1887.11.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25

Τῆς 28 Νοεμβρίου 1887.

(Σάββατον)

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύο μόνον Ἐπιτροπαὶ συνῆλθον σήμερον, ἡ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν· ἡ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐξελέξατο πρόεδρον τὸν κ. Πετρίδην καὶ γραμματέα τὸν κ. Παπαλέξην, ἡ δὲ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν πρόεδρον τὸν κ. Θεόδ. Γκίκαν καὶ γραμματέα τὸν κ. Κρίσπην. Αἱ ἄλλαι Ἐπιτροπαὶ δὲν κατηρτίσθησαν.

§2ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ νὰ λέγωμεν, ὅτι δὲν κατηρτίσθησαν αἱ Ἐπιτροπαὶ, χωρὶς νὰ δικαιολογῆται ἡ αἰτία, δὲν εἶναι σύμφωνον οὔτε μὲ τὸν Κανονισμὸν οὔτε μὲ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἐννοῶμεν νὰ ἐργασθῶμεν, πρέπει ἡμεῖς πρῶτοι νὰ τηρῶμεν τὸν Κανονισμὸν καὶ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς νὰ ἐκτελῆται. Πρέπει νὰ συνέλθωσιν αἱ Ἐπιτροπαὶ, διὰ νὰ δείξωσιν, ὅτι ἔχουσι διάθεσιν νὰ ἐργασθῶσιν, ἄλλως, νὰ ληφθῇ ἄλλη πρόνοια. Χθὲς μόλις συνῆλθον νὰ κάμουν ἀρχαιρεσίας. Αὐτὸ δὲν εἶναι πολὺ συστατικόν. Αἱ Ἐπιτροπαὶ ἔχουσι σπουδαιοτάτην ἐργασίαν, ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει, ὅτι τὰ νομοσχέδια πρέπει νὰ προπαρασκευάζωνται, ἀφοῦ μάλιστα γνωρίζομεν, ὅτι ἔρχονται ἐκ μόνης τῆς ὑπηρεσίας· πρέπει ὁ κ. Πρόεδρος νὰ ταῖς ὑπενθυμίσῃ τὸ καθῆκόν των.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὶς ἢ τρὶς παρεκάλεσα τοὺς κυρίους Συναδέλφους νὰ συνέλθωσι· χθὲς ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ εἰδοποιηθῶσι πάλιν· οἱ κύριοι Βουλευταὶ εἰδοποιήθησαν ἐν πλήρει συνεδριάσει, ἐκτὸς δὲ τούτου, ἐστάλη χωριστὰ εἰς ἕνα ἕκαστον χωριστὸν ἔγγραφον προσκλήσεως καὶ προσδιωρίσθη ἡ 10ῃ ὥρᾳ, ἐγὼ δὲ ἤμην εἰς τὴν Βουλὴν τὴν 10ην ὥραν παρὰ δέκα λεπτὰ καὶ εὗρον ἕνα μόνον Βουλευτήν· παρεμείναμεν μέχρι τῆς 11 καὶ μόλις ἤμεθα 25. Τί θέλετε λοιπὸν νὰ κάμω;

§4ΡΙΚΑΚΗΣ. Νὰ καλέσητε ὀνομαστὶ ἕνα ἕκαστον δημοσίᾳ, νὰ εἴπωσι τὸν λόγον, δι’ ὃν δὲν ἔρχονται. Πρέπει νὰ τηρηθῇ ὁ Κανονισμός.

§5ΜΠΑΣΙΑΣ. Ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν του κ. Ρικάκη καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἀναφέρῃ ὀνομαστὶ ἐκ τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦλθον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Γαυρίου τῆς Ἄνδρου καὶ οἱ κάτοικοι τοῦ αὐτοῦ δήμου, διὰ ψηφίσματος καὶ ἀναφορᾶς, παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, νὰ ψηφίσῃ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ δανείου ἐκ τοῦ Λιμενικοῦ ταμείου. Ὁ Ἰωάννης Καρυστόπουλος, πάλαι ποτὲ καπνοπώλης, ζητεῖ συνδρομὴν καὶ βοήθειαν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέθεσεν ὑπόμνημα τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης πρὸς ἀνέγερσιν Στρατοδικείου καὶ ἐπαύξησιν τοῦ καταστήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§7ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Θέλων ν’ ἀποφύγω τὰς ἐν τῇ Βουλῇ ἐπερωτήσεις, δὲν ἔκαμα μέχρι τοῦδε λόγον περὶ ὑποθέσεως, ἥτις ὤφειλε νὰ ἦναι ἤδη περατωμένη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Πρὸ μηνὸς περίπου, μεταβὰς παρ’ αὐτῷ, παρεκάλεσα ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸν Ἀστυνόμον Γυθεατῶν διὰ τοῦ ὑπὸ τοῦ νέου Δημάρχου προταθέντος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅμως ἠρκέσθη μόνον εἰς τὸ νὰ προκαλέσῃ Διάταγμα περὶ ἀποδοχῆς τῆς παραιτήσεως τοῦ πρώην Ἀστυνόμου, χωρὶς νὰ προτείνῃ καὶ τὸν διορισμὸν τοῦ ὑπὸ τοῦ Δημάρχου προταθέντος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε δηλώσει, ὅτι ἔλαβεν ὡς ἀρχὴν νὰ διορίζῃ τοὺς ὑπὸ τῶν Δημάρχων προτεινομένους Ἀστυνόμους. Ὑπάρχει λόγος τις, ἵνα τὸ Γύθειον ἀποτελῇ ἐξαίρεσιν τῆς ἀρχῆς ταύτης; Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ ταχέως πρόνοιαν περὶ συμπληρώσεως τοῦ Γυμνασίου Γυθείου, τὸ ὁποῖον, ἐλλείψει Καθηγητῶν, εὑρίσκεται ἐν οὐχὶ εὐαρέστῳ καταστάσει. Τὸ Γυμνάσιον Γυθείου συντηρεῖται, ὡς γνωστὸν, δι’ ἐπιτοπίων χρημάτων. Εἶναι λοιπὸν ἔτι μεγαλείτερον τὸ ἄδικον, τὸ γινόμενον εἰς τὴν νεολαίαν τοῦ τόπου ἐκείνου.

§8ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§9ΜΠΑΣΙΑΣ. Ὅτε κατὰ τὸν παρελθόντα Αὔγουστον ὁ ἄνθρωπος τῶν σαλωνίων ἐτράπη τὴν πρὸς τοὺς Παρισίους ἄγουσαν, ἤκουσα πολλοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως λέγοντας, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μεριμνᾷ, ὅπως εἰς τὴν πρώτην Σύνοδον τῆς Βουλῆς ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ κυβερνητικῆς ἐποπτείας ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν εὐεργετικῶν καταστημάτων. Ἤδη συνεδριάζομεν πλέον τοῦ μηνὸς καὶ τοιοῦτο νομοσχέδιον δὲν ὑπεβλήθη. Ἐρωτῶ νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἂν πραγματικῶς ἦναι ἀληθὲς, ὅτι σκοπεῖ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοιοῦτον νομοσχέδιον. Καὶ ἂν μὲν ἀληθὲς, θὰ παρακαλέσω αὐτὸν, διὰ τοῦ ἰδίου νομοσχεδίου νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν κυβερνητικὴν ἐποπτείαν καὶ ἐπὶ τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιριῶν, αἱ πλεῖσται τῶν ὁποίων κατέστησαν σχεδὸν φιλανθρωπικὰ καταστήματα. Ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω περὶ Ἀνωνύμων Ἑταιριῶν, οὔτε νὰ εἴπω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους νομίζω ἀναγκαίαν τὴν κυβερνητικὴν ἐποπτείαν ἐπ’ αὐτῶν. Τὰς ἰδέας μου περὶ κυβερνητικῆς ἐποπτείας ἐπὶ ὅλων τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιριῶν ἐνισχύει καὶ τὸ ἀκόλουθον γεγονός. Ὁ Νομάρχης Σύρου κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον, ἐξελέγξας τὰ βιβλία τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, εὗρεν, ὅτι ὑπῆρχον κατὰ τὰ βιβλία ἐκδεδομέναι μετοχαὶ 8,498, ἀντὶ τῶν εἰς τὸ παθητικὸν τῆς Ἑταιρίας ἀναφερομένων μετοχῶν 7,894, ὥστε ὑπῆρχε διαφορὰ 604 μετοχῶν, ἀντιπροσωπευουσῶν δραχμὰς 302,000, αἵτινες δὲν ἐμφαίνεται τί ἐγένετο. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ἐποπτείας κυβερνητικῆς καὶ ἐπὶ τῶν Ἀνωνύμων Ἑταιριῶν. Καὶ ναὶ μὲν ὁ Ἐμπορικὸς καὶ Πολιτικὸς Νόμος προνοοῦσι περὶ τῶν διαχειριζομένων αὐτὰς, ἀλλὰ μακροχρόνιος πεῖρα μᾶς διδάσκει, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη καὶ εἰδικοῦ περὶ αὐτῶν νομοθετήματος.

§10ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπετε ἐν ἀρχῇ περί τινος, ὅστις ἐτράπη τὴν εἰς Παρισίους ἄγουσαν. Ποῖος εἶναι αὐτός;

§11ΜΠΑΣΙΑΣ. Τὸν γνωρίζετε.

§12ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). (Ὅρα Παράρτημα).

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρατηρῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἀπαντᾷ περὶ ὅσων ἔκαμε λόγον ὁ κ. Πετροπουλάκης. Ὁ κ. Συνάδελφος ἠρώτησε τὸν κ. Ὑπουργὸν, τί θὰ κάμῃ περὶ τοῦ Ἀστυνόμου Γυθείου· ὡσαύτως ἠρώτησε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας περὶ τῶν Καθηγητῶν.

§14ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὴν Δευτέραν θέλω σᾶς φέρει πληροφορίας ἀκριβεῖς.

§15ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν ἤμην παρὼν καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν περὶ τοῦ Γυμνασίου Γυθείου. Πληροφορῶ τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι ἐξ ἀρχῆς τοῦ σχολικοῦ ἔτους τὸ Γυμνάσιον συνεκροτήθη πλῆρες, ἀλλ’ ἀτυχῶς ὁ γυμνασιάρχης Μοσχούτης δὲν ἠθέλησε νὰ μεταβῇ ἐκεῖ, δι’ ὃ καὶ ἀπελύθη. Ἐπίσης καὶ ὁ διορισθεὶς ἐκεῖ καθηγητὴς τῶν μαθηματικῶν κ. Δαμουλιάνος τῇ αἰτήσει του μετετέθη, διωρίσθη δὲ εἰς ἀντικατάστασιν αὐτοῦ ὁ κ. Κωνσταντινάτος, ἀλλὰ καὶ οὗτος δὲν ἠθέλησε νὰ μεταβῇ καὶ πρόκειται ν’ ἀπολυθῇ.

§16ΑΡ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Τῆς Γαλλικῆς;

§17ΜΑΝΕΤΑΣ. Δὲν εἶναι εὔκολον· δυνάμει τοῦ Νόμου τοῦ 1885 ὁ ἀριθμὸς τῶν Καθηγητῶν παρ’ ἑκάστῳ Γυμνασίῳ ὁρίζεται εἰς πέντε, ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ, ἡ ἐφορεύουσα τὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τοῦ Γυμνασίου, ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐζητήσαμεν νὰ μᾶς ὑποβάλῃ τὸν Προϋπολογισμὸν, ἂν ὑπάρχωσι πόροι, ἵνα διορισθῇ καὶ εἰδικὸς καθηγητὴς τῆς Γαλλικῆς, δὲν ὑπέβαλε τὸν Προϋπολογισμόν της.

§18Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Θ’ ἀπευθύνω μίαν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Τινὲς συμπολῖταί μου, εὑρισκόμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου, μοὶ ἔστειλαν προχθὲς ἐπιστολὴν, ἐν ᾗ μοὶ ἐκθέτουσιν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐλλείψεις πολλαί· διὰ μακρῶν δὲ μοὶ ἐξιστοροῦσι ταύτας· μοὶ στέλλουσι δὲ καὶ σχέδιον μετὰ σημειώσεών τινων, τὸ ὁποῖον καταθέτω ἐνταῦθα, παρακαλῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὸ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ παραγγείλῃ τὰς ἐκεῖ Ἀρχὰς διὰ τὰ περαιτέρω.

§19ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αἱ ἐλλείψεις τῶν φυλακῶν δὲν εἶναι οὔτε μία, οὔτε δύο, οὔτε τρεῖς, εἶναι πάμπολλαι.

§20ΜΠΑΣΙΑΣ. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα σεῖς ηὐξήσατε αὐτὰς διὰ τῆς καταργήσεως τῶν φυλακῶν.

§21ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον Νόμου περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου Β. Διατάγματος περὶ ἀναβολῆς κατατάξεως τῶν στρατευσίμων. Νομοσχέδιον περὶ τῆς κατὰ θάλασσαν στρατιωτικῆς δυνάμεως κατὰ τὸ ἔτος 1888. Ἕτερον περὶ συστάσεως ναυτικοῦ Νοσοκομείου καὶ θεραπευτηρίου. Ἕτερον περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν σημαιοφόρων τοῦ Βασιλικοῦ Ναυτικοῦ. Ἕτερον περὶ καθαρίσεως τῶν πλοίων ἐν τῇ πλωτῇ δεξαμενῇ· καὶ Ἕτερον περὶ κατατάξεως ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Ναυτικῷ Ἑλλήνων, ὑπηρετησάντων εἰς ξένα Κράτη ὡς ἀνθυποπλοιάρχων. Τὰ νομοσχέδια συνδέονται μετὰ αἰτιολογικῶν ἐκθέσεων. Εἶναι ὑπηρεσιακὰ, διότι σήμερον πολλὰ τῶν ἱδρυμάτων αὐτῶν ὑφίστανται δυνάμει Διαταγμάτων, τὸ δὲ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀρνεῖται τὴν ἔκδοσιν τῶν ἐνταλμάτων, ὁσάκις πρόκειται περὶ τοιούτων ἱδρυμάτων. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 60–65).

§22ΤΖΑΝΕΣ. Ἔλαβον καὶ ἐγὼ ἐπιστολὴν ἐκ Πύλου καὶ τὸ ὁποῖον προσήχθη σχεδιόγραμμα, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἐπειδὴ ἐψηφίσθη κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον Νόμος περὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν φυλακῶν, τὸν Νόμον τοῦτον νὰ θέσῃ ὅσον ἔνεστι τάχιον εἰς ἐνέργειαν, διότι ὁμολογούμενον εἶναι, ὡς καὶ ἄλλοτε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ παράγων τῆς κακοδαιμονίας τοῦ τόπου σπουδαῖος, εἶναι ἡ κατάπτωσις τῶν φυλακῶν. Ἐκ τούτου δὲ λαβὼν ἀφορμὴν κατὰ τὸ παρελθὸν καλοκαίριον, ἐπεσκέφθην μετὰ προσοχῆς τὰς φυλακὰς τῶν Καλαμῶν, τῆς Πύλου δὶς, τῆς Ζακύνθου καὶ τῆς Κεφαλληνίας, καὶ ὁμολογῶ, ὅτι τὰς ἰδέας, ἃς εἶχον περὶ τοῦ συστήματος, τοῦ διέποντος ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον τὰς φυλακὰς τοῦ Κράτους, τὰς ἐπέτεινα καὶ ἐπείσθην πλέον, ὅτι μέγιστος κοινωνικὸς κίνδυνος ἐπίκειται, ἐὰν δὲν σπεύσωμεν εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ συστήματος καὶ ἐν γένει τῶν κολαστηρίων, ἅτινα ὀνομάζομεν φυλακάς. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, τίς τῶν κυρίων Συναδέλφων προχθὲς εἶπεν, ὅτι αἱ φυλακαὶ Κεφαλληνίας εἶναι πλέον, οὐχὶ Σωφρονιστήριον, ἀλλὰ κἄτι τι περισσότερον, Κολαστήριον· ὅλον ἐκεῖνο τὸ ὡραῖον καθίδρυμα, αἱ λαμπραὶ ἐκεῖναι φυλακαὶ κατέῤῥευσαν, δὲν ὑπάρχει ἐξώστης, αἱ αἴθουσαι, αἱ χρησιμεύσασαι ἐπὶ προστασίας διὰ σχολεῖα καὶ ἐργαστήρια, εἶναι αἴθουσαι φυλακισμένων, ἐν αἷς κυλίονται ὡς ῥάκη φάσματά τινα, καλούμενα φυλακισμένοι, καὶ εἶναι λυπηρὸν, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ καταστρέφηται τοιοῦτον κατάστημα. Ὅτε δ’ ἀνῆλθον εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ φρουρίου Ζακύνθου μετὰ τοῦ ἀξιολόγου διευθυντοῦ κ. Ἀρβανιτάκη, καὶ ὅτε οὗτος ἐκ καλωσύνης μὲ περιέφερε καὶ εἶδον πᾶσαν τὴν ἐρήμωσιν ἐκείνην τοῦ φρουρίου Ζακύνθου, ὑπέθεσα, ὅτι ὁ Ἀτίλλας διῆλθεν ἐκεῖθεν, ὅτι μαινομένη ἡ καταστροφὴ ἐπέπεσε κατὰ τῆς ἐθνικῆς ἐκείνης περιουσίας. Ποῦ ἐκεῖνα τὰ ὡραῖα καταστήματα, τὰ ὁποῖα ἐπὶ Ἀγγλικῆς προστασίας ὑπῆρχον! Τί νομίζετε; ἐάν ποτε εἴδετε ὑψίκομον δένδρον κατάχαμα ἐῤῥιμμένον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιπίπτουν οἱ χωρικοὶ καὶ νὰ ἁρπάζουν τὰ ξύλα αὐτοῦ, τοιοῦτο παρόμοιον συμβαίνει ἐπὶ τῶν ὡραίων οἰκοδομημάτων τοῦ φρουρίου Ζακύνθου· δίφρακτα σιδηρᾶ, στῆλαι, παράθυρα, θύραι, φατνώματα καὶ στέγαι, ὅλα ἡρπάγησαν καὶ ἁρπάζονται καὶ ἤδη. Ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ εἴπω αὐτῷ, ὅτι, ἐὰν ἐκαθήμην ἐπὶ τοῦ ἑδωλίου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τὸ εἰρημένον φρούριον εὑρίσκετο ἐν τῇ ἰδίᾳ μου πατρίδι, τὰς Καλάμας, δὲν ἤθελον ἐπιτρέψει τοιαύτην καταστροφὴν, καὶ δὲν ἤθελον ἀνεχθῆ τοιαύτην ἐρήμωσιν ἐπὶ περιουσίας ἐθνικῆς μὲν, ἀλλ’ ἀποκλειστικῶς ἀνηκούσης εἰς τὴν ἰδίαν μου πατρίδα. Ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν τὸν Νόμον, ἵνα τὸ ταχύτερον ἀποστείλῃ τοὺς ἐπιθεωρητὰς τῶν φυλακῶν, ἐξ ὧν προσδοκῶ πολλὰ διὰ τὴν βελτίωσιν τοῦ συστήματος καὶ τὴν σωτηρίαν τῶν δυστυχῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς εὑρισκομένων. Ἐπαναλέγω, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχώμεθα πλέον τοιοῦτον ὀλέθριον σύστημα φυλακῶν, διότι εἰσέρχονται ἐκεῖ οἱ φυλακισμένοι ἠθικοὶ, φέροντες μόνον τὸ στίγμα μιᾶς ἐγκληματικῆς πράξεως, καὶ ἐξέρχονται ἐν πλήρει ἐξαχρειώσει, φέροντες στίγματα ἀνηθίκων ἀπαισίων πράξεων. Καὶ μάρτυς ἀψευδὴς ὁ κ. Λαμπάκης, ὁ θεολόγος τῆς Ἀνάσσης, ὅστις, ἐπισκεφθεὶς τὰς φυλακὰς Πύλου, καὶ φρίξας διὰ τὴν ἐν αὐταῖς κατάστασιν, κατώρθωσε νὰ συμφιλιώσῃ τὰ δύο ἀντίπαλα στρατόπεδα, τὰ διαμαχόμενα ἐν ταῖς φυλακαῖς, ὡς ἠμελημένα τελέως, ν’ ἀφαιρέσῃ τὰς κάμας καὶ τὰ πιστόλια· ἐκτὸς τούτων, νὰ συστήσῃ Ἐπιτροπὴν, κυβερνητικὴν, οὕτως εἰπεῖν, τῶν φυλακῶν, καὶ νὰ ἐπαναφέρῃ διὰ τοῦ λόγου μόνον τὴν καὶ ἤδη ἐπικρατοῦσαν τάξιν μεταξὺ τῶν ὄντων ἐκείνων, ἅτινα συκοφαντοῦνται, διότι ἐγκατελείφθησαν ἄνευ προνοίας. Ἐν ταῖς φυλακαῖς αὐταῖς θεωρῶν τὰς τρώγλας, ἐν αἷς ἐνδιαιτῶνται, εὗρον καὶ μίαν ἐκ τούτων χρησιμεύουσαν ὡς νοσοκομεῖον· τρεῖς ἐν αὐτῷ θνήσκοντες κατέκειντο, οἵτινες ἐπὶ τέλους ἀπεβίωσαν, ἐξελθόντες διὰ διαταγῆς, καθ’ ἣν ὥραν ἐψυχοῤῥάγουν σχεδόν.—Λοιπὸν ἂς σπεύσωμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Νόμου, ἂς φανῶμεν φιλάνθρωποι κἂν ὑπὲρ τῶν συμπολιτῶν μας τούτων, λαμβάνοντες σύντονον πρόνοιαν περὶ αὐτῶν, τὸ πλεῖστον καὶ σχεδὸν τὸ ὅλον οἰκοκυραίων, ἀφανιζομένων ἠθικῶς τε καὶ σωματικῶς ἐν τοῖς κολαστηρίοις τούτοις, διότι ἡμάρτησαν ἅπαξ ἐνώπιον τῆς Πολιτείας. Οἱ ἐπιθεωρηταὶ, κατὰ τὸν ψηφισθέντα Νόμον, εἶναι ἀναγκαῖοι, καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοιούτους θὰ ἐκλέξῃ.

§23ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Τεσσαράκοντα περίπου συμπολῖταί μου ἔμποροι, μένοντες ἐν Κωνσταντινουπόλει, μοὶ ἔστειλαν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦσιν ὑμᾶς νὰ συστήσητε εἰς τὴν Βασιλικὴν χάριτα τὸν Ἐμμ. Βλαχοπαναγιώτην συμπατριώτην των· ἔχουσι δὲ πολλοὺς λόγους, ἐκ τῶν ὁποίων πείθονται, ὅτι εἶναι ἄξιος χάριτος. Βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἁρμοδία· παρακαλῶ ὅμως ὑμᾶς νὰ συστήσητε ταύτην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διὰ νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι δέον ὑπὲρ τοῦ δικαίου, ὑπὲρ τοῦ Νόμου.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης.

§25ΖΕΓΓΕΛΗΣ. Καὶ νὰ συστηθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§26ΙΩΑΝ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν συγχώνευσιν τῆς ἐν Σκριποῦ ἀρχαιοτάτης Μονῆς τῆς Κοιμήσεως τῆς Θεοτόκου εἴς τι μικρὸν Μονίδριον, ἐν Δομβῷ κείμενον.

§27Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Μετὰ πολλῆς λύπης ἐπανέρχομαι εἰς τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀπηύθυνα πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, σχετικῶς πρὸς τὴν κλοπὴν τοῦ Νομισματικοῦ Μουσείου. Αἱ ἀπαντήσεις, τὰς ὁποίας τότε ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὁμολογῶ, ὅτι μοὶ ἐφάνησαν ἐντελῶς ἀνεπαρκεῖς, ὡς καὶ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας κατόπιν εἶχε τὴν καλωσύνην ἰδιαιτέρως νὰ μοὶ δώσῃ, δὲν μὲ ἔπεισαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῆς τόσον σπουδαίας ταύτης ὑποθέσεως ἐνήργησεν ὡς ἀπαιτεῖ ἡ σπουδαιότης αὐτῆς. Γίνομαι ἑρμηνεὺς ἀνησυχίας τοῦ Κοινοῦ, τὴν ὁποίαν, νομίζω, συμμερίζεται καὶ τὸ Κοινοβούλιον ἐπὶ τῆς περιστάσεως ταύτης....

§28ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα, μάλιστα.

§29ΚΟΖΑΚΗΣ. Καὶ λέγω μάλιστα, ὅτι μετὰ δυσαρεσκείας κάμνω αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν, διότι κατ’ οὐδένα λόγον ἤθελον διὰ τοιούτου ζητήματος νὰ ἀπασχολήσω τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ διΐστανται Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις. Βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἐλαχίστην πολιτικὴν χροιὰν ἡ ἐπερώτησις αὕτη, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ πολλῆς εὐχαριστήσεως καὶ προσοχῆς ἤκουσα τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ δώσῃ ὁ κ. Μανέτας, ἰδιαιτέρως ὅλως, ἀλλὰ δὲν με ἔπεισαν. Δυσχερὲς εἶναι νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἀνακρίσεως, πρῶτον διότι δὲν τὰς γνωρίζομεν ἀκριβῶς. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, εἶναι, ὅτι λίαν παράδοξοι περιστάσεις, καὶ μυστηριώδεις περιπτώσεις περιβάλλουν τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ὅταν ἀκούωμεν ἄνθρωπον εἰδικὸν καὶ διακεκριμένον, ὁποῖος εἶναι ὁ κ. Κόμνος, βεβαιοῦντα, ὅτι τοὐλάχιστον εἴκοσιν ἡμέρας ἔπρεπε νὰ ἐργασθῶσιν οἱ κλέπται, ἢ ὁ κλέπτης, διὰ νὰ κάμουν αὐτὴν τὴν κλοπὴν, ὅταν ἀφ’ ἑτέρου παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου κ. Μανέτα ἐπληροφορήθην, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει ἀμφιβολίας καὶ περὶ τῆς ἀρτιότητος τοῦ Μουσείου, ὅπως ἔχει σήμερον καὶ μετὰ τὴν κλοπὴν, καὶ ὅτι πρόκειται νὰ διορίσῃ Ἐπιτροπὴν ἐξ ἁρμοδίων διὰ νὰ ἐξελέγξῃ τὸ Μουσεῖον, διὰ νὰ ἴδῃ, ἂν τὰ νομίσματα, τὰ ὁποῖα φαίνονται εἰς τὴν θέσιν των, ἦναι αὐτὰ ἐκεῖνα τὰ πραγματικὰ νομίσματα, ἢ ἦναι ψευδῆ, τὰ ὁποῖα οἱ κλέπται ἀντικατέστησαν, πειθόμεθα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοὐλάχιστον συμμερίζεται τὴν ἰδέαν, ὅτι οὐχὶ μία νὺξ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Κόμνος ἐθεώρησεν ὡς ἐντελῶς μυθῶδες καὶ ἀδύνατον, οὐχὶ ὀλίγαι ἑβδομάδες, ἀλλ’ ἴσως μῆνες, ἴσως ἔτη χρειάζονται διὰ νὰ γίνῃ τοιαύτη κλοπή. Διότι, ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι πράγματι ὁ φόβος αὐτὸς τῆς Κυβερνήσεως, τὸν ὁποῖον μοὶ ἐξέφρασεν ὁ κ. Μανέτας, εἶναι πραγματικὸς, βεβαίως ἀπαιτεῖται πολὺς χρόνος, ὅπως ἀντικατασταθῶσι τὰ ἐλλείποντα διὰ νομισμάτων, τὰ ὁποῖα κατεσκευάσθησαν πρὸς τοῦτο. Χρειάζεται λοιπὸν ἐργασία λίαν μακρὰ, καὶ εὑρισκόμεθα ἀπέναντι μιᾶς κλοπῆς, τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνεργήσῃ παρὰ ἄνθρωπος εἰδικώτατος καὶ νομισματολόγος διακεκριμένος. Φυσικὰ λοιπὸν ὁ ἀριθμὸς τῶν προσώπων, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπάρχουν οἱ δράσται αὐτῆς τῆς κλοπῆς, δὲν δύναται νὰ ἦναι ἐκτεταμένος, πρέπει νὰ ἦναι λίαν περιωρισμένος, καὶ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἀνὴρ διακεκριμένος, ὡς ὁ κ. Μανέτας, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πεποίθησίν τινα περὶ τοῦ κύκλου, ἐντὸς τοῦ ὁποίου εὑρίσκονται οἱ δράσται. Εἶπον, ὅτε πρό τινων ἡμερῶν ἀπετάθην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅτι δὲν ἐνόησα νὰ ζητήσω πληροφορίας περὶ τῆς ἀνακρίσεως, ἀλλ’ ὅτι πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν Κυβέρνησις, εὑρισκομένη ἀπέναντι τοιαύτης περιστάσεως, νὰ μὴ ἐσχημάτισε πεποίθησίν τινα, ἂν ὄχι περὶ τῆς ἐντιμότητος — διότι δὲν εἶναι ἁρμοδία — τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Νομισματιτοῦ Μουσείου, τοὐλάχιστον περὶ τῆς ἁρμοδιότητός των. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, ἐὰν ἔχῃ ὑπάλληλόν τινα, ὑπὸ τὴν φύλαξιν τοῦ ὁποίου νὰ κατεστράφη συλλογὴ κειμηλίων, βεβαίως δὲν θὰ σπεύσῃ νὰ κηρύξῃ κλέπτην τὸν ὑπάλληλον, — διότι τοῦτο εἶναι ἔργον τῆς Δικαιοσύνης — ἀλλὰ βεβαίως δὲν θὰ θεωρήσῃ τὸν ὑπάλληλον αὐτὸν ἄξιον ἐμπιστοσύνης, καὶ μάλιστα ὑπὸ ὅρους ἀναλόγους ἐκείνων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους βεβαιοῦται, ὅτι ἐγένετο ἡ κλοπὴ τοῦ Μουσείου. Εἰς ποῖα μέτρα προέβη ἀπέναντι τῆς ὑπαλληλίας αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις; Εἰς τὸ Κοινὸν διαδίδονται πολλά. Διηγοῦνται παράδοξον ἱστορίαν περὶ σάκκου τινὸς, τὸν ὁποῖον εἶδεν ἡ Ἀνάκρισις· ὅτι ἐξετασθεὶς ὁ Διευθυντὴς τοῦ Μουσείου τί περιέχει ὁ σάκκος αὐτὸς, ἀπήντησεν, ὅτι ἔχει τὰ πολυτιμότατα τῶν νομισμάτων, διότι αὐτὰ ἔμελλον ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Ἀκαδημίαν· ἐζήτασε λοιπὸν ὁ Ἀνακριτὴς τὸν σάκκον αὐτὸν, ἀλλὰ, πρὸς μεγάλην ἔκπληξίν του, ἀντὶ νὰ εὕρῃ τὰ πολυτιμότατα, εὗρε τὰ ἀσημότατα τῶν νομισμάτων. Καὶ πολλὰ ἄλλα εἶναι τὰ διαδιδόμενα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναμαι νὰ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλήν. Πλὴν ὁ καταλληλότερος τρόπος πρὸς ἀποσόβησιν τῶν τοιούτων φημῶν εἶναι, νὰ δοθῶσιν ἐξηγήσεις σαφέστεραι περὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Δὲν πρέπει νὰ πιστεύῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρόκειται περὶ κλοπῆς, ἡ ὁποία δὲν θίγει εἰς ἄλλο τι ἢ εἰς τὴν ἠθικότητα τοῦ κλέψαντος, ἢ εἰς ζημίαν τινὰ, δυναμένην νὰ ἀντιζυγισθῇ διὰ δαπάνης· πρόκειται περὶ ἀντικειμένου πολὺ σπουδαιοτέρου. Αἱ ἐθνικαὶ συλλογαὶ, ἰδίως καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἀρχαιότητας, θίγουσι τὴν ἐθνικὴν τιμήν. Δὲν εἶναι ἡ συλλογὴ τῶν νομισμάτων, ὡς πᾶσα ἄλλη συλλογή. Τόσον ἡ συλλογὴ τῶν νομισμάτων, ὅσον καὶ ἡ συλλογὴ τοῦ Σλῆμαν, καὶ ἡ λαμπρὰ συλλογὴ τῆς ἀρχαίας ἀγγειοπλαστικῆς ἐν τῷ Πολυτεχνείῳ, καὶ ἄλλαι ἐν Ἀθήναις ἀρχαιολογικαὶ συλλογαὶ, εἶναι ἡ πολυτιμοτέρα ἰδιοκτησία τοῦ Ἔθνους. Ἡ κλοπὴ ἰδίᾳ τοῦ Νομισματικοῦ Μουσείου ἐζημίωσεν ἤδη ἠθικῶς σπουδαιότατα τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ὅμως βλέπομεν τὴν Κυβέρνησιν πολιτευομένην εἰς αὐτὴν τὴν περίστασιν, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς πράγματος κοινοτάτου. Περὶ τοιαύτης κλοπῆς περιμένομεν νὰ μᾶς εἴπωσιν οἱ Ἀνακριταὶ, δὲν ἠξεύρω μετὰ παρέλευσιν πόσων ἑβδομάδων, τί τρέχει, καὶ οὐδεμία ἄλλη ἐνέργεια περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης γίνεται γνωστή. Ἐὰν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κάθημαι εἰς τὸ ἑδώλιον τοῦ Ὑπουργοῦ, πρὸ καιροῦ ἤθελον ἐκδηλώσει μίαν πεποίθησιν περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ, πρὸ καιροῦ ἤθελον ἀποβάλει ἐκ τῆς ὑπηρεσίας αὐτῆς τοὺς ὑπαλλήλους, οἱ ὁποῖοι ἀναξίως κατέχουν τὰς θέσεις ταύτας, ἀφοῦ δὲν ἐστάθησαν ἱκανοὶ νὰ διατηρήσωσι τὰ ἐθνικὰ κειμήλια, ἀφοῦ τόσον ἀλλόκοτος κλοπὴ, ἐντελῶς ἀνεξήγητος, διεπράχθη ὑπὸ τὰ ὄμματα, οὕτως εἰπεῖν, αὐτῶν. Δὲν πρέπει νὰ πιστεύῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο θέλει ἐγκαταλειφθῇ εἰς τὸ ἔλεος τοῦ Θεοῦ, οὕτως εἰπεῖν. Εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον θίγει τὴν ἐθνικὴν ὑπόληψιν καὶ τιμὴν, εἶναι δὲ καλὸν νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι δὲν θὰ ἀφεθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὴν τύχην του καὶ μόνον εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς Δικαιοσύνης. Ἀπαιτοῦμεν, ἡ Κυβέρνησις καὶ ἐξηγήσεις νὰ δώσῃ, καὶ μέτρα νὰ λάβῃ, διότι τοῦτο θὰ ᾖναι μία ἀσφάλεια καὶ διὰ τὰς ἄλλας συλλογὰς, αἱ ὁποῖαι, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, θεωρῶ, ὅτι διατρέχουσι τὸν ἔσχατον κίνδυνον, διότι τὰς θεωρῶ τόσον ἀσφαλεῖς, ὅσον ἦσαν καὶ τὰ νομίσματα, τὰ ὁποῖα ἐκλάπησαν. Ἂς πεισθῇ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν δὲν θ’ ἀφήσῃ ἀνεξέλεγκτον οὔτε τὸ Κοινοβούλιον, οὔτε ὁ Τύπος.

