1887.05.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 64

Τῆς 21 Μαΐου 1887.

(Πέμπτη).

Ὥρα 3 μ. μ.

(Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). (Τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέχει ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Πετρόπουλος).

§1ΤΖΑΝΕΣ. Θὰ παρακαλέσω, κύριε Πρόεδρε, νὰ περιλάβετε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ εἰσαχθὲν παρ’ ἐμοῦ ἐσχάτως σχέδιον νόμου περὶ μεταῤῥυθμίσεως ἄρθρων τινῶν τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἀντὶ τοῦ περὶ καταργήσεως τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, ὡς τὸ εἰσήγαγον πρό τινος. Εἶδον, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ τοιαύτη πρότασις νὰ τύχῃ εὐμενοῦς ἀποδοχῆς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος διέπει τὰ τῆς συνεδριάσεως. Ἀντικαθιστῶ τὰς διατάξεις τὰς ἐν τῷ σχεδίῳ ἐκείνῳ, ὡς ἑξῆς. Τὸ ἄρθρον 998 τροποποιεῖται οὕτως. (Ἀναγινώσκει). Νομίζω, ὅτι, ἐὰν ἦναι καιρὸς, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἠδύνατο νὰ υἱοθετήσῃ τὴν πρότασιν ταύτην, διότι εἶναι καιρὸς ν’ ἀποκόψωμεν τοῦ τέρατος τὰς χεῖρας, διότι οἱ τοκογλύφοι, εἴς τε τὰς Ἐπαρχίας καὶ ἐδῶ, ἀναγκάζουσι τοὺς ἀγοράζοντας ἐνίοτε τρόφιμα ἢ ἐνδύματα, νὰ ὑπογράφωσι γραμμάτια καὶ ἐνίοτε συναλλαγματικὰς, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων ἐγγράφων εἰκονικῶν νὰ ζητῶσι τὴν προσωπικὴν αὐτῶν κράτησιν. Κατὰ συνέπειαν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὸ υἱοθετήσῃ, ὑμᾶς δὲ, κύριε Πρόεδρε, νὰ τὸ περιλάβητε εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ψηφίζονται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, Εἰς πρώτην συζήτησιν τὰ νομοσχέδια: Περὶ ἀντικαταστάσεως δανείων. Περὶ τροποποιήσεως τῆς μετὰ τῶν Τραπεζῶν συμβάσεως τῆς ἀφορώσης εἰς τὸ δάνειον τῶν κερματικῶν γραμματίων. Περὶ κυρώσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας. Περὶ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχμῶν 87,592 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1886. Εἰς τρίτην συζήτησιν τὰ νομοσχέδια: Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως 1887. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως δραχμῶν 172,915 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1886 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Εἰς πρώτην συζήτησιν τὰ νομοσχέδια: Περὶ αὐξήσεως κατὰ δραχμὴν τοῦ ἐπιβεβλημένου προσθέτου φόρου ἐν τῷ δήμῳ Πλαταμώδους πρὸς κατασκευὴν ὑδραγωγείου. Περὶ ἐξομοιώσεως τῶν ἐπικούρων ἀνθυποπλοιάρχων πρὸς τοὺς τακτικοὺς μαχίμους ἀξιωματικοὺς τοῦ Β. ναυτικοῦ. Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ᾼΡΝϚʹ. τῆς 27 Μαρτίου 1884 περὶ συστάσεως Σχολῆς τῶν ναυτικῶν δοκίμων. Καὶ εἰς δευτέραν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Τμήματος ἐπὶ τῆς Γεωργίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναδιοργανώσεως τοῦ Σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν τοῦ Κράτους. (Ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ καὶ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3).

§3ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ προστεθῇ μετὰ τὴν τρίτην παράγραφον. «4. Ἐκ πέντε βοηθῶν ἐν τῇ Διευθύνσει τῶν Δημοσίων Ἔργων, ὧν δύο μὲ μισθὸν καὶ βαθμὸν Ἐπαρχιακοῦ μηχανικοῦ Αʹ. ἢ Βʹ. τάξεως, καὶ τρεῖς μὲ βαθμὸν Ὑπουργικοῦ Γραμματέως Αʹ. ἢ Βʹ. τάξεως». (Μὲ τὴν προσθήκην ταύτην ἐπιψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3). (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τ’ ἄρθρα 4, 5, 6 καὶ 7).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8. (Ἀναγινώσκεται).

§5ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νὰ προστεθῶσιν ἐν τῇ παραγράφῳ πέμπτῃ καὶ μετὰ τὰς ἐν ἀρχῇ αὐτῆς λέξεις: «ἡ μισθοδοσία τῶν βοηθῶν», αἱ λέξεις: «τῶν ἐχόντων μισθὸν καὶ βαθμὸν μηχανικοῦ ά. τάξεως.» (Ψηφίζεται οὕτω τὸ ἄρθρον 8, καὶ τὸ 9 ὡς ἔχει).

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10. (Ἀναγινώσκεται).

§7ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τὸ ἄρθρον 10 «οἱ μηχανικοὶ ά. τάξεως ἔχουσι δραχ. 260»· νὰ διορθωθῇ «240»· οἱ βʹ. τάξεως ἔχουσι δραχ. 230, νὰ διορθωθῇ «220», καὶ τῶν τῆς γʹ. νὰ σημειωθῇ μισθὸς δρ. 200. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 18 ὡς διωρθώθη, καὶ τὰ ἄρθρα 11 –17 ὡς ἔχουσι). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 18).

§8ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 18 καὶ ἐν τῇ τετάρτῃ παραγράφῳ αὐτοῦ, ἐν γραμμῇ πέμπτῃ καὶ πρὸ τῆς λέξεως «γνωμοδοτήσεως», νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «περὶ τούτου συμβουλευτικῶς». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 18, οὕτω τροπολογηθέν). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 19).

§9ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ διαγραφῶσιν αἱ ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου λέξεις «ὑπερβαίνῃ τὸν μῆνα» ἀντικαθιστάμεναι διὰ τῶν ἑξῆς: «ἦναι πλέον τοῦ μηνός, ἢ ἐγκαταλείπηται ἡ θέσις αὐτογνωμόνως». (Ψηφίζεται οὕτω τὸ ἄρθρον 19. Ἐπίσης τὸ ἄρθρον 20, ὡς ἔχει. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 21, τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, προστίθενται αἱ λέξεις «ἐκ τοῦ Σώματος ἀποχωρούντων», πρὸ τῶν ἐν ἀρχῇ τοῦ ἄρθρου λέξεων «ἐκ τῆς ὑπηρεσίας». Μὲ τὴν τροποποίησιν ταύτην ψηφίζεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 21, τὸ δὲ ἑπόμενον 22 ὡς ἔχει. Ἀναγνωσθέντος δὲ τοῦ ἄρθρου 23, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ζητεῖ νὰ γραφῇ «καὶ οἱ ἐπιθεωρηταὶ τὸ 70» ἀντὶ τοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Μὲ τὴν τροποποίησιν ταύτην ψηφίζεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον. Μετὰ ταῦτα ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ζητεῖ νὰ διαγραφῇ ἡ τρίτη τοῦ ἄρθρου 24 παράγραφος, καὶ μετὰ τὴν διαγραφὴν ψηφίζεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον. Ἐπίσης ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 25 ὡς ἔχει. Κατόπιν ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 26. Ἐπὶ τούτου ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ζητεῖ νὰ προστεθῶσι μετὰ τὴν δευτέραν τοῦ ἄρθρου παράγραφον τὰ ἑξῆς: «Ἐπὶ τῶν προσωπικῶν ζητημάτων ἡ γνώμη τῶν μελῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς σημειοῦται μόνον εἰς τὰ πρακτικά». Μὲ τὴν προσθήκην ταύτην ψηφίζεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 26. Ἀναγινώσκονται μετὰ ταῦτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 27 μέχρι 38 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχουσιν. Ἐπὶ δὲ τοῦ ἄρθρου 39 ὁ Ὑπουργὸς ζητεῖ νὰ διαγραφῇ ὁλόκληρος ἡ δευτέρα παράγραφος. Μετὰ τὴν διαγραφὴν ψηφίζεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον. Κατόπιν ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 40 μέχρι 45, ὡς ἔχουσι, καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς δευτέραν συζήτησιν). (Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς δευτέραν συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως δικαιώματος μεταλλεύσεως μαγγανεζιούχου σιδήρου ἐπὶ τοῦ μεταλλείου χαλκοῦ καὶ ψευδαργύρου τοῦ διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος τῆς 9 Ὀκτωβρίου 1876 παραχωρηθέντος).

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν σιδηροδρομικὴν γραμμὴν Πατρῶν– Πύργου.

§11ΜΠΑΣΙΑΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς ἀναπτύξεως τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας καὶ τῆς συμβάσεως. Κατόπιν ὅμως τῶν ζημιῶν, ἃς ἡ κοινωνία ὑπέστη ἀπὸ τὰς παραχωρήσεις τοῦ 1882, πρέπει νὰ ἔχωμεν περισσοτέραν προσοχήν. Διὰ τῆς προκειμένης συμβάσεως δὲν ἐπικυροῦμεν μόνον προηγουμένας παραχωρήσεις, ἀλλὰ δίδομεν παραχώρησιν νέας γραμμῆς, ὡς διαγράφει τὸ ἄρθρον 4, ἀπὸ ἓν σημεῖον μεταξὺ Πατρῶν–Πύργου εἰς Κυλλήνην. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, πρὶν ἢ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν, νὰ μᾶς ὑποβάλῃ τὰ διαγράμματα, τὴν ἐκτίμησιν, τὰς μελέτας τῆς Γαλλικῆς Ἀποστολῆς, ἀφοῦ τὸ ἄρθρον 4 εἶναι ἀόριστον καὶ οὔτε τὸ μῆκος ἀναφέρει, οὔτε ἄλλο τι σχετικόν, ἀλλ’ ἀναφέρεται εἰς προηγουμένην σύμβασιν, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις θὰ συνεισφέρῃ εἰς τὴν Ἑταιρίαν 20 ἢ 30,000 κατὰ χιλιόμετρον. Διὰ τοῦτο προτείνω, ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, μέχρις οὗ κατατεθῶσιν αἱ πληροφορίαι.

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ μόνον νεώτερον, τὸ περιεχόμενον ἐν τῇ παρούσῃ συμβάσει, εἶναι τὰ τῆς διακλαδώσεως τῆς Κυλλήνης, ἥτις παραχωρεῖται ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὅροις τῆς προηγουμένης συμβάσεως, ἀναλαμβάνοντος τοῦ Δημοσίου, οὐχὶ ἐγγύησιν, ἀλλὰ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς χορηγίας 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Ὅταν κατορθῶται ἐπὶ τοιούτοις ὅροις ἡ παραχώρησις, δὲν ἔχομεν ἕτερον νὰ ζητήσωμεν. Ὡς πρὸς δὲ τὰ διαγράμματα, ταῦτα ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν καὶ, ὅταν ὑποβληθῶσι, τὸ Ὑπουργεῖον θέλει τὰ ἐξελέγξει. Θὰ εἴχομεν ἀνάγκην λεπτομερειῶν περὶ τῆς γραμμῆς, ἂν προέκειτο νὰ ἐγγυηθῶμεν τὸν τόκον τοῦ δαπανηθησομένου κεφαλαίου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπεβάλλετο ἡ ἐξέλεγξις περὶ τοῦ πραγματικοῦ κεφαλαίου τῆς ἐπιχειρήσεως, ἵνα μὴ διὰ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ κεφαλαίου ὁ ἐγγυηθησόμενος τόκος καταστῇ ἀνώτερος τοῦ φαινομένου’ ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ ἁπλοῦ χορηγήματος, τοῦτο δὲ εἶναι αὐτὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον κατεβλήθη ὑπὲρ τῶν σιδηροδρόμων Θεσσαλίας καὶ Πελοποννήσου, οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ μὴ συντελέσωμεν δι’ αὐτοῦ εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῆς συγκοινωνίας μέχρι Κυλλήνης.

§13ΜΠΑΣΙΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος δὲν λησμονεῖ, ὅτι, ὅτε ἐγένετο ἡ σύμβασις τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἀπεφασίσθη ἡ χορήγησις 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, εἰς γραμμὴν ἔχουσαν μῆκος 400 χιλιομέτρων καὶ πολλὰ τεχνικὰ ἔργα νὰ ἐκτελέσῃ· ἀλλ’ ἡ γραμμὴ μεταξὺ Πατρῶν καὶ Πύργου καὶ Κυλλήνης δὲν ἔχει τοιαῦτα ἔργα. Διὰ νὰ χορηγήσωμεν διὰ τὴν νέαν γραμμὴν 20,000, πρέπει νὰ γνωρίζωμεν τοὐλάχιστον, τί θὰ κατασκευασθῇ. Ἤκουσα, ὅτι ἡ γραμμὴ ἐκεῖ θὰ κοστίσῃ 35,000 κατὰ χιλιόμετρον.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι αἱ δαπάναι τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, ὅσον καὶ ἂν ἦναι αὗται εὔκολοι, ἐδῶ ἐν Ἑλλάδι, ὅπου θὰ μετενεχθῇ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τὸ ὑλικὸν τῆς ἐπιστρώσεως καὶ τῆς κινήσεως, δὲν δύνανται νὰ κατέλθωσι κάτω τῶν 60,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον. Ἂν ἄρα ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ κατωτάτη δαπάνη θ’ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν διακλάδωσιν ταύτην, πάλιν τὸ χορήγημα δὲν εἶναι ὑπερβολικόν. Εἶναι δὲ τὸ σύστημα τῆς συμβολῆς τοῦ Δημοσίου διὰ χορηγήματος προτιμότερον τοῦ δι’ ἐγγυήσεως καὶ οἰκονομικώτερον· διότι ἡ Ἑταιρία, ἡ λαμβάνουσα τὸ χορήγημα, ἀφίεται κυρία τοῦ σιδηροδρόμου καὶ αὕτη εὐθύνεται ἐπὶ ταῖς συνεπείαις τῆς καλῆς ἢ κακῆς κατασκευῆς, ὠφελουμένη ἢ βλαπτομένη ἐξ αὐτῆς, ἐνῷ, ὅταν κατασκευάζηται ὁ σιδηρόδρομος διὰ κεφαλαίου, οὗτινος ἐγγυᾶται τὸ Δημόσιον τὴν πληρωμὴν τοῦ τόκου, καὶ κακὴ ἂν ἦναι ἡ κατασκευὴ, ἡ Ἑταιρία ἀποζημιοῦται. Ἡμεῖς ἄρα ἐπεδιώξαμεν, ὁσάκις ἦτο δυνατὸν, τὴν παραχώρησιν τῶν σιδηροδρόμων ἐπὶ χορηγήματι, ἵνα ἔχωμεν τὴν ἐγγύησιν τοῦ συμφέροντος τῆς Ἑταιρίας, περὶ τῆς καλῆς κατασκευῆς. Ὁσάκις τοῦτο δὲν ἐπιτυγχάνηται, εἶναι δὲ δύσκολον νὰ ἐπιτευχθῇ, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὸ ἕτερον σύστημα, τῆς ἐγγυήσεως τοῦ τόκου τοῦ κεφαλαίου. Ἤδη εὐτυχῶς πρόκειται περὶ διακλαδώσεως, τὴν ὁποίαν ἀναδέχεται ἡ Ἑταιρία νὰ κατασκευάσῃ διὰ τοῦ συστήματος τοῦ χορηγήματος, δὲν ἔχομεν ἄρα ἀνάγκην λεπτομερειῶν.

§15ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἀντιθέτως, πρέπει νὰ ἐνεργῶμεν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας. Φρονῶ, ὅτι τὸ Δημόσιον πρέπει νὰ ἦναι γενναιότερον εἰς τὴν συνδρομὴν, τὴν ὁποίαν δίδομεν εἰς τοιαύτην ἐποχὴν, ἀλλὰ καὶ αὐστηρότερον εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς τελειότητος τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς ἀσφαλείας. Θὰ ἦτο προτιμότερον, ἐὰν ἀντὶ 20,000 ἐδίδομεν 25,000, ἢ καὶ περισσοτέρας, ἀλλὰ τὸ ἔργον, ὡς πρὸς τὴν στερεότητα καὶ τελειότητα, νὰ μὴ ὑπολείπηται τοῦ σκοποῦ. Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐγένοντο εἰς τὴν κατασκευὴν τόσαι καμπύλαι καὶ τοιαῦται ἀκτῖνες, ὅτι ἐδόθη τοιαύτη διεύθυνσις, ἡ ὁποία μόλις ἔφθανεν εἰς τὸ ἔσχατον σημεῖον τοῦ ἐπιστημονικῶς δυνατοῦ, καὶ τοῦτο χάριν οἰκονομίας· διότι ἡ ἐργασία ἦτο δυσανάλογος πρὸ τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἐχορηγοῦμεν. Ἂν θελήσητε νὰ μεταβῆτε εἰς Κόρινθον, λαμβάνετε γνῶσιν τῆς ἀδιαλείπτου προσοχῆς, ἡ ὁποία καταβάλλεται ἐπὶ τοῦ ἐπιπέδου αὐτοῦ δρόμου· καὶ τοῦτο, διότι ἡ διαγραφὴ εἶναι τοιαύτη, αἱ καμπύλαι εἶναι τοιαῦται, ὥστε δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν ταχεῖαν κίνησιν τοῦ σιδηροδρόμου. Προκειμένου περὶ ἔργων, ἅτινα ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν, δὲν πρέπει νὰ εἴμεθα φειδωλοί, ἀλλὰ πρέπει νὰ μελετηθῇ τὸ ἔργον καλῶς· καὶ γνωρίζετε πάντες, τί ἐγένετο εἰς τὴν γέφυραν τῆς Κακῆς Σκάλας· ἀπῃτοῦντο 500,000 δραχμῶν, ἵνα γίνῃ διάτρησις τοῦ ὄρους, ἥτις δὲν ἐγένετο, ἕνεκα ἐλλείψεως μέσων· ἀλλὰ τοιαύτη οἰκονομία δὲν εἶναι δεδικαιολογημένη· ἢ δὲν πρέπει νὰ κάμωμεν τίποτε, ἢ πρέπει νὰ τὸ κάμωμεν ὅσον οἷόν τε τέλειον· διότι αὐτὰ τὰ ἔργα δὲν ἐπαναλαμβάνονται καθ’ ἑκάστην ἡ διάρκειά των εἶναι μακρὰ, καὶ ἀποβλέπει εἰς τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τὴν δημοσίαν συγκοινωνίαν.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ἦτο ἀκριβές, ὡς φρονεῖ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ὅτι διὰ προσθήκης 5,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, θὰ ἦτο δυνατόν, ὅπως ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου τραπῇ εἰς γραμμὴν μεγάλης συγκοινωνίας, τουτέστι μὲ κλίσεις οὐχὶ ἀποτόμους καὶ μὲ ἀκτῖνας μεγάλας, βεβαίως οὐ μόνον εἰς ταύτην τὴν θυσίαν, ἀλλὰ καὶ εἰς διπλασίαν, προθύμως ὤφειλε νὰ συναινέσῃ τὸ Δημόσιον, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν τοιαύτην μετατροπὴν τῆς γραμμῆς. Ἀλλ’ ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης γραμμῆς κανονικῆς καὶ γραμμῆς οἰκονομικῆς δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε διὰ 10,000 καὶ 15,000 δραχ. κατὰ χιλιόμετρον ἐπὶ πλέον νὰ δύνηται ν’ ἀποκτηθῇ τὸ αἱρετώτερον σύστημα. Ἐὰν τὸ τμῆμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀκριβῶς ἀφορῶσιν αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῇ μετριαζομένων τῶν κλίσεων καὶ μηκυνομένων τῶν ἀκτίνων, ἡ δαπάνη θὰ ἦτο κατὰ 200% ὑπερτέρα, πιθανὸν δὲ καὶ πέραν τούτου· διότι ἐν συνόλῳ ἡ γραμμὴ ἐστοίχισεν, ὑποθέτω, περίπου 80,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, ἂν ἐπρόκειτο δὲ ἡ γραμμὴ αὕτη κατὰ τὸ τμῆμα τὸ ἰδιαζόντως δυσχερὲς νὰ κατασκευασθῇ κανονικῶς, καὶ οὐχὶ οἰκονομικῶς, θὰ ἐστοίχιζεν ἴσως 300,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, τουτέστι θὰ ἦτο ἡ δαπάνη ὑπερτριπλασία τῆς ἀπαιτηθείσης πρὸς τὴν κατασκευὴν, ὡς ἔχει. Τὰ ἔργα ταῦτα δὲν ἐπαναλαμβάνονται καθ’ ἑκάστην, ἀλλὰ πρὸς κανονισμὸν τοῦ τρόπου τῆς ἐνεργείας πρέπει ν’ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν κατάστασιν τῆς χώρας. Ἂν θέλωμεν σήμερον νὰ κατασκευάσωμεν γραμμὰς διὰ συστήματος κανονικῆς συγκοινωνίας, πρέπει ν’ ἀναβάλωμεν τὴν κατασκευὴν ἐπὶ 15 καὶ ἐπὶ 25 ἔτη. Ἐθεωρήθη δὲ ὀρθότερον, νὰ γίνῃ ἡ κατασκευὴ ἀπὸ τοῦδε διὰ τοῦ συστήματος τοῦ οἰκονομικοῦ, ἀφιεμένης εἰς τὸ μέλλον τῆς ἀντικαταστάσεως τῆς γραμμῆς δι’ ἑτέρας κανονικῆς συγκοινωνίας. Ὅταν μετὰ τὴν πάροδον ἐτῶν τινων, ὑποβοηθούσης τὴν ἀνάπτυξιν τῆς συγκοινωνίας καὶ αὐτῆς τῆς λειτουργίας τῆς οἰκονομικῆς γραμμῆς, μεταβληθῶσιν οἱ ὅροι τῶν τοιούτων ἐπιχειρήσεων, ὅταν ἡ αὔξησις τοῦ πληθυσμοῦ καὶ τοῦ πλούτου τῆς χώρας θὰ ἦναι ἱκανὴ, ὅπως ἐγγυᾶται ἔσοδα, ἐκ τῆς λειτουργίας τοῦ σιδηροδρόμου, ἀνταποκρινόμενα πρὸς τὰ ἔξοδα γραμμῆς κανονικοῦ συστήματος, τότε μόνον θὰ δύνηται νὰ γίνῃ σκέψις περὶ εἰσαγωγῆς εἰς τὴν τοπικὴν συγκοινωνίαν τῶν σιδηροδρόμων τοῦ κανονικοῦ συστήματος. Σήμερον βλέπομεν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τὰ ἔσοδα μὴ ἀνταποκρινόμενα οὐδ’ εἰς τὴν δαπάνην τῆς οἰκονομικῆς συγκοινωνίας, ἀφοῦ ἡ Ἑταιρία μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δαπανῶν τῆς συντηρήσεως καὶ τῆς κινήσεως δὲν εἰσπράττει τὸν τόκον τοῦ καταβληθέντος κεφαλαίου, ἀλλὰ μόλις τὸ ἥμισυ τοῦ παρ’ ἡμῖν ἀγοραίου τόκου, ἢ ὀλιγώτερον τοῦ ἡμίσεος. Εὐτύχημα ὑπῆρξεν, ὅτι δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὸ στάδιον τῶν ἐπιχειρήσεων τῶν σιδηροδρομικῶν, διὰ τῆς ὁδοῦ τῆς πολυτελείας. Προελόμενοι τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, καίτοι τὸ ἔσοδον οὐδὲ πρὸς τοιούτου συστήματος τὴν αὐτάρκη λειτουργίαν εἶναι ἀποχρῶν, ἔχομεν ὅμως τὴν προσδοκίαν ἐντὸς βραχέως χρόνου νὰ ἴδωμεν ἐπιτυγχανομένην τοιαύτην τῶν ἐσόδων ἀνάπτυξιν, ὥστε νὰ ἱκανοποιῶνται τὰ κεφάλαια, καὶ νὰ ἐμψυχωθῶσιν εἰς ἐπιχείρησιν σιδηροδρομικῶν ἔργων γενναιοτέρων καὶ μᾶλλον ἀνταποκρινομένων πρὸς τὰς εὐχὰς τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§17ΜΠΑΣΙΑΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς χορηγίας, ὡς εἶπον, ἀλλ’ ἐπειδὴ γνωρίζω, ὅτι αἱ συμβάσεις αὗται κατέστησαν χρηματιστικαὶ καὶ κερδοσκοπικαὶ, διὰ τοῦτο ἐζήτησα νὰ μᾶς ὑποβάλωσι τὰ σχέδια, διὰ νὰ γνωρίζωμεν ποίας ὑποχρεώσεις θ’ ἀναλάβῃ ἡ Ἑταιρία. Ἔχομεν τὸν Σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου· ἅπαντες γνωρίζομεν τὴν Ἑλληνικὴν κατασκευὴν, καὶ ὡς ἐκ ταύτης τὴν κακὴν ὑπηρεσίαν του· π. χ. καθ’ ὁδὸν συχνάκις χωρίζει τὰ φορτηγὰ ἁμάξια, θέτει διπλᾶς ἀτμομηχανὰς καὶ πολλὰς ἐλλείψεις ἔχει, τοῦτο δὲ, διότι ἡ ἐπιχείρησις ἐτελέσθη ὑπὸ κερδοσκοπικὴν μόνον ἔποψιν. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς ἐπιχορηγήσεως, ἀλλ’ ἐζήτησα τὴν ἀναβολὴν, διὰ νὰ ἐξετασθῇ καλλίτερον τὸ πρᾶγμα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, περὶ κυρώσεως συμβάσεως διὰ τὴν Σιδηροδρομικὴν γραμμὴν Πατρῶν, —Πύργου, εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον). (Γίνονται δεκτὰ εἰς βʹ. συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: Περὶ κανονισμοῦ τῆς εἰς τὸ Κράτος εἰσαγωγῆς καὶ διαθέσεως δυναμίτιδος. Περὶ φυλακῶν. Περὶ κηρυκείων δικαιωμάτων. Περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν, ἐπισκοπικῶν ἢ εἰς διαλελυμένας Μονὰς ἀνηκόντων γηπέδων, οἰκοπέδων καὶ κτιρίων. Περὶ ἅλατος διὰ βιομηχανικὴν καὶ γεωπονικὴν χρῆσιν. Περὶ παραχωρήσεως οἰκοπέδων τοῦ Δημοσίου ἐν Πάτραις εἰς τοὺς ἐπ’ αὐτῶν οἰκοδομήσαντας. Περὶ καταργήσεως τῆς θέσεως τοῦ ἐπιστάτου τῆς διαχειρίσεως τῆς σμύριδος καὶ τῆς προσθήκης ἑνὸς Οἰκονομικοῦ Ἐπιθεωρητοῦ. Περὶ ἐπιβολῆς εἰδικοῦ φόρου πρὸς μηχανικὰς μελέτας τῶν ἐκτελεστέων ἐν Θεσσαλίᾳ ὑδραυλικῶν ἔργων· καὶ Περὶ ἀδείας συστάσεως ἰδιωτικοῦ Φρενοκομείου ἐκ τοῦ κληροδοτήματος Δρομοκαΐτου.)

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γʹ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας καὶ περὶ Ἀντιβασιλείας.

§19ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ σπεύδωμεν, σᾶς παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταὶ, διότι εἶναι ἀνάγκη ὡριμώτερον νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τοῦ βαρυσημάντου τούτου νομοσχεδίου. Εἴμεθα ἀκόμη εἰς καιρὸν νὰ σταματήσωμεν, προτοῦ καὶ διὰ τῆς εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τυπικῆς αὐτοῦ ἐπιψηφίσεως θεωρήσωμεν ὁριστικῶς περατωμένην τὴν σοβαρὰν ταύτην συζήτησιν. Σᾶς παρακαλῶ, ἐν ὀνόματι τῆς σπουδαιότητος τοῦ ἀντικειμένου, ἐν ὀνόματι τοῦ εἰλικρινοῦς ἐνδιαφέροντος, ὅπερ πρέπει νὰ μᾶς ἐμπνέῃ ἐπὶ ζητήματος, θίγοντος ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα, νὰ ἐξετάσωμεν ἄνευ πάθους, ἄνευ κομματικῆς προκαταλήψεως, πάσας τὰς εὐρείας καὶ σπουδαίας ἐπόψεις, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παρουσιάζει. Εἴθε οὐδέποτε νὰ ἠνοίγετο ἡ συζήτησις αὕτη! Εἴθε οὐδέποτε νὰ ἠκούοντο οἱ λόγοι, οἵτινες καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου ἠκούσθησαν! Ἀλλὰ δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ὑπεύθυνοι τῶν βαρέων τούτων ἀτόπων. Εἶναι τοσοῦτον μεγάλη ἡ βλάβη, ἡ ἐκ τῆς ἀνακινήσεως μόνον τοῦ ζητήματος τούτου προκύψασα, τοσοῦτον δὲ καιρία καὶ τρισμεγίστη ἡ ἐκ τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου προκύψουσα, ὥστε διστάζω ν’ ἀποδώσω ὁλόκληρον τὴν ἐπὶ ταύτῃ εὐθύνην εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἂν καὶ εἰσηγητὴν τοῦ νομοσχεδίου. «Ἀπόδωμεν τὰ τοῦ Καίσαρος Καίσαρι.» Μὴ τάχα καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἦναι Ἕλλην καὶ ἐκ τῶν ἐπισήμων τῆς Ἑλλάδος τέκνων; Εἶναι δυνατὸν, νὰ μὴ αἰσθάνηται καὶ οὗτος θλῖψιν βαθεῖαν, ὅταν βλέπῃ πολύτιμα τῆς Ἑλλάδος συμφέροντα διακινδυνεύοντα, αἰσθήματα δὲ, ἀποτελοῦντα τὰς βάσεις καὶ τὰ θεμέλια τῆς πολιτικῆς ἡμῶν εὐημερίας, μαραινόμενα καὶ χαλαρούμενα; Δὲν θέλω νὰ πιστεύσω ὅσα κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐκ πλάνης ἴσως ἢ ἐξ ὑπερβολῆς, οἱ πολιτικοὶ αὐτοῦ κατήγοροι, ἐν καλῇ πίστει, καταλαλοῦσι, διότι δὲν φαντάζομαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν Ἕλλην ἐν ἐπιγνώσει νὰ ἦναι ἔνοχος τοιούτων ἐσχάτων κατὰ τῆς πατρίδος του ἐγκλημάτων....

§20ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διαφωνοῦμεν.

§21ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ γνωρίζω, ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι, ἀξιότιμε συνάδελφε, νὰ ἔχω τὴν παρήγορον ταύτην ἀμφιβολίαν. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θεωρῶ τοσοῦτον ὀλέθριον, ὥστε τὴν ἀρχικὴν τούτου σύλληψιν ἄγομαι ν’ ἀποδώσω εἰς καταχθόνιον καὶ δυσμενῆ κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἔμπνευσιν, εἰς βάσκανον καὶ μυστηριώδη δαίμονα, φθονήσαντα τὴν εὐτυχῆ ἁρμονίαν καὶ τὴν ἀμοιβαίαν πεποίθησιν καὶ ἀγάπην, ἥτις δέον νὰ ὑπάρχῃ μεταξὺ λαοῦ καὶ Βασιλείας, καὶ ἣν ἔρχεται οὗτος σατανικῶς νὰ συνταράξῃ. Ἐμβλέψατε δὲ, κύριοι Βουλευταὶ, ὁποίαν θλιβερὰν συγκυρίαν παρεσκεύασε τόσον χαιρεκάκως ἡ καταχθόνιος αὕτη ἔμπνευσις! Σήμερον ὁ Ἑλληνισμὸς τελεῖ γηθοσύνως πανήγυριν, καὶ ἐν ἀγαλλιάσει ἑορτάζει τὴν ἐπέτειον ὀνομαστικὴν ἑορτὴν τοῦ ἀπ’ αἰώνων ὀνειρευθέντος Διαδόχου τῶν Κωνσταντίνων, τὸ πρῶτον ἤδη μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς δεκαοκταετοῦς ἡλικίας αὑτοῦ· καὶ δὲν ἀποτελεῖ μὲν ἡ συμπλήρωσις τῆς ἡλικίας ταύτης τὴν ἀστικὴν ἐνηλικίωσιν, διότι περὶ ταύτης τὸ προκείμενον νομοσχέδιον προνοεῖ, ἀλλὰ βεβαίως ἀποτελεῖ Βασιλικὴν ἐνηλικίωσιν, συνταγματικῶς ἐννοουμένην ὑπὸ τὰς αἱρέσεις, ὧν ὅλοι εὐχόμεθα ποῤῥωτέραν τὴν ἐπέλευσιν· τοιαύτη βεβαίως εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου 49 τοῦ Συντάγματος. Ἡ σήμερον λοιπὸν σημαντικὴ ἑορτὴ ἔπρεπε νὰ ἦναι ἄμικτος παντὸς ἄλλου συναισθήματος, πλήρης δὲ μόνον τῆς ἀγάπης καὶ τῶν ἐλπίδων, ἅτινα συνδέονται μετὰ τοῦ Διαδόχου, τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα καὶ προφερόμενον μόνον συγκινεῖ καὶ γαλβανίζει πᾶσαν Ἑλληνικὴν καρδίαν, καὶ ἐν τούτοις τὴν αὐτὴν ἡμέραν συζητοῦμεν, εἰς τρίτην μάλιστα ἀνάγνωσιν, νομοσχέδιον ἀμφιβόλου συνταγματικότητος, προβληματικῆς νομιμότητος, καὶ προκαλούμεθα νὰ δώσωμεν τὴν ψῆφόν μας διὰ τρόπου, ἀντικειμένου εἰς τοὺς νόμους, καθ’ οὓς ἡ Βουλὴ ἐκφέρει τὴν γνώμην της ἐπὶ παρομοίων ὑποθέσεων. Σήμερον βεβαίως δὲν ἦτο ἡ ἡμέρα, ἥτις ἄλλως τε οὐδέποτε ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ, καθ’ ἣν νὰ συζητῶμεν θέμα, ἐμβάλλον εἰς ἀπελπισίαν χιλιάδας ψυχῶν, καὶ συνταράσσον τὴν ἡσυχίαν μεγάλων καὶ ἱστορικῶν τῆς Πατρίδος μας Μονῶν, εἰς ἃς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐμμέσως ἐπιβάλλομεν τὴν ἀπεμπόλησιν προαιωνίων δικαίων των· τοιαῦτα συναισθήματα ἀνησυχίας καὶ φόβου οὐδέποτε ἔπρεπε νὰ συνταράξωσι τὰς ψυχὰς τῶν συμπολιτῶν μας, ἐξόχως δὲ ἦτο ἀπηγορευμένον ν’ ἀνακινηθῶσι κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην· ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ ὑπεύθυνοι τοῦ βαρέος τούτου σκανδάλου, καὶ δικαιούμεθα νὰ ἀναφωνήσωμεν: Οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ, δι’ οὗ τοῦτο ἐῤῥίφθη! Ἐνόμισα, ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ προτάξω τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις ἐπὶ θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου οὐδέποτε θὰ ὑπῆρχε διπλῆ γνώμη, οὔτε ἐντὸς, οὔτε ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε τὴν ἀτυχῆ ἔμπνευσιν, νὰ περιλάβῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ διατάξεις, πρὸ τῶν ὁποίων δὲν ἠδυνάμεθα νὰ σιγήσωμεν ἄνευ βαρυτάτης παραλείψεως τῶν καθηκόντων, δι’ ὧν ἡ ἐντολὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ μᾶς περιέβαλε. Τῶν διατάξεων τούτων ἐπιχειρῶν τὴν ἀνάλυσιν, δηλῶ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς, ὅτι δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς πάσας τὰς λεπτομερείας, διότι ταύτας καὶ οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες εὐρέως ἀνέπτυξαν, καὶ ἐγὼ διὰ βραχέων κατὰ τὴν πρώτην τοῦ νομοσχεδίου συζήτησιν ἐνέδειξα τὰ κυριώτερα ἐλαττώματα καὶ τὰς ἀσαφείας καὶ ἀοριστίας τῶν πλείστων αὐτοῦ διατάξεων. Ἀκροποδητεὶ λοιπὸν θέλω διέλθει τὰ πλειότερα σημεῖα τοῦ συζητουμένου ζητήματος, σταματῶν μόνον εἰς τὰ κεντρικώτερα, εἰς τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ κάμωμεν βραχεῖς τινας σταθμούς· ὁμολογῶ μάλιστα, ὅτι μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῆς περὶ ἀναβολῆς προτάσεώς μου ἐδίστασα, καὶ ἐδίστασα ἐπὶ πολὺ, ἐὰν ἔπρεπε νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἂν καὶ ῥητῶς τοῦτο ὑπεσχέθην· ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς προτάσεώς μου περὶ ἀναβολῆς καὶ ἡ μετέπειτα ἀνένδοτος ἐπιμονὴ τῆς Κυβερνήσεως μ’ ἔπεισαν, ὅτι δὲν ἠδύνατο αὕτη ν’ ἀναχαιτισθῇ, καὶ ὅτι μοιραίως, ὅσον καὶ ἀκατασχέτως, φερόμεθα πρὸς τὴν ἐπιψήφισιν ὀλεθρίου κατὰ τὴν κρίσιν μου νομοσχεδίου· πρὸς τί, λοιπὸν, ἐσκέφθην μετ’ ἐμαυτὸν, νὰ ὑποθάλπωνται πλειότερον συζητήσεις ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε μετ’ ἄκρας λεπτότητος καὶ ἐνθουσιώδους ὁμοφωνίας νὰ κανονίσωμεν; Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ συζήτησις ἠγέρθη, ἦτο δυνατὸν οἱοσδήποτε ἀντιπρόσωπος, μὴ θέλων νὰ συμβιβάζηται μετὰ τῆς συνειδήσεώς του, νὰ σιγήσῃ, παραλείπων τὸ καθῆκον, ὅπερ ἔχει πρὸς τὴν Πατρίδα του καὶ πρὸς τὴν Βασιλείαν, ἅπερ θεωρῶ ταυτόσημα; Ἦτο δὲ εἰς ἐμὲ πρὸ πάντων ἐπιτετραμμένον νὰ σιωπήσω, ἀφοῦ ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω τὸν νομὸν ἐκεῖνον, εἰς ὃν ἐμπερικλείονται αἱ δωρούμεναι ἐκτάσεις; Πάντα λοιπὸν δισταγμὸν, ἐξ οἱασδήποτε σκέψεως, ἐθεώρησα ἔνοχον, καὶ μετὰ χαρᾶς, διότι τὸν ὑπερενίκησα, ἀνῆλθον τὸ βῆμα. Ἂς εἴπωσιν οἱ μικροὶ αὐλοκόλακες ὅ,τι θέλουσιν, ἂς ἀλλαλάξωσιν οἱ ἐρασταὶ τῶν ταπεινῶν θυμιαμάτων· εἰς ἐμὲ ἀρκεῖ ἡ ἐπιδοκιμασία τῆς συνειδήσεώς μου καὶ ἡ κρίσις τῆς ἱστορίας καὶ τῶν συμπολιτῶν μου, τὴν ὁποίαν πεποιθότως ἀναμένω. Κατὰ τί διϊστάμεθα, Κύριοι, ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ; Μὴ τάχα διϊστάμεθα εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου; Εἰ καὶ τοῦτο περιέχει διαφόρους, οὕτως εἰπεῖν, ἀρχὰς καὶ ὡς ἐκ τῶν ποικίλων ἀντικειμένων, ἅτινα κανονίζει, τυγχάνει πολυσύνθετον, εἰς οὐδεμίαν τῶν ἀρχῶν τούτων διαφωνοῦμεν, οὐδὲ ἦτο ποτὲ δυνατὸν νὰ διαφωνήσωμεν. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου κανονίζει τὴν ἀστικὴν ἐνηλικίωσιν τοῦ Διαδόχου καὶ τῶν λοιπῶν μελῶν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας, τῶν δυναμένων νὰ κληθῶσιν ἐπὶ τὴν διαδοχὴν, ὡς καὶ τῶν νομίμων αὐτῶν συζύγων, ὁριζομένης τῆς ἐνηλικιώσεως μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς δεκαοκταετοῦς αὐτῶν ἡλικίας· οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν ἔχομεν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, ὡς οὐδ’ ἐπὶ τοῦ δευτέρου καὶ τρίτου, τῶν κανονιζόντων τὰ τοῦ γάμου, τῆς ἐπιτροπείας, κηδεμονίας καὶ ἀντιλήψεως τῶν αὐτῶν προσώπων. Ἀλλ’ ἂν καθ’ ὁλοκληρίαν συμφωνῶμεν ἐπὶ τῶν εἰρημένων ἄρθρων, πῶς δυνάμεθα νὰ μὴ ἐπιφέρωμεν τὰς παρατηρήσεις μας ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4, τοῦ κανονίζοντος τὴν κατάταξιν καὶ τὸν προβιβασμὸν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας; Φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ἀπαρατηρήτως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου τούτου. Δὲν ἀρνοῦμαι ἀπολύτως, ὅτι τὰ πρόσωπα τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας δύνανται ν’ ἀπολαμβάνωσιν ἐξαιρετικῆς θέσεως ἢ οἱ λοιποὶ τοῦ Κράτους πολῖται, ἀλλὰ δὲν φρονεῖτε, ὅτι τὸ ἐξαιρετικὸν τῆς θέσεως ταύτης πρέπει νὰ κανονισθῇ διὰ νόμου; Τὸ μὲν Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 34, προβλέπον περὶ τῆς ἀπονομῆς τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν βαθμῶν, ῥητῶς λέγει: «Ὁ Βασιλεὺς ἀπονέμει κατὰ νόμον τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ ναυτικοὺς βαθμούς»· ἡμεῖς δὲ διὰ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ νομοσχεδίου λέγομεν: «Τὰ τῆς κατατάξεως, τοῦ προβιβασμοῦ καὶ τῆς καταστάσεως τῶν μελῶν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης κανονίζονται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος». Δὲν σᾶς φαίνεται, ἐκ τῆς ἁπλῆς συμπαραβολῆς καὶ μόνον τῶν δύο κειμένων, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ νομοσχεδίου προσκρούει εἰς ῥητὴν καὶ σαφῆ διάταξιν τοῦ Συντάγματος; Πῶς δὲ νὰ χαρακτηρίσῃ τις τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον προεβλήθη πρὸς ἀπάντησιν εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην; Ἠκούσατε τί προχθὲς μᾶς ἔλεγον: «Ποῦ εὑρίσκετε τὴν ἀντισυνταγματικότητα; Τὸ Σύνταγμα τῳόντι λέγει, ὅτι κατὰ νόμον ἀπονέμονται οἱ στρατιωτικοὶ καὶ ναυτικοὶ βαθμοὶ, καὶ ἰδοὺ, ὅτι ἡμεῖς ἐρχόμεθα νὰ νομοθετήσωμεν νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον ν’ ἀπονέμωνται οὗτοι εἰς τὰ μέλη τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας. Τί φωνάζετε λοιπὸν ἀδίκως, ἀφοῦ εἴμεθα ἐντὸς τῶν ὅρων τοῦ Συντάγματος;» Τὸ ἐπιχείρημα, ὡς σοφιστεία, εἶναι ἄριστος τύπος ἰουδαϊκῆς ἑρμηνείας, ἀλλὰ συγχρόνως εἶναι ψευδέστατον καὶ ἀνάξιον τῶν προβαλλόντων αὐτὸ, καὶ ἐρωτῶ: μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ 4 ἄρθρου, πῶς θ’ ἀπονέμωνται οἱ στρατιωτικοὶ καὶ ναυτικοὶ βαθμοὶ εἰς τὰ μέλη τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας; Δὲν θὰ ἀπονέμωνται διὰ Β. Διατάγματος; Φρονεῖτε λοιπὸν, ὅτι εἶσθε ἐντὸς τῆς θελήσεως τοῦ Συντάγματος, ὅταν τοῦτο μὲν ζητῇ νόμον, κανονίζοντα τὴν ἀπονομὴν τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν βαθμῶν, σεῖς δὲ τοῦ λοιποῦ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄρθρου τούτου θ’ ἀπονέμητε αὐτοὺς διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος; Εἶναι ὄντως τολμηρὸν, ἵνα μὴ εἴπω ἀναιδὲς, νὰ ὑποστηρίζωνται τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, ἀνάξια σοβαρῶν καὶ ὑψηλὰς κατεχόντων θέσεις ἀνδρῶν· ἀλλ’ ἐκτοπιζόμενοι ἐκ τοῦ ψευδοῦς τούτου χαρακώματος, θὰ ὀχυρωθῶσιν εἰς ἄλλο, εἰς τὸ ὁποῖον πολλάκις κατέφυγον, ὅταν συνελήφθησαν ἐπ’ αὐτοφώρῳ παραβιάζοντες τὸ Σύνταγμα καὶ οἰκειοποιούμενοι τὰ δικαιώματα τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Θὰ μᾶς ἀντιτάξωσι τὸ τετριμμένον ἐκεῖνο: «δὲν ἔχετε λοιπὸν ἐμπιστοσύνην εἰς ἡμᾶς, οἵτινες θὰ ἐκδώσωμεν τὰ Βασιλικὰ Διατάγματα, καὶ θέλετε νὰ μᾶς περιορίσητε διὰ νόμου; Μὴ τάχα ἡμεῖς θὰ κάμωμεν κατάχρησιν τοῦ δικαιώματος, ὅπερ μᾶς χορηγεῖτε, ἵνα διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἀπονέμωμεν βαθμοὺς εἰς τὰ μέλη τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας;» Μὲ συγχωρεῖτε, Κύριοι, νὰ σᾶς παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ὄχι μόνον κατάχρησις, ἀλλ’ οὐδὲ χρῆσις νὰ γίνεται τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου, δι’ οὗ θέλομεν, παραβιάζοντες τοὺς νόμους, νὰ δικαιολογήσωμεν τὰ ἀδικαιολόγητα· ὅταν νομοθετῶμεν, δὲν ἔχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν τὰ ὑπάρχοντα πρόσωπα, οὐδὲ τὰς βεβαίας καταχρήσεις· δὲν ἀποβλέπομεν εἰς τὸ σεπτὸν πρόσωπον τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, οὐδὲ εἰς τὸν νῦν ἔντιμον Πρωθυπουργὸν κ. Τρικούπην, ἀλλὰ λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψει οἱονδήποτε πρόσωπον καὶ πᾶσαν ἐνδεχομένην κατάχρησιν. Ὁ νόμος εἶναι γενικὸς καὶ θέλει νὰ προλάβῃ πᾶσαν δυνατὴν κατάχρησιν ἐξ οἱωνδήποτε προσώπων, εἰς ἃ ἤθελε περιέλθει ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία· ἀλλέως σκεπτόμενοι, οὐδέποτε θὰ ἠδυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ἐπιψήφισιν οἱουδήποτε νόμου, διότι πάντες θὰ μᾶς ἔλεγον: «Διατὶ θέλετε νὰ προνοήσητε διὰ νόμου περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου; Φοβεῖσθε μήπως κάμωμεν κατάχρησιν; Λοιπὸν δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην πρὸς ἡμᾶς;» Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τοιαῦτα ἐπιχειρήματα δὲν πρέπει οὐδὲ κἂν νὰ λέγωνται, διότι διὰ τούτων οὐδὲν ἄλλο θέλουσι νὰ ὑποστηρίξωσιν ἢ ὅτι περιττεύει ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία. Τίνα λόγον ὑπάρξεως ἔχει πλέον αὕτη, ὅταν τὰ συνταγματικὰ αὐτῆς δικαιώματα ἐπιτρέψῃ νὰ τὰ σφετερισθῇ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία; Θεωρῶ ἄρα ἀτοπώτατον, νὰ χορηγήσωμεν εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν τὸ δικαίωμα τῆς διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος χειροτονήσεως στρατηγῶν καὶ ἀντιστρατήγων, ναυάρχων καὶ ἀντιναυάρχων. Δὲν κρίνω ἀναγκαῖον νὰ ἐπιμείνω πλειότερον, καταδεικνύων τὸ ἐλαττωματικὸν τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 τοῦ νομοσχεδίου περικλειομένης διατάξεως, οὐδὲ νὰ τονίσω τὰς διαμαρτυρίας μου περὶ τῆς ἀντισυνταγματικότητος αὐτοῦ. Ἡ ἀντισυνταγματικότης μάλιστα τῶν νόμων κατήντησε κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους ἀπαισίους χρόνους πρᾶγμα τόσον σύνηθες παρ’ ἡμῖν, ὥστε δὲν συγκινεῖ πλέον τὴν καρδίαν, οὐδὲ ταράσσει τὴν διάνοιάν μας· ἐξ ἐναντίας προκαλοῦμεν τὴν θυμηδίαν τινῶν, καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου, ὅταν καταγγέλλωμεν τὰς παραβιάσεις τοῦ θεμελιώδους ἡμῶν νόμου· τὰ θεμέλια αὐτοῦ ὑπεσκάφησαν τόσον βαθέως καὶ τόσον τεχνηέντως, ὥστε δι’ ἐλαχίστης πνοῆς δύναται νὰ καταπέσῃ τὸ πολύτιμον τοῦτο μέγαρον τῶν πολιτικῶν μας ἐλευθεριῶν, χωρὶς κἂν νὰ τὸ αἰσθανθῶμεν, καὶ χωρὶς ν’ ἀκουσθῇ οὐδ’ ὁ κτύπος τῆς πτώσεώς του. Περιήλθομεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον πολιτικῆς ἀτολμίας καὶ ὀλεθρίας νάρκης, ὥστε νὰ μὴ τολμῶμεν οὐδὲ κἂν νὰ τὸ ὑπερασπισθῶμεν· ἡμεῖς δὲ οἱ ὀλίγοι, οἱ ἐκ μωρίας πιστεύοντες, ὅτι ἔχομεν καθῆκον ἀγρύπνως νὰ φρουρῶμεν ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν παύομεν νὰ γινώμεθα ἀντικείμενον ἐμπαιγμῶν καὶ εἰρωνείας καὶ αὐτῆς τῆς δημοσιογραφίας, παρ’ ἧς ἐνομίζομεν, ὅτι δικαιούμεθα νὰ τυγχάνωμεν ἀρωγῆς καὶ ὑποστηρίξεως ἐν ταῖς προσπαθείαις τοῦ δικαίου ἡμῶν ἀγῶνος· ἀλλ’ αἱ πικρίαι, ἃς διὰ τοῦτο συγκομίζομεν, δὲν θέλουσι μᾶς ἀποτρέψει, ὅπως ἐξακολουθῶμεν τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός μας, ἐφ’ ὅσον ἔχομεν τὴν τιμὴν, ἀντιπροσωπεύοντες τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, νὰ παρακαθήμεθα ἐν τοῖς ἑδωλίοις τοῦ ἀνωτάτου τούτου Συνεδρίου. Ἐλπίσωμεν, ὅτι ἡ ὀλεθρία αὕτη περίοδος τῆς πολιτικῆς ἀποχαυνώσεως, ἣν ἀπαίσιοι ἐργάται παρεσκεύασαν, δὲν θέλει βραδύνει νὰ παρέλθῃ, καὶ ὅτι ὁ λαὸς, ἐγειρόμενος ἐκ τοῦ ληθάργου, θὰ σταματήσῃ ἐγκαίρως τὸ ἔργον τῆς καταστροφῆς. Εἶναι καιρὸς, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ εἰσέλθωμεν νῦν, παρερχόμενοι τὸ μὴ δίδον ἀφορμὴν συζητήσεως ἄρθρον 5, εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ἄρθρων 6 καὶ 7, ἐξ ὧν τὸ μὲν περὶ χρηματικῆς, τὸ δὲ περὶ κτηματικῆς χορηγίας πρὸς τὸν Διάδοχον Κωνσταντῖνον πραγματεύονται· καὶ περὶ μὲν τῆς χρηματικῆς χορηγίας, τῆς ὁριζομένης διὰ τοῦ ἄρθρου 6, οὐδὲν δύναταί τις κατ’ ἀρχὴν ν’ ἀντιπαρατηρήσῃ, διότι ὄντως ἡ ὑψηλὴ θέσις, ἥτις τῷ Βασιλόπαιδι Κωνσταντίνῳ, ὡς διαδόχῳ τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου, ὥρισται, ἀπαιτεῖ δαπάνας πρὸς ἀξιοπρεπῆ καὶ Βασιλικὴν παράστασιν, καθῆκον δ’ ἐθνικὸν ἔχομεν, νὰ προνοήσωμεν περὶ τῆς παροχῆς τῶν πρὸς τοῦτο μέσων. Ἐννοεῖται, ὅτι ὁ καθορισμὸς τοῦ χορηγητέου ποσοῦ ἐξαρτᾶται μὲν ἐκ τοῦ ὕψους τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν τοῦτο προορίζεται, ἀλλὰ βεβαίως καὶ ἐκ τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τοῦ Ἔθνους· δὲν ἔχω δ’ ἀνάγκην ἐγὼ νὰ κεντήσω τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν, διότι τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, μ’ ὅλας τὰς στενοχωρίας του, ἀπέδειξεν, ὅτι ἔχει τοιαύτην, δυσανάλογον μάλιστα τῶν δυνάμεών του. Μήπως—καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τῆς Πατρίδος μας—ἡ Βασιλικὴ ἐπιχορήγησις, ἣν τὸ Ἔθνος μας, τὸ πτωχότατον ὅλων, τὸ στερούμενον τῶν πάντων, δίδει πρὸς τὸν Βασιλέα του, δὲν εἶναι ἡ πλουσιωτάτη σχετικῶς ἐπιχορήγησις, ἣν Βασιλεὺς ἢ Αὐτοκράτωρ ἐν Εὐρώπῃ λαμβάνει; Ἀνοίξατε, παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταὶ, τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν ἄλλων Κρατῶν διὰ νὰ αἰσθανθῆτε ὑπερηφάνειαν, βλέποντες, ὅτι τὸ Ἔθνος μας, μ’ ὅλην του τὴν πτωχίαν, χορηγεῖ εἰς τὸν Βασιλέα του τὰ μέσα, ἵνα παρίσταται ἐν ὅλῃ τῇ δυνατῇ λαμπρότητι καὶ μεγαλοπρεπείᾳ. Συγκρίνατε, παρακαλῶ, τοὺς μισθοὺς, οὓς οἱ ἀνώτεροι λειτουργοὶ ἐν τῇ Πατρίδι μας λαμβάνουσι, διὰ νὰ σχηματίσητε τὴν εὐχάριστον πεποίθησιν, ὅτι οἱ Ἕλληνες, προκειμένου περὶ τοῦ Βασιλέως των, ἔχουσι φιλοτιμίαν, ἀνωτέραν τῆς ὁποίας εἶναι ἀδύνατον νὰ ποθήσῃ τις. Λάβετε ὑπ’ ὄψει σας τοὺς μισθοὺς, οὓς λαμβάνουσι παρ’ ἡμῖν ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὁ Πρόεδρος τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἀρείου Πάγου, αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, καὶ εἴπετέ μοι, ἂν τοῦτο δὲν ὑπερέχῃ πάντων ἐν τῇ φιλοτίμῳ προνοίᾳ, ἣν τὰ Κράτη λαμβάνουσι περὶ τῆς ἀξιοπρεποῦς παραστάσεως τῶν Βασιλέων των. Εἰς τοὺς ἀνωτέρους τούτους λειτουργοὺς οὐ μόνον ἔξοδα ἀξιοπρεποῦς παραστάσεως δὲν χορηγοῦμεν, ἀλλ’ οὐδὲ τὸν ἄρτον ἐν ἀνέσει παρέχομεν· ὥστε, σᾶς παρακαλῶ, μὴ θέλωμεν ἀπὸ πνεῦμα ταπεινῶν ἐκδουλεύσεων, ἢ ματαιόφρονος ἐπιδείξεως, νὰ ὑπερβαίνωμεν τὰ ἐπιτετραμμένα ὑπὸ τῶν οἰκονομικῶν μας δυνάμεων ὅρια. Καὶ πρὸς ποῖον, Κύριοι, νὰ ἐπιδειχθῶμεν; Πρὸς τὴν Εὐρώπην, ἢ πρὸς τοὺς Βασιλεῖς μας; Δὲν γνωρίζει τάχα ἡ Εὐρώπη τὴν οἰκονομικὴν θέσιν μας; Μήπως καθ’ ἑκάστην δὲν προσφεύγωμεν ἐξηυτελισμένοι πρὸς ταύτην, τείνοντες ὡς ἐπαῖται τὴν χεῖρα καὶ ζητοῦντες δάνεια, ὅπως ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀπολύτους ἀνάγκας μας; Ἢ μήπως ὁ Βασιλεὺς καὶ ὁ Διάδοχος δὲν ἔχωσι γνῶσιν τῶν οἰκονομικῶν μας; Καθ’ ἑκάστην δὲν ὑπογράφει ὁ Βασιλεὺς φορολογικοὺς καὶ περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων δρακοντείους νόμους, δι’ ὧν ζητοῦμεν καὶ τὸν τελευταῖον ὀβολὸν τοῦ λαοῦ, ἵνα ἐπαρκέσωμεν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Ἔθνους καὶ ὑποβαστάσωμεν τὴν κλονιζομένην πίστιν μας; Καὶ θέλομεν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς ἢ ὁ Διάδοχος δὲν συμμερίζονται τὴν θέσιν μας, καὶ κατὰ ταύτην δὲν κανονίζουσι τὴν θεραπείαν τῶν βασιλικῶν των ἀναγκῶν, αἵτινες εἶναι ἐθνικαὶ ἀνάγκαι; Οὐδέποτε δύναμαι νὰ συλλάβω ἀμφιβολίαν περὶ τῆς φιλοπατρίας τῶν Βασιλέων μας. Ποῖος δύναται νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ὁ ἀγαπητὸς Βασιλεὺς Γεώργιος καὶ ὁ ποθητὸς Κωνσταντῖνος δὲν ἐμφοροῦνται ὑπὸ τῶν αὐτῶν αἰσθημάτων, ὑφ’ ὧν ἐνεφορεῖτο ὁ πρῶτος Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος; Πρὸ ὀλίγου, Κύριοι, λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τοῦ ἐγγράφου τοῦ Κυβερνήτου, ἀνεγίνωσκον τὰ Πρακτικὰ τῆς ἐν Ἄργει Ἐθνικῆς Συνελεύσεως, ὅτε αὕτη κατὰ τὴν 1 Αὐγούστου 1829 συνεζήτει περὶ τῆς ἀπονεμητέας χορηγίας εἰς τὸν τότε Κυβερνήτην τῆς Ἑλλάδος, τὸν ἀείμνηστον Καποδίστριαν· εἶναι ἀδύνατον, ἀναγινώσκων τις τὰς γραμμὰς ταύτας, νὰ μὴ αἰσθανθῇ πλημμυροῦντας τοὺς ὀφθαλμούς του δακρύων, διὰ τὰ αἰσθήματα τῆς μεγαλουργοῦ ἐκείνης γενεᾶς τῶν πατέρων μας, οἵτινες διὰ τῶν ἐξόχων ἀρετῶν των κατώρθωσαν νὰ ἐλευθερώσωσι τὴν γῆν, ἣν μᾶς παρέδωκαν· εἶναι δ’ ἐπίσης ἀδύνατον, νὰ μὴ αἰσθανθῇ τις συγχρόνως αἴσθημα συγκινήσεως καὶ ἐθνικῆς εὐγνωμοσύνης, ὅταν ἀναγνώσῃ τὸ ἔγγραφον τοῦ ἀειμνήστου καὶ φιλοπάτριδος Καποδιστρίου, δι’ οὗ οὗτος, συναισθανόμενος τὴν κατάστασιν τοῦ Ἔθνους, ἠρνήθη νὰ δεχθῇ τὴν αὐθορμήτως ψηφισθεῖσαν ἐξ 160,000 φοινίκων χορηγίαν, καὶ ταύτην πρὸς ἀπόδοσιν τῶν εἰς αὐτὸν ὀφειλομένων. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναμνήσω τὰς σελίδας ταύτας τῆς ἱστορίας μας διὰ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ ἐγγράφου τοῦ Κυβερνήτου. (Ἀναγινώσκει). Ἀριθ. 13621. Πρὸς τὴν Δʹ Ἐθνικὴν Συνέλευσιν Ὁ Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 9 καὶ ἀπὸ αʹ Αὐγούστου ψήφισμα, τὸ ὁποῖον μᾶς διηύθυνεν ἀρτίως ἡ Συνέλευσις, προσδιορίζει τὰ ἔξοδα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπικρατείας. Δι’ αὐτοῦ τούτου τοῦ ψηφίσματος ἡ Συνέλευσις ἐπέστησε τὴν προσοχήν της εἰς τὸ ὀλίγον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδυνήθημεν νὰ πράξωμεν αὐτοὶ καθ’ ἑαυτοὺς, διὰ ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι οἱ Ἕλληνες μόνον μὲ τὰς θυσίας των, καὶ ὄχι διὰ προσωπικῶν πλεονεκτημάτων, δύνανται νὰ φθάσουν εἰς τὸν βαθμὸν, τὸν ὁποῖον ὑπόσχονται πρὸς αὐτοὺς ἡ Ἐθνικὴ ἀνεξαρτησία καὶ ἡ ἐλευθερία. Εὐτυχεῖς, διότι ἠδυνήθημεν νὰ προσφέρωμεν δι’ αὐτὸ τὸ τόσον θεάρεστον ἔργον τὰ λείψανα τῆς μετρίας καταστάσεώς μας εἰς τὸ θυσιαστήριον τῆς πατρίδος! Μόλον ὅτι μακρὰν ἀπέχομεν τοῦ νὰ φρονῶμεν, ὅτι τὸ Ἔθνος δὲν θέλει δυνηθῆ ὀψέποτε νὰ μᾶς τὰ ἀποδώσῃ, θέλομεν ὅμως ἕως τότε νὰ ἀποφύγωμεν, ὅσον τὸ δυνατὸν, τὸ νὰ καταβαρύνωμεν ἔτι μᾶλλον τὴν χρηματικήν του στάσιν, ἀπαιτοῦντες τὴν ἀπόδοσιν τῶν ὅσων προκατεβάλομεν. Διὰ τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον θέλομεν ἀποφύγει καὶ ἤδη τὸ νὰ δεχθῶμεν τὴν προσδιοριζομένην ποσότητα διὰ τὰ ἔξοδα τοῦ Ἀρχηγοῦ τῆς Ἐπικρατείας, ἀπεχόμενοι, ἐν ὅσῳ τὰ ἰδιαίτερά μας χρηματικὰ μέσα μᾶς ἐξαρκοῦσιν, ἀπὸ τοῦ νὰ ἐγγίσωμεν, μέχρι καὶ ὀβολοῦ, τὰ δημόσια χρήματα πρὸς ἰδίαν ἡμῶν χρῆσιν. Ὀψέποτε δὲ βιασθῶμεν εἰς τοῦτο, ἐξαντληθέντων διόλου τῶν ἰδιαιτέρων ἡμῶν πόρων, τότε θέλομεν καταφύγει εἰς τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, πλὴν μόνον διὰ τὰ ἔξοδα, ὅσα ἀπαιτεῖ ἡ ἐκτέλεσις τῶν καθηκόντων μας. Ἀλλὰ πρὸς τοῦτο, καθὼς μετεχειρίσθημεν ἄχρι τοῦδε, ἀπαραλλάκτως θέλομεν μεταχειρισθῆ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ἀκριβεστάτην οἰκονομίαν· καθότι ἀποστρεφόμεθα τὸ νὰ προμηθεύωμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς τὰς ἀναπαύσεις τοῦ βίου, αἱ ὁποῖαι προϋποθέτουσι τὴν εὐπορίαν, ἐνῷ εὑρισκόμεθα εἰς τὸ μέσον ἐρειπίων, περικυκλωμένοι ἀπὸ πληθὺν ὁλόκληρον ἀνθρώπων, βεβυθισμένων εἰς τὴν ἐσχάτην ἀμηχανίαν. Τὰ αἰσθήματα ταῦτα τὰ συναισθάνεσθε, κύριοι, καὶ σεῖς οἱ ἴδιοι, καὶ τὸ ἀπεδείξατε ἐμπράκτως, ἐκτελοῦντες ἀμισθεὶ τὰ καθήκοντα τῶν πληρεξουσίων τοῦ Ἔθνους. Ἐλπίζομεν, ὅτι ὅσοι ἐξ ὑμῶν μεθέξωσι μετὰ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν προσωρινὴν διοίκησιν, καθὼς καὶ οἱ λοιποὶ τῶν πολιτῶν, ὅσοι προσκληθῶσιν ἐπὶ τούτῳ, θέλουν γνωρίσει μεθ’ ἡμῶν, ὅτι εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, οἱ ἐν δημοσίοις ὑπουργήμασι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λαμβάνουν μισθοὺς ἀναλόγους μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑψηλοῦ ὑπουργήματός των, καὶ μὲ τὰς ἐκδουλεύσεις των, ἀλλ’ ὅτι οἱ μισθοὶ οὗτοι πρέπει ν’ ἀναλογοῦν ἀκριβῶς μὲ τὰ χρηματικὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν ἐξουσίαν της. Ἐν Ἄργει, τῇ 4 Αὐγούστου 1829.

Ὁ Κυβερνήτης

Ι. Α. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ.

(Τ. Σ.) Ὁ γραμματεὺς τῆς Ἐπικρατείας Ν. Σπηλιάδης. Αὐτὰ τὰ γεγονότα πρέπει νὰ κῆνται ἀκαταπαύστως πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν μας, ὡς παραδείγματα ἀξιοζήλευτα, πρὸς ἀπομίμησιν, ὑπ’ αὐτῶν δὲ τούτων πιστεύομεν ποδηγετούμενον καὶ τὸν νῦν Βασιλέα μας Γεώργιον, καὶ τὸν μέλλοντα Βασιλέα τῶν Ἑλλήνων, τὸν Διάδοχον τῶν Παλαιολόγων. Ἀναντιῤῥήτως καὶ οἱ Βασιλεῖς μας οὗτοι θ’ ἀποστρέφωνται νὰ προμηθεύωσιν εἰς ἑαυτοὺς τὰς ἀναπαύσεις τοῦ βίου, αἵτινες προϋποθέτουσι τὴν εὐημερίαν τοῦ Ἔθνους, ἐνῷ ἀπ’ ἐναντίας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς στερεῖται τῶν πάντων καὶ μυρίας θυσίας καὶ πιέσεις ὑφίσταται, ὅπως δυνηθῇ νὰ πληρώσῃ τοὺς ὑπάρχοντας δυσαναλόγους καὶ ὑπερόγκους φόρους. Δὲν πρέπει νὰ παριστῶμεν, δι’ ὅσων λέγομεν, ὅτι οἱ Βασιλεῖς ἡμῶν, περὶ τῆς ἰδίας τῶν εὐζωΐας προνοοῦντες ἀδιαφοροῦσιν, ἂν ἐκ τῶν πολιτῶν, ὁ μὲν ἁρπάζηται ἐκ τῶν ἀγρῶν του καὶ ῥίπτηται εἰς τὰς φυλακὰς, τοῦ δὲ πωλῆται ἡ καλύβη, ἡ στεγάζουσα τὴν πολυάριθμον οἰκογένειάν του, ἕνεκεν ἀδυναμίας πρὸς πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων φόρων. Ἀλλὰ ταῦτα λέγων, κύριοι Βουλευταὶ, οὐδόλως ἐννοῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ προνοήσωμεν περὶ τῆς ὅσον ἔνεστι μεγαλοπρεπεστέρας παραστάσεως τοῦ Διαδόχου· εἶναι ἀνάγκη ἐθνικὴ, ὅπως τὰ πρόσωπα, τὰ παριστῶντα τὴν Ἐθνικὴν Μεγαλειότητα, δύνωνται νὰ παρίστανται ἀξιοπρεπῶς, καὶ πρὸς τοῦτο οὐδεμιᾶς πρέπει νὰ φεισθῶμεν ἐλλόγου θυσίας, λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει ὡς μέτρον, ἐπαναλαμβάνω, τὴν ὑψηλὴν θέσιν τῶν προσώπων, περὶ ὧν προνοοῦμεν, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ τὴν οἰκονομικὴν τοῦ Ἔθνους κατάστασιν. Ταῦτα ἄρα λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ἂν ἡ κανονιζομένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου χορηγία πρὸς τὸν Διάδοχον ἦναι ἐπαρκής· τὰς λεπτομερείας τοῦ ζητήματος τούτου οὐδὲ εἶμαι εἰς θέσιν, οὐδὲ θέλω νὰ ἐξετάσω· ἓν μόνον μετ’ ἐθνικῆς εὐχαριστήσεως δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ὁριζόμενον ποσὸν δύναται μὲν νὰ ἦναι δυσανάλογον πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ βεβαίως ἱκανοποιεῖ τὴν φιλοτιμίαν αὐτοῦ καὶ δύναται ν’ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας προώρισται νὰ θεραπεύσῃ· συγκριτικῶς δὲ πρὸς τ’ ἄλλα Ἔθνη, εἶναι ἡ πλουσιωτέρα σχετικῶς χορηγία, ἣν τὰ ξένα πλούσια Κράτη χορηγοῦσι πρὸς τοὺς Διαδόχους τοῦ Θρόνου. Προχθὲς ἀνεγίνωσκον, ὅτι ὁ Διάδοχος τοῦ Ἰταλικοῦ Θρόνου, ὁ υἱὸς τοῦ Βασιλέως Οὐμβέρτου καὶ ἔγγονος τοῦ ἐνδόξου Βίκτωρος Ἐμμανουήλ, λαμβάνει ἐπιχορήγησιν 500,000 φράγκων, εἰς Κράτος ἔχον πληθυσμὸν 24,000,000 ψυχῶν, Προϋπολογισμὸν δὲ ὑπερβαίνοντα τὸ δισεκατομμύριον. Ἐὰν λοιπὸν ὁ βλαστὸς τῆς ἐνδόξου οἰκογενείας τῶν Σαβόϊα λαμβάνῃ τοιαύτην ἀποζημίωσιν εἰς Κράτος, ὅπερ ἡ σύνεσις τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς χώρας ἀποκατέστησεν οἰκονομικῶς ἀνθηρὸν, δυνάμεθα νὰ εἴμεθα εὐχαριστημένοι, ἂν συγκριτικῶς ἡμεῖς οἱ πτωχοὶ Ἕλληνες, οὐ μόνον δὲν ὑπολειπόμεθα τούτου, ἀλλὰ κατὰ τὴν φιλοτιμίαν πρὸς τὴν μεγαλοπρεπῆ παράστασιν τῶν Βασιλέων μας δεικνύμεθα ὑπέρτεροι. Μὴ νομίσητε δὲ, ὅτι παρὰ τῷ Ἰταλικῷ Ἔθνει ὁ Βασιλικὸς οἶκος δὲν ἀπολαμβάνει τόσης λατρείας καὶ ἀγάπης, ὅσης παρ’ ἡμῖν ἡ Ἰταλία, ἥτις εἶναι τὸ εὐτυχέστερον καὶ τὸ τυχηρότερον τῶν συγχρόνων Κρατῶν, ὀφείλει πολλὰ εἰς τὴν βασιλεύουσαν οἰκογένειαν τῶν Σαβόϊα, διότι, χάρις ἰδίως εἰς τὰς πατριωτικὰς καὶ ἡρωϊκὰς προσπαθείας τοῦ Βίκτωρος Ἐμμανουήλ, ἡ Ἰταλία, ἀποσείσασα διπλοῦν ζυγὸν, καὶ σώματος καὶ πνεύματος, καὶ ἑνότητα καὶ ἀνεξαρτησίαν ἀπετέλεσεν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως, Κύριοι, τοῦ ἐπαρκοῦς ἢ μὴ τῆς χρηματικῆς χορηγίας, ποίαν δικαιολογίαν εὑρίσκετε, πρὸς παραδοχὴν τῆς διὰ τοῦ ἄρθρου 7 παρεχομένης εἰς τὸν Διάδοχον κτηματικῆς δωρεᾶς; Εὑρίσκετε πείθοντας τοὺς ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει πρὸς ὑποστήριξιν ταύτης ὑποβαλλομένους λόγους; Καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, καὶ οἱ χθὲς ἀγορεύσαντες διὰ μακρῶν σᾶς ἀνέπτυξαν, ὅτι οἱ λόγοι τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως βεβαίως δὲν εἶναι ἀποχρῶντες, ἴσως δὲ οὐδὲ οἱ ἀληθεῖς, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν ἀναγραφὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 7. Προσεπάθησα ἐπιμόνως, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθην νὰ κατορθώσω, ὅπως πείσω ἐμαυτὸν περὶ τῆς ὀρθότητος τῶν λόγων τῆς ἐκθέσεως, ἧς τὸ κείμενον ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναπολήσω. «Ὀφείλοντες, λέγει ἡ ἔκθεσις, νὰ ῥυθμίσωμεν τὴν πρὸς τὸν Διάδοχον ἐτησίαν χρηματικὴν χορηγίαν ἐν μέτρῳ ἀναλογίας πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ τόπου μέσα, προτείνομεν, ὅπως, εἰς παροχὴν προσθέτου τινὸς ἐσόδου, δωρήσῃ ἡ Πολιτεία τῇ Α. Β. Υ. ἀκίνητον κτῆμα, οὗ τὸ σημερινὸν ἔσοδον, σχετικῶς μικρὸν, δυνατὸν ν’ αὐξήσῃ δι’ ἐντελεστέρας καλλιεργείας, ἡ ὁποία θέλει παράσχει, ὡς ἐλπίζομεν, πρότυπον καὶ ὑπόδειγμα εἰς πληρεστέραν κάρπωσιν τῶν παρ’ ἡμῖν ἀγροτικῶν κτημάτων.» Ἀλλ’ ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι πρὸς ἐπαύξησιν τῆς χρηματικῆς χορηγίας ἀνεγράφη ἡ διάταξις αὕτη, ἂν ἦναι ἀκριβὲς, ὅτι τοῦτο γίνεται πρὸς παροχὴν προσθέτου ἐσόδου, ἐρωτῶ, ὁπόσον ἔσται τὸ ἐκ τῆς δωρεᾶς τῶν ἀκινήτων τούτων πρόσθετον ἔσοδον; Ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπολογίζει τὸ ἐτήσιον εἰσόδημα ἐκ τῶν κτημάτων τούτων εἰς δραχ. 78,284 κατ’ ἀνώτατον ὅρον, διότι ἐν ταῖς ἐγγράφοις πληροφορίαις, ἃς ἐχορήγησε πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀναφέρει, ὅτι «τὸ ἐτήσιον εἰσόδημα θὰ ἦναι δραχ. 78,284, ἐὰν δὲν ὑποτεθῇ, ὅτι μειοῦται ἐκ καθυστερήσεων ἢ οἰωνδήποτε ἀμφισβητήσεων, καὶ ἐὰν τὰ κτήματα ἦναι ἀρκούντως παραγωγικὰ, ὥστε νὰ δίδωσι καθαρὸν εἰσόδημα 5% ἐπὶ τῆς ἀξίας των.» Ἐπιτρέπεται ἑπομένως νὰ συμπεράνωμεν, λαμβάνοντες ὡς ἀκριβεῖς τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι τὸ εἰσόδημα ἔσται πολὺ κατώτερον τοῦ σημειουμένου ποσοῦ, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς καθυστερήσεις, αἵτινες οὐ μόνον δὲν θὰ παύσωσι νὰ συμβαίνωσιν, ἀλλὰ καὶ θ’ αὐξήσωσι· διότι τίς δύναται νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ὁ Διάδοχος θὰ ἐφαρμόσῃ τὰ δρακόντεια μέσα πρὸς εἴσπραξιν τῶν ὀφειλομένων, ὧν χρῆσιν ποιεῖται τὸ Δημόσιον; Ὁ Διάδοχος ἀπέναντι τῶν ὀφειλετῶν αὐτοῦ, οἵτινες εἶναι συγχρόνως καὶ ὑπήκοοί του, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ προσφέρηται μετ’ ἄκρας γενναιοδωρίας καὶ ἠπιότητος· ὥστε τί δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν, ὅτι οὕτω προσφερόμενος θὰ εἰσπράττῃ, ἀφοῦ τὸ Δημόσιον, ἐξαντλοῦν πᾶσαν τὴν αὐστηρότητα, δὲν κατορθώνει νὰ εἰσπράττῃ οὐδὲ τὰς 78,284 δραχμάς; Ἐὰν οἱ ἀριθμοὶ, οὓς ἀναγράφετε, ἦναι ἀληθεῖς, εὑρίσκετε ὀρθὸν ν’ ἀναμιγνύωμεν τὸ ὑψηλὸν πρόσωπον τοῦ Διαδόχου εἰς τοσαύτας ἐνοχλητικὰς ἀσχολίας, καὶ νὰ καταβιβάζωμεν αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὑψηλῆς περιοπῆς, ἐν ᾗ ἵσταται, ὅπως προσπορίζηται διὰ τοῦ μέσου τούτου 50,000 ἢ 70,000 δραχμῶν; Δὲν θὰ ἦναι ἁπλούστερον, ἐὰν ἐπαυξήσωμεν τὴν χρηματικὴν χορηγίαν κατὰ 50,000 ἢ καὶ 100,000 ἔτι δραχμῶν, παρὰ νὰ ἐμπλέξωμεν τὸ ὑψηλὸν αὐτοῦ πρόσωπον εἰς τοιαύτας μετὰ τῶν ὑπηκόων του συναλλαγάς; Τί δὲ νὰ εἴπωμεν περὶ τοῦ δευτέρου λόγου, ὅστις προβάλλεται πρὸς δικαιολογίαν τῆς ἀκινήτου δωρεᾶς, τουτέστιν, ὅπως τὰ δωρούμενα κτήματα, καλλιεργούμενα ἐντελέστερον, χρησιμεύσωσιν ὡς πρότυπον γεωργικῆς καλλιεργείας καὶ ὑπόδειγμα πληρεστέρας καρπώσεως τῶν παρ’ ἡμῖν ἀγροτικῶν κτημάτων; Εἶναι σοβαρὸς ὁ λόγος οὗτος, καὶ προσήκει εἰς τὰ χείλη τῶν Συμβούλων τοῦ Στέμματος, ὅπως ὁ Διάδοχος Κωνσταντῖνος, εἰς ὃν συγκεντροῦνται ἡ ἱστορία τοῦ παρελθόντος καὶ αἱ ἐλπίδες τοῦ μέλλοντος, εἰς τοιαῦτα ἔργα ἀπασχοληθῇ; Καὶ ὁ ἐλεύθερος καὶ ὁ δοῦλος Ἑλληνισμὸς, ὁ μετὰ περιπαθείας καὶ ἐλπίδων ἀτενίζων πρὸς τὸν Κωνσταντῖνον, δὲν θὰ αἰσθανθῇ βαθύτατον αἴσθημα θλίψεως, πληροφορούμενος παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ὁ Διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου εἰς τοιαῦτα προορίζεται ἔργα; Ἔπειτα σεῖς οἱ ἴδιοι προχθὲς μᾶς ὑπεβάλετε νόμον περὶ Γεωργικῶν Σχολείων, καὶ ἐψηφίσαμεν αὐτόν· τίς ἡ ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐπεκτείνητε τὴν περὶ τῆς γεωργίας ἀξιέπαινον μέριμνάν σας καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, ἀναμιγνύοντες τὸ πρόσωπον τοῦ Διαδόχου; Πάντες ἄρα οἱ προτεινόμενοι λόγοι πρὸς δικαιολογίαν τῆς γαιοδαισίας ἀποδεικνύονται στερούμενοι καὶ τῆς ἐλαχίστης ὑποστάσεως, καὶ πανταχόθεν καταῤῥέουσι, μὴ δυνάμενοι ν’ ἀντιστῶσιν εἰς τὴν ἐλαφροτέραν πνοὴν τῆς λογικῆς ἀναλύσεως. Ἐὰν, σᾶς ἐπαναλέγω, ἡ ὁριζομένη διὰ τοῦ ἄρθρου 6 διακοσιοχιλιόδραχμος ἐτησία πρὸς τὸν Διάδοχον χορηγία θεωρῆται ἀνεπαρκὴς, οὐδόλως ἀντιτασσόμεθα, ὅπως αὕτη αὐξηθῇ εἰς ποσὸν ἐπαρκὲς καὶ ἀνάλογον τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν προορίζεται· δὲν διαφωνοῦμεν παντάπασιν ὡς πρὸς τοῦτο· ἡ διαφωνία ἡμῶν περιστρέφεται ὡς πρὸς τὸ εἶδος τῆς χορηγίας, διότι τὴν προτεινομένην θεωροῦμεν, οὐ μόνον ἀντεθνικὴν, οὐ μόνον ἀντιπολιτικὴν, ἀλλὰ καὶ συγχρόνως ἀντιβασιλικὴν, δυναμένην νὰ μειώσῃ τὸ γόητρον καὶ ν’ ἀμαυρώσῃ τὴν αἴγλην τῶν προσώπων, ὑπὲρ ὧν ἀστόχως προνοεῖται· ἡ χορηγία ἀκινήτων κτήσεων, εἴποτε ἄλλοτε ἐλειτούργησεν ἐν χρόνοις βαρβαρότητος καὶ σκότους, τανῦν ῥητῶς ἀπηγορεύθη καὶ τελέως ἐν τοῖς πεπολιτισμένοις Κράτεσιν ἐγκατελείφθη. Ἀνοίξατε τὰς νομοθετικὰς βίβλους ὅλων τῶν Ἐθνῶν καὶ ἁπανταχοῦ θέλετε εὕρει κατηργημένας τὰς γαιοδαισίας, ἃς κατεδίκασε τὸ νεώτερον πνεῦμα τῶν ἐλευθέρων θεσμῶν, καὶ τῆς ἱστορίας τὰ πικρὰ διὰ τοὺς Βασιλεῖς καὶ τοὺς λαοὺς περὶ τούτου διδάγματα. Τίς ἡ ἀνάγκη νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἀναδιφῶν τὰς σελίδας τῶν ξένων νομοθεσιῶν, ἀφοῦ οὐδεμία ὑπάρχει περὶ τοῦ θέματος τούτου ἀμφισβήτησις; Προχθὲς ἀνεγίνωσκον ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ Geffroy περὶ τῶν Σκανδιναυϊκῶν χωρῶν τὰς ἑξῆς γραμμάς: «Ἐν Δανίᾳ ἡ ἐτησία χορηγία τοῦ Βασιλικοῦ οἴκου ἀνέρχεται δυνάμει νόμου εἰς 300,000 ταλλήρων, δηλονότι εἰς 1,500,000 φράγκων· αὐτὸς ὁ τότε Βασιλεὺς Φρειδερῖκος προὐκάλεσε τὴν ὑπὸ τῆς Δανικῆς Συνελεύσεως, (ἣν αὐτὸς αὐτοθελήτως συνεκάλεσε πρὸς σύνταξιν Συντάγματος) ψήφισιν νόμου περὶ Βασιλικῆς ἀμοιβῆς, ἐν τῷ ὁποίῳ ῥητῶς ἀναγράφεται: «Πᾶσαι αἱ ἐπαύλεις, τὰ παλάτια, τὰ μουσεῖα, αἱ ἐπιστημονικαὶ συλλογαὶ καὶ τὰ θέατρα θεωρούμενα μέχρι τοῦδε Βασιλικὰ κτήματα, κηρύσσονται ἐθνικὴ ἰδιοκτησία, τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ οἴκου αὐτοῦ διατηρούντων μόνον τὸ δικαίωμα τοῖς ἐν τοῖς παλατίοις καὶ ταῖς ἐπαύλεσιν οἰκήσεως, ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ ν’ ἀποζημιόνῃ τὸ Δημόσιον διὰ πᾶσαν ἐπιγενομένην φθορὰν κατὰ τὸν χρόνον τῆς ἐν αὐτοῖς οἰκήσεως αὐτῶν.» Ἐὰν λοιπὸν εἰς τ’ ἄλλα Κράτη τὸ σύστημα τῶν γεοδαισιῶν ἔπαυσε λειτουργοῦν, καὶ ἡ κατάργησις αὕτη ἐθεωρήθη ὡς ἐγγύησις τῆς συντηρήσεως τῆς εἰρήνης τῆς Πολιτείας, πόσῳ μᾶλλον—παρατηρεῖ ἔγκριτος τῆς Πατρίδος μας δημοσιογράφος—δὲν πρέπει νὰ διατηρηθῇ παρ’ ἡμῖν τὸ ἀρχαῖον καθεστὼς ἀκέραιον, καὶ ἀναλλοίωτος ἡ ὁδὸς, ἣν ἐχάραξεν ὁ πρῶτος Κυβερνήτης τῆς Ἑλλάδος καὶ ὁ πρῶτος ταύτης Βασιλεὺς, ὁ Ὄθων, εἰς οὓς παρὰ τοῦ Ἔθνους δὲν ἐδόθη οὔτε τόπος πρὸς ταφὴν δωρεὰν, οἵτινες οὐδὲν ἐζήτησαν νὰ λάβωσιν εἰς κτῆσιν ἰδίαν ἐκ τῆς ἐθνικῆς περιουσίας; Καὶ ὑπομονὴ, Κύριοι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ δωρήσωμεν λαμπρόν τι μέγαρον, ἢ μαγευτικήν τινα ἔπαυλιν, πρὸς κατοικίαν καὶ προσωρινὴν χρῆσιν τοῦ Διαδόχου· τοιαύτη δωρεὰ ἴσως θὰ εἶχε Βασιλικὸν χαρακτῆρα καὶ δὲν θὰ προσέκρουε τόσον ἀποτόμως καὶ εἰς τὰς ἀρχὰς τῶν νεωτέρων κοινωνιῶν καὶ εἰς τὰς ἐθνικὰς ἡμῶν παραδόσεις. Ἀλλὰ τὸ νὰ θέλωμεν νὰ δωρήσωμεν ἀπεράντους γαίας, ἑκατοστύας χιλιάδας στρεμμάτων, λίμνας καὶ ἰχθυοτροφεῖα, λειμῶνας καὶ δάση, πρὸς σκοπὸν κερδοσκοπικῆς καλλιεργείας, τοῦτο εὑρίσκω οὐ μόνον βέβηλον πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ Ἔθνους, ἀλλὰ καὶ ἀνευλαβὲς πρὸς τὸ πρόσωπον τοῦ Διαδόχου, οὗτινος, ἅμα τῇ εἰσόδῳ εἰς τὴν ἀνδρικὴν ἡλικίαν θέλομεν νὰ μειώσωμεν τὴν παρὰ τοῖς ὑπηκόοις του ἀγάπην καὶ λατρείαν. Ἂς ῥίψωμεν ἐν τούτοις ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7, τοῦ πραγματευομένου περὶ τῶν δωρουμένων γαιῶν· δι’ αὐτοῦ «δωροῦνται τῷ Διαδόχῳ Κωνσταντίνῳ, αἱ ἐν τῷ δήμῳ Βουπρασίων κείμεναι ἐθνικαὶ γαῖαι, τὸ δάσος τῆς Δύμης, αἱ μεταξὺ τῶν μερῶν τούτων κείμεναι ἐκτάσεις, αἱ ἀπὸ τῶν ὑπερκειμένων ὀρέων τοῦ χωρίου Ἀλητσελεπῆ μέχρι τῆς θαλάσσης, μετὰ τῶν ἐν αὐταῖς δασῶν, γαιῶν καὶ λιμνῶν.» Δὲν εἶχον δίκαιον, ὅτε κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ζητήσας τὴν ἀναβολὴν, εἶπον, ὅτι αἱ δωρούμεναι ἐκτάσεις δὲν καθορίζονται σαφῶς καὶ ὡρισμένως; Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἅμα τὸ ἐπιψηφίσωμεν, θ’ ἀποτελῇ τίτλον ἰδιοκτησίας· ἀλλ’ ὡς ἔχει, οὔτε ἡμεῖς γνωρίζομεν τί δίδομεν, οὔτε ὁ Διάδοχος τί λαμβάνει· εἶναι τόσον γενικαὶ καὶ ἀόριστοι αἱ γραμμαὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, ὥστε ποσῶς δὲν ἁρμόζουσιν εἰς κείμενον, ἀφαιροῦν καὶ ἀπονέμον ἰδιοκτησίας· τὸ ἀνακριβέστατον σχεδιάγραμμα τὸ ὁποῖον μᾶς παρουσίασαν, ἔχει μᾶλλον ὄψιν γεωγραφικοῦ χάρτου ἢ τοπογραφικοῦ σχεδίου, ὅπερ ἔπρεπε νὰ ᾖναι συντεταγμένον καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας τῆς καταμετρικῆς ἀκριβείας· εἰς τὴν ἔκτασιν τῶν ἀπεράντων τούτων γαιῶν ὑπάρχουσι σήμερον πολλοὶ κύριοι καὶ κάτοχοι, οἵτινες ἐδήλωσαν σποραδικῶς διαφόρους ἐκτάσεις· τί θὰ γίνωσιν οἱ ἄνθρωποι οὗτοι; Πῶς δὲν λαμβάνομεν πρόνοιαν περὶ αὐτῶν; θὰ μείνωσιν οὗτοι εἰς τὰς ἐκτάσεις ταύτας συγκαλλιεργηταὶ καὶ συγκάτοχοι μετὰ τοῦ Διαδόχου, ἢ θὰ ἀποβληθῶσιν; Ἐὰν ἀποβληθῶσι, θ’ ἀποζημιωθῶσι, καὶ τίνι τρόπῳ; Περὶ οὐδενὸς ἐκ τῶν ζητημάτων τούτων ὁμιλεῖ τὸ νομοσχέδιον, ἡ δὲ Κυβέρνησις, καίπερ ἐπανειλημμένως προκληθεῖσα, τηρεῖ ἐπιμελῶς καὶ ἐπιμόνως νεκρικὴν σιγήν. Τί θὰ γίνωσιν, ἐρωτῶ, χιλιάδες ἀνθρώπων, οἵτινές εἰσι συνοικισμένοι ἐντὸς τοῦ δάσους, κατέχοντες καὶ καλλιεργοῦντες γαίας, ἃς ἐδήλωσαν; Διόλου δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι οἱ δηλώσαντες ἐντὸς δασικῆς περιφερείας κακῶς ἐδήλωσαν καὶ οὐδὲν ἔχουσι δικαίωμα· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ κατ’ ἀρχὰς ἀπηγορεύθη ἡ δήλωσις δασικῶν περιφερειῶν, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα ἐπῆλθεν ὁ νόμος ΑΡΙΖʹ, ὅστις ἐπέτρεψεν εἰς αὐτοὺς τὴν δήλωσιν ὡρισμένων ἐκτάσεων καὶ ἐντὸς τοῦ δάσους. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 1, ἐδάφ. δʹ, τοῦ μνημονευθέντος νόμου ΑΡΙΖʹ τοῦ 1883: «Πρὸς τοὺς κατέχοντας καὶ καλλιεργοῦντας γαίας καὶ φυτείας ἐντὸς καὶ πέριξ χωρίων αὐθαιρέτως συνοικισθέντων μέχρι σήμερον ἐντὸς δασικῆς περιφερείας, παραχωρεῖται ἐκ τῶν γαιῶν τούτων ἔκτασις 50 τὸ πολὺ στρεμμάτων καὶ ὅσον ἔχουσι πεφυτευμένον.» Τί θὰ γίνωσιν οὗτοι; Δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ χιλιάδων συμπολιτῶν μας, τῶν ὁποίων οἱ πατέρες ἠγωνίσθησαν καὶ ἀπηλευθέρωσαν τὰς γαίας ταύτας; Ἀγνοεῖτε σεῖς, Κύριοι, ὅτι ἑκάστη σπιθαμὴ Ἑλληνικῆς γῆς ἐλευθερωθεῖσα ἔχει ποτισθῆ ἀπὸ τὸ αἷμα καὶ ἔχει λιπασθῆ ἀπὸ τὰ κόκκαλα τῶν πατέρων μας; Πῶς λοιπὸν ἀστόργως θ’ ἀποδιώξωμεν τοὺς συμπολίτας μας τούτους ἀπὸ γαίας, δι’ ὧν τὴν ἀπελευθέρωσιν ἠγωνίσθησαν καὶ τὰς ὁποίας οὗτοι ἐδήλωσαν καὶ ἐφύτευσαν; Λησμονεῖτε τὰς θυσίας καὶ τοὺς κόπους, οἵτινες ἀπαιτοῦνται πρὸς καλλιέργειαν ἑνὸς ἀγροῦ, ὅπως ἀποκατασταθῇ ἄμπελος ἢ σταφιδάμπελος; Ὁλόκληρος οἰκογένεια μετὰ τῶν γυναικῶν καὶ τέκνων, δίκην εἱλώτων, ἔχουσι καταβάλει ποταμοὺς ἱδρώτων, τρώγοντες ξηρὸν ἄρτον καὶ χρεούμενοι μέχρι λαιμοῦ, ὅπως δυνηθῶσι μίαν ἡμέραν καὶ ἀποκτήσωσιν ὀλίγην ἔκτασιν σταφιδαμπέλου, ἵνα ἐξασφαλίσωσι τὴν συντήρησίν των. Πῶς θὰ προφυλαχθῶσι τὰ δικαιώματα τῶν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ δάσους κτηματιῶν; Ποίαν δὲ πρόνοιαν λαμβάνομεν περὶ τῶν συνοικισμένων εἰς τὰς ἐκτάσεις ταύτας συμπολιτῶν μας; Οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν περὶ τῆς προσωπικῆς ἀγαθῆς διαθέσεως τοῦ Διαδόχου, ὡς καὶ περὶ τῶν δικαίων καὶ φιλανθρώπων αὐτοῦ αἰσθημάτων, ἀλλὰ δυστυχῶς, οὐχὶ ὁ Διάδοχος, ἀλλ’ ἄλλοι, ἐκμεταλλευόμενοι τὸ ὄνομά του, θὰ κανονίσωσι τὰ ζητήματα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἀφρόνως ἀφίνομεν ἐκκρεμῆ καὶ ἀόριστα. Εἶναι δίκαιον ἄνευ λόγου νὰ ἐμπλέξωμεν τὸν Διάδοχον εἰς τοιαύτην κατάστασιν, καὶ νὰ ὠθήσωμεν τοὺς ὑπηκόους αὐτοῦ νὰ προστρέχωσιν εἰς τὰ Δικαστήρια; Ἀλλ’ ἂν ἀναγκασθῶσι νὰ προστρέξωσιν οἱ δυστυχεῖς οὗτοι, οὓς ἐγκαταλείπομεν εἰς τὴν τύχην των, ποῦ θὰ εὕρωσι δικαιοσύνην; Θὰ εἰσακουσθῶσι τὰ δίκαιά των ἀπὸ τοὺς ψοφοδεεῖς Εἰρηνοδίκας, ἀφοῦ διὰ τῆς ἀνατροφῆς, ἣν ἐδώκαμεν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, κατεστήσαμεν αὐτοὺς ταπεινὰ ὄργανα τῶν φατριῶν καὶ ὑπηρέτας τῶν ἰσχυρῶν τῆς ἡμέρας; Εἶναι ἀνάγκη ἐγὼ νὰ σᾶς πληροφορήσω τὴν ἀθλίαν κατάστασιν τῆς διοικήσεως καὶ ἐν πολλοῖς καὶ τῆς δικαιοσύνης κατὰ τοὺς τελευταίους μάλιστα ἀπαισίους τούτους χρόνους; Εἶναι τῳόντι ἀπελπιστικὴ, Κύριοι, ἡ κατάστασις τῆς ὑπαλληλίας μας, ὡς τὴν κατέστησεν ἡ κατὰ τὰς ἡμέρας μας παράδοξος ἀναμόρφωσις. Αἰσθάνομαι φρίκην καὶ ἐν τῇ ἀναμνήσει μόνον τῆς καταστάσεως ταύτης, καὶ πρέπει νὰ πνίξω τὸ ὀδυνηρὸν αἴσθημα, τὸ ὁποῖον μὲ καταλαμβάνει, ἵνα μὴ ἐκτραπῶ τοῦ κυρίου θέματος, ὅπερ μᾶς ἐπασχολεῖ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν κατόχων καὶ καλλιεργητῶν γαιῶν, εἰς τὰ μέρη ταῦτα διαιτῶνται χιλιάδες ποιμνίων, ἅτινα ἀπὸ πνεῦμα ἐμψυχώσεως τῆς κτηνοτροφίας ἀφέθησαν νὰ βόσκωσι δωρεάν· τί θὰ γίνῃ περὶ τούτων; Μᾶς ἐρωτῶσι καθ’ ἑκάστην, καὶ δὲν ἠξεύρομεν τί ν’ ἀπαντήσωμεν.

§22ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ. Πράγματι μᾶς ἐρωτοῦν, ἂν θὰ ἔχωσι τὴν βοσκὴν καὶ τὰ ἄλλα δικαιώματά των.

§23ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἱκετεύω, κύριοι Βουλευταὶ, ἐν ὀνόματι τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύομεν, νὰ μὴ ἐγκαταλείψωμεν ἀναλγήτως καὶ ἀστόργως τοὺς συμπολίτας μας τούτους εἰς τὴν τύχην των, ἀλλὰ νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ αὐτῶν· ἐγὼ δ’ αἰσθάνομαι ἰδιαίτερον καθῆκον, ἐγκαίρως καὶ ἐντόνως νὰ διαμαρτυρηθῶ, ἐπικαλούμενος τὴν προστασίαν τῶν δικαιωμάτων καὶ συμφερόντων, οὐ μόνον τῶν κατοίκων τῆς Δύμης, ἀλλὰ καὶ τῶν Ἠλείων, τῶν Καλαβρυτινῶν καὶ τῶν Γορτυνίων, ὧν μέγα μέρος διαιτᾶται εἰς τὰ δωρούμενα μέρη. Τί θὰ γίνωσι λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς ἐρωτήσω, οἱ ποιμένες, ὧν τὰ ποίμνια εἰς τὰ μέρη ταῦτα βόσκουσι δωρεάν; Θὰ ἐξακολουθήσωσι νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἢ θὰ πληρώνωσι δικαιώματα βοσκῆς εἰς τὸν νέον κύριον; Ἔχομεν καθῆκον νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῶν ἀνθρώπων τούτων, καὶ νὰ μὴ τοὺς συλλογιζώμεθα μόνον ὅταν ζητῶμεν τὴν ψῆφόν των, ἢ ὅταν ἀπαιτῶμεν τοὺς φόρους.

§24ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, μίαν λέξιν κ. Γεροκωστόπουλε;

§25ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαρίστως.

§26ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ. Τὰ στανοτόπια, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν οἱ ἄνθρωποι, τὰ ὁποῖα ἐξήρεσε καὶ ὁ νόμος περὶ δηλώσεως, τί θὰ τὰ κάμωσι; Θὰ γίνωσι πουλιὰ τὰ ζῶά των, νὰ πετάξουν;

§27ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ, κ. συνάδελφε, ὡς βλέπετε, ἐρωτῶ καὶ ἐγώ· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς σιωπῆς της θέλει νὰ μᾶς εἴπῃ: «Ὁ Θεὸς ἂς τοὺς ἐλεήσῃ». Τὰ ζητήματα ταῦτα, Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ τ’ ἀφήσωμεν ἐκκρεμῆ, διότι θὰ ἐγείρωμεν τοὺς δικαίους γογγυσμοὺς τῶν δυστυχῶν ποιμένων καὶ καλλιεργητῶν, οὓς ἐκτοπίζομεν ἀπὸ τὰς θέσεις των, εἰς τὰς ὁποίας ἀπὸ ἐτῶν ζῶσι, καὶ τὰς ὁποίας συνείθισαν νὰ θεωρῶσιν ὡς ἰδιοκτησίας των. Δὲν πρέπει τὴν δωρεὰν πρὸς τὸν Διάδοχον ν’ ἀναμίξωμεν μὲ τοὺς θρήνους καὶ τὴν ἀπελπισίαν τῶν συμπολιτῶν μας καὶ ὑπηκόων του· ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἔχει καθῆκον νὰ προνοήσῃ περὶ πάντων τούτων τῶν ζητημάτων, ἅτινα δὲν πρέπει νὰ λύσῃ ὁ βούρδουλας τοῦ χωροφύλακος, ἢ ὁ κόπανος τοῦ εὐζώνου. Ἀλλὰ μήπως μόνον τὰ δικαιώματα τῶν καλλιεργητῶν καὶ τῶν ποιμένων μένουσιν ἐκκρεμῆ; Εἰς τὰς δωρουμένας ταύτας ἐκτάσεις ὑπάρχει ἀπειρία βαλανιδοδένδρων, ὧν τὸν καρπὸν συλλέγουσιν οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων, καὶ πληθὺς οἰκογενειῶν πορίζεται ἄρτον ἐκ τοῦ δωρεὰν συλλεγομένου τούτου καρποῦ. Τί θὰ γίνεται τοῦ λοιποῦ; Θὰ ἐπιτραπῇ παρὰ τοῦ νέου κυρίου ἡ δωρεὰν συλλογὴ τοῦ καρποῦ τούτου; Ἡ Κυβέρνησις ἐν ταῖς πληροφορίαις, ἃς μᾶς ἐχορήγησεν, ὑπολογίζει τὸ εἰσόδημα τὸ ἐκ βαλανιδοκάρπου εἰς δραχμὰς 19,000, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀποτελεῖ μόνον ὁ ἔγγειος φόρος, ὃν εἰσπράττει τὸ Δημόσιον εἰς τὰ τελωνεῖα ἐπὶ 16,000 στατήρων. Ἐν πρώτοις παρατηρῶ, ὅτι δὲν εἶναι τὸ ἀκριβὲς ποσὸν τῆς παραγωγῆς τοῦτο τὸ σημειούμενον, τὸ ὁποῖον, ἐν ἀκριβείᾳ ὑπολογιζόμενον, ἀνέρχεται ὄχι εἰς χιλιάδας, ἀλλ’ εἰς ἑκατομμύρια ὀκάδων· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἐρωτῶ περὶ τοῦ ἐγγείου φόρου, τὸν ὁποῖον εἰσπράττει τὸ Δημόσιον Ταμεῖον, οὐδὲ περὶ ἐκείνου, ὃν θὰ εἰσέπραττεν, ἂν ἐγίνετο πλήρης ἡ βεβαίωσις, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἂν θ’ ἀπολαμβάνῃ, ἢ οὔ, τοῦ πόρου τούτου εἰς τὸ μέλλον ὁ πτωχὸς λαός. Περὶ αὐτοῦ ἐπιθυμῶ, ἂν εὐαρεστῆσθε, νὰ μοὶ δώσητε ἐξηγήσεις, ὡς καὶ περὶ τῶν ἄλλων δασικῶν καρπώσεων, ὧν ἀπελάμβανον οἱ κάτοικοι, ἂν θὰ ἐξακολουθῶσι καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ τὰς ἀπολαμβάνωσι.

§28ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὴ ἀνησυχῆτε, δὲν θὰ ζημιωθῶσι.

§29ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς συγχαίρω διὰ τὴν ἀπάθειαν καὶ τὴν ἀδιαφορίαν σας, τὴν ὁποίαν ὅμως δὲν δύναμαι νὰ συμμερισθῶ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτων, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησε καλὸν νὰ μὴ σταματήσῃ ἕως ἐδῶ· διὰ τοῦ ἐδαφίου δʹ. ἐπιχειρεῖ νὰ ἐπιβάλῃ βέβηλον χεῖρα ἐπὶ τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα καὶ οἱ αἰῶνες καὶ αἱ Κυβερνήσεις ἐσεβάσθησαν, καὶ ἅτινα δὲν ἐτόλμησαν νὰ θίξωσιν, οὐ μόνον Ἕλληνες καὶ ὀρθόδοξοι, ἀλλ’ οὐδὲ ἀλλοεθνεῖς καὶ ἀλλόπιστοι. Ἰδοὺ τί διαλαμβάνει τὸ ἐδάφιον τοῦτο: «Δωροῦνται προσέτι τῷ Διαδόχῳ Κωνσταντίνῳ αἱ μεταξὺ τῶν ἀνωτέρω ἐκτάσεων κείμεναι κτήσεις διατηρουμένων Μονῶν, ὅσαι ἤθελον ἀποκτηθῆ ἐπὶ ἀποζημιώσει πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ἣν ἐπιτρέπεται νὰ συνομολογήσῃ πρὸς τὰς Μονὰς τὴν ἀγοράν». Ἡ δωρεὰ αὕτη, πλὴν τῶν ἄλλων ἐλαττωμάτων, ἔχει τι τὸ περίεργον· ἐγνώριζον μέχρι τοῦδε, ὅτι δύναταί τις νὰ δωρήσῃ πράγματα ἀνήκοντα εἰς τὴν κυριότητά του, ἀλλ’ ἤδη μανθάνω, ὅτι δωροῦνται καὶ πράγματα, ἅτινα εἶναι ἀλλότρια καὶ ἐφ’ ὧν οὐδὲν ὁ δωρητὴς ἔχει δικαίωμα. Πῶς λοιπὸν θὰ δωρήσωμεν πράγματα, τὰ ὁποῖα οὐ μόνον δὲν ἐξουσιάζομεν, ἀλλ’ οὔτε δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν; Ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἀπαντᾷ: «Τὰ μοναστηριακὰ κτήματα θὰ τὰ δωρήσωμεν, ἀφοῦ πρότερον τὰ ἀγοράσωμεν»· ἀλλὰ σᾶς παρατηρῶ, ὅτι, διὰ νὰ τὰ ἀγοράσητε, πρέπει νὰ συναινέσῃ ὁ κύριος αὐτῶν· ἀλλ’ ἐξ ὅσων γνωρίζω, αἱ Μοναὶ οὐ μόνον δὲν εἶναι προδιατεθειμέναι νὰ ἐκποιήσωσι τὰ κτήματά των ταῦτα, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῷ ἀκούσματι σφόδρα συνεταράχθησαν καὶ ἐντόνως διεμαρτυρήθησαν. Τὴν γνώμην τῶν Μονῶν πολὺ καλὰ τὴν γνωρίζετε, καὶ ὡς ἐκ πολλῶν παραστάσεων, αἵτινες σᾶς ἐγένοντο, καὶ ἐκ τῶν ἀναφορῶν, τὰς ὁποίας ἐλάβετε, ἀλλ’ ἐπιμελῶς ἀπεφύγετε καὶ τὰς παραστάσεις των καὶ τὰς ἀναφοράς των νὰ μᾶς ἀνακοινώσητε. Περιῆλθεν εἰς χεῖράς μου ἀντίγραφον τῆς πρὸς ὑμᾶς ἀπευθυνθείσης ἀναφορᾶς τοῦ Μεγάλου Σπηλαίου, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀπεικονίζεται ἡ ταραχὴ τῶν Πατέρων τῆς περιωνύμου καὶ ἱστορικῆς ταύτης Μονῆς, καὶ κατηγορηματικῶς σᾶς ἀνακοινοῦται παρ’ αὐτῶν ῥητὴ ἄρνησις πρὸς ἐκποίησιν τῶν κτημάτων των, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν γνώμην μου οὐδὲ δικαίωμα ἔχουσι νὰ διαθέσωσι. Δὲν πιστεύω ν’ ἀμφισβητήσετε τὸ ἀκριβὲς τοῦ εἰς χεῖράς μου ἀντιγράφου.

§30ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Παρακαλοῦμεν νὰ τὸ ἀναγνώσητε.

§31ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω κἀμμίαν δυσκολίαν, καὶ ἀμέσως προβαίνω εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἀναφορᾶς ταύτης. (Ἀναγινώσκει). Ἀριθ. πρωτ. 46. Διεκ. 37. Πρὸς τὸ Σ. Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Περιῆλθεν εἰς γνῶσιν ἡμῶν ἔκ τε τοῦ τύπου τῆς δημοσιογραφίας καὶ ἐξ ἄλλων ἰδιαιτέρων πηγῶν, ὅτι τὸ Σεβαστὸν Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τοῦτο ὑπέβαλεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Σ. Βουλὴν πρὸς ἐπιψήφισιν νομοσχέδιον περὶ κτηματικῆς δωρεᾶς εἰς τὴν Α. Υ. τὸν Διάδοχον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου, ἐν ᾧ μετὰ λύπης μας βαθείας εἴδομεν, ὅτι ἐν τῷ ὁριζομένῳ πρὸς τὸν προκείμενον σκοπὸν κτηματικῷ χώρῳ ἐμπεριέχονται μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὰ διάφορα κτήματα καὶ γαῖαι δύο μετοχίων τῆς ἧς προϊστάμεθα Μονῆς κατὰ τοὺς δήμους Βουπρασίων καὶ Δύμης, ὑπὸ τὰ ὀνόματα «Ἀλητσελεπῆ» καὶ «Πέρα Μετόχι» μετὰ τῶν γαιῶν «Καρὰ Ἀγὰτζ», ἅτινα περιῆλθεν αὐτῇ ἐξ ἀγορᾶς, ὡς ἐμφαίνεται εἰς τοὺς ὑποβληθέντας ἐν ἀντιγράφῳ τίτλους αὐτῆς.... Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν δυνάμεθα, ἢ ἔνθεν μὲν ἐκ καθήκοντος, ἔνθεν δὲ ἐξ ὀνόματος καὶ ἐντολῆς τῆς ὁλομελείας τῆς Μονῆς, νὰ ὑποβάλωμεν μετὰ τοῦ ὀφειλομένου σεβασμοῦ τὰς ἐφεξῆς παρατηρήσεις μας. Ἡ σύστασις τῆς καθ’ ἡμᾶς Μονῆς ἔχει βαθεῖαν τὴν καταγωγὴν ἐξ αὐτῆς τῆς Ἱερᾶς ἀρχαιότητος τῶν χρόνων, ἀριθμούσης ἀπὸ τῆς συστάσεώς της πλέον τῶν ΙΕʹ. αἰώνων, ἥτις ἄλλως, ὡς καὶ αἱ λοιπαὶ Ἱεραὶ Μοναὶ τοῦ Κράτους, κέκτηται οὐσιώδη δικαιώματα, ἅτε ἐν τοῖς χαλεποῖς ἐκείνοις καιροῖς τῶν ὑπὸ τῆς εἰδωλολατρείας καὶ κακοδοξίας ἐνεργουμένων διωγμῶν, καὶ ἡ πίστις καὶ ἡ γλῶσσα διὰ πολλῶν θλίψεων, ὑπὸ τῶν Ἱερῶν Μονῶν, ὡς εἰς ἄλλο κρησφύγετον, διεσώθησαν εἰς ἡμᾶς. Κατόπιν δὲ πάλιν, ὅτε ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἐκπεσὼν τῆς πατρώας σοφίας, ἐκυμαίνετο ὑπὸ τῆς δυναστείας τῶν κρατούντων νὰ παρασυρθῇ εἰς κακοδόξους αἱρέσεις καὶ πλάνας, αἱ Ἱεραὶ Μοναὶ, ὡς ἀπὸ φρουρίων, ἔσωθέν τε καὶ ἔξωθεν ὑπερήσπισαν τὴν παιδείαν καὶ θρησκείαν, κινδυνευούσας πάντως ν’ ἀποχαιρετίσωσιν ἡμᾶς. Ἐκ τούτου δὲ πάλιν, ὡς ἐπὶ τρίτης τῆς τῶν ἀλλοφύλων τυράννων ἐποχῆς, τὰ αὐτὰ καὶ πλείονα διεπράξαντο, ἰδίᾳ δὲ ἡ καθ’ ἡμᾶς Μονὴ κατέχει μίαν σελίδα τῆς ἱστορίας, καθόσον οἱ μοναχοὶ αὐτῆς (ὧν τινες ἐπιζῶσιν ἔτι) ἐν τῷ ὑπὲρ ἀνεξαρτησίας τῆς Πατρίδος Ἱερῷ Ἀγῶνι, ἐν πολλοῖς μέρεσι διὰ τῶν ἰδίων βραχιόνων ἠγωνίσθησαν γενναίως, διαθρέψαντες ἐν τῇ Μονῇ ἐκ τῶν ἐνόντων πολλὰς χιλιάδας ψυχῶν, καὶ διασώσαντες αὐτοὺς ἐκ τῶν λογχῶν τοῦ βαρβάρου ἐκείνου Αἰγυπτίου πορθητοῦ, ὃν καὶ ἀπώσαντο ἐνδόξως, πρὸς θρίαμβον καὶ ἐλευθερίαν τῆς φιλτάτης Πατρίδος, διατηρήσαντες οὕτω καὶ τιμὴν καὶ ζωήν. Εἰς τὸν Ὑψηλὸν τοῦτον καὶ Ἱερὸν σκοπὸν ἀτενίζοντες ἀρχῆθεν καὶ οἱ κατὰ καιροὺς μοναχοὶ τῆς Μονῆς, ἐμερίμνησαν καὶ πρὸς ὑλικὴν συντήρησιν αὐτῆς, προσκτησάμενοι ἐξ ἀγορᾶς δι’ ἰδίων πόνων καὶ δαπανῶν μετόχια καὶ γαίας, ἵνα ἐξ αὐτῶν προσπορίζωνται τὰ πρὸς τὸ ζῆν καὶ τοῖς διαβαίνουσι πένησι καὶ προσερχομένοις χορηγῶσιν ἄρτον καὶ παραμυθίαν, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὰς τὰς ἐθνικὰς ἀνάγκας συνεισφέρωσι τὸ δυνατὸν, ὡς τοῦτο πολλάκις καὶ ἐσχάτως διεπράξαντο. Τὰς κτηματικὰς ταύτας ἀκινήτους περιφερείας, ἃς καὶ Βυζαντινοὶ αὐτοκράτορες διὰ χρυσοβούλλων ἀνεγνώρισαν, (ἀφ’ ὧν κτηματικῶν περιφερειῶν ἐξήρτηται ἡ ζωὴ καὶ ἡ ὕπαρξις τῆς Μονῆς) ἐξ ἀγορᾶς ἀποκτηθείσας, οὐ μόνον δὲν δυνάμεθα ν’ ἀπαλλοτριώσωμεν δι’ οἱουδήποτε τρόπου, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τῶν ἱερῶν κανόνων τῆς Ἐκκλησίας ἐπιβάλλεται ἡμῖν αὐστηρῶς ἡ διατήρησις καὶ φύλαξις αὐτῶν, τοὺς δὲ παραβάτας καὶ ἐπεμβαίνοντας πρὸς διαρπαγὴν, ὑποβάλλουσιν εἰς φρικτὰ ἐπιτίμια καὶ ἀράς· (ἴδε Κανόνα ΚΔʹ. τῆς Δʹ. Οἰκουμενικῆς Συνόδου, ΜΘʹ. τῆς Ϛʹ. Οἰκουμενικῆς, ΙΒʹ. τῆς Ζʹ. καὶ ΛΔʹ. τῆς ἐν Καρθαγένη). Τούτων οὕτως ἐχόντων, δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ διαφυλάξωμεν καὶ διατηρήσωμεν ὅλας τὰς κτηματικὰς ἀκινήτους κτήσεις τῆς Μονῆς, πρὸς συντήρησιν αὐτῆς, καθόσον πᾶσα ἄλλη κινητὴ κτῆσις ὑπόκειται εἰς κινδύνους καὶ ἀπώλειαν. Ὑποβάλλοντες ταῦτα, παρακαλοῦμεν θερμῶς τὸ Σ. Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὅπως μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, καθόσον ἀφορᾷ τὰ μετόχια καὶ γαίας τῆς Μονῆς, τῆς ὁποίας ἄλλως ἡ ὕπαρξις καθίσταται προβληματική. Πεποιθότες, ὅτι τὸ Σ. Ὑπουργικὸν Συμβούλιον θέλει ἐκτιμήσει τὰ ἐκτεθέντα, συνδυαζόμενα μὲ τὰ δικαιώματα τῆς Μονῆς, καὶ ἀφήσει αὐτὴν ἀνενόχλητον. Ἐν Μεγάλῳ Σπηλαίῳ, τὴν 27 Ἀπριλίου 1887. Ὑποσημειούμεθα μετὰ σεβασμοῦ (Ἕπονται αἱ ὑπογραφαί). Ὕστερον λοιπὸν ἀπὸ τὴν τόσον σαφῶς ἐκφραζομένην θέλησιν τῶν Μοναστηρίων, εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ δωρῶμεν μοναστηριακὰς κτήσεις, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἀγορὰν τούτων; Καὶ πῶς δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τοιαύτην ἐλπίδα, ὅταν ῥητῶς τὰ Μοναστήρια διαμαρτύρωνται; Ἂν ἔχωμεν σκοπὸν βίᾳ νὰ ἀποκτήσωμεν, καὶ παρὰ τὴν θέλησιν τῶν Μονῶν, τὴν περιουσίαν αὐτῶν, ἂς τὸ εἴπωμεν καθαρά· γνωρίζω δυστυχῶς τὸ πνεῦμα τῶν καιρῶν, οὓς διερχόμεθα· ἀκούω τοὺς ψιθυρισμοὺς περὶ τῶν Μοναστηρίων καὶ τῶν μοναχῶν, καὶ καταλαμβάνω, ποῖαι ἰδέαι ἐπικρατοῦσι περὶ τοῦ ὀφειλομένου σεβασμοῦ πρὸς αὐτὰς καὶ τὰ κτήματά των· φοβοῦμαι μάλιστα, μὴ πάλιν ἐγείρω τὸ μειδίαμα, ἐπιθυμῶν νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς ἱερότητος τοῦ δικαίου τῶν Μονῶν. Ἐπροχωρήσαμεν πολὺ εἰς τὰς φιλοσοφικὰς ἰδέας, καὶ σχεδὸν συστελλόμεθα νὰ παριστάμεθα ὡς συνήγοροι οἱωνδήποτε ἐκκλησιαστικῶν ἢ μοναστηριακῶν δικαίων, ἵνα μὴ ὑποτεθῶμεν, ὅτι δὲν παρακολουθοῦμεν τὸ πνεῦμα καὶ τὴν πρόοδον τοῦ αἰῶνος, καὶ ὅτι δὲν κατενοήσαμεν τὴν ὀρθότητα τῶν θεωριῶν τοῦ θετικισμοῦ καὶ ὑλισμοῦ, ὧν μετ’ ἐπιδείξεως καὶ ἐπιπολαιότητος ψελίζομεν ὀλίγας λέξεις ὡς ἀλάνθαστα δόγματα· ἀλλ’ αἱ κρίσεις αὗται, Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι οὐ μόνον ἐπιπόλαίοί εἰσιν, ἀλλὰ προέρχονται καὶ ἐξ ἐλλείψεως βαθείας γνώσεως τῆς Ἐθνικῆς ἡμῶν ἱστορίας. Δὲν ἀγνοῶ, ὅτι εἴς τινα Μοναστήρια ὁ βίος καὶ ἡ δίαιτα τῶν μοναχῶν δὲν εἶναι τοιαύτη, οἵα ἁρμόζει εἰς τὰ ὑψηλὰ καὶ εὐσεβῆ ταῦτα ἱδρύματα, καὶ ὅτι δὲν ἐκπληροῦται τελέως ὁ ἱερὸς σκοπὸς τοῦ προορισμοῦ των· ἀλλ’ αἱ ἐλλείψεις αὗται, αἱ κατὰ τὸ πλεῖστον ὀφειλόμεναι εἰς τὴν ποιότητα τῆς ζύμης καὶ τοῦ κοινωνικοῦ ἡμῶν φυράματος, ἐξ οὗ καὶ οἱ μοναχοὶ ἐκπορεύονται, δύνανται μὲν νὰ προκαλέσωσι τὴν προσοχήν μας περὶ τοῦ τρόπου τῆς θεραπείας αὐτῶν, ἀλλ’ οὐδέποτε νὰ μᾶς παρασύρωσιν εἰς τὴν παραγνώρισιν τοῦ θείου προορισμοῦ τῶν Μοναστηρίων καὶ τῆς μεγάλης συνδρομῆς, ἣν ταῦτα παρέσχον εἰς τὴν Πατρίδα ἐν χαλεποῖς καιροῖς καὶ κρισίμοις ἐθνικαῖς ἀνάγκαις. Ὅπως ἡ ὀρθόδοξος ἡμῶν Πίστις ἀποτελεῖ τὸν κυριώτερον χαρακτῆρα τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ὑποστάσεως, δι’ οὗ τὸ Ἔθνος διεσώθη ἐν τῷ κατακλυσμῷ τῆς δουλείας καὶ βαρβαρότητος, οὕτω καὶ τὰ Ἑλληνικὰ Μοναστήρια ἐχρησίμευσαν ὡς κιβωτὸς καὶ ἑστία τοῦ ἀθανάτου καὶ ἀσβέστου ἐθνικοