐσόδων ἐν τῇ σημειώσει ἐν τῷ δήμῳ Ἑρμουπόλεως 365,000 δραχ., ἐνῷ εἶναι 800,000, βλέπω ἐν τῷ δήμῳ Σύρου 13,000 ἀριθμὸν ψυχῶν, ἐνῷ εἶναι 5,500. Νομίζω, ὅτι τοιαῦται ἀνακρίβειαι παρετηρήθησαν καὶ παρ’ ἑτέρου συναδέλφου, τοῦ κ. Μουτσοπούλου, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ κατανοήσω, πῶς εἶναι δυνατὸν, ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν τοιούτων, βεβαίως εἴτε ἐξ ἀπροσεξίας, εἴτε ἐξ ἄλλου τινὸς ἐσφαλμένου ὑπολογισμοῦ ληφθεισῶν, νὰ στηριχθῇ βάσις, ἥτις θὰ στηρίξῃ νομοθέτημα, ἐρχόμενον νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς δήμους περιουσίαν, πρὸς συντήρησιν ἑτέρων δήμων, ἐρχόμενον, λέγω, ν’ αὐξήσῃ τινῶν δήμων τὰ βάρη, πρὸς συντήρησιν ἄλλων δήμων, καὶ ἐπὶ τέλους νὰ ἀφαιρέσῃ ὕπαρξιν ἀπό τινας τῶν δήμων, οἵτινες δὲν δύνανται νὰ συντηρηθῶσιν. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ νομοθέτημα τοῦτο ἐπιψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς, θὰ ἀγάγῃ ἡμᾶς καὶ εἰς ἕτερον ἄτοπον. Τυχαίως ἔῤῥιψα ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν διατάξεων αὐτοῦ, διότι κυρίως κατ’ ἀρχὴν νομίζω, ὅτι τοῦτο δὲν πρέπει νὰ νομοθετηθῇ, καὶ παρετήρησα, ὅτι ὑπάρχει διάταξίς τις, καθ’ ἣν ἡ ἐνέργεια τοῦ Νόμου τούτου ἄρχεται ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου ἐ. ἔ., ἐὰν δὲ οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν δήμων ἔχωσιν ἐγκριθῆ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, (καὶ εἶναι ὅλοι ἐγκεκριμένοι οἱ Προϋπολογισμοὶ) ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Νομάρχην δι’ ἀποφάσεώς του νὰ μεταβάλῃ τὸν Προϋπολογισμὸν, διὰ ν’ ἀφαιρέσῃ τὴν εἰσφοράν. Ἀλλ’ ἐὰν ἐπιτρέπηται εἰς τὴν Διοικητικὴν Ἀρχὴν διὰ μονομεροῦς πράξεώς της νὰ μεταβάλῃ τὸν Προϋπολογισμὸν ἑνὸς δήμου, νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου ἔσοδόν τι ἀνάλογον διὰ τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δὲν θὰ δώσητε τὸ δικαίωμα κατ’ ἀνάγκην, συνεπείᾳ τοῦ δικαιώματος τούτου, εἰς τὴν ἀνωτέραν Διοικητικὴν Ἀρχὴν νὰ ἀφαιρέσῃ πόρους τοῦ δήμου τούτου; καὶ ἐὰν ἔχητε Προϋπολογισμόν τινα, ὅπως εἶναι ὅλοι οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν δήμων τοῦ Κράτους, οἱ ὁποῖοι ἐπακριβῶς ἐξισοῦσι τὰς δαπάνας αὐτῶν μὲ τὰ ἔσοδα, ἐὰν ἀφαιρέσητε τὸ ποσὸν 2,000 δραχμῶν περιπλέον, πῶς θὰ καλύψητε τὰς δαπάνας τὰς ἄλλας, τὰς ὁποίας ἀντιπροσωπεύουσιν αἱ ἀφαιρούμεναι αὗται δραχμαί; διὰ τῆς καταργήσεώς των δὲν θέλετε φθάσει εἰς τὸ ἄτοπον νὰ ἔχητε μίαν ἀπόφασιν τοῦ Νομάρχου, καταργοῦσαν τὸν Γραμματέα, τὸν Ἀστυνόμον, ἄνευ προηγουμένης γνωμοδοτήσεως τοῦ οἰκείου Δημοτικοῦ Συμβουλίου; δὲν θέλετε ἔχει τὴν Διοίκησιν, κανονίζουσαν τὰ τοῦ δήμου ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ δήμου; Καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον λοιπὸν νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο καλὸν, ἀφοῦ ἀκριβεῖς καὶ λεπτομερεῖς ὑποβληθῶσιν ἐν τῇ Βουλῇ πίνακες, κατὰ τὴν ἐκφρασθεῖσαν παρ’ ἐμοῦ ἐπιθυμίαν, ἥτις νομίζω ὅτι καὶ τῆς ἰδίας Κυβερνήσεως εἶναι, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἵνα δυνηθῶμεν ἐν ἐπιγνώσει τῶν πραγμάτων, πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τοιαύτας κατὰ τῶν Δημοτικῶν Προϋπολογισμῶν ἀφαιμάξεις, νὰ μελετήσωμεν ὡριμώτερον τὰ πράγματα, ὅπως ἐν γνώσει ψηφίσωμεν. Δὲν ἤθελον οὕτω διαῤῥήδην κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ φέρω τὸν λόγον, πρὶν ἢ λάβω τὰς πληροφορίας τὰς ἀνωτέρω, καίτοι—σᾶς βεβαιῶ ἐν ὅλῃ τῇ εἰλικρινείᾳ—ἔχω πεισθῇ περὶ τοῦ ἀσυμφόρου τούτου ἐκ πρώτης ὄψεως. Νὰ ἐμβαθύνω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν ἠδυνήθην· ἡ πληθὺς τῶν νομοσχεδίων, τῶν εἰσαγομένων ταυτοχρόνως, δέν μοι τὸ ἐπέτρεψε νὰ τὸ πράξω· ἀνομολογῶ δὲ, ὅτι δὲν ἔχω τὴν δύναμιν, ἣν ἔχουσιν ἄλλοι, νὰ τὰ ἀντιλαμβάνωνται τόσῳ ταχέως.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις εἶναι ἑτεροσκελής, διότι ἡ ἀναβολὴ ἐπάγεται ἑτέραν ὑποχρέωσιν, περὶ ἧς οὐδεμία ὑποβάλλεται πρότασις, τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως προνοήσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῶν πόρων, δι’ ὧν θέλομεν ἐπαρκέσει εἰς τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀφοῦ σήμερον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, προκαταβάλλον ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ μὴ ἀναλαμβάνον τὰ προκαταβαλλόμενα, καταλήγει εἰς ἔκθεσμον δαπάνην. Ἀνυπερθέτως ἀπὸ πρώτης προσεχοῦς Ἰανουαρίου θέλει παύσει ἡ κατάστασις αὕτη.

§42ΜΙΛΗΣΗΣ. Δύνασθε νὰ μᾶς προσδιορίσητε, τί ποσὸν δαπανᾶται διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν;

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ καθυστεροῦν ὑπόλοιπον τῶν παρὰ τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως προκαταβληθέντων κατὰ τὸ 1886 ἀνέρχεται ἀκριβῶς εἰς 640,000 δραχμῶν, τὸ δὲ ὅλον ὀφειλόμενον ποσὸν ὑπὸ τῶν δημοτικῶν ταμείων εἰς τὸ Δημόσιον, πρὸς ἀπόδοσιν προκαταβληθέντων, ἀνέρχεται εἰς 6,878,000....

§44ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀπὸ πόσων ἐτῶν;

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ὅλη ὀφειλὴ ἀνατρέχει εἰς ἐποχὴν πολὺ παλαιάν· ἀλλ’ ὁ κατὰ τὸ 1881 ψηφισθεὶς Νόμος περὶ ἐκκαθαρίσεως καθυστερούντων περιέλαβε διάταξιν, ἀναστέλλουσαν τὴν εἴσπραξιν τῶν μέχρι τέλους τοῦ 1880 προκαταβολῶν μέχρι τῆς ἐκδόσεως εἰδικοῦ Νόμου. Τὰ μέχρι τέλους τοῦ 1880 ὀφειλόμενα εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τοῖς δημοσίοις βιβλίοις ἐπὶ ποσῷ 4,488,000. Εἰς ταῦτα προσθετέον τὰ καθυστεροῦντα ὑπόλοιπα τῶν ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1881 ἕως 31 Δεκεμβρίου 1886 προκαταβληθέντων, συμποσούμενα εἰς 2,389,000, τὸ δὲ ἄθροισμα εἶναι τὸ προμνησθὲν τῶν 6,878,000. Τὰ καθυστεροῦντα ὑπόλοιπα ηὔξησαν σπουδαίως ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τῆς ἐγκυκλίου τοῦ προκατόχου μου ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ ἀπὸ 30 Ἰουλίου 1885, περιοριζουσῶν τὰς εἰς ἀπότισιν τῶν προκαταβολῶν γινομένας παρὰ τῶν ταμιῶν κρατήσεις ἐπὶ τῶν δημοτικῶν εἰσπράξεων. Ἐτησίαν καθυστέρησιν 640 χιλιάδων δραχμῶν πόθεν θέλει ἀναπληρώσει τὸ δημόσιον ταμεῖον; Ἀνάγκη ἀνυπερθέτου προνοίας. Ἐὰν δὲ, ἀναβάλλοντες σήμερον τὸν κανονισμὸν τῶν περὶ τούτου, εἰσέλθωμεν εἰς νέον ἔτος ἄνευ τοιαύτης προνοίας, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν θὰ ᾖναι ὑπόχρεων νὰ παύσῃ τὰς πρὸς καθυστεροῦντας δήμους προκαταβολὰς θὰ κλείσωσι δὲ τὰ Σχολεῖα, τὰ συντηρούμενα ἐκ τῶν 640,000 δραχμῶν.

§46ΤΟΜΑΝ. Δὲν ἔχετε ἀναγράψει ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ;

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχομεν ἀναγράψει τὰ κεκανονισμένα· μετὰ τὴν πληρωμὴν δὲ τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένων ἐπιβαρύνεται ἐπιπροσθέτως καὶ ἐκθέσμως τὸ δημόσιον ταμεῖον δι’ ἐτησίας δαπάνης 640,000 δραχμῶν ἐκ καθυστερουμένης ἀποδόσεως προκαταβολῶν.

§48ΤΟΜΑΝ. Μετὰ τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένα;

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ναί. Πλὴν τοῦ καταβαλλομένου ὑπὸ τοῦ Δημοσίου χορηγήματος, δαπανᾷ τὸ Δημόσιον μὴ ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ 640 χιλιάδας δραχμῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Περὶ τούτων πρόκειται νὰ λάβωμεν πρόνοιαν. Τί περὶ τούτου δύναται νὰ κανονισθῇ; Τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιδιώξωμεν ἐν τῇ αὐξήσει τοῦ χορηγήματος τοῦ Δημοσίου, καίτοι δύναταί τις νὰ γενῇ εἰς αὐτὸ προσθήκη. Χορηγοῦνται σήμερον ὑπὸ τοῦ Δημοσίου 350 χιλιάδες δραχμῶν, ἂν δ’ εἰς ταύτας προσεθέτομεν τὰς ὑπολειπομένας 640 χιλιάδας, θὰ ἠθετοῦμεν τὴν συνταγματικὴν διάταξιν, καθ’ ἣν εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν συνεισφέρει μόνον τὸ Δημόσιον ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων. Ἐξ ἀφετηρίας τοιούτων σκέψεων ἐπελήφθημεν τῆς μελέτης τοῦ θέματος. Ἔγνωμεν, ὅτι ὑπάρχουσι δῆμοι, μὴ ἐπαρκοῦντες, κατὰ τὰ σήμερον κείμενα, εἰς τὰς περὶ ἐκπαιδεύσεως συνταγματικὰς αὐτῶν ὑποχρεώσεις, οὐδὲν ἢ ἐλάχιστα δυνάμενοι νὰ δαπανῶσι πρὸς συντήρησιν τῶν Δημοτικῶν αὐτῶν Σχολείων, ὡς ἔχοντες ἔσοδα 1500 δραχμῶν 2,000 ἢ ἔστω καὶ 2,500 ἢ καὶ 3,000 δραχμῶν. Δῆμος, ἔχων 2,000 δραχμῶν ἔσοδα, ψηφίζει δαπάνας ἐκπαιδεύσεως 2,500 δραχμῶν. Τοιαύτη κατάστασις ὑφισταμένη σήμερον χρήζει θεραπείας. Οἱ πρὸς ἀναπλήρωσιν τῆς παρουσιαζομένης ταύτης ἀνάγκης γενόμενοι ὑπολογισμοὶ ἄγουσιν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ χορηγήματος τοῦ Δημοσίου καὶ ἄλλων τινῶν προσόδων ἐπάγονται δαπάνην κατὰ λόγον μιᾶς δραχμῆς ἐπὶ ἕκαστον κάτοικον τῆς χώρας. Κατὰ τίνα τρόπον ἡ δαπάνη αὕτη θέλει εἰσπραχθῆ; Ἐπειδὴ τὸ Σύνταγμα ὁρίζει, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις εἶναι δημοτική, ἡ δαπάνη κατὰ κανόνα ἀνήκει εἰς τοὺς δήμους, καταλλήλως διαῤῥυθμιζομένη. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας εἶπεν, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐν ᾗ περιπτώσει δῆμός τις δὲν ἐγγράψῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ αὐτοῦ εἰσφορὰν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τὴν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀναλογοῦσαν εἰς τὸν δῆμον, ἐγγράφει αὐτὴν ὁ Νομάρχης, καὶ ὅτι κατόπιν τῆς τοιαύτης εἰσφορᾶς δύναται ὁ δῆμος νὰ μείνῃ ἄνευ ἐσόδων ἐπαρκῶν πρὸς τὰς ἄλλας αὐτοῦ ὑποχρεώσεις. Περὶ τούτου προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον. Κατ’ αὐτὸ ἡ εἰσφορὰ τοῦ δήμου δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀνωτέρα τῶν 50 ἑκατοστῶν τῶν ἐσόδων τῶν δημοτικῶν, ἀφίνει δὲ πάντως ἄθικτον ποσὸν δισχιλίων δραχμῶν ὑπὲρ ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ δήμου. Ἀλλ’ ἐὰν, καὶ οὕτω περιστελλομένη, ἡ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰσφορὰ ἀφαιρῇ χρῆμα ἀπαραίτητον πρὸς τὴν διοίκησιν τοῦ δήμου, τίνα πρόνοιαν λαμβάνει ὁ Νόμος; Ἐπιτρέπει εἰς τὸν δῆμον νὰ ἐπιβάλῃ πρόσθετον ½% εἰς τὴν κατὰ τὰ κείμενα δημοτικὴν φορολογίαν, τουτέστι τὴν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων καὶ τὴν ἄμεσον. Χάρις εἰς τὴν πρόνοιαν ταύτην, οἱ δῆμοι, οἱ σήμερον ὑποχρεούμενοι νὰ δαπανῶσιν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὁσονδήποτε περιωρισμένα καὶ ἂν ὦσι τὰ ἔσοδα αὐτῶν, καὶ ὅταν ἔτι τὸ οὕτω δαπανώμενον χρῆμα ἀφαιρῆται ἀπὸ τῶν ἀπαραιτήτως ἀναγκαίων εἰς συντήρησιν αὐτῶν, οἱ ἄποροι οὗτοι δῆμοι ἀπαλλάσσονται πάσης εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰσφορᾶς ἐπὶ τοῦ ἡμίσεος τῶν ἐσόδων αὐτῶν, ὡς καὶ ἐπὶ παντὸς ἐσόδου κατωτέρου τῶν δισχιλίων δραχμῶν. Τὸ παράδειγμα τοῦ δήμου Σύρου, ὅπερ ἐπεκαλέσθη ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κυκλάδων, ἀποδεικνύει, ἀντιθέτως πρὸς τὴν ἀξίωσιν αὐτοῦ, τὸ ἐπιεικὲς τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Τὰ στοιχεῖα, ἐφ’ ὧν στηρίζομαι, εἶναι τὰ ἐπίσημα, ἤτοι οἱ γενικοὶ πίνακες τῆς ἀπογραφῆς τοῦ Κράτους κατὰ τὸ 1879, καὶ οἱ κεκυρωμένοι ὑπὸ τῶν Διοικητικῶν Ἀρχῶν Δημοτικοὶ Προϋπολογισμοί, κατὰ τοὺς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν κατεστρωμένους πίνακας. Οἱ πίνακες οὗτοι, ὅτε ἐγίνετο ἡ παρασκευαστικὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐργασία, δὲν περιελάμβανον τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ 1887, ὡς μήπω κεκυρωμένους· τελευταῖοι ἄρα ἐν αὐτοῖς Προϋπολογισμοὶ εἶναι οἱ τοῦ 1886. Κατὰ τοὺς δοθέντας μοι παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Τμηματάρχου τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου πίνακας, οὓς φέρω ἐνταῦθα, ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου Σύρου κατὰ τὸ 1886 ἀνέρχεται εἰς 6,677 δραχμάς.

§50ΤΟΜΑΝ. Εἶναι ἐσφαλμένοι οἱ πίνακες.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἴσως εἶναι ἐσφαλμένοι, ἀλλ’ οὗτοι εἶναι οἱ ἐπίσημοι· καὶ ἐσφαλμένοι ὅμως ἂν ὦσιν, ἐξ ἄλλων στοιχείων θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀποδείξωμεν τὸ ἐπιεικὲς τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, διότι πάντα εἰς τὸ αὐτὸ καταλήγουσι συμπέρασμα. Ἐνῷ δὲ ὁ Προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου Σύρου ἀνέρχεται εἰς 6,677, πληθυσμὸν δημοτῶν, κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1879, ἔχει ὁ δῆμος 13,192. Ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ τὰ τοῦ πληθυσμοῦ ἠμφισβήτησεν, ἀλλὰ τὸ σύνολον τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ Κράτους, κατὰ τοὺς ἀπογραφικοὺς πίνακας τοῦ 1879, ἐξ 1,994,000, ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν καὶ ἄλλοθεν γνωστὸν ἀριθμὸν τῶν δημοτῶν ἐν Ἑλλάδι, οὐδένα ἄρα ἔχομεν λόγον, ἵνα, παραδεχόμενοι τὸ σύνολον ὡς ἀληθές, ἀμφιβάλωμεν περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ἀπαρτιζόντων αὐτὸ στοιχείων, οὐδ’ ἐπῆλθεν ἀπὸ τοῦ 1879 σπουδαία εἰς τὰ τοῦ πληθυσμοῦ μεταβολή. Ἐπὶ πληθυσμοῦ ἄρα 13,192 δημοτῶν θὰ ὤφειλεν ὁ δῆμος Σύρου, κατὰ λόγον μιᾶς δραχμῆς ἐφ’ ἑκάστου δημότου, εἰσφορὰν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκ 13,192 δραχμῶν, ἂν μὴ περιωρίζετο τὸ ποσὸν τοῦτο ἐξ ἄλλης διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου, ἀπαγορευούσης εἰσφορὰν ἀνωτέραν τοῦ ἡμίσεος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου. Τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀνερχομένου εἰς 6,677 δραχμάς, περιορίζεται ἡ εἰσφορὰ εἰς 3,339 δραχμάς. Σήμερον δαπανᾷ ὁ δῆμος Σύρου ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 2,936 δραχμάς. Τοῦτο τὸ ποσὸν ὑπάρχει ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ πίνακι: «Δαπάνη δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887 2,936» Ἐλαχίστη ἄρα εἶναι ἡ αὔξησις.

§52ΤΟΜΑΝ. Βεβαίως εἶναι ἐλαχίστη ἡ αὔξησις ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σημειώσεών σας.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ καὶ μεγαλειτέρα ἂν ἀπέβαινεν ἡ αὔξησις, θὰ ἦτο δικαία, διότι ἡ θεμελιώδης ἰδέα τοῦ νομοσχεδίου δαπάνης παρ’ ἑκάστου δήμου, ἀναλόγου ὑπό τινας αἱρέσεις πρὸς τὸν πληθυσμὸν, δὲν εἶναι ἐστερημένη δικαιολογικῆς βάσεως. Ἡ δαπάνη, ἐφ’ ὅσον οἱ πόροι τοῦ δήμου ἐπιτρέπουσιν αὐτὴν, ἀντιστοιχεῖ πρὸς τὴν ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὠφελουμένων ἐξ αὐτῆς κατοίκων διαβαθμιζομένην χρησιμότητα, μόνη δὲ ἡ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου μαρτυρουμένη ἀνέχεια δικαιολογεῖ κατωτέραν τῆς δαπάνης διαβάθμισιν. Κατὰ λόγον τῆς χρησιμότητος, τῆς παρεχομένης ὑπὸ τοῦ εἰδικοῦ ταμείου ἐκπαιδεύσεως εἰς τὸν δῆμον Σύρου, ὤφειλεν οὗτος νὰ εἰσφέρῃ 13,192 δραχμὰς, ἀλλὰ τὴν εἰσφορὰν περιορίζουσιν εἰς 3,300 δραχμὰς τ’ ἀποτελέσματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου. Τοιαύτη ἡ οἰκονομία τοῦ νομοσχεδίου ὡς πρὸς τοὺς ἀπορωτέρους τῶν δήμων. Πῶς δὲ ἀντισηκοῦται ἡ ὑπὲρ τῶν δήμων τούτων θυσία; Οἱ δημοτικοὶ Προϋπολογισμοὶ τοῦ 1887 ἀναφέρουσι δαπάνας δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν συνόλῳ ἐκ δραχμῶν 2,773,000. Αἱ δαπάναι αὗται, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου χορηγουμένων, τῶν ἐξ ἄλλων πόρων εἰσπραττομένων καὶ τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων, περιοριζόμεναι εἰς δύο περίπου ἑκατομμύρια, δίκαιον εἶναι, ὡς ἐῤῥήθη, νὰ κατανεμηθῶσιν εἰς τοὺς δήμους ἀναλόγως τῆς ἐκ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὠφελείας αὐτῶν, καθοριζομένης ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν κατοίκων. Ἐφ’ ἑκάστου ἄρα τῶν κατοίκων τοῦ Κράτους, ἀθροιζομένων ἐν συνόλῳ εἰς δύο ἑκατομμύρια, ἀναλογεῖ μία δραχμὴ, κατὰ λόγον ἄρα μιᾶς δραχμῆς ἐπὶ ἑκάστου δημότου θὰ ἦτο κατανεμητέα ἐν δικαιοσύνῃ εἰς τοὺς δήμους ἡ εἰσφορὰ αὐτῶν. Ἡ τοιαύτη ὅμως κατανομὴ προσκόπτει εἰς τὴν ἀνεπάρκειαν των προσόδων δήμων τινῶν, ἀναντιῤῥήτως δὲ τοιαύτην πάσχουσιν ἀνεπάρκειαν οἱ δῆμοι, ὧν τὰ ἔσοδα δὲν ὑπερβαίνουσι τὰς δισχιλίας δραχμάς. Οἱ δῆμοι οὗτοι οὐδὲν δύνανται καὶ ἑπομένως οὐδὲν ὀφείλουσι νὰ εἰσφέρωσιν, οἱ δημόται ὅμως αὐτῶν ἔχουσι τὸ δικαίωμα, ὡς καὶ εἴ τινες ἄλλοι πολῖται τοῦ Κράτους, ν’ ἀπολαύωσι τῶν εὐεργετημάτων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὸ βάρος τῆς εἰς αὐτοὺς χορηγουμένης δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δέον νὰ μετενεχθῇ εἰς τοὺς δήμους, τοὺς δυναμένους νὰ βαστάσωσιν αὐτό. Πῶς θέλουσιν ἐξευρεθῆ οὗτοι; Τὸ μέτρον τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τῶν δήμων παρέχουσιν οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν ἐσόδων αὐτῶν. Ὅπως ἐκ τῶν Προϋπολογισμῶν διεκρίναμεν τοὺς ἀπορωτέρους δήμους, ἀπαλλάξαντες τῆς εἰσφορᾶς τὰ μέχρι δισχιλίων δραχμῶν ἔσοδα, ὡς καὶ 50 ἑκατοστὰ τοῦ συνόλου αὐτῶν, οὕτως ἐκ τῶν Προϋπολογισμῶν διακρίνομεν καὶ τοὺς εὐπορωτέρους δήμους, καθορίζοντες 15 ἑκατοστὰ τῶν ἐσόδων ὡς πάντως εἰσενεκτέα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Αἱ διατάξεις αὗται συμπληροῦνται ἀμοιβαίως. Ἡ ἐξαίρεσις ἀπὸ τῆς εἰσφορᾶς 50 ἑκατοστῶν τῶν ἐσόδων διασώζει ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τῆς διοικήσεως τῶν ἀπορωτέρων δήμων τὰ ἕτερα 50 ἑκατοστά, ἡ δὲ ὑποχρεωτικὴ εἰσφορὰ 15 ἑκατοστῶν τῶν ἐσόδων αὐξάνει αὐτὴν ἐν τοῖς εὐπορωτέροις δήμοις ἄνω τῆς ἀναλογίας τῆς μιᾶς δραχμῆς ἐπὶ ἕκαστον δημότην. Ἀπολύτως ἐξεταζόμενα τὰ 15 ἑκατοστὰ δὲν ἀποτελοῦσι βάρος δυσανάλογον πρὸς τὰς ἐκπαιδευτικὰς ὑποχρεώσεις τῶν δήμων, ἀλλὰ καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὸν γενικὸν κανόνα τῆς εἰσφορᾶς κατὰ λόγον μιᾶς δραχμῆς ἐπὶ ἕκαστον δημότην, κατ’ ἐπιφάνειαν μόνον ἐπάγονται ἐξαίρεσιν περὶ τὴν φορολογικὴν ἰσότητα, κατ’ οὐσίαν ὅμως συντελοῦσιν εἰς τὴν προσέγγισιν πρὸς αὐτήν. Αἱ ἐκπαιδευτικαὶ δαπάναι, ἂν εἶχον χαρακτῆρα ἀποκλειστικῶς φορολογικὸν, ἔδει κατὰ τὸ Σύνταγμα νὰ κατανέμωνται ἀναλόγως πρὸς τὴν περιουσίαν τῶν φορολογουμένων, ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον φορολογικαὶ, εἶναι συνάμα καὶ ἀντάλλαγμα ὠφελήματος, ὅπερ ὑποχρεοῦται μὲν ἡ Πολιτεία νὰ παράσχῃ εἰς τὸν πολίτην, ὑποχρεοῦται ὅμως καὶ ὁ πολίτης, ἐφ’ ὅσον ἔχει ἐπαρκῆ τὰ μέσα, νὰ παράσχῃ εἰς ἑαυτόν. Συνέπεια τοῦ μικτοῦ χαρακτῆρος τῶν τοιούτων δαπανῶν εἶναι ὁ συνδυασμὸς τῆς κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ εἰσφορᾶς πρὸς τὴν κατὰ λόγον τῆς περιουσίας· καὶ βάσις μὲν αὐτῆς τίθεται ὁ πληθυσμὸς, ἀναπληροῖ δὲ ἡ φορολογία κατὰ λόγον τῆς περιουσίας τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ· καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἡ κατὰ λόγον τῆς περιουσίας φορολογία ἐν τοῖς εὐπορωτέροις δήμοις δέον νὰ ἐπικρατῇ τῆς κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ, διότι αἱ ἐκπαιδευτικαὶ δαπάναι εἶναι πολυτελέστεραι ἐν τοῖς δήμοις τούτοις, ὑπερβαίνουσαι τὸν μέσον ὅρον τῆς κατὰ πληθυσμὸν κατανομῆς τῆς εἰσφορᾶς ἐν συνόλῳ. Οἱ εὐπορώτεροι δῆμοι καὶ ἐνοίκια Δημοτικῶν Σχολείων βαρύτερα πληρόνουσι καὶ Διδασκάλους τάξεως ἀνωτέρας καὶ ἑπομένως ἁδρότερον μισθοδοτουμένους, τὸ δὲ προτεινόμενον μέτρον ἀποκαθιστᾷ ὡς πρὸς τοῦτο τὴν ἰσότητα, ἀναπληροῦν συνάμα τὴν πρὸς εἰσφορὰν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνεπάρκειαν τῶν δήμων, ὧν τὰ ἔσοδα, μετὰ τὴν δαπάνην τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων πρὸς τὴν στοιχειώδη αὐτῶν συντήρησιν, οὐδὲν καταλείπουσι πλεόνασμα. Ἤδη, λαμβάνοντες τοὺς πίνακας ἀνὰ χεῖρας, ἵνα ἐφαρμόσωμεν συγκεκριμένως τὰ κατ’ ἀρχὴν ἀναπτυχθέντα, εὑρίσκομεν, ὅτι, ἀλλοῦ μὲν τὸ ποσὸν τῆς κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰσφορᾶς ἔσται ἀνώτερον τῶν σήμερον ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δαπανωμένων, ἀλλοῦ δὲ κατώτερον Παρασκευάζοντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προσεπαθήσαμεν νὰ μὴ ἀπομακρυνθῶμεν τῶν νῦν τεθειμένων, εἰμὴ μόνον ἐφ’ ὅσον ἦτο τοῦτο ἀναγκαῖον πρὸς αὔξησιν τῶν πόρων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Καίτοι ὅμως κυριωδέστερος σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου ἦτο οὗτος, ἐνιαχοῦ ἐλαχίστη εἶναι ἡ αὔξησις τῆς εἰσφορᾶς, ἢ δὲν ὑπάρχει αὔξησις, ἐνιαχοῦ δὲ ὑπάρχει καὶ ἐλάττωσις. Οὕτω, κατὰ τὸν ἀνὰ χεῖρας πίνακα, ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἔχει δημότας 42,900, — διότι ναὶ μὲν οἱ κάτοικοι εἶναι πολυάριθμοι, ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοτῶν εἶναι μικρὸς, — εἶναι δὲ τοῦτο πρόσθετος λόγος, ὅπως ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ μὴ κανονίζηται ἡ εἰσφορὰ ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δημοτῶν, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐσόδων — ἔχει δὲ ἔσοδα ὁ δῆμος, κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1886, 800,000 δραχμῶν, καὶ ψηφισθεῖσαν ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως δαπάνην διὰ τὸ 1887 115,000 δραχμῶν. Ἡ κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰσφορὰ εἶναι 120,000, ἤτοι τὸ πέμπτον τῶν ἐσόδων κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1886. Εὔλογος ὅμως εἶναι ἡ προσδοκία, ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ δήμου Ἀθηναίων θ’ αὐξήσωσιν, ὅτι θὰ φθάσωσι καὶ εἰς ἓν ἑκατομμύριον καὶ εἰς 1,500,000, ἴσως δὲ καὶ πλέον· ἀλλὰ καὶ εἰς τοιοῦτον ποσὸν ὅταν φθάσωσι τὰ ἔσοδα τοῦ δήμου τούτου, ἡ εἰσφορὰ 15 ἑκατοστῶν, καίτοι θὰ ἦναι πολὺ ἀνωτέρα τῆς σημερινῆς δαπάνης, θὰ ἦναι ὅμως δικαία, αὐξανομένη οὕτω, μόνον ὅταν τὰ ἔσοδα αὐξήσωσι κατὰ τὸ ἑπταπλάσιον περίπου τῆς προσθέτου εἰσφορᾶς. Ὅπως δήποτε ἡ κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰσφορὰ θὰ ἦναι σήμερον κατ’ ἐλάχιστον ὑπερτέρα τῆς ἐψηφισμένης διὰ τὸ λῆγον ἔτος δαπάνης. Μεταβαίνω εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς, ἔχοντα τῷ 1886 ἔσοδα ἐκ 359,000 δραχμῶν....

§54ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολὺ πλειότερα· ἀνέρχονται μέχρις 600,000, καὶ ἂν ὑπολογίσωμεν πρὸς 15%, θὰ ὑποχρεοῦται νὰ δίδῃ 90,000, ἐνῷ τώρα μὲ 50,000 κάμνει τὴν δουλειά του.

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ πίνακι ἔχομεν ἀναγεγραμμένα ἔσοδα ἐκ 359,000 δραχμῶν, πιθανὸν νὰ μὴ ἦναι ἀκριβὴς ἡ ἀναγραφὴ, πιθανὸν νὰ ἦναι τὰ ἔσοδα περισσότερα, ἀλλ’ ἐξετάζομεν ἤδη τὰ ἀποτελέσματα ἐπὶ τῶν ἀναγεγραμμένων 359,000 δραχμῶν, συμπληροῦμεν δ’ εἶτα τὴν ἐξέτασιν λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἤθελον ἀποδειχθῆ ταῦτα ἀνώτερα τῶν ἐν τῷ πίνακι. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 ἀναγράφει ἔξοδα δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 66,000, ἡ δὲ κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰσφορὰ ἐκ 15 ἑκατοστῶν τῶν 359,000 δραχμῶν ἀνέρχεται εἰς 54,000 δραχμῶν. Ἑπομένως, ἂν ἦναι ἀκριβὴς ὁ πίναξ, ἔχομεν ἐλάττωσιν τοῦ νῦν δαπανωμένου ποσοῦ κατὰ 12,000. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὁ πίναξ δὲν ἦναι ἀκριβὴς, καὶ ἂν τὰ ἔσοδα τοῦ δήμου ἀνέρχωνται εἰς 600,000, εὔχομαι δὲ νὰ ἔχῃ οὕτω, ἡ εἰσφορὰ θὰ ὁρισθῇ εἰς 90,000 δραχμῶν, δηλαδὴ ἀντὶ τῶν 66,000 δραχμῶν τοῦ νῦν Προϋπολογισμοῦ, ὁ δῆμος θ’ ἀναγράψῃ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ 24,000 δραχμῶν ἐπὶ πλέον. Εἶναι τοῦτο θυσία ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπὲρ τῶν ἀπόρων δήμων, ἀλλ’ εἶναι συνάμα καὶ ἀντισήκωμα τῆς πολυτελείας περὶ τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ δήμῳ Πειραιῶς. Ἔχουσιν οἱ ἀγροτικοὶ δῆμοι τῆς Ἑλλάδος καταστήματα δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; ἔχουσι Διδασκάλους, ὅσους καὶ οἵους ἔχει ὁ Πειραιεύς; Ἄλλως τε αὐτὰ ταῦτα τὰ τοῦ Πειραιῶς ἔσοδα, ὡς ἐκ τῆς πηγῆς αὐτῶν, δεικνύουσιν, ὅτι δὲν πρέπει οὕτω στενῶς νὰ μελετῶνται τὰ ζητήματα ταῦτα, ὅτι ἡ δικαία ἀναλογία τῶν ἐκπαιδευτικῶν δαπανῶν πρὸς τὰ ἔσοδα δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ μόνης τῆς ἀριθμητικῆς σχέσεως ἐκείνων πρὸς ταῦτα, εἰς ἣν κατ’ ἀνάγκην περιοριζόμεθα, καὶ ὅτι ἐξεταστέον εἶναι τὸ εὐρύτερον ἢ τοπικώτερον τῆς πηγῆς τῶν ἐσόδων. Ἄν ὁ Πειραιεὺς ἐπικαλῆται ὡς πρὸς τὰς ἐκπαιδευτικὰς αὐτοῦ δαπάνας τὸν κοινὸν κανόνα, προκαλεῖ τὴν ἐρώτησιν, ἄν ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα αὐτοῦ διατελῇ ὑπὸ τὸν κοινὸν κανόνα. Ὑπὲρ τοῦ Πειραιῶς δὲν εἰσφέρουσι μόνον τὰ δημοτικὰ ἔσοδα. Ὁ λιμὴν τοῦ Πειραιῶς εἰσπράττει τὰ λιμενικὰ δικαιώματα, ἅτινα εἶναι ἔσοδα δημόσια, διαχειριζόμενα κατὰ Νόμον ὑπὸ τῶν ἐκπροσωπούντων τὸν λιμένα Πειραιῶς, ἤτοι τὸν Πειραιᾶ. Οὐδεὶς φθονεῖ τὸ παρεχόμενον τοῦτο εἰς τὸν δῆμον Πειραιῶς εὐεργέτημα, ὀλιγώτερον δὲ πάντων αἱ Ἀθῆναι, ὧν ὁ Πειραιεὺς εἶναι τὰ προπύλαια. Ἀπολαύει καὶ ἄλλων εὐεργετημάτων ὁ Πειραιεὺς, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του, οἷον τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τῶν ἀστυνομικῶν δαπανῶν, χάρις εἰς τὴν Διοικητικὴν Ἀστυνομίαν. Οὐ μόνον δὲν φθονοῦμεν τὸν Πειραιᾶ ἐπὶ τοῖς πλεονεκτήμασι τούτοις, ἀλλὰ χαίρομεν, ὅτι ὁ Πειραιεὺς, διαχειριζόμενος τὰς παροχὰς ταύτας δι’ ἀνδρὸς τῆς ἀξίας τοῦ κ. Μουτσοπούλου, ἠδυνήθη νὰ προαχθῇ ἐπὶ τοσοῦτον. Ἀλλ’ ὅταν τὸ Δημόσιον ἐποιήσατο καὶ ποιῆται οἵας ὑπὲρ τοῦ Πειραιῶς θυσίας, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιοῖ, ὅπως, ἐν ᾗ ἂν περιπτώσει γενικόν τι νομοθέτημα ἐπάγηται εἰς τὰ ἔξοδα αὐτοῦ αὔξησιν ἔστω καὶ 4 ἑκατοστῶν, — διότι τοσαύτη θὰ ἦτο ἡ πρὸς τὸν ὅλον Προϋπολογισμὸν ἀναλογία τῶν προσθέτων 24,000 δραχμῶν — μὴ ὑπολογίζωνται οἱ μέσοι ὅροι καὶ διατυπῶνται παράπονα διὰ πᾶσαν ἀπ’ αὐτῶν ἐπὶ ζημίᾳ τυχὸν τοῦ δήμου παρέκκλισιν. Ἀλλ’ ὡς εἶπον προηγουμένως, κατὰ τὸν ὑπ’ ὄψει μου ἐπίσημον πίνακα, ἡ τῆς ὑφισταμένης καταστάσεως μεταβολὴ ἐπάγεται ἐλάττωσιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τοῦ δήμου δαπανῶν. Βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὁ καθορισμὸς τῆς δαπάνης τῶν δήμων, ἀναλόγως πρὸς τὴν παρεχομένην εἰς αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὠφέλειαν, ἣν μαρτυρεῖ ὁ πληθυσμός. Ἡ ἀρχὴ αὕτη τίνας ὑφίσταται ἐξαιρέσεις; Τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν ἀπορωτέρων δήμων ἀπὸ πάσης εἰσφορᾶς, ἢ τὸν περιορισμὸν τῆς εἰσφορᾶς αὐτῶν ἕως τοῦ μέτρου τῶν οἰκονομικῶν αὐτῶν δυνάμεων καὶ τὴν αὔξησιν τῆς εἰσφορᾶς τῶν εὐπορωτέρων δήμων μέχρι συμπληρώσεως τῶν 15 ἑκατοστῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων αὐτῶν. Ἡ ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τῆς εἰσφορᾶς καὶ ὁ περιορισμὸς αὐτῆς κατὰ λόγον τῶν δυνάμεων τῶν ἀπορωτέρων δήμων εἶναι νεωτερισμὸς τοῦ νομοσχεδίου, καθιεροῦντος Νόμῳ, ὅ,τι πράγματι τέως ἐγίνετο. Οἱ ἀπορώτεροι δῆμοι ὑπεχρεοῦντο νὰ δαπανῶσιν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς αὐτῶν ἐκπαιδεύσεως, προκαταβάλλοντος ὅμως τοῦ Δημοσίου, δὲν ἀπέδιδον τὰ προκαταβληθέντα καὶ οὕτως ἀπηρτίσθη τὸ πρὸς τὸ Δημόσιον δημοτικὸν καθυστέρημα τῶν 6,878,000, εἰς ὃ προσθετέον καὶ τὸ καθυστέρημα τοῦ λήγοντος ἔτους, ἐκ δραχμῶν 640,000. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐνῷ τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως θὰ παρέχῃ εἰς τοὺς ἀπορωτέρους δήμους τὴν ἐκπαίδευσιν ἐπὶ τῷ κανονικῷ μέτρῳ, δὲν θ’ ἀπαντᾷ τὰς δαπάνας διὰ προκαταβολῶν ἀτελῶς ἢ οὐδόλως ἀποδιδομένων, ἀλλὰ θὰ δαπανᾷ αὐτὸ, μηδεμίαν ἀπὸ τῶν δήμων ἀπαιτοῦν εἰσφορὰν ἐντὸς ὁρίου τινός. Ἕτερος τοῦ νομοσχεδίου νεωτερισμὸς εἶναι ἡ ἐπιβάρυνσις δήμων τινῶν δι’ εἰσφορᾶς ἀνωτέρας τῆς μέχρι τοῦδε δαπάνης ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τὴν ἐπιβάρυνσιν ἐπάγεται ποῦ μὲν ἡ ἐπίπτωσις τῆς εἰσφορᾶς κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ, ποῦ δὲ ἡ ἐπαύξησις τῆς εἰσφορᾶς μέχρι τῶν 15 ἑκατοστῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων. Ἡ ἐφαρμογὴ θέλει ἀποδείξει, ἂν τὸ προϊὸν τοῦ νεωτερισμοῦ τούτου θὰ ἦναι, ὡς ἰσχυρίσθησάν τινες, ἀνώτερον τῆς ἀνάγκης. Ἀλλ’ ἂν συμβῇ τοῦτο, εὔκολος ἔσται ἡ θεραπεία, τὰ δ’ ἐπὶ πλέον εἰσπραχθησόμενα δὲν θέλουσι περιέλθει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλ’ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὀφεῖλον νὰ διαθέτῃ αὐτὰ κατὰ προτίμησιν ὑπὲρ τῶν δήμων τῶν μᾶλλον ἐπιβαρυνθέντων, οὗτοι δὲ εἶναι καὶ οἱ ἔχοντες ἀνάγκην πολυτελεστέρας ἐκπαιδεύσεως. Ἐν τῷ μέλλοντι, ἂν ὑπάρχῃ περίσσευμα, δύναται ἡ ἀναλογία τῆς μιᾶς δραχμῆς ἐπὶ ἕκαστον ἀπογεγραμμένον δημότην νὰ περιορισθῇ εἰς 90, εἰς 80 ἢ εἰς 70 λεπτὰ, τὰ δὲ 15 ἑκατοστὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων δύνανται νὰ περιορισθῶσιν εἰς 14, εἰς 13 ἢ εἰς 12. Δισταγμὸς περὶ τὴν ἄμεσον ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἕνεκα τῆς ἀμφιβολίας μὴ τυχὸν ἡ εἰσφορὰ ἀποδειχθῇ ὑπερτέρα τοῦ δέοντος, θὰ ἐχώρει μόνον, ἐὰν τὸ περίσσευμα θὰ διετίθετο ἄλλως ἢ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τοῦ τιμαλφεστέρου τούτου καθήκοντος τῶν δήμων. Θὰ ἐχώρει ὡσαύτως δισταγμὸς, ἂν τὸ καθιερούμενον ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου σύστημα δὲν ἦτο ἀνεκτότερον τοῦ ὑφισταμένου. Ἴσως ἡ παρεχομένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰς τοὺς ἀπορωτέρους δήμους ἀνακούφισις δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, ἀλλ’ ἂν ἕνεκα τοιούτων δισταγμῶν ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, θὰ παραταθῇ ὡς πρὸς τοὺς ἀπορωτέρους δήμους τὸ κράτος τῆς πιεζούσης αὐτοὺς σημερινῆς καταστάσεως, θὰ περιέλθωμεν δὲ λήγοντος τοῦ ἔτους εἰς τὸ ἀπροχώρητον, ἢ εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς καταργήσεως πλείστων ὅσων Σχολείων, καὶ ἀκριβῶς τῶν χρησιμωτέρων, ἤτοι τῶν Σχολείων τῶν δήμων, οἵτινες ἕνεκα ἐλλείψεως πόρων δὲν ἀποδίδουσι τὴν προκαταβολὴν, ἐπιῤῥίπτοντες εἰς τὸ Δημόσιον τὸ βάρος 640,000 δραχμῶν, περὶ ὧν δὲν προενόησεν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους. Οἱ ἀπορώτεροι δῆμοι εἶναι οἱ μάλιστα πάντων ἔχοντες ἀνάγκην δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ταύτην δὲ τὸ νομοσχέδιον, ἐγκαίρως ψηφιζόμενον, θέλει τοῖς παράσχει ὑπὸ τὰς ἁρμοζούσας εἰς τὴν οἰκονομικὴν αὐτῶν κατάστασιν συνθήκας.

§56ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ὁ Πειραιεὺς ἔχει τὴν Ἀστυνομίαν δωρεάν. Ναί· ἀλλ’ ὁ δῆμος Πειραιῶς εἶχε τὸν στατῆρα καὶ ἀπελάμβανε 25,000..... Νομίζω, ὅτι τὸ περιπλέον ἔπρεπε ν’ ἀνατεθῇ εἰς τοὺς εὐπόρους δήμους, ὅπως οὗτοι δι’ ἑνὸς ποσοστοῦ βοηθῶσι τοὺς ἀπόρους. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ ἄρθρον 1).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§58ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐνταῦθα, νομίζω, δὲν ἔχει καλῶς ἡ φράσις: «ὅσα πρέπει νὰ διατίθηνται». Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ ἐναντίον πρέπει νὰ τεθῇ.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀντὶ τοῦ «ὅσα πρέπει κλπ.» νὰ τεθῇ: «πλὴν ἐκείνων, ὅσα δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διατίθηνται».

§60ΧΑΛΚΙΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οὕτω πάλιν εἶναι σκοτεινὸν τὸ ἄρθρον· διότι ὑπάρχουσι κληροδοτήματα, ὡς καὶ ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν γνωρίζει, τὰ ὁποῖα διατίθενται ἄνευ Νόμου· ἀλλ’ ἐδῶ λέγει διὰ Νόμου. Ἐγὼ φέρω τροπολογίαν τὴν ἑξῆς: «Ὅσα δὲν τυγχάνουσι διατεθειμένα, ἢ ὑπὸ τοῦ κληροδότου, ἢ ὑπὸ τοῦ Νόμου, πρὸς ὡρισμένον σκοπόν».

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο λέγομεν καὶ ἡμεῖς.

§62ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀφορᾷ εἰς ἄλλο τι ἡ διάταξις, διότι διὰ Νόμου καθωρίσθη μέρος τῶν κληροδοτημάτων ὑπὲρ συστάσεως Ναυτικῶν Σχολῶν, διὰ Διατάγματος δὲ ὑπὲρ συστάσεως τοῦ Πρακτικοῦ Λυκείου. Καθόσον δὲ δὲν εἶναι διατεθειμένα καὶ περισσεύσωσι, θὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὸ ταμεῖον.

§63ΜΙΛΗΣΗΣ. Τὸ τέταρτον ἐδάφιον ὁρίζει, ὅτι αἱ Μοναὶ τοῦ Κράτους θὰ συνεισφέρωσιν εἰς τὸ ταμεῖον ποσοστὸν τὰ 5% τοῦ ὅλου τοῦ εἰσοδήματος αὐτῶν, ἄνευ περιορισμοῦ τῶν ἀπαραιτήτων ἐξόδων πρὸς συντήρησιν αὐτῶν. Ἀλλ’ ἂν διὰ τῆς συνεισφορᾶς ταύτης περιορισθῶσι τὰ ἀπαραίτητα ἔξοδα πρὸς συντήρησιν τῶν Μοναχῶν, τί γενήσεται;

§64ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Αἱ Μοναὶ πρέπει νὰ συνεισφέρωσι 15%.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπ.). Τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου νομίζω, ὅτι καθορίζονται εὐκρινῶς· 5% ἐπὶ τοῦ ὅλου τῶν εἰσοδημάτων τῶν Μονῶν· τοῦτο εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατὰ κανόνα ὀφείλουσιν αὗται νὰ καταβάλλωσιν. Ὁ κανὼν οὗτος ὑφίσταται ἐξαίρεσιν, ὅταν καὶ ἐφ’ ὅσον τὸ ποσὸν τοῦτο περιορίζῃ ἕτερον ποσὸν, τὸ τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων ἐξόδων τῆς συντηρήσεως τῶν Μοναχῶν. Καθορίζεται ἄρα τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν ἐξόδων τῆς συντηρήσεως τῶν Μοναχῶν, καθορίζεται εἶτα τὸ ποσὸν τῶν 5 ἑκατοστῶν τοῦ ὅλου τῶν εἰσοδημάτων, περιλαμβανόντων καὶ τὰ δαπανηθησόμενα εἰς συντήρησιν τῶν Μοναχῶν, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 5 ἑκατοστῶν χορηγεῖται εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μόνον ἐφ’ ὅσον ὑπολείπεται περίσσευμα μετὰ τὴν προαφαίρεσιν τῶν ἐξόδων συντηρήσεως. Περὶ τούτων σαφῶς ἐκφράζεται τὸ ἄρθρον. Ἑτέρα πρότασις οὐσιαστικὴ ὑπεβλήθη παρ’ ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, ὅπως τὸ χορήγημα τῶν Μονῶν ἀπὸ 5 ἑκατοστῶν αὐξηθῇ εἰς 15 ἑκατοστὰ, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι αἱ Μοναὶ δύνανται νὰ καταβάλλωσι τοιοῦτο ποσοστόν. Δὲν εἶναι ὅμως τοῦτο τὸ ζήτημα, ἂν δύνανται· τὸ ζήτημα εἶναι ἂν πρέπῃ αἱ Μοναὶ νὰ συνεισφέρωσι 15 ἑκατοστὰ ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· διότι ὑπάρχουσιν ἕτεροι σκοποὶ, συγγενεῖς τὸν χαρακτῆρα, πρὸς τὰ εἰσοδήματα τῶν Μονῶν, ὑπὲρ τῶν ὁποίων πρέπει νὰ ἐπιφυλαχθῶσι τὰ πλείονα. Αἱ Μοναὶ πρέπει νὰ συνεισφέρωσιν ὑπὲρ ἀναγκῶν ἄλλων καὶ δὴ τῶν ἐκκλησιαστικῶν. Ἴσως ἠδύνατό τις νὰ ἀξιώσῃ, ὅπως μόνον ὑπὲρ τοιούτων ἀναγκῶν συνεισφέρωσιν, ἀλλ’ ἐπιτρέπεται ἐντὸς στενῶν ὁρίων ἐξαίρεσις ὑπὲρ δαπανῶν ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἐχουσῶν χαρακτῆρα προσομοιάζοντα πρὸς τὰς δαπάνας τὰς ἐκκλησιαστικάς. Αἱ Μοναὶ ἀρύονται τὰ εἰσοδήματα αὐτῶν ἐκ δωρημάτων καὶ ἐκ κληροδοσιῶν, εὔλογος δ’ εἶναι ἡ ὑπόθεσις, ὅτι οἱ δωρηταὶ καὶ κληροδόται εὐμενῶς θὰ ἐθεώρουν μικρὰν συνδρομὴν ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκ δωρεᾶς ἢ κληροδοσίας πρὸς ἐκκλησιαστικοὺς σκοπούς. Οὕτω περιοριζομένη ἡ συνδρομὴ, εἶναι σύμφωνος πρὸς τὸν προορισμὸν τῶν εἰσοδημάτων, ἅτινα ὅμως πρέπει νὰ ἐπιφυλαχθῶσι κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς πλουτισμὸν τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου, ὅπερ ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ ὀργανώσωμεν λίαν προσεχῶς.

§66ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Νομίζω ἐν τούτοις, ὅτι δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος μεγαλείτερα ποσὰ παρὰ τῶν Μονῶν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν, μέχρι τῆς ὀργανώσεως τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν προέκειτο περὶ προσωρινῆς διαθέσεως, ἐλαχίστην θὰ εἶχε χρησιμότητα τοιαύτη εἰσφορὰ, ἧς ἡ σημασία ἔγκειται ἐν τῇ διαρκείᾳ. Προτιμοτέρα ἄρα ἡ ἐπίσπευσις τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὡσαύτως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Καθηγητῶν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου.

§69ΨΥΛΛΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν σχετίζεται, κύριε Πρόεδρε, μὲ τὰ ἄλλα ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀπεφασίσθη ν’ ἀναβληθῶσιν, ἵνα προηγουμένως τὰ μελετήσωμεν;

§70ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§71ΨΥΛΛΑΣ. Πῶς ὄχι! Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ ὁρίζονται αἱ ἕδραι τῶν Καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου εἰς 55. Τοῦτο δὲ ἰδὼν ἀνεμνήσθην τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἄρτι ψηφισθέντος, ἐν τῷ ὁποίῳ εἶναι ἐγγεγραμμέναι ἕδραι 68, μοὶ φαίνεται. Ἐκ τούτων δύο ἕδραι εἶναι Καθηγητῶν μὴ διδασκόντων, ἀποχωρησάντων, ἀλλὰ λαμβανόντων τὸν μισθόν των ὁλόκληρον ὡς σύνταξιν· εἶναι ἄλλαι 6 ἕδραι, νομίζω, ἐργαζομένων Καθηγητῶν εἰς τὰ φροντιστήρια, καὶ μία εἰσέτι, δὲν ἐνθυμοῦμαι ὑπὸ ποίαν ἰδιότητα. Ἐὰν ἀφαιρέσητε οὕτω τὰς 9 ἕδρας, ἀπομένουσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμέναι 59. Νῦν ζητοῦνται μόνον 55 ἕδραι. Εἰς πόσας Σχολὰς διανέμονται αὗται; λειτουργοῦσι τὴν σήμερον ἅπασαι, πρόκειται νὰ γίνῃ προσθήκη, ἐλάττωσις, ν’ ἀπολυθῶσι Καθηγηταὶ πλεονάζοντες πέραν τοῦ ἀριθμοῦ 55; Ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν τίποτε. Ἔρχεται ἓν νομοσχέδιον μὲ τρεῖς γραμμὰς μόνον, ἄνευ ἐκθέσεως, ὁρίζον 55 ἕδρας· ἀλλὰ τὸ ὁριζόμενον ὑπ’ αὐτοῦ δὲν εἶναι ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον πρέπει πάντες καλῶς νὰ γνωρίζωμεν;

§72ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐπαιδεύσεως). Ὁ Προϋπολογισμὸς, ὁ ψηφισθεὶς διὰ τὸ ἔτος 1888, ἀληθῶς περιελάμβανεν ἀριθμὸν ἀνώτερον Καθηγητῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, διότι ἐσχετίζετο πρὸς τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ τὰ ὁποῖα ὥριζον τὰς ἕδρας, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα, δι’ οὓς λόγους ἐξεθέσαμεν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῶσιν ἤδη. Τούτου ἕνεκα περιήλθομεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ νομιμοποιήσεως τῶν ἑδρῶν διὰ τὸ τρέχον ἔτος, τὸ 1888, καὶ οὐχὶ περὶ διαρκοῦς διαῤῥυθμίσεως αὐτῶν. Διὰ τοῦτο ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν ἐνεργείᾳ Καθηγητῶν, προσθέσαντες καὶ 4 ἔτι ἕδρας, ἵνα θεραπεύσωμεν κατεπειγούσας ἀνάγκας.

§73ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀφοῦ ἀπεφασίσθη νὰ προστεθῶσι 4 θέσεις, εἶναι δὲ ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἄλλαι 5, ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη προσθήκης Καθηγητῶν, διότι πολλαὶ ἕδραι εἶναι κεναί· εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ προστεθῶσι καὶ νέαι ἕδραι, διότι πολλὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα διδάσκονται εἰς ἄλλα Πανεπιστήμια, δὲν διδάσκονται παρ’ ἡμῖν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ διδάσκωνται, ἀφοῦ μάλιστα ἔχομεν ἓν μόνον Πανεπιστήμιον, εἰς τὸ ὁποῖον σπουδάζει ἡ νεότης τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ νομοσχέδιον αἱ 59 ἕδραι.

§74ΜΑΝΕΤΑΣ. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἀνεγράφησαν 59 ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου Νόμου περὶ Πανεπιστημίου μὴ ὑποβληθέντος. Ἤδη πρόκειται νὰ μεριμνήσωμεν μόνον διὰ τὸ 1888, καὶ ἡ Κυβέρνησις κατὰ τοῦτο ἐνόμισεν, ὅτι διὰ τῆς προσθήκης τεσσάρων ἑδρῶν δύναται νὰ θεραπεύσῃ τὰς παρούσας ἀνάγκας.

§75ΨΥΛΛΑΣ. Λοιπὸν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον εἶναι προσωπικὸν, ἀφοῦ παρέχει τὴν εὐκολίαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ διορίσῃ τρεῖς ἔτι Καθηγητὰς πρὸ τοῖς ἤδη ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§77ΨΥΛΛΑΣ. Ἀφοῦ παραδέχεσθε νὰ προσθέσητε 3 ἕδρας, διατὶ δὲν παραδέχεσθε νὰ προσθέσητε καὶ τὰς λοιπὰς 4, ἐν ὅλῳ 7, κατὰ τὰ ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ;

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο εἶναι νομοσχέδιον ἀνάγκης. Ἀφοῦ ἡ Βουλὴ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως τῶν νομοσχεδίων περὶ ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, ἐπείγει ἡ νομοθετικὴ πρόνοια περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Καθηγητῶν, διότι, μὴ συμπεριληφθέντος τοῦ ἄρθρου 4 ἐν τῷ Νόμῳ περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν ἐπιτρέπεται δαπάνη εἰς μισθοὺς Καθηγητῶν ἄνευ Νόμου, ἐφ’ οὗ νὰ στηρίζηται ἡ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πίστωσις. Πρὸς κανονισμὸν τῆς καταστάσεως ταύτης ὑποβάλλεται τὸ προσωρινὸν τοῦτο νομοσχέδιον, δι’ οὗ, τοιοῦτον ἔχοντος χαρακτῆρα, δὲν ἁρμόζει νὰ καθιερώσωμεν νέας θέσεις, περὶ ὧν θέλει προνοήσει ὁ ὀργανικὸς περὶ τοῦ Πανεπιστημίου Νόμος. Πρέπει νὰ κατέλθωμεν ἐλεύθεροι εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, μὴ προκαταλαμβάνοντες τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς διὰ συστάσεως νέων ἑδρῶν. Ἡ συμπλήρωσις ὅλων τῶν θέσεων θὰ καθίστα τὴν ἀναδιοργάνωσιν δυσχερῆ, ἐὰν μὴ καὶ ἀδύνατον. Μόνον ἄν μείνωσι τὰ τῶν ἑδρῶν ὡς ἔχουσιν, ἔσται ἐφικτὴ ἡ ὀργανικὴ διὰ Νόμου διαῤῥύθμισις. Κατεχομένων ἄρα ἤδη 52 θέσεων, ὡρίσαμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ 55, διότι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη ἀναπόδραστος πληρώσεως κενῆς τινος ἕδρας. Ἄν ἀντὶ 3 προσθέτων θέσεων περιελαμβάνομεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πάντα τὸν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένον ἀριθμὸν, θὰ ἐδεσμεύομεν διὰ νομοθετήματος προσωρινοῦ καὶ ἐκ τοῦ παραχρῆμα ψηφιζομένου τὴν ἐν προσήκοντι χρόνῳ μεμελετημένην τῆς Βουλῆς ἀπόφασιν περὶ διαρκοῦς καὶ ὀργανικοῦ νομοθετήματος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἄλλης ἀντιῤῥήσεως).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διδακτικῶν βιβλίων τῆς μέσης καὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1–4. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 5).

§80ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Παρακαλῶ νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον 5.

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις;

§82ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διαγράφεται. Ἄρθρον 6. (Ἀναγινώσκεται).

§84ΜΑΝΕΤΑΣ. Αἱ ἐν τῇ προτελευταίᾳ γραμμῇ τοῦ ἄρθρου λέξεις «διδασκάλων τοῦ πλήρους Σχολείου» παρακαλῶ ν’ ἀντικατασταθῶσι διὰ τῆς λέξεως «Ἑλληνοδιδασκάλων». (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 6 μετὰ τῆς ἀνωτέρω τροπολογίας τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ταχθὲν ἄρθρον 5 τοῦ ψηφιζομένου. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§85ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ γυμναστῶν καὶ βοηθῶν τῆς γυμναστικῆς καὶ διδασκάλων τῆς καλλιγραφίας καὶ ἰχνογραφίας. Ἕτερον περὶ βοηθῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων. Καὶ ἕτερον περὶ ἀριθμοῦ καὶ μισθοῦ τῶν ἐπιστατῶν καὶ ὑπηρετῶν τῶν Γυμνασίων καὶ Ἑλληνικῶν Σχολείων. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 160–162).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ οἰκεία Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της περὶ διαιρέσεως τῶν πιστώσεων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τῆς χρήσεως 1888. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 163). (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς δευτέραν συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: Περὶ τοῦ Κεντρικοῦ Γυμναστηρίου. Περὶ Βιβλιοφυλάκων. Περὶ ὑπαγωγῆς εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν δημοσίων ὑπολόγων τῶν διαχειριστῶν διαφόρων ἐκκλησιαστικῶν καὶ φιλανθρωπικῶν καθιδρυμάτων. Εἰς τρίτην δὲ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φόρου ὑπὲρ τοῦ δήμου Λετρίνων).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἔχομεν συνεδρίασιν.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.