§30ΤΖΑΝΕΣ. Ἐκ τῶν κερματίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μετὰ πολλοὺς αἰῶνας ἀνευρίσκει ἀνθρώπινος χεὶρ καὶ τὰ κατατάσσει, διαλευκαίνονται τῆς ἱστορίας ἡμῶν σκοτεινότατα μέρη, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον ἔχει σημασίαν τὸ κερμάτιον ἐκεῖνο, ὅσον ἡ σημασία αὐτοῦ ἀναφέρεται εἰς τὴν τιμὴν καὶ τὴν ὕπαρξιν τὴν ἐθνικὴν καὶ κοινωνικὴν τῶν Ἐθνῶν. Δὲν λέγω, ὅτι ἀμελεῖ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Δικαστικὴ Ἀρχὴ, λέγω μόνον τοῦτο, ὅτι ἡ ἀποκάλυψις τοῦ ἱεροσύλου, τοῦ τολμήσαντος τοιαύτην φοβερὰν πρᾶξιν, θέλει φανερώσει, ὅτι εἰς τὴν Ἀθηναϊκὴν κοινωνίαν, ἢ καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, δι’ οὓς δὲν ἀρκεῖ ἡ λέξις ἱεροσυλία μόνον. Ἔχομεν ἀποδεδειγμένον, ἐξ ὅσων εἴδομεν, ὅτι τὰ μυστηριωδέστερα τῶν ἐγκλημάτων μετ’ οὐ πολὺ ἀνεφάνησαν ἐν ὅλῃ τῇ εἰδεχθεῖ αὐτῶν πραγματικότητι· πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποκρυφθῇ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον ἐξηκολούθει νὰ γίνεται ἐπὶ ἡμέρας, ἐπὶ μῆνας; Δὲν πιστεύω καὶ δὲν παραδέχομαι, ὅτι ἡ κλοπὴ ἐγένετο ἐν μιᾷ νυκτί. Θὰ χαρῶ, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη δράξῃ ἐκ τῆς κόμης ἐκεῖνον τὸν αὐθάδη, ὅστις δήποτε καὶ ἂν ἦναι, ὅστις ἐτόλμησε νὰ διαπράξῃ τοιοῦτον ἔγκλημα. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη, ἡ Ἑλληνικὴ Δικαιοσύνη νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἐνεργείας της.

§31ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Γνωστὸν εἶναι, Κύριοι, ὅτι περὶ τῆς συμβάσης κλοπῆς ἐν τῷ Νομισματικῷ Μουσείῳ ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς ἐπελήφθη ἡ Δικαιοσύνη καὶ ἐξετάζει τὰ κατ’ αὐτήν. Ἡ ἀνάκρισις ἀκόμη δὲν ἐπερατώθη, καὶ ἑπομένως δὲν γινώσκομεν ποῖον εἶναι τὸ πόρισμα τῶν ἐρευνῶν αὐτῆς. Καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον κυρίως ἠθέλησε νὰ προβάλῃ ὁ κ. βουλευτὴς Κεφαλληνίας, περὶ τῆς ἐμπιστοσύνης πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς διευθύνοντας τὰ τοῦ Μουσείου, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐνόμισε κατεπεῖγον νὰ λάβῃ μέτρα πρὸς ἐκδήλωσιν τοῦ τί φρονεῖ περὶ αὐτῶν, τοῦτο μὲν, διότι ἐκ τῆς ἀνακρίσεως θέλει φωτισθῇ καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐμπιστοσύνην, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Νομισματικοῦ Μουσείου, τοῦτο δὲ διότι ἡ συλλογὴ κατέχεται ὑπὸ τῆς Δικαστικῆς Ἀρχῆς καὶ δὲν διατελεῖ ὑπὸ τὴν φύλαξιν καὶ ἐπιτήρησιν τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, ὥστε νὰ ὑπάρχῃ φόβος τις.

§32ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ ἀπάντησις τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ, ἡ μετὰ τόσης ψυχρότητος καὶ ἀφελείας δοθεῖσα, ἀπέναντι μεγίστης ζημίας ἐθνικῆς ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ἱστορίας ἡμῶν καὶ τῶν κειμηλίων ἡμῶν, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τοσούτων αἰώνων περισυνάζουσι καὶ σώζωσιν οἱ φίλοι τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν δόξης, μὲ ἀναγκάζει νὰ ὑποβάλω ὀλίγας παρατηρήσεις ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν πρόνοιαν, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ληφθῇ πρὸς φρούρησιν ἐν τῷ μέλλοντι ἀγρυπνοτέραν τῆς ἀνυπολογίστου ἀξίας, τὴν ὁποίαν ἐγκλείουσι τὰ Ἀρχαιολογικὰ ἡμῶν Μουσεῖα. Ἐνόσῳ οἱ δράσται τοιούτου ἀλλοκότου, ὡς τὸ ὠνόμασεν ὁ κ. βουλευτὴς Κεφαλληνίας, ἐγκλήματος, —διότι ἐν ὅσῳ δὲν εὑρεθοῦν τὰ ἴχνη καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐξετελέσθη τὸ ἔγκλημα, δικαιούμεθα νὰ τὸ ὀνομάζωμεν ἀλλόκοτον,—ἐνόσῳ λέγω οἱ δράσται τοῦ ἐγκλήματος τούτου κατορθοῦσι νὰ κρύπτωνται, ἡ δὲ Δικαιοσύνη δὲν δύναται νὰ εὕρῃ τὰ ἴχνη αὐτῶν, μοὶ φαίνεται, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἀλλεπάλληλα ἐγκλήματα ἐν ταῖς ἀρχαιολογικαῖς ἡμῶν συλλογαῖς, ἐνόσῳ δὲν ληφθῇ φροντὶς πρὸς ἄγρυπνον φρούρησιν αὐτῶν κατὰ τρόπον παρέχοντα πᾶσαν ἐγγύησιν. Διότι πρέπει νὰ ἐνθυμώμεθα, ὅτι αἱ συλλογαὶ τῶν Ἑλληνικῶν Μουσείων, ὅπως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐπλουτίσθησαν, εἶναι ἄξιαι ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ δὲν δίδω τόσην προσοχὴν εἰς τὰ χρήματα, ὅσον εἰς τὸ ζηλότυπον ὄμμα, τὸ ὁποῖον ἔχουσι πάντες, ὅσοι θέλουσιν, ἔστω καὶ διὰ κλοπῆς, νὰ ἀποκτήσωσι τοιαῦτα κειμήλια καὶ τοιοῦτον πλοῦτον ἀρχαιολογικόν. Ἑπομένως δὲν ἔχω διόλου δισταγμὸν νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὰ λοιπὰ μέλη τῆς Κυβερνήσεως, τῶν ὁποίων ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τὴν ἄγρυπνον, νὰ ἐξαντλήσωσι πάντα τὰ ἀνθρώπινα μέσα, δι’ ὧν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὸν ἐθνικὸν τοῦτον πλοῦτον ἀπὸ τῶν χειρῶν τῶν κλεπτῶν, οἵτινες ἤρχισαν νὰ εἰσέρχωνται, χωρὶς νὰ συντρίβωνται τὰ κλεῖθρα, χωρὶς νὰ συντρίβωνται αἱ θύραι, χωρὶς νὰ συνθλῶνται τὰ ἑρμάρια, νὰ εἰσέρχωνται μυστηριωδῶς, διὰ τρόπου καταπληκτικοῦ. Τὸ δὲ νὰ λέγωμεν, ὅτι παρεπέμφθη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὴν Ἀνάκρισιν καὶ ὅτι ἐπελήφθη ὁ Ἀνακριτὴς τῆς ὑποθέσεως, — δὲν ἠξεύρω ἐὰν θ’ ἀνακαλυφθοῦν ἢ ὄχι οἱ ἔνοχοι τοῦ φοβεροῦ τούτου ἐγκλήματος — καὶ νὰ ἐπαναπαυώμεθα, ὅτι ἐξεπληρώσαμεν τὸ καθῆκόν μας διότι ἐπεκαλέσθημεν τὴν προσοχὴν καὶ τὴν ἔρευναν τῆς Δικαστικῆς Ἀρχῆς, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὲς, δὲν ἐπαναπαύει τὴν ἐθνικὴν συνείδησιν. Μετὰ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, τὸν ὁποῖον ἐγκλείουσι τὰ ἑρμάρια ἐκεῖνα, συνδέεται ἡ ἱστορία τῆς Ἑλλάδος, ἡ προσοχὴ καὶ ὁ θαυμασμὸς τοῦ κόσμου περικλείεται ἐντὸς τῶν ἑρμαρίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα περιέχουσιν ἀμύθητον πλοῦτον. Ἂν λοιπὸν τοσοῦτος πλοῦτος ἐγκλείηται ἐν αὐτοῖς, τοσοῦτον ἄγρυπνος καὶ προφυλακτικὴ πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ἡ πρὸς φύλαξιν αὐτοῦ μέριμνα, καὶ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ πολὺ προνοητικώτερον, παρ’ ὅσον μέχρι τοῦδε ἐμερίμνησε.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως ἐμμίσθων Ὑποπροξενείων, Προξενείων καὶ Γενικῶν Προξενείων καὶ καταργήσεως Ὑποπροξενείων.

§34Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶπε χθὲς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἔχει ἄλλον τινὰ λόγον ἢ τὴν μόρφωσιν τῶν Προξένων. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι χθὲς τῷ ἐγένετο μία ἐρώτησις παρά τινος τῶν βουλευτῶν Ἀττικῆς: διατὶ ὁ τῆς Τεργέστης Γενικὸς Πρόξενος νὰ λαμβάνῃ 700 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἐνῷ ὁ ἁπλοῦς Πρόξενος τοῦ Ταϊγανίου λαμβάνει περισσότερον; Τὸ Ταϊγάνιον εἶναι εὔπορος τόπος καὶ δύναται καὶ μὲ ὀλιγώτερα νὰ περάσῃ ὁ Πρόξενος. Ἐγὼ ἔκαμα ἄλλην ἐρώτησιν: διατὶ νὰ μὴ γίνῃ ἔμμισθον καὶ τὸ Προξενεῖον Βρυούλων, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ προσοδοφόρον;

§35ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἔχει δίκαιον λέγων, ὅτι δὲν ἀπήντησα εἰς τὴν παρατήρησιν, τὴν γενομένην χθὲς, περὶ τῆς διαφορᾶς τῆς μισθοδοσίας μεταξὺ τοῦ Προξένου Ταϊγανίου καὶ τοῦ Γενικοῦ Προξένου Τεργέστης, κατὰ τὴν ὁποίαν διαφορὰν ὁ Πρόξενος Ταϊγανίου μισθοδοτεῖται περισσότερον τοῦ Γενικοῦ Προξένου Τεργέστης. Ἡ διάκρισις, ὡς πολλαὶ ἄλλαι παραπλήσιαι διακρίσεις ὑπάρχουσαι ἐν τῷ Προξενικῷ Νόμῳ, στηρίζεται εἰς τοῦτο, ὅτι αἱ δαπάναι ἐν Ταϊγανίῳ θεωροῦνται μετά τινος ἀποδείξεως μεγαλείτεραι τῶν ἐν Τεργέστῃ. Προσθέτω δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι ἐν μὲν Τεργέστῃ ὁ Γενικὸς Πρόξενος εὐμοιρεῖ γραφέως, δι’ ὃν δαπανῶμεν 150 δραχμὰς μηνιαίως, καὶ κλητῆρος, δι’ ὃν ὁρίζεται μισθὸς δρ. 60, ἐνῷ εἰς τὸν ἐν Ταϊγανίῳ Πρόξενον οὔτε γραφεὺς οὔτε κλητὴρ δίδεται, ἀντὶ δὲ τούτου διευκολύνεται διὰ μείζονος μισθοῦ ὁ Πρόξενος, ὅπως ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς γραφικὰς καὶ ἄλλας δαπάνας, πληρόνων ἐκ τοῦ ἰδίου μισθοῦ. Ὁ ἐξ 700 δραχμῶν μισθὸς τοῦ Γενικοῦ Προξένου Τεργέστης εἶναι αὐτὸς ἐκεῖνος, ὅστις ὡρίσθη ἐν τῷ Νόμῳ τοῦ 1887, δὲν ἐνόμισα δὲ, ὅτι ἔπρεπεν, ἀνασυνιστῶν τὸ Προξενεῖον ἐκεῖνο ἔμμισθον, νὰ αὐξήσω τὴν μισθοδοσίαν αὐτοῦ. Ἐπὶ δὲ τῆς δευτέρας ἐρωτήσεως τοῦ κ. βουλευτοῦ Λακωνίας, ἥτις ἔχει ὀρθὴν βάσιν, ἔχω ἀπάντησιν, ἡ ὁποία πέποιθα, ὅτι θέλει ἐπαρκέσει νὰ πείσῃ αὐτὸν, ὅτι καλῶς ἔπραξα, τοὐλάχιστον φέτος, νὰ μὴ προτείνω τὴν μεταβολὴν τοῦ ἐν Βρυούλοις Πρακτορείου εἰς Ὑποπροξενεῖον· ὁ λόγος εἶναι οἰκονομικός. Εὔχομαι δὲ τὸ ἑπόμενον ἔτος νὰ δυνηθῇ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ τούτου τοῦ Πρακτορείου νὰ ἐπιτύχῃ τὴν μεταβολήν. Ὁ πίναξ, τὸν ὁποῖον ἔχω ἐνταῦθα, ἀποδεικνύει, ὅτι τὰ εἰσοδήματα τῶν Βρυούλων δὲν εἶναι ἐπαρκῆ νὰ καλύψωσι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα θέλουσι προκύψει ἐκ τῆς μετατροπῆς, διότι κατ’ αὐτὸν ἐν ἔτει 1885 εἰσεπράχθησαν μόνον δρ. 2,337 καὶ 29|00.

§36ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἡ κατάργησις τοῦ Ὑποπροξενείου Λεμησοῦ ἐγένετο τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Γενικοῦ Προξένου Κύπρου Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἀπεφασίσθη ἡ κατάργησις αὐτοῦ ἐν Ὑπουργικῷ συμβουλίῳ; Ἄν ἀπεφασίσθη μονομερῶς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τι· ἀλλ’ ἂν ἀπεφασίσθη ἐν Ὑπουργικῷ συμβουλίῳ, βεβαίως ὁ κ. Λομβάρδος θὰ ἔλαβε γνῶσιν αὐτοῦ, καὶ ἀπορῶ πῶς συνῄνεσεν εἰς τὴν κατάργησιν, διότι γνωρίζει ὁποίαν ἀξίαν ἔχουσι τὰ Ἑλληνικὰ Προξενεῖα εἰς χώρας Ἑλληνικὰς, αἱ ὁποῖαι διοικοῦνται ἀπὸ ξένην δύναμιν. Ὁ κ. Λομβάρδος καὶ ἐγὼ, ἀμφότεροι Ἑπτανήσιοι, γνωρίζομεν κατὰ πόσον τὰ Προξενεῖα ταῦτα ἐχρησίμευσαν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ἀποκατάστασιν. Καὶ ναὶ μὲν οἱ Πρόξενοι τῶν μερῶν ἐκείνων κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην κατ’ ὀλίγον διέφερον τῶν σημερινῶν Προξένων, οἵτινες κάθε ἄλλο ἢ τὸν Ἑλληνισμὸν ὑπηρετοῦσιν, οὐχ ἧττον ὁ πυρὴν αὐτὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Προξενείου, τὸ ὄνομα μόνον ἤρκει, ὅπως ἀναζωογονῇ τὸ Ἑλληνικὸν αἴσθημα. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτε ἤμην παῖς ἔτι, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Προξενεῖον ἐν Κεφαλληνίᾳ διῳκεῖτο ἀπὸ τὸν.........., ἀδελφὸν τοῦ ὑποστρατήγου, καὶ ἐπειδὴ ἀπεβίωσε, δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς πολιτείας του· οὐχ ἧττον ὅμως τὸ ὄνομα, ὅτι ὑπῆρχεν Ἑλληνικὸν Προξενεῖον, ἐνεθουσίαζε τὰ πλήθη καὶ κατὰ τὴν 25 Μαρτίου διαδήλωσις μεγάλη ἐγίνετο. Ἑπομένως ἤθελον συστήσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐ μόνον νὰ μὴ καταργήσῃ τὸ Ὑποπροξενεῖον Λεμησσοῦ, ἀλλ’ εἰς ἁπάσας τὰς κωμοπόλεις τῆς Κύπρου, ὅπου εἶναι Ἑλληνικὸς πληθυσμὸς, νὰ συνιστᾷ Ἑλληνικὰ Προξενεῖα ἄμισθα, ἅτινα θὰ ὑπηρετήσωσι τὸν Ἑλληνισμόν. Τοιαύτη εἶναι ἡ γνώμη τῶν πλείστων ἐξ ἡμῶν, καὶ πιστεύω, ὅτι καὶ ὁ κ. Λομβάρδος, οὐ μόνον δὲν θὰ ἔχῃ κἀμμίαν ἐναντιότητα, ἀλλὰ καὶ θὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην ταύτην, ἀφοῦ μεταξὺ ἡμῶν τῶν Ἑπτανησίων εἶναι ὁ ἀρχαιότερος καὶ ἐνθερμότερος πρόμαχος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως ἀφορώσης εἰς τὴν κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Μεσολογγίου δι’ Αἰτωλικοῦ εἰς Ἀγρίνιον. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§38ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὰ δύο νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται, περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἀπομακρύνονται ἀπὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε παρεδέχθημεν, ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τοιούτων ἔργων. Ὅτε κατὰ τὸ 1881 κατὰ πρῶτον ἡ Κυβέρνησις ἤρχισε νὰ σκέπτηται περὶ σιδηροδρόμων, καὶ προπάντων τῶν σιδηροδρόμων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐθεωροῦντο ἀπαραιτήτου ἀνάγκης, ὡς λαμβάνοντες τὸν χαρακτῆρα τοῦ διεθνοῦς σιδηροδρόμου, δηλ. τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι Λαρίσσης καὶ τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι Πατρῶν, πρὸς σκοπὸν τῆς ἐξωτερικῆς συγκοινωνίας, ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, ὑπὸ ποῖον τύπον ἢ ἐπὶ τίνι βάσει συμφέρει ἡ Ἑλλὰς νὰ κατασκευάσῃ τοὺς σιδηροδρόμους αὐτῆς. Διάφοροι Ἑταιρίαι ὑπέβαλον διαφόρους προτάσεις. Μία πρότασις ἦτο, νὰ ὑποσχεθῇ ἡ Κυβέρνησις τὴν πληρωμὴν ὡρισμένου τόκου ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον ἤθελε δαπανηθῆ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Τότε εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἀοιδίμου Κουμουνδούρου, συνεζητήσαμεν τὰς προτάσεις αὐτὰς καὶ τὰς διαφόρους ἄλλας προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐστηρίζοντο εἰς τὸ νὰ πληρώσωμεν τόσον κατὰ χιλιόμετρον, ἢ νὰ ἐγγυηθῶμεν ἕνα τόκον ἐκ τῶν εἰσοδημάτων. Ἀλλ’ ἐνῷ παρεδέχθημεν καὶ ἐθέσαμεν ὑπὸ συζήτησιν ὅλας τὰς ἄλλας προτάσεις, τὴν πρότασιν τοῦ νὰ ὑποσχεωθῶμεν τὴν πληρωμὴν ὡρισμένου τόκου, ἐθεωρήσαμεν μὴ συμφέρουσαν καὶ δὲν τὴν ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψει. Ἦλθε τότε εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ διὰ τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας συνωμολόγησεν, ἀπέδειξεν, ὅτι προὐτίμησε τὴν ἰδέαν τῆς κατὰ χιλιόμετρον ἐπιχορηγήσεως. Ἤδη παρουσιάζει δύο συμβάσεις· κατὰ τὴν μίαν, θὰ κατασκευασθῇ σιδηρόδρομος ὑπὸ μιᾶς Ἑταιρίας, ἡ ὁποία συνεβλήθη μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἡμεῖς θὰ τῇ δώσωμεν τὰ χρήματα ὅλα, διότι ἅμα κατασκευάζει ἓν τμῆμα, θὰ τῇ πληρώνωμεν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, καὶ τοῦτο θὰ τὸ δανεισθῶμεν πρὸς 6%, δηλ. ὄχι μόνον ἐγγυώμεθα τόκον, ἀλλ’ ἀναδεχόμεθα τὴν πληρωμὴν τόκου 6% ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανήσῃ. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ 6%, ἀλλ’ εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος θὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν, θὰ δώσωμεν καὶ 50% ἀπὸ τὰ κέρδη. Μία νέα θεωρία, ἡ ὁποία κατ’ ἐμὲ ἔχει ἀνάγκην μεγίστης μελέτης καὶ συζητήσεως, ἐὰν συμφέρῃ εἰς τὸ Κράτος νὰ μεταβάλῃ σύστημα καὶ νὰ ἀρχίσῃ κατασκευὴν σιδηροδρόμων ἐπὶ τοιαύταις βάσεσιν, ἀναγνωρίζον ἐκ προοιμίων, ὅτι πρέπει νὰ πληρόνῃ κατ’ ἔτος 6% εἰς τόκους ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανηθῇ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Ἔρχεται ἡ ἑτέρα σύμβασις, ἡ ὁποία εἶναι ἔτι γενναιοτέρα, ἡ ὁποία ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὸ μέχρι τοῦδε σύστημα ἔτι περισσότερον, ἤτοι πρόκειται νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Λυποῦμαι, διότι θὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου, πῶς ἡ Κυβέρνησις, μετὰ τὰ φαινόμενα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὁδοποιΐας, μετὰ τὰ παραδείγματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἐν γένει ἔργων, ἀποφασίζει νὰ ἀναθέσῃ εἰς τοὺς ἰδίους ὑπαλλήλους της τὴν ἐκτέλεσιν σιδηροδρόμου, ὁ ὁποῖος κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον ἀξίαν 26,000,000....

§39ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ φοβεῖσθε καὶ δὲν γίνεται τίποτε.

§40ΡΙΚΑΚΗΣ. Καὶ δίδομεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸ δικαίωμα νὰ δανεισθῇ ἡ Κυβέρνησις ὑπὸ οἱονδήποτε τόκον καὶ ὅρους εὕρῃ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 26,000,000, διὰ νὰ κατασκευάσῃ σιδηρόδρομον ἀπὸ Μύλων εἰς Καλάμας. Ἐγὼ δὲν νομίζω, ὅτι ἁρμόζει νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τῆς βάσεως τῆς ἀρχῆς τῶν νομοσχεδίων, ἀλλ’ ὅ,τι θέλω νὰ δείξω εἶναι, ὅτι, ἐπειδὴ μεταβάλλεται ὅλως διόλου τὸ σύστημα, τὸ μέχρι τοῦδε ἰσχῦον, μοὶ φαίνονται ἄξια μεγάλης μελέτης τὰ προτεινόμενα δύο νομοσχέδια, καὶ παρακαλῶ νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ ἔχωμεν μίαν γνώμην, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον οὐδὲν τῶν νομοσχεδίων συνοδεύεται μὲ ἔκθεσιν αἰτιολογικήν. Ἐὰν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν θέλῃ νὰ συνεδριάσῃ, καὶ ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἐκκρεμὲς τὸ ἔργον, τότε ἂς συστηθῇ μία εἰδικὴ Ἐπιτροπή, ἡ ὁποία νὰ μελετήσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Ἐκτὸς τούτου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ νὰ τυπωθῇ ἡ συγγραφὴ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀγρινίου.

§41ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχετε δίκαιον δι’ αὐτό.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξ ὅλων τῶν συστημάτων, καθ’ ἃ δύνανται νὰ κατασκευασθῶσι καὶ ἐκμεταλλευθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι παρ’ ἡμῖν, ἀναντιῤῥήτως τὸ ὠφελιμώτερον εἰς τὸ Δημόσιον εἶναι τὸ σύστημα, ὅπερ ἀπεδέχθημεν μέχρι τοῦδε, τουτέστι δι’ Ἑταιρίας ἐπὶ χορηγήματι ἀναπληροῦντι τὴν ἐνδεχομένην ἀνεπάρκειαν τῶν εἰσπράξεων. Τοῦτο ἐπεδιώξαμεν ἐν ἁπάσαις ταῖς διαπραγματεύσεσι περὶ τῶν σιδηροδρόμων τῶν παραχωρηθέντων καὶ περὶ τῶν σιδηροδρόμων, οἵτινες πρόκειται νὰ παραχωρηθῶσι. Συνήψαμεν συμβάσεις ἐπὶ τῇ βάσει χορηγήματος, καὶ τούτου ὄχι λίαν σπουδαίου, διότι τὸ χορήγημα μέχρι τοῦδε ὑπῆρξεν ὁμοιομόρφως 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Ἐπειδὴ δὲ αἱ γραμμαὶ στοιχίζουσι περὶ τὰς 80 ἢ 100 ἢ 110 χιλιάδας δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, 20 χιλιάδων δραχμῶν μετοχὴ τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς εἶναι τὸ πεμπτημόριον ἢ τὸ τεταρτημόριον αὐτῆς. Ἡ συνδρομὴ ἄρα ἡ μέχρι τοῦδε δὲν ὑπῆρξεν ὑπερβολικὴ, καὶ ἂν ἦτο δυνατὸν ἐπὶ τοιούτῳ χορηγήματι νὰ κατασκευασθῇ ἅπαν τὸ σύμπλεγμα τῶν σιδηροδρόμων τοῦ Κράτους, βεβαίως τοῦτο τὸ σύστημα ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ. Ἀλλὰ τοῦτο ἀπεδείχθη ἀνεπίτευκτον, εἷς δὲ τῶν λόγων, δι’ οὓς σήμερον καθίσταται δυσχερεστέρα ἢ ἄλλοτε ἡ ἐπίτευξις αὐτοῦ, εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς μέχρι τοῦδε κινήσεως τῶν σιδηροδρόμων. Οἱ σιδηρόδρομοι Θεσσαλίας κατεσκευάσθησαν τοιοῦτοι, ὥστε ἐπέσπασαν τοὺς ἐπαίνους πάντων, ὅσοι εἴτε ἐποιήσαντο χρῆσιν αὐτῶν, εἴτε ἐμελέτησαν τὰ κατ’ αὐτούς· ἀλλ’ ἡ κίνησις διὰ τῶν σιδηροδρόμων Θεσσαλίας δὲν ἀνταπεκρίθη πρὸς τὰς προσδοκίας τῶν κατασκευασάντων· ἐπίσης δὲν ἀνταπεκρίθη πρὸς τὰς προσδοκίας τῶν κατασκευασάντων ἡ κίνησις διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου. Αἱ εἰσπράξεις τῶν σιδηροδρόμων Θεσσαλίας, —καὶ ὁμιλῶ κατὰ προτίμησιν περὶ ἐκείνων, διότι εἶναι συντετελεσμένον ἐκεῖ τὸ σύμπλεγμα,—δὲν ἀρκοῦσιν εἰς κάλυψιν τῶν δαπανῶν, οὐδὲν ἀφίνουσι κέρδος. Τὸ χορήγημα τοῦ Δημοσίου περιορίζει τὴν δαπάνην κατὰ τὸ πεμπτημόριον, ἴσως καὶ ὀλιγώτερον τοῦ πεμπτημορίου, διότι ἐκεῖ ἐστοίχισαν κατὰ μέσον ὅρον κατὰ χιλιόμετρον πλειότερον ἢ ὅ,τι ἐστοίχισαν ἐν Πελοποννήσῳ οἱ σιδηρόδρομοι. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ Δημόσιον μετέσχε τῆς δαπάνης κατὰ τὸ πεμπτημόριον, καὶ ἡ Ἑταιρία ἀνέλαβε τὸ βάρος μόνον τῶν τεσσάρων πεμπτημορίων, αἱ εἰσπράξεις οὐ μόνον δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰ δαπανηθέντα, οὐ μόνον δὲν ἐξισοῦνται πρὸς τὸν τόκον, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε οὐδὲν καταλείπουσι καθαρὸν ἔσοδον, ὑφίσταται μάλιστα ἡ Ἑταιρία καὶ δαπάνην τινὰ ἐτησίαν ἐπέκεινα τῶν ἐξόδων τῆς λειτουργίας. Τὰ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου δὲν εἶναι ἔτι ἱκανῶς ὁριστικὰ, διὰ νὰ δυνάμεθα περὶ αὐτῶν νὰ κρίνωμεν, διότι δὲν ἐξικνεῖται ἔτι ὁ σιδηρόδρομος μέχρι Πατρῶν, τοῦ κυριωδεστέρου σταθμοῦ, ἐλπίζομεν δ’ ὅτι, ὅταν φθάσῃ ἐκεῖ, θέλει πολὺ βελτιωθῆ ἡ λειτουργία τῆς γραμμῆς· οὐχ ἧττον μέχρι τῆς σήμερον δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσι τὰ ἀποτελέσματα ὡς ἱκανοποιοῦντα τοὺς κατασκευάσαντας, διότι καὶ ἐνταῦθα δὲν ὑπάρχουσιν εἰσπράξεις ἀνώτεραι τῶν ἐξόδων, ἄδηλον δὲ, ἐὰν, ὑπολογιζομένων ἁπάντων τῶν ἐξόδων, καλύπτωνται καὶ ταῦτα. Ἐννοεῖται, ὅτι, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, τοιαύτης ἀποδειχθείσης τῆς λειτουργίας τῶν σιδηροδρόμων, δὲν παρουσιάζονται Ἑταιρίαι πρόθυμοι, ἵνα δεχθῶσι τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων ἄνευ τῆς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐγγυήσεως ἐπαρκοῦς προσόδου· ἡ μόνη παροχὴ μέρους τῆς δαπάνης δὲν ἀρκεῖ εἰς τὰς Ἑταιρίας, ἀφοῦ τὸ ὑπόλοιπον τῆς δαπάνης, τὸ ὁποῖον θέλει ἐπιβαρύνει αὐτὰς, δὲν θέλει ἀντισηκωθῆ, κατὰ τὰ παραδείγματα τὰ μέχρι τοῦδε, διὰ καθαρῶν εἰσπράξεων, ἐν τῷ παρόντι τοὐλάχιστον. Ἴσως, καὶ ἐὰν δὲν εἴχομεν τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα, θὰ ἦτο δυσχερὴς ἡ ἐπίτευξις τῆς διὰ τοιούτου μέσου κατασκευῆς τοῦ συμπλέγματος· διότι καὶ πρὶν ἔτι τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα γενῶσι γνωστὰ, παρετηρήθη ἔλλειψις προθυμίας τῶν δυναμένων νὰ ἀναλάβωσι τοιαῦτα ἔργα, ὅπως κατασκευάσωσιν ἀντὶ χορηγήματος τὴν γραμμὴν Μύλων καὶ Καλαμῶν. Ἐφρόνουν οἱ δυνάμενοι νὰ κατασκευάσωσι τὴν γραμμὴν ταύτην, ὅτι ἡ δαπάνη θὰ ἦτο ὑπερβολικὴ, ὅτι αἱ δυσχέρειαι ἦσαν μέγισται, ὅτι δύναται μὲν πᾶσα δυσχέρεια ἐδαφικὴ νὰ κατανικηθῇ ὑπὸ τῆς τέχνης, ἀλλὰ κατανικᾶται δι’ ἀναλόγου δαπάνης, ἐθεώρουν δὲ, ὅτι εἶναι μέγισται αἱ ἐδαφικαὶ δυσχέρειαι. Ἠναγκάσθημεν διὰ τοῦτο νὰ προβῶμεν εἰς μελέτας, ἵνα ἐξακριβώσωμεν τὰς δυσχερείας καὶ πεισθῶμεν, ἐὰν τῷ ὄντι ἀπαιτῆται δαπάνη ἔκτακτος ὅλως εἰς κατανίκησιν αὐτῶν. Καὶ ἐγένετο ἀναγνώρισις τῆς γραμμῆς ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἥτις ἀπέληξεν εἰς συμπεράσματα. Ἀλλὰ ταῦτα, ἀνακοινωθέντα πρὸς τοὺς δυναμένους νὰ ἀναλάβωσι τὸ ἔργον, ἐθεωρήθησαν παρ’ αὐτῶν ὡς μὴ παρέχοντα βάσιν ἐπαρκῆ πρὸς διαπραγμάτευσιν· οὗτοι ἐθεώρησαν, ὅτι ἁπλῆ ἀναγνώρισις, ἀπολήξασα εἰς συμπεράσματα τόσῳ διάφορα τῶν κατ’ αὐτοὺς πιθανοτήτων, ἦτο ἀνεπαρκὴς πρὸς πίστωσιν, ὅτι δύναται πράγματι ἡ γραμμὴ νὰ κατασκευασθῇ ἐπὶ ταῖς εἰς τὴν ἀναγνώρισιν ταύτην στηριζομέναις ἐκτιμήσεσι τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Μύλων καὶ Καλαμῶν, κατὰ μὲν τὸν ἀρχιμηχανικὸν, τὸν ἰδίως ἐργασθέντα εἰς τὴν ἀναγνώρισιν, κ. Γκοτλὰν, θὰ ἀνήρχοντο εἰς 113,500 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον, κατὰ δὲ τὸν τότε Διευθυντὴν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, εἰς 108,800. Ἀλλ’ οἱ μεθ’ ὧν διεπραγματεύθημεν ἠρνήθησαν ἀπολύτως νὰ δεχθῶσι τὸν ὑπολογισμὸν τοῦτον ὡς βάσιν. Ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος, ὁ ὁρίζων τὴν δαπάνην κατὰ χιλιόμετρον εἰς 114 μὲν χιλιάδας, ἐκφραζομένην διὰ στρογγύλων ἀριθμῶν, κατὰ τὸν ἀρχιμηχανικὸν, εἰς 109 δὲ χιλιάδας κατὰ τὸν Διευθυντὴν τῆς ἀποστολῆς, θ’ ἀνεβίβαζεν αὐτὴν ἐν συνόλῳ εἰς 21 ἑκατομμύρια, ἢ εἰς 20 ἑκατομμύρια, ἄνευ τῆς δαπάνης τῆς ἐξαγορᾶς τῶν γαιῶν. Οἱ ἐπιληφθέντες διαπραγματεύσεων πρὸς ἡμᾶς ἤγειραν ἀξιώσεις ἐκτιμήσεως τῆς δαπάνης πολὺ ἀνωτέρας· προετάθησαν ἐκτιμήσεις 150 χιλιάδων δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, καὶ 130 χιλιάδων καὶ 125 χιλιάδων, κατωτάτη δὲ 120 χιλιάδων. Αὕτη ὅμως ἡ πρότασις διαπραγματεύσεως ἐπὶ τῇ βάσει ἐκτιμήσεως τῆς δαπάνης εἰς 120 χιλιάδας δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον ἐγένετο παρ’ Ἑταιρίας ἀξιολόγου κατὰ τ’ ἄλλα, ἀλλὰ μὴ ἀναδεχομένης ταύτην τὴν ἐπιχείρησιν μόνην. Θὰ ἀνεδέχετο ταύτην τὴν ἐπιχείρησιν ἐπὶ τοιαύτῃ ἐκτιμήσει, ἐὰν τῇ παρεχωρεῖτο καὶ τὸ ὅλον σύμπλεγμα τῶν σιδηροδρόμων τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἰδίως ἡ γραμμὴ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς τὰ σύνορα, ἣν στενὴν ἐξετίμα εἰς 130 χιλιάδας δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν ἕως τῶν συνόρων ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἄλλων τινῶν αἱρέσεων· μία τῶν αἱρέσεων εἶναι ἡ ἐξασφάλισις τοῦ συνδέσμου τῆς γραμμῆς ταύτης μετὰ τῆς γραμμῆς τῆς συνδεούσης τὴν Θεσσαλονίκην μετὰ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ συμπλέγματος, διότι ἄνευ τούτου τὸ βάρος, ὅπερ ἤθελεν ἀναλάβει τὸ Δημόσιον, θὰ ἦτο ὑπέρογκον, ἀφοῦ, ὡς εἶπον, οὐδεμία Ἑταιρία θὰ ἀνεδέχετο ἐπὶ ἁπλῷ χορηγήματι νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμήν. Πᾶσαι αἱ γενόμεναι διαπραγματεύσεις βάσιν εἶχον τὴν ἐγγύησιν τόκου. Ἀλλ’ ἡ ἐγγύησις τοῦ τόκου, ἐν ὅσῳ ἡ γραμμὴ αὕτη εἶναι ἁπλῶς γραμμὴ τοπικῆς συγκοινωνίας καὶ δὲν καθίσταται γραμμὴ διεθνὴς διὰ τοῦ συνδέσμου μετὰ τῆς γραμμῆς Θεσσαλονίκης, Σκοπείων καὶ Βράνιας, θὰ ἐπήγετο τὴν πληρωμὴν παρὰ τοῦ Δημοσίου ὁλοκλήρου τοῦ ἐγγυημένου ποσοῦ, ὅπερ θὰ ἦτο μέγιστον· διότι γινώσκει ἡ Βουλὴ ἐκ τῶν ἀνακοινωθέντων ἐν προηγουμέναις συνεδριάσεσι πρὸς αὐτὴν, ὅτι ἡ ἐκτίμησις τῆς δαπάνης διὰ τὸν σιδηρόδρομον τὸν ἀπ’ Ἀθηνῶν μέχρι Λαρίσσης, ἄνευ τοῦ τμήματος ἀπὸ Λαρίσσης μέχρι τοῦ συνόρου, ἀναβαίνει, ἂν ἦναι εὐρὺς, εἰς 80 περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν, ὧν ὁ τόκος, ὑπολογιζόμενος εἰς 6%, θὰ ἐπήγετο ἐτησίαν ἐγγύησιν 4,800,000 δραχμῶν, εἰς ἣν προσθετέον τὸν τόκον τοῦ κεφαλαίου πρὸς ἐξαγορὰν τῶν γαιῶν καὶ πρὸς κατασκευὴν τοῦ μέχρι τοῦ συνόρου ὑπολειπομένου τμήματος. Τὰ ἠγγυημένα ταῦτα ποσὰ θ’ ἀναπληρῶνται ὁλόκληρα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ἐὰν μόναι πρόσοδοι τῆς γραμμῆς ἦναι αἱ τῆς ἐπιτοπίου συγκοινωνίας καὶ δὲν ἐπιπροστεθῶσιν εἰς ταύτας καὶ αἱ τῆς διεθνοῦς, ἐπιτυγχανομένου τοῦ συνδέσμου τῆς γραμμῆς μετὰ τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ συμπλέγματος διὰ τῆς ἑνώσεως μετὰ τοῦ σιδηροδρόμου Θεσσαλονίκης, Σκοπείων καὶ Βράνιας. Διὰ τοῦτο ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι, τὰς ὁποίας διεξηγάγομεν καὶ διεξάγομεν κατὰ ταύτην τὴν στιγμήν, θέτομεν πάντοτε ὡς ὅρον προκαταρκτικόν, ὅπως ἡ Ἑταιρία, ἥτις θὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν, ἐγγυηθῇ τὸν σύνδεσμον τῆς γραμμῆς μετὰ τῶν σιδηροδρόμων τῶν Εὐρωπαϊκῶν, οὕτω δὲ ἐγγυηθῇ ταῦτα, ὥστε, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ὁ σύνδεσμος οὗτος, νὰ μὴ λειτουργῇ ὑπὲρ τῆς Ἑταιρίας ἐγγύησις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ ταῖς βάσεσι ταύταις ὑπάρχει τις ἐλπὶς συνεννοήσεως· ἀλλὰ δὲν προεχωρήσαμεν ἔτι ἐφ’ ἱκανόν, ὅπως περὶ τούτου ἀνακοινώσωμέν τι εἰς τὴν Βουλήν. Μετὰ τῶν διαπραγματεύσεων τούτων, ὡς εἶπον, συνέδεσέ τις Ἑταιρία καὶ τὴν παραχώρησιν τῆς γραμμῆς Μύλων καὶ Καλαμῶν, ταύτην δὲ ἐπὶ ἐκτιμήσει 120 χιλιάδων φράγκων τὸ χιλιόμετρον, τουτέστι κατὰ 6 χιλιάδας φράγκων τὸ χιλιόμετρον ἀνωτέρα τῆς ὁρισθείσης ὑπὸ τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, κατὰ 11 δὲ χιλιάδας φράγκων τὸ χιλιόμετρον ἀνωτέρα τῆς ὁρισθείσης ὑπὸ τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς.....

§43ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πόσα χιλιόμετρα εἶναι ἡ ὅλη γραμμή;

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). 185 χιλιόμετρα ἡ γραμμὴ Μύλων καὶ Καλαμῶν, ὅπως ἐχαράχθη ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Ἡ ἰδέα, περὶ ἧς ἐμνήσθην, τῶν δυναμένων νὰ ἀναλάβωσι τοιαύτην ἐπιχείρησιν ἦτο καὶ εἶναι, ὅτι αἱ δυσχέρειαι τῆς γραμμῆς Μύλων καὶ Καλαμῶν εἶναι πολὺ ἀνώτεραι τῶν δυσχερειῶν τῶν ἄλλων γραμμῶν, τῶν μέχρι τοῦδε ἐκτελεσθεισῶν, ἢ τῶν ἐκτελουμένων· καὶ διὰ τοῦτο ἐξετίμων αὐτὴν ἄλλαι μὲν ἀντὶ 150,000 δραχμῶν τὸ χιλιόμετρον, ἄλλαι ἀντὶ 130,000, αἱ πλεῖσται ἀντὶ 125,000, μία δὲ καὶ ἀντὶ 120,000 δραχμῶν, πᾶσαι ὅμως ἄνω τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς θεωροῦμεν ὡς τὰ πρέποντα, κατόπιν τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, εἰς ἣν ἔχομεν, καὶ ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν, πᾶσαν πεποίθησιν. Ἐὰν ἡ Ἑταιρία, ἡ προτείνασα τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἐπὶ ἐκτιμήσει 120,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, δὲν συνέδεε τὴν παραχώρησιν τῆς ἐπιχειρήσεως μετὰ τῆς παραχωρήσεως τῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν καὶ Λαρίσσης καὶ ἄλλων γραμμῶν, ἠθέλομεν ἴσως ἀποφασίσει νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν συμφωνίαν μετὰ τῆς Ἑταιρίας ἐκείνης, καίτοι, ὡς εἶπον, αἱ προτάσεις αὐτῆς εἶναι βαρύτεραι διὰ τὸ Δημόσιον τῶν κατὰ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν ἀνταποκρινομένων πρὸς τὴν πραγματικὴν δαπάνην· ἀλλὰ μέχρις ὥρας δὲν ἐφάνη διατεθειμένη ἡ Ἑταιρία ἐκείνη νὰ ἀναλάβῃ τὴν γραμμὴν ταύτην μόνην. Ἐν τοιαύτῃ καταστάσει ἐνομίσαμεν, ὅτι τὸ συντελεστικώτερον, ἵνα πεισθῶσιν οἱ δυνάμενοι νὰ ἀναλάβωσι τὸ ἔργον περὶ τῆς ἀληθῶς ἀπαιτουμένης πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ δαπάνης, εἶναι, νὰ ἐπιληφθῶμεν ἡμεῖς τῆς ἐκτελέσεως διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἐγγυωμένης, ἠθικῶς ἐννοεῖται, τὴν πραγματοποίησιν ἐπὶ ταῖς ἐκτιμήσεσι ταῖς παρ’ αὐτῆς ἀνακοινωθείσαις. Ἐθεωρήσαμεν, ὅτι κατόπιν τῆς τοιαύτης ἠθικῆς ἐγγυήσεως τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ κατόπιν τῆς εὐκαιρίας, ἣν παρέχει ἡ παρουσία τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὅπως αὕτη ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον, θὰ ἦτο πρέπον νὰ προέλθωμεν εἰς τὸ πείραμα, ἐπιλαμβανόμενοι τῆς πραγματοποιήσεως τῆς γραμμῆς ταύτης, ὅπως, προοδεύοντος τοῦ ἔργου, γένηται κατάδηλον ὁποία ἔσεται ἡ δαπάνη, καὶ καταστῇ εὐχερεστέρα ἡ συνεννόησις πρὸς Ἑταιρίαν τινὰ, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ, ἐὰν δὲν ἐπετυγχάνετο ἡ συνεννόησις πρὸς Ἑταιρίαν, θὰ ἀπελήγομεν εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς κατὰ τὰς ἐπαγγελίας τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς δι’ αὐτῆς ταύτης, δαπανῶντες ὀλιγώτερα ἢ διὰ τῆς συνομολογήσεως τῆς παραχωρήσεως. Κατὰ ταῦτα καὶ πρὶν ἔτι ἀποταθῶμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐγένετο διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἔναρξις ἐκτελέσεως. Τὸ πρῶτον ἔργον ἐν τῇ ἐκτελέσει σιδηροδρομικῆς γραμμῆς εἶναι ἡ ὁριστικὴ μελέτη. Εἴχομεν ἁπλῆν ἀναγνώρισιν· ἐπεφορτίσαμεν τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν νὰ πραγματοποιήσῃ τὴν ὁριστικὴν μελέτην, ἡ δὲ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἤρξατο τῶν μελετῶν τοῦ τμήματος Μύλων καὶ Τριπόλεως, ἄρχεται δὲ ἤδη τῆς μελέτης καὶ τοῦ τμήματος Καλαμῶν καὶ Μελιγαλᾶ. Τὰ δύο ταῦτα τμήματα εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετα πρὸς ἄλληλα ὡς πρὸς τὴν φύσιν τοῦ ἔργου· ἡ μὲν γραμμὴ Μύλων καὶ Τριπόλεως εἶναι δυσχερεστάτη, ἡ δὲ γραμμὴ Καλαμῶν καὶ Μελιγαλᾶ εἶναι εὐχερεστάτη. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, τὸ τμῆμα Μύλων καὶ Τριπόλεως θέλει στοιχίσει κατὰ χιλιόμετρον περὶ τὰς 175,000 δραχμῶν, τὸ δὲ τμῆμα Καλαμῶν καὶ Μελιγαλᾶ θέλει στοιχίσει περὶ τὰς 72,000 μόνον δραχμῶν. Τοιαύτη ἡ διαφορὰ τῶν οἰκονομικῶν ὅρων τῆς κατασκευῆς ἑκατέρου τῶν τμημάτων. Προκειμένου ἄρα περὶ πειράματος, λίαν χρήσιμος ἀποδειχθήσεται ἡ ἔναρξις τῆς ἐκτελέσεως ἀπὸ τῶν δύο ἄκρων· ἄλλως τε καὶ ἐν τῇ κατασκευῇ τοῦ σιδηροδρόμου, εἴτε παρ’ Ἑταιρίας γένηται αὕτη, εἴτε παρὰ τοῦ Δημοσίου, οἰκονομικωτέρα θὰ ἦναι ἡ ἐκτέλεσις ἀπὸ τῶν δύο ἄκρων συνάμα, διότι προσιτώτεροι εἰς τὰ ἔργα θὰ ὦσιν οἱ λιμένες. Τὸ τμῆμα Μύλων καὶ Τριπόλεως ἐμελετήθη μέχρι τοῦδε ὡς πρὸς τὴν χωροστάθμισιν, ἐγένοντο δηλαδὴ ἐπὶ τόπου πᾶσαι αἱ μελέται καὶ ἤδη καταστρώννυται ὁ τοπογραφικὸς χάρτης, ἐφ’ οὗ θὰ χαραχθῇ ἡ γραμμή. Ἐκ δὲ τῶν μελετῶν ἐπὶ τόπου, καίτοι εἰσέτι δὲν κατεστρώθη ὁ χάρτης, συμπεραίνει ὁ ἀρχιμηχανικὸς τῆς ἀποστολῆς, ὅτι ἡ ἀρχικὴ αὐτοῦ ἐκτίμησις ἦτο ἀκριβής. Ἐν ᾧ δ’ ἐγίνετο ἡ ἐργασία αὕτη, ἐστάλη παρ’ Ἑταιρίας πρὸς μελέτην καὶ μηχανικός τις, λίαν διακεκριμένος, ὅστις παρηκολούθησε τὸν ἀρχιμηχανικὸν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κατὰ τελευταιάν τινὰ ἐκδρομὴν ἐπὶ μέρους τῆς γραμμῆς. Θὰ δυνηθῇ οὕτως ἡ Ἑταιρία νὰ παραβάλῃ τὰ πορίσματα τῶν ἀντιλήψεων ἰδίου αὐτῆς πράκτορος πρὸς τὰ συμπεράσματα τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὁ δ’ ἀμοιβαῖος τῶν μελετῶν ἔλεγχος παρασκευάζει τὸ ἔδαφος πρὸς συμφωνίαν. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπιτυγχάνεται συμφωνία, ζήτημα ὑφίσταται, ἐὰν πρέπῃ νὰ διακόψωμεν τὴν ἐργασίαν, ἧς ἐπελήφθημεν, ἢ ἐὰν ὀρθῶς ἐσκέφθημεν, ἐπιληφθέντες τῆς ἀμέσου ἐκτελέσεως παρὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἐπιφυλαττόμενοι ἵνα προβῶμεν εἰς ἄλλα μέτρα, ἐὰν Ἑταιρία παρουσιάζετο ἀποδεχομένη ὅρους συμφέροντας εἰς τὸ Δημόσιον. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ὑπεβάλομεν τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν γίνεται παραχώρησις τῆς ἐπιχειρήσεως, διότι, ὡς εἶπον, δὲν ἐπετύχομεν ἔτι συμφωνίας πρὸς Ἑταιρίαν περὶ τούτου, ἀλλ’ ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ δανείου, συνομολογουμένου παρ’ αὐτῆς, νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ ἔργον, ἀρχομένη ἀπὸ τῆς ὁριστικῆς μελέτης καὶ προβαίνουσα εἶτα εἰς τὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου. Ὡς πρὸς τὰ τοῦ δανείου, πλὴν τῆς ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν αὐτοῦ ἐπὶ πραγματικῷ κεφαλαίῳ μέχρις 24 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, οὐδὲν ἕτερον ὡρίσαμεν, ὡς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας· νομίζομεν, ὅτι περὶ τὰ τοιαῦτα ἐφθάσαμεν εἰς σημεῖον ἐν τῷ πολιτειακῷ ἡμῶν βίῳ, κατὰ τὸ ὁποῖον δύναται πλέον ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία νὰ ἐμπιστεύηται τὴν Ἐκτελεστικὴν περὶ τὴν διακανόνισιν τῶν ὅρων τῶν δανείων, ὅπως ἐμπιστεύεται ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία τὴν Ἐκτελεστικὴν ἐν ἄλλαις Ἐπικρατείαις. Συμφέρει δὲ νὰ μὴ ἀναγράφωνται οἱ ὅροι οὗτοι ἐκ τῶν προτέρων ἐν Νόμῳ, διότι τὴν νομοθετικὴν αὐτῶν διατύπωσιν ἐπικαλοῦνται οἱ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διαπραγματευόμενοι εἰς ἀπόκρουσιν συμφωνιῶν ἐπωφελεστέρων εἰς τὸ Κράτος. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, ὁ ὑπαγορεύσας τὴν παράλειψιν ἐν τῷ Νόμῳ διατάξεως περιοριστικῆς τοῦ τόκου· ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελε θεωρήσει, ὅτι πρέπει νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ Νόμῳ τοιαύτη διάταξις, ὅπως ἐγίνετο ἄλλοτε, ἀλλ’ ὅπως ἔπαυσε γινόμενον ἐπ’ ἐσχάτων, δὲν θ’ ἀντελέγομεν. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τὸ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ τόκου ἢ μὴ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλ’ ἐὰν παραδέχηται ἡ Βουλὴ, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν πᾶσαν ἐργασίαν πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, μέχρις οὗ παρουσιασθῇ Ἑταιρία, ἀποδεχομένη ὅρους συμφέροντας, ἢ ἐὰν τοὐναντίον πρέπῃ ν’ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε πεῖρα δεικνύει, ὅτι εἶναι ἀμφίβολον, ὅτι θὰ παρουσιασθῇ Ἑταιρία, ἀποδεχομένη ὅρους συμφέροντας, ἐνόσῳ δὲν πεισθῇ ἐξ ὁριστικῆς μελέτης καὶ ἴσως ἐξ ἐνάρξεως ἐφαρμογῆς τοῦ σχεδίου κατόπιν τῆς ὁριστικῆς μελέτης, ὅτι αἱ δαπάναι δὲν εἶναι ὁποῖαι ὑποτίθενται. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον θεωρῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀποδεχθῇ τὸ σύστημα τοῦτο, καθόσον εἰς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ τυγχάνει νὰ ἔχωμεν τὴν συνδρομὴν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ δὲν ἔφθασε χθὲς ἐνταῦθα, ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ εἶναι ἀπὸ πολλοῦ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀπέδειξε τί δύναται νὰ πράξῃ, ἡμεῖς δὲ, συνεργασθέντες μετὰ τῆς ἀποστολῆς ταύτης, ὡς Κυβέρνησις, ἐσχηματίσαμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι δι’ αὐτῆς δυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ ἔργον, χωρὶς νὰ διατρέχωμεν τοὺς κινδύνους, οὓς συνήθως διατρέχει Κυβέρνησις, ἐκτελοῦσα αὐτὴ τοιαῦτα ἔργα. Ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐγένετο διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἀπέδειξε τὴν ἀκεραιότητα τῶν συνιστώντων αὐτὴν καὶ τὴν ἄκραν αὐτῶν ἱκανότητα· ἔχοντες τὴν συνδρομὴν τῆς ἀποστολῆς ταύτης, νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο ἄτοπον, ἀφοῦ αὕτη ἀναδέχεται τὴν εὐθύνην τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου, νὰ μὴ ἀποδεχθῶμεν τὴν προσφορὰν, καὶ νὰ μὴ προβῶμεν δι’ αὐτῆς εἰς ἐνέργειαν, ἥτις θὰ ἀπολήξῃ ἢ εἰς τὴν διευκόλυνσιν συμφωνίας πρὸς Ἑταιρίαν ἐπὶ ὅροις συμφερωτέροις τῶν τέως προταθέντων, ἢ, ἐν ἀποτυχίᾳ τοιαύτης συμφωνίας, εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς καὶ, κατὰ τὰς ἐπαγγελίας αὐτῆς, ἐπὶ ὅροις κατωτέροις ἐκείνων, ἐφ’ οἷς καὶ σήμερον ἔτι εἴμεθα πρόθυμοι νὰ παραχωρήσωμεν εἰς Ἑταιρίαν τὴν ἐπιχείρησιν. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων καὶ Καλαμῶν· ὡς πρὸς δὲ τὸν σιδηρόδρομον Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου γινώσκομεν καὶ ἐκ προηγουμένων, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν τῆς γραμμῆς ταύτης νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ κατασκευὴ διὰ μόνου χορηγήματος, διότι, ὅτε ἐγένετο ἡ παραχώρησις τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου εἰς τὴν ἤδη κεκτημένην αὐτὸν Ἑταιρίαν, ἐδόθη εἰς αὐτὴν ἐπὶ αἱρέσει καὶ ἡ παραχώρησις τῆς γραμμῆς Πατρῶν καὶ Πύργου καὶ τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου καὶ Ἄρτης, ἢ τμήματος τῆς γραμμῆς ταύτης, τουτέστι Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου. Ἡ Ἑταιρία δὲ ἐκείνη τὴν αἵρεσιν, ὡς πρὸς μὲν τὴν γραμμὴν Πατρῶν καὶ Πύργου, μετὰ μελέτην ἀπεδέχθη, ὡς πρὸς δὲ τὴν γραμμὴν Μεσολογγίου καὶ Ἄρτης, μετὰ μελέτην ἐθεώρησε μὴ συμφέρουσαν καὶ παρῄτησεν αὐτὴν, μετὰ τοῦτο δὲ οὐδεμία Ἑταιρία ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης ἐπὶ χορηγήματι. Ἡ γραμμὴ Μεσολογγίου καὶ Ἄρτης θὰ ἦτο λίαν ὠφέλιμος εἰς τὸ Κράτος ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις, ἀλλ’ αἱ διὰ τὴν γραμμὴν ταύτην ἀπαιτούμεναι ἐγγυήσεις θὰ ἦσαν σπουδαῖον βάρος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὡς μὴ παρεχούσης τῆς γραμμῆς προσδοκίας ἀξίων λόγου προσόδων. Δὲν παρέχει ἐν τῷ παρόντι ἡ γραμμὴ ἐλπίδας προσόδου ἀποχρώσας εἰς ἀπάντησιν τῶν ἐξόδων τῆς λειτουργίας, πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν παρέχει ἐλπίδας προσόδου ἱκανῆς, ἵνα συμψηφίσῃ ἢ ἐλαττώσῃ τὸ βάρος τῆς ἐγγυήσεως τοῦ τόκου τοῦ κεφαλαίου. Τοὐναντίον ὅμως τὸ τμῆμα Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου φαίνεται παρέχον, ὅσον καὶ οἱοσδήποτε ἄλλος Ἑλληνικὸς σιδηρόδρομος, ἐλπίδας τοιούτου συμψηφισμοῦ ἢ μειώσεως τοῦ βάρους τῆς ἐγγυήσεως, διότι ἐν ἀναπτύξει 43 χιλιομέτρων ὑπάρχουσιν αἱ πόλεις τοῦ Μεσολογγίου, τοῦ Ἀγρινίου καὶ τοῦ Αἰτωλικοῦ, καὶ προσέτι λιμὴν, δι’ οὗ συγκοινωνεῖ μετὰ τῶν Πατρῶν ἡ Δυτικὴ Ἑλλάς. Ταῦτα παρέχουσι τὴν ἐλπίδα, ὅτι εὐθὺς ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους αἱ εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου θέλουσιν ἀπαντᾷ τὰ ἔξοδα τῆς λειτουργίας, καταλείπουσαι καὶ περίσσευμα, μειοῦν μὲν κατ’ ἀρχὰς, βραδύτερον δ’ ἴσως καὶ συμψηφίζον ὁλοσχερῶς τὸ βάρος τὸ ἐκ τῆς ἐγγυήσεως. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν ὁ σιδηρόδρομος οὗτος νὰ παρεχωρεῖτο ἐπὶ χορηγήματι, ὅπως παρεχωρήθησαν οἱ ἄλλοι σιδηρόδρομοι, θὰ ἦτο συμφερώτερον νὰ ἐπληρόνομεν ἀνὰ 20 χιλιάδας δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον καὶ νὰ μὴ μετείχομεν τῶν κερδῶν μηδὲ τῶν βαρῶν τῆς ἐπιχειρήσεως. Ἀλλ’ ἀφοῦ τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, ἐπεδιώξαμεν καὶ ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ τούτῳ τὰς ἀρίστας συμφωνίας, κατὰ τὸ σύστημα, καθ’ ὃ ἀποδεικνύεται ἤδη, ὅτι θὰ παραχωρηθῶσι πάντες οἱ ὑπολειπόμενοι σιδηρόδρομοι, καὶ ὁ σιδηρόδρομος Μύλων καὶ Καλαμῶν, ἐὰν δοθῇ εἰς Ἑταιρίαν, καὶ ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν καὶ συνόρων. Παραχωροῦντες τὸν σιδηρόδρομον κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ἔπρεπε νὰ ἐπιδιώξωμεν ὅρους, ἐξασφαλίζοντας ὅσον ἔνεστι πληρέστερον τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους· νομίζω δὲ, ὅτι ὁ σκοπὸς οὗτος ἐπετεύχθη ἐντελῶς, διότι τὰ συμφωνηθέντα δὲν εἶναι οἱ προταθέντες παρὰ τῆς Ἑταιρίας ὅροι, ἀλλ’ εἶναι οἱ παρὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς διατυπωθέντες καὶ παρ’ ἡμῶν πρὸς τὴν Ἑταιρίαν ἀνακοινωθέντες. Ἰδίως εἰς ἓν ἀπεβλέψαμεν. Ἐπειδὴ, προκειμένου περὶ κατασκευῆς γραμμῆς ἐπὶ ἐγγυήσει τόκου, ἰδίως ἐνδιέφερε τὸ Κράτος ἡ ἐλάττωσις τοῦ βάρους τῆς ἐγγυήσεως διὰ τῶν προσόδων τῶν ὑπερβαινουσῶν τὰς δαπάνας τῆς λειτουργίας τοῦ σιδηροδρόμου, ἔπρεπε νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, δι’ οὗ νὰ δύνηται ἀσφαλῶς νὰ βεβαιοῦται τὸ ποσὸν τοῦ καθαροῦ κέρδους, ὅπερ ἤθελε συμψηφίζεσθαι πρὸς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν ἠρκούμεθα εἰς τὴν βεβαίωσιν τοῦ καθαροῦ κέρδους ἐκ τῶν βιβλίων τῆς Ἑταιρίας καὶ ὑποτιθεμένου ἔτι, ὅτι τὰ βιβλία ταῦτα θὰ ἦσαν καθ’ ὅλα εἰλικρινῆ, πάλιν ἡ ἀσφάλεια δὲν θὰ ἦτο ἐπαρκὴς, διότι ἡ Ἑταιρία, ἔχουσα βεβαίαν τὴν ἀπολαυὴν τοῦ τόκου παρὰ τοῦ Δημοσίου, ἐνόσῳ τὰ κέρδη τῆς γραμμῆς θὰ ἦσαν κατώτερα τοῦ ποσοῦ τοῦ ἠγγυημένου, δὲν θὰ εἶχε συμφέρον νὰ διαχειρίζηται οἰκονομικῶς, διότι πᾶσα ἡ ἐπὶ ἔλαττον τοῦ τόκου διαφορὰ τῶν καθαρῶν εἰσπράξεων θὰ κατεβάλλετο ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Ἵνα δώσωμεν ἄρα τὸ ἐνδιαφέρον εἰς τὴν Ἑταιρίαν, ὅπως διαχειρίζηται οἰκονομικῶς, καὶ καταστήσωμεν εὐχερῆ, ἄνευ ἐξετάσεως λεπτομεροῦς τῶν δαπανῶν αὐτῆς, τὴν ἐξακρίβωσιν τῶν καθαρῶν εἰσπράξεων, καθωρίσαμεν αὐτὰς διὰ τύπου, βάσιν ἔχοντος τὰς ἀκαθαρίστους εἰσπράξεις. Αἱ ἀκαθάριστοι εἰσπράξεις, εὐκόλως βεβαιούμεναι, θὰ λαμβάνωνται ἐτησίως ὡς βάσεις, ἀπ’ αὐτῶν δὲ θ’ ἀφαιρῆται ποσὸν κατὰ χιλιόμετρον, ἐν τῇ συμβάσει μονίμως καθωρισμένον, λόγῳ τῶν δαπανῶν, τὸ δ’ ὑπόλοιπον θ’ ἀναγνωρίζηται ὡς παριστῶν τὸ καθαρὸν ἔσοδον. Εἶναι γνωσταὶ αἱ κατὰ μέσον ὅρον δαπάναι τῆς λειτουργίας τῶν σιδηροδρόμων ἀλλαχοῦ, ὁ δὲ κατὰ τὴν σύμβασιν καθορισμὸς 4 χιλιάδων δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον εἶναι ὁ καλλίτερος ὅρος τῆς δαπάνης γραμμῆς στενῆς. Τοῦτο μαρτυρεῖται ἤδη καὶ ἐκ πείρας, ἐν τῷ Κράτει ἡμῶν κτηθείσης· διότι οἱ μὲν Θεσσαλικοὶ σιδηρόδρομοι λειτουργοῦσι διὰ δαπάνης, ἡ ὁποία εἰσέτι δὲν κατῆλθε κάτω τῶν 6,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, ὁ δὲ σιδηρόδρομος τῆς Πελοποννήσου, ὅστις, ὡς μήπω συμπεπληρωμένος, δὲν παρουσιάζει ἔτι ἀποτελέσματα ὁριστικὰ, λειτουργεῖ διὰ δαπάνης ἀνωτέρας τῶν 5 χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλὰ καίτοι ἐν τῷ Κράτει τοιαῦτα παρουσιάζονται ἀποτελέσματα, τὰ δὲ ἀποτελέσματα ἀλλαχοῦ παριστῶσι μέσον ὅρον δαπάνης κατὰ χιλιόμετρον 4 χιλιάδων δραχμῶν, τὸ ποσὸν τοῦτο ἀναγραφόμεν ὡς καταλογιστέον λόγῳ δαπανῶν. Ἐκ τῶν ἀκαθαρίστων ἄρα εἰσπράξεων ἀφαιροῦνται 4,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, καὶ τὸ ὑπόλοιπον ἀποτελεῖ τὴν κατὰ τὴν σύμβασιν καθαρὰν πρόσοδον. Πιθανώτατον εἶναι, ὅτι κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἡ δαπάνη θὰ ὑπερβῇ τὰς 4 χιλιάδας δραχμῶν, ἀλλ’ ἡ Ἑταιρία ἀναδέχεται τὴν ἐκ τούτου ζημίαν. Ἡ δὲ καθαρὰ πρόσοδος κατανέμεται ἐξ ἡμισείας μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἑταιρίας, τουτέστιν ἡ Ἑταιρία, μετὰ τὴν προαφαίρεσιν 4 χιλιάδων δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, λόγῳ τῶν δαπανῶν, δὲν θὰ λαμβάνῃ ἄλλην πρόσοδον ἢ τὸ ἥμισυ τοῦ εἰρημένου ὑπολοίπου, ὅπερ, ὡς εἶπον, δύναται νὰ περιλαμβάνῃ καὶ ζημίαν αὐτῆς. Εἴτε αἱ πραγματικαὶ δαπάναι ὑπερβαίνουσι τὰς 4 χιλιάδας δραχμῶν, εἴτε μὴ, πάντως τὸ ὑπόλοιπον, ὅπερ κατὰ τὴν πρώτην περίπτωσιν ἀποτελεῖται καὶ ἐκ δαπανῶν τῆς Ἑταιρίας, διανέμεται παρ’ αὐτῆς ἐξ ἡμισείας μετὰ τοῦ Δημοσίου· ἐὰν ὅμως ἐπί τινα ἔτη αἱ ἀκαθάριστοι εἰσπράξεις δὲν ἤθελον καλύπτει τὰς δαπάνας, ἐκτιμωμένας, κατὰ τὰ εἰρημένα, εἰς 4 χιλιάδας δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, τὸ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου προωρισμένον ἥμισυ τῶν καθαρῶν προσόδων δὲν περιέρχεται εἰς αὐτὸ, εἰμὴ μετὰ τὴν ὁλοσχερῆ ἀπότισιν τῆς διαφορᾶς συγκεφαλαιουμένης Ἡ τοιαύτη συμφωνία παρέχει τινὰ πλεονεκτήματα ἐπὶ τοῦ συστήματος τῆς παραχωρήσεως τῆς ἐπιχειρήσεως ἐπὶ χορηγήματι. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι προτιμῶ τὸ σύστημα τὸ ἐπὶ χορηγήματι, καίπερ ἐστερημένον τῶν πλεονεκτημάτων τούτων· ἑπομένως δὲν ποιοῦμαι λόγον περὶ αὐτῶν, ἵνα παραστήσω, ὅτι χάριν τῶν εἰρημένων πλεονεκτημάτων ἔπρεπε νὰ προτιμηθῇ τὸ σύστημα, ὅπερ ἤδη προβάλλομεν εἰς τὴν Βουλήν. Προβάλλομεν τὸ σύστημα τοῦτο, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν τοὺς σιδηροδρόμους διὰ τοῦ ἑτέρου συστήματος· ἀλλὰ δεχόμενοι κατ’ ἀνάγκην τὸ σύστημα, καὶ ἀνομολογοῦντες τὰ μειονεκτήματα αὐτοῦ, πρέπει νὰ μὴ παρασιωπήσωμεν καὶ τὰ πλεονεκτήματα αὐτοῦ. Ἓν τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ συστήματος εἶναι, ὅτι ἔχει τὸ μέλλον ὑπὲρ ἑαυτοῦ, ὡς ἐκ τῆς περιελεύσεως εἰς τὸ Δημόσιον τοῦ ἡμίσεος τῆς καθαρᾶς προσόδου. Ἂν ἐν προσεχεῖ μέλλοντι ἡ πρόσοδος αὕτη ἦναι μικρὰ, ἢ καὶ ἂν μὴ ὑπάρχῃ, βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ αὐξανομένη ἐν ἀπωτέρω μέλλοντι· τῆς παραχωρήσεως δ’ ἐχούσης διάρκειαν 99 ἐτῶν, ἡ τοιαύτη ἐπιφύλαξις τοῦ μέλλοντος εἶναι σπουδαία. Ὁ προαγορεύσας κ. Βουλευτὴς παρενόησε τὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐπὶ 99 ἔτη. Τὸ Δημόσιον δὲν εἶναι ἐξ ὑπαρχῆς ὑπόχρεον, ὡς φρονεῖ ὁ κ. Βουλευτής, εἰς παραχώρησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως εἰς τὴν Ἑταιρίαν. Ἡ Ἑταιρία εἶναι ὑπόχρεως, ὅπως μετὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου διευθύνῃ τὰ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ ἐπὶ τοῖς ὅροις τῆς συμβάσεως. Τὸ Δημόσιον δύναται εὐθὺς μετὰ τὴν κατασκευὴν νὰ δηλώσῃ πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν λειτουργίαν τοῦ σιδηροδρόμου, εἴτε ἵνα τὴν διαχειρισθῇ αὐτὸ, εἴτε ἵνα ἀναθέσῃ τὴν διαχείρισιν εἰς ἄλλην Ἑταιρίαν, καὶ τοῦτο ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως, περιοριζομένης τῆς ὑποχρεώσεως αὐτοῦ εἰς μόνην τὴν πληρωμὴν τῶν κατὰ τὴν σύμβασιν ἐξόδων τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρέστησεν, ὅτι πληρόνονται τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου εἰς τὴν Ἑταιρίαν καὶ μένει αὕτη ἰδιοκτήτης. Πληρόνει τὸ Δημόσιον εἰς τὴν Ἑταιρίαν τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου καὶ εἶναι αὐτὸ ἰδιοκτήτης καὶ οὐχὶ ἡ Ἑταιρία. Ἡ πληρωμὴ τῆς ἀξίας τοῦ σιδηροδρόμου δὲν γίνεται μὲν εἰς χρήματα, γίνεται ὅμως εἰς ὁμολογίας, αἵτινες εἶναι τὸ ἀντίστοιχον τοῦ χρήματος· ἑπομένως δὲν δυνάμεθα νὰ ἀξιῶμεν, ὅτι δὲν πληρόνει τὸ Δημόσιον τὴν ἀξίαν τοῦ σιδηροδρόμου. Τουναντίον πληρόνει τὸ Δημόσιον, κατασκευάζον τὸν σιδηρόδρομον εἰς λογαριασμὸν τοῦ Κράτους, ἐπιφυλάτοντος ἑαυτῷ τὸ δικαίωμα τῆς διαθέσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως, κανονιζομένης μόνον διὰ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν τὸ Δημόσιον ἤθελεν ἐκχωρήσει αὐτὴν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῆς κατασκευῆς. Τὸ ἐξεταστέον ἄρα εἶναι, ἐὰν κατασκευάζηται ἡ γραμμὴ ἀντὶ κεφαλαίου τοῦ πρέποντος, καὶ δεύτερον, ἐὰν, μὴ ἔχοντες πρόχειρον τὸ χρῆμα, ἵνα πληρώσωμεν αὐτὸ τοῖς μετρητοῖς, ἐπετύχομεν συμφωνίαν περὶ διαθέσεως ὁμολογιῶν, ἤτοι περὶ δανείου, συμφέρουσαν. Περὶ τὸν καθορισμὸν τῶν ἐξόδων τῆς κατασκευῆς ἀναντιῤῥήτως ἐπετύχομεν ὅρους συμφέροντας· τοῦτο προκύπτει ἀριδήλως ἐκ τοῦ ἱστορικοῦ τῆς διαπραγματεύσεως. Τὸν προϋπολογισμὸν συνέταξεν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, ταύτης δὲ τὰς ἐκτιμήσεις ἠμφισβήτησεν ἡ Ἑταιρία δι’ ὑπομνήματος. Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, μελετήσασα τὸ ὑπόμνημα, οὐδεμίαν ἀπεδέχθη αὔξησιν ἐκτιμήσεως ἐκ τῶν ἐν αὐτῷ παριστωμένων ὡς μὴ ἐπαρκῶν, ἐπιμείνασα εἰς τὴν περὶ αὐτῶν ἀρχικὴν αὑτῆς γνώμην, ἀλλὰ παρεδέχθη προτεινομένας τινὰς διὰ τοῦ ὑπομνήματος τροποποιήσεις τῶν ὅρων τῆς κατασκευῆς. Οὕτως, ἐν παραδείγματι, ἐνῷ κατὰ τοὺς ὅρους τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐπετρέποντο κλίσεις μέχρις 25 τοῖς 1000, ἡ Ἑταιρία προέτεινε τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῶν κλίσεων εἰς 20‰· ἡ Ἑταιρία παρέστησιν, ὅτι ἐν τῇ κατασκευῇ γεφύρας τινὸς θὰ ἐγίνετο χρῆσις τοῦ πεπιεσμένου ἀέρος, περὶ οὗ δὲν προὐνόησεν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, ὅτι ἔπρεπε τὰ κινητὰ ὑλικὰ νὰ ἦναι ἐπαρκέστερα τῶν ἀναγραφέντων ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Τὴν ἐκ τῶν τροποποιήσεων, ἃς ἀπεδέχθη ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, πρόσθετον δαπάνην, παρ’ αὑτῆς ἐκτιμηθεῖσαν, προσέθηκεν αὕτη εἰς τὴν ἀρχικὴν ἐκτίμησιν καὶ οὕτως ἀπετελέσθη ἡ ἐν τῇ συμβάσει ἀξία 85,380 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Ἡ ἐκτίμησις ἄρα ἐγένετο παρ’ αὐτῶν τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Ἡ πληρωμὴ δὲν γίνεται εἰς χρήματα, ἀλλὰ γίνεται εἰς ὁμολογίας, αἱ δὲ ὁμολογίαι αὗται ἐπὶ τίσιν ὅροις διατίθενται; Ἐγένετο ἐπ’ ἐσχάτων πολὺς λόγος περὶ δανείων συνομολογηθέντων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, καὶ περὶ τοῦ ὅρου, εἰς ὃν ἐπετεύχθη ὁ περιορισμὸς τοῦ τόκου, θεωρηθέντος τοῦ 6% ὡς ὅρου χαμηλοῦ. Παρεστήθη ὅμως, ὅτι ὁ ὅρος οὗτος τῶν 6% ἀποκτᾶται διὰ δανείου, τοῦ ὁποίου τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον εἶναι κατώτερον πολὺ τοῦ ὀνομαστικοῦ καὶ ὅτι ἡ διαφορὰ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου πρὸς τὸ ὀνομαστικὸν ἀποτελεῖ προσθήκην τινὰ εἰς τὸν τόκον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τοῦ δανείου τῶν 135, 000,000 ὁ πραγματικὸς τόκος εἶναι 5 καὶ 93%, ἐπιτρεπομένης ὅμως τῆς χρεωλυσίας αὐτοῦ δι’ ἐξαγορᾶς τῶν ἀκυρωτέων ἐτησίως ὁμολογιῶν ἐπὶ τῇ τρεχούσῃ τιμῇ, ἡ διαφορὰ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου πρὸς τὸ ὀνομαστικὸν μικρὰν δύναται νὰ φέρῃ αὔξησιν τοῦ τόκου, ἐκτιμωμένου εἰς 6%. Ἀλλ’ αἱ πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου διατιθέμεναι ὁμολογίαι ἀποδίδουσι τόκον 6% ἄνευ διαφορᾶς τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου πρὸς τὸ ὀνομαστικὸν, τουτέστι τὸ 6% λογίζεται ἐπὶ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον εἶναι συνάμα καὶ ὀνομαστικὸν καὶ πραγματικόν. Ἡ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ διάθεσις τῶν ὁμολογιῶν παρουσιάζει τὸ πλεονέκτημα, ὅτι θὰ ἦναι δυνατόν, ὁπόταν τὸ Κράτος ἤθελε θεωρήσει συμφέρουσαν τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου νὰ προέλθῃ εἰς αὐτὴν ἄνευ οὐδεμιᾶς ζημίας, διὰ μόνης τῆς ἀποδόσεως τοῦ κεφαλαίου, ἀνθ’ οὗ διετέθησαν αἱ ὁμολογίαι καὶ ὅπερ διὰ τῆς ἐκτιμήσεως ὡρίσθη ὡς τὸ πρέπον εἰς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Διὰ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τῆς κατασκευῆς, οὕτως ἐπωφελῶς πρὸς τὸ Δημόσιον διαῤῥυθμισθείσης, γίνεται ἰδιοκτήτης τοῦ σιδηροδρόμου τὸ Κράτος, εἰς ὃ ὑποχρεοῦται νὰ παραδώσῃ αὐτὸν ἡ Ἑταιρία εὐθὺς ἐπὶ τῇ συντελέσει τοῦ ἔργου. Εἶναι ὅμως ὑπόχρεως ἡ Ἑταιρία καὶ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου ἐπὶ τοῖς ὅροις τῆς συμβάσεως μετὰ τὴν ἐκπεραίωσιν τοῦ ἔργου, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις προσκαλέσῃ αὐτὴν, ἵνα πράξῃ τοῦτο. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν ἤθελεν ἀναλάβῃ ἡ Ἑταιρία τὴν ἐκμετάλλευσιν κατόπιν τοιαύτης προσκλήσεως, πάλιν ἐπεφύλαξεν εἰς ἑαυτὸ τὸ Δημόσιον τὸ δικαίωμα τῆς ἐξαγορᾶς τῆς ἐκμεταλλεύσεως μετὰ 15 ἔτη· διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι Κράτος ἀναπτυσσόμενον ταχέως καὶ δὲν εἶναι ἀπίθανον τὰ κέρδη τῆς Ἑταιρίας νὰ καταστῶσι σπουδαιότατα ἐν τῷ μέλλοντι. Σήμερον μᾶλλον ζημίας θὰ ἔχῃ ἡ ἐπιχείρησις, ἀναπληρουμένας ὑπὸ τοῦ τόκου τῶν ὁμολογιῶν, ἀλλ’ ἐν τῷ μέλλοντι βεβαίως θὰ ἔχῃ κέρδη. Ἵνα μὴ ὦσι ταῦτα ὑπερβολικὰ, περιλαμβάνει ἡ σύμβασις διάταξιν, καθ’ ἣν μετὰ δεκαπενταετίαν ἐπιτρέπεται εἰς τὸ Δημόσιον ἡ ἐξαγορὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐπὶ πληρωμῇ εἰς τὴν Ἑταιρίαν ἐπὶ τὸν ὑπόλοιπον τῆς παραχωρήσεως χρόνον τοῦ τεταρτημορίου τῆς ἐτησίας καθαρᾶς προσόδου τῶν πέντε εὐφορωτέρων ἐτῶν τῆς τελευταίας ἑπταετίας, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι ἀνώτερον τετρακισχιλίων φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Ἡ συμφωνία περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου ἔχει ταύτην τὴν χρησιμότητα, ὅτι δύναται νὰ ληφθῇ ὡς τύπος ἐν ταῖς ἄλλαις παραχωρήσεσι, περὶ ὧν ἤδη πραγματευόμεθα. Ἔχοντες Ἑταιρίαν, ἀποδεχθεῖσαν τὴν ἐπὶ τοιούτοις ὅροις κατασκευὴν σιδηροδρόμου, δυνάμεθα εἰς τὰς μεθ’ ἡμῶν διαπραγματευομένας νὰ ἐπιδεικνύωμεν αὐτοὺς ὡς μὴ θεωρηθέντας ὑπερβολικοὺς παρὰ τῶν ἐχόντων συμφέρον νὰ βασανίσωσιν αὐτοὺς ἐπισταμένως. Εὐτυχεῖς δὲ θὰ λογιζώμεθα, ἐὰν ἐπὶ τοιούτοις ὅροις δυνηθῶμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν καὶ τοὺς ἄλλους ἡμῶν σιδηροδρόμους. Ἡ ἐπὶ χορηγήματι παραχώρησις θὰ ἦτο προτιμοτέρα· ἐκείνης ὅμως μὴ ἐπιτυγχανομένης, τὸ σύστημα, τὸ διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἐγκαινιζόμενον, εἶναι παντὸς ἄλλου προτιμότερον. Μόνη ἡ ἐκτίμησις τῶν ἐξόδων τῆς κατασκευῆς θὰ ἦναι διάφορος ἐν ἑκάστῳ σιδηροδρόμῳ, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς ταύτην πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι περὶ παραχωρήσεως τῶν λοιπῶν σιδηροδρόμων τὴν ἐπικράτησιν τῆς αὐτῆς ἀρχῆς, ἤτοι τὸν κανονισμὸν τῆς ἐκτιμήσεως παρὰ τῶν τεχνικῶν συμβούλων τῆς Κυβερνήσεως, παρὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς.

§45ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὐηρεστήθη ν’ ἀναπληρώσῃ τὴν εἰσαγωγικὴν ἔκθεσιν διὰ προφορικῆς ἀναπτύξεως λίαν λεπτομεροῦς, ἀναγκάζομαι νὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ὅσων ἐξέθεσεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ γραμμὴ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου προβλέπεται προσοδοφόρος καὶ κατὰ συνέπειαν νομίζει, ὅτι διὰ τῶν εἰσοδημάτων αὐτῆς θὰ δυνηθῇ νὰ καλυφθῇ ὁ τόκος τῆς δαπάνης. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπίσης εἶπεν, ὅτι, καθόσον ἀφορᾶ εἰς τὴν γραμμὴν Μύλων–Καλαμῶν, ἐθεώρησε καλὸν νὰ μελετηθῇ ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ ἐπειδὴ δὲν παρουσιάζεται Ἑταιρία μέχρι τοῦδε νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης, νὰ ἀναλάβῃ τὸ Δημόσιον τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ἔχει δὲ πλήρη πεποίθησιν, ὅτι ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς δύναται τὸ ἔργον νὰ συντελεσθῇ, ὁπωσδήποτε ὅμως νομίζει καλὸν ὑπὸ τὴν εὐθύνην τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς νὰ γίνῃ τὸ πείραμα, διότι πράγματι πείραμα εἶναι τοῦτο. Ἐρωτῶ λοιπὸν, ἀφοῦ ἦτο ἀνάγκη νὰ γίνῃ πείραμα, ἀφοῦ πρόκειται νὰ δανεισθῶμεν τὰ χρήματα καὶ ὅταν ἡμεῖς θὰ τὸ ἐκτελέσωμεν καὶ ὅταν ἡ Ἑταιρία θὰ τὸ ἐκτελέσῃ, διατὶ νὰ μὴ γίνῃ τὸ πείραμα μεταξὺ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου ἐπὶ 43 χιλιομέτρων ἀντὶ 3,000,000, ἀλλὰ μεταξὺ Μύλων καὶ Καλαμῶν ἐπὶ 170 χιλιομέτρων καὶ μὲ δαπάνην 26,000,000;

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ ἐδαφικαὶ δυσχέρειαι περὶ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου μεταξὺ Μύλων καὶ Τριπόλεως καὶ μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Ἴσαρι εἶναι τοιαῦται, ὥστε δὲν ἐπάγονται μόνον 10 καὶ 20% ἀνωτέραν δαπάνην, ἐκεῖ ἢ ἐν ταῖς ἄλλαις ἐκτελεσθείσαις καὶ ἐκτελουμέναις γραμμαῖς τῆς Πελοποννήσου, ἀλλὰ μεγαλειτέραν ἔτι. Πρέπει ἄρα ἐκεῖ νὰ γενῇ τὸ πείραμα, ἵνα ἀνασκευασθῇ δι’ αὐτοῦ ἡ γνώμη τῶν φρονούντων, ὅτι, ἐνῷ ἀλλαχοῦ ἡ κατασκευὴ τῶν σιδηροδρόμων στοιχίζει 70 ἢ 80 χιλιάδας δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, ἐκεῖ θὰ στοιχίσῃ 150, ἢ 140, ἢ 125 χιλιάδας.

§47ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω πείραμα καὶ τὸ νὰ κατασκευάσωμεν κατὰ πρώτην φορὰν σιδηρόδρομον, ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τὸ ἐκτελέσωμεν εἰς τὸν μικρότερον κύκλον. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ἀφοῦ ἡ γραμμὴ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου εἶναι προσοδοφόρος, καὶ θὰ δώσωμεν καὶ 6%, διατὶ νὰ δώσωμεν αὐτὰ καὶ τὸ ἥμισυ τῶν κερδῶν καὶ διὰ 99 ἔτη; Καὶ λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δυνάμεθα νὰ τὰ ἐξαγοράσωμεν ἔπειτα....

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εὐθύς.

§49ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατὰ τμήματα, λέγει ἐδῶ.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ὅλη ἔννοια τοῦ ἄρθρου περιλαμβάνεται ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ, καὶ ἐνόσῳ οἱ ἀνάδοχοι δὲν λάβωσι τὴν ἄδειαν τῆς ὁριστικῆς χρήσεως, ἡ Κυβέρνησις διατηρεῖ τὸ δικαίωμα νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν παραχώρησιν τῆς χρήσεως ἄνευ πληρωμῆς ἀποζημιώσεώς τινος.

§51ΡΙΚΑΚΗΣ. Τώρα τὸ ζήτημα εἶναι, διατὶ νὰ γίνῃ ὁ σιδηρόδρομος Μεσολογγίου μὲ 6% καὶ τὸ ἥμισυ ἀπὸ τὰ κέρδη, καὶ νὰ μὴ γίνῃ διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ ἂν ἐπιτύχῃ, ἐφαρμόζομεν αὐτὸ εἰς τὸν ἄλλον.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑποβάλλει δύο ἐρωτήματα. Τὸ πρῶτον ἐρώτημα εἶναι, διατὶ δὲν ἀναθέτομεν εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν τὴν ἐκτέλεσιν, καὶ προτιμῶμεν νὰ τὴν ἀναθέσωμεν εἰς Ἑταιρίαν. Εἶπον, ὅτι καὶ τὴν γραμμὴν Μύλων καὶ Καλαμῶν ἠθέλομεν παραχωρήσει εἰς Ἑταιρίαν, ἐὰν ἐπαρουσιάζετο Ἑταιρία ἀναδεχομένη τὴν κατασκευὴν, ἔστω καὶ οὐχὶ ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὡς μὴ ἐπαρκῶς ἀμείβοντας τὴν ἀνάδοχον Ἑταιρίαν, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ ἐκτιμήσει τῆς δαπάνης, ὑπερβαινούσῃ, τὴν μὲν τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ κατὰ 6 χιλιάδας δραχμῶν τὸ χιλιόμετρον, τὴν δὲ τοῦ διευθυντοῦ κατὰ 11 χιλιάδας. Ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, οὔτε 6,000 κατὰ χιλιόμετρον ἐπὶ πλέον ἀναγνωρίζομεν, οὔτε 11 χιλιάδας, ἀλλ’ ἔλαττον· ἐν τούτῳ ἡ ἐκτίμησις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐγένετο δεκτὴ παρὰ τῆς ἀναδόχου Ἑταιρίας, πληρόνομεν δὲ οὐχὶ εἰς χρῆμα, ἀλλ’ εἰς ὁμολογίας, ἀποφερούσας τόκον πρὸς 6% ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ. Εἰς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς θ’ ἀπεκτᾶτο τὸ χρῆμα διὰ δανείου, ὑπὸ ὅρους βεβαίως βαρυτέρους τῶν τῆς συμφωνίας ταύτης· κατασκευάζομεν ἄρα τὸν σιδηρόδρομον διὰ τῆς Ἑταιρίας εὐθηνότερον ἢ διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβές, ὅτι παραχωρεῖται τὸ ἥμισυ τοῦ καθαροῦ ἐσόδου εἰς τὴν Ἑταιρίαν, διότι αἱ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τεσσάρων χιλιάδων δραχμῶν εἰσπράξεις δὲν ἀποτελοῦσι πᾶσαι κέρδος. Τέσσαρες χιλιάδες δραχμῶν εἶναι ὁ ἐλάχιστος ὅρος τῶν δαπανῶν, αὐξάνουσιν ὅμως αὗται μετὰ τῶν εἰσπράξεων, μειοῦσαι κατὰ τοσοῦτον τὸ εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν περιερχόμενον ἥμισυ τοῦ πλεονάσματος· πλὴν δὲ τούτου ἡ σύμβασις ἐπεφύλαξεν ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως τὸ δικαίωμα τῆς ἀνακλήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς κανονικῆς λειτουργίας τοῦ σιδηροδρόμου. Τὸ Κράτος, εὐθὺς ὡς συμπληρωθῇ ἡ κατασκευή, δύναται ν’ ἀναλάβῃ αὐτὸ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἄνευ πληρωμῆς ἀποζημιώσεως πρὸς τὴν Ἑταιρίαν διὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐπιβαρύνει τὸ Δημόσιον μόνη ἡ ὑπηρεσία τῶν ὁμολογιῶν, δι’ ὧν ἀπετίθη ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου. Τὸ κεφάλαιον, ἐφ’ ᾧ ὑποχρεοῦται τὸ Δημόσιον, εἶναι τὸ αὐτὸ καὶ ἂν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐξετέλει τὸ ἔργον, ἀλλὰ καταβαλλόμενον εἰς ὁμολογίας ἀντὶ χρήματος. Ἑπομένως ἡ μόνη διαφορὰ εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν σύμβασιν ἡ ἀπότισις τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς ἐκτελεῖται εὐθηνότερον. Μετὰ τὴν κατασκευὴν, ἐὰν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναθέσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν εἰς τὴν Ἑταιρίαν, θὰ παράσχῃ εἰς αὐτὴν ἐκ τῶν κατὰ χιλιόμετρον εἰσπράξεων, εἰς ἀποζημίωσιν καὶ ἀμοιβὴν, τέσσαρας χιλιάδας δραχμῶν καὶ τὸ ἥμισυ τοῦ πλεονάσματος. Ἡ συμφωνία εἶναι λίαν συμφέρουσα, ἀλλ’ ἐὰν τυχὸν ἤθελε κριθῇ ἀσύμφορος, ἐκ τῆς Κυβερνήσεως ἐξαρτᾶται ἡ μὴ παραχώρησις τῆς ἐκμεταλλεύσεως εἰς τὴν Ἑταιρίαν. Ἐὰν παρουσιασθῇ ἄλλη Ἑταιρία, ἐπίσης ἀξιόχρεως καὶ ἐπιτηδεία εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ζητοῦσα τὴν παραχώρησιν ἐπὶ ὅροις συμφερωτέροις, ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν τὴν προτίμησιν, ἀμφιβάλλω ὅμως, ἐὰν θὰ ὑπάρξῃ Ἑταιρία ἀναδεχομένη τὴν ἐκμετάλλευσιν ἐπὶ ὅροις εὐνοϊκωτέροις τῶν συμφωνηθέντων. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ γενῇ ἡ δοκιμὴ τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμου διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐν ταύτῃ τῇ ἐπιχειρήσει, ἔστω καὶ ἂν ἐπληρόνομεν πλειότερα. Δὲν πρόκειται περὶ δοκιμῆς, ἐὰν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ δύναται νὰ ἐκτελέσῃ τοιαῦτα ἔργα, διότι τὰ μέχρι τοῦδε τελεσθέντα παρὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς πείθουσι πάντα περὶ τῆς ἱκανότητος καὶ τῆς ἀκεραιότητος αὐτῆς, οὐδὲ διατρέχομεν, ὡς παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, τὸν κίνδυνον νὰ ἐκτεθῶμεν εἰς ζημίαν 26,000,000, ἐὰν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἤθελεν ἀποτύχει ἐν τῷ πειράματι, διότι δὲν θὰ πραγματοποιηθῇ τὸ ἔργον συλλήβδην. Τοῦ ἔργου ἡ ἐκτέλεσις ἄρχεται ἐκ τῆς ὁριστικῆς μελέτης, καὶ δυνάμεθα πάντοτε νὰ σταματήσωμεν εὐθὺς μετ’ αὐτήν, ἢ καὶ ἐν αὐτῷ τῷ σταδίῳ τῆς ὁριστικῆς μελέτης, διεξαγομένης κατὰ τμήματα. Ἤδη ἐνεργεῖται ἡ μελέτη τοῦ τμήματος Μύλων καὶ Τριπόλεως καὶ συνάμα τοῦ τμήματος Καλαμῶν καὶ Μελιγαλᾶ· κατόπιν συγχρόνως μετὰ τῶν μελετῶν τῶν ἄλλων τμημάτων θὰ προβαίνῃ ἡ κατασκευὴ ἐπὶ τῶν μελετηθέντων τμημάτων. Ἐν τῇ ὑποθέσει ἄρα τῆς ἀποτυχίας, ἣν ὑπηνίχθη ὁ κ. Βουλευτὴς, θ’ ἀντελαμβανόμεθα αὐτῆς κατὰ τὰ πρῶτα στάδια τῆς ἐκτελέσεως καὶ θὰ διεκόπτομεν αὐτὴν μετὰ δαπάνην οὐχὶ δεκάδων ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ μόλις ἑκατοστύων χιλιάδων δραχμῶν, καὶ τούτων ὁπωσδήποτε οὐχὶ ἀχρήστως διατεθεισῶν. Ἀλλ’ ἐξ ὅσων γινώσκομεν δὲν εἶναι πιθανὸν, ὅτι θ’ ἀποτύχῃ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, οὐδὲ προερχόμεθα εἰς τὸ πείραμα, κατὰ τὴν παράστασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἵνα δοκιμάσωμεν τὴν ἱκανότητα αὐτῆς. Ἀφορμὴν εἰς τὸ πείραμα παρέσχεν ἡ ἔλλειψις ἐλπίδος βασίμου περὶ συμφωνίας πρὸς Ἑταιρίαν περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν, ἐὰν μὴ ἀποδείξωμεν ἐμπράκτως, ὅτι αἱ δυσχέρειαι τοῦ ἔργου δὲν εἶναι αἱ νομιζόμεναι. Σκοπὸς ἄρα τοῦ πειράματος εἶναι ἡ ἀπόδειξις, ὅτι τὰ πράγματα ἔχουσιν ὅπως παρέστησαν αὐτὰ οἱ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ δὲν δικαιολογοῦσι τοὺς φόβους καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τῶν Ἑταιριῶν. Εἶναι φυσικὸν, ὅταν διαπραγματεύηται τὸ Δημόσιον πρὸς Ἑταιρίαν, ἡ Ἑταιρία πάντα τὰ ἄγνωστα νὰ ζητῇ ὅπως καταλογίσῃ πρὸς τὸ ἑαυτῆς συμφέρον. Ἡ Ἑταιρία λέγει δὲν εἶναι ἀδύνατον ἡ ἐκτίμησις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς νὰ ἦναι ἀκριβὴς, καὶ νὰ στοιχίσῃ ἡ γραμμὴ μόνον 114 χιλιάδας δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, ἀλλ’ εἶναι πιθανὸν ἀνεπαρκῶς νὰ ὑπελογίσθησαν αἱ ἐκ τοῦ ὀρεινοῦ τμημάτων τινῶν δυσχέρειαι καὶ ἑπομένως ἡ δαπάνη νὰ ἀνέρχηται εἰς 130 ἢ 140 χιλιάδας δραχμῶν. Βεβαίως δὲ οὐδεμία Ἑταιρία θ’ ἀποφασίσῃ νὰ μὴ περιφρουρηθῇ κατὰ τῶν ἀβεβαίων. Ὅσον δυνηθῶμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὰ ἀβέβαια, κατὰ τοσοῦτον θέλει κατασευασθῆ ἡ γραμμὴ εὐθηνοτέρα, Τὸ πείραμα θὰ φανερώσῃ τὴν ἀληθῆ δαπάνην· ἔχομεν δὲ τοσούτῳ μᾶλλον συμφέρον, ὅπως πραγματοποιηθῇ, ὅσῳ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, εἰς ἣν ἔχομεν πεποίθησιν, βεβαιοῖ, ὅτι τὸ φῶς, ῥιπτόμενον ἐπὶ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, θὰ πείσῃ τὰς Ἑταιρίας, ὅτι δύνανται νὰ κατασκευάσωσι τὸν σιδηρόδρομον ἐπὶ τῇ ἐκτιμήσει τῇ παρ’ αὐτῆς καθορισθείσῃ· καὶ ἴσως ἡ Ἑταιρία, ἥτις σήμερον δὲν ἀναδέχεται τὴν ἐπιχείρησιν ἐπὶ ἐκτιμήσει 120,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, εἰμὴ συνδέουσα αὐτὴν πρὸς τὴν παραχώρησιν τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν καὶ συνόρων, ἐξ ἧς ἀπεκδέχεται σπουδαιότερα κέρδη, ἴσως δεχθῇ τότε αὐτοτελῆ τὴν ἐπιχείρησιν ἐκείνην, ἴσως δὲ παρουσιασθῇ καὶ ἄλλη Ἑταιρία, συναγωνιζομένη ἐπὶ ὅροις εὐπροσδέκτοις. Τοιαῦτα τὰ ὑπαγορεύσαντα τὴν περὶ τοῦ πειράματος πρότασιν.

§53ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ἐνδέχεται νὰ ἐκφράσω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου, παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς δώσῃ ἐξηγήσεις τινάς. Εἶπεν, ὅτι προτιμᾷ τὸ σύστημα τῆς ἐπιχορηγήσεως· ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο ἔχει τὰ ὅριά του. Ἐπιθυμῶ δὲ νὰ μάθω, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελεν εἶσθαι διατεθειμένος νὰ δώσῃ ἐπιχορήγησιν ἀνωτέραν τοῦ μέχρι σήμερον δοθέντος ποσοῦ τῶν 20 χιλ. δραχ. κατὰ χιλιόμετρον. Ἐξ ὅσων ἐνθυμοῦμαι, πρὸ ἐτῶν ἦτο δυνατὸν ὁ σιδηρόδρομος μεταξὺ Μεσολογγίου καὶ τοῦ Ἀμβρακικοῦ κόλπου νὰ κατασκευασθῇ, ὑπὸ τὸν ὅρον ν’ ἀναδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας ἐπὶ τοῦ Ἀχελώου καὶ δώσῃ ἐπιχορήγησιν 28 χιλ. δραχ. κατὰ χιλιόμετρον. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θεωρῇ τοὺς ὅρους τούτους συμφερωτέρους διὰ τὸν Τόπον τῶν ὅρων τῆς συζητουμένης συμβάσεως. Δευτέρα πληροφορία, ἣν ἐπιθυμῶ, εἶναι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ στατιστικὰς πληροφορίας περὶ τῆς κινήσεως μεταξὺ Ἀγρινίου καὶ Μεσολογγίου καὶ συνάμα περὶ τῆς κινήσεως, ἥτις δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ τοῦ Ἀμβρακικοῦ κόλπου καὶ τοῦ Μεσολογγίου. Ἡ γνῶσις, ἣν ἔχω, τῶν μερῶν ἐκείνων μὲ πείθει, ὅτι ἡ γραμμὴ μεταξὺ Καρβασαρᾶ καὶ Μεσολογγίου εἶναι μᾶλλον προσοδοφόρος καὶ δύναται νὰ κατασκευασθῇ ὑπὸ ὅρους συμφερωτέρους ἐκείνων, ὑφ’ οὓς δύναται νὰ κατασκευασθῇ ἡ γραμμὴ Ἀγρινίου– Μεσολογγίου. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μᾶς εἴπῃ ἐπὶ τίνων ὑπολογισμῶν καὶ στατιστικῶν βασιζόμενος ἔχει τὴν ἀντίθετον ἰδέαν, ἥτις τὸν ἔπεισε νὰ περιορίσῃ τὴν γραμμὴν μέχρις Ἀγρινίου.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δυστυχῶς ἔχω τὴν ἐναντίαν γνώμην, ἐνῷ θὰ ἐπεθύμουν νὰ εἶχον τὴν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διότι θεωρῶ λίαν χρήσιμον εἰς τὸ Κράτος τὴν προέκτασιν τῆς γραμμῆς μέχρις Ἄρτης· θὰ ἐπεθύμουν νὰ ὑπῆρχον δεδομένα, πείθοντα, ὅτι ἡ γραμμὴ Ἀγρινίου καὶ Ἄρτης, ἢ Ἀγρινίου καὶ Καρβασαρᾶ, θὰ παρεῖχε πλεόνασμα εἰσπράξεων ἐπὶ τῶν δαπανῶν, ἐλαττοῦν τὸ ἐκ τῆς ἐγγυήσεως βάρος τοῦ Δημοσίου, ἢ ὅτι θὰ παρεῖχε κἂν εἰσπράξεις καλυπτούσας τὰ ἔξοδα. Δυστυχῶς αἱ πληροφορίαι μου καὶ ἡ ἀντίληψίς μου περὶ τῶν πραγμάτων—διότι διέτρεξα τὴν γραμμὴν ἐκείνην— μὲ πείθουσιν, ὅτι δὲν εἶναι πιθανὸν αἱ εἰσπράξεις νὰ συντελέσωσιν εἰς ἀνακούφισιν τοῦ Δημοσίου, ἢ νὰ καλύψωσι κἂν τὴν δαπάνην τῆς λειτουργίας τοῦ σιδηροδρόμου. Ὡς πρὸς δὲ τὸ τμῆμα Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου εἶπον, ὅτι πάντα μὲ πείθουσιν, ὅτι ἡ γραμμὴ αὕτη εἶναι ἐκ τῶν σχετικῶς προσοδοφόρων. Τὸ κύριον στοιχεῖον ὑπολογισμοῦ τῆς πιθανῆς προόδου κατασκευασθησομένου σιδηροδρόμου εἶναι ὁ πληθυσμὸς, ὁ ἐγκατεστημένος κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γραμμῆς, ἔχομεν δ’ ἐπὶ βραχυτάτης γραμμῆς 43 χιλιομέτρων 3 πόλεις, ὧν ἑκάστη εἶναι κέντρον κινήσεως ἐν περιφερείᾳ εὐρυτέρᾳ τῆς δημοτικῆς ἢ καὶ τῆς διοικητικῆς, διότι τοῦ Ἀγρινίου ἡ συναλλαγὴ ἐπεκτείνεται καὶ πέραν τῶν συνόρων τοῦ νομοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ Κράτους, τὸ δὲ Μεσολόγγιον καὶ τὸ Αἰτωλικὸν εἶναι ἐπίνεια τῆς Δυτικῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ, καίτοι, τούτων ἕνεκα, ὑπόσχεται ἡ γραμμὴ αὕτη προσόδους ἐχούσας σχετικὴν ἀξίαν, δὲν φρονῶ, ὅτι, ὡς ἐῤῥήθη, εὐθὺς ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους θὰ ὦσιν αὗται ἀποχρῶσαι, ἵνα μειώσωσι τὸ βάρος τῆς ἐγγυήσεως. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐρωτᾷ περὶ τοῦ συστήματος τῆς ἐπὶ χορηγήματι κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, ἐὰν θὰ ἦτο διατεθειμένη ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀναδοχὴν χορηγήματος ἀνωτέρου τοῦ παρεχομένου εἰς τοὺς νῦν λειτουργοῦντας σιδηροδρόμους. Προκειμένου περὶ τῆς γραμμῆς Μύλων καὶ Καλαμῶν, βεβαίως θὰ ἤμεθα διατεθειμένοι νὰ δώσωμεν χορήγημα πολὺ ἀνώτερον τῶν 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, τοῦτο δὲ καὶ ἐδηλώσαμεν πρὸς τὰς Ἑταιρίας, αἵτινες ἤνοιξαν μεθ’ ἡμῶν διαπραγματεύσεις. Εἴπομεν, ὅτι θὰ προετιμῶμεν σπουδαιοτέραν ἐπιβάρυνσιν διὰ χορηγήματος μᾶλλον ἢ συμφωνίας μετριωτέρας ἐπὶ ἐγγυήσει τόκου. Ὅ,τι ὅμως λέγω περὶ τῆς γραμμῆς Μύλων καὶ Καλαμῶν δὲν δύναμαι νὰ εἴπω καὶ περὶ τῆς γραμμῆς Ἀγρινίου καὶ Καρβασαρᾶ....

§55ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μεσολογγίου καὶ Καρβασαρᾶ.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔστω καὶ Μεσολογγίου καὶ Καρβασαρᾶ. Ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ τούτῳ, νομίζω, ὅτι θὰ ὑπηγορεύετο ὁ περιορισμὸς ἐντὸς τοῦ ὅρου χορηγήματος 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, ἢ ἐλαχίστης αὐξήσεως αὐτοῦ, καὶ διότι ἡ ἀπὸ τοῦ Ἀγρινίου καὶ ἕως τοῦ Καρβασαρᾶ προέκτασις κατ’ ἐμὴν γνώμην δὲν εἶναι προσοδοφόρος, καὶ ἑπομένως ὁ σύνδεσμος τοῦ δευτέρου τμήματος θὰ παρεκώλυε τὴν κατασκευὴν τοῦ πρώτου, καὶ διότι ὁ ὅλος σιδηρόδρομος δὲν εἶναι δαπανηρός. Ἡ γραμμὴ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, κατὰ τὰ ἐν τῇ συμβάσει καὶ κατὰ τὰς ἐκτιμήσεις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, μόλις θὰ στοιχίσῃ 85,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Ἀλλ’ ὡς παρατηρεῖ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐν τῷ ὑπομνήματι αὐτῆς, στοιχίζει 85,000 δραχμῶν διότι ἔχει ἀνάπτυξιν μικρὰν, 43 χιλιομέτρων. Ἐὰν ἦτο σιδηρόδρομος διπλασίας ἢ τριπλασίας ἀναπτύξεως, θὰ ἐστοίχιζε ὀλιγώτερον κατὰ χιλιόμετρον, διότι τὰ γενικὰ ἔξοδα θὰ διενέμοντο εἰς μεγαλείτερον ἀριθμὸν χιλιομέτρων. Εἶναι ἑπομένως ὁ σιδηρόδρομος λίαν εὐθηνός· ἐπὶ σιδηροδρόμου δὲ εὐθηνοῦ εἴκοσι χιλιάδες δραχμῶν ἀποτελοῦσι χορήγημα ἐπαρκέστερον ἢ ἐπὶ γραμμῆς δαπανηρᾶς. Αἱ 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ Μύλων καὶ Καλαμῶν εἶναι τὸ ⅙ τῆς ἀξίας, ἂν ἀποδεχθῶμεν τὴν ἐκτίμησιν τῆς κατὰ χιλιόμετρον δαπάνης εἰς 120,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ Μεσολογγίου καὶ Ἄρτης εἶναι ποσοστὸν μεταξὺ τοῦ ⅓ καὶ ¼, χορήγημα δὲ συμψηφίζον πλέον τοῦ τετάρτου τῆς δαπάνης εἶναι σπουδαῖον, ἐνῷ χορήγημα μόλις ἐξισούμενον πρὸς τὸ ⅙ αὐτῆς βεβαίως δὲν εἶναι ἐπαρκές. Ἐπιδέχονται ἄρα σπουδαίαν αὔξησιν αἱ 20,000 δραχμῶν, προκειμένου περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν, διότι καὶ εἰς 30,000 δραχμῶν ἂν ἀναβιβασθῇ τὸ χορήγημα, πάλιν μόλις θὰ ἐξισῶται πρὸς τὸ ¼ τῆς δαπάνης, θ’ ἀπητεῖτο δὲ χορήγημα 40,000 δραχμῶν εἰς συμψηφισμὸν τοῦ τριτημορίου. Ἐπὶ τῶν ἀναλογιῶν τούτων στηριζόμενοι καὶ ἀφορῶντες εἰς τὴν ἐπικρατοῦσαν παρὰ τοῖς ἐπιχειροῦσι τοιαῦτα ἔργα ἀδιάσειστον γνώμην περὶ τοῦ ἀπροσόδου τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἄρτης ἐν τῷ τμήματι Ἀγρινίου καὶ Ἄρτης, δὲν θ’ ἀπεκρούομεν πρότασιν περὶ κατασκευῆς αὐτῆς ἀντὶ χορηγήματος ἔστω καὶ ἐπὶ μικρᾷ προσθήκῃ εἰς τὰς 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Τοιαύτην ὅμως πρότασιν οὔτε ἐποιήσατο Ἑταιρία τις, οὔτε ἀπεδέχθη γενομένην πρὸς αὐτὴν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως· πρότασιν δὲ περὶ σπουδαιοτέρας αὐξήσεως τοῦ χορηγήματος τῶν 20,000 δραχμῶν δὲν θ’ ἀπεδέχετο ἡ Κυβέρνησις....

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ μόνην τὴν γραμμὴν Μύλων–Καλαμῶν τὸ χορήγημα εἶναι 30,000.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον διαπραγματεύσεως, ἐν ᾗ θὰ ἐκτιμηθῇ καὶ τῆς Ἑταιρίας τὸ ἀξιόχρεων καὶ τὸ ἐπιτήδειον εἰς ἐπιτυχῆ διεκπεραίωσιν τοῦ ἔργου.

§59Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἐπειδὴ βλέπω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀρκούντως ἐνήμερον, ἀπόδειξις, ὅτι ἀρκούντως ἐμελέτησε τὸ ζήτημα. Θὰ παρακαλέσω διὰ τοῦτο νὰ μοὶ εἴπῃ τὰς σκέψεις του, ἂν ἐμελέτησε ζήτημα ἀφορῶν εἰς σιδηροδρομικὴν γραμμὴν μεταξὺ Τριπόλεως, Σπάρτης καὶ Γυθείου, καὶ ποίαν ἰδέαν ἔχει· διότι ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐν τοιαύτῃ γραμμῇ ἡ κίνησις θὰ ἦναι πολὺ ἀνωτέρα τῆς ἀπὸ Καλαμῶν μέχρι Τριπόλεως καὶ Ναυπλίου.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τῶν κατασκευαστέων σιδηροδρόμων ἐν Πελοπονήσῳ, φρονῶ ὅτι πρώτη πρέπει νὰ ἀποφασισθῇ ἡ γραμμὴ Μύλων καὶ Καλαμῶν, εὐθὺς δὲ κατόπιν διακλαδώσεις ταύτης, ἔνθεν μὲν εἰς Σπάρτην καὶ Γύθειον, ἔνθεν δὲ εἰς Πύργον. Ταύτης τῆς διακλαδώσεως ἡ διεύθυνσις μελετᾶται ἤδη, οἱαδήποτε δὲ καὶ ἂν ᾖ ἡ χάραξις αὐτῆς, ἡ διακλάδωσις αὕτη διὰ τοῦ συνδέσμου μετὰ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου, καταλήγοντος εἰς Πύργον, θέλει ἀποτελέσει ἐν Πελοποννήσῳ κυκλοτερῆ σιδηρόδρομον, μεγάλως διευκολύνοντα τὴν συγκοινωνίαν. Τὴν κυρίαν γραμμήν, τὴν τῶν Μύλων καὶ Καλαμῶν, καὶ τὰς διακλαδώσεις θεωρῶ ἐπίσης ἀναγκαίας, ἐν τῇ σειρᾷ ὅμως τῶν ἀποφάσεων δέον νὰ προηγηθῇ ἡ τῶν Μύλων καὶ Καλαμῶν, ὡς διευκολύνουσα καὶ ἐξασφαλίζουσα καὶ τῶν διακλαδώσεων τὴν ἀνυπέρθετον ἐκτέλεσιν.

§61Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐνεθυμήθην πρὸ μικροῦ εὐφυᾶ Συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἀπεβίωσε δυστυχῶς, καὶ ὁ ὁποῖος μετὰ πολλοῦ ἅλατος ἐσατύριζε τὰ περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἀπαγγελλόμενα ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μεγαλουργὰ σχέδια. Καὶ τὰ σήμερον λεχθέντα μοὶ φαίνεται, ὅτι ἀπεπλάνησαν τὸν καλὸν φίλον μου κ. Γ. Μαυρομιχάλην, ὁ ὁποῖος ἐπίστευσεν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν καὶ Καλάμας πρόκειται μετ’ ὀλίγον νὰ κατασκευασθῇ, καὶ ἔσπευσε νὰ ζητήσῃ, ἵνα τὸ καλὸν, τὸ ἐπιγιγνόμενον πρὸς τοὺς περιοίκους τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Τριπόλεως, ἐπεκταθῇ καὶ μέχρι Σπάρτης καὶ Γυθείου. Εἶναι βέβαιον, ὅτι τὰ μέχρι τοῦδε ἐπιτευχθέντα ἀποτελέσματα τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας ἐν Ἑλλάδι δὲν ἐνεθάῤῥυναν τὰς ἑταιρικὰς ἐπιχειρήσεις, διότι αἱ εἰσπράξεις τῶν σιδηροδρόμων Θεσσαλίας δὲν ἀπέβησαν τοσαῦται, ὥστε νὰ καλύπτωσι τὰ ἔξοδα τῆς κινήσεως αὐτῶν καὶ νὰ καταλείπωσι πρόσοδον ὡς τόκον τῶν καταβληθέντων κεφαλαίων. Καὶ τὰ μέχρι τοῦδε παραχθέντα ἔσοδα ἐκ τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου δὲν ἀποτελοῦσιν ὡσαύτως κεφάλαια ἐπαρκῆ πρὸς ἀμοιβὴν τῶν καταβληθέντων εἰς τὴν κατασκευὴν αὐτῶν. Ἄν δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις τὴν ἑσπέραν ταύτην μετὰ τινος εἰλικρινείας ἀσυνήθους ἐξήγησεν, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν δὲν καθίσταται βεβαία ἡ κατασκευὴ αὐτοῦ, ἀλλὰ μόνον ἐὰν εὑρεθῇ δάνειον, ὅπως πορισθῇ τὰ χρήματα, ἢ ἐὰν παρουσιασθῇ Ἑταιρία, ὅπως ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν, δὲν ἔσπευδε καθ’ ὑπερβολὴν νὰ προβῇ εἰς τὴν σύμβασιν περὶ κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, ἤθελον προτρέψει αὐτὸν ν’ ἀναβάλῃ τὴν συνομολόγησιν τῆς περὶ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου συμβάσεως, ἕως ἂν περατωθῇ ἡ μέχρι Πατρῶν σιδηροδρομικὴ συγκοινωνία, ὅτε τὰ ἔσοδα τῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πατρῶν ἠδύναντο ἴσως νὰ ἐνισχύσωσι τὰς ἑταιρικὰς ἐπιχειρήσεις, καὶ καταστήσωσι πιθανὰς τὰς προτάσεις Ἑταιριῶν πρὸς κατασκευὴν τῆς ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν καὶ Καλάμας γραμμῆς. Τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ σιδηροδρομικῶν γραμμῶν δὲν ἦσαν εὐχάριστα, οὐδ’ ἠδύναντο νὰ ἐνισχύσωσι τὰ κεφάλαια εἰς ἐπιχειρήσεις τοιαύτας, διότι οὐδ’ ἡμεῖς ὑπεθέτομεν, οὐδ’ οἱ κατασκευασταὶ τῶν σιδηροδρόμων Θεσσαλίας, ὅτι ἡ συγκοινωνία αὕτη ἤθελε χρησιμεύσει μόνον εἰς μεταφορὰν ἀνθρώπων· δυστυχῶς ἡ εὔφορος αὕτη χώρα, ἡ παράγουσα τόσον μεγάλα ποσὰ προϊόντων, εἶχεν ἀλλεπαλλήλους θεομηνίας καθ’ ὅλα τὰ ἀπὸ τῆς εὐτυχοῦς ἑνώσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν μετὰ τῆς Ἑλλάδος παρελθόντα ἔτη, οὐδὲ παρήγαγεν ὅσα παρῆγεν ἄλλοτε προϊόντα, ὅπως οἱ σιδηρόδρομοι ἐκ τῆς μεταφορᾶς αὐτῶν εἰσπράξωσι ποσὰ ἐπαρκῆ πρὸς ἀμοιβὴν τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα κατεβλήθησαν. Ἀληθῶς ὅλα ταῦτα τὰ ἔτη, ἀπὸ τῆς ἑνώσεως τῆς Θεσσαλίας μετὰ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἰδίως ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, ἦσαν ἔτη ἄφορα, τοτὲ μὲν ἕνεκα πλημμυρῶν, κατακλυσασῶν τὴν χώραν, τοτὲ δὲ ἕνεκα ἄλλων αἰτιῶν, παρακωλυσασῶν τὴν συγκομιδήν. Πρό τινων ἡμερῶν ἐζητήθη ἐντεῦθεν πληροφορία, ἂν εἰσήχθησαν ἔξωθεν σιτηρὰ εἰς Θεσσαλίαν, τοῦτο δ’ ἀρκεῖ νὰ δείξῃ, ὅτι ἡ Θεσσαλία, ἡ παράγουσα τόσον πλοῦτον σιτηρῶν, περιῆλθεν εἰς τὴν σκέψιν νὰ εἰσάγῃ τοιαῦτα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ· ὁ σιδηρόδρομος λοιπὸν Θεσσαλίας περιωρίσθη νὰ μεταφέρῃ τὸν ἀραιὸν πληθυσμὸν τῆς χώρας ἐκείνης, ἀφοῦ δυστυχῶς δὲν κατωρθώθη μέχρι τοῦδε διὰ τῶν προσπαθειῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ μεταβληθῇ ἡ Λάρισσα εἰς κέντρον βιομηχανικὸν, εἰς κέντρον ἐμπορικὸν καὶ εἰς κέντρον ἐθνικὸν, καθ’ ἃ κατὰ τὸ 1883, περιηγούμενος κατὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἶχεν ὑποσχεθῆ εἰς τοὺς κατοίκους αὐτῆς ὁ κ. Πρωθυπουργός. Αἱ Θεσσαλικαὶ πόλεις δὲν ἔχουσι μείζονα τῆς συνήθους αὐτῶν κινήσεως, ἐστερημέναι τῆς ἐκτάσεως, τὴν ὁποίαν ἡ πλουσία παραγωγὴ παρεῖχεν ἄλλοτε εἰς αὐτὰς, ὁ δὲ κατοικῶν ἀραιὸς πληθυσμὸς ἦτο ἀδύνατον νὰ εἰσφέρῃ εἰς τοὺς ἐπιχειρήσαντας τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου κεφάλαια ἐπαρκῆ εἰς τὰ πρὸς κατασκευὴν αὐτοῦ καταβληθέντα κεφάλαια. Ἀλλὰ καὶ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ τῆς Πελοποννήσου δὲν παρήγαγε μέχρι τοῦδε ποσὰ τοιαῦτα, ὥστε τὰ καθαρὰ ἔσοδα αὐτῆς νὰ κριθῶσιν ἐπαρκῆ εἰς τὰ καταβληθέντα κεφάλαια, διότι δὲν συνετελέσθη ἔτι ὅλη ἡ μέχρι Πατρῶν γραμμή, οὐδ’ ἐτέθη εἰς χρῆσιν τοῦ κοινοῦ ὅλη ἡ ἀπὸ Πειραιῶς–Ἀθηνῶν καὶ Αἰγίου εἰς Πάτρας γραμμή· ἄλλως ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ τῆς Πελοποννήσου οὐδὲ διὰ τῆς συμπληρώσεως τῆς μέχρι Πατρῶν γραμμῆς δύναται νὰ θεωρηθῇ πλήρης, διότι καὶ ἡ ἀπὸ Κορίνθου εἰς Ἄργος καὶ Μύλους διακλάδωσις ἀπαιτεῖ συμπλήρωσιν, οὐδὲ θεωρεῖται προωρισμένη νὰ καταλήξῃ εἰς τὸν Ἀργολικὸν κόλπον, ἀλλὰ δέον νὰ ἐπεκταθῇ μέχρι τοῦ Μεσσηνιακοῦ κόλπου, ἵνα θεωρηθῇ πλήρης. Τότε μόνον θέλουσι κριθῆ, ἂν τὰ ἔσοδα ἦναι ἐπαρκῆ πρὸς ἀμοιβὴν τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα κατεβλήθησαν. Ἐν ὅσῳ λοιπὸν δὲν κατασκευασθῇ ἡ γραμμὴ Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, ὁ σιδηρόδρομος τῆς Πελοποννήσου θεωρεῖται ἀτελής, οὔτε δύνανται νὰ κριθῶσι τὰ ἐκ τῆς γραμμῆς ταύτης ἔσοδα ὡς τὰ σταθερὰ καὶ μόνιμα, διότι μόνη ἡ ἀπὸ Κορίνθου εἰς Ἄργος καὶ Μύλους διακλάδωσις, δι’ ἣν κατεβλήθησαν κεφάλαια καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἀπαιτοῦνται ἔξοδα κινήσεως, εἶναι ἀδύνατον νὰ παραγάγῃ τοσαῦτα ἔσοδα, ὅσα ἀπαιτοῦνται ἵνα ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰ εἰρημένα κεφάλαια. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅμως εἶχε καταληφθῆ ὑπὸ τοῦ πόθου νὰ κατασκευάσῃ γραμμὴν Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν δύναταί τις νὰ ἐπικρίνῃ τὸν πόθον τοῦτον εἰς τοὺς συνήθεις πολιτευομένους, οἱ ἀναλαμβάνοντες ὅμως τὴν Κυβέρνησιν ὀφείλουσι νὰ ἔχωσι τὴν δύναμιν νὰ καταστέλλωσι τοὺς πόθους αὐτῶν, ἐὰν ἡ ἐκπλήρωσις αὐτῶν δὲν συμβιβάζηται μὲ τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἡ γραμμὴ ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Ἀγρίνιον εἶναι ἀρχὴ γραμμῆς ἄλλης, τῆς ἀπὸ Ἀγρινίου εἰς Καρβασαρᾶν καὶ Ἄρταν. Ἐὰν τοὐλάχιστον προσῆγε σχέδιον κατασκευῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Ἄρταν, ἠδύνατό τις νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς ἐκδηλοῦσαν τὴν στρατιωτικὴν πολιτικὴν αὐτοῦ, καὶ πιθανῶς ἤθελε δικαιολογήσει τὴν πρόνοιάν του, διότι ἡ γραμμὴ Μεσολογγίου–Ἄρτης εἶναι βεβαίως στρατιωτική. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ προταθέντος νομοσχεδίου προτείνει τὴν κατασκευὴν ἑνὸς μόνον τεμαχίου τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης ὁδοῦ, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι αὕτη πρόκειται νὰ ἑνώσῃ τρεῖς πόλεις, τὸ Μεσολόγγιον, τὸ Αἰτωλικὸν καὶ τὸ Ἀγρίνιον. Ἀλλὰ τίνος λόγου ἕνεκα ἡ ἐξαιρετικὴ μέριμνα αὐτοῦ πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας τριῶν πόλεων τοῦ Κράτους, ἐνῷ ὑπάρχουσι πόλεις ἄλλαι, παράγουσι πολλῷ περισσότερα προϊόντα καὶ ποικιλώτερα ἴσως τῶν παραγομένων ἐν Μεσολογγίῳ, Ἀγρινίῳ καὶ Αἰτωλικῷ; Τάχα δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλαι πόλεις, αἵτινες ἠδύναντο νὰ συνδεθῶσι διὰ σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας κεχωρισμένως; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος κατὰ τὴν διαχείρισιν καὶ τῆς ἄλλης Κυβερνητικῆς ἐξουσίας φαίνεται ἀδυνατῶν νὰ κρατήσῃ τῶν πόθων, τοὺς ὁποίους ἴδια αὐτοῦ πολιτικὰ συμφέροντα ἐμπνέουσιν εἰς αὐτόν, ἠκολούθησε τὴν αὐτὴν τακτικήν, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε μετῆλθε, διαχειριζόμενος τὰ χρήματα τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἐπροτίμησε τὴν γραμμὴν Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Ἐπειδὴ δὲ ἔσπευδε πρὸ τῆς ὥρας νὰ κατασκευάσῃ αὐτήν, εὑρέθη εἰς δυσχέρειαν, διότι αἱ ἑταιρικαὶ ἐπιχειρήσεις δὲν εἶχον ἐνθαῤῥυνθῆ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς μέχρι τοῦδε κατασκευασθείσης σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας. Ἑπομένως εἶπεν, ὅτι δὲν προσήρχοντο Ἑταιρίαι διὰ νὰ προβάλωσι προτάσεις πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, ἠναγκάσθη δ’ ἕνεκα τούτου νὰ ἐξυφάνῃ ἄλλο πολύπλοκον σύστημα, τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου προταθέν. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο συνεδυάσθη δάνειον χρηματικὸν μετὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου καὶ μετὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτοῦ. Ἡ Ἑταιρία, μετὰ τῆς ὁποίας συνεννοήθη, ἀναλαμβάνει τρεῖς συγχρόνως ἐπιχειρήσεις, τὴν ἐπιχείρησιν νὰ χορηγήσῃ δάνειον εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν ἐπιχείρησιν νὰ κατασκευάσῃ διὰ τῶν χρημάτων τοῦ δανείου τούτου τὸν σιδηρόδρομον, καὶ τὴν ἐπιχείρησιν, ἀφοῦ τὸν κατασκευάσῃ, νὰ ἐκμεταλλευθῇ αὐτὸν, ἐν ὅσῳ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελεν ἐξαγοράσει αὐτόν. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἐξετασθῇ κεχωρισμένως ἑκάστη τῶν ἐπιχειρήσεων τούτων, ἂν καλῶς διετέθησαν τὰ δημόσια συμφέροντα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι τὸ δάνειον, τὸ ὁποῖον κατώρθωσε νὰ συνομολογήσῃ μετὰ τῆς Ἑταιρίας, εἶναι συμφέρον, διότι, ἂν ὁ τόκος τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 ἀνέρχηται εἰς 5 καὶ 93 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, ὁ τόκος τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον θέλει καταβληθῆ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἀνέρχεται εἰς 6%, καὶ τὸ κεφάλαιον τοῦτο πρόκειται νὰ καταβληθῇ ἐπὶ ἀρτίῳ· ἑπομένως ἐλλείπει τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον παρέχει ἐπὶ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 ἡ διαφορὰ τοῦ ὀνομαστικοῦ πρὸς τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι λησμονεῖ, ὅτι τὸ δάνειον αὐτὸ οὐ μόνον εἶναι ἀσφαλέστατον, ἀλλὰ συνεπάγει δικαιώματα, τῶν ὁποίων ἡ ἐνάσκησις θέλει εἶσθαι συμφέρουσα εἰς τὴν καταβάλλουσαν τὰ κεφάλαια Ἑταιρίαν. Ὅταν τις ὑπολογίζῃ τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων κατὰ χιλιόμετρον, ὑπολογίζει πάντοτε αὐτὰ περιλαμβάνων ἐν τῷ ὑπολογισμῷ καὶ τὴν ἀποζημίωσιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀναλαμβάνουσι τὴν ἐργασίαν τῆς κατασκευῆς. Ἂν ἡ Ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου παρεχώρησεν εἰς ἄλλην Ἑταιρίαν τὴν ἐργασίαν τῆς κατασκευῆς καὶ προσδιώρισε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελε πληρώσει εἰς αὐτὴν κατὰ χιλιόμετρον, βεβαίως ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν κατασκευὴν Ἑταιρία δὲν συνεφώνησε μετὰ τῆς πρώτης νὰ λάβῃ μόνον τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἤθελεν ἐξαγάγει ἐκ τῶν θυλακίων της, ἀλλὰ καὶ τὰ ποσὰ, δι’ ὧν ἤθελεν ἀποζημιωθῆ καὶ κερδίσει ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης. Λοιπὸν τὸ κέρδος τῆς ἀναλαβούσης τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου Ἑταιρίας περιλαμβάνεται ἐν τῷ ποσῷ τῶν 85 χιλιάδων φράγκων, τὰ ὁποῖα θέλουσι πληρωθῆ αὐτῇ κατὰ χιλιόμετρον δι’ ἔξοδα κατασκευῆς. Ὑπολείπεται δὲ εἰς τὴν Ἑταιρίαν προσέτι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἤτοι τὸ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων ἐκ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου ὑπολειπόμενον καθαρὸν κέρδος, ἐκ τοῦ ὁποίου θέλει λαμβάνει τὸ ἥμισυ. Ἀλλ’ εἰς τοὺς δανειστὰς τῶν 135,000,000 παρέσχομεν, εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐγγυήσεις τὴν πρόσοδον τῶν μονοπωλίων καὶ τὸ δικαίωμα τῆς διαχειρίσεως αὐτῶν, ἐνῷ ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος Ἑταιρία δανείζει τὰ κεφάλαια ἄνευ ἐγγυήσεώς τινος. Ἀγνοῶ ὅμως, ἂν δύναταί τις νὰ ζητήσῃ ἄλλην μεγαλειτέραν ἐγγύησιν ἐκείνης, ἣν ἡ Ἑταιρία αὕτη θέλει ἔχει, ἤτοι αὐτὸν τὸν σιδηρόδρομον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θέλει ἔχει νόμιμον δικαίωμα ὑποθήκης καὶ ὁ ὁποῖος θέλει ἔχει ἀξίαν μεγαλειτέραν ἀπὸ τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα θέλουσι καταβληθῆ διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ, διότι θέλει προσαυξήσει ἡ ἀξία αὐτῶν διὰ τῆς ἀξίας τοῦ ἐδάφους, ἣν θέλει πληρωθῆ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐπεθύμουν νὰ μὴ ἔσπευδεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν μελέτην περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, οὐχὶ μόνον διὰ τὴν ζημίαν, ἡ ὁποία ἐνδέχεται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἂν τοῦτο ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς παροχὰς κατὰ τι μεγαλειτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἤθελε παράσχει, ἂν κατεσκευάζετο ἡ σιδηροδρομικὴ αὕτη γραμμὴ δι’ ἄλλου συνδυασμοῦ, καὶ οὐχὶ διὰ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς δανειστικῆς ἐπιχειρήσεως μετὰ τῆς ἐπιχειρήσεως τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου καὶ μετὰ τῆς ἐπιχειρήσεως τῆς διοικήσεως αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ διότι αἱ διὰ τῶν συνδυασμῶν τούτων ὑπερβάλλουσαι παροχαὶ τοῦ Δημοσίου ἐνδέχεται εἰς τὸ μέλλον νὰ καταστήσωσι σπανιωτέρας τὰς ἑταιρικὰς ἐπιχειρήσεις, ἢ νὰ ἐνθαῤῥύνωσιν αὐτὰς εἰς μεγαλειτέρας ἀξιώσεις. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, σπεύδων νὰ παρασκευάσῃ εἰς τοὺς συμπολίτας του τὴν σιδηροδρομικὴν ταύτην συγκοινωνίαν, συνεστάλη νὰ μὴ δώσῃ παραθυμίαν τινὰ εἰς ἓν μέγα τμῆμα τοῦ Κράτους, τοῦ ὁποίου καὶ ἡ πολιτικὴ ζωὴ καὶ ἡ οἰκονομικὴ ζωὴ παρίσταται ἀκμαιοτέρα ἢ ὅσον παρίσταται ἐν τοῖς ἄλλοις τμήμασιν αὐτοῦ. Ὅθεν ἐμερίμνησε νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον καὶ περὶ κατασκευῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι καὶ κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1884, ὅτε εἰσήγαγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, εἶδον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν σπεύδοντα μετά τινος ζωηρότητος, ὑπερβαινούσης τὴν ζωηρότητα τῆς ἡλικίας του, νὰ καταθέσῃ ἐπὶ τοῦ βήματος ἓν βιβλίον, καὶ εἶδον αὐτὸν τότε, ἀφοῦ κατέθηκε τὸ βιβλίον, νὰ στραφῇ πρὸς τὴν Βουλὴν, εἰπὼν, ὅτι εἶναι ἡ μελέτη τῆς γραμμῆς Μύλων–Τριπόλεως, ὡς ἂν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε βραδύτερον φθάσει τότε ἀπὸ τῆς θέσεώς του εἰς τὸ βῆμα, ἠδύνατο νὰ παρεμβληθῶσι προσκόμματα εἰς τὴν ταχεῖαν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν. Ἡ Βουλὴ ὑπ’ οὐδενὸς ἐκαλεῖτο τότε καθήκοντος νὰ λάβῃ γνῶσιν τῶν προεισαγωγικῶν μελετῶν τοῦ σιδηροδρόμου, οὐδ’ εἰσήγετο κἂν εἰς αὐτὴν μέτρον τι νομοθετικὸν, ἡ σύμβασίς τις περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν. Τὸ ἀσέμνως ἀγυρτικὸν ἐκεῖνο διάβημα τοῦ κ. Λομβάρδου μοὶ ἀνέμνησε πρὸ μικροῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μνημονεύσας ἀπὸ ποίας ἐποχῆς ἤρχισαν αἱ περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου μελέται, καὶ καταλήξας εἰς τὸ ὅτι καὶ τώρα ἐστάλησαν ὁ κ. Γκοτλὰν καὶ ὁ κ. Κελενὲκ, ἵνα ἐργασθῶσι πρὸς χωροστάθμισιν τοῦ ἐδάφους. Αὐταὶ αἱ παραστάσεις τῆς Κυβερνήσεως ἀπεπλάνησαν πρὸ μικροῦ καὶ τὸν φίλον μου κ. Μαυρομιχάλην, ἐγερθέντα νὰ ἐρωτήσῃ μήπως ἐγένοντο μελέται τεχνικαὶ πρὸς κατασκευὴν καὶ τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ τῆς Τριπόλεως εἰς Σπάρτην καὶ Γύθειον, καὶ παρασχόντα τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μᾶς ἀναφέρῃ πόσα μεγαλουργὰ σχέδια ἐξυφαίνει ἐν τῷ νῷ, πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων ἐν τῷ μέλλοντι, δι’ ὧν νὰ συνδέσῃ ὅλα τὰ παράλια τῆς Πελοποννήσου, καὶ νὰ καταστήσῃ περιφερικὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν καὶ παρασκευάσῃ τὴν εὐημερίαν τοῦ Τόπου, ἂν καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐμερίμνησε μόνον περὶ σιδηροδρόμου μεταξὺ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου. Τὸ περίεργον δὲ, ὅτι ἀπεπλάνησε καὶ ἄλλον φίλον πρεσβύτην, τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀχαΐας βουλευτὴν κ. Ρικάκην, ὁ ὁποῖος, ὑπολαβὼν, ὅτι πρόκειται νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, ἀντέστη, καὶ προσεπάθησε νὰ ἀποτρέψῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τοῦ νὰ ἐπιχειρήσῃ τὸ πείραμα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν ἀπ’ εὐθείας, ἵνα μὴ συμβῶσι σπατάλαι καὶ καταχρήσεις. Κατὰ θεωρίαν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου ἔχει πληρέστατα δίκαιον. Καὶ ἐγὼ εἰμι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος νὰ ἀναμιγνύωνται αἱ Κυβερνήσεις εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα δὲν ἁρμόζουσιν εἰς αὐτάς. Καὶ δὲν εἶναι ἡ γνώμη μου αὐθαίρετος. Τὴν ἀρχὴν αὐτὴν ἐκύρωσε καὶ πρόσφατος πεῖρα κατὰ τὰ 1877 ἢ 1876 ἐν τῇ Γαλλίᾳ, ἔνθα ἐπεχείρησαν τοιοῦτόν τι. Ἐζήτησαν ἐκεῖ νὰ ἐξαγοράσωσι σιδηροδρόμους κατασκευασθέντας ὑπὸ Ἑταιριῶν, καὶ νὰ διοικῶσιν αὐτοὺς δι’ ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐκεῖ εἶχον τοὐλάχιστον λόγον. Εἶχον λόγον πολιτικὸν καὶ βιομηχανικόν. Ἤθελον νὰ ἐνισχύσωσι τὴν ἐγχώριον βιομηχανίαν ἐν τῷ ἀνταγωνισμῷ αὐτῆς πρὸς τὴν βιομηχανίαν τῆς ἀλλοδαπῆς. Ἐπεθύμουν νὰ γένηται τὸ Κράτος κύριον τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας ἔν τισι περιφερείαις, ἵνα ποιῆται χρῆσιν ἀνάλογον τῶν πολιτικῶν ἐνεργειῶν τοῦ Ἔθνους καὶ ἐνεργῇ ἀπόλυτον ἐπ’ αὐτῶν ἀστυνομίαν. Ἀλλὰ μετ’ ὀλίγον εἶδον, ὅτι τὸ σχέδιον ἦτο ἐπιζήμιον, ὥστε οἱ σιδηρόδρομοι ἐκεῖνοι, οἱ ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐκμεταλλευόμενοι, οὐ μόνον δὲν παρῆγον κέρδος, ἀλλ’ οὐδὲ τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς τὴν κίνησιν αὐτῶν ἔξοδα. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ ὁσάκις ἐπεχείρησαν Κυβερνήσεις νὰ κατασκευάσωσι σιδηρόδρομον. Διὰ τοῦτο αἱ Κυβερνήσεις παραχωροῦσι τὴν κατασκευὴν τοιούτων ἔργων εἰς τὴν ἰδιωτικὴν ἐπιχείρησιν, διότι ἄλλως περιπίπτουσιν εἰς πολὺ μεγάλας δαπάνας. Ἐπειδὴ δὲ ἡμεῖς δὲν εἴμεθα εὔποροι, οὐδὲ πιστεύω, ὅτι αἱ ἀναγγελίαι περὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ 1887 ἢ αἱ περὶ τοῦ περισσεύματος ἐλπίδες ἔπεισαν ὑμᾶς περὶ τῆς εὐπορίας μας, ἡμεῖς, ἐπειδή, λέγω, δὲν εἴμεθα εὔποροι, ὀφείλομεν νὰ μικρολογῶμεν καὶ νὰ ἀποφεύγωμεν τὴν σπατάλην. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι οὐδέποτε προσήκει ἵνα ἀναλάβῃ ἡ Κυβέρνησις κατασκευὴν σιδηροδρόμου. Ἀλλὰ καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς μᾶς ἀπήλλαξε τῆς ἀνησυχίας ταύτης, διότι δὲν μᾶς εἶπεν, ὅτι πρόκειται νὰ ἀρχίσῃ τὸ ἔργον, μᾶς εἶπεν, ὅτι ἀπέβαλε τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἤθελε δυνηθῆ νὰ παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν εἰς Ἑταιρίαν τινά, διότι δὲν ἐπαρουσιάσθη Ἑταιρία τις, διὰ νὰ ζητήσῃ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης, πᾶσαι δὲ αἱ προτάσεις, αἱ γενόμεναι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, συνεδύαζον τὴν γραμμὴν ταύτην μετὰ τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Λαμίας– Λαρίσσης, οἱ δὲ ὅροι τῆς κατασκευῆς τῆς δευτέρας ταύτης γραμμῆς ἐκρίνοντο παρ’ αὐτῆς πολὺ βαρεῖς. Μᾶς εἶπε δὲ, ὅτι, διὰ πᾶν ἐνδεχόμενον, δὲν εἶναι ζημία τις παντάπασιν, ἂν ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἓν νομοσχέδιον, καὶ εἴτε δυνηθῇ νὰ εὕρῃ καὶ δανεισθῇ 24 ἕως 25 ἑκατομμύρια, εἴτε ἐν τῷ μεταξὺ παρουσιασθῇ Ἑταιρία τις, τότε νὰ συνεννοηθῇ μετ’ αὐτῆς, διὰ νὰ μελετήσῃ σπουδαιότερον περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Ὥστε τὸ δεύτερον νομοσχέδιον, τὸ περὶ κατασκευῆς φροντίδι καὶ δαπάνῃ τῆς Κυβερνήσεως τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, χρησιμεύει ὡς ἓν καρύκευμα, τὸ ὁποῖον καθιστᾷ ἀνεκτὸν τὸ πρῶτον νομοσχέδιον περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου– Ἀγρινίου. Δὲν γνωρίζω ποία θέλει εἶσθαι ἡ ἐκτίμησις, τὴν ὁποίαν οἱ συμπολῖται ἡμῶν θέλουσι ποιήσει, τοῦ μέτρου τούτου, τὸ ὁποῖον προέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Βουλήν. Νομίζω, ὅτι καὶ ὁ κ. Μαυρομιχάλης καὶ ὁ κ. Ρικάκης θέλουσι μειδιάσει, ἀναμιμνησκόμενοι τὴν περιέργειαν καὶ τὴν σπουδὴν, ἣν ἔδειξαν, ἵνα συζητήσωσι σπουδαίως περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν καὶ Καλάμας. Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι εἰς τὸ κοινὸν θέλει ἐμποιήσει θλιβερὰ αἰσθήματα. Ὁμιλῶν δὲ περὶ κοινοῦ, τὸ ὁποῖον θέλει αἰσθανθῆ θλιβερὰ αἰσθήματα, ὑπαινίσσομαι τὸ κοινὸν ἰδίως τοῦ τμήματος ἐκείνου τοῦ Κράτους, τὸ ὁποῖον καὶ πολυπληθὲς εἶναι καὶ ἐργατικὸν, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἠδυνήθη μέχρι τοῦδε οὐδὲ αὐτὴν τὴν δι’ ἁμαξῶν συγκοινωνίαν νὰ ἀποκτήσῃ, ἂν καὶ ὁδοὶ ἤρξαντο νὰ κατασκευάζωνται πρὸ δεκάδος ἐτῶν. Ἐπανειλημμένως κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ἤκουσα τοῦ βουλευτοῦ Καλαβρύτων κ. Φωτήλα παριστῶντος, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ ὁδὸς ἀπὸ Πατρῶν εἰς Καλάβρυτα, ἡ περατωθεῖσα, καὶ αὐτὴ κατηρειπώθη καὶ δὲν ἐπισκευάζεται. Ἀλλὰ τί νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅ,τι αὐτοῖς ὀφθαλμοῖς εἶδον, ἐπισκεψάμενος πέρυσι τὴν Κυνουρίαν κατὰ τὰ διαῤῥυθμιστικὰ ἐκλογικὰ σχέδια τοῦ Πρωθυπουργοῦ, εἰς τὴν ὁδὸν Ἄστρους μέχρις Ἁγίου Πέτρου; Δι’ ἓν τμῆμα αὐτῆς εἶχον δαπανηθῆ 600,000 δραχμῶν· ἀλλὰ καὶ ἡ κατασκευὴ τῶν ἄλλων τμημάτων ἐγκατελείφθη, καὶ αὐτὸ τὸ κατασκευασθὲν τμῆμα ἐγκατελείφθη καὶ μετεβλήθη νῦν εἰς ἀγροὺς ἢ χέρσους γαίας, αἱ δ’ ἑκατοστύες χιλιάδων δραχμῶν, αἱ δαπανηθεῖσαι, ἐχρησίμευσαν ἴσως ὡς λίπασμα τοῦ ἐδάφους. Καὶ δὲν εἶναι μόνη ἡ ὁδὸς αὕτη....

§62ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Σπάρτης.

§63ΕΤΕΡΟΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ μεταξὺ Ἀρεοπόλεως καὶ Γυθείου.

§64ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ μεταξὺ Ἀνδριτσαίνης καὶ Μεγαλοπόλεως.

§65ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οἱ λαοὶ, οἱ κατοικοῦντες τὴν Πελοπόννησον, ἔχουσι μεγάλην θλίψιν διὰ τὴν ἐγκατάλειψιν, εἰς ἣν περιῆλθον, καὶ δὲν λυποῦνται διότι ἄλλοι συμπολῖταί των ἀξιοῦνται τῆς φιλοστόργου μερίμνης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐμπαιζόμενοι ὅμως ὑπ’ αὐτοῦ διὰ νομοσχεδίων περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου, οἷον τὸ προταθὲν περὶ τῆς γραμμῆς Μύλων, Τριπόλεως καὶ Καλαμῶν, βεβαίως θέλουσι λυπηθῆ.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε τὸ πρῶτον ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν σχέδια περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων, ἐλέχθησαν παραπλήσια τῶν πρὸ ὀλίγου ῥηθέντων, ἀλλὰ μετέχοντα, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, καὶ Ἀττικοῦ ἅλατος. Καὶ ὄντως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐπετρέπετο τὸ δηκτικὸν καὶ τὸ ἐφεκτικὸν ἐν ὁμιλίᾳ περὶ σχεδίων ἀφορώντων εἰς σιδηροδρόμους, διότι μετὰ βίον τοῦ Κράτους πολυετῆ μία μόνη ἐλειτούργει τότε γραμμὴ σιδηροδρομικὴ ἀναπτύξεως μόλις δέκα χιλιομέτρων, καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, ὑπῆρχον δὲ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιευμένοι Νόμοι περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων πολυάριθμοι. Ἤρκει ἄρα, ἀνατρέχων τις εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, ν’ ἀντιπαραθέσῃ τοὺς τίτλους τῶν ψηφισθέντων νομοσχεδίων πρὸς τὰ τελεσθέντα, ἵνα, ἂν μάλιστα, ὡς ὁ ἀγορεύσας τότε περὶ τοῦ θέματος, ἦτο καὶ φιλοσκώμμων, ἀποσπάσῃ τὰ μειδιάματα τῶν ἀκροωμένων. Ἤλπισε καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὁ ἄρτι ἀγορεύσας, ὅτι οἱ μειδιάσαντες τότε θὰ ἐμειδίων καὶ σήμερον, ταὐτὰ ἀκούοντες, καὶ ἐξεπλάγη ἴσως βλέπων τὴν Βουλὴν διαποροῦσαν περὶ τοῦ ἀστείου τῶν ὑπαινιγμῶν· ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προκαλέσωσι μειδιάματα σήμερον προτάσεις περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων, ὑποβαλλόμεναι παρ’ ἐκείνων, οἵτινες καὶ προηγουμένως ὑπέβαλον νομοσχέδια περὶ σιδηροδρόμων, ὧν πραγματοποιηθέντων πάντων ἀνεξαιρέτως, ἔχει σήμερον ἡ Ἑλλὰς ἀνάπτυξιν σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας, οὐχὶ δέκα χιλιομέτρων, ἀλλ’ ἑξακοσίων χιλιομέτρων. Ἐσκώφθησαν τὰ νομοσχέδια, δι’ ὧν προετείνετο ἡ κατασκευὴ τῶν ἑξακοσίων χιλιομέτρων, ἀλλ’ ἀφοῦ ἀπηντήσαμεν εἰς τὰ σκώμματα διὰ τῆς συντελέσεως τῶν ἔργων, ἀναχρονισμὸς εἶναι ἡ ἐπανάληψις εὐφυολογιῶν ἐπὶ προτάσεων ἡμετέρων περὶ σιδηροδρόμων, παρεγνώρισε δὲ τοὺς καιροὺς καὶ τὰ πρόσωπα ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, νομίσας, ὅτι σήμερον καὶ πρὸς τοὺς νῦν κυβερνῶντας ἀπευθυνόμενοι περιεῖχον ἅλας ὑπαινιγμοὶ, ὅτι τὰ παρ’ αὐτῶν περὶ δημοσίων ἔργων προτεινόμενα εἶναι μῦθοι. Τοιοῦτοι ὑπαινιγμοὶ μαρτυροῦσιν, οὐχὶ, ὅτι αἱ σημεριναὶ ἡμῶν προτάσεις εἶναι ὀλιγώτερον θετικαὶ τῶν προηγουμένων, ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ μόνον, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς εὔχεται νὰ ἦναι μῦθοι τὰ νῦν προτεινόμενα, δυσανασχετῶν, ὅτι δὲν ὑπῆρξαν μῦθοι τὰ προηγούμενα, ὡς ἤλπιζε καὶ προεφήτευσεν. Ὡς διεψεύσθησαν αἱ ἐλπίδες καὶ αἱ προφητεῖαι αἱ τότε, θέλουσι διαψευσθῆ καὶ αἱ νῦν. Οὐδεὶς Νόμος, προταθεὶς παρ’ ἡμῶν, περὶ σιδηροδρόμων, ἔμεινεν ἀνεκτέλεστος· ὅσα προετάθησαν παρ’ ἡμῶν, πάντα ἐξετελέσθησαν. Ἑπομένως ἡμεῖς θὰ ἠδυνάμεθα δεδικαιολογημένως νὰ μειδιάσωμεν, ἀκούοντες, ὅτι τὰ προτεινόμενα παρ’ ἡμῶν δὲν θὰ ἐκτελεσθῶσιν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀποκρύψῃ πόσον θὰ ἱκανοποίει αὐτὸν ἡ μὴ ἐκτέλεσις τῶν προτάσεων ἡμῶν, καὶ ὅτι πληγόνομεν θανασίμως αὐτὸν δι’ ὧν ἐκτελοῦμεν, ὠφελοῦντες τὴν Πελοπόννησον, ἔργων, διαψευδόντων ὅσα προσπαθεῖ νὰ διαδώσῃ περὶ τῶν διαθέσεων τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Πελοπόννησον. Καὶ ἐν ταύτῃ τῇ περὶ σιδηροδρόμου ἐν Πελοποννήσῳ, ὡς καὶ ἐν πάσῃ εὐκαιρίᾳ, περὶ τῶν προτεινομένων ὀλίγον φροντίζει, ζητεῖ δὲ μόνον ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀδιαφορεῖ περὶ Πελοποννήσου καὶ ἐνδιαφέρεται μόνον περὶ Μεσολογγίου. Ὁ σιδηρόδρομος Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου παρεχωρήθη εἰς Ἑταιρίαν, πρὸς ἣν ἠνοίξαμεν ἀρχικῶς διαπραγματεύσεις οὐχὶ περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν. Δὲν ἐσκεπτόμεθα ἡμεῖς περὶ τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, διότι ἐκ τῶν προηγουμένων ἐνεργειῶν εἴχομεν πεισθῆ περὶ τοῦ δυσχεροῦς τῆς παραχωρήσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἄρτης, οὗτινος τμῆμα εἶναι ὁ σιδηρόδρομος Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου. Περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν προσεπαθήσαμεν νὰ ἀνοίξωμεν διαπραγματεύσεις ἐν ἄλλοις καὶ πρὸς τὴν Βελγικὴν Ἑταιρίαν, ἀλλὰ προσεκόψαμεν εἰς τὰς ἐδαφικὰς δυσκολίας, περὶ ὧν ὡμίλησα πρότερον. Ἡ Ἑταιρία, μετὰ ἐπισκόπησιν τοῦ ἐδάφους δι’ ἰδίου ἀντιπροσώπου, ἐπείσθη, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις ἀπῄτει δαπάνας ἀνωτέρας ὅσων ἦτο αὕτη διατεθειμένη ἵνα καταβάλῃ. Παραιτηθεῖσα ὅμως τῶν διαπραγματεύσεων περὶ τοῦ σιδηροδρόμου ἐκείνου, ἐπεξέτεινεν εἰς ἄλλα σημεῖα τὴν ἐξέτασιν περὶ σιδηροδρομικῶν ἐν Ἑλλάδι ἐπιχειρήσεων, καὶ ἐποιήσατο προτάσεις περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου μετὰ αἱρέσεως περὶ προεκτάσεως αὐτοῦ μέχρις Ἄρτης. Ἡ Κυβέρνησις ἀπήντησεν, ὅτι δικαίωμα αἱρέσεως δύναται νὰ ἐπιφυλάξῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς, οὐχὶ ὅμως καὶ νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὸν πρὸς αὐτὴν συμβαλλόμενον, ὅτι, ἂν ἡ Ἑταιρία ἦτο διατεθειμένη νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν μέχρις Ἄρτης ἐπὶ χορηγήματι, θὰ ἠδύνατο νὰ τύχῃ τῆς παραχωρήσεως, ἂν ὅμως δὲν ἦτο διατεθειμένη νὰ κατασκευάσῃ αὐτὴν ἐπὶ χορηγήματι καὶ ἐζήτει τὴν παραχώρησιν ἐπὶ τῷ συστήματι, ἐφ’ ᾧ διεπραγματεύθη περὶ τῆς γραμμῆς Μύλων καὶ Καλαμῶν, μὴ ἀναλαβοῦσα ὅμως τὴν ἐπιχείρησιν, ἕνεκα τῶν δυσχερειῶν τοῦ ἔργου, παραχώρησιν ἐπὶ τοιούτῳ συστήματι θὰ ἠδύνατο νὰ λάβῃ μόνον τοῦ τμήματος τῆς γραμμῆς, οὗτινος ἡ λειτουργία παρεῖχεν ἐλπίδα προσόδου τινός· ἐπὶ τῇ βάσει δὲ ταύτῃ συνήφθη συμφωνία. Εἰς συμφωνίαν περὶ ἐπιχειρήσεως σιδηροδρομικῆς, ὁμοίαν τῇ περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογίου καὶ Ἀγρινίου, θὰ προήρχετο ἡ Κυβέρνησις, ὁπουδήποτε τῆς Ἑλλάδος ἐπαρουσιάζοντο αἱ αὐταὶ συνθῆκαι. Ἠρώτησεν ὁ κ. Βουλευτής, διατί δὲν προετιμήσαμεν ἄλλα σημεῖα· διότι δὲν ὑπῆρχον ἀλλαχοῦ ἐν διαστήματι 43 χιλιομέτρων τρεῖς πόλεις τὸν αὐτὸν ἔχουσαι πληθυσμὸν καὶ τὴν αὐτὴν συγκοινωνίαν, ὡς τὸ Ἀγρίνιον, τὸ Αἰτωλικὸν καὶ τὸ Μεσολόγγιον. Ἄν ὑπάρχωσι πόλεις, ἔχουσαι ἴσην συγκοινωνίαν, παρουσιάζουσαι τὰς αὐτὰς εὐκολίας περὶ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τὰς αὐτὰς προσδοκίας προσόδου ἐκ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ, εὐθὺς σήμερον θέλομεν παραχωρήσει ζητουμένην τὴν κατασκευήν, καθὸ συμφέρουσαν, ὁπουδήποτε τῆς Ἑλλάδος, ἐν τοιαύταις περιστάσεσιν. Ἐν Πελοποννήσῳ ὑπάρχουσι σιδηρόδρομοι κατασκευαστέοι, ὧν ἡ λειτουργία ὑπόσχεται προσόδους, οὐ μόνον ἴσας, ἀλλὰ καὶ πολλῷ ἀνωτέρας· τοιοῦτος σιδηρόδρομος εἶναι μάλιστα πάντων ὁ τῶν Μύλων καὶ Καλαμῶν· ἀλλὰ μέχρις ὥρας δὲν ἐγένοντο προτάσεις ἀποδεκταί, καίτοι ἡμεῖς ἐκ Πελοποννήσου καὶ ἰδίᾳ ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν ἠρξάμεθα τῶν διαπραγματεύσεων, αἵτινες ἀπέληξαν εἰς τὴν συνομολόγησιν τῆς διὰ τοῦ νομοσχεδίου κυρουμένης συμβάσεως. Δὲν εἰργάσθημεν περὶ τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου διὰ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ὁ κ. Βουλευτὴς δυσαρεστεῖται βλέπων ἡμᾶς ἐργαζομένους ἐκεῖ· εἰργάσθημεν εἰς τὰ τῶν κατασκευαστέων σιδηροδρόμων ἐν Πελοποννήσῳ, διότι νομίζομεν, ὅτι ἐκεῖ ὑπάρχει στάδιον σιδηροδρομικῶν ἐπιχειρήσεων, τὸ δεύτερον ἐν Ἑλλάδι, τῆς πρώτης βαθμίδος κατεχομένης ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν καὶ συνόρων, ὅστις θὰ συνδέσῃ τὴν χώραν μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Οἱ ἄλλοι κατασκευαστέοι σιδηρόδρομοι ἕπονται εἰς τοὺς τῆς Πελοποννήσου, ἀλλὰ διότι θεωρῶ τούτου τοῦ σιδηροδρόμου τὴν κατασκευὴν μᾶλλον ἐνδιαφέρουσαν τῆς κατασκευῆς ἐκείνου, δὲν φρονῶ διὰ τοῦτο, ὅτι, παρουσιαζομένης εὐκαιρίας πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ἧττον ἐπειγούσης ἐπιχειρήσεως, ὀφείλομεν ν’ ἀναβάλωμεν τὴν περὶ αὐτῆς συμφωνίαν ἕως τῆς παραχωρήσεως τῆς μᾶλλον ἐπειγούσης. Καίτοι δὲν συνήψαμεν ἔτι συμφωνίας περὶ τοῦ σιδηροδρόμου τῶν συνόρων, καὶ ἴσως βραδύνῃ ἡ ἐκτέλεσις γραμμῆς ὁμολογουμένως τῆς μάλιστα ἐπειγούσης, κατεσκευάσαμεν ὅμως μέχρι τοῦδε ἀλλαχοῦ τοῦ Κράτους σιδηροδρόμους ἑξακοσίων χιλιομέτρων, καὶ πραγματευόμεθα περὶ κατασκευῆς τριακοσίων ἔτι χιλιομέτρων. Οὕτω καὶ περὶ τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, τῶν κατεχόντων ἐν τῇ διαβαθμίσει τοῦ ἐπείγοντος θέσιν ὑπερτέραν τῶν ἄλλων, οὓς θεωροῦμεν κατέχοντας τὴν τρίτην, τετάρτην, ἢ πέμπτην βαθμίδα, ἡ μήπω ὑποβολὴ προτάσεων συμφερουσῶν περὶ ἐκείνων δὲν ἐμποδίζει τὴν σύναψιν συμφωνιῶν περὶ τούτων· τοὐναντίον αἱ συμφωνίαι αὗται προλεαίνουσι τὴν ὁδὸν εἰς τελεσφόρους περὶ τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου προτάσεις. Ἡ ἐκ κυβερνητικῆς πρωτοβουλίας ἐνέργεια περιορίζεται εἰς τὰς γραμμὰς πρωτευούσης σημασίας, ἤτοι εἰς τὰς τῶν Ἀθηνῶν καὶ συνόρων, καὶ εἰς τὰς τῆς Πελοποννήσου· ὡς πρὸς τὰς ἄλλας δὲν προεκαλέσαμεν τὰς διαπραγματεύσεις, ἀλλὰ τὰς ἀπεδέχθημεν προκληθείσας. Ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν καὶ συνόρων ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ὀργάνων αὑτῆς ἐποιήσατο οὐχὶ ἁπλῆν ἀναγνώρισιν, ὅπως ἐγένετο διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων καὶ Καλαμῶν, ἀλλὰ μελέτην προκαταρκτικὴν, ἱκανῶς πλησιάζουσαν εἰς ὁριστικήν. Ἐῤῥήθη ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος, ὅτι ἐγένετο ὁριστικὴ μελέτη τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν. Ἀναγνώρισις μόνον ἐγένετο, ἤδη δ’ ἐπελήφθη ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ τῶν ὁριστικῶν μελετῶν. Διὰ τῆς μελέτης τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν καὶ συνόρων, ἢ ἀκριβέστερον Ἀθηνῶν καὶ Λαρίσσης, προεκαλέσαμεν τὴν προσοχὴν ξένων Ἑταιριῶν εἰς τὴν ἐπιχείρησιν. Ἄνευ τοιαύτης μελέτης ἦτο ἀδύνατον νὰ ἔλθωμεν εἰς συνεννόησιν πρὸς Ἑταιρίαν, διότι ἠγνοοῦντο πάντα τὰ οὐσιώδη στοιχεῖα τοῦ ὑπολογισμοῦ τῆς δαπάνης, ἦτο δὲ μόνον γνωστὸν, ὅτι μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Λαρίσσης ὑπάρχουσιν ὀροσειραὶ, ἃς θὰ διασχίζῃ ἡ γραμμὴ διὰ σηράγγων δαπανηροτάτων· προκαταρκτικὸς ἄρα ὅρος προεβάλλετο παρὰ τῶν παρουσιαζομένων ἵνα διαπραγματευθῶσι περὶ τῆς γραμμῆς, ἡ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως προκαταβολὴ τῶν πρὸς μελέτην τῆς γραμμῆς. Ἡμεῖς, ἀντὶ τῆς προκαταβολῆς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν διαπραγματευθησόμενον τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς τὴν παρ’ ἐκείνου γενησομένην μελέτην, ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν ὀργάνων αὑτῆς νὰ ἐκτελέσῃ τὴν μελέτην εἰς χρῆσιν παντὸς διαπραγματευθησομένου, καὶ οὐχὶ ἑνὸς μόνου. Κατὰ τοῦτο διαφέρει ἡ ἐνέργεια ἡ ἡμετέρα ἀπὸ τῶν προηγουμένων ἐνεργειῶν ἐπὶ τοῦ θέματος. Ταυτοχρόνως δὲ προέβημεν καὶ εἰς τὴν ἀναγνώρισιν τῆς γραμμῆς τῆς Πελοποννήσου, τὴν κινήσασαν τὸν χόλον τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, φοβηθέντος μὴ τυχὸν ἀπολήξῃ αὕτη εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ σιδηροδρόμου, στεροῦσαν αὐτὸν τοῦ ἐδάφους τῶν κατὰ τῆς νῦν Κυβερνήσεως καὶ τῶν προθέσεων αὐτῆς πρὸς τὴν Πελοπόννησον ὑπαινιγμῶν, καὶ τῶν κομματικῶν κεφαλαίων, ἅτινα ἤλπιζε νὰ ἐξακολουθῇ ἀντλῶν ἐντεῦθεν. Ἡ ἀναγνώρισις ἐκείνη ὑπῆρξεν ἡ ἀφετηρία πασῶν τῶν περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν διαπραγματεύσεων μέχρι σήμερον, καὶ ἂν δὲν εἶχε γενῇ ἡ ἡ ἀναγνώρισις, δὲν θὰ ἐσκεπτόμεθα σήμερον περὶ κατασκευῆς αὐτοῦ. Ἂν παρουσιάζωνται σήμερον, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, οἱ ἀναδεχόμενοι τὴν παραχώρησιν τῆς ἐπιχειρήσεως ἐπὶ ἐκτιμήσει 150 χιλιάδων, 130 χιλιάδων, ἢ καὶ μέχρις 120 χιλιάδων φράγκων, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἀναγνώρισιν, καὶ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις καὶ τὰς συνεννοήσεις τῶν Ἑταιριῶν πρὸς τοὺς ἐνεργήσαντας τὴν ἀναγνώρισιν, οἵτινες ἐμπνέοντες ἐμπιστοσύνην εἰς τὰς Ἑταιρίας διὰ τὴν ἱκανότητα καὶ τὸν χαρακτῆρα, ἀπέκτησαν ἐκ τῆς ἐργασίας τῆς ἀναγνωρίσεως γνῶσιν τοῦ θέματος, ἐπιτρέπουσαν αὐτοῖς νὰ παρέχωσι πληροφορίας, πειθούσας, ὅτι τὰ συμπεράσματα τῆς ἀναγνωρίσεως δὲν ἦσαν ἀβάσιμα. Ἤρξατο ἤδη καὶ ἡ ὁριστικὴ μελέτη τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν καὶ μήπω ψηφισθέντος τοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ἀπῃτεῖτο εἰδικὴ νομοθετικὴ ἄδεια, ὅπως ἀναθέσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν τὸ ἔργον τοῦτο. Ἡ ὁριστικὴ μελέτη εἶναι πρῶτος σταθμὸς ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ ἔργου, σταθμὸς ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ὡμίλησε περὶ τῆς ὁριστικῆς μελέτης, ὡσανεὶ θὰ περιωριζόμεθα εἰς ταύτην ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ ἔργου· κατ’ αὐτὸν ἐπιδείξεις θὰ γενῶσι, προφάσεις μελετῶν, καὶ πλέον οὐδὲν, ὡσανεὶ οἱ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἦσαν οἱ παρέχοντες ἑαυτοὺς εἰς τοιαύτας κωμῳδίας! Ἡ μελέτη εἶναι στοιχεῖον τοῦ ἔργου, καὶ χρόνον πολὺν ἀπαιτοῦν σχετικῶς πρὸς τὸν ὅλον ἀπαιτούμενον χρόνον εἰς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, καὶ ἐπιμέλειαν ἐνδελεχῆ. Παρατηρήσατε ἐν αὐτῇ τῇ συμβάσει, περὶ ἧς πρόκειται νὰ ψηφίσητε ἐντὸς ὀλίγου, ἡ Ἑταιρία, ἡ ἀναδεχθεῖσα τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, περὶ μελέτης τί συμφωνεῖ; Ἐν ᾧ ἀναδέχεται νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ ἔργον ὁλόκληρον ἐντὸς δύο ἐτῶν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως, διὰ τὴν περάτωσιν τῆς μελέτης ζητεῖ διορίαν ὀκτὼ μηνῶν. Ἡ μελέτη εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα τῶν τῆς ἐκτελέσεως ἐργασία, καὶ εἰς ταύτην ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἀσχολεῖται ἤδη. Ἤρξατο ἄρα ἤδη τὸ ἔργον διὰ τῆς καταρτιζομένης ὁριστικῆς μελέτης· ἐπειδὴ δὲ θὰ παρέλθωσι μῆνες ἕως τοῦ καταρτισμοῦ αὐτῆς, θὰ ἔχῃ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπαναλαμβάνῃ πρὸς τὴν Βουλὴν, ἣν ὑποθέτει μηδὲν ἐννοοῦσαν ἐκ τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ τεχνικὰ ἔργα τῶν σιδηροδρόμων, ὅτι οὐδὲν ἐγένετο, οὐδὲ γίνεται, μελέται καὶ πάλιν μελέται, εἰς τὸ αὐτὸ δὲ πάντοτε διατελοῦμεν σημεῖον, ἐν ᾧ εὑρισκόμεθα ὅτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθετεν ἐπὶ τῆς τραπέζης τὰς ἀναγνωρίσεις τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας παρέστησε τὰ τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, τῶν μέχρι τοῦδε ἐκτελεσθέντων, ὅλως διαφόρως ἢ ὡς ἔχουσιν· εἶπεν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου δὲν θὰ συμπληρωθῇ. Εἶπον ποῖον εἶναι τὸ κατασκευαστέον σύμπλεγμα τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Ἀλλ’ ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου δὲν ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν τοῦ πελοποννησιακοῦ συμπλέγματος, ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου μέχρι Πατρῶν μετὰ προεκτάσεως μέχρι Πύργου καὶ διακλαδώσεως εἰς Ναύπλιον. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας δὲν ἀγνοεῖ, ὅτι ἡ Ἑταιρία αὕτη συνεστήθη μόνον χάριν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Πατρῶν, καὶ ὅτι κατ’ ἀπαίτησιν ἡμῶν, κυβερνητῶν ὄντων τότε, ἐξέτεινε τὴν γραμμὴν μέχρι Ναυπλίου. Ἡμεῖς τῇ παρεστήσαμεν τότε, ὅτι ἐπικερδὴς θὰ ἦτο εἰς αὐτήν, ὡς καὶ συμφέρουσα εἰς τὴν Πολιτείαν, ἡ εἰς Ναύπλιον διακλάδωσις, ἡ δ’ εἰσήγησις ἡμῶν αὕτη ἐγένετο δεκτὴ ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Ἑταιρίας. Λειτουργούσης δ’ ἤδη τῆς διακλαδώσεως Ναυπλίου καὶ παραδιδομένου ὁσονούπω εἰς λειτουργίαν τοῦ τελευταίου μέχρι Πατρῶν τεμαχίου, συμπληροῦται τὸ ἔργον τῆς Ἑταιρίας. Ἂν τότε δὲν καλύπτωσιν αἱ εἰσπράξεις τὰ ἔξοδα, ἢ ἂν καλύπτωσι μὲν τὰ ἔξοδα, ἀλλὰ δὲν καταλείπωσι πλεόνασμα, θὰ δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν περὶ τῶν οἰκονομικῶν ὅρων τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ ἂν τὸ χορήγημα τοῦ Κράτους ὑπῆρξεν ἀνώτερον ἢ κατώτερον τῆς ἀνάγκης. Βέβαιον ὅμως εἶναι, ὅτι ἥ τε Ἑταιρία Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου καὶ ἡ Ἑταιρία τῶν Θεσσαλικῶν σιδηροδρόμων, ὅτε ἔκλειον τὰς συμφωνίας, καθ’ ἃς ἐκτελοῦσιν ἤδη τὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν, προσεδόκων εἰσπράξεις ἀκαθαρίστους ἀνωτέρας τῶν μέχρι τοῦδε ἀποδοθεισῶν. Ἐν Θεσσαλίᾳ προσεδοκᾶτο σπουδαία μεταφορὰ προϊόντων, προωρισμένων εἰς ἐξαγωγήν, ἡ δ’ ἀφορία ἐστείρευσε τὸν πόρον τοῦτον, παροδικῶς μὲν, ἀλλὰ λίαν ἐπαισθητῶς εἰς τὴν ἐπιχείρησιν κατὰ τὰ πρῶτα αὐτῆς βήματα· ἠδυνήθη ὅμως ἡ Ἑταιρία νὰ καλύψῃ τὰ ἔξοδα τῆς λειτουργίας τοῦ σιδηροδρόμου, ἢ νὰ πλησιάσῃ εἰς τὴν κάλυψιν τῶν ἐξόδων διὰ τῆς κινήσεως τῶν ἐπιβατῶν, ἐφ’ ὧν ἥκιστα ὑπελόγιζεν· ὥστε, ὅταν ἡ παραγωγὴ τῆς Θεσσαλίας ὑπάρξῃ ὁποία ἐκ τῶν προηγουμένων ἀνεμένετο, αἱ πρόσοδοι τοῦ σιδηροδρόμου θὰ ἦναι ὅλως διάφοροι τῶν μέχρι τοῦδε. Ἐπίσης καὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Πελοποννήσου ἡ λειτουργία ὑπόσχεται, ὅτι θὰ καταστῇ προσοδοφόρος, ὅταν συμπληρωθῇ μέχρι Πατρῶν καὶ μετὰ διάρκειάν τινα ἐπέλθωσι τὰ ἐκ τῆς ἕξεως ἀποτελέσματα. Τὰ πορίσματα ταῦτα τῆς μέχρι τοῦδε πείρας ἔπρεπε, κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν, νὰ μᾶς πείσωσι περὶ τῆς ἀνάγκης, ὅπως περιμείνωμεν τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα, καὶ τότε νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συνομολόγησιν νέων συμβάσεων, σταυροῦντες τὰς χεῖρας ἐν τῷ μεταξύ. Αὐτὰ ταῦτα ἀκριβῶς ἔλεγον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν οἱ ἐναντίοι, ὅτε ὑπέβαλεν αὕτη τὸ πρῶτον τὰ περὶ σιδηροδρόμων νομοσχέδια· ἔλεγον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν: «ἀφοῦ δὲν δύνασαι νὰ κατασκευάσῃς τοὺς σιδηροδρόμους τούτους δι’ Ἑταιριῶν, ἀναδεχομένων τὴν ἐκτέλεσιν, ὅπως ἀλλαχοῦ, ἤτοι διὰ τροχιῶν κανονικῶν διαστάσεων, γνωστῶν παρ’ ἡμῖν ὡς εὐρειῶν, ἐξ ἀντιθέσεως πρὸς τὰς στενὰς, διατὶ σπεύδεις, διατὶ ἐξαναγκάζεσαι νὰ δίδῃς χορηγήματα, χάριν τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων στενῶν, μηδαμοῦ ὄντων ἐν χρήσει πρὸς τοιούτους σκοποὺς, πρὸς τὴν συγκοινωνίαν πόλεων; τοιοῦτοι σιδηρόδρομοι εἶναι ἐν χρήσει παρὰ τὰ μεταλλεῖα, διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ ὀρυκτοῦ ἀπὸ τοῦ στομίου τοῦ φρέατος εἰς τὸ ἐργοστάσιον, ἢ εἰς τὸν λιμένα, ἢ διὰ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ καταστημάτων, ἀλλὰ διὰ τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ πόλεων ἢ διαμερίσματος τῆς χώρας, πρωτοφανὴς εἶναι σιδηρόδρομος στενῆς τροχιᾶς· ἀφοῦ δὲ δὲν δύνασαι ἤδη νὰ κατασκευάσῃς σιδηροδρόμους συνήθους τροχιᾶς, ἄπεχε πρὸς καιρὸν, μὴ σπεύδῃς.» Ἡμεῖς ὅμως τότε, ὅτε ἡ στενὴ γραμμὴ ὄντως δὲν ἦτο ἐν χρήσει μεταξὺ πόλεων, ἐφρονοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ σπεύσωμεν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος εὐρείας τροχιᾶς παρουσιάζει πλεονεκτήματα ὑπὲρ τῆς συγκοινωνίας, οὐχὶ ὅμως τοσαῦτα, ὅσα τότε παριστῶντο. Αἱ παραστάσεις ἐκεῖναι δὲν ἐπαναλαμβάνονται ἤδη, διότι τὰ πράγματα καὶ ἐνταῦθα καὶ ἀλλαχοῦ ἐφώτισαν τοὺς καταγινομένους εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα, ἀποδείξαντα, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος στενῆς τροχιᾶς εἶναι χρήσιμος πρὸς πᾶσαν συγκοινωνίαν, ἐνόσῳ αἱ πρόσοδοι δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς δαπάνας σιδηροδρόμου εὐρείας τροχιᾶς, ἀντικαθίστανται δὲ διὰ τοιούτων, ὅταν ἀναπτυχθεῖσαι αἱ πρόσοδοι ἀποδειχθῶσιν ἐπαρκεῖς πρὸς τὰ βάρη, ἅτινα ἐπάγεται ἡ ἀντικατάστασις. Παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι εἰς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου εὐρείας τροχιᾶς δὲν θὰ χρησιμεύσῃ ἡ χάριν τῆς στενῆς τροχιᾶς κατασκευασθεῖσα ὁδὸς, διότι ἡ χάραξις θὰ ἦναι πάντη διάφορος, ἑπομένως ἡ δαπάνη τῆς κατασκευῆς τοῦ στενοῦ σιδηροδρόμου θὰ ἦναι ἀνωφελὴς διὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦ μέλλοντος. Βεβαίως ἡ δαπάνη τοῦ εὐρέως σιδηροδρόμου θὰ γενῇ ἐξ ὑπαρχῆς, ἡ γενομένη διὰ τὸν στενὸν σιδηρόδρομον δὲν θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸν εὐρὺν σιδηρόδρομον, ἢ ἐλάχιστα θὰ χρησιμεύσῃ· ἀλλὰ θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὸν εὐρὺν σιδηρόδρομον ἡ ἀνάπτυξις τῆς συγκοινωνίας, ἣν ὁ στενὸς σιδηρόδρομος θέλει προκαλέσει. Ἐὰν μετὰ 15 ἔτη ἀποκτήσωμεν τοὺς εὐρεῖς σιδηροδρόμους, θὰ τοὺς ὀφείλομεν εἰς τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους, τοὺς λειτουργήσαντας ἐν τῷ μεταξύ. Ἐὰν δὲν εἴχομεν τοὺς στενοὺς σιδηροδρόμους λειτουργοῦντας ἐπὶ 15 ἔτη, οὐδὲ μετὰ 30 ἔτη θ’ ἀπεκτῶμεν τοὺς εὐρεῖς σιδηροδρόμους. Ἡμεῖς ἄρα τότε ἐτολμήσαμεν νὰ νεωτερίσωμεν, εἰσαγαγόντες ἐν Ἑλλάδι εἰς συγκοινωνίαν κανονικὴν τὸν στενὸν σιδηρόδρομον. Ἔκτοτε ὁ στενὸς σιδηρόδρομος ἐγένετο δεκτὸς εἰς πλεῖστα ὅσα Κράτη, καὶ πολλαχοῦ βλέπομεν ἀναγνωριζόμενον, ὅτι δυστύχημα διὰ τὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν τῶν χωρῶν ἐκείνων ὑπῆρξεν, ὅτι ἐξ ἀρχῆς δὲν ἐγένοντο στενοὶ σιδηρόδρομοι, ἐπιφυλαττομένης τῆς εὐρείας διὰ σιδηροδρόμου συγκοινωνίας εἰς χρόνον ἀπώτερον, καὶ μόνον ὅπου ἡ συγκοινωνία εἶναι πολὺ ἀνεπτυγμένη. Ὅπως ἄρα τότε ἐπολεμήθημεν, εἰσαγαγόντες εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον σήμερον λειτουργεῖ, καὶ οὗ τὴν ὀρθότητα οὐδεὶς σήμερον ἀμφισβητεῖ, οὕτω καὶ σήμερον τὰ αὐτὰ ἐπιχειρήματα ἀκούομεν, οὐχὶ πλέον περὶ τοῦ στενοῦ σιδηροδρόμου, παραβαλλομένου πρὸς τὸν εὐρὺν, ἀλλὰ περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων ἀπολύτως. Λέγουσιν οἱ ἀποκρούοντες τὰς ἡμετέρας προτάσεις: «στενοὶ σιδηρόδρομοι θὰ κατασκευασθῶσιν, ἀλλὰ διατὶ νὰ σπεύδητε πρὸς κατασκευήν; Περιμείνατε 15 ἔτη, καὶ τότε θέλετε δυνηθῆ νὰ κατασκευάσητε τοὺς σιδηροδρόμους διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἐπιχορηγήσεων». Ἀλλ’ ἐὰν, κατὰ τὰ 15 ταῦτα ἔτη τὸ Κράτος, κατασκευάσαν σιδηροδρόμους, πληρόνῃ τὰ ἐτήσια ἐλλείμματα τοῦ ἐγγυημένου τόκου τῶν καταβληθέντων κεφαλαίων, μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν 15 ἐτῶν θὰ ἔχῃ σιδηροδρόμους ἄνευ περαιτέρω πληρωμῆς τόκου, ἄνευ πληρωμῆς ἐπιχορηγήσεως, καὶ μάλιστα θὰ ἔχῃ σιδηροδρόμους προσπορίζοντας μέρισμα εἰς τὸ Δημόσιον. Τὸ ζήτημα τῶν σιδηροδρόμων δὲν εἶναι ἐκ τῶν ἐπιδεχομένων ἀναβολήν· θὰ ἐπεδέχετο ἀναβολὴν παρ’ ἡμῖν τὸ ζήτημα τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων, ἐὰν εἶχον τὰ σιδηροδρομικὰ παρ’ ἡμῖν ὅπως ἔχουσιν ἐν Γαλλίᾳ. Ἐν Γαλλίᾳ συνεπληρώθη ὁλόκληρον τὸ σύμπλεγμα τοῦ Κράτους, καὶ πέραν μάλιστα τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης· ἑπομένως ἐκεῖ δὲν ἐπιτρέπεται ἐπέκτασις τῶν γραμμῶν οἰκονομολογικῶς, εἰμὴ μόνον ἐὰν οἱ ὅροι τῆς κατασκευῆς ἦναι ἐπωφελεῖς. Παρ’ ἡμῖν ὅμως ταῦτα δὲν ἔχουσιν οὕτως. Ἐὰν δυνηθῶμεν ἡμεῖς νὰ κατασκευάσωμεν σιδηροδρόμους διὰ συμφωνιῶν ἐπωφελῶν, βεβαίως ταύτας πρέπει νὰ προτιμήσωμεν, ἀλλ’ ἐὰν οἱ μόνοι προτεινόμενοι ὅροι ἦναι βαρεῖς, πρέπει πάλιν νὰ κατασκευάσωμεν τοὺς σιδηροδρόμους, διότι ἄνευ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων ἡ ἐμπορικὴ καὶ βιομηχανικὴ τοῦ Κράτους συναλλαγὴ δὲν δύναται νὰ παρακολουθήσῃ τὰς τῶν ἄλλων πεπολιτισμένων Κρατῶν καὶ ν’ ἀναπτύξῃ οὕτω τὰς πρὸς αὐτὰ σχέσεις, τὸ ζωτικὸν τοῦτο στοιχεῖον ἐθνικῆς προόδου. Οἱ σιδηρόδρομοι, οὓς πρόκειται νὰ κατασκευάσωμεν ἐνταῦθα, εἶναι ὅλοι πρώτης ἀνάγκης· καὶ αὐτοὶ οἱ σιδηρόδρομοι, οὓς ἡμεῖς κατατάσσομεν ἐν τρίτῃ καὶ τετάρτῃ διαβαθμίσει χρησιμότητος, ἀλλαχοῦ θὰ ἐθεωροῦντο ὡς ἀπολύτου ἀνάγκης. Πάντες τοὺς σιδηροδρόμους τούτους πρέπει ν’ ἀποκτήσωμεν τὸ ταχύτερον. Ἀναβολὴ ἐπὶ δέκα ἔτη, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἀποκτήσωμεν ὅρους κρείσσονας, εἶναι ὀλεθρία, ὡς παρεμποδίζουσα τὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας. Τίνα ἔχουσι σημασίαν ἀπέναντι τῆς παρεπομένης εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων ἀναπτύξεως 2 ἢ 3% ἐπὶ πλέον σήμερον τῆς ἐτησίας δαπάνης, εἰς ἣν θὰ ὑπεχρεούμεθα, ἐὰν περιεμένομεν τὰ διδάγματα ἢ τὰ ἀποτελέσματα, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτής; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐθεώρησεν, ὅτι, ἐὰν ἀναμείνωμεν τὰ μᾶλλον εὐάρεστα ἀποτελέσματα ἐκ τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου καὶ Θεσσαλίας, τουτέστιν ἐὰν περιμείνωμεν ἕως οὗ οἱ σιδηρόδρομοι ἐκεῖνοι ἀποδίδωσι καθαρὸν ἔσοδον τοὐλάχιστον 5 ἕως 6%, θὰ ἔχωμεν τότε Ἑταιρίας συναγωνιζομένας περὶ τῆς παραχωρήσεως σιδηροδρομικῶν ἐπιχειρήσεων ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ μετριωτάταις ἐγγυήσεσιν, ἐπὶ χορηγήμασιν ἐν μικρᾷ ἀναλογίᾳ πρὸς τὴν δαπάνην. Ἀλλὰ πότε θέλει ἐπέλθει τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο; Ἐὰν συμπληρώσωμεν τὴν σιδηροδρομικὴν τοῦ Κράτους συγκοινωνίαν δι’ ὧν προτείνομεν σήμερον εἰς τὴν Βουλὴν γραμμῶν, βεβαίως δὲν θέλει ἐπέλθει τὸ ἀποτέλεσμα πρὸ τῆς παρελεύσεως ἐτῶν τινων· ἐὰν ὅμως δὲν συμπληρώσωμεν τὴν συγκοινωνίαν κατὰ τὰς ὑποβεβλημένας εἰς τὴν Βουλὴν προτάσεις, ἐὰν τυχὸν ἡ Βουλὴ συνεμερίζετο τὴν γνώμην τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, καὶ δὲν ἐψήφιζε τὰς συμβάσεις, δι’ ὧν ἡ συγκοινωνία ἀποκτᾷ ἀρτιότητα, ἐπισπεύδουσαν τὰ εἰρημένα ἀποτελέσματα, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν θὰ φθάσῃ νὰ ἴδῃ τοὺς Ἑλληνικοὺς σιδηροδρόμους ἀποδίδοντας καθαρὸν ἔσοδον 5%. Ὁ σιδηρόδρομος Ἀθηνῶν καὶ Πελοποννήσου θέλει ἀποδόσει 5% μετὰ χρόνον τινὰ, ἐὰν συμπληρωθῇ διὰ τῆς προεκτάσεως μέχρι Καλαμῶν, ἥτις θὰ δώσῃ ζωὴν εἰς τὴν Πελοπόννησον· ἀλλ’ ἐὰν δὲν συμπληρωθῇ διὰ τῆς προεκτάσεως ταύτης, βραδέως λίαν, μετὰ διπλάσιον ἢ τριπλάσιον χρόνον θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἡ γραμμὴ Μύλων καὶ Καλαμῶν εἶναι ἡ κυρίως συντελέσουσα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς Πελοποννήσου. Παρεχωρήσαμεν πρώτην τὴν γραμμὴν Πατρῶν, διότι αὕτη μᾶς ἐζητήθη· ἠδυνήθημεν νὰ πείσωμεν τὴν Ἑταιρίαν, ὅτι συμφέρει εἰς αὐτὴν νὰ κατασκευάσῃ καὶ τὴν γραμμὴν Ναυπλίου, ἥτις ἐν τῷ νῷ ἡμῶν ἦτο τὸ πρῶτον τμῆμα τῆς εἰς Καλάμας ἀγούσης, ἤτοι τῆς διασχιζούσης τὴν Πελοπόννησον· ἠδυνήθημεν νὰ πείσωμεν τὴν Ἑταιρίαν, ὅπως κατασκευάσῃ τὴν διακλάδωσιν μέχρι Ναυπλίου, δὲν ἠδυνήθημεν νὰ τὴν πείσωμεν, ὅπως προεκτείνῃ αὐτὴν μέχρι Καλαμῶν. Καίτοι ἄρα παρεχωρήσαμεν πρώτην τὴν γραμμὴν, ἥτις μᾶς ἐζητεῖτο, ἡ γραμμὴ Ἀθηνῶν καὶ Καλαμῶν ἦτο καὶ εἶναι πασῶν ἡ μᾶλλον ἀναγκαία· διότι διὰ τῆς γραμμῆς ταύτης τίθενται εἰς συγκοινωνίαν πρὸς ἄλληλα, πρὸς τὴν θάλασσαν καὶ πρὸς τὴν πρωτεύουσαν κέντρα πληθυσμοῦ ἐστερημένα ἤδη τῶν ἀγαθῶν τῆς συγκοινωνίας. Αἱ Πάτραι διατελοῦσιν εἰς συγκοινωνίαν καὶ ἄνευ τῶν σιδηροδρόμων πρὸς τὸ Αἴγιον, πρὸς τὴν Κόρινθον, πρὸς τὰς Ἀθήνας, διὰ θαλάσσης· ὁ σιδηρόδρομος κατέστησε τὴν συγκοινωνίαν συχνοτέραν, ταχυτέραν, οἰκονομικωτέραν, εἶναι μέγα εὐεργέτημα καὶ διὰ τὰς Πάτρας καὶ διὰ τὴν Πελοπόννησον, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ παραβληθῇ τὸ εὐεργέτημα τοῦτο πρὸς τὸ παρασχεθησόμενον εἰς τὴν Τρίπολιν, εἰς τὴν Μεγαλόπολιν, ὑπὸ τῆς γραμμῆς, δι’ ἧς θὰ συγκοινωνήσωσιν αὗται σιδηροδρομικῶς πρὸς τὰς Καλάμας, πρὸς τὸ Ναύπλιον, πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ἐνῷ θέλει παράσχει ὁ σιδηρόδρομος Μύλων καὶ Καλαμῶν τὸ εὐεργέτημα τοῦτο εἰς τὴν Τρίπολιν καὶ τὴν Μεγαλόπολιν, θέλει ἐν γένει ἀναῤῥιπίσει τὴν ζωὴν καὶ μεταβάλει τὴν ὄψιν τῆς Πελοποννήσου, διότι τὰ πλουσιώτερα καὶ πολυανθρωπότερα διαμερίσματα τῆς Πελοποννήσου, τὰ σήμερον διάγοντα ἐν γεωργικῇ, βιομηχανικῇ καὶ ἐμπορικῇ μονώσει, θὰ συνδέσῃ διὰ τοῦ εὐχεροῦς τῆς ἐπικοινωνίας πρὸς ἄλληλα, πρὸς τὴν βασιλεύουσαν καὶ πρὸς τὸ ἐξωτερικόν. Καθῆκον ἄρα τῆς Κυβερνήσεως ἦτο μηδὲν νὰ παραλείψῃ τὸ δυνάμενον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν εὐόδωσιν ἔργου τοιαῦτα ὑποσχομένου. Εἰς πλήρωσιν τοῦ σκοποῦ τούτου ἐνηργήσαμεν διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ ἐδάφους, ἥτις, διαφωτίζουσα τὰς Ἑταιρίας περὶ τῶν ὅρων τῆς ἐπιχειρήσεως, θὰ διηυκόλυνε τὰς πρὸς αὐτὰς διαπραγματεύσεις. Καὶ ἤρκεσαν αἱ ἀναγνωρίσεις, ἵνα προκαλέσωσι τὸ ἐνδιαφέρον τῶν Ἑταιριῶν, δὲν ἤρκεσαν ὅμως ἵνα προκαλέσωσι παρ’ αὐτῶν προτάσεις εὐπροσδέκτους. Χάρις εἰς τὴν ἀναγνώρισιν, ἡ γνώμη τῶν Ἑταιριῶν περὶ τῶν δυσχερειῶν τοῦ ἔργου προσήγγισεν εἰς τὴν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἀλλ’ οὐχὶ ἀποχρώντως, πρὸς σύναψιν συμφωνιῶν, διὸ μετὰ διαπραγματεύσεις ἀτελεσφορήτους ἐπείσθημεν περὶ τῆς σκοπιμότητος τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐκτελέσεως τοῦ σιδηροδρόμου παρὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Τὸ πρῶτον ἐν τῇ ἐκτελέσει ἔργον εἶναι αἱ ὁριστικαὶ μελέται, αἵτινες καὶ διενεργοῦνται ἤδη. Ἴσως δι’ αὐτῶν, καθιστωσῶν καταδηλοτέρους τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους τῆς ἐπιχειρήσεως, ἐπιτευχθῇ ὅ,τι παρεσκεύασε μὲν, ἀλλὰ δὲν ἴσχυσεν ἵνα συντελέσῃ ἡ ἀναγνώρισις. Ἀλλ’ ἐὰν παρ’ ἐλπίδα καὶ μετὰ τὰς ὁριστικὰς μελέτας αἱ ἀπαιτήσεις τῶν Ἑταιριῶν ἐξακολουθήσωσιν οὖσαι ὑπερβολικαὶ, αὐτὴ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ θέλει προέλθει εἰς τὴν στρῶσιν τοῦ σιδηροδρόμου. Ἐπὶ τοιούτου σχεδίου ἐργάζεται ἡ Κυβέρνησις καὶ εἰς τοῦτο ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, κανονίζον τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου ἐν πάσῃ περιπτώσει, ἐν ταύτη μὲν δι’ Ἑταιρίας, ἐν ἐκείνῃ δὲ ἀμέσως διὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Οὐδεὶς δ’ ὑπάρχει λόγος, ἵνα ὑποτεθῇ, ὅτι τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ ἔκβασις δὲν θέλει εἶσθαι τελεσφόρος, ὅπως καὶ πάντων τῶν πρὸ αὐτοῦ ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως νομοσχεδίων περὶ σιδηροδρόμων. Πάντα ταῦτα ἐψηφίσθησαν καὶ κατέστησαν Νόμοι τοῦ Κράτους, οὐδαμοῦ δὲ προσέκοψαν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Ὅπως τὰ μέχρι τοῦδε προταθέντα παρ’ ἡμῶν περὶ σιδηροδρόμων, πάντα ἐψηφίσθησαν καὶ πάντα ἐξετελέσθησαν, οὕτω καὶ τὰ σήμερον προτεινόμενα θέλουσι ψηφισθῆ καὶ θέλουσιν ἐκτελεσθῆ. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοιαῦτα ἐῤῥήθησαν, καὶ ἐπὶ τῶν καθέκαστον ἐθεώρησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ὅτι δύναται νὰ ψέξῃ τὰ γενόμενα. Ἐθεώρησεν, ὅτι δύναται νὰ παραστήσῃ τὴν σύμβασιν, τὴν περὶ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, ὡς καταρτισθεῖσαν διὰ τρόπου, μὴ ἐξασφαλίζοντος τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου· ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι ἡ συμφωνία αὕτη, ἀντὶ νὰ συντελέσῃ εἰς προσέλκυσιν ἄλλων Ἑταιριῶν πρὸς ἀνάληψιν ἐπιχειρήσεων ἐν Ἑλλάδι, θέλει τοὐναντίον καταστήσει δυσχερεστέραν τὴν συνομολόγησιν τοιούτων συμφωνιῶν πρὸς ἄλλας Ἑταιρίας. Ποῦ δὲ τῆς συμβάσεως ἀνεῦρε τοῦτο; Διὰ τῆς συμβάσεως, ὡς παρέστησα καὶ πρότερον, οὐδὲν ἄλλο ἐγένετο ἢ συμφωνία πρὸς ἐργολάβον· καὶ τοῦτο ἀκριβῶς ἀνεγνώρισε καὶ ὁ κ. Βουλευτής, εἰπών: «συνήψατε συμφωνίαν πρὸς ἐργολάβον, ἑπομένως ζημιοῦτε τὸ Δημόσιον παρέχοντες κέρδος εἰς ἐργολάβον, διότι ἡ ἐκτίμησις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἐφ’ ᾗ ἐκανονίσθησαν οἱ ὅροι τῆς συμφωνίας, περιέλαβε βεβαίως ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς τὸ κέρδος τοῦ ἐργολάβου.» Τὸ κέρδος τοῦ ἐργολάβου χαρακτηρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς ζημίαν τοῦ Δημοσίου, θεωρῶν, φαίνεται, τοὺς κόπους τοῦ ἐργολάβου καὶ τοὺς κινδύνους, οὓς ἀναλαμβάνει, ὡς ἐστερημένους χρησιμότητος. Τὴν δι’ ἐργολαβίας ἐκτέλεσιν τῶν δημοσίων ἔργων ἀναγνωρίζει ἡ ἡμετέρα νομοθεσία ὡς τὴν συμφερωτέραν· θὰ ἐσφετερίζετο δὲ τὸ Δημόσιον ὅ,τι ἀνήκει εἰς τὸν ἐργολάβον, μὴ πληρόνον εἰς αὐτὸν τὸ ἀντίτιμον τῶν ὑπηρεσιῶν του. Τὸ ἀντίτιμον τοῦτο περιέλαβεν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῆς δαπάνης δι’ ἀναλόγου αὐξήσεως ἑκάστου ἄρθρου, οἷον τὸ τῶν ἐργατῶν, τοῦ ὑλικοῦ, τῶν σχεδιάσεων. Ὅτι ἡ οὕτω χορηγουμένη τῷ ἐργολάβῳ ὠφέλεια ὡρίσθη ἐν μέτρῳ δικαίῳ, ἐγγυᾶται ὁ τρόπος τοῦ κανονισμοῦ αὐτῆς, οὐχὶ κατὰ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ ἐργολάβου, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἐκτιμήσεις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἤτοι τῶν ὑπαλλήλων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Γενομένης δὲ τῆς συμφωνίας πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἐργολάβους τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου καὶ οὐχὶ πρὸς ἀναδόχους τῆς ἐπιχειρήσεως τραπεζίτας, κατασκευάσοντας τὸν σιδηρόδρομον δι’ ἐργολάβου, ἅπαξ μόνον καταβάλλεται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου τοιαύτη ὠφέλεια, μηδεμιᾶς γινομένης καταβολῆς πρὸς τοὺς ἀναλαμβάνοντας τὴν παροχὴν τοῦ κεφαλαίου. Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ὑπελόγισε τὴν ἀπαιτηθησομένην δαπάνην πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ἐὰν ἀνετίθετο αὕτη εἰς γενικὸν ἐργολάβον, ἢ ἂν ἐξετέλει τὸ ἔργον αὐτὴ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ διὰ μερικῶν ἐργολαβιῶν· κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους, ἡ δαπάνη θὰ ἦτο ἡ διὰ τῆς συμβάσεως συμφωνηθεῖσα· τοῦτο δὲ ἐπιμαρτυρεῖται ἐκ τῶν ὑπομνημάτων τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς· ταῦτα περιλαμβάνουσι τὴν ὠφέλειαν τοῦ ἐργολάβου, δὲν περιλαμβάνουσιν ὅμως ἑτέραν ὠφέλειαν ὑπὲρ τραπεζικῆς Ἑταιρίας, παρεμβαινούσης μεταξὺ Δημοσίου καὶ ἐργολάβου. Τῆς τραπεζικῆς ὑπηρεσίας τὰ βάρη ἀνέλαβε πάντα ἡ ἐργολάβος Ἑταιρία ἄνευ ἀποζημιώσεως ἄλλης, ἡ δ’ ἐκ τῆς τραπεζικῆς ταύτης ὑπηρεσίας ὠφέλεια τοῦ Δημοσίου εἶναι σημαντική. Ἐνῷ οἱ ὑπολογισμοὶ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐστηρίζοντο ἐπὶ τῇ ὑποθέσει τῆς πληρωμῆς εἰς χρήματα, δὲν ὑποχρεοῦται διὰ τῆς συμβάσεως τὸ Δημόσιον εἰς ἀπότισιν τῶν δόσεων τοῖς μετρητοῖς, ἀλλ’ εἰς καταβολὴν ὁμολογιῶν. Τίς δὲ τούτων ἡ σχετικὴ πρὸς τὸ χρῆμα ἀξία; Παραβάλλοντες τὰς ὁμολογίας ταύτας πρὸς τὰς ἄλλας ὁμολογίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐπὶ τῇ τρεχούσῃ τιμῇ, βλέπομεν, ὅτι σήμερον τὰ δάνεια τ’ ἀποφέροντα τόκον 5% ἔχουσιν ἀγοραίαν ἀξίαν 74%, νομίζω, τὰ δὲ δάνεια τ’ ἀποφέροντα τόκον 6% ἔχουσιν ἀγοραίαν ἀξίαν 85%. Οὕτως, ἐνῷ αἱ ὁμολογίαι τοῦ δανείου τῶν 60.000.000 τιμῶνται ἀντὶ 420, ἤτοι πρὸς 85 τοῖς ἑκατὸν, ἀποφέρουσι τόκον 6, αἱ κατὰ τὴν σύμβασιν καταβληθησόμεναι εἰς τὸν ἐργολάβον ἀντὶ χρήματος ὁμολογίαι, ἀποφέρουσαι καὶ αὐταὶ τόκον 6%, θέλουσι λογισθῆ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, τουτέστιν ἐπὶ ἀξίᾳ 500 καὶ οὐχὶ 420, ἤτοι 100 ἀντὶ 85. Ὠφελεῖται ἄρα τὸ Δημόσιον 15 ἐπὶ 85, ἤτοι 17 ἢ 18%. Τὴν ὠφέλειαν δὲ ταύτην ἀποκτᾷ τὸ Δημόσιον παρέχον ὑπὲρ τῶν ὁμολογιῶν τούτων ἐγγυήσεις ὀλιγωτέρας τῶν συνοδευουσῶν τ’ ἄλλα δάνεια. Τοῦτο ἀμφισβητεῖται παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας· ἀλλ’ ἡ ἀμφισβήτησις στερεῖται πάσης ὑποστάσεως. Βεβαίως ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν πταίει εἰς ὅσα ἐντεῦθεν ἐλέχθησαν κατὰ τῆς παραχωρήσεως τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων εἰς ἐγγύησιν δανείου, διότι αὐτὸς οὗτος εἶχε προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παραχώρησιν τῆς διαχειρίσεως τῶν μονοπωλίων εἰς ἰδιώτας, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε οἱ μετ’ αὐτοῦ συμπράττοντες ἐθεώρησαν τὴν παραχώρησιν τῶν μονοπωλίων εἰς ἐγγύησιν δανείου ὡς ὅρον βαρύτατον. Τοιαύτη παραχώρησις δὲν γίνεται ὑπὲρ τῶν ὁμολογιῶν, δι’ ὧν θέλει πληρωθῆ ὁ ἐργολάβος· διατίθενται αὗται ἐπὶ τιμῇ κατὰ 18% ἀνωτέρα τῆς ἀγοραίας, ἄνευ παραχωρήσεως διαχειρίσεως μονοπωλίων, ἄνευ παραχωρήσεως προσόδου ἐκ τελωνείων ἢ ἐξ ἄλλης φορολογίας. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής: «ἐδώσατε εἰς ἐγγύησιν τὰ σπουδαιότατα, ἐδώσατε αὐτὸν τοῦτον τὸν σιδηρόδρομον, περιλαμβάνοντα μάλιστα καὶ τὰς γαίας, δι’ ἃς πληρόνετε ποσὰ, μὴ περιλαμβανόμενα ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τῶν ὁμολογιῶν». Ἀλλ’ ὁ σιδηρόδρομος καὶ αἱ γαῖαι, αἱ διδόμεναι εἰς ἐγγύησιν μόνον ἐφ’ ὅσον χρησιμεύουσιν εἰς τὸν σιδηρόδρομον, ποίαν ἀξίαν ἔχουσιν; Ὅλοι ὑπήρξαμεν σύμφωνοι κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη δὲν θ’ ἀποφέρῃ σπουδαίαν πρόσοδον, ὅτι κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τὰ καθαρὰ ἔσοδα θὰ ὦσιν ἐλάχισται, 1 ἢ 2%, καὶ ὅτι μόλις θ’ ἀποφέρῃ 5 ἢ 6% μετὰ παρέλευσιν ἐτῶν τινων. Κτῆσις, ἥτις δὲν θὰ δώσῃ 5 ἢ 6%, εἰμὴ μετὰ παρέλευσιν ἐτῶν, ἥτις, ὑπάρχει καὶ κίνδυνός τις, μὴ ἐπάγηται ζημίαν κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ἥτις κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη θὰ δίδῃ 1 ἢ 2%, ἡ κτῆσις αὕτη εἶναι ἐπαρκὴς εἰς ἐγγύησιν δανείου; Καὶ ὅμως ἐπετεύχθη ἐπὶ ἐγγυήσει τοιαύτης κτήσεως νὰ λάβωμεν τὸ δάνειον, καὶ τοῦτο τῇ προσθήκῃ 17 ἢ 18% εἰς τὴν τρέχουσαν τιμὴν δανείων, ἐχόντων εἰς ἐγγύησιν τὴν διαχείρισιν τῶν μονοπωλίων, τὰ τελωνεῖα ἢ ἄλλην πρόσοδον τοῦ Κράτους. Τοιαύτας συμφωνίας θεωρεῖ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ὡς ἀσυμφόρους τῇ Πολιτείᾳ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, ἐὰν ἐπὶ τοιαύταις συμφωνίαις ἠδυνάμεθα νὰ παραχωρήσωμεν τὸν σιδηρόδρομον Μύλων καὶ Καλαμῶν, ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν εἰς σύναψιν αὐτῶν, ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν εἰς συμφωνίας, καὶ ἐὰν οὐ μόνον ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τοῦ κεφαλαίου ἠναγκαζόμεθα νὰ δώσωμεν πλειότερα τῶν ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ὁρισθέντων, ἀλλὰ καὶ ἂν ἠναγκαζόμεθα ὅρους τινὰς ἄλλους νὰ μεταβάλωμεν. Καὶ ἀκριβῶς περὶ τοῦτο ὑπάρχει τις διαφορὰ πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, τὴν μὴ ἀναδεχομένην τὰ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ἄνευ τῆς συνάμα παραχωρήσεως εἰς αὐτὴν καὶ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν καὶ συνόρων. Οὐ μόνον τὸν σύνδεσμον τῶν δύο παραχωρήσεων ζητεῖ ἡ Ἑταιρία ἐκείνη, ἀλλὰ ζητεῖ ταυτοχρόνως εἰς ἐγγύησιν τελωνεῖα ἢ ἄλλην τινὰ πρόσοδον τοῦ Κράτους. Ἡ Ἑταιρία ἐκείνη δὲν ἠδυνήθη, ὡς φαίνεται, ν’ ἀποκτήσῃ εἰσέτι τὴν ἐνδελέχειαν τῶν γνώσεων περὶ τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς θέλει λειτουργεῖ ὁ σιδηρόδρομος, τὴν ὁποίαν ἐμαρτύρησαν τὰ πρὸ ὀλίγου ῥηθέντα παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας· ἐκείνη εἰσέτι δὲν ἐνόησεν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ παρουσιάζει ἐγγυήσεις ἰδίας, ἀνωτέρας τῶν συνήθως παρεχομένων ἐξ ἄλλων προσόδων τοῦ Κράτους, τούτου δ’ ἕνεκα διαφωνεῖ πρὸς ἡμᾶς, μὴ ἀποδεχομένη τὸν περιορισμὸν τῆς ἐγγυήσεως εἰς μόνην τὴν ὑποθήκην τοῦ σιδηροδρόμου· παριστᾷ πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἡ ὑποθήκη τοῦ σιδηροδρόμου δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἐγγύησις, καὶ ὅτι, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ἐγγύησιν τοῦ σιδηροδρόμου, θέλει ἀναγκασθῆ νὰ προτείνῃ ὅρους βαρυτέρους ἐν ἄλλοις· καὶ τοιούτους ὅρους βαρυτέρους δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ δεχθῶμεν, ἐὰν εὕρωμεν Ἑταιρίαν κατάλληλον κατὰ τ’ ἄλλα, δεχομένην δὲ νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον κατὰ τὰς συμφωνίας ἐν γένει, τὰς ἀναγεγραμμένας ἐν τῇ συμβάσει περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου. Ἑπομένως δύο τινὰ ἔχομεν σήμερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἔχομεν τὰ τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου διὰ συμβάσεως, ἣν ὑποβάλλομεν εἰς ἔγκρισιν, δηλοῦντες, ὅτι, ἐὰν ἀλλαχοῦ που ὑπάρχωσιν ἐν ἴσῳ διαστήματι πόλεις ἔχουσαι τὸν αὐτὸν πληθυσμὸν, καὶ παρουσιασθῇ Ἑταιρία ἀναδεχομένη ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὅροις τὴν ἐκτέλεσιν τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας, προθύμως θὰ προτείνωμεν καὶ ἐκεῖ κατασκευὴν σιδηροδρόμου. Δὲν ἐπαρουσιάσθη μέχρι τοῦδε τοιαύτη εὐκαιρία, ἐλπίζομεν ὅμως, ὅτι ἡ ψήφισις καὶ ἡ πραγματοποίησις τῆς συμβάσεως ταύτης θὰ συντελέσῃ εἰς παραδειγματισμὸν ἄλλων, ἵνα ζητήσωσιν ἀλλαχοῦ ὅ,τι οἱ μεθ’ ἡμῶν συμβληθέντες ἐζήτησαν περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου. Ἔχομεν προσέτι τὰ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν μὴ δυνηθέντες ὅμως νὰ συνάψωμεν σύμβασιν ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον προτείνομεν τὴν ἐκτέλεσιν διὰ τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως μετὰ ἀδείας ἐκχωρήσεως τῆς ἐπιχειρήσεως εἰς Ἑταιρίαν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἐπωφελεῖται ἐκ τούτου, ἵνα ἀναπτύξῃ θεωρίας περὶ τῆς ἀνικανότητος τοῦ Κράτους εἰς τὸ ἐκτελεῖν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ διαχειρίζεσθαι τοιαῦτα ἔργα. Καὶ ποῖος ἀμφισβητεῖ ταῦτα; Ταῦτα δύνανται νὰ συζητῶνται ἀπὸ καθέδρας καὶ ἐν βιβλίοις διδακτικοῖς, ὅπως μάθωσιν οἱ ἀρχάριοι, οὐχὶ τὸ φαινόμενον, διότι ὁ κανὼν τοῖς εἶναι γνωστὸς καὶ πρὶν ἢ εἰσέλθωσιν εἰς τὴν Σχολὴν, ἀλλὰ τὰ αἴτια τοῦ φαινομένου, καὶ συνειθίσωσι νὰ φιλοσοφῶσι περὶ τῶν πραγμάτων. Ὁ καθηγητὴς, διδάσκων, ὅτι προτιμότερον νὰ ἐκτελῶνται τοιαῦτα ἔργα δι’ Ἑταιρίας, δὲν ὑποθέτει τὸν μαθητὴν ἀγνοοῦντα τὸ ἀξίωμα, ἀλλ’ ἀφορᾷ εἰς τὸν εἰρμὸν τῶν σκέψεων, δι’ ὧν τὸ πρακτικῶς βεβαιωθὲν φαινόμενον ἀποδεικνύεται καὶ θεωρητικῶς ἀναγκαῖον. Καὶ ὅμως βλέπομεν Κράτη ἐκτελοῦντα σιδηροδρόμους ὑπὸ τὴν ἄμεσον τῶν Κυβερνήσεων διεύθυνσιν, εἴτε πρὸς σκοποὺς ἀσχέτους πρὸς τὴν βελτίονα καὶ οἰκονομικωτέραν ἐκτέλεσιν, εἴτε διότι αἱ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν ἐκτέλεσιν δι’ Ἑταιριῶν. Ἡ Γαλλία ἐξετέλεσε διὰ τῆς Κυβερνήσεως σιδηροδρόμους, ὧν αἱ Ἑταιρίαι δὲν ἀνεδέχοντο τὴν παραχώρησιν, θεωροῦσαι αὐτοὺς ἀγόνους. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις καὶ αἱ Γαλλικαὶ Βουλαὶ ἤθελον νὰ προικίσωσιν ἐπαρχίας τινὰς διὰ τοῦ εὐεργετήματος τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας, ἐπειδὴ δὲ αἱ Ἑταιρίαι, ἀφορῶσαι εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ὅρους τῶν ἐπιχειρήσεων, δὲν ἐδείκνυντο πρόθυμοι, ὅπως ἀναδεχθῶσιν αὐτὰς, ἠναγκάζετο ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἡ Κυβέρνησις, ἐξαγοράζουσα καί τινας τῶν εἰς Ἑταιρίας ἀνηκουσῶν γραμμῶν εἰς ἐπιτέλεσιν συμπλέγματος τῶν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν αὐτῆς λειτουργούντων σιδηροδρόμων. Ταχέως ὅμως κατεδείχθη τῆς ἐνεργείας ταύτης τὸ ἐπιζήμιον. Δὲν προέκειτο περὶ σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας ἀναγκαίας, οἱ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως κατασκευαζόμενοι σιδηρόδρομοι οὐδὲ κἂν εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν τῆς συνήθους χρησιμότητος ἠδύναντο νὰ καταταχθῶσι. Τοιούτους σιδηροδρόμους ἰδίαις δαπάναις ἐκτελοῦσα ἡ Κυβέρνησις καὶ μὴ χαλιναγωγουμένη ὑπὸ τῆς ἀνάγκης συνεργασίας μετὰ Ἑταιριῶν, ἐποιήσατο ἀγόνους θυσίας, τοσοῦτον διαταραξάσας τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, ὥστε ἠναγκάσθη, οὐ μόνον νὰ σταματήσῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ σκέπτηται ἤδη περὶ ἀποδόσεως τῆς διαχειρίσεως τῶν παρ’ αὐτῆς κατασκευασθέντων σιδηροδρόμων εἰς Ἑταιρίας. Ἡμεῖς οὔτε ἕνεκα λόγων πολιτικῶν, ὡς ἐν Γερμανίᾳ, προτείνομεν τὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κατασκευὴν σιδηροδρόμων, οὔτε ἀφορῶμεν, ὡς ἐν Γαλλίᾳ, εἰς σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν πολυτελείας. Εἰς ἡμᾶς ἐπιβάλλεται ἡ μέριμνα περὶ κατασκευῆς καὶ λειτουργίας σιδηροδρόμων πρωτίστης ἀνάγκης. Τοιοῦτος παρεστήθη παρ’ ἐμοῦ, καὶ τοιοῦτος εἶναι ὁ σιδηρόδρομος Μύλων καὶ Καλαμῶν, ὅστις θὰ δώσῃ ζωὴν εἰς τὴν Πελοπόννησον. Χάριν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου τὴν θεωρίαν καὶ τῆς πείρας τὰ διδάγματα περὶ τοῦ προτιμητέου συστήματος τῆς κατασκευῆς σιδηροδρόμων θέτομεν κατὰ μέρος. Ἐὰν μὴ παραβιάσωμεν ἐν τούτῳ τὰ διδάγματα τῆς θεωρίας καὶ τῆς πείρας, δὲν θ’ ἀποκτήσωμεν ἐν τῷ παρόντι τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον, καὶ θὰ μείνῃ ἡ Πελοπόννησος ἐπὶ 15 ἀκόμη ἔτη ἐν τῇ καταστάσει τῆς συγκοινωνίας, ἥτις ἀσχημίζει αὐτὴν ἤδη. Ἡμεῖς λέγομεν: θυσιασθήτω ἡ θεωρία, θυσιασθήτωσαν τὰ διδάγματα τῆς πείρας, περὶ τοῦ εὐστοχωτέρου τρόπου τῆς διεξαγωγῆς τοιούτων ἔργων, ἵνα δυνηθῇ ἡ Πελοπόννησος ν’ ἀναπτυχθῇ ἐμπορικῶς καὶ βιομηχανικῶς, ὅσον ἔνεστι ταχύτερον. Τοῦτο δὲ πράττομεν ἕως οὗ παρουσιασθῇ Ἑταιρία, ἀναδεχομένη τὴν ἐπιχείρησιν ἐπὶ ὅροις συμφέρουσι, τὸ πράττομεν ὅμως ἔτι μᾶλλον εὐθαρσῶς, ἐπειδὴ συνέβη νὰ ἔχωμεν τὴν τεχνικὴν συνδρομὴν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, παρέχουσαν ἐγγυήσεις περὶ ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου, ὅσον ἔνεστιν ἐπιτυχέστερον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διεξαγομένου. Ἡ δ’ ἕναρξις τῆς ἐκτελέσεως τοῦ σιδηροδρόμου ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐλπίζομεν, ὅτι, διαφωτίζουσα τὰς τέως ἐνδοιαζούσας Ἑταιρίας, θὰ παρακινήσῃ αὐτὰς, ὅπως ἀνοίξωσι διαπραγματεύσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, περὶ παραχωρήσεως τῆς ἐπιχειρήσεως, καὶ ὅτι τὸ κατὰ κανόνα σόλοικον, ἐξαιρετικῶς δὲ μόνον ἐπιτρεπόμενον μέτρον τῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου δὲν θέλει ἐφαρμοσθῆ ἐπὶ μακρῷ, ἀντικαθιστάμενον διὰ συμφωνίας πρὸς Ἑταιρίαν, καὶ ἐπιτυγχανομένης οὕτω διὰ προσκαίρου ἀποδοχῆς συστήματος μὴ κανονικοῦ τῆς συντελέσεως τοῦ σιδηροδρόμου διὰ κανονικῶν ἀναδόχων τῆς ἐπιχειρήσεως.

§67Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπέδωκεν ἰδιότητα, τῆς ὁποίας ἐντελῶς στεροῦμαι. Μοὶ ἀπέδωκε τὴν ἰδιότητα, ὅτι νομίζει, ὅτι δύναμαι νὰ προκαλῶ τὸ μειδίαμα τῶν ἀκροωμένων, ἀπαγγέλλων ἐννοίας ἐλαφρὰς καὶ ἐπιτηδείας νὰ προκαλῶσι τὸ μειδίαμα. Ἀλλ’ ἐγὼ οὐδὲν παραπλήσιον αἴσθημα ἐπειράθην ποτὲ νὰ κινήσω εἰς τοὺς ἀκροωμένους ἐμοῦ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου πολλάκις ἐπαρουσιάσθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ἠθοποιοὶ, οἵτινες, ἥκιστα σεβασθέντες τὴν Βουλὴν, τοτὲ μὲν ὑπεκρίνοντο τὸν ὀργιζόμενον, τοτὲ τὸν θλιβόμενον, ἄλλοτε τὸν ἐνθουσιαζόμενον ὑπὸ πατριωτικῶν ἰδεῶν, καὶ ἄλλοτε τὸν δυσφοροῦντα διότι ἐκινδύνευεν ἡ ἐκτέλεσις μεγάλων σχεδίων καὶ ἐματαιοῦτο ἡ ἐκπλήρωσις ἐθνικῶν πόθων. Τὴν τακτικὴν ταύτην οὐδέποτε ἔκρινα ἁρμόζουσαν εἰς πολιτικοὺς ἄνδρας, ἀλλ’ εἰς τοὺς ἀπὸ σκηνῆς προσπαθοῦντας νὰ πλανήσωσι τοὺς θεατὰς, ἐγὼ δὲ οὐδέποτε ἐπεθύμησα νὰ ἀκολουθήσω αὐτήν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν τακτικὴν ταύτην ἐπεθύμησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι ἐγὼ ἐμπόδιζον αὐτὸν νὰ κατασκευάσῃ σιδηροδρόμους ἐν Πελοποννήσῳ, αὐτὸς δὲ ἠγωνίζετο, πῶς νὰ σπεύσῃ νὰ κατασκευάσῃ αὐτοὺς τὸ ταχύτερον, ὅτι ἐγὼ ζητῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν σιδηροδρόμων ἐν Πελοποννήσῳ ἐπὶ 10 ἢ 15 ἔτη, καὶ αὐτὸς ἀδημονεῖ βλέπων ἐμὲ προσπαθοῦντα νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐκτέλεσις ἔργου τοσοῦτον χρησίμου, τὸ ὁποῖον θέλει παράσχει νέαν ζωὴν εἰς τὴν Πελοπόννησον. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι πάντα ταῦτα ὑμεῖς ἐχαρακτηρίσατε διὰ τοῦ ἐπιθέτου, τὸ ὁποῖον προσήκει εἰς τὰ τοιαῦτα τολμήματα, καὶ ἐὰν ἀποφεύγητε κατ’ εὐφημισμὸν νὰ χαρακτηρίσητε αὐτὰ διὰ τοῦ ὀνόματος, τὸ ὁποῖον δίδουσιν ἐν τῇ κοινωνίᾳ εἰς τοὺς μὴ λέγοντας τὴν ἀλήθειαν, ὅμως ἔχετε τὸ θάῤῥος νὰ ἀποφανθῆτε, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν εἶπε τὴν ἀλήθειαν. Καὶ δὲν εἶπε τὴν ἀλήθειαν, διὰ νὰ παραστήσῃ ἐμὲ, ὅτι δὲν θέλω νὰ κατασκευασθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι ἐν Πελοποννήσῳ, ἤτοι διὰ νὰ διαβάλῃ ἐμὲ εἰς τοὺς λαοὺς τῆς Πελοποννήσου. Ἀλλ’ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν λέγει τὴν ἀλήθειαν, διὰ νὰ διαβάλῃ καὶ δυσφημίσῃ ἄλλον, τίνος τάχα ἀξιοῦται ἐπιθέτου; Προστρέξατε εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, διὰ νὰ ἀνεύρητε αὐτό. Ἀλλὰ μήπως τοῦτο μόνον παρέστησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός; ᾠκοδόμησεν ἀνύπαρκτα κατὰ τὸ παρελθὸν συμβεβηκότα, ἵνα ἐπιδείξῃ μεγαλαυχῶν πόσα τεράστια πράγματα κατώρθωσε. Σᾶς εἶπεν, ὅτι, ὅτε τὸ πρῶτον ἐπρότεινε τὰς περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Πελοποννήσῳ συμβάσεις, εἰρωνεύοντο αὐτοῦ οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἐν τῇ Βουλῇ, μετατρέψας ὡς γενόμενον κατ’ αὐτοῦ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑπηνίχθην, ὅτε ἐμνημόνευσα τοῦ ἀποβιώσαντος εὐφυοῦς Συναδέλφου. Ἐγὼ ἀνεκάλεσα εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν τὸν εὐφυᾶ μακαρίτην Ζωχιὸν, ὅστις εἰρωνεύετο οὐχὶ κατὰ τὸ 1883 τοῦ εἰσαγαγόντος τὰς περὶ σιδηροδρόμων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Πελοποννήσῳ συμβάσεις Πρωθυπουργοῦ, ἀλλὰ τοῦ κατὰ τὸ 1873 Πρωθυπουργοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη, προτείναντος τότε τὴν κατασκευὴν 7 ἢ 8 σιδηροδρόμων. Καὶ ἐζήτησε νὰ παραστήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δῆθεν ἐγὼ εἰρωνεύθην αὐτοῦ κατὰ τὸ 1883 διὰ τοὺς ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ Πελοποννήσῳ σιδηροδρόμους, ἐπεδείκνυε δ’ ὅτι αὐτὸς ἐξετέλεσεν αὐτούς. Ὅταν ὁ μακαρίτης Δεληγεώργης ἐπρότεινε τοὺς 7 ἢ 8 σιδηροδρόμους κατὰ τὸ 1873, οὐχὶ προσάγων συμβάσεις μετὰ Ἑταιριῶν σπουδαίων, ἀναλαμβανουσῶν τὴν κατασκευὴν αὐτῶν, οὐχὶ παριστῶν, ὅτι ἔχει ἕτοιμα τὰ πρὸς κατασκευὴν αὐτῶν ἀπαιτούμενα κεφάλαια, Βουλευταὶ τότε ἡμιλλῶντο ζητοῦντες ἕκαστος νὰ διέλθωσιν οἱ σιδηρόδρομοι καὶ διὰ τῶν ἐπαρχιῶν των καὶ διὰ τῶν χωρίων των. Ὁ Ζωχιὸς, ἐννοῶν ὅτι αἱ περὶ κατασκευῆς τῶν 7 ἢ 8 σιδηροδρόμων προτάσεις τοῦ Δεληγεώργη δὲν ἦσαν σπουδαῖαι, εἰρωνεύσατο αὐτοῦ. Καὶ ἐγὼ, καθορῶν ὅτι τὸ περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων, Τριπόλεως καὶ Καλαμῶν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, δὲν ἦτο σπουδαῖον, διότι οὐδὲ σύμβασιν μετὰ Ἑταιρίας ἐζήτει δι’ αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ κυρώσωμεν, οὐδὲ χρήματα εἶχε, καὶ ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐνέπαιζε μᾶλλον ἢ ἐσπουδαιολόγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀνέμνησα εἰς τὸν φίλον μου κ. Γ. Μαυρομιχάλην, ζητήσαντα νὰ ἐπεκταθῇ ὁ σιδηρόδρομος καὶ μέχρι Σπάρτης καὶ Γυθείου, τὴν εἰρωνείαν τοῦ μακαρίτου Ζωχιοῦ. Δὲν γνωρίζω εἰς πόσας ἀκριβῶς κατηγορίας διαιροῦνται, τὰ εἰς τὰς πόλεις διδόμενα πρὸς τέρψιν δημόσια θεάματα, οὐδ’ εἰς πόσας τάξεις κατατάσσονται τὰ καταστήματα, ἐν οἷς ταῦτα δίδονται: ἀλλ’ εἰς τὴν πρώτην τάξιν τῶν ἠθοποιῶν βεβαίως δὲν δύνανται νὰ καταταχθῶσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τοσοῦτον ἀσυστόλως παραχαράσσουσι τὴν ἀλήθειαν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε προσέτι, ὅτι, ὅτε κατὰ τὸ 1883 ἐπρότεινε τὰς περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἐν Πελοποννήσῳ συμβάσεις, εὗρεν ἐν τῷ Κράτει 11 μόνον χιλιομέτρων σιδηροδρόμους, αὐτὸς δὲ κατασκεύασεν ἔκτοτε τόσας γραμμάς, ὥστε νῦν ἔχομεν 600 χιλιόμετρα σιδηροδρόμων. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν ἦτο ἀληθὲς, διότι συμβάσεις περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ ἐν Πελοποννήσῳ εἶχε συνομολογήσει κατὰ τὸ 1881 πρὸ αὐτοῦ ὁ Κουμουνδοῦρος, αὐτὸς δὲ οὐδὲν ἄλλο ἔπραξεν, εἰμὴ νὰ μὴ ἀποδεχθῇ αὐτὰς καὶ νὰ συνομολογήσῃ ἄλλας μετ’ ἄλλων Ἑταιριῶν κατ’ ἄλλο σύστημα· ὥστε, καὶ ἂν δὲν ἀνήρχετο κατὰ τὸ 1882 εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐξηκολούθει δὲ νὰ κυβερνᾷ ὁ Κουμουνδοῦρος, ἠθέλομεν ἔχει τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Θεσσαλίας καὶ τῆς Πελοποννήσου, τὴν κατασκευὴν τῶν ὁποίων τοσοῦτον μετριοφρόνως ἰδιοποιήθη. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέφερε προσέτι, ὅτι, ὅτε αὐτὸς ἐπρότεινε τὸ σύστημα τῶν στενῶν σιδηροδρόμων, ἡμεῖς ἀντέστημεν, ζητοῦντες νὰ κατασκευασθῶσιν εὐρεῖς οἱ σιδηρόδρομοι. Δὲν ἐφείσθη δὲ κόπου, ἵνα μᾶς ἐξηγήσῃ διὰ μακρῶν τίνες εἰσὶν οἱ στενοί, τίνες δὲ οἱ εὐρεῖς σιδηρόδρομοι, ὑπολαμβάνων, ὅτι οἱ λόγοι αὐτοῦ ἔμελλον νὰ πλουτίσωσιν ἡμᾶς διὰ τῶν σπανίων τούτων γνώσεων, πιστεύων δὲ, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν, καὶ ἐὰν ὅλως ἠγνοοῦμεν τὰ περὶ τούτων, νὰ προσφύγωμεν εἰς βιβλίον τι περὶ σιδηροδρόμων, ὅσοι τοὐλάχιστον γνωρίζουσι ξένην τινὰ γλῶσσαν, ἵνα μάθωμεν τίνες εἰσὶν οἱ εὐρεῖς σιδηρόδρομοι καὶ τίνες οἱ στενοὶ, τίνα δὲ τὰ πλεονεκτήματα τούτων, τίνα δὲ ἐκείνων. Ἐλησμόνησεν, ὅτι ἤρκει νὰ ἀναγνώσῃ τις μίαν κἂν πρᾶξιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Μασσαλίας, διὰ νὰ μάθῃ ἅπαντα τὰ πλεονεκτήματα καὶ μειονεκτήματα ἑκατέρου τῶν συστημάτων τούτων. Ἀλλὰ τίς ἀπέτρεψε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτε προέτεινε τὸ σύστημα τῶν στενῶν σιδηροδρόμων, ἀπὸ τῆς παραδοχῆς τούτου; Εἷς μόνον ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἠγόρευσεν ὑπὲρ τῶν εὐρέων σιδηροδρόμων, ὁ ὁποῖος σήμερον δὲν εἶναι μεταξὺ ἡμῶν, διότι δὲν ἐξελέχθη Βουλευτὴς, ἀλλ’ ὅστις τότε ἦτο φίλος αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέστησεν, ὅτι ἐπολεμήθη καὶ τότε ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἥρως ὅμως αὐτὸς, κατενίκησε καὶ τότε αὐτήν. Ὁμολογῶ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀρέσκεται πολὺ νὰ κολακεύῃ ἑαυτὸν, ὅταν ἄλλοι δὲν φαίνωνται πρόθυμοι νὰ τὸν κολακεύωσι. Δὲν εἴδετε, ὅτι δὲν δυσηρεστεῖτο, οὔτε ὅτε ὠνόμαζον αὐτὸν Πομπήϊον, οὔτε ὅτε ἀπεκάλουν αὐτὸν Ἀλέξανδρον ἢ Σενέκαν; Φαίνεται, ὅτι νομίζουσί τινες, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμένον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ παρέχωσιν ἀφομοιώματα ἱσπανικοῦ τινος μυθιστορήματος, κατὰ τὸ ὁποῖον παρίστατό τις πολεμῶν ἐχθροὺς, οἵτινες δὲν ἦσαν εἰμὴ ἀνεμόμυλοι. Δὲν καταδέχομαι νὰ ποιήσωμαι ἰδίαν μνείαν τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐλάλησε περὶ ἐμοῦ. Παρέστησεν ὅτι ἐγὼ, δι’ ὧν εἶπον περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀγρινίου καὶ δι’ ὧν εἶπον περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, ἐπεθύμουν νὰ ἐμποδίσω αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον, διὰ νὰ μείνῃ ἡ Πελοπόννησος ἄνευ σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας, καὶ δύναμαι νὰ ἐξεγείρω κατ’ αὐτοῦ τὰ αἰσθήματα τῶν λαῶν τῆς Πελοποννήσου, κερδοσκοπῶν. Ἐὰν τοιαῦτα περὶ ἐμοῦ λέγῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τοῦτο ἀποδεικνύει τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ψυχὴν, ἀλλ’ οὐχὶ τὴν ἐμὴν καὶ τὰ ἐμὰ φρονήματα. Ὁ ἄνθρωπος συνείθισεν οὕτω νὰ κρίνῃ περὶ τῶν ἄλλων, οὐδὲ νὰ ἀναστέλληται ὑπὸ τῆς ἀληθείας, ἵνα ἀποδίδῃ εἰς αὐτοὺς τὰς μᾶλλον ἀξιοκατακρίτους προθέσεις. Εὐτυχῶς οὐχὶ μόνοι οἱ λαοὶ τῆς Πελοποννήσου, ἀλλ’ οἱ λαοὶ ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος ἔχουσι διδόμενα, ἵνα κρίνωσι περὶ ἐμοῦ καὶ περὶ αὐτοῦ. Ἂν ἐγνώριζον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδὲ συκοφαντιῶν ἀπέχεται, τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ μὲ ἀποθαῤῥύνῃ, ἵνα ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου· τὸ δὲ καθῆκον μὲ ὑπεχρέου νὰ καταγγείλω τὴν ἀγυρτίαν, ἥτις πάντοτε κατεδηλώθη εἰς τὰς περὶ Πελοποννήσου μερίμνας του. Καὶ ὅτε κατὰ τὸ 1884 παρέστη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, σπεύδων νὰ καταθέσῃ μὴ ζητηθείσας ὑπὸ τῆς Βουλῆς, οὐδὲ προσαγομένας πρὸς δικαιολογίαν συμβάσεώς τινος, προεισαγωγικὰς μελέτας περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, δὲν μοι ἐκινήθη ὁ χόλος, ἀλλ’ ἡ περιφρόνησις πρὸς τὸν κυβερνήτην τῆς πατρίδος μου, ὁ ὁποῖος, χωρὶς νὰ ἔχῃ καθῆκον νὰ καταθέσῃ προεισαγωγικὰς μελέτας, χωρὶς ἡ Βουλὴ νὰ ζητήσῃ τοιαύτας, χωρὶς νὰ συνοδεύσῃ δι’ αὐτῶν νομοθέτημα περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἔσπευσεν εἰς τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς, ἵνα καταθέσῃ προεισαγωγικὰς μελέτας. Ποῖον εἶχε σκοπόν; Νὰ ἀποπλανήσῃ τὴν Βουλὴν ἢ τὸ δημόσιον φρόνημα, ὅτι ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν ἦτο τότε ἐν τῷ γίγνεσθαι; Δὲν εἶσθε ὑμεῖς, οἵτινες κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1885 κατεπλημμυρήσατε τὴν Πελοπόννησον διὰ πολιτικῶν μηχανικῶν, πρὸς μελέτην ἢ ἐκτέλεσιν δῆθεν δημοσίων ἔργων; Τοιαύτη τακτικὴ εἶναι τακτικὴ ἀγυρτίας καὶ ψεύδους. Αὐτὸ τὸ ψεῦδος ἠθέλησα νὰ πατάξω, διότι δέν μοι ἐπιτρέπεται, ὅταν πειρῶνται νὰ πλανήσωσι συμπολίτας μου, ὅταν στήνωσι παγίδας ἀγυρτίας καὶ ψεύδους κατ’ αὐτῶν, νὰ μὴ σπεύσω νὰ εἰδοποιήσω αὐτοὺς ἐγκαίρως, ἵνα μὴ πέσωσι θύματα τῆς ἀπάτης. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐποιήσατο μακρὸν λόγον τὴν ἑσπέραν ταύτην περὶ προεισαγωγικῶν μελετῶν καὶ ὁριστικῶν μελετῶν, ἵνα εἴπῃ ὑμῖν, ὅτι αἱ μελέται, τὰς ὁποίας νῦν ἐκτελεῖ ἐπὶ τῆς γραμμῆς Μύλων, Τριπόλεως καὶ Καλαμῶν, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίνωσιν, ἐὰν δὲν εἶχον γίνῃ προηγουμένως κατὰ τὸ 1884 αἱ προεισαγωγικαὶ μελέται, ὡς εἰ ἀγνοεῖτε ἡμεῖς τίνες εἰσὶ καὶ εἰς τί χρησιμεύουσιν αἱ προεισαγωγικαὶ μελέται ἢ προμελέται λεγόμεναι, καὶ τίνες εἰσὶν αἱ ὁριστικαί. Διὰ μακρῶν δὲ, ἄνευ ἀνάγκης τινὸς, καὶ ἐκτὸς τοῦ προκειμένου, ἀναλύων τὴν ἔκτασιν καὶ τὸν σκοπὸν ἑκάστης κατηγορίας τῶν τοιούτων μελετῶν, προσεπάθησε νὰ φέρῃ τὴν σύγχυσιν, ὅπως συνειθίζει πάντοτε ἐν ταῖς συζητήσεσι, διὰ νὰ περικαλύψῃ τὴν ἀλήθειαν. Ἡμεῖς ἐχλευάσαμεν τὴν σπουδὴν, μεθ’ ἧς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐμερίμνησε περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου μεταξὺ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, καὶ ἐχλευάσαμεν αὐτὴν ὡς ἀνάρμοστον εἰς κυβερνήτην. Διότι οἱ κυβερνῶντες πρέπει πρὸ παντὸς νὰ μὴ πάσχωσιν ἀκρασίαν, ἀκρασίαν δὲ πάσχουσιν οἱ κυβερνῶντες, ὅταν μεριμνῶσι μόνον περὶ τῶν ἰδίων αὐτῶν συμφερόντων, καὶ λησμονῶσιν, ὅτι τὸ Κράτος δὲν περιορίζεται μόνον ἐν τῇ περιφερείᾳ, ἐν τῇ ὁποίᾳ αὐτοὶ βιοῦσι. Τὴν σύστασιν τῆς Ἑταιρίας, μεθ’ ἧς συνεβλήθη διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, δὲν κατεσκεύασε νῦν, οὐδ’ ἐδημιούργησεν ἀνάγκη τις ἐπελθοῦσα· εἶχε παρασκευάσει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν τοῦ Ἰανουαρίου, ἐγὼ δὲ κατὰ τὰ τέλη Δεκεμβρίου, ταξειδεύων ἀπὸ Κορίνθου εἰς Πάτρας, συνέπλευσα μετὰ τῶν ἀνταποκριτῶν ἢ ἱδρυτῶν τῆς Ἑταιρίας κ. Ρόσελ καὶ λοιπῶν, μεταβαινόντων εἰς Μεσολόγγιον. Σήμερον ἐκτελεῖται ὑπόσχεσις, δοθεῖσα εἰς τοὺς κατοίκους Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1886, χάριν τῶν βουλευτικῶν ἐκλογῶν τῆς 4 Ἰανουαρίου 1887. Καὶ ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου εἰς Ἀγρίνιον χρησιμεύει εἰς ἐξευμένισιν τῶν ἐκλογέων Μεσολογγίου, ὅπως μὴ ἀφίνωσιν ἐν μειοψηφίᾳ εἰς τὸ μέλλον τὸν κ. Τρικούπην, εἰς ἐξιλασμὸν τῶν ἐκλογέων Ἀγρινίου, ἵνα μὴ ἐξακολουθῶσιν ἐξηγριωμένοι κατ’ αὐτοῦ, ἕνεκα τοῦ διαβοήτου συστήματος τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Τριπόλεως–Καλαμῶν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς παρεχώρησε τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου– Ἀγρινίου. Ἀλλὰ πῶς ὑπέθεσεν, ὅτι ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ Ἑταιρία, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν; Βεβαίως, ἂν ζητῇ ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους νὰ παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν, οὐδέποτε θέλει εὑρεθῆ Ἑταιρία, ἀναδεχομένη τὸ ἔργον, ἀφοῦ τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου προσδιωρίσθησαν εἰς 85,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, τὰ δὲ τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν προϋπολογίζονται εἰς 120,000. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ Ἑταιρία, ἵνα ἀναλάβῃ καὶ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης ἀντὶ 85,000 κατὰ χιλιόμετρον, ὡς παραχωρεῖται ἡ πρώτη; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε καὶ ἀλλαχοῦ ἄσυλον, εἰς τὴν περὶ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς γνώμην τοῦ κοινοῦ. «Ἀφοῦ ἡμεῖς ἐστείλαμεν, εἶπε, τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν, διὰ νὰ ποιήσηται ὁριστικὰς μελέτας, δὲν πείθεσθε, ὅτι σκεπτόμεθα σπουδαίως περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Τριπόλεως; Ἤθελέ ποτε δεχθῆ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ νὰ ἀναλάβῃ νὰ ποιήσηται τὰς μελέτας ταύτας, ἐὰν ἡμεῖς δὲν ἐσκεπτόμεθα σπουδαίως;» Ὑπάρχει τάχα ἀνάγκη νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς ταῦτα; Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἀποτελεῖται ἀπὸ ὑπαλλήλους τελοῦντας ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως. Τὰ μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ μεριμνῶσι πότε σκέπτεται σπουδαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ πότε ὄχι, καὶ νὰ ἐκτελῶσιν ἢ νὰ μὴ ἐκτελῶσι τὰς παραγγελίας αὐτοῦ, ἀλλ’ ὀφείλουσιν, ὅταν δίδηται εἰς αὐτὰ παραγγελία τις, νὰ ἐκτελῶσιν αὐτὴν ἀπροφασίστως. Μελέτας διέταξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ποιήσωνται, μελέτας μετέβησαν καὶ αὐτοὶ νὰ ποιήσωσιν. Ἀλλ’ αἱ μελέται δὲν δεικνύουσι σπουδαίαν ἔναρξιν ἐργασίας πρὸς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, ἀφοῦ οὐδὲ σύμβασις μετὰ Ἑταιρίας πρὸς τοῦτο συνωμολογήθη, οὐδὲ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα ἐξευρέθησαν διὰ δανείου. Ἂν ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν ἔχῃ σπουδαιότητα ἢ μὴ, καὶ πόσην σπουδαιότητα, δὲν περιεμένομεν νὰ τὸ μάθωμεν ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅστις διὰ μακρῶν ἠσχολήθη νὰ μᾶς φωτίσῃ περὶ τούτου, περιεμένομεν ὅμως ἀπὸ αὐτὸν, καὶ εἴχομεν δικαίωμα νὰ περιμείνωμεν, ἐὰν πιστεύῃ ὅσα περὶ τῆς σπουδαιότητος τῆς γραμμῆς ταύτης ἄνευ ἀνάγκης μᾶς ἐξέθηκε, καὶ ἐὰν εἰλικρινῶς ἤθελε νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του, εἴτε νὰ ἀνεύρισκεν Ἑταιρίαν, ἵνα συμβληθῇ μετ’ αὐτῆς πρὸς κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης, εἴτε, ἂν δὲν ἀνεύρισκε τοιαύτην, καθ’ ἃ εἶπε, νὰ εἶχε πρῶτον ἀνεύρει τὰ ἀναγκαιοῦντα πρὸς κατασκευὴν αὐτῆς χρήματα, καὶ εἶτα νὰ μᾶς προτείνῃ, ὅπερ μᾶς προέτεινε νομοσχέδιον. Νὰ μᾶς προτείνῃ ὅμως ἁπλῶς νομοσχέδιον, ζητῶν δι’ αὐτοῦ τὴν ἄδειαν νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν, ἐὰν καὶ ὅταν ἀνεύρῃ τὰ ἀναγκαιοῦντα χρήματα, οὐδὲν σπουδαῖον μᾶς προβάλλει, ἀλλὰ ζητεῖ νὰ δώσῃ δι’ αὐτοῦ εἰς ἡμᾶς παραμυθίαν διὰ τὴν σύμβασιν, ἣν συνωμολόγησε, πρὸς κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἀπὸ Μεσολογγίου εἰς Ἀγρίνιον. Ἐμπαίζει δὲ καὶ δὲν σπουδαιολογεῖ ἀπασχολῶν τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὴν σπουδαιότητα τῆς γραμμῆς Μύλων–Τριπόλεως– Καλαμῶν, διότι οὐδεὶς κατοικῶν ἔν τινι τῶν τμημάτων τοῦ Κράτους, κατοικῶν ἐν Πελοποννήσῳ, ἢ ἐν Στερεᾷ, ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις, ἢ ἐν τῷ Αἰγαίῳ, ἀγνοεῖ τὴν σπουδαιότητα αὐτῆς. Εἶναι περιττὸν νὰ ἐπαινῶμεν τὸν Ἡρακλέα, διότι ἡ ῥώμη τοῦ Ἡρακλέους εἶναι γνωστή. Τίς ἠμφισβήτησε τὴν μεγάλην παραγωγὴν τῶν χωρῶν τῆς Πελοποννήσου; Τίς ἀγνοεῖ τὴν μεγάλην φιλοπονίαν τοῦ Πελοποννησιακοῦ λαοῦ, τὴν λιτότητα αὐτοῦ, τὴν ἐγκράτειάν του, καὶ ἐπειράθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μᾶς ἐκθέσῃ, τὴν χρησιμότητα τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν; Ἀλλὰ, διότι εἶναι τοιαύτη ἡ χρησιμότης τῆς γραμμῆς ταύτης, διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ πάσης ἄλλης ἡ περὶ ταύτης μέριμνα, καὶ ἰδίως τῆς μερίμνης τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Οὐδέποτε ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἂν ἤθελεν, ἕνεκα τῆς ἀκρασίας τῶν μελῶν αὐτῆς, νὰ προτάξῃ τὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι τοῦ Πρωθυπουργοῦ, οὐδέποτε ἐπετρέπετο εἰς αὐτὴν νὰ ἐμπαίζῃ τὸν λαὸν τῆς Πελοποννήσου, καὶ ἐμπαίζει αὐτὸν ὅταν προβάλῃ νομοσχέδιον, ἵνα κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν Μύλων, Τριπόλεως καὶ Καλαμῶν δαπάναις τοῦ Δημοσίου. Ἡμεῖς δὲν ἰσχυριζόμεθα, ὅτι δὲν ἔχει τὴν ἱκανότητα ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, ἵνα ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς ταύτης, καὶ ἠσχολήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἔχει τὴν ἱκανότητα ταύτην. Ἀλλὰ πῶς νὰ μὴ εἴπωμεν, ὅτι, διὰ νὰ κατασκευάσῃ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ τὴν γραμμὴν ταύτην, ἔχει ἀνάγκην χρημάτων, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν ἀναγκαίων χρημάτων προσδιορίζει τὸ νομοσχέδιον εἰς 24 ἑκατομμύρια, καὶ ὅτι οὐδ’ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, οὐδὲ οὐδεμία ἀποστολὴ δύναται νὰ κατασκευάσῃ τὴν σιδηροδρομικὴν ταύτην γραμμὴν, καὶ οὐδεμίαν οὐδαμοῦ γραμμὴν, ὅταν δὲν ὑπάρχωσι τὰ χρήματα; Εὕρετε δάνειον; προτείνετε εἰς τὴν Βουλὴν σύμβασιν περὶ δανείου, δι’ οὗ ἐπορίσθητε τὰ χρήματα; Οὐδὲν τοιοῦτον. Δὲν εἴχετε ἀληθῶς καὶ τὰ 3 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἀναγκαῖα διὰ νὰ δαπανήσητε διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Μεσολογγίου– Ἀγρινίου, ἀλλ’ εὕρετε Ἑταιρίαν, ἥτις ἀνέλαβεν αὐτὴ νὰ τὰ δαπανήσῃ καὶ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν, καὶ ἐπροτείνατε τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον. Ἀλλὰ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν καὶ Καλάμας, διὰ τὴν ὁποίαν ἀπαιτοῦνται 24 ἑκατομμύρια, τί μᾶς ἐπροτείνατε; Οὐδὲ σύμβασιν, δι’ ἧς ἀνελάμβανε τὴν κατασκευὴν αὐτῆς Ἑταιρία τις, οὐδὲ σύμβασιν, δι’ ἧς ἐδανείζεσθε τὸ ποσὸν τοῦτο. Μᾶς ἐπροτείνατε νομοσχέδιον ἁπλοῦν, ἀέρα. Δὲν ἔχετε τοὐλάχιστον τὴν δύναμιν νὰ κατάσχητε τὰ πάθη ὑμῶν; Ἄν κατείχετε τὰ πάθη σας, δὲν ἠθέλετε κἄν καταφύγει εἰς ἐπιχειρήματα, τῶν ὁποίων δὲν ἐπιτρέπει τὴν χρῆσιν ἡ εὐσυνηδεισία, καταστέλλουσι δὲ τοιούτων ἐπιχειρημάτων τὴν χρῆσιν οἱ κανόνες τῆς ἠθικῆς. Ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλαβε τὸ θάῤῥος νὰ σᾶς εἴπῃ, ὅτι ἐγὼ ἐπρότεινα τὴν ἀναβολὴν ἐπὶ 15 ἔτη τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ἂν ἡ εὐσυνηδεισία, ἂν οἱ κανόνες τῆς ἠθικῆς ἐπέτρεπον εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν χρῆσιν τοιούτου ἐπιχειρήματος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πολλὰ περὶ τῶν ἐν Γαλλίᾳ συμβάντων, ἀλλ’ οὐδὲ ταῦτα ἦσαν ἀκριβῆ. Δὲν ἐδίστασεν ὅμως νὰ μετέλθῃ ὕφος χλευαστικὸν πρὸς ἐμὲ, ὁμιλήσας περὶ ἀρχαρίων καὶ περὶ πεπειραμένων καὶ περὶ καθηγητῶν. Ἡ ἱστορικὴ ὅμως ἔκθεσις τῶν ἐν Γαλλίᾳ γενομένων, ὡς ἀφηγήθη αὐτὴν, δὲν ἦτο ἀκριβής. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἕνεκα ἀμαθείας ἀρχαρίου, ἢ ἂν ἕνεκα κακῆς πίστεως πεπειραμένου, δὲν ἀφηγήθη ἀκριβῶς τὰ ἐν Γαλλίᾳ γενόμενα, βεβαιῶ ὅμως, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο ἐν Γαλλίᾳ νὰ κατασκευασθῶσι σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε νὰ ἀγορασθῶσι τοιαῦται ἀπὸ Ἑταιριῶν, διότι αὗται ἔμελλον νὰ ἐγκαταλίπωσιν αὐτὰς, ἐπειδὴ δὲν ἀπέφερον ἐπαρκῆ ἔσοδα. Ἐπρόκειτο μόνον ἡ Κυβέρνησις τῆς Γαλλίας νὰ ἐξαγοράσῃ σιδηροδρομικάς τινας γραμμὰς ἀπὸ Ἑταιρίας, νὰ κατασκευάσῃ δ’ αὕτη καί τινας ἄλλας, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν Γαλλικὴν βιομηχανίαν ἐν τῷ συναγωνισμῷ αὐτῆς πρὸς τὰς βιομηχανίας τῆς ἀλλοδαπῆς, καὶ διὰ νὰ κατασταθῇ κυρία σιδηροδρομικῶν τινων γραμμῶν, αἵτινες ἐφαίνοντο εἰς τὰ ὄμματά της ἔχουσαι στρατηγικὴν ἢ στρατιωτικὴν χρησιμότητα. Τίς εἶπεν, ὅτι ἡ γραμμὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου– Ἀγρινίου εἶναι γραμμὴ πολυτελείας; Οὐδὲν τοιοῦτον εἶπον· εἶπον ὅμως, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος Μεσολογγίου–Ἀγρινίου δὲν ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ σιδηροδρόμου ἄλλου, τὸν ὁποῖον αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ κατατάξῃ εἰς δευτέραν τάξιν, ἀλλὰ κατέταξε τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ Μύλων εἰς Καλάμας εἰς τὴν δευτέραν τάξιν τῶν ἀναγκαίων σιδηροδρόμων ἐν λόγοις καὶ οὐχὶ ἐν ἔργῳ. Ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Πατρῶν δὲν ὀφείλεται εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀλλ’ εἰς τὴν πρόνοιαν τοῦ Κουμουνδούρου, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑποβάλει τὴν περὶ τούτου σύμβασιν. Ἐὰν ἡ περὶ τούτου σύμβασις τοῦ Κουμουνδούρου ἐστηρίζετο ἐπὶ ἄλλου συστήματος τοῦ τῆς ἐγγυήσεως τόκου, καὶ οὐχὶ ἐπὶ τοῦ συστήματος χρηματικῆς εἰσφορᾶς τοῦ Δημοσίου εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου κατὰ χιλιόμετρον, οἱ σιδηρόδρομοι ἤθελον καὶ τότε κατασκευασθῇ. Ἐὰν δὲ ἡ σύμβασις, ἣν συνωμολόγησε τότε ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐστηρίχθη ἐπὶ τοῦ συστήματος τῆς εἰσφορᾶς τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ χιλιόμετρον, τοῦτο δὲν καθιστᾷ αὐτὸν τὸν δημιουργὸν τῆς ἐν Ἑλλάδι ὑπαρχούσης σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας, ὡς δὲν καθιστῶσιν αὐτὸν ἐφευρέτην τῆς διὰ σιδηροδρόμων συγκοινωνίας ὅσα τὴν ἑσπέραν ταύτην μᾶς εἶπεν ἐν οὐ δέοντι περὶ εὐρέων καὶ στενῶν σιδηροδρόμων, ἢ περὶ προεισαγωγικῶν καὶ ὁριστικῶν μελετῶν. Νομίζω ὅτι πρέπει ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ διδάξωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, ὅτι πρέπει νὰ σεβώμεθα τὴν ἀλήθειαν, ὅταν ἀγορεύωμεν πρὸς τὸ Κοινοβούλιον τῆς πατρίδος μας. Ἐὰν περιβάλῃ ἡμᾶς περιοδικῶς ἡ δύναμις τῆς πλειοψηφίας, αὕτη δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὰ πράγματα, οὐδὲ μᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ ψευδώμεθα, καὶ ἂν τὸ ψεῦδος περικαλύπτῃ τῆς πλειονοψηφίας ἡ δύναμις. Ὅσοι δὲ δὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν τὰ διδάγματα ταῦτα, εἴτε διότι παρῆλθεν ἡ ἡλικία, κατὰ τὴν ὁποίαν ἠδυνάμεθα νὰ διδαχθῶμεν, εἴτε διότι ἡ φύσις ἡμῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ μεταβληθῇ, ἂς μὴ νομίζωσιν, ὅτι ἀπατῶσι τοὺς ἄλλους, προσφεύγοντες συνεχῶς εἰς τοιαύτας παραχαράξεις τῆς ἀληθείας, ἢ παριστάμενοι ὡς ἐμπεφορημένοι αἰσθημάτων εὐγενεστέρων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐμπνέουσιν αὐτούς. Ἐὰν ἡ παροδικὴ βοήθεια τῆς πλειοψηφίας τοῦ Κοινοβουλίου περικαλύπτῃ εἴτε τὴν ἠθικὴν εἴτε τὴν πνευματικὴν κατάστασιν τῶν ταῦτα πραττόντων, ἂς ἦναι βέβαιοι, ὅτι εἶναι ἀσθενὴς τῆς πλειοψηφίας ἡ δύναμις, ἵνα μεταβάλῃ τὴν πεποίθησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οὗτος δὲ διετίμησεν ἤδη αὐτοὺς προσηκόντως καὶ ἔδωκεν αὐτοῖς ἤδη διδάγματα τῆς περὶ αὐτῶν γνώμης του. Ἐὰν δὲ τὰ διδάγματα, τὰ ὁποῖα οὗτοι ἔλαβον μέχρι τοῦδε, δὲν ἐπαρκῶσιν εἰς αὐτοὺς, πέπεισμαι, ὅτι καὶ ἄλλα θέλουσι δοθῆ εἰς αὐτοὺς, ἴσως αὐστηρότερα, διὰ νὰ πεισθῶσιν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἂν ἀνέχηται τοὺς ψευδομένους, τιμωρεῖ ὅμως τοὺς τολμῶντας νὰ ἐμπαίζωσιν αὐτόν.

§68ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§69ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐκουράσθημεν δὲν ἠμποροῦμεν περισσότερον.

§70ΠΟΛΛΟΙ. Νὰ τελειώσωμεν. (Ψηφίζεται εἰς πρώτην συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως, ἀφορώσης εἰς τὴν κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Μεσολογίου δι’ Αἰτωλικοῦ εἰς Ἀγρίνιον).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Μύλων Ναυπλίας εἰς Καλάμας.

§72ΗΛ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§73ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ὁ κ. Φλέσσας ἔκαμεν ἔνστασιν, προκειμένου περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Καλαμῶν.

§74ΑΛΑΜΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§76ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, ἀφοῦ ἐκ τῶν προτέρων εἶναι γνωστὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία;

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ βεβαιωθῇ. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. 42 εἶναι παρόντες. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 9 καὶ 15′ μ. μ.