1887.11.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 26

Τῆς 30 Νοεμβρίου 1887

(Δευτέρα).

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρατηρῶ, ὅτι ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἀναφέρεται, ὅτι κατετέθησαν ἔγγραφα περὶ τῶν φυλακῶν Ἰθάκης καὶ Κεφαλληνίας. Ἀλλὰ περὶ Κεφαλληνίας δὲν κατετέθησαν. Ἐκ τούτου μάλιστα λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ παρακαλέσω, ὅπως κατατεθῶσι καὶ τὰ ἔγγραφα ταῦτα, καθὼς καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀπέστειλεν ἡ ἐν Κεφαλληνίᾳ Διεύθυνσις τοῦ Μηχανικοῦ, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν κατάστασιν τῶν ὁδῶν Κεφαλληνίας καὶ τὰ προταθέντα μέτρα πρὸς διόρθωσιν αὐτῶν.

§2ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πράγματι δὲν κατετέθησαν εἰσέτι τὰ ἔγγραφα περὶ τῶν φυλακῶν Κεφαλληνίας, καὶ πρέπει νὰ διορθωθῶσι τὰ πρακτικά. (Διορθοῦνται οὕτω τὰ πρακτικά).

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ κυροῦνται μετὰ τὴν γενομένην διόρθωσιν.

§4Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς εἶχεν εἰσαχθῆ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ ἐπαρχία Σκοπέλου ὑπήγετο εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Πρωτοδικείου Βόλου. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐψηφίσθη δὶς, ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπαρχίας εἶναι μεγίστη, καθόσον ὁ μὲν Βόλος ἀπέχει τῆς Σκοπέλου τρεῖς ὥρας, ἡ δὲ Χαλκὶς τριάκοντα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα συναινέσῃ νὰ ἐγγραφῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ ψηφισθῇ καὶ εἰς τρίτην καὶ τελευταίαν ἀνάγνωσιν.

§5ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν τοῦ κ. βουλευτοῦ Εὐβοίας.

§6ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ Ὑπουργεῖον ἐζήτησε πληροφορίας τινὰς σχετικὰς περὶ τούτου. Εὐθὺς ὡς ληφθῶσιν αὗται, ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑποβάλῃ περὶ τούτου νομοσχέδιον.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν καπνοπαραγωγῶν Ἀγρινίου, αἰτουμένων ὑποβολὴν νομοθετήματος, μὴ ἐπιτρέποντος τὴν κοπὴν τοῦ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγομένου καπνοῦ ἐν τῇ διαμετακομίσει. Ὡσαύτως ἀναφορὰν τοῦ ἐφέδρου ταγματάρχου Χαριλάου Μανούσου, ζητοῦντος τὴν τροποποίησιν ἄρθρου τινὸς τοῦ Νόμου περὶ ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ. Ὡσαύτως ἀναφορὰν τῶν ἐν Πάτραις δικαστικῶν κλητήρων, αἰτουμένων ὅπως εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ χαρτοσήμου Νόμου προβλέψῃ ἡ Βουλὴ καὶ περὶ αὐξήσεως τῶν δικαιωμάτων τῶν δικαστικῶν κλητήρων.

§8ΣΑΚΚΗΣ. Καὶ ἄλλοτε ἐσύστησα εἰς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν φυλακῶν Πύλου, αἵτινες εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται, οὐδὲν ἄλλο παριστῶσιν ἢ θέαμα οἰκτρὸν, διὰ τὸ ὁποῖον ἀποτροπιάζεταί τις· οἱ φυλακισμένοι κατοικοῦσιν ἐν καθύγροις δωματίοις, οὐδόλως βλέποντες τὸν ἥλιον, ἐστιβαγμένοι ἐντὸς αὐτῶν. Χάριν λοιπὸν φιλανθρωπίας καὶ ἐκ καθήκοντος παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν φυλακῶν τούτων, ἵνα μὴ οἱ ἄνθρωποι οἱ κρατούμενοι ἐν αὐταῖς καταστρέφωνται καὶ ἐξέρχωνται ἄχρηστοι ἐξ αὐτῶν εἰς τὴν κοινωνίαν.

§9ΜΠΑΣΙΑΣ. Χθὲς ὁ Πρύτανις τοῦ Πανεπιστημίου ἔδιδε λόγον τῶν πεπραγμένων κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος, καὶ εἰς τὴν λογοδοσίαν τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου εἶπεν, ὅτι οὐκ ὀλίγαι μετοχαὶ διαφόρων Ἑταιριῶν, εἴτε ναυαγησασῶν, εἴτε ἐπισφαλῶν, αἵτινες ἀπώλεσαν τὴν ἀξίαν των, ἐξώγκωσαν τὴν περιουσίαν τοῦ Πανεπιστημίου. Οἱ λόγοι οὗτοι τοῦ κ. Πρυτάνεως ἐπικυροῦσι τὰ ὅσα εἶπον προχθὲς περὶ ἀνάγκης Κυβερνητικῆς ἐποπτείας ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν φιλανθρωπικῶν καὶ εὐεργετικῶν καταστημάτων. Δὲν ἐννοῶ νὰ μεμφθῶ οὔτε τὸν κ. Πρύτανιν, οὔτε τοὺς Συγκλητικούς, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει Νόμος, ὅστις νὰ προσδιορίζῃ τὰς ἀξίας, εἰς τὰς ὁποίας πρέπει νὰ τοποθετῶνται αἱ χρηματικαὶ περιουσίαι τῶν καταστημάτων αὐτῶν. Οἱ κκ. Πρυτάνεις καὶ Συγκλητικοὶ δύνανται καὶ αὐτοὶ νὰ ὑποπέσωσιν εἰς σφάλματα καὶ νὰ ἀγοράσωσι μετοχὰς ἑταιρικὰς, αἵτινες μετ’ ὀλίγον οὐδεμίαν θὰ εἶχον ἀξίαν. Ἐνδεχόμενον νὰ ἠγόρασαν μετοχὰς «Ἀρχαγγέλου», «Ἀλκυῶνος» καὶ ἄλλων Ἑταιριῶν, τὰς ὁποίας δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπε προχθές, ὅτι πολλὰ σκέπτεται, ἀλλὰ ποῦ καιρός; θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας διὰ τὰ ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν του ἀναγόμενα κληροδοτήματα καὶ καταστήματα νὰ μεριμνήσῃ, ὥστε νὰ φέρῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ὁρισθῶσιν αἱ ἀξίαι, εἰς τὰς ὁποίας θὰ τοποθετῶνται αἱ χρηματικαὶ αὐτῶν περιουσίαι. Καὶ ἂν ἤθελε ζητήσει τὴν γνώμην μου, θὰ τῷ ἔλεγον: προτίμησε παντὸς ἄλλου τὰς μακροχρονίους ἐντόκους ὁμολογίας τῆς Ἐθνικῆς Τρκπέζης καὶ τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν δάνεια, ἅτινα θεωροῦνται τὰ παγιώτερα καὶ ἀσφαλέστερα πάσης ἄλλης ἐν Ἑλλάδι Ἑταιρίας.

§10ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡ δημοσία τάξις ἐν τῷ νομῷ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος εὑρίσκεται εἰς ἀθλίαν κατάστασιν. Χθὲς ἔλαβον ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν ἂν σᾶς ἀναγνώσω, θὰ φρίξητε. Δὲν πρόκειται τίποτε περισσότερον ἢ περὶ ληστείας. Ἰδοὺ τί μοῦ γράφουν. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολήν). Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ληστείας.

§11ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐκ προκαταβολῆς σᾶς λέγω, ὅτι ἐξετελέσθησαν ὅσα ὁ Νόμος κελεύει.

§12ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἔπρεπεν αἱ Ἀρχαὶ καὶ ἡ Εἰσαγγελία τῶν Ἐφετῶν νὰ λάβωσι σύντονα μέτρα, διότι οἱ ἄνθρωποι παραπονοῦνται, ὅτι δὲν ἐγένετο τίποτε. Παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἐπιστολὴν ταύτην, ἣν γράφει ἔμπορος, καὶ νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας.

§13ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἔγραψα καὶ θὰ ἔχωμεν ἀπάντησιν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως, ἀφορώσης εἰς τὴν κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Μεσολογγίου δι’ Αἰτωλικοῦ εἰς Ἀγρίνιον.

§15ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν τῷ μέσῳ τῆς δανειστικῆς ἐπιδημίας, ἥτις ἀπό τινος καιροῦ ἐπικρατεῖ παρ’ ἡμῖν, ἔχει τι τὸ παρήγορον ἡ συζήτησις συμβάσεων καὶ νομοσχεδίων, ἀφορώντων εἰς τὴν κατασκευὴν ἔργων, ὧν ὁ τόπος ἡμῶν τοσαύτην ἔχει ἀνάγκην. Οἱ σιδηρόδρομοι δὲ εἶναι ἐκ τῶν ἔργων ἐκείνων, ὧν ἡ κατασκευὴ ἐπιβάλλεται εἰς πάντας καὶ καθ’ ἧς οὐδείς ποτε ἀντεῖπε, πάντες δὲ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ παράσχωμεν τὴν ὑποστήριξίν μας. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, ἂν εἰδικώτερον ἀνήκῃ εἴς τινα ἐξαιρετικὸς ἔπαινος διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου καὶ Θεσσαλίας, ἂν τοιοῦτος ἔπαινος ἀνήκῃ εἰς τὸν ἀοίδιμον Κουμουνδοῦρον, ὅστις συνῆψε σύμβασιν περὶ κατασκευῆς αὐτῶν, ἢ εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως, ὅστις, τροποποιήσας τὰς συμβάσεις ταύτας, ἐπέτυχε μὲν ὠφελιμωτέρους ὅρους διὰ τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἠλάττωσεν ὅμως τὴν βεβαιότητα τῆς ἐκτελέσεως αὐτῶν. Οἱ σιδηρόδρομοι οὗτοι κατεσκευάσθησαν διὰ τῆς πρωτοβουλίας καὶ τῶν ἐνεργειῶν Ἑταιριῶν καὶ ἀτόμων, ἐλθόντων πολλάκις εἰς δυσχερείας, ἃς ὑπερενίκησαν μετὰ πολλῶν κόπων καὶ θυσιῶν καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρετικῆς ὑποστηρίξεως τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν λέγω τοῦτο, ἵνα ἐλαττώσω κατ’ οὐδὲν τὸν ὀφειλόμενον ἔπαινον εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν καὶ εἰς πᾶσαν Βουλήν, ὑποστηρίζουσαν τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμων, ἀλλ’ ὅπως δείξω, ὅτι αὕτη εἶναι ἔργον ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ ἀνεγνωρισμένης ἀνάγκης, ἧς τὴν θεραπείαν πάντες ἐννοοῦμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν. Ἐξαιρετικὸς δὲ ἔπαινος θὰ ὀφείλεται εἰς ἐκείνους μόνον, οἵτινες διὰ καταλλήλου οἰκονομικῆς πολιτικῆς θὰ δυνηθῶσι νὰ καταστήσωσι τὸν τόπον ἱκανὸν νὰ ἐκτελέσῃ οὐχὶ μίαν ἢ δύο γραμμάς, ἀλλ’ ὁλόκληρον τὸ σιδηροδρομικὸν σύμπλεγμα, οὗτινος ἔχει οὗτος ἀπόλυτον ἀνάγκην. Ἔχω δὲ τὴν γνώμην, ὅτι τὸ σήμερον ἐφαρμοζόμενον οἰκονομικὸν σύστημα δὲν δύναται νὰ φέρῃ τοσοῦτον εὐτυχὲς ἀποτέλεσμα. Ἐπίῤῥωσιν δὲ τῆς γνώμης μου ταύτης εὑρίσκω καὶ εἰς τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια. Ἡ μελέτη τῶν νομοσχεδίων τούτων ἐγείρει ὡς πρώτην ἀπορίαν, διατὶ ἡ Κυβέρνησις ἐγκατέλιπε τὸ μέχρι τοῦδε ὑπ’ αὐτῆς τῆς ἰδίας ἐφαρμοσθὲν σύστημα τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων δι’ ἐπιχορηγήσεως; Τὸ σύστημα τοῦτο ἐπιβάλλει εἰς τὸ Δημόσιον πολὺ ὀλιγώτερα βάρη ἐκείνων, ἅτινα συνεπιφέρουσι τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου καθιερούμενα συστήματα. Ἐπιβάλλον δὲ ὀλιγώτερα βάρη, παρέχει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν εὐκολίαν νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ὁλοκλήρου τοῦ σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματος. Τοῦτο ὡμολόγησε καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Χαρακτηρίσας ὅμως τὸ σύστημα τῆς δι’ ἐπιχορηγήσεως κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων ὡς ἐπωφελέστερον, δὲν ἐξετίμησεν αὐτὸ ἀρκούντως. Ἀναχωρῶν ἐκ τοῦ ποσοῦ τῆς δοθείσης ἐπιχορηγήσεως εἰς τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Πελοποννήσου, ὅστις εἶναι ἡ παραγωγικωτέρα γραμμὴ τῆς Ἑλλάδος, καὶ εἰς τοὺς σιδηροδρόμους Θεσσαλίας, οἵτινες δὲν παρουσιάζουσι σπουδαίας τεχνικὰς δυσκολίας, ἐνόμισεν, ὅτι δὲν πρέπει ν’ αὐξήσῃ ἀρκούντως τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ ὁρίσῃ αὐτὸ ἀναλόγως τῶν δυσκολιῶν καὶ τῆς παραγωγικότητος τῶν γραμμῶν, ὧν ἐπιβάλλεται ἡ κατασκευή. Δέχεται, ὅτι δύναται νὰ δοθῇ ἐπιχορήγησις, μὴ ὑπερβαίνουσα τὰς 30 χιλιάδας δραχμῶν διὰ τὴν γραμμὴν Μύλων–Καλαμῶν, ὀλίγῳ δὲ ἀνωτέρα τῶν 20 χιλ. δραχμῶν διὰ τὴν γραμμὴν τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος. Μὴ δυνηθεὶς νὰ ἐπιτύχῃ τὴν κατασκευὴν τῶν γραμμῶν τούτων διὰ τοσαύτης ἐπιχορηγήσεως, ἐνόμισε συμφορωτέραν τὴν κατασκευὴν αὐτῶν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους ὑπὸ τοὺς ὅρους τῶν συζητουμένων νομοσχεδίων. Οὕτω σκεφθεὶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐστάθμισε καλῶς τὰ βάρη, ἅτινα ἡ κατασκευὴ τῶν δύο ὑπὸ συζήτησιν γραμμῶν ἐπιβάλλει εἰς τὸ Δημόσιον. Ὡς γνωρίζομεν πάντες, ἕνεκα διαφόρων ἐλλείψεων τῆς χώρας ἡμῶν καὶ ἕνεκα τοῦ ἀραιοῦ αὐτῆς πληθυσμοῦ, οἱ σιδηρόδρομοι, ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων, δὲν δύνανται ν’ ἀφήσωσιν ἐπὶ πολλὰ ἔτη καθαρὰ κέρδη, καὶ μόλις θὰ καλύπτωσι διὰ τῶν ἐσόδων των τὰς δαπάνας τῆς χρήσεως καὶ ἐκμεταλλεύσεως αὐτῶν. Ἀφοῦ δὲ οἱ σιδηρόδρομοι δὲν δύνανται ν’ ἀφήσωσι καθαρὰ κέρδη πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων τῶν διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν δαπανωμένων κεφαλαίων, οἱονδήποτε ποσὸν ἤθελε δαπανηθῆ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ἀπ’ εὐθείας κατασκευαζούσης αὐτούς, εἴτε δι’ ἐργολάβων, τὸ ποσὸν τοῦτο μεταβάλλεται εἰς πραγματικὴν ἐπιχορήγησιν. Τὸ γεγονὸς δὲ, ὅτι τὸ Κράτος, κατασκευάζον ἀπ’ εὐθείας σιδηρόδρομόν τινα, ἔχει αὐτὸν ὡς ἰδιοκτησίαν αὐτοῦ, εἶναι ἁπλῆ ἰδανικὴ παρηγορία. Ἰδιοκτησία θετικὴ εἶναι ἐκείνη, ἣν δύναταί τις ἐπωφελῶς νὰ καρπωθῇ. Τοιαύτην δὲ κάρπωσιν δὲν δύνανται νὰ παρέξωσιν οἱ σιδηρόδρομοι, ἐφ’ ὅσον δὲν φέρουν καθαρὰ κέρδη, ἀρκοῦντα πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων τῶν διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν δαπανηθέντων κεφαλαίων. Ἂν δὲ ὑποθέσωμεν, ὅτι μετὰ παρέλευσιν πολλῶν ἐτῶν ἡ πρόοδος τοῦ τόπου θὰ συνεπιφέρῃ καὶ σπουδαίαν αὔξησιν τοῦ καθαροῦ αὐτῶν εἰσοδήματος, τὸ Κράτος, καὶ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ἐπιχορηγήσεως, θὰ δύναται νὰ λάβῃ οὐ μόνον τοὺς τόκους τῶν παρ’ αὐτοῦ δοθέντων χρηματικῶν ποσῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἰδιοκτησίαν τῶν σιδηροδρόμων, διότι καὶ κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο συμμετέχει εἰς τὰ καθαρὰ κέρδη, ὅταν ταῦτα ὑπερβῶσιν ὡρισμένον ποσόν, καὶ δικαιοῦται νὰ λάβῃ τὴν κυριότητα αὐτῶν ὑπὸ ὅρους ἀναλόγους ἐκείνων, οὓς ὁρίζει ἡ σύμβασις πρὸς κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου διὰ τὴν ἀνάκλησιν τῆς εἰς τὴν ἐργολάβον Ἑταιρίαν παραχωρουμένης χρήσεως αὐτῆς. Συμφέρον ἑπομένως ἔχει τὸ Δημόσιον νὰ προτιμήσῃ τὴν δι’ ἐπιχορηγήσεων κατασκευήν, ὅταν ὑπάρχῃ μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τοῦ οὕτω διδομένου ποσοῦ καὶ τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμου τινὸς διὰ λογαριασμὸν τοῦ Κράτους. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο πρό τινων ἐτῶν νὰ ἐπιτύχῃ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς μέχρι Καλαμῶν δι’ ἐπιχορηγήσεως 35,000 δρ. περίπου καὶ τῆς γραμμῆς οὐχὶ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, ἀλλὰ Μεσολογγίου–Ἄρτης, δι’ ἐπιχορηγήσεως 30,000 δρ. περίπου. Προτιμήσασα, ἀντὶ τούτου, τὴν κατασκευὴν αὐτῶν ὑπὸ τοὺς ὅρους τῶν συζητουμένων νομοσχεδίων, δὲν ἔπραξε μήτε τὸ ὠφελιμώτερον διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, μήτε τὸ ἀσφαλέστερον διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων. Τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, σκοποῦν τὴν ἄμεσον καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου κατασκευὴν αὐτῆς, δέν μοι φαίνεται, ὅτι θὰ ἐκτελεσθῇ μετὰ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ. Εἶναι γενικῶς παραδεδεγμένον, ὅτι ἡ κατασκευὴ δημοσίων ἔργων ἀπ’ εὐθείας παρὰ τοῦ Κράτους συνεπάγεται δαπάνας πολὺ ἀνωτέρας ἐκείνων, ἃς πραγματοποιεῖ ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία. Κράτη ἔχοντα σώματα μηχανικῶν κάλλιστα κατηρτισμένα ὑπέστησαν πάντοτε ὑπερβολικὰς δαπάνας, ὁσάκις ἠθέλησαν νὰ ἐκτελέσωσι δημόσια ἔργα ἀπ’ εὐθείας διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου. Ἡ Γαλλία, ἥτις ἀναντιῤῥήτως ἔχει τὸ κάλλιστα ὠργανισμένον μηχανικὸν σῶμα, τὸ corps des ponts et chaussées, ὁσάκις ἠθέλησε νὰ κατασκευάσῃ σιδηροδρόμους διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, ἐδαπάνησε 40 καὶ 50% πλειότερα τοῦ συνήθους. Ἂν δὲ ἐκεῖ παρετηρήθη τοῦτο, δυνάμεθα εὐκόλως νὰ φαντασθῶμεν ποῖα ἀποτελέσματα θὰ φέρῃ ἡ τοιαύτη κατασκευὴ σιδηροδρόμου παρ’ ἡμῖν, ὅπου τὸ σῶμα τῶν μηχανικῶν εἶναι τοσοῦτον ἀτελῶς ὠργανισμένον, ὥστε δὲν δύναται μήτε ἁμαξιτὰς ὁδοὺς νὰ κατασκευάσῃ, μήτε καλῶς νὰ ἐπιβλέψῃ τὰς ὑπὸ ἐργολάβων κατασκευαζομένας, μήτε τὰς ὑπαρχούσας νὰ συντηρήσῃ. Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀναπτύσσων τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια, τὴν αὐτὴν περίπου ἐξέφρασε γνώμην, ἀλλὰ προσέθηκεν, ὅτι πρόκειται ἐπὶ τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν νὰ ποιήσηται πείραμα, δι’ οὗ θὰ φανῇ ἡ πράγματι ἀπαιτουμένη δαπάνη πρὸς κατασκευὴν αὐτῆς καὶ θὰ ἐνθαῤῥύνῃ ἐργολάβον τινὰ Ἑταιρίαν ν’ ἀναδεχθῇ αὐτήν. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὸ πείραμα τοῦτο, ἐκτὸς ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐννοεῖ νὰ περιορίσῃ τὰς περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου διαπραγματεύσεις του εἰς μίαν μόνον ἐργολάβον Ἑταιρίαν καὶ πιστεύει, ὅτι, ἀπειλῶν αὐτήν, ὅτι θὰ κατασκευάσῃ αὐτὸν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, θὰ τὴν ἀναγκάσῃ νὰ δεχθῇ τοὺς ὑπ’ αὐτοῦ προτεινομένους ὅρους. Ἂν ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐννοῇ νὰ εὕρῃ καὶ ἀποδείξῃ τὴν ἀληθῆ δαπάνην τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Μύλων Καλαμῶν καὶ καταστήσῃ δυνατὰς τὰς ἐπὶ γνωστῶν βάσεων προσφορὰς ἐργολάβων Ἑταιριῶν, δὲν νομίζω, ὅτι εἶχεν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ προσεκλήθη ἐνταῦθα πρὸς μελέτην δημοσίων ἔργων καὶ σιδηροδρόμων. Αὕτη δύναται νὰ ἐκτελέσῃ ὁριστικὴν μελέτην τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν καὶ εὕρῃ τὴν πραγματικὴν δαπάνην, ἥτις ἀπαιτεῖται διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῆς Πρὸς ἐκτέλεσιν τούτου δὲν ἀπαιτεῖται ἕτερόν τι, εἰμὴ ἡ ἐγγραφὴ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς ἀναγκαίας πιστώσεως πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ὁριστικῆς ταύτης μελέτης. Ἐκτὸς τῶν προσωπικῶν καὶ τεχνικῶν δυσκολιῶν, νομίζω, ὅτι καὶ ἡ εὕρεσις τῶν ἀπαιτουμένων χρημάτων θὰ καταστήσῃ ἀδύνατον τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, δυσκόλως δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ εὕρῃ ὑπὸ συμφέροντας ὅρους δάνειον 24 ἑκατομμυρίων, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ κατασκευάσῃ αὐτὴ τὴν γραμμὴν Μύλων–Καλαμῶν. Θὰ ἦναι ἴσως δυνατὴ ἡ εὕρεσις χρημάτων, ἀλλὰ κατὰ τρόπον ἀνάλογον ἐκείνου, καθ’ ὃν ἡ Κυβέρνησις εὗρε τὸ πρὸς κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν ἀναγκαῖον ποσόν. Θὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου ὡς δέλεαρ οἰκονομικοῦ τινος συνδυασμοῦ καὶ θὰ συντελέσῃ αὕτη πρὸς σύναψιν δανείου, ἀντὶ νὰ εὑρεθῶσι χρήματα πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῆς. Ἐν τῇ τοιαύτῃ περιπτώσει πάλιν δὲν θὰ ἐκτελεσθῇ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον· ὁ σιδηρόδρομος θὰ κατασκευασθῇ οὐχὶ παρὰ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ παρ’ ἐργολάβου Ἑταιρίας, ὁ δὲ πολύπλοκος οἰκονομικὸς συνδυασμὸς θὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸ Δημόσιον βάρη πολὺ ἀνώτερα ἐκείνων, ἅτινα ἤθελεν ὑποστῆ διὰ τῆς πληρωμῆς ἀναλόγου ἐπιχορηγήσεως πρὸς κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Ἡ δὲ σύμβασις πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου γεννᾷ δύο ἀπορίας καὶ δύο ζητήματα: Εἶναι συμφορωτέρα ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς, οὐχὶ Ἀγρινίου–Μεσολογγίου, ἀλλὰ τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος δηλαδὴ Μεσολογγίου–Ἄρτης, ἢ τοὐλάχιστον Μεσολογγίου–Καρβασαρᾶ, ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως, ἢ δι’ ἐπιχορηγήσεως ἔστω καὶ 28 ἢ 30 χιλιάδων δραχμῶν;....

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία πρότασις ἐγένετο.

§17ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν δὲν ἔφθασε μέχρις ὑμῶν τοιαύτη πρότασις.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ἐδώσαμεν τὴν παραχώρησιν ἐπὶ χορηγήματι 20 χιλιάδων καὶ ὑπὸ αἵρεσιν, ἀλλ’ ἡ αἵρεσις δὲν ἐπραγματοποιήθη.

§19ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐδηλώσατε, ὅτι δὲν εἶσθε διατεθειμένος νὰ παραδεχθῆτε ἐπιχορήγησιν 28 χιλιάδων δραχμῶν.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, δὲν εἶμαι διατεθειμένος εἰς παραδοχὴν αὐτῆς.

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο λαμβάνω καὶ ἐγὼ ὡς ἀφετηρίαν τῆς ἀπορίας μου. Δεύτερον ζήτημα εἶναι, ἂν ἡ γραμμὴ τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ μέχρις Ἀγρινίου, ἢ ἦτο προτιμώτερον νὰ προβῇ μέχρι Καρβασαρᾶ. Ἀμφότερα τὰ ζητήματα ταῦτα εὑρίσκω, ὅτι κακῶς ἔλυσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς συμβάσεως, ἣν συζητοῦμεν. Ἀντὶ ἐπιχορηγήσεως 28 ἢ 30 χιλιάδων δραχμῶν ἐδέχθη νὰ πληρώσῃ 85,350 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον, ἤτοι δραχμὰς 107,600. Ἀντὶ δὲ τῆς σπουδαιοτέρας καὶ μᾶλλον προσοδοφόρου γραμμῆς Μεσολογγίου–Καρβασαρᾶ ἐδέχθη τὴν περιωρισμένην γραμμὴν Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, ἥτις κατὰ πᾶσαν πιθανότητα δὲν δύναται νὰ φέρῃ καθαρὸν εἰσόδημα ἄξιον λόγου. Ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν χρῆσιν αὐτῆς παρ’ Ἑταιρίας, ἥτις θὰ λαμβάνῃ ἐκ τῶν ἀκαθαρίστων εἰσοδημάτων 4 χιλ. φράγκων, δηλ. 5 χιλ. δραχμῶν διὰ τὰς δαπάνας αὐτῆς καὶ τὸ ἥμισυ ἐκ τοῦ ὑπολοίπου αὐτῶν. Διὰ τὴν γραμμὴν ταύτην οἱ ὅροι οὗτοι δέν μοι φαίνονται βαρεῖς διὰ τὸ Δημόσιον, διότι κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τὰ ἀκαθάριστα ἔσοδα μόλις θὰ ὑπερβῶσι τὰς 4 χιλ. φράγκων, μετὰ πολλὰ δὲ ἔτη, 15 ἢ καὶ 20, μόλις θὰ φθάσωσι ταῦτα τὸ ποσὸν 7 χιλ. φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἑπομένως τὸ Δημόσιον δὲν θὰ λάβῃ τίποτε, ὅταν δὲ τὰ ἔσοδα φθάσωσι τὰς 7 χιλ. φράγκων, τὸ Δημόσιον θὰ λάβῃ 1500 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον· ὅθεν κατὰ μὲν τὰ πρῶτα ἔτη ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 85,350 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον, τὸ πληρωθησόμενον παρὰ τοῦ Δημοσίου, καθίσταται ἁπλῆ καὶ καθαρὰ ἐπιχορήγησις, ὅταν δὲ τὰ ἔσοδα φθάσωσι τὰς 7 χιλ. κατὰ χιλιόμετρον, τὸ ποσὸν θὰ ἐλαττωθῇ κατὰ 30% περίπου καὶ θὰ περιορισθῇ εἰς 60 χιλ. φράγκων. Καὶ ἐν τῷ παρόντι ἑπομένως καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ οὕτω διδομένη ἐπιχορήγησις εἶναι πολὺ ἀνωτέρα ἐκείνης, ἣν ἀποκρούει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο δὲ προκύπτει διότι ἡ Ἑταιρία ἐζήτησε τὸ κέρδος αὐτῆς ἐν τῇ κατασκευῇ τοῦ σιδηροδρόμου καὶ ἠδιαφόρησε περὶ τοῦ ἐπωφελοῦς ἢ μὴ τῆς κατασκευαζομένης γραμμῆς. Τοιοῦτόν τι δὲν ἤθελε συμβῆ, ἂν κατεσκευάζετο αὕτη δι’ ἐπιχορηγήσεως, διότι τότε ἡ Ἑταιρία ἤθελε προσέξει καὶ εἰς τὸ ποιὸν τῆς γραμμῆς καὶ ἤθελε προτιμήσει, διὰ τοὺς λόγους, οὓς θὰ ἐκθέσω μετ’ ὀλίγον, τὴν γραμμὴν Μεσολογγίου–Καρβασαρᾶ, ἀντὶ τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Ὅτι δὲ ἡ σημερινὴ ἐργολάβος Ἑταιρία ἐζήτησε τὸ κέρδος αὐτῆς ἐν τῇ κατασκευῇ τοῦ σιδηροδρόμου, ἐξάγεται καὶ ἐξ ὅσων ἐξέθηκε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰπών, ὅτι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ εἶχεν ὁρίσει τὴν δαπάνην αὐτῆς εἰς φρ. 63,000 κατὰ χιλιόμετρον, καὶ ὅτι ηὐξήθη τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς 85,000 κυρίως διότι ἡ Ἑταιρία ἐπρότεινε τὴν μεταβολὴν τῶν κλίσεων ἀπὸ 25 εἰς 20 τοῖς χιλίοις, καὶ τὴν κατασκευὴν τῶν γεφυρῶν διὰ πεπιεσμένου ἀέρος.....

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἄλλα ἀκόμη.

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῖα;

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Ἀναγινώσκει πίνακα).

§25ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν πίνακα τοῦτον βλέπω τυπωμένον· ἂν ἦναι καὶ ἄλλος, ἀφορῶν εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ καὶ αὐτός, διότι θὰ χρησιμεύσῃ πολὺ εἰς τὴν συζήτησιν.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, τὸν καταθέτω.

§27ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶχον ἐνώπιόν μου τὸν πίνακα τοῦτον, ἐν ᾧ καταγράφεται προσθήκη διαφόρων δαπανῶν, ἀνερχομένων εἰς δρ. 313,000 καὶ προκυπτουσῶν ἐξ ἐργασιῶν, ἃς ἀπορῶ πῶς ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν ἀρχικὴν αὐτῆς μελέτην. Ἡ μόνη οὐσιώδης τροποποίησις εἶναι ἡ μεταβολὴ τῶν κλίσεων, διότι αὕτη ἀφορᾷ εἰς μεταβολὴν ἰδέας καὶ οὐχὶ τῶν μέσων τῆς ἐκτελέσεως, ἅτινα ὤφειλον νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει οἱ συντάξαντες τὸν πρῶτον ὑπολογισμὸν τῆς δαπάνης. Τὴν τροποποίησιν δὲ ταύτην, μήτε ἀπολύτως ἀναγκαίαν εὑρίσκω, μήτε δυναμένην νὰ φέρῃ 35% αὔξησιν δαπάνης καὶ ἀναβιβάσῃ αὐτὴν ἀπὸ 63,000 φρ. κατὰ χιλιόμετρον εἰς 85,000, ἤτοι εἰς δραχμὰς 107,700. Τὸ δεύτερον ζήτημα εἶναι, ἂν ἡ γραμμὴ τῆς δυτικῆς Ἑλλάδος ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ μέχρις Ἀγρινίου, ἢ νὰ ἐπεκταθῇ μέχρις Ἄρτης, ἢ τοὐλάχιστον μέχρι Καρβασαρᾶ. Ὅπως δήποτε καὶ ἂν πρόκηται νὰ κατασκευσθῇ ἡ γραμμὴ αὕτη, οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι ἔπρεπε νὰ προεκταθῇ μέχρι Καρβασαρᾶ. Περιοριζομένη μέχρις Ἀγρινίου, ἀποβαίνει γραμμὴ τοπικοῦ καὶ περιωρισμένου συμφέροντος, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ ἐμπορίου τῶν τριῶν πόλεων Μεσολογγίου, Ἀγρινίου καὶ Αἰτωλικοῦ, ἃς πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ, μόλις θὰ φέρῃ κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἀκαθάριστα ἔσοδα περὶ τὰς 4,000 φράγκων, ἤτοι 5,000 δρ. κατὰ χιλιόμετρον, περὶ τὰς ἑπτὰ δὲ χιλ. φρ. μετὰ παρέλευσιν πολλῶν ἐτῶν. Ἐπεκτεινομένη ὅμως μέχρι Καρβασαρᾶ ἡ γραμμὴ αὕτη λαμβάνει γενικώτερον χαρακτῆρα, διότι δὲν θὰ ἐξυπηρετήσῃ μόνον τὰ τοπικὰ συμφέροντα τῶν χωρῶν, δι’ ὧν θὰ διέλθῃ, ἀλλὰ θὰ συνδέσῃ δύο θαλάσσας, τὸν Ἀμβρακικὸν καὶ τὸν Κορινθιακὸν κόλπον, καὶ θὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέσον εὐρυτέρας συγκοινωνίας, ἐν μικρῷ δὲ καὶ ἀλληλεθνοῦς. Ἡ μεταξὺ τοῦ νομοῦ Ἄρτης καὶ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος συγκοινωνία θὰ ἐκτελεσθῇ διὰ τῆς γραμμῆς ταύτης, δι’ αὐτῆς δὲ θὰ διέλθωσιν οἱ πολυάριθμοι ἐπιβάται, οἵτινες ἐξ Ἠπείρου καὶ Ἀλβανίας μεταβαίνουσιν εἰς διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος, τῆς Τουρκίας καὶ τῶν Παραδουναβίων Ἡγεμονιῶν, ἢ ἐπανέρχονται ἐξ αὐτῶν εἰς τὰς πατρίδας των. Οἱ ἐκ τῆς κεντρικῆς δὲ Ἠπείρου καὶ Ἀλβανίας διάφορα μετερχόμενοι ἐπαγγέλματα ἐν διαφόροις πόλεσι τῆς Ἑλλάδος, τῆς Τουρκίας καὶ τοῦ Δουνάβεως ἀνέρχονται εἰς 200,000, ἴσως δὲ καὶ εἰς 300,000, ὧν οἱ πλεῖστοι κατ’ ἔτος μεταβαίνουσιν εἰς τὴν πατρίδα αὐτῶν, ἢ ἀπέρχονται αὐτῆς. Τὰ ταξείδιά των ταῦτα ἐκτελοῦσι σήμερον διὰ τῶν Αὐστριακῶν ἀτμοπλοίων τοῦ Λόϋδ, ἐφ’ ὧν ἐπιβιβάζονται ἐν Κερκύρᾳ, ὅπου μεταβαίνουσι διὰ τοῦ λιμένος τῶν Ἁγίων Σαράντα, ἢ τοῦ τῆς Σαλαχώρας. Πάντες οὗτοι θὰ προτιμήσωσι βεβαίως νὰ μεταβῶσι δι’ Ἄρτης εἰς Καρβασαρᾶ, ἐὰν μεταφέρωνται διὰ τοῦ σιδηροδρόμου εἰς Μεσολόγγιον, ἐκεῖθεν δὲ εἰς Πάτρας καὶ διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου εἰς Πειραιᾶ, ὅπου θὰ δύνανται νὰ ἐπιβιβασθῶσι καὶ ἐπὶ Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων διὰ Σμύρνην, Θεσσαλονίκην, Κωνσταντινούπολιν κτλ. Θὰ προτιμήσωσι δὲ τὴν ὁδὸν ταύτην, διότι θὰ ἀποφύγωσι τὸν περίπλουν τῆς Πελοποννήσου καὶ ταξείδιον 36 ὡρῶν διὰ θαλάσσης ἀνοικτῆς καὶ συνήθως τεταραγμένης. Τοιαύτην διαμετακομιστικὴν συγκοινωνίαν πᾶν Κράτος φροντίζει νὰ προσελκύσῃ καὶ διὰ θυσιῶν. Ἡμεῖς δὲ, ἐνῷ ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν τοιαύτην, ἥτις, ἀντὶ νὰ ἐπιβάλῃ θυσίαν τινὰ, πρόκειται νὰ καταστήσῃ ἀληθῶς παραγωγικὴν τὴν γραμμὴν Μεσολογγίου–Καρβασαρᾶ, παραβλέπομεν αὐτὴν καὶ προτιμῶμεν τὸν περιορισμὸν τῆς γραμμῆς ταύτης μέχρις Ἀγρινίου, κτίζοντες οὕτω σιδηρόδρομον ὅλως τοπικὸν καὶ μόλις δυνάμενον νὰ ἀποφέρῃ τὰ πρὸς τὴν χρῆσιν αὐτοῦ ἀναγκαῖα ἔσοδα. Ἐκτὸς δὲ τῆς ἀμέσου ταύτης ὠφελείας ἡ γραμμὴ Μεσολογγίου–Καρβασαρᾶ θέλει φέρει ἐμμέσως καὶ ἑτέρας, οὐχ ἧττον σπουδαίας, καὶ συντελέσει εἰς τὴν ὑποστήριξιν καὶ ἄλλων ἐπιχειρήσεων συγκοινωνίας, διότι οἱ ἐξ Ἠπείρου καὶ Ἀλβανίας ἐπιβάται θὰ ταξειδεύωσι διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου καὶ θὰ ἐπιβιβάζωνται εἰς Πειραιᾶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐπὶ Ἑλληνικῶν ἀτμοπλοίων. Τὸ ἔδαφος μεταξὺ Ἀγρινίου καὶ Καρβασαρᾶ εἶναι ὁμαλὸν καὶ δὲν παρουσιάζει εἰμὴ μίαν μόνον δυσκολίαν, ἀξίαν λόγου, τὴν διάβασιν τοῦ Ἀχελώου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὅμως κτίζεται σήμερον ἡ ἀναγκαία γέφυρα. Ἡ κατασκευὴ ἑπομένως τοῦ τμήματος τούτου θὰ ἀπαιτήσῃ πολὺ ὀλιγωτέραν δαπάνην ἐκείνης, ἣν ἀπαιτεῖ τὸ τμῆμα Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Τοῦτο δὲ καθιστᾷ δυνατὴν τὴν κατασκευὴν τῆς ὅλης γραμμῆς διὰ σχετικῶς μικροτέρας δαπάνης καὶ ὑπὸ ὅρους ὠφελιμωτέρους διὰ τὸ Δημόσιον, διότι πᾶς ἐργολάβος θὰ ἦναι διατεθειμένος νὰ δεχθῇ τοιούτους ὅρους, ὅταν διὰ τῶν αὐτῶν ὀργάνων καὶ μέσων, δι’ ὧν πρόκειται νὰ κατασκευάσῃ δύσκολόν τι τμῆμα σιδηροδρόμου, θὰ ἔχῃ ὡσαύτως νὰ κατασκευάσῃ καὶ εὔκολον τοιοῦτον. Ἐκτὸς τῶν ὑλικῶν τούτων πλεονεκτημάτων, ἅτινα παρουσιάζει ἡ προέκτασις τῆς γραμμῆς μέχρι Καρβασαρᾶ, ὑπάρχουσι καὶ ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐπιβάλλοντα τὴν ἄμεσον αὐτῆς προέκτασιν, διότι οὕτω θὰ ἔλθωμεν εἰς συνεχῆ ἐπικοινωνίαν μὲ τοὺς πληθυσμοὺς τῆς Ἠπείρου καὶ τῆς Ἀλβανίας καὶ θὰ ἐνισχύσωμεν ἔτι μᾶλλον τὰ ἐθνικὰ αἰσθήματα καὶ τὸν Ἑλληνισμόν, ὅστις καὶ ἐν ταῖς χώραις ταύταις πολυτρόπως πολεμεῖται. Καὶ ἕτερον δὲ προτέρημα παρουσιάζει ἡ γραμμὴ Μεσολογγίου–Καρβασαρᾶ, τὸ στρατηγικὸν, διότι ὁ Καρβασαρᾶς ὀλίγον ἀπέχει τῶν δυτικῶν ἡμῶν ὁρίων, καὶ ὁ ἐκεῖ μεταφερόμενος στρατός μας εἶναι παρὰ τὰ ὅρια ταῦτα. Οἱ λόγοι οὗτοι μὲ πείθουσιν, ὅτι ἡ γραμμὴ τῆς δυτικῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ἐπὶ τοῦ παρόντος μέχρι Καρβασαρᾶ, ἀργότερον δὲ μέχρις Ἄρτης, καὶ νὰ ἐπιδιωχθῇ, εἰ δυνατόν, ἡ κατασκευὴ αὐτῆς δι’ ἐπιχορηγήσεως. Τοιαύτην δ’ ἔχων γνώμην, καὶ θεωρῶν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξασφαλισθῇ καὶ ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, εἴτε δι’ ἐπιχορηγήσεως, εἴτε δι’ ἐγγυήσεως ὡρισμένου ποσοῦ καθαρᾶς χιλιομετρικῶς προσόδου, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ παραπεμφθῶσι τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια εἰς εἰδικὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ μελετήσῃ τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς ἀσφαλέστερον καὶ ὠφελιμώτερον δύνανται νὰ κατασκευασθῶσιν ὅσον τάχιστα ἀμφότεραι αἱ γραμμαὶ αὗται.

§28ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ....

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας, μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν. Ἐγὼ τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἀποδεικνύουσιν, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος ἀναβολῆς, οὐδὲ περαιτέρω σκέψεως, διότι ὁμιλήσας ἐπὶ μακρὸν δὲν ἠδυνήθη κατ’ οὐδὲν νὰ διασείσῃ τὸ ἀσφαλὲς τῶν ἐπιχειρημάτων, ἅτινα ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν θὰ ἐξετάσω ἐν γένει τὰ λεχθέντα παρ’ αὐτοῦ, θὰ ὁμιλήσω μόνον περὶ τῶν εἰδικῶν θεμάτων, ἐφ’ ὧν ἠθέλησε νὰ ψέξῃ τὴν σύμβασιν. Εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου δύο ἀντέταξεν ἀντιῤῥήσεις, τοῦτο μὲν, ὅτι κακῶς ἡ Κυβέρνησις προῆλθεν εἰς συμφωνίαν οὐχὶ διὰ χορηγήματος, ἀλλὰ δι’ ἐγγυήσεως τόκου, τοῦτο δὲ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ ἡ γραμμὴ εἰς τὸ τμῆμα Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, ἀλλ’ ἔπρεπε ταυτοχρόνως νὰ γένηται συμφωνία διὰ τὸ τμῆμα, τὸ καὶ μεγαλείτερον, Ἀγρινίου καὶ Καρβασαρᾶ. Ταῦτα εἶναι τὰ δύο θέματα, ἐφ’ ὧν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ψέξῃ τὴν σύμβασιν. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον, εἶπεν, ὅτι χορήγημα 30,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον θὰ ἦτο προτιμότερον τοῦ συστήματος τοῦ γενομένου δεκτοῦ διὰ τῆς συμβάσεως. Ἀλλ’ ἐὰν ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἦναι ἀκριβῆ, θὰ ἔπειθον ἀναγκαίως τὸν τοῦτο φρονοῦντα, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ Ἑταιρία, ἀναδεχθησομένη τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἀντὶ χορηγήματος 30,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Ἐὰν ἐπαρουσιάζετο Ἑταιρία, τοιαῦτα προτείνουσα, θ’ ἀπέκρουον τὴν πρότασιν· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἐμῶν προθέσεων, διότι δὲν θὰ ἦτο ἀδύνατον ἄλλοι νὰ ἐδέχοντο τὴν πρότασιν, ἢ καὶ ἐγὼ αὐτὸς νὰ μετέβαλλον γνώμην, κρίνων ἐπὶ προτάσεως διατετυπωμένης καθαρῶς...

§30ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πῶς θὰ μεταβάλητε γνώμην, ἀφοῦ ἀποκρούετε ἐκ τῶν προτέρων τὴν ἰδέαν;

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι, ἂν ἐγὼ παραδέχωμαι ἢ οὐ τὴν πρότασιν, τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν ὑπάρχῃ ὁ προτείνων, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ὁ προτείνων, τοὐλάχιστον μεταξὺ τῶν θεωρούντων τὰ παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ῥηθέντα ὡς ἀκριβῆ. Πρότασις τοιαύτη δὲν ἐγένετο, οὐδὲ θὰ ἦτο δεδικαιολογημένη ἡ προσδοκία περὶ ὑποβολῆς τοιαύτης προτάσεως, ἂν εἶχον τὰ τῆς ἐπιχειρήσεως, ὡς παρέστησεν αὐτὰ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἡ γραμμὴ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου δὲν θ’ ἀποφέρῃ ἐτησίως ἀκαθάριστον ἔσοδον 7,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, εἰμὴ μετὰ δεκαπενταετίαν. Ἀποκρούω τοῦτο ῥιζικῶς· ἀλλὰ πρὸς στιγμὴν τὸ παραδέχομαι, ἵνα ἐξετάσω τὰς συνεπείας. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἰς Ἑταιρίαν, ἀπεκδεχομένην ἀκαθάριστον ἐτήσιον ἔσοδον 7,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον μετὰ δεκαπενταετίαν, σήμερον δὲ 4,000, προσφέρει τὴν παραχώρησιν, ὑπισχνούμενος εἰσφορὰν 37,000 δραχμῶν ἐπὶ ὁλικῶν ἐξόδων κατὰ χιλιόμετρον, ὡς αὐτὸς ὑπολογίζει ταῦτα, 107,000 δραχμῶν...

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὡμίλησα περὶ τῆς γραμμῆς Καρβασαρᾶ.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐφηρμόσατε δὲ πάντα ταῦτα καὶ εἰς τὴν γραμμὴν Ἀγρινίου. — Δίδει εἰς τὴν Ἑταιρίαν 37,000 δραχμῶν, δηλαδὴ 30,000 μεταλλικὰς, ὑπολογιζομένας εἰς 37,764 χαρτίνους, ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπολογίζει τὰς 85,000 εἰς 107,000. Ἀγνοῶ ποῦ στηριζόμενος ὑπολογίζει τὸ χαρτονόμισμα ἐπὶ διαρκεῖ ὑποτιμήσει 25%· δύναται ἡ ὑποτίμησις νὰ περιορισθῇ εἰς 20%, ὅπως πρὸ τριῶν μηνῶν, ἢ καὶ κατωτέρω, δύναται καὶ ν’ αὐξήσῃ εἰς 30 καὶ 40%, ἀλλὰ παραδέχομαι ἀνεξετάστως τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Κατ’ αὐτοὺς ἡ Ἑταιρία θὰ δαπανήσῃ 70,000 κατὰ χιλιόμετρον χάριν ἐτησίας ἐν τῷ παρόντι ἀπολαυῆς 4,000 δραχμῶν ἀκαθαρίστων κατὰ χιλιόμετρον. Αἱ 4,000 δραχμῶν ἀκαθαρίστων ὑπολείπονται περίπου κατὰ χιλίας δραχμὰς τῶν πραγματικῶν ἐξόδων, διότι γινώσκομεν ἤδη, ὅτι τὰ ἔξοδα ἐν Θεσσαλίᾳ ἀνήρχοντο μέχρι τινὸς εἰς 6½ χιλιάδας δραχμῶν, δὲν περιωρίσθησαν δ’ ἔτι ἐντελῶς εἰς 6,000, ἐνῷ ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ Ἀθηνῶν καὶ Πελοποννήσου δὲν ἠδυνήθησαν ἔτι νὰ περιορισθῶσιν εἰς 5,000. Ὑπολογίζοντες εἰς 5,000 τὰ ἔξοδα, συνάγομεν ζημίαν τῆς Ἑταιρίας 1000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον ἐπί τινα χρόνον, πλὴν τῆς ἐκ τῆς στερήσεως παντὸς τόκου ἐπὶ τῶν καταβληθέντων κεφαλαίων, ἵνα ἐξασφαλίσῃ αὕτη μετὰ 15 ἔτη ὠφέλειαν, τίνα; Μετὰ 15 ἔτη θὰ ἔχῃ κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἀκαθαρίστους εἰσπράξεις 7,000 δραχμῶν, ἐξ ὧν ἀφαιρουμένων τῶν ἐξόδων, ὑπολογιζομένων εἰς 5,000 δραχμῶν, ὑπολείπονται δύο χιλιάδες δραχμῶν καθαρὸν ἔσοδον, ἤτοι ἐπὶ τῶν καταβληθεισῶν 70,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον τόκος 2 καὶ 86%. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑποθέτει, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ Ἑταιρία, ἐπιζητήσουσα ἐπιχείρησιν, τοιαῦτα κατ’ αὐτὸν ὑποσχομένην. Τούτων οὐδὲν ἐγὼ θεωρῶ ἀκριβές· ἐγὼ πέποιθα, ὅτι πολὺ πρὸ τῶν 15 ἐτῶν ἡ Ἑταιρία θὰ ἔχῃ ἀκάθαρτον ἔσοδον ἀνώτερον τῶν 7,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ πῶς δύναται ὁ κ. Βουλευτὴς, τοιαύτας ἔχων πεποιθήσεις, νὰ προσδοκᾷ τὴν σύστασιν Ἑταιρίας...

§34ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μή μοι ἀποδίδετε πεποιθήσεις, τὰς ὁποίας δὲν ἔχω, καὶ πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶπον.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ἐσημείωσα ἀκριβῶς τὰ παρ’ ὑμῶν ῥηθέντα, εἴπετε δὲ ταῦτα καὶ περὶ τῆς γραμμῆς Ἀγρινίου καὶ περὶ τῆς γραμμῆς Καρβασαρᾶ· ἀλλ’ ἔστω, ὅτι εἴπετε αὐτὰ περὶ τῆς ἑτέρας τῶν δύο γραμμῶν...

§36ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περὶ τῆς γραμμῆς Ἀγρινίου.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔστω· ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη ταῦτα καὶ ὡς πρὸς τὴν γραμμὴν Καρβασαρᾶ. Ἡ γραμμὴ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου ἐπὶ ἀναπτύξεως 43 χιλιομέτρων ἔχει ἕνα λιμένα καὶ τρεῖς πόλεις· ἡ γραμμὴ Μεσολογγίου, Ἀγρινίου καὶ Καρβασαρᾶ ἐν τῷ προσθέτῳ τμήματι, ὅπερ θὰ μεταβάλῃ τοὺς ὅρους τοῦ ὑπολογισμοῦ κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν, οὐδεμίαν ἔχει πόλιν, πλὴν τοῦ Καρβασαρᾶ, πολὺ μικροτέρου μιᾶς ἑκάστης τῶν τριῶν ἄλλων πόλεων, τῶν ἐντὸς τοῦ αʹ τμήματος, εἶναι δὲ τὸ πρόσθετον τμῆμα διπλάσιον σχεδὸν τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ πρώτου τμήματος. Τοσοῦτον εἶναι ὁ πληθυσμὸς ἀραιὸς ἐν τῷ προσθέτῳ τμήματι, ὥστε τὰς κυριωτέρας εἰσπράξεις θὰ προσδοκᾷ κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ τῆς διεθνοῦς συγκοινωνίας. Ἡ διεθνὴς συγκοινωνία δύναται νὰ παράσχῃ καὶ θέλει παράσχει μεγάλας ὠφελείας εἰς τὸ Κράτος καὶ διὰ λόγους στρατηγικοὺς καὶ διὰ λόγους γενικώτερον ἐθνικοὺς καὶ διὰ λόγους οἰκονομικοὺς, μικρὰν ὅμως ὠφέλειαν θέλει παράσχει εἰς τὴν ἀναδεχθησομένην τὴν ἐπιχείρησιν Ἑταιρίαν. Ἡ ἐκ τῆς διεθνοῦς συγκοινωνίας πρόσοδος θὰ ἦναι πάντως κατωτέρα τῆς ἐκ τῆς συγκοινωνίας μιᾶς τῶν τριῶν πόλεων τοῦ πρώτου τμήματος. Τὸ τμῆμα ἄρα Ἀγρινίου καὶ Καρβασαρᾶ θέλει προσθέσει ποσόν τι εἰς τὰς ὁλικὰς ἐτησίους εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ θέλει βεβαίως μειώσει τὴν ἀναλογίαν τῶν εἰσπράξεων κατὰ χιλιόμετρον. Ἀφοῦ τὸ πρῶτον τμῆμα, τὸ τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, ἔχον λιμένα καὶ τρεῖς πόλεις, ὧν ἡ συγκοινωνία δι’ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ εἶναι ἤδη λίαν ἀνεπτυγμένη, ὑπόσχεται πρόσοδον ἀκαθάριστον, ὑπολογιζομένην παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης εἰς 7 χιλιάδας δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον μετὰ δεκαπενταετίαν, καὶ εἰς 4 χιλιάδας ἤδη, τὰ ποσὰ ταῦτα σπουδαίως θέλουσι περιορισθῆ προεκτεινομένης τῆς γραμμῆς μέχρι Καρβασαρᾶ. Πᾶς ὁ γινώσκων τὴν χώραν δὲν δύναται νὰ μὴ παραδεχθῇ τοῦτο· ἑπομένως, ἔτι μᾶλλον προεκτεινομένης τῆς γραμμῆς, ἀνυπόστατος ἡ ἐλπὶς, ὅτι θὰ παρουσιασθῇ Ἑταιρία, δεχομένη τὴν παραχώρησιν τοῦ σιδηροδρόμου ἀντὶ χορηγήματος 30 χιλιάδων δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, ἂν τὰ δεδογμένα παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ἦσαν ἀκριβῆ. Τὰ πράγματα δὲν ἔχουσιν ὅπως παρέστησεν αὐτὰ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ δὲ λόγος, δι’ ὃν εἶπον ἐγὼ, ὅτι δὲν θὰ ἦτο διατεθειμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ συμφωνίαν πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἐπὶ χορηγήματι 30 χιλιάδων δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην λίαν ταχέως τὸ ἀκαθάριστον ἔσοδον τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου θέλει εἶσθαι πολὺ ὑπέρτερον τοῦ παραστηθέντος παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὡς ἐπελευσομένου μετὰ δεκαπενταετίαν. Θεωρῶ τὸ χορήγημα προτιμότερον, ὅταν δὲν ὑπερβαίνῃ τὰς 20,000 δραχμῶν, ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤδη παρεδέχθημεν καὶ διὰ τὰς γραμμὰς Θεσσαλίας καὶ Πελοποννήσου. Ὅταν ὅμως προτείνηται τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ αὐξήσωμεν σπουδαίως, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τίνας ἔχει προσδοκίας εἰσπράξεως ὁ σιδηρόδρομος. Ἐὰν ὁ σιδηρόδρομος ὑπόσχεται εἰσπράξεις μικρὰς, βεβαίως εἶναι συμφερωτέρα εἰς τὸ Κράτος ἡ παραχώρησις τῆς ἐπιχειρήσεως ἀντὶ χορηγήματος ἔστω καὶ αὐξανομένου· ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν παρουσιάζεται Ἑταιρία ἀναλαμβάνουσα τὴν ἐπιχείρησιν. Ἐὰν παρουσιάζηται Ἑταιρία, τοῦτο εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι αἱ προσδοκίαι τῆς αὐξήσεως τῶν ἀκαθαρίστων εἰσπράξεων εἶναι τοιαῦται, ὥστε καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὑπαγορεύωσι τὴν σκέψιν, ὅτι ὁ δι’ αὐτῶν συμψηφισμὸς, ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, τοῦ ἐγγυημένου τόκου ὑπόσχεται ὠφέλειαν, καθιστῶσαν τὴν δι’ ἐγγυήσεως τόκου κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου λυσιτελεστέραν τῆς ἐπὶ χορηγήματι. Εἰς τοιαύτας ἡ σειρὰ τῶν σκέψεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀπολήγει ἀντιφάσεις· ἐὰν τὰ πράγματα ἔχωσιν ὅπως τὰ παρέστησε, δὲν παρουσιάζεται Ἑταιρία, ἀποδεχομένη τοὺς ὅρους, οὓς αὐτὸς συνιστᾷ, ἐὰν δὲ παρουσιάζηται Ἑταιρία, ἀποδεχομένη τοιούτους ὅρους, τοῦτο εἶναι ἀπόδειξις, ὅτι δὲν ἔχουσι τὰ πράγματα ὡς τὰ παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι αἱ προσδοκίαι εἰσπράξεων εἶναι διάφοροι καὶ ἑπομένως, ὅτι τὸ σύστημα, ὅπερ ἡμεῖς παρεδέχθημεν, εἶναι τὸ προτιμότερον, Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν ἐν παρόδῳ, ὅτι αἱ μελέται, αἱ γενόμεναι ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἐπειδὴ ἐτροποποιήθησαν καὶ συνεπληρώθησαν παρ’ αὐτῆς βραδύτερον, ἀποδεικνύονται ἐκ τούτου μὴ ὑπάρξασαι ἐπαρκεῖς. Τοὐναντίον, θὰ παρατηρήσῃ ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀναγινώσκων τὰ ὑποβληθέντα, ὅτι τὸ ἐπαρκὲς τῶν μελετῶν ἀποδεικνύεται πληρέστατα, καὶ ὅτι αὐταὶ αἱ τροποποιήσεις καὶ συμπληρώσεις μαρτυροῦσιν, ὅτι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἔλαβεν ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὰς ἀντιῤῥήσεις, καὶ δὲν ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐπιμείνῃ εἰς ὅσα ἐξ ἀρχῆς συνέστησε, παριστῶσα πάντα ὡς ἀπολύτως ἀναγκαῖα. Ἡ Ἑταιρία προέταξεν ἀντιῤῥήσεις πολλάς· ἐξ αὐτῶν αἱ πλεῖσται ἀπεῤῥίφθησαν καὶ δὴ πᾶσαι αἱ ἀντιῤῥήσεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν δαπανῶν. Ἐκ τῶν ἀντιῤῥήσεων ὅμως αὐτῆς, τῶν ἀναγομένων εἰς τοὺς ὅρους τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἐθεωρήθησάν τινες βάσιμοι, αἱ δ’ ἐπενεχθεῖσαι συμφώνως πρὸς ταύτας τροποποιήσεις τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου ἀνεβίβασαν κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς τὴν χιλιομετρικὴν δαπάνην εἰς 85,000 δραχμῶν. Καὶ αὐτὴ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἀναγνωρίζει, ὅτι ἐπὶ ἐδάφους, ὁποῖον τὸ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, 85,000 δραχμῶν εἶναι ἔξοδον ἀνώτερον τοῦ κανονικοῦ, ἀλλὰ παρουσιάζει ὁ σιδηρόδρομος τοῦτο τὸ ἔκτακτον, ἐπαυξάνον τὴν χιλιομετρικὴν δαπάνην, ὅτι ἔχει ἀνάπτυξιν ἐλαχίστην, ἧς ἕνεκα τὰ γενικὰ ἔξοδα, διανεμόμενα ἐπὶ μικροῦ ἀριθμοῦ χιλιομέτρων, ἐπιβαρύνουσι τὴν ὁλικὴν δαπάνην κατ’ ἀναλογίαν ἀνωτέραν τῆς συνήθους· καὶ εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι, ἐὰν κατεσκευάζετο συνάμα καὶ τὸ τμῆμα Ἀγρινίου καὶ Καρβασαρᾶ, ἡ κατὰ χιλιόμετρον δαπάνη τοῦ ὅλου σιδηροδρόμου θὰ ἦτο μικροτέρα, διά τε τὸν λόγον, ὅτι ἡ ἀνάπτυξις αὐτοῦ θὰ ἦτο μεγαλειτέρα, καὶ διότι τὸ ἔδαφος τοῦ τμήματος Ἀγρινίου καὶ Καρβασαρᾶ εἶναι εὐνοϊκώτερον. Πιθανὸν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἀντὶ 85,000 δραχμῶν, νὰ ἐστοίχιζεν ἡ γραμμὴ 70 ἢ 72 χιλιάδας δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Τοσούτῳ μᾶλλον θὰ ἐστοίχιζεν ὀλιγώτερον, ὅσῳ δὲν θὰ προέκειτο ἤδη περὶ κατασκευῆς τῆς γεφύρας ἐπὶ τοῦ Ἀχελῴου, περὶ ἧς ἐποιήσατο λόγον ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης. Ἡ νῦν κατασκευαζομένη θὰ δύναται νὰ βαστάσῃ συρμὸν στενοῦ σιδηροδρόμου, ὥστε θὰ ἦναι δυνατὸν ν’ ἀποφύγωμεν τὴν κατασκευὴν ἑτέρας γεφύρας ἐπὶ χρόνον τινά. Ἡ νῦν κατασκευαζομένη γέφυρα δὲν ζευγνύει τὸν ποταμὸν ἐπὶ τῆς εὐθείας τῆς ἀπὸ Ἀγρινίου εἰς Καρβασαρᾶ, ἀλλ’ ὑψηλότερον, τοῦτο δ’ ἐπάγεται αὔξησιν τῆς ἀναπτύξεως τῆς γραμμῆς, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἡ γέφυρα αὕτη ὡς ἡ ὁριστική· ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἐν τῷ παρόντι δύναται νὰ προτιμηθῇ, ἕνεκα τῆς σπουδαίας δαπάνης, ἣν θ’ ἀπήτει ἡ ἐπὶ τῆς εὐθείας, ἔνθα ἡ κοίτη τοῦ ποταμοῦ εἶναι εὐρυτάτη καὶ αἱ ὄχθαι χθαμαλαὶ καὶ ἀσταθεῖς, ζεῦξις τοῦ ποταμοῦ δι’ ἑτέρας γεφύρας. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν ἐπηρεάζουσι τὰ συμπεράσματα, καθ’ ἃ τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου καὶ Καρβασαρᾶ θὰ ἐστοίχιζε τὸ χιλιόμετρον ὀλιγώτερον τοῦ χιλιομέτρου τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου. Ἡ οἰκονομία ἐν τῇ μονάδι ἀποκτᾶται διὰ πολλαπλασιασμοῦ τῆς δαπάνης ἐν τῷ συνόλῳ· ἄλλως, ἡ κατὰ χιλιόμετρον δαπάνη θέλει εἶσθαι ἡ αὐτὴ ἐν τῷ συνόλῳ καὶ ἂν, κατασκευαζομένης ἤδη τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, προεκταθῇ αὕτη βραδύτερον μέχρι Καρβασαρᾶ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν τὸ ταχύτερον νὰ κατασκευασθῇ καὶ ἡ προέκτασις· ἀπόδειξις δὲ εἶναι, ὅτι, ὅτε ἐγένετο ἡ παραχώρησις τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου, ταυτοχρόνως ἐγένετο εἰς τὴν αὐτὴν Ἑταιρίαν καὶ ἡ παραχώρησις τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Καρβασαρᾶ, ἢ ὀρθότερον Μεσολογγίου καὶ Ἄρτης, ἀλλ’ ὑπὸ αἵρεσιν, διότι ἡ Ἑταιρία ἐδέχετο τὴν παραχώρησιν μόνον ὑπὸ ἐπιφύλαξιν τοῦ δικαιώματος, ὅπως ἐντὸς ὡρισμένης διορίας πρὸς μελέτην ἀποδεχθῇ ἢ ἀποῤῥίψῃ τὴν συμφωνίαν.....

§38ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Χθὲς ἀγορεύων εἴπετε, ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς τῆς ὑπηρεσίας ἦτο 65,000 καὶ κατόπιν τῶν ἀντιπροτάσεων τῆς Ἑταιρίας ἐκρίθη εὔλογον νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς 85,000. Ἐὰν ἤκουσα καλῶς, ὅτε κατηριθμήσατε τὰ εἴδη, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐγένοντο παρατηρήσεις, ταῦτα ἀναβαίνουν εἰς 320,000. Ἡ ἀναλογία τῶν 320,000 ἐπὶ 43 χιλιομέτρων φέρει 7,000 δραχ. κατὰ χιλιόμετρον. Ἀλλὰ εἴπετε, ὅτι 20,000 προσετέθησαν.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχω κατατεθειμένα ἐνταῦθα τὰ ἔγγραφα, παρέχοντα πλήρεις ἐξηγήσεις περὶ τῶν λόγων, ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, δι’ οὓς ηὐξήθη τὸ ποσόν· ἀλλὰ περὶ τούτων κατόπιν· ἤδη δ’ ἔλεγον, ὅτι τὸν σιδηρόδρομον τὸν μέχρι Καρβασαρᾶ θεωρεῖ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀναγκαῖον, ὅπως καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης. Πάντες οἱ λόγοι, οὓς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Βουλευτής, ἔχουσι βεβαίως βάσιν ἐν τοῖς πράγμασι, καὶ εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι, ἐὰν διὰ θυσίας μικρᾶς κατωρθοῦτο ἡ προέκτασις τῆς γραμμῆς ἀπὸ τοῦδε, δὲν ἔπρεπε νὰ διστάσωμεν, ἀλλ’ ἔχει ἡ ἀποδεκτὴ θυσία διαγεγραμμένα ὅρια. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐστήριξε τὰς σκέψεις του ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ, ὅτι ἐγένοντο προτάσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περὶ κατασκευῆς τῆς γραμμῆς μέχρι Καρβασαρᾶ ἐπὶ χορηγήματι 30,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Ἀπέδειξα, ὅτι ἐπὶ ταῖς ὑποθέσεσι τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ἀδύνατον εἶναι νὰ παρουσιασθῇ Ἑταιρία, τοιαῦτα προτείνουσα. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα, ἂν ὑπαρχουσῶν τοιούτων προτάσεων πρέπῃ νὰ θεωρηθῇ ἡ θυσία 30,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον ὡς ὑπερβολική. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν ἦσαν τοιαῦται αἱ συνθῆκαι, ὥστε νὰ συμφέρῃ εἰς Ἑταιρίαν ἡ ἐπιχείρησις ἐπὶ χορηγήματι 30,000 δραχμῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ Ἑταιρία, ἀποδεχομένη ἐπὶ τῷ ἑτέρῳ συστήματι ὅρους ἔτι συμφερωτέρους. Ἀλλ’ ὅπως καὶ ἂν ἔχωσι τὰ περὶ τούτου, οὐδεμία ἐγένετο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν πρότασις περὶ τῆς γραμμῆς Καρβασαρᾶ. Εἶμαι σύμφωνος μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι ἡ προέκτασις τῆς γραμμῆς μέχρι Καρβασαρᾶ εἶναι συμφέρουσα εἰς τὸ Κράτος, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν αὐτήν, συμφωνίας ὅμως δὲν πρέπει νὰ κλείσωμεν, εἰμὴ μόνον ὅταν ἐπιτύχωμεν ὅρους ἀνεκτούς. Ἐν τῷ μεταξὺ οὐδὲν πράττομεν τὸ δυνάμενον νὰ δυσχεράνῃ τὸ ἔργον. Συμβαλλόμενοι περὶ τοῦ πρώτου τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου, ἤτοι περὶ τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, διαφυλάττομεν πλήρη ἐλευθερίαν πρὸς τὴν πραγματοποίησιν ἐν εὐθέτῳ χρόνῳ τοῦ δευτέρου τμήματος, ἀφοῦ ἔχομεν τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν σύμβασιν νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ κατασκευασθὲν τμῆμα ἀπὸ τῆς Ἑταιρίας, πρὸς ἣν συνηλλάχθημεν, καὶ νὰ τὸ παραχωρήσωμεν εἰς ἄλλην Ἑταιρίαν, ἥτις ἤθελε παρουσιασθῆ, προτείνουσα ἐπὶ ὅροις συμφέρουσι τὴν προέκτασιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ, καίτοι θεωρῶ συμφέρουσαν τὴν προέκτασιν, δὲν θεωρῶ αὐτὴν ἐκ τῶν μᾶλλον κατεπειγόντων· θεωρῶ τὴν κατασκευὴν ἄλλων σιδηροδρόμων μᾶλλον κατεπείγουσαν καὶ δὴ τὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν, ὅστις, προεκταθησόμενος εὐθὺς κατόπιν εἰς ἄλλας διευθύνσεις, θέλει συμπληρώσει τὸ Πελοποννησιακὸν σύμπλεγμα. Ὅ,τι ἐπείγει ἤδη, εἶναι ἡ ψήφισις τῶν παρ’ ἡμῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν, πρέπει δὲ ν’ ἀποκρουσθῇ παντὶ τρόπῳ πᾶσα ἀπόπειρα πρὸς παρακώλυσιν τῆς ἐπιψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων, εἴτε δι’ ἀναβολῆς, εἴτε διὰ παραπομπῆς εἰς Ἐπιτροπήν. Αἱ προτάσεις αὗται εἰς τοῦτο καὶ μόνον ἀφορῶσι, καὶ μόνον δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀποτέλεσμα, τὴν ματαίωσιν τοῦ διὰ τῶν νομοσχεδίων ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Αἱ μέχρι τοῦδε συζητήσεις δὲν ἀπέδειξαν, ὅτι ὑπάρχει τι τὸ χρῆζον εἰδικῆς ἐξετάσεως, δὲν ἀπέδειξαν τὴν ἔλλειψιν πληροφοριῶν, αἵτινες μόνον ἐν Ἐπιτροπῇ δύνανται νὰ συλλεχθῶσι καὶ νὰ βασανισθῶσι, δὲν ἀπέδειξαν, ὅτι αἱ προσαχθεῖσαι πληροφορίαι ἀπαιτοῦσιν ἔλεγχον, εἰς ὃν δὲν ἀρκεῖ ἡ ἐν δημοσίᾳ συνεδριάσει τῆς Βουλῆς συζήτησις. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὁ τελευταῖος ἀγορεύσας, εἰσῆλθε καὶ εἰς λεπτομερείας, ἀλλὰ τὰ παρ’ αὐτοῦ ῥηθέντα ἀποχρώντως ἀνεσκευάσθησαν, κατεδείχθη δὲ, ὅτι, καὶ ἀκριβεῖς ἂν ἦσαν οἱ ἰσχυρισμοὶ αὐτοῦ περὶ τῶν ὅρων τῆς ἐπιχειρήσεως, τὰ λογικὰ συμπεράσματα τῶν προϋποθέσεων αὐτοῦ θὰ ἦσαν ἄντικρυς ἀντίθετα τῶν παρ’ αὐτοῦ παραστηθέντων.

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἔχει ἄδικον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λαμβάνων τὰς προϋποθέσεις μου περὶ τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου ὡς προϋποθέσεις περὶ τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Καρβασαρᾶ. Αἱ προϋποθέσεις μου περὶ τῆς τελευταίας γραμμῆς εἰσιν εὐνοϊκαὶ, διότι πιστεύω, ὅτι κατ’ ἔτος χιλιάδες Ἠπειρωτῶν, ὅπως μεταβῶσιν εἰς διάφορα μέρη τῆς Τουρκίας, τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν παραδουναβίων Ἡγεμονιῶν, ἀναγκάζονται νὰ διέλθωσι διὰ δυσκολωτάτων ὁδῶν καὶ διὰ τεταραγμένης θαλάσσης, πρὸς ἀποφυγὴν δὲ τούτων θὰ προτιμήσωσι τὴν γραμμὴν ταύτην. Διάφοροι δὲ ὅλως εἰσὶν αἱ προϋποθέσεις μου περὶ τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, ἃς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλαβεν ὡς ἐπιχείρημα, ὅπως πολεμήσῃ τὴν γνώμην μου περὶ τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Καρβασαρᾶ· ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν μορφὴν, ὅτι ἐπιδιώκομεν ἁπλῶς ἀναβολὴν, ἀποκρούω αὐτὴν, διότι, ὡς ἐξηγήθην, πάντες ἐνδιαφερόμεθα περὶ τῆς ταχείας κατασκευῆς ἀμφοτέρων τῶν γραμμῶν, ἐγὼ δὲ, ἀνεξαρτήτως τοῦ γενικοῦ συμφέροντος, ἔχω καὶ εἰδικώτερον ἐνδιαφέρον ἐν τῇ κατασκευῇ τῆς γραμμῆς τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος· τὴν κατασκευὴν δὲ τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν θεωρῶ ὡς ἐπιβαλλομένην πρὸ πάσης ἄλλης, ἐξαιρέσει τῆς ἀπὸ Ἀθηνῶν εἰς Λάρισσαν. Ἀλλὰ πρόκειται σπουδαίως νὰ κατασκευασθῇ ἡ γραμμὴ αὕτη διὰ τοῦ ὑποβληθέντος καὶ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου; Δὲν θέλω νὰ ἀδικήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ νὰ ἀποδώσω εἰς αὐτὸν τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ κατασκευασθῇ αὕτη ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου· ἀνέπτυξα τοὺς λόγους, δι’ οὓς θεωρῶ ἀδύνατον τὴν τοιαύτην κατασκευὴν αὐτῆς. Ἡ ἰδέα δὲ, ἣν προέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἀντὶ σκέψεων πρέπει νὰ ἔλθωσιν ἐν τῇ Βουλῇ προτάσεις, δὲν εἶναι ὀρθή. Νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς μέλη τοῦ Κοινοβουλίου νὰ φέρωσι προτάσεις ἐπιχειρήσεων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὡς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συμμεθέξωσιν εἰς ἐπιχείρησιν, ἣν ἤθελον ὑποστηρίξει εἴτε διὰ τοῦ λόγου, εἴτε καὶ ἁπλῶς διὰ τῆς ψήφου αὐτῶν. Καὶ μεθ’ ὅσα ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιμένω, ὅτι ἡ γραμμὴ Μεσολογγίου–Καρβασαρᾶ δύναται νὰ κατασκευασθῇ ὑπὸ ὅρους συμφέροντας διὰ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τὸν τόπον καὶ οἵτινες δὲν δύνανται νὰ ἐπιτευχθῶσι διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Λυποῦμαι διότι ἤκουσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν λέγοντα, ὅτι ἡ γέφυρα ἐπὶ τοῦ Ἀχελῴου κατασκευάζεται κατὰ τρόπον, ὅστις δύναται νὰ παρουσιάσῃ πρόσκομμα καὶ εἰς μέλλουσαν ἐπέκτασιν τῆς γραμμῆς μέχρι Καρβασαρᾶ. Νομίζω δὲ, ὅτι ἀπὸ τοῦδε ἡ γέφυρα αὕτη πρέπει νὰ κατασκευασθῇ εἰς μέρος καὶ κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ εὐκολύνῃ ἐν τῷ μέλλοντι τὴν ἐπέκτασιν ταύτην.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ τῶν περὶ γεφύρας ῥηθέντων θέλω ἁπλῶς νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι ὁ λόγος τῆς προτιμήσεως τῆς θέσεως, ἔνθα πήγνυται αὕτη, εἶναι, ὅτι αὐτόθι θὰ στοιχίσῃ τὸ τρίτον ὅσων θὰ ἐστοίχιζε τοποθετουμένη ἐπὶ τῆς εὐθείας. Ἐννοεῖται, ὅτι ἡ ζεῦξις τοῦ ποταμοῦ ἐπὶ τῆς εὐθείας εἶναι προτιμοτέρα, ἐὰν συντρέχωσι καὶ οἱ ἄλλοι ὅροι μὴ συντρεχόντων αὐτῶν ἐν τῷ παρόντι, ἐπροτιμήθη ἑτέρα τοποθέτησις, ἔνθα ἡ κοίτη τοῦ ποταμοῦ εἶναι ἐπιτηδειοτέρα πρὸς πῆξιν γεφύρας. Ἡ ζεῦξις τοῦ ποταμοῦ αὐτόθι θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας ἐν τοῖς διαμερίσμασιν ἐκείνοις καὶ θέλει οὕτω προαγάγει αὐτὴν, ὥστε ταχύτερον νὰ πληρωθῶσιν οἱ ὅροι, οἱ ἐπιτρέψοντες τὴν πῆξιν ἑτέρας γεφύρας ἐπὶ τῆς εὐθείας.

§42ΗΛ. ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Οὐδεὶς, Κύριοι, ὁ ἀμφιβάλλων, ὅτι ἡ συγκοινωνία διὰ τὴν Ἑλλάδα εἶναι, ὄχι πλέον τὸ ζωτικώτατον στοιχεῖον, ἀλλὰ τὸ πᾶν, ὁ πλοῦτος, ἡ εὐδαιμονία τοῦ τόπου. Τοῦτο ἅπαντες ἀναγνωρίζομεν· ἀλλ’ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ῥίπτομεν ὑπαινιγμοὺς, ὅτι δὲν εἶναι σπουδαῖα τὰ προτεινόμενα ἐντεῦθεν περὶ συγκοινωνίας, εἴτε νομοσχέδια, εἴτε συμβάσεις, ἀφ’ ἑτέρου ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, ὅπως γίνῃ καλλιτέρα μελέτη, τοῦτο δὲ γίνεται, διὰ νὰ εὑρεθῇ ἓν ἐμπόδιον, ὥστε νὰ μὴ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὰ προτεινόμενα νομοσχέδια. Ὅτε, Κύριοι, πρὸ πέντε ἀκριβῶς ἐτῶν εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν ἡ πρώτη σύμβασις περὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Πατρῶν καὶ Μύλων, ὅσοι ἐξ ὑμῶν συνέπεσε νὰ εὑρίσκωνται ἐν τῇ Βουλῇ ἐκείνῃ θὰ ἐνθυμῶνται ποίαν θύελλαν ἀγορεύσεων ἤγειραν αἱ συμβάσεις ἐκεῖναι· ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι πρώτην φορὰν εἴχομεν εἰσέλθει τότε εἰς τὸ Κοινοβούλιον, δὲν ἠδυνάμεθα ἢ νὰ αἰσθανθῶμεν εὐγνωμοσύνην πρὸς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι καὶ τότε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπέδειξε πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους ἐκείνους Κυρίους ὁποίων κακῶν ἐγένοντο πρόξενοι εἰς τὸν τόπον των, προσπαθοῦντες δι’ οἱουδήποτε τρόπου νὰ ἀνακόψωσι τὴν προτεινομένην καὶ τότε σύμβασιν περὶ συγκοινωνίας καὶ τὴν σπουδαιοτάτην διὰ τὸν τόπον πρόοδον. Καὶ τότε ἠναγκάσθην, Κύριοι, καὶ ἐγὼ, τὸν ὁποῖον κυρίως διὰ τὴν συγκοινωνίαν ἔστειλεν ἐνταῦθα ἡ ἐπαρχία του καὶ ἤδη ὁ νομὸς, νὰ ἀπευθύνω πικρὰς παρατηρήσεις πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους Κυρίους, οἱ ὁποῖοι εἶχον τὸ προνόμιον τῶν ἀγορεύσεων, καὶ εἶπον πρὸς αὐτοὺς, ὅτι εἶναι ἐντροπὴ, τόσα ἔτη πολιτευόμενοι καὶ μὴ ἔχοντες οὐδὲ σπιθαμὴν δρόμου νὰ ἐπιδείξωσι, νὰ ἔρχωνται καὶ πότε διὰ τῆς εὐρείας μελέτης καὶ πότε διὰ τῆς στενῆς νὰ θέλωσι νὰ ἐμποδίσωσι τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, αἵτινες ἀνοίγουσι μέγα στάδιον εἰς τὸν τόπον. Ἔκτοτε εἴδομεν πραγματοποιηθείσας ἀμφοτέρας τὰς γραμμὰς, καὶ τῶν Πατρῶν καὶ τῶν Μύλων, καὶ τὸν ἀτμὸν νὰ μᾶς μεταφέρῃ αὐθημερὸν εἰς Τρίπολιν καὶ Πάτρας. Καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα καὶ σήμερον ἐξακολουθοῦμεν νὰ ῥίπτωμεν ὑπαινιγμοὺς, ὅτι ταῦτα γίνονται χάριν διασκεδάσεως. Τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας, Κύριοι, δὲν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ κρυβῇ, ἢ νὰ καλυφθῇ, ὀφείλομεν δὲ πάντες νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, ὅτι τὴν πρωτοβουλίαν τῶν ἔργων τῆς συγκοινωνίας δὲν τὴν ἔχει ἄλλη πτέρυξ, παρὰ ἐκείνη, ἧς προΐσταται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀμφιβολίαν, δὲν εἶμαι δὲ καὶ ἐκ τῶν ἀπαισιοδόξων, ὡς δὲν εἶχον ἀμφιβολίαν οὔτε ἀπὸ τοῦ 1882, ὅτι ἤθελον πραγματοποιηθῆ ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἐλέχθησαν, οὔτε σήμερον δύναμαι νὰ ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ πραγματοποιηθῶσιν αἱ γραμμαὶ, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν καὶ τὴν σύμβασιν καὶ τὸν Νόμον. Ἀλλ’ ἄν, Κύριοι, αὐτὰ δὲν ἐγένοντο αὐθημερὸν, ἂν δὲν ἔγιναν ἀμέσως αἱ γραμμαὶ μέχρι τῶν Καλαμῶν, εἰς αὐτὸ δὲν πταίει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ἦλθον καὶ ἄλλοι ἐν τῷ διαστήματι αὐτῷ, καὶ ὤφειλον, Κύριοι, κατὰ πρῶτον λόγον, ἀφοῦ ἐγνώριζον πόσον σπουδαίαν χρησιμότητα ἔχει αὐτή ἡ γραμμὴ, ὡς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν σημερινῶν ἀγορεύσεών των, κατὰ πρῶτον λόγον ὤφειλον αὐτὴν τὴν γραμμὴν νὰ πραγματοποιήσωσι, καὶ ὄχι σήμερον νὰ ἔρχωνται ἀπὸ τοῦ βήματος, νὰ μέμφωνται αὐτοῦ τοῦ ζωτικωτάτου, τοῦ μόνου διὰ τὴν Ἑλλάδα σωστικοῦ ζητήματος. Καὶ ἄλλοτε, Κύριοι, ἐπεβαρύναμεν τὸ Κράτος μὲ 600 περίπου ἑκατομμύρια διὰ προπαρασκευὰς, αἱ ὁποῖαι γνωρίζετε ποῦ κατέληξαν. Ἂν λοιπὸν ἀπέναντι αὐτοῦ τοῦ κολοσσιαίου ποσοῦ, αὐτοῦ τοῦ φοβεροῦ ποσοῦ δὲν ὠπισθοδρομήσαμεν, διότι δὲν μᾶς ἔκαμνε κἀμμίαν αἴσθησιν, Κύριοι, ὁσάκις τὸ προεκαλέσαμεν καὶ τὸ ἐψηφίσαμεν καὶ κατεστρέψαμεν τὸν τόπον μας, σήμερον, ὅτε πρόκειται νὰ σωθῶμεν καὶ καταταχθῶμεν μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν, ἀπέναντι 25 ἢ 30 ἑκατομμυρίων πρέπει νὰ ὀπισθοδρομῶμεν! Δὲν ἠξεύρω, Κύριοι, πῶς νὰ ὀνομάσω αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς ἀντιπολιτεύσεως· καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ καὶ τὴν σύμβασιν καὶ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀνοίγει καὶ εἰς τὴν δυστυχῆ Πελοπόννησον, ἡ ὁποία δὲν ἔχει παρὰ μόνον ἀτραποὺς, τὴν ὁδὸν τῆς εὐπορίας, τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς εὐδαιμονίας. Εἶναι φοβερὸν, Κύριοι, καὶ αὐτὰ τὰ βάρβαρα θεωρούμενα ἔθνη νὰ ἔχουν σιδηροδρόμους, ἡμεῖς δὲ νὰ στερώμεθα καὶ αὐτῶν τῶν κοινῶν δρόμων, ὅταν δὲ παρουσιάζηται ζήτημα τοιοῦτον, νὰ ἐγείρηται ἡ θύελλα, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε προηγουμένως, καὶ τὴν ἠκούσατε παρὰ προσώπων, τὰ ὁποῖα καθ’ ἡμέραν ἐπισκέπτονται τὴν Εὐρώπην καὶ γνωρίζουν τί θὰ εἰπῇ πολιτισμὸς καὶ τί προξενεῖ τὸν πλοῦτον καὶ τὴν εὐδαιμονίαν καὶ τὸ μεγαλεῖον εἰς τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, καὶ νὰ τοὺς βλέπετε νὰ θέλουν νὰ ἐξαντλήσουν ὅλην τὴν εὐφυΐαν των, ὅλας τὰς γνώσεις των, ὄχι πῶς νὰ συντρέξουν εἰς τὰ σπουδαιότατα καὶ σωστικότατα αὐτὰ νομοθετήματα, ἀλλὰ πῶς δι’ οἱουδήποτε τρόπου καὶ μέσου νὰ ματαιώσωσιν αὐτά!...

§43ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπε κανεὶς τὸ ἐναντίον, ὅτι δὲν θέλει τὸν σιδηρόδρομον;

§44ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἐγὼ ἐπίστευον, κύριε Συνάδελφε, ὅτι ἦσο παρὼν καθ’ ὅλην τὴν ἀγόρευσίν μου, ἀλλὰ βλέπω, ὅτι ἔλειπες (ἱλαρότης). Ἐγὼ εἶπον ἐξ ἀρχῆς, ὅτι δὲν ἀμφιβάλλω περὶ τούτου, καὶ οὐδεὶς τολμᾷ νὰ τὸ εἴπῃ· διότι, ἂν τὸ εἴπῃ, εἶναι τὸ ἴδιον, ὡς νὰ θέλῃ νὰ δολοφονήσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔστειλαν τοὺς τοιούτους Ἀντιπροσώπους. Ἀλλὰ λέγουν, ὅτι αὐτὰ εἶναι ἀστεῖα, ὅτι αὐτὰ πρέπει νὰ ἀναβληθοῦν· αὐτὸ δὲν εἶναι τὸ ἴδιον, ὡς νὰ λέγουν τὸ ἐναντίον; δὲν εἶναι ἀκόμη χειρότερον; Περὶ αὐτοῦ πρόκειται, ἀξιότιμε Συνάδελφε, ὁ ὁποῖος φαίνεται, ὅτι ἔχεις ἀνάγκην νὰ ἀρχίσωμεν ἐκ νέου τὸ ζήτημα, διὰ νὰ ἠμπορέσῃς νὰ εἰσέλθῃς εἰς αὐτὸ (ἱλαρότης). Ὑπῆρξεν ἐποχὴ, Κύριοι, κατὰ τὴν ὁποίαν ὄχι μόνον δὲν εἶχον ἐνοηθῆ αὐτὰ τὰ μεγάλα συμφέροντα τοῦ τόπου, καὶ οὔτε εἰσήγοντο τοιαῦτα νομοσχέδια ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, –τότε δὲν εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος αὐτοῦ,—ὄχι μόνον δὲν εἰσήγοντο ἐν ἐποχῇ ἄλλῃ, ἀλλὰ δὲν ἐτόλμων ἀπέναντι τῶν ὀπισθοδρομικῶν κοτζαμπάσιδων τῆς ἐπαρχίας των νεαροὶ Βουλευταὶ προοδευτικοὶ νὰ προτείνουν τὸ ζήτημα τῆς συγκοινωνίας, διὰ νὰ ἐπισπευθῇ διὰ τὸν τόπον των, καὶ σᾶς φέρω ἓν γνωστὸν παράδειγμα, τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων τότε κ. Φωτήλα, ὁ ὁποῖος ἐτόλμησε νὰ εἴπῃ κάτι τι περὶ συγκοινωνίας ἐν ἔτει 1879 καὶ παρ’ ὀλίγον νὰ γίνῃ ἐπανάστασις! Μονονοὺ δὲν ἔκαμε μονομαχίαν μὲ ὅλους, διότι ἐτόλμησε νὰ ὁμιλήσῃ περὶ συγκοινωνίας εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν εἶχον τελειώσει εἰς τὴν Εὐρώπην ὅλα αὐτὰ τὰ ἔργα, διότι εἶχε τὴν ἀτυχίαν νὰ ἔχῃ κοτζάμπασην εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, ὁ ὁποῖος 50 φορὰς ἦλθε Πρωθυπουργὸς ὁ μακαρίτης καὶ τίποτε δὲν ἔκαμεν! Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐκτὸς τοῦ οὐσιωδεστάτου ἀντικειμένου, εἰς τὸ ὁποῖον πλέον δὲν πιστεύω νὰ τολμήσῃ τις νὰ φέρῃ οἱονδήποτε πρόσκομμα, δὲν ἐννοῶ διατὶ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας δὲν ἠθέλησε νὰ φωτισθῇ ἀπὸ τὰς μακρὰς λεπτομερεῖς καὶ ἀμιμήτους ἀγορεύσεις τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ δύο ἤδη ἡμέρας, ἀγορεύσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ἡ πεποίθησις καὶ ἡ καρδία ὡμίλει καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ἄφησαν οὔτε τὴν ἐλαχίστην λεπτομέρειαν ἀνεξέταστον, διότι δὲν ἠθέλησε νὰ καλύψῃ τίποτε μὲ σκότος, ἀλλ’ ἔφερε τὴν μεγαλειτέραν σαφήνειαν, διατὶ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἤρχισε νὰ μᾶς κάμνῃ θεωρίας, ποῖον εἶναι τὸ προτιμότερον σύστημα, τὸ δι’ ἐπιχορηγήσεως ἢ τὸ ἀπ’ εὐθείας; καὶ ἐφεξῆς. Δὲν ἤκουσε τί εἶπεν ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ δύο ἡμέρας; ἐξέθηκεν ἐπανειλημμένως, ὅτι προτιμᾷ τὸ σύστημα τῆς δι’ ἐπιχορηγήσεως κατασκευῆς, ἀλλὰ παρουσιάζονται μεγάλα προσκόμματα ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν κυριώτατον σιδηρόδρομον Μύλων– Καλαμῶν, καὶ ἐπειδὴ παρουσιάζονται τοιαῦτα προσκόμματα εἰς τὰς διαπραγματεύσεις αὐτάς, καὶ ἴσως μείνῃ ἐπ’ ἄπειρον αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις, ὑπόθεσις ὅμως, τὴν ὁποίαν ἐπισπεύδουν τὰ πράγματα, δι’ αὐτὸ ἦτο ἠναγκασμένος, ἔχων μάλιστα πρόχειρον τὴν Γαλλικὴν ἀποστολήν, δι’ ἣν δαπανᾷ ὁ τόπος καὶ ἡ ὁποία εἶναι ἐγκρατεστάτη εἰς αὐτὰ τὰ ζητήματα, νὰ θέσῃ αὐτὴν εἰς ἐνέργειαν, ὅπως μελετήσῃ ὁριστικῶς τὸν σιδηρόδρομον καὶ ἐν ἀνάγκῃ ἀρχίσῃ αὐτὴ τὴν ἐργασίαν, οὕτως, ὥστε νὰ ἀναγκασθοῦν αἱ Ἑταιρίαι νὰ τὸν ἀναλάβουν δι’ ἐπιχορηγήσεως, καὶ τέλος, εἴτε οὕτως εἴτε ἄλλως, νὰ γίνῃ ὁ σιδηρόδρομος. Ἐν τούτοις δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσῃ τοῦτο ὁ κ. προαγορεύσας. Μόλις δὲ ἔληξεν ἡ συζήτησις, καὶ ἔχομεν πληροφορίας, ὅτι ἀμέσως ἐγένοντο προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν....

§45ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο;

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§47ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ δὲν τὰς ἀνεκοινώσατε εἰς τὴν Βουλήν;

§48ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Περιμένομεν νὰ τελειώσουν. Θέλετε κάθε λίγο νὰ ἐρχώμεθα νὰ σᾶς λέγωμεν τοῦτο καὶ ἐκεῖνο γίνεται; Ἔχετε ὑπομονήν· ἡ Κυβέρνησις προβαίνει εἰς τὰς ἐργασίας της, δὲν τρέχει νὰ ζητῇ τοὺς μεσίτας ἢ τὰς Ἑταιρίας, αἱ Ἑταιρίαι θὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Λοιπόν, ἀφοῦ σαφῶς διετυπώθησαν αἱ ἰδέαι τῆς Κυβερνήσεως, πῶς ἐννοεῖ νὰ κατασκευασθῇ αὐτὸς ὁ σιδηρόδρομος, ἦσαν, νομίζω, ἂν ὄχι περιτταί, ἀλλὰ μάταιαι, αἱ θεωρίαι ἐκεῖναι τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ δείξῃ πολυμάθειαν, ἢ δὲν ἐνόησε περί τινος ἐπρόκειτο, καὶ διὰ τοῦτο κατέφυγεν εἰς τὴν κατάστασιν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ Κράτους, εἰς τὴν προεξόφλησιν καὶ τὰ τοιαῦτα. Κύριοι, ἂν πρόκηται νὰ προεξοφλήσωμεν εἰς τὸ μέλλον διὰ τοιούτων ἔργων τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, θὰ ἤμεθα εὐτυχεῖς διὰ τοὺς διαδόχους μας, διότι θὰ τοὺς ἀφήσωμεν ἔργα, τὰ ὁποῖα θὰ ἀξίζουν συγκριτικῶς περισσότερα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τοῖς ἀφαιροῦμεν διὰ τῆς δαπάνης, ἡ ὁποία χρειάζεται δι’ αὐτὰ τὰ ἔργα. Λοιπὸν εἷς οἰκονομολόγος, ὡς ἀξιοῖ νὰ ἦναι ὁ προαγορεύσας, ἔπρεπε νὰ ἐννοήσῃ πολὺ καλά, ὅτι, ὅπως διὰ νὰ προοδεύσῃ τὸ σπῆτί του οἰκονομικῶς, πρέπει νὰ κάμῃ δαπάνας ἀναγκαίας καὶ ἐπωφελεῖς καὶ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ μέλλον, οὕτω καὶ διὰ νὰ προοδεύσῃ τὸ Κράτος ἀπαιτοῦνται νὰ γίνωσι παραγωγικαὶ δαπάναι. Εἴθε ὅλα τὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἢ πρόκειται νὰ ἔχωμεν, νὰ ἔχωσιν αἰτίαν τὰς δαπάνας διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ τόπου. Δὲν ἠδυνήθην μάλιστα νὰ ἐννοήσω ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν, ἀλλὰ δὲν τὸ ἀνέπτυξεν, ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, τὸ πῶς δύναται νὰ κατασκευασθῇ ἡ γραμμὴ ἀπὸ Μύλων εἰς Καλάμας συμφώνως μὲ τὴν πίστιν τοῦ τόπου, καὶ τότε ἠδύναντο νὰ παρουσιασθῶσιν ὅλα αὐτὰ τὰ κέρδη, χωρὶς νὰ ἀναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξοδεύσῃ ἐξ ἰδίων· ἐξ αὐτοῦ δὲν ἐνόησα τίποτε, ἐνόησα μόνον, ὅτι ἐγένετο μία περιττολογία ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, διὰ νὰ παρέλθῃ ἀρκετὸς χρόνος καὶ τοιουτοτρόπως νὰ εὑρισκώμεθα πάντοτε εἰς τὰ ἴδια, χωρὶς νὰ κάμωμεν ἓν βῆμα πρὸς τὰ ἐμπρός. Λυποῦμαι, Κύριοι, ὄχι διὰ τὸν προαγορεύσαντα, ἀλλὰ διότι ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ἐῤῥίφθη μία ἄλλη, λυπηρά, κακὴ διὰ τὸν τόπον, ἰδέα, ὅτι καὶ οἱ σιδηρόδρομοι τῆς Θεσσαλίας δὲν πηγαίνουν καλά, καὶ οἱ τῆς Πελοποννήσου θὰ πέσουν ἔξω. Δὲν πιστεύω νὰ τὸ φρονοῦν ὅλοι οἱ Συνάδελφοι αὐτό· ὅσοι μάλιστα ταξειδεύομεν μέχρι Μύλων, κατὰ τὸ βραχὺ διάστημα, καθ’ ὃ εἶναι εἰς ἐνέργειαν ὁ σιδηρόδρομος ἐκεῖνος, ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι τὰ ὑπάρχοντα βαγόνια δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν πληθὺν τῶν ἐπιβατῶν, διότι ἐξ ἀρχῆς δὲν εἶχε τὴν πρόνοιαν ἡ Ἑταιρία νὰ ἔχῃ ἐπαρκῆ ἀριθμὸν βαγονίων, καὶ ὅτι καὶ τὰ τελευταῖα ἐλθόντα πληροῦνται, ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι διὰ τοῦ χρόνου θὰ ἔχωσι μέγιστα κέρδη αἱ Ἑταιρίαι, αἱ ὁποῖαι ἀνέλαβον τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων. Ἀλλά, Κύριοι, καὶ ἂν δὲν ἔχωσιν αἱ Ἑταιρίαι τὰ κέρδη αὐτά, ἡμεῖς θὰ παρακαλέσωμεν τὴν Κυβέρνησιν, ἡμεῖς ὡς Βουλευταὶ θὰ ἀποφασίσωμεν τόσα κατ’ ἔτος ἑκατομμύρια νὰ θυσιάσωμεν πρὸς λειτουργίαν ἀπρόσκοπτον τῶν ἑκάστοτε ἀναπτυσσομένων ἐν τῷ τόπῳ μας σιδηροδρόμων, εἶναι δὲ ἀπαίσιον, εἶναι ἐντροπή, νὰ λέγῃ τις ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτά, ὅτι αἱ Ἑταιρίαι δὲν πηγαίνουν καλά, καὶ θὰ πέσουν ἔξω! Αὐτὸ ὁμοιάζει μὲ ἐκεῖνο τῆς ἀπογραφῆς, καὶ πρέπει νὰ λυπούμεθα ὅλοι, ὁσάκις ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ ὄχι μόνον δὲν λέγονται ἀλήθειαι, ἀλλὰ λέγονται ἀπὸ σκοποῦ τόσα ἀπαίσια διὰ τὴν συγκοινωνίαν τοῦ τόπου....

§49ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος.

§50ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἦσο παρὼν ἐπίσης, ὅτε ἠγόρευεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς (γέλως).

§51ΧΡ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλεις ξεσυνερισμόν.

§52ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, λυποῦμαι, διότι δὲν εἴμεθα ἡμεῖς παρὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα διερχόμεθα καὶ σήμερον εἴμεθα καὶ αὔριον δὲν εἴμεθα, ἑπομένως ἁπλοῖ διαβάται, καὶ δι’ αὐτὸ φρονῶ, ὅτι αὐτὰ τὰ ζητήματα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ καλὸν τοῦ τόπου ἐν γένει, δὲν πρέπει ποτὲ νὰ χρησιμεύουν ὡς ὄργανον Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ· φρονῶ, ὅτι πρέπει ὅλοι, ὅπου δήποτε καὶ ἂν ἔχωμεν ταχθῆ, πρέπει νὰ φροντίζωμεν, ἅμα παρουσιάζωνται τοιαῦτα ἔργα, νὰ τὰ ἐνισχύωμεν, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα, ἐκτὸς τοῦ ἀγαθοῦ, τὸ ὁποῖον παρέχει εἰς τὸν τόπον, εἶναι, ὅτι θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ἔπαινον ὅλων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνέπεσε νὰ ἔχωσι τὴν εὐτυχίαν νὰ δίδωσι τὴν ψῆφόν των διὰ τὸ γενικὸν αὐτὸ καλόν. Διότι μὴ νομίζετε, ὅτι πάντοτε παρουσιάζονται τοιαῦτα ζητήματα, καὶ μόλις πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἤρχισαν νὰ φέρωνται εἰς τὸ μέσον τὰ γενικὰ ταῦτα ζητήματα. Λοιπὸν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι εὑρισκόμεθα εἰς αὐτὴν τὴν εὐτυχῆ θέσιν, πρέπει νὰ σπεύδωμεν διὰ παντὸς τρόπου πρὸς τελείωσιν τῶν ἔργων αὐτῶν, οὕτω δὲ θὰ ἔχωμεν τὸν ἔπαινον, ὅτι ἐφέρομεν τὸ δεῖνα καὶ δεῖνα καλὸν εἰς τὴν πατρίδα μας.

§53ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Κύριοι Συνάδελφοι, ἂν ἀληθῶς ὀφείλωμεν νὰ μεριμνῶμεν ὑπὲρ τῆς προόδου τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους,—καὶ μεριμνῶμεν πάντες, ἄνευ διακρίσεως πολιτικῆς ἀποχρώσεως,—τοῦτο καὶ ἀπὸ ἐτῶν ὡς πρὸς τὰ τοιαῦτα ζητήματα ἐγνώρισα — ὀφείλομεν, Κύριοι, νὰ ἐπιστήσωμεν ὅλην ἡμῶν τὴν προσοχὴν εἰς τὴν συντέλεσιν τῆς κατασκευῆς σιδηροδρομικῶν γραμμῶν ὅλου ἐν γένει τοῦ συμπλέγματος τοῦ Κράτους, καὶ νὰ εὐχηθῶμεν καὶ ἐπιδιώξωμεν καὶ τὴν συντέλεσιν σιδηροδρόμου διεθνοῦς γραμμῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαρίσσης καὶ πέραν. Οἱ σιδηρόδρομοι, Κύριοι, ὡς ὁμοφώνως πάντες παρεδέξαντο, οὐ μόνον συντελοῦσιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ κατ’ ἐμὴν γνώμην συντελοῦσιν ἐπίσης σπουδαίως εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους, αἵτινες σπουδαίως θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐπίλυσιν τοῦ μεγάλου οἰκονομικοῦ ζητήματος, ἐξυπηρετοῦσι δὲ, ἐν δεδομέναις περιστάσεσι καὶ ἐν δεδομένῃ ἀνάγκῃ, τὰ ὕψιστα συμφέροντα τῆς Πολιτείας. Τοιοῦτον, Κύριοι, σκοπὸν, ἔχουσι κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, ἀμφότεροι οἱ σιδηρόδρομοι. Ὁ σιδηρόδρομος Ἀγρινίου, Μεσολογγίου καὶ Αἰτωλικοῦ δὲν θὰ ἐξυπηρετήσῃ, Κύριοι, μόνα τὰ συμφέροντα τῶν σπουδαίων αὐτῶν χωρῶν καὶ τῶν παρακειμένων, ὅπερ καὶ μόνον ἦτο ἱκανὸν νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ παρὰ πάντων, ἀλλὰ κατ’ ἐμὴν γνώμην θὰ προλειάνῃ τὴν ὁδὸν εἰς τὴν προέκτασιν αὐτοῦ καὶ μέχρι Καρβασαρᾶ καὶ μέχρις Ἄρτης, καὶ θὰ πληρώσῃ τὰ μεγάλα ἐκεῖνα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ὁ ἔντιμος καὶ σπουδαῖος ῥήτωρ, ὁ ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς, ἀνέφερεν εἰς ἡμᾶς. Ὁ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν διὰ Τριπόλεως ἐπίσης, Κύριοι, τὰ αὐτὰ ἐπαγγέλλεται. Ἡ κατασκευὴ αὐτοῦ οὐ μόνον θὰ διευκολύνῃ καὶ θὰ πολλαπλασιάσῃ τὴν συγκοινωνίαν τῶν σπουδαίων αὐτῶν νομῶν καὶ κατὰ τὸν πληθυσμὸν καὶ κατὰ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, τῆς Ἀρκαδίας, τῆς Μεσσηνίας καὶ τῆς Λακωνίας, ἐγὼ δὲ λέγω καὶ ὅλης τῆς Πελοποννήσου, ἀλλὰ θὰ συντελέσῃ σπουδαίως καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας, τῆς βιομηχανίας καὶ τοῦ ἐμπορίου. Πάντα ταῦτα, Κύριοι, εἶναι τοσοῦτον καταφανῆ, ὥστε οὐδεὶς δύναται νὰ τὰ ἀμφισβητήσῃ καὶ μάλιστα ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσι γνῶσιν τοῦ Τόπου. Θὰ ἐπιδράσουν σπουδαίως εἰς τὴν ταχεῖαν ἀποπεράτωσιν τῶν ἀρξαμένων δημοσίων, ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν, διότι αὐτὸ τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀναπτυχθῇ πρὸς ἐπαύξησιν καὶ ἐπίῤῥωσιν τῶν χρηματιστικῶν, οὕτως εἰπεῖν, συμφερόντων τοῦ τόπου, θὰ καταστήσῃ ἀναγκαίαν τὴν ἐπιτέλεσιν αὐτῶν τῶν ἔργων, θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν προλείανσιν καὶ ἐπέκτασιν τῆς σιδηροδρομικῆς αὐτῆς γραμμῆς μέχρι τοῦ Πύργου, καὶ ἑνὶ λόγῳ θὰ συνδέσῃ ὅλην ἐν γένει τὴν Πελοπόννησον· καὶ ἀληθῶς θὰ λάβῃ ἄλλην ὄψιν ὅλη ἡ Πελοπόννησος, καὶ διὰ τῆς ἀλληλεπικουρίας ἡ ἀνάπτυξις τοῦ σπουδαίου τούτου μέρους τοῦ Βασιλείου θὰ προαγάγῃ τὰ κοινὰ συμφέροντα. Πρὸς τούτοις θὰ ἐπιδράσῃ σπουδαιότατα εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Πατρῶν καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι αἱ εἰσπράξεις τῆς Ἑταιρίας πρὸ τῆς κατασκευῆς τοῦ κλάδου, τοῦ ἀπὸ Κορίνθου μέχρι Ναυπλίου καὶ Μύλων· ἐνῷ κατ’ ἀρχὰς αἱ εἰσπράξεις ἦσαν ἐλάχισται, ἀφ’ ἧς προεξέβαλεν ἡ γραμμὴ μέχρι τῶν Μύλων καὶ τοῦ Ναυπλίου, αἱ εἰσπράξεις ὑπερβολικῶς ηὔξησαν. Ὁ κ. ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς, ὅστις γνωρίζει κάλλιον τὰ χρηματιστικὰ συμφέροντα, δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ ἐπέκτασις αὕτη τοῦ σιδηροδρόμου ὠφέλησε πολὺ τὰ συμφέροντα τῆς Ἑταιρίας, καὶ ἐνῷ αἱ μετοχαὶ αὐτῆς εἶχον κατέλθει εἰς 45 δραχμὰς, ἤδη ἔφθασαν εἰς 180. Ἄν, Κύριοι, περατωθῇ ὁ σιδηρόδρομος οὗτος μέχρι Τριπόλεως καὶ Καλαμῶν, εἶναι πλέον ἀμφιβολία, ὅτι τὰ συμφέροντα αὐτῆς θὰ ἀναπτυχθῶσιν; Οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία· ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι αὐταὶ αἱ Καλάμαι θὰ γίνουν ἴσως ἐμπορικὸς σταθμὸς τοῦ ἐμπορίου τῆς Ἀνατολῆς καὶ τῆς Δύσεως, καὶ εὔχομαι τοῦτο, καὶ οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, πόσον χρήσιμοι καὶ ἀναγκαῖοι καὶ ἐπιβαλλόμενοι εἶναι οἱ σιδηρόδρομοι. Ὀφείλω δὲ νὰ ὁμολογήσω, Κύριοι, ὅτι τὴν γνώμην αὐτὴν εἶχον οἱ σπουδαιότατοι Συνάδελφοι ἄλλοτε, οἵτινες καὶ εἰς ταύτην τὴν πτέρυγα, καὶ εἰς ἐκείνην τὴν πτέρυγα ἀνῆκον, ἐκ τῶν πρωτίστων ἰδίως οἱ Πελοποννήσιοι, καὶ ἐξέφρασαν τὴν γνώμην αὐτὴν, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον αὐτῆς τῆς γραμμῆς, τῆς λεγομένης Πελοποννήσου, ἀπὸ Πειραιῶς μέχρι Πατρῶν, καὶ ἐπαρουσιάσθη ἡ ἀπόπειρα περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τοῦ Ἀγρινίου, Μεσολογγίου καὶ Αἰτωλικοῦ, ὡς σᾶς ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Πρόεδρος πρὸ ὀλίγου, τότε πάντες, Κύριοι, οἱ Πελοπονήσιοι, ἐν οἷς ὁ κ. Κωνσταντόπουλος, ὁ κ. Χριστόπουλος, ὁ κ. Βάρβογλης, ὁ κ. Σωτηρόπουλος, ὁ κ. Μεσσηνέζης, τὸν ὁποῖον μετὰ λύπης δὲν βλέπω σήμερον μεθ’ ἡμῶν, πάντες οὗτοι καὶ ἄλλοι, τοὺς ὁποίους δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω, ἀπῄτησαν καὶ ἠξίωσαν νὰ ἀποφασισθῇ ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Κορίνθου διὰ Τριπόλεως μέχρι Καλαμῶν. Συνῆλθον πάντες τότε, προσεκάλεσαν καὶ ἐμὲ καὶ ἐξηγήσαμεν τὴν γνώμην μας, εἰπόντες, ὅτι πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ καὶ ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ, ἄλλως θὰ καταψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον· τὸ ἐνθυμοῦνται οἱ Κύριοι, καὶ τελευταῖον ἀνέθεσαν εἰς ἐμὲ νὰ ἴδω τὸν καὶ τότε καὶ ἤδη Πρωθυπουργὸν, καὶ ἀνακοινώσω εἰς αὐτὸν τὴν γνώμην των καὶ ζητήσω νὰ βεβαιώσῃ τοὺς Συναδέλφους, ἂν τῷ ὄντι θὰ κατασκευασθῇ ὁ σιδηρόδρομος οὗτος· ἀνεκοίνωσα πάντα ταῦτα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ βεβαιῶ, Κύριοι, ἡμᾶς, ὅτι μετὰ πολλῆς προθυμίας καὶ ζήλου μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι καὶ τότε ἀκόμη εἰργάζετο, ἀλλ’ ἕνεκα τῶν περιστάσεων καὶ τῶν δυσχερειῶν, τῶν ὁποίων καὶ χθὲς ἐποιήσατο μνείαν, δὲν κατώρθωσε νὰ φθάσῃ εἰς πέρας, ἀλλ’ ἔχει πεποίθησιν, ὅτι θὰ φθάσῃ εἰς πέρας, καὶ νὰ βεβαιώσω τοὺς ἄλλους Βουλευτὰς περὶ τούτου. Ἐπανῆλθον εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, ἐβεβαίωσα αὐτοὺς, καὶ τοιουτοτρόπως ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει εὑρισκόμεθα, ὥστε, ἂν ζητήσωμεν τὴν κατασκευὴν ὁμοῦ τῶν δύο αὐτῶν σιδηροδρόμων, θὰ ἀποτύχωμεν καὶ εἰς τοὺς δύο, ἐνῷ τὸ ἤδη εἰσαχθὲν νομοσχέδιον ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ ὑπερεψήφισαν. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω ὑμᾶς, Κύριοι, ὅτι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν σήμερον ὑποστηρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι γνώμη σημερινὴ, εἶναι γνώμη πρὸ ἐτῶν. Διότι ἐγὼ πολλάκις ἦλθον εἰς συνεννόησιν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ πρὸ ἐτῶν, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, συνέλαβε τὴν γνώμην τοῦ νὰ δυνηθῇ νὰ διαχύσῃ φῶς εἰς τὰς Ἑταιρίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι πάντοτε, καὶ ἤδη ἀκόμη, εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ σιδηροδρομικὴ αὐτὴ γραμμὴ θὰ ἦναι πολὺ δαπανηρὰ, καὶ ἐζήτησαν πολλὰ προνόμια καὶ μεγάλας ἐπιχορηγήσεις. Ἀπεφάσισε νὰ ἐξετάσῃ, διὰ τῶν σπουδαίων αὐτῶν καὶ σπουδαίας ὑπηρεσίας προσενεγκόντων ἀνδρῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, τὸ ἔδαφος, νὰ κάμῃ μελέτας, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ διευκολύνῃ τὰς Ἑταιρίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ ἔχωσι τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἀναλάβωσι τοιοῦτον ἔργον, διότι τὸ χρῆμα, ὅπως κάλλιον γνωρίζει ὁ κ. ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς, ὅπου ὑπάρχει ἀσφάλεια, ἐκεῖ τρέχει. Εἶναι λοιπὸν ἀδίκημα νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅπερ ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω ὅτι ὑπέθεσαν, ὅτι χάριν παιδιᾶς φέρεται σήμερον τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Ἔχω λοιπὸν τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ σπουδαῖον εἶναι τὸ νομοσχέδιον, καὶ σπουδαῖα ἔσονται τὰ ἀποτελέσματα, καὶ ἡ πραγματοποίησις βεβαιοτάτη. Οἱ συνδυασμοὶ, τοὺς ὁποίους ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς κάμνει, δὲν με πείθουσι· διότι, ὅσον σοφοὶ καὶ ἂν ἦναι, φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἔχωσιν ὡς ἀποτέλεσμα — δὲν λέγω ὅτι ἀπὸ κακὴν πρόθεσιν τὸ λέγει — τὴν ἀναβολὴν καὶ τὴν ματαίωσιν τοῦ σπουδαίου τούτου ἔργου. Διὰ τῶν μελετῶν, Κύριοι, τὰς ὁποίας ἔκαμαν οἱ σπουδαῖοι αὐτοὶ ἄνδρες τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ διὰ τῆς ἐπιχειρήσεως τοῦ ἔργου αὐτοῦ, διατὶ, Κύριοι, δὲν θὰ σπεύσωσιν αἱ Ἑταιρίαι, ὅταν ἴδωσιν, ὅτι θὰ ἔχωσιν ὠφελήματα; καὶ πράγματι, διότι ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς εἶναι ὁ μεγαλείτερος παράγων, ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν στενὴν χρηματικὴν ἔποψιν τῶν ὠφελημάτων τῶν Ἑταιριῶν. Ἀλλὰ, Κύριοι, πεποίθησιν ἔχω, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι αὐτοὶ θὰ συντελέσωσι καὶ θὰ ἐπιδράσωσιν εἰς τὴν ταχεῖαν κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαρίσσης, τῆς διεθνοῦς αὐτῆς γραμμῆς, ἥτις εἶναι τοσούτῳ πολύτιμος. Ἐγὼ εἶμαι ὁ κατάλληλος νὰ σᾶς εἴπω τοὺς λόγους καὶ δὲν τοὺς γνωρίζετε πάντες; Καὶ χρήματα δὲν ὑπάρχουσι, Κύριοι, εἰς τὴν Εὐρώπην; Ἀλλὰ βεβαίως ἀληθῆ εἶναι ὅσα σᾶς εἶπεν ὁ κ. ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς, ἐβεβαίωσε δὲ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι δὲν ἀποφέρουσι ἀμέσως κέρδη, ἀλλ’ ἐὰν δυνηθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι ἐπὶ χρόνον τινὰ, ὅπως σήμερον βλέπομεν τὸν σιδηρόδρομον Πελοποννήσου, νὰ καλύπτωσι τὰ ἔξοδά των, ἐγγίζει ὁ χρόνος νὰ ἔχωσι καὶ ὠφελήματα. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ταῦτα εἶναι ἱκανὰ νὰ σᾶς πείσωσι, διότι τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων αὐτῶν οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ. Δέν μοι φαίνεται δὲ, ὅτι σπουδαίως ἐγένοντο, οὔτε ἐκ προθέσεως, αἱ φερόμεναι ἀντιῤῥήσεις τοῦ ἐντίμου ἐξ Ἀχαΐας βουλευτοῦ κ. Ρικάκη, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιωχθῇ διὰ παραχῆς χορηγήματος, ἀλλ’ εἰς τοῦτο θὰ συντελέσῃ ἐὰν παραπεμφθῶσι τὰ νομοσχέδια εἰς εἰδικήν τινα Ἐπιτροπήν. Ποτὲ δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω, ὅτι ὁ κ. Καραπάνος καὶ σύμπασα ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐννοήσῃ καὶ ἐκτιμήσῃ ἐν γένει τὰ περὶ τούτων· δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ κ. Καραπάνος νὰ φωτισθῇ ἀπὸ τὴν Ἐπιτροπὴν ἐπὶ ἀντικειμένων τοιούτων, τὰ ὁποῖα καὶ ἐμελέτησε καὶ ἐν τοῖς πρώτοις δύναται νὰ κρίνῃ. Τοιαῦτα ἀντικείμενα, Κύριοι, ἐὰν δὲν συζητῶνται καὶ ἀποφασίζωνται ἀμέσως, ἀλλ’ ἀναβάλλονται, πολλὰ δύνανται νὰ ἐπέλθωσιν. Ἐπίσης δὲν θεωρῶ σπουδαίαν τὴν ἔλλειψιν μελέτης, καὶ ὀλιγώτερον σπουδαίαν τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις μετὰ περισκέψεως πρέπει νὰ προβῇ, διὰ νὰ μὴ βαρύνῃ τὸ Κράτος. Ἐγὼ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει προνοήσῃ περὶ πάντων. Ἀλλὰ, σᾶς παρακαλῶ, μὴ στηριχθῆτε μόνον εἰς τὴν ἐμὴν γνώμην, ἀλλ’ ἐκτιμήσατε τὰ πράγματα. Δὲν θέλω νὰ εἴπω τι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς ἄλλην ἔννοιαν. Ἀλλὰ τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι, ἐὰν κατασκευασθῇ αὐτὸς ὁ σιδηρόδρομος, τὰ μεγάλα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τοὺς νομοὺς τούτους καὶ εἰς ὅλην τὴν Πελοπόννησον, δὲν θὰ ἐντείνωσιν ἐπὶ μᾶλλον τὴν προθυμίαν τῆς προόδου, καὶ δὲν θὰ λάβωσι μίαν ὤθησιν σπουδαίαν, ἡ ὁποία μεγάλην διὰ τοὺς νομοὺς αὐτοὺς τοῦ Κράτους θὰ ἔχῃ ἐπίδρασιν, ὡς καὶ εἰς τὰ μεγαλείτερα τοῦ Κράτους συμφέροντα; Δὲν θέλω νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον· ζητῶ συγγνώμην, διότι καὶ ταῦτα, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπον, τὰ εἶπον, διὰ νὰ διασκεδάσω ἀμφιβολίας τινὰς, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ γεννηθῶσιν. Ὁμολογῶ, Κύριοι, μετὰ συνειδήσεως, ὅτι καθόλου δὲν περιῆλθεν εἰς τὴν γνώμην μου, ὅτι, ἂν ἐγένοντο ἀντιῤῥήσεις, ἐγένοντο ἐκ προθέσεως, ἢ ὑπὸ ἄλλην ἔννοιαν. Οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι εἶχον καὶ τοῦτον τὸν σκοπὸν, διότι πολιτεύομαι ἐπὶ 27 ἔτη. Οὐδεμία Κυβέρνησις, Κύριοι, τῶν ἀοιδίμων κυβερνητῶν τοῦ Τόπου διενοήθη ποτὲ νὰ ῥίψῃ τὸν σπόρον τῆς διαιρέσεως· τὰ πράγματα δὲ ταῦτα μαρτυροῦσι. Διεδόθη ἄλλοτε φήμη τις ἀπαισία, τὴν ὁποίαν ἀπέκρουσα ἀπὸ τὰς πρώτας ἡμέρας, — δὲν ζῇ ὁ μακαρίτης Στεφανόπουλος, δὲν εἶναι ἐδῶ ὁ φίλος μου κ. Μεσσηνέζης, διὰ νὰ ὁμολογήσωσιν, — εὐτυχῶς δὲ ἐξέλιπεν ἡ ἀπαισία αὕτη φήμη, τὰ πράγματα δὲ μαρτυροῦσι τὴν ὀρθότητα τῆς κρίσεώς μου. Ταῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ σᾶς εἴπω. Προτρέπω δὲ ὑμᾶς νὰ ψηφίσητε τὰ νομοσχέδια ταῦτα.

§54ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι σπανίως λαμβάνω τὸν λόγον, καὶ τοῦτο διότι ἐκ τῆς ἐπαναλήψεως τῶν αὐτῶν οὐδὲν τὸ προκῦπτον ἀγαθόν. Καὶ τώρα δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, διότι ἀρκετὰ ἐκουράσθητε καὶ δὲν ἐπεθύμουν νὰ σᾶς κουράσω περισσότερον· ἀλλὰ μὲ ἔφερον εἰς τὸ βῆμα φράσεις τινὲς τῶν προλαλησάντων ἐντίμων Συναδέλφων μας. Ἐῤῥήθησαν ἢ ὑπηνίχθησαν ἐν τῇ Βουλῇ, Κύριοι, τοιαῦτα, ὥστε ὁ ἀκροασάμενος τῶν Κυρίων ἐκείνων δικαιοῦται νὰ ἀμφιβάλλῃ, καὶ νὰ πιστεύῃ, ὅτι ὑπάρχει διχογνωμία τις περὶ τῶν ὠφελημάτων, τῶν προερχομένων ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῆς συγκοινωνίας, ὡς καὶ περὶ τῆς μὴ ἐπιψηφίσεως τῶν ὑπὸ συζήτησιν συμβάσεως καὶ νομοσχεδίου. Τούτου ἕνεκα ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω ὀλίγα. Ἀληθῶς, Κύριοι,—καὶ ἂς τὸ ὁμολογήσωμεν—ἐλυπήθημεν πολλοὶ Βουλευταὶ, καὶ ἰδίως οἱ ἐκ τῆς Πελοποννήσου, διότι πρὸς κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων– Καλαμῶν ὑπεβλήθη πρὸς ἐπιψήφισιν νομοσχέδιον, ἐνῷ πρὸς κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου ὑπεβλήθη σύμβασις. Ἐπεθυμοῦμεν, καὶ δικαίως, νὰ παρουσιασθῇ σύμβασις καὶ ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, διότι βεβαίως τότε θὰ εἶχεν ἄλλην σημασίαν καὶ σπουδαιότητα, καὶ οὐδεὶς θὰ ὑπῆρχεν ὁ δυνάμενος νὰ ὑποπτεύσῃ ὅ,τι ὑποπτεύομέν τινες, ὅτι δύναται δηλαδή, καίπερ ψηφιζόμενον, νὰ μὴ πραγματοποιηθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὡς δὲν ἐπραγματοποιήθη καὶ ὁ κατὰ τὸ 1883 ψηφισθεὶς Νόμος περὶ σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματος τῆς Πελοποννήσου. Ὡς γνωρίζομεν πάντες, κύριοι Συνάδελφοι,—καὶ τοῦτο ὡμολόγησεν ὁ ἔντιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου—δύο ὑπάρχουσιν αἱ σπουδαιότεραι σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ μετὰ τὰς γενομένας γραμμὰς, ἡ μία ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαρίσσης καὶ ἡ ἑτέρα ἀπὸ Μύλων μέχρι Καλαμῶν. Ἐὰν ἐπαρουσιάζετο, κύριοι Βουλευταὶ, σύμβασις διὰ τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαρίσσης, ἢ διὰ τὴν ἀπὸ Μύλων μέχρι Καλαμῶν, νομοσχέδιον δὲ διὰ τὴν γραμμὴν Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, βεβαίως οὐδεμία ἤθελεν ὑπάρχει ὑπόνοια περὶ τῆς πραγματοποιήσεως τῆς τότε συμβάσεως καὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου. Ἀλλ’ ἐνῷ παρουσιάζεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐπιψήφισιν διὰ μὲν τὴν γραμμὴν Μεσολογγίου–Ἀγρινίου σύμβασις, διὰ δὲ τὴν γραμμὴν, τὴν σπουδαίαν, ἐπαναλαμβάνω, Μύλων–Καλαμῶν νομοσχέδιον, μὴ μᾶς ἀδικῆτε, ἢ μᾶλλον μὴ ἀδικῆτε τοὺς ἀμφιβάλλοντας. Διότι ἐγὼ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξεύρῃ τὸ δάνειον τῶν 24,000,000, θὰ κάμῃ τὸ πείραμα αὐτὸ διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, θὰ ἄρξηται τοῦ ἔργου αὐτοῦ, καὶ πιθανὸν νὰ παρουσιασθῇ εἴτε πρὸ τῆς διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔργου, εἴτε μετὰ τοῦτο, Ἑταιρία ἀναλαμβάνουσα τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς· ἀλλὰ δικαιοῦται, ἐπαναλαμβάνω, ἄλλος τις νὰ ὑποπτεύηται, ὅτι δὲν θὰ γίνῃ οὔτε πείραμα· καὶ ἀνεμνήσθην ταύτην τὴν στιγμὴν μιᾶς εὐπιστίας, εἰς ἣν περιέπεσα ἐγὼ αὐτὸς, Κύριοι, ὡς χθὲς Συνάδελφός τις, ὁ ἔντιμος κ. Γ. Μαυρομιχάλης, ψηφιζομένου τοῦ συμπλέγματος τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Κατὰ τὸ 1873, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπλέγματος σιδηροδρομικοῦ τῆς Πελοποννήσου, ὁρμώμενοι οἱ τότε Βουλευταὶ ὑπὸ τοῦ μεγάλου πόθου νὰ ἴδωμεν σιδηροδρομικὰς γραμμὰς διασχιζούσας τὴν Πελοπόννησον, ἐσκοτίσθημεν πάντες καὶ ἐπιστεύσαμεν, ὅτι θὰ πραγματοποιηθῇ τὸ ψηφιζόμενον ἐκεῖνο νομοσχέδιον, καὶ ἐζήτει ἕκαστος νὰ διέρχηται ὁ σιδηρόδρομος καὶ ἐκ τῆς ἐπαρχίας του, καὶ πράγματι ἐψηφίζετο (ἱλαρότης). Ἐγὼ δὲ, τί νομίζετε, ὅτι ἔπραξα; Εἰς ἐμὲ, Κύριοι, ἀφοῦ ἐτελείωσεν ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ συμπλέγματος ὅλου καὶ ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα, ὡς ἄπειρον τότε ὄντα, διότι πρώτην φορὰν εἰσῆλθον εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ ἐξασφαλίσω, τί νομίζετε, κύριοι Βουλευταί; Διότι ἐῤῥήθη, ὅτι ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ βαδίζει παραλλήλως μὲ τὴν ἁμαξιτὴν ὁδὸν, ἐπειδὴ τὴν παραμονὴν τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἤμην μετά τινων ἄλλων Συναδέλφων εἰς τὸν σταθμὸν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς, καὶ εἶδον ὅτι, ὅτε ὁ σιδηρόδρομος ἐξήρχετο τοῦ σταθμοῦ, ἔφιπποί τινες, ἀφηνιασάντων τῶν ζώων των, κατέπεσον καὶ συνετρίβησαν, ἐπῆλθε λέγω ἡ ἰδέα, νὰ ἐξασφαλίσω τοὺς καβαλλαρέους (ἱλαρότης), καὶ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ἀπέχῃ ὀλίγον ἡ ἁμαξιτὴ ὁδὸς ἀπὸ τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἵνα προλαμβάνωνται οὕτω τὰ τοιαῦτα δυστυχήματα. Φαντασθῆτε λοιπὸν εἰς ποίαν εὐπιστίαν μεγάλην περιέπεσα, πιστεύσας, ὅτι ψηφιζόμενον τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο θὰ πραγματοποιηθῇ ἀφεύκτως. Ὅθεν δὲν πρέπει νὰ ἀπορῆτε, Κύριοι, οὔτε διὰ τὴν εὐπιστίαν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη, οὔτε διὰ τὸ δίκαιον παράπονον ἡμῶν τῶν ἐκ τῆς Πελοποννήσου Βουλευτῶν, ἐπιθυμούντων σύμβασιν περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ οὐχὶ νομοσχέδιον....

§55Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Εἰς οὐδεμίαν περιέπεσα πλάνην· διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμολόγησεν, ὅτι ἔχει μελετήσει τὸ σύμπλεγμα Γυθείου, Σπάρτης καὶ Τριπόλεως. Ἔπειτα εἴδετε, ὅτι ἀνεγνωρίσθη ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ κίνησις μεταξὺ Γυθείου, Σπάρτης καὶ Τριπόλεως εἶναι ἀρκετὰ σπουδαία, ἢ τοὐλάχιστον δὲν εἶναι κατωτέρα ἐκείνης, ἡ ὁποία εἶναι μεταξὺ Καλαμῶν, Τριπόλεως καὶ Ναυπλίου· σεῖς δὲ, ὡς ἐκ Μαντινείας, γειτονεύετε πρὸς τὴν Σπάρτην καὶ γνωρίζετε τὰ πολλὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα θὰ διευκολύνῃ ἡ τοιαύτη συγκοινωνία. Λοιπὸν δὲν περιέπεσα εἰς πλάνην. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι σπουδαιολογεῖ ἡ Κυβέρνησις· θὰ δεχθῶ τὸ ἐναντίον, ἂν ὁ χρόνος ἀποδείξῃ τοῦτο.

§56ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἴπετε σεῖς, εἶναι ἀληθές. Λοιπὸν, Κύριοι, δικαιοῦται πᾶς τις ἐξ ἡμῶν τῶν Πελοποννησίων Βουλευτῶν νὰ παραπονῆται τοὐλάχιστον, διατὶ νὰ μὴ κατορθωθῇ νὰ εὑρεθῇ Ἑταιρία, ἥτις νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ ἐντίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εὑρέθη τοιαύτη, βεβαίως δὲν πταίει κατὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὀφείλομεν νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν· ὁμολογούντων ὅμως ἡμῶν τοῦτο, κύριοι Βουλευταὶ, ὀφείλουσι καὶ οἱ κύριοι Συνάδελφοι, οἱ ἐκφράσαντες ἐν τῇ Βουλῇ ἰδέας περὶ προθέσεως δῆθεν τινῶν ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ καταψηφίσωσι τὰ ὑπὸ συζήτησιν σύμβασιν καὶ νομοσχέδιον, ὅτι δὲν εἶπον ἀληθῆ, καθόσον οἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως προλαλήσαντες περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν μάλιστα ὑπέδειξαν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι παρουσιάζονται πρὸς ψήφισιν ἥ τε σύμβασις καὶ τὸ νομοσχέδιον, ἐπραγματεύθησαν, ῥητῶς δὲ ἐδήλωσαν, ὅτι θέλουσιν ὑπερψηφίσει τήν τε σύμβασιν καὶ τὸ νομοσχέδιον. Δὲν πρέπει λοιπὸν οἱ ἔντιμοι Συνάδελφοι νὰ ῥίπτωσι τοιαῦτα ἐν τῇ Βουλῇ, μόνον καὶ μόνον διὰ νὰ ἱκανοποιήσωσιν ἑαυτοὺς, ὡς μαχομένους δῆθεν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, τοὺς δὲ ἐκφράσαντας παράπονα καὶ παρατηρήσεις περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν φέρονται τὰ ὑπὸ συζήτησιν, νὰ παριστῶσιν ὡς ἐπιθυμοῦντας τὴν καταψήφισιν αὐτῶν. Εἶναι περιττὸν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἀπαριθμῶσι τὰ ὀφελήματα, τὰ προερχόμενα ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῆς συγκοινωνίας· καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ περὶ τούτου: «τίς ἔψεξε τὸν Ἡρακλέα; τίς ἀγνοεῖ τὰ ἐκ τῆς ἀναπτύξεως τῆς συγκοινωνίας ἀγαθά; τίς δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ ἴδῃ τὸ ταχύτερον διασχιζομένην τὴν Ἑλλάδα ὑπὸ σιδηροδρόμων;» Ὥστε δὲν ἔπρεπεν οἱ κύριοι προλαλήσαντες νὰ ὑποδεικνύωσιν εἰς τὸ κοινὸν, ὅτι ὑπάρχουσιν, εἴτε ἐκ τῆς πτέρυγος αὐτῆς, εἴτε ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, Βουλευταὶ, μὴ ἐπιθυμοῦντες τὴν ταχυτέραν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας. Ταῦτα, κύριοι Συνάδελφοι, εἶχον νὰ εἴπω ἀναγκασθεὶς, βεβαιῶν ὑμᾶς, ὅτι οὔτε ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης, οὔτε ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης ἐνόησα, ὅτι ἐπιθυμεῖ τις τὴν καταψήφισιν εἴτε τῆς συμβάσεως, εἴτε τοῦ νομοσχεδίου.

§57Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἠπόρησα τῷ ὄντι, ὅτε ἤκουσα ἀπό τινος, ὅτι δῆθεν ὑπάρχει κἄποια διχογνωμία μεταξὺ τῶν δύο πτερύγων. Ἐὰν ὑπάρχῃ τοιαύτη, δὲν ὑπάρχει ὡς πρὸς τὰ ὀφελήματα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ προξενήσῃ ἡ κατασκευὴ τῶν σιδηροδρόμων· οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τοῦτο· πάντες εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι εἶναι πρόοδος καὶ εὐημερία. Ἐὰν ὑπάρχῃ διχογνωμία τις, ὑπάρχει μεταξὺ τῆς γνώμης, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ γίνῃ σιδηρόδρομος, ἢ ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν, ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους εὑρισκόμεθα, καὶ ὅτι τὸ πρᾶγμα δὲν φέρεται ἑπομένως σοβαρῶς. Ἐγὼ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐργάζεται σπουδαίως καὶ ἔχω κατὰ νοῦν νὰ κάμω τὴν ἑξῆς παράκλησιν· ὅτι, ἐπειδὴ ὑποθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ εὕρῃ Ἑταιρίαν ἐπὶ συμφέρουσιν ὅροις νὰ δεχθῇ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τούτου, θὰ τὸ παραχωρήσῃ, διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω νὰ προστεθῇ εἰς τὸ δεύτερον νομοσχέδιον ἡ γραμμὴ ἀπὸ Τριπόλεως διὰ Σπάρτης μέχρι Γυθείου, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι, ἐὰν ὑπάρξῃ εὐκαιρία τοιαύτη, ἡ Κυβέρνησις θὰ τὸ πραγματοποιήσῃ, ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρξῃ τοιαύτη, τότε βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ τὴν πιέσῃ.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κύριος Βουλευτὴς ζητεῖ νὰ λύσωμεν ἐκ προοιμίων ζήτημα, τὸ ὁποῖον κανονικῶς ῥυθμίζεται δι’ ἐγκρίσεως ἢ μὴ τῶν τετελεσμένων. Μέχρι τοῦδε ἐνομοθετήσαμεν περὶ σιδηροδρόμων, οὐχὶ παρέχοντες ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπιληφθῇ διαπραγματεύσεων καὶ συνομολογήσῃ σύμβασιν, ἀλλὰ κυροῦντες σύμβασιν ἤδη συνωμολογημένην. Προκειμένου περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν, νομοθετοῦμεν ἄλλως, διότι πρόκειται νὰ κατασκευάσῃ τὸ Δημόσιον τὴν γραμμήν. Δὲν πρόκειται ἤδη νὰ δώσωμεν μόνον ἄδειαν συνομολογήσεως συμβάσεως, πρόκειται νὰ δώσωμεν ἄδειαν κατασκευῆς παρ’ αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου, τοῦ δὲ Δημοσίου ἡ ἄμεσος ἐνέργεια δέον νὰ μὴ ὑπερβῇ τὰ διαγραφόμενα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅρια. Θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῶσι τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διὰ τοιαύτης ἐνεργείας, πέραν ὅμως τούτου θὰ ἦναι δυσχερὴς ἡ πραγματοποίησις ἄλλως ἢ διὰ συμβάσεως· ἀλλὰ τὴν σύμβασιν θέλει διαπραγματευθῆ ἡ Κυβέρνησις, ἵνα, ὑποβάλλουσα αὐτὴν εἰς τὴν Βουλὴν, παράσχῃ εἰς ταύτην τὴν εὐκαιρίαν τῆς ἐγκρίσεως ἢ τῆς ἀποῤῥίψεως διατάξεων, περὶ ὧν ὑπάρχει κεκλεισμένη ὑπὸ ὅρον συμφωνία. (Γίνεται δεκτὸν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Μύλων Ναυπλίας εἰς Καλάμας. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1, 2, 3).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκεται).

§61ΜΙΛΗΣΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μοὶ δοθῇ μία ἐξήγησις. Τί ἐννοεῖ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον: «τὸ Δημόσιον καταβάλλει εἰς τοὺς δυνάμει νομίμων τίτλων ἀναγνωριζομένους κυρίους τῶν ἀνωτέρω κτημάτων κτλ. τὴν ἀξίαν αὐτῶν κτλ»; Ποίους ἐννοεῖτε νομίμους τίτλους;

§62ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐάν τις ἔχῃ ἐκ τοῦ Νόμου δικαίωμα, διατηρεῖ αὐτὸ, διότι δὲν ἐνοοῦμεν νὰ μεταβάλωμεν διὰ τῶν ἤδη εἰδικώτερον διατασσομένων τὰ τῆς γενικῆς νομοθεσίας τοῦ Κράτους περὶ νομίμων τίτλων. Ἐκεῖνος θὰ ἔχῃ ἀξίωσιν νὰ πραγματοποιηθῶσι τὰ τοῦ Νόμου τούτου, ὅστις κέκτηται νόμιμον κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν τίτλον.

§63ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἐκτὸς τούτου, τὸ ἄρθρον 5 λέγει τὸ ἑξῆς: «Ἡ ἀξία τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὁριστικῶς περιερχομένων εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου ἰδιωτικῶν κτημάτων κλπ. ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων προκυπτούσης τιμῆς». Ἂν δὲν ὑπάρχουν ἐπίσημα ἔγγραφα, ἐξ ὧν νὰ πηγάζῃ ἡ τιμὴ τῶν καταλαμβανομένων κτημάτων, τί θέλει γίνει; Ἐνταῦθα βλέπω, ὅτι ἐπέρχεται τροποποίησις τῶν σχετικῶν διατάξεων τοῦ Νόμου ΣΞΓʹ. Ἀπαιτοῦνται κατ’ ἀνάγκην ἐπίσημα ἔγγραφα διὰ τὴν πιστοποίησιν τῆς ἀξίας, καὶ ἂν ἐπίσημα ἔγγραφα δὲν ὑπάρχουν, τί θὰ γίνῃ; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνωμεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ περὶ ὁδοποιίας Νόμου, τοῦ ὁρίζοντος πῶς γίνεται ἡ ἀποζημίωσις τῶν καταλαμβανομένων γαιῶν. Κατ’ αὐτὰς ἀποζημιοῦνται οὐ μόνον οἱ κύριοι, ἀλλὰ καὶ οἱ καλῆς πίστεως κάτοχοι, ἡ δὲ κυριότης καὶ κατοχὴ ἀποδεικνύεται διὰ τῶν συνήθων ἀποδεικτικῶν μέσων· τοὐναντίον τὸ νομοσχέδιον καθιεροῖ, ὅτι οὐ μόνον πρέπει νὰ ἦναί τις κύριος, ἀλλὰ καὶ ἡ κυριότης του νὰ ἀποδεικνύηται ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων, ὅπου δὲ δὲν ὑπάρχουσι τὰ δύο ταῦτα, δὲν χωρεῖ ἀποζημίωσις!

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν τελευταίαν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, δὲν ἀνευρίσκω ἐν τῷ ἄρθρῳ τὸ προκαλοῦν τὴν ἀντίῤῥησιν αὐτοῦ· δὲν εὑρίσκω ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ ἄρθρῳ, ὅτι μόνον εἰς τὸν κύριον δίδοται ἡ ἀποζημίωσις, διότι τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι αἱ ἀποζημιώσεις δίδονται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ Νόμου ΣΞΓʹ.

§65ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀναγνώσατε τὴν τετάρτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 4: «Τὸ Δημόσιον καταβάλλει εἰς τοὺς δυνάμει νομίμων τίτλων ἀναγνωριζομένους κυρίους τῶν ἀνωτέρω κτημάτων....»

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ 5ον ἄρθρον δὲν λέγει τι τοιοῦτον· λέγει, ὅτι ἡ ἀξία τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὁριστικῶς περιερχομένων εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου ἰδιωτικῶν κτημάτων προσδιορίζεται κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 34. Οὐχ ἧττον ἐξετάζομεν τοῦτο κατὰ τὴν βʹ ἀνάγνωσιν καὶ ἐὰν ἴδωμεν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ διάταξις, ἢ ὅτι παραβιάζονται δικαιώματα, φέρομεν τότε λεκτικὴν διόρθωσιν. Ὡς πρὸς τὸ ἕτερον ζήτημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων, παρατηρῶ, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 5 ἡ ἀξία ὁρίζεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τιμῆς τῆς προκυπτούσης ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων, ὡς δοθείσης εἰς ταῦτα ἢ εἰς ἄλλα παρακείμενα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑποθέτει, ὅτι δυνατὸν νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἐπίσημα ἔγγραφα. Τὴν ἐκ τοῦ ἐνδεχομένου τούτου δυσχέρειαν θεραπεύομεν, προστιθέντες δύο λέξεις: «κατὰ προτίμησιν», διότι τοῦτο εἶναι κυρίως τὸ μέσον τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς ἀξίας, τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, διὰ δὲ τῶν λέξεων «κατὰ προτίμησιν» δὲν ἀποκλείονται τὰ ἄλλα μέσα.

§67ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὰ ἐπίσημα ἀποδεικνύουσιν ὡσαύτως τὴν ἀξίαν ἑνὸς κτήματος, διότι ἐνδεχόμενον ἓν κτῆμα νὰ ἠγοράσθη πρὸ ἑνὸς ἔτους ἀντὶ 1000 δραχμῶν καὶ σήμερον νὰ ἔχῃ ἀξίαν 20,000.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τοῦτο προστίθεται: «ἢ ἄλλα παρακείμενα ὁμοίας φύσεως κτήματα»· οὕτω δὲ δὲν διατρέχομεν τὸν κίνδυνον τοῦ περιορισμοῦ εἰς ἓν μόνον κτῆμα, ἀλλ’ ἐκτεινόμεθα ἐπὶ τὴν ὅλην περιοχήν.

§69ΜΙΛΗΣΗΣ. Τοῦτο γίνεται καὶ κατὰ τὸν ἰσχύοντα Νόμον· τὰ Δικαστήρια λαμβάνουσιν ὑπ’ ὄψει πρὸ πάντων τὰ πωλητήρια. (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§70ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω ἀπὸ κοινοῦ μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης σχέδιον Νόμου περὶ διαλύσεως τῶν διαφορῶν τῶν ἀναφυομένων κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν δημοσίων καὶ δημοτικῶν ἔργων. (Ὅρα Παράρτημα ἀριθ. 66).

§71Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φέρῃ καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ποιμνιοβοσκῆς.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐργάζεται καὶ ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου θὰ ἔχῃ ἑτοίμην τὴν ἐργασίαν πρὸς ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἤδη ἐν τῇ σειρᾷ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔρχεται ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶναι προειδοποιημένοι οἱ κύριοι Βουλευταί, δυνάμεθα νὰ παραλείψωμεν αὐτὴν σήμερον· δηλῶ ὅμως, ὅτι, ἐὰν αὔριον φθάσωμεν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἐγκαίρως μετὰ τὰ προτασσόμενα νομοσχέδια, πρέπει νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως αὐτοῦ. Σήμερον δυνάμεθα νὰ μεταβῶμεν εἰς τὰ κατόπιν νομοσχέδια.

§73Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ θὰ τὸ συζητήσωμεν. Σεῖς προτείνετε νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ αὔριον, ἡμεῖς εἰς τοῦτο θὰ ἀντιλέξωμεν, προτείνομεν δὲ ἤδη νὰ σταματήσῃ ἡ ἐργασία τῆς συνεδριάσεως εἰς τὰ μέχρι τοῦδε ψηφισθέντα.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀντιλέγει εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ σήμερον, παραδεχόμεθα τὴν ἀντίῤῥησιν αὐτῆς· προτείνω δὲ ἐγώ, ὅπως ἀντὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐξακολουθήσωμεν συζητοῦντες τἆλλα ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§75ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν προτελευταίαν συνεδρίασιν κατέθηκε πληροφορίας τινὰς ἐκ τῶν συζητηθεισῶν, προσέθηκε δὲ, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ συμπληρώσῃ πάσας, καὶ ὅτι θέλει φέρει τὰς ὑπολοίπους εἰς ἄλλην συνεδρίασιν. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προτίθεται νὰ φέρῃ ταύτας.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον, ὅτι τινὲς τῶν ζητηθεισῶν πληροφοριῶν δὲν δύνανται νὰ ὑποβληθῶσι κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην· μία μάλιστα ἐξ αὐτῶν δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἰμὴ μετὰ τρία ἔτη. Πλὴν τῶν εἰρημένων τὰς πλείστας τῶν ζητηθεισῶν ὑπέβαλον ἤδη, τουτέστι πάσας, ὅσαι ἦσαν πρόχειροι, τὰς δ’ ὑπολοίπους θὰ ὑποβάλω αὔριον.

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ πληροφορίαι, ἃς ἐγὼ ἐζήτησα, δὲν ἔχουν σχέσιν μὲ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τὰς ἐζήτησα μόνον, ἵνα μάθῃ ἡ Βουλή, ὁποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τοῦ νέου Νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερούντων, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεβλήθησαν ὑποχρεώσεις τινὲς εἰς τοὺς φορολογουμένους. Ἐπειδὴ δὲ βλέπω, ὅτι τὰ καθυστερούμενα δὲν ἠλαττώθησαν, μοὶ ἐγεννήθη ἡ ὑπόνοια, ὅτι καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Νόμου τοὺς προσθέτους φόρους πληρόνουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπλήρονον πάντοτε τοὺς φόρους, ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐπλήρονον τοὺς ἀρχικοὺς φόρους, δὲν πληρόνουσιν οὐδὲ τοὺς προσθέτους, ἑπομένως ὁ Νόμος, τὸν ὁποῖον ἐκάμετε, οὐδὲν ἕτερον ἀποτέλεσμα ἔφερε, παρὰ νὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς φορολογουμένους, οἱ ὁποῖοι πάντοτε ἐπλήρονον, καὶ ὅτι ἡ καταδίωξις ἐξακολουθεῖ καὶ τώρα νὰ γίνηται μεροληπτικῶς, ὡς καὶ ἄλλοτε, διότι σεῖς δὲν ἠθελήσατε νὰ ἐφαρμόσητε τὴν διάταξιν τοῦ Νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ εἰσπράκτορες καὶ οἱ ταμίαι ἔπρεπε νὰ καταδιώκωνται καὶ ποινικῶς.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς, διατελέσας καὶ Ὑπουργὸς, ἴσως, ὅτε διεχειρίζετο τὰ κοινὰ, ἐξετέλεσε τὴν διάταξιν ἐκείνην, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἠδυνήθην νὰ εὕρω ἀναζητήσας ἴχνος τῆς τοιαύτης αὐτοῦ ἐνεργείας οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον, ἐπείσθην δὲ, ὅτι οὐ μόνον 3 ἔτη, ὡς περὶ τῶν ἄλλων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ζητηθεισῶν πληροφοριῶν, ἀλλὰ καὶ 6 ἔτη ἂν ἀσχοληθῇ εἰς τοῦτο ἡ ὑπηρεσία, οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον θὰ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ ἴχνος τῆς τοιαύτης ἐνεργείας. Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι, κατὰ τὸν Νόμον περὶ εἰσπράξεων, θὰ πληρώνωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπλήρονον καὶ ἄλλοτε, ἐπιπροσθέτοντες εἰς τὴν πληρωμὴν καί τι πρόσθετον τέλος· ἀλλὰ πρόσθετον τέλος θὰ πληρώνωσι καὶ πολλοὶ τῶν τέως δυστροπούντων, ἄλλοι δὲ δὲν θὰ παρατείνωσιν ἐπὶ πολὺ τὴν δυστροπίαν, διότι μόνον εἰς τοὺς δυστροποῦντας ἐπιβάλλεται πρόσθετον τέλος. Ἂν ἄρα ἔχωμεν τοὺς πληρόνοντας πρόσθετον τέλος, ὡς ὁμολογεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀπόδειξις τοῦτο, ὅτι εἰσπράττομεν παρὰ δυστροπούντων. Οἱ ἐκτελοῦντες τὸν Νόμον δὲν πληρόνουσι πρόσθετον τέλος. Ἀλλὰ περὶ τούτων δὲν πρόκειται ἤδη. Ὅταν δὲ συζητηθῇ τὸ ζήτημα, θέλει εὐχαριστηθῆ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων. Ἤδη πρόκειται περὶ τῆς ἐρωτήσεως τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης. Εἰς ταύτην ἀπαντῶν εἶπον, ὅτι ἐσπεύσαμεν νὰ δώσωμεν τὰς πλείστας τῶν ζητηθεισῶν παρ’ αὐτοῦ πληροφοριῶν, ἐλλείπει δὲ μέρος νομίζω....

§79ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐλλείπει ἡ κατάστασις τῶν εἰσπράξεων μέχρις Ὀκτωβρίου.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατετέθη. Εἶπον, ὅτι ἐδόθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τύπωσιν, καὶ προσήγαγον δοκίμιον τοῦ φύλλου τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, μήπω διανεμηθέντος. Τὸ δοκίμιον τοῦτο καταθέτω.

§81ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ «καταθέτω» δὲν ἀρκεῖ, ἵνα δυνηθῇ τις νὰ σχηματίσῃ γνώμην περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πρέπει νὰ ἔχῃ τὰς πληροφορίας ταύτας.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοιαῦται καταστάσεις δὲν ὑπεβάλλοντο ἄλλοτε τόσον ταχέως· ἤδη ἔχομεν τὸ πλεονέκτημα, ὅτι ἐντὸς τοῦ Ὀκτωβρίου ἐδημοσιεύσαμεν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν πίνακα τῶν μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου εἰσπράξεων· ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο λόγος, ἵνα σταματήσωμεν ἕως οὗ δημοσιευθῶσι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ Ὀκτωβρίου, διότι αὔριον, εἰσερχόμενοι εἰς τὸν Δεκέμβριον, θὰ ζητήσητε νὰ σταματήσωμεν πάλιν, ἕως οὗ δημοσιευθῶσιν αἱ εἰσπράξεις τοῦ Νοεμβρίου. Κατέθηκα πίνακα τῶν ἀποτελεσμάτων μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου καὶ μετὰ 3 ἢ 4 ἡμέρας θὰ διανεμηθῇ περιέχουσα αὐτὸν ἡ Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡ δημοσίευσις δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρόφασις εἰς περαιτέρω ἀναβολὴν τῆς ἐργασίας τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§83ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐζητήσαμέν τι, τὸ ὁποῖον νὰ ἦναι ἔκτακτον. Ὁ πίναξ τῶν εἰσπράξεων δημοσιεύεται κατὰ τὰ μέσα τοῦ ἑπομένου μηνός· σήμερον εἴμεθα εἰς τὰ τέλη Νοεμβρίου. Ἐζητήσαμεν πίνακα, ὅστις, κατὰ τὰ καθιερωθέντα, ἔπρεπε νὰ ἦναι δημοσιευμένος πρὸ 8 ἡμερῶν· δὲν ἐζητήσαμέν τι, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ ἔκτακτον ἐργασίαν· ἐζητήσαμέν τι, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ φέρωμεν γνώμην ἐπὶ κονδυλίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ φέρωμεν βάσιμον γνώμην. Δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἂν δὲν ἔχωμεν τὰ δεδομένα, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ δώσῃ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Μᾶς εἶπον, ὅτι δὲν δύναται νὰ δώσῃ τ’ ἀποτελέσματα τῆς εἰσαγωγῆς ἐπὶ τῶν ὑφασμάτων. Τοῦτο εἶναι δυσάρεστον, διότι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν τὸ Τμῆμα τὸ Τελωνιακὸν νὰ δώσῃ τοιαύτην πληροφορίαν· ἀλλὰ δὲν ἐπιμένω εἰς τοῦτο, ἂν καὶ ἤθελεν εἶσθαι χρησιμώτατον· σήμερον ὅμως, προκειμένου περὶ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἕτοιμον καὶ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διανεμηθῇ σήμερον ἢ αὔριον, καὶ τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται ἀπολύτως διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν ἔχει τὰ ἔγγραφα, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτε ὑπεβλήθη ὁ Προϋπολογισμὸς, ὁ Ὀκτώβριος δὲν εἶχε παρέλθει· σήμερον ζητεῖταί τι, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ παρακολουθήσωμεν ἐν ταῖς παρεχομέναις πληροφορίαις καὶ τὴν λειτουργίαν τῆς ὑπηρεσίας καὶ τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νομοθετημάτων κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν συζητήσεων· δὲν ἐπιτρέπεται ὅμως νὰ διακόπτωμεν τὰς συζητήσεις, ἕως τῆς δημοσιεύσεως ἀποτελεσμάτων ὁσημέραι παραγομένων.

§85ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἤθελεν ὑποβάλει εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τὰς αἰτήσεις τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας, δὲν θὰ εἴχομεν τὸ ἄτοπον τὸ σημερινόν. Τὸ σφάλμα εἶναι ἰδικόν σας.

§86Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι πρέπει νὰ ἤμεθα ἀκριβεῖς εἰς τοὺς ἰσχυρισμοὺς ἡμῶν. Ἐζητήθησαν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν πληροφορίαι συναφεῖς μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888, κρινόμεναι ὑπὸ τοῦ ζητήσαντος ἀναγκαῖαι διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἶναι ἐνδεχόμενον, τινὲς τῶν πληροφοριῶν νὰ μὴ ἦναι δυνατὸν νὰ συγκεντρωθῶσιν ἀμέσως ἐν τοῖς γραφείοις τῶν Ὑπουργείων, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τότε πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ποῖαι ἐκ τῶν πληροφοριῶν τούτων εἶναι τοιαῦται, ποῖαι δηλαδὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συγκεντρωθῶσι. Τὸ νὰ λέγητε ἡμῖν, ὅτι ἐκ τῶν πληροφοριῶν τῶν ζητηθεισῶν κατεθήκατε τὰ 9/10 ἢ τὰ 19/20, αὐτὸ εἶναι γενικοὶ ὅροι, τοὺς ὁποίους βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ παραδεχθῇ ἄνευ ἐλέγχου. Ἐγὼ ἤκουσα πρὸ ὀλίγου, ὅτι τινὲς τῶν πληροφοριῶν τούτων δὲν δύνανται νὰ συγκεντρωθῶσιν ἢ μετὰ τρία ἔτη, καὶ μετ’ ὀλίγον ἤκουσα, ὅτι αἱ πληροφορίαι αὗται δὲν ἐζητήθησαν ἵνα χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς ἄλλης διοικήσεως τῶν οἰκονομικῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μᾶς εἴπῃ τίνες ἐκ τῶν ζητηθεισῶν πληροφοριῶν δύνανται νὰ δοθῶσι καὶ τίνες ὄχι.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐνόμιζον, ὅτι τὰ ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας ἐσχετίζοντο ἐν τῇ προθέσει αὐτοῦ μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἠδύναντο νὰ σχετίζωνται, διότι ἦσαν φύσεως τοιαύτης. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐδήλωσεν ἤδη, ὅτι ταῦτα δὲν σχετίζονται μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἑπομένως ὡς πρὸς ταῦτα δὲν ἔχομεν νὰ δώσωμεν ἐξήγησιν. Ἐνόμιζον, ὅτι ὁ κύριος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, εἶχε ζητήσει τι, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνεκοινώθη. Ἠρώτησα ποῖον εἶναι τοῦτο, καὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι οἱ πίνακες τῶν εἰσπράξεων μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου. Οὗτοι ἀνεκοινώθησαν, ἀλλ’ εἰσέτι δὲν διενεμήθησαν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πετρίδης ἐζήτησε δύο τινὰ, σχετιζόμενα ἄλλως πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ζητηθέντα καὶ ἀφορῶντα εἰς τὰς αὐτὰς πληροφορίας, μέχρι τέλους ὅμως τοῦ ἔτους. Ταῦτα ἑπομένως θὰ συγκεντρωθῶσι βραδύτερον, ἤτοι μετὰ παρέλευσιν τοῦ ἔτους, εἶναι δὲ τὰ μόνα ζητηθέντα, ἅτινα μέχρι τοῦδε δὲν προσήχθησαν.

§88Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς οὐδὲν σκοποῦμεν νὰ φέρωμεν πρόσκομμα, οὔτε εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὔτε εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἄλλων νομοθετικῶν ἔργων τῆς Βουλῆς. Ἔχομεν ὅμως ἀνάγκην νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκόν μας, τὸ ὁποῖον ἐπιβέβληται εἰς ἡμᾶς, ἤτοι νὰ ἐξετάσωμεν μετὰ σοβαρότητος καὶ σπουδαιότητος τὸν Προϋπολογισμὸν, διότι δὲν ἔχομεν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας ἐξαγγέλλουσιν, ὅτι τὸ μόνον καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, εἶναι, νὰ σπεύσωμεν νὰ δώσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν ὡς οἷόν τε ταχύτερον, ὅπως οὗτος ὑπάρχῃ ἐψηφισμένος καὶ νενομοθετημένος κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἔτους. Βεβαίως, ἐὰν ἦναι νενομοθετημένος ὁ Προϋπολογισμὸς πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους, χρησιμεύει τὰ μάλιστα εἰς τοὺς ἐφαρμόζοντας αὐτὸν, ἀλλὰ πρὸ τούτου ὑπάρχει ἡ ἀνάγκη τῆς ἐξελέγξεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Πρέπει δὲ διὰ τῆς ἐξετάσεως, ἣν θέλομεν ποιήσει, νὰ προσπαθήσωμεν νὰ στηρίξωμεν αὐτὸν ἐπὶ ἀληθῶν βάσεων, τοῦτο δὲ τὸ καθῆκον δὲν θέλομεν παραλείψει. Ἐὰν δὲ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζήτησαν οἱ ἀξιότιμοι Συνάδελφοι, ἔχουσιν ἀξίαν ἢ ὄχι, τοῦτο εἶναι ἥκιστα ἁρμόδιος νὰ κρίνῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ μόνοι οἱ ζητήσαντες εἶναι ἁρμόδιοι νὰ κρίνωσι, διότι αὐτοὶ γνωρίζουσι τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν τὰς ἐζήτησαν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι συναινεῖ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν αὔριον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν τῶν ἄλλων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένων. Εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπιθυμῇ νὰ ἐπιτύχῃ μέγα τι κατόρθωμα, ἐνδεχόμενον νὰ νομίζῃ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἢ μέλη αὐτῆς, βλέποντα, ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κεκμηκότα δ’ ἐκ τῆς ἐργασίας, ἐνδέχεται ν’ ἀπέλθωσι τοῦ Βουλευτηρίου, οὕτω δὲ νὰ εὑρεθῇ αὖθις εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν, διὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἐκδώσῃ ἐγκυκλίους πρὸς τοὺς Νομάρχας καὶ καταγγείλῃ δι’ αὐτῶν τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὡς ἀποχωρήσασαν, οἱ δὲ Νομάρχαι νὰ διαβιβάσωσι τὴν ἐγκύκλιον ταύτην πρὸς τὰς Δημοτικὰς Ἀρχὰς τοῦ Κράτους, καὶ οἱ Δήμαρχοι νὰ τοιχοκολλήσωσιν αὐτὴν εἰς τὰς Δημαρχίας καὶ τὰς ἐκκλησίας, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ὁ λαός. Τοιαῦτα φιλοτεχνήματα δὲν ἁρμόζουσιν εἰς Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ διατελῶσιν εἰς σχέσεις πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ τὰς πολιτικὰς ἐν αὐτῷ μερίδας. Ἐάν τινες προτιμῶσι τοῦτο, ἡμεῖς βεβαίως οὔτε δυνάμεθα, οὔτε ὄρεξιν ἔχομεν νὰ πολιτευώμεθα κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον. Ἐὰν λοιπὸν καὶ σήμερον ἐπιθυμῆτε, διὰ τῆς ἐπιμονῆς σας, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ Βουλὴ ἐργαζομένη, νὰ ἀναγκάσητε τοὺς κεκμηκότας ἐκ τῆς ἐργασίας νὰ ἀπέλθωσι τῆς Βουλῆς, ἵνα λάβητε τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἀναγγείλητε, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπεχώρησεν, ἡ πλειονοψηφία καὶ ὁ Εἰσηγητὴς αὐτῆς ἔχει πλήρη ἐλευθερίαν νὰ καταφύγῃ καὶ εἰς τὸ μέσον τοῦτο. Ἡ ὥρα εἶναι 8½, καὶ ἡμεῖς κεκμηκότες θέλομεν βεβαίως ἀπέλθει, ἀφοῦ μάλιστα τὰ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα συνεζητήσαμεν, ἔφθασαν εἰς τὸ τέλος των, ἐφθάσαμεν δ’ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον δὲν ἐπιμένει ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς νὰ συζητήσωμεν ἀπόψε. Ἑπομένως θέλομεν ἀπέλθει, ἀναβάλλοντες τὴν συζήτησιν τῶν ἄλλων διὰ τὴν αὔριον. (Ἀπέρχονται ἅπαντες σχεδὸν οἱ βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως). (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς ά. συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: αʹ) Περὶ τῆς δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1888. βʹ) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Αὐγούστου 1887 Β. Διατάγματος περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς προσέλευσιν καθυστερουμένων κληρωτῶν τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1886. γʹ) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Αὐγούστου 1887 Βασιλικοῦ Διατάγματος περὶ ἀγορεύσεως ἀνακατατάξεως μετὰ χρηματικῆς ἀμοιβῆς. δʹ) Περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ΑΦΚΗʹ Νόμου τῆς 28 Μαΐου 1877).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀγορᾶς τῶν ὑπὸ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ἀνεγειρομένων οἰκοδομῶν.

§90ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ σημερινὴ ἡμέρα εἶναι ἱστορική, διότι μετὰ πάροδον ἀριθμοῦ ἐτῶν, ἐπαναλαμβανομένων ἐν τῷ κύκλῳ τῆς δεισιδαιμονίας, συνεδριάζομεν πάλιν. Καλὸν εἶναι νὰ μὴ δοθῇ ἀφορμή τις, καὶ νὰ σταματήσωμεν μέχρις ἐδῶ.

§91ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διατί; διατί;

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Μήπως ὑπάρχῃ ἀμφιβολία περὶ τῆς ἀπαρτίας;

§93ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§94ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ μόνον τὴν δεισιδαιμονίαν τῆς ἀπαρτίας ἔχω. Ὥστε, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀμφιβολία τις περὶ τούτου, παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§96ΣΑΚΚΗΣ. Μάλιστα, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διότι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. Βουλευτῶν).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι 73, ἑπομένως ἀπαρτία δὲν ὑπάρχει. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 καὶ 45′ μ. μ.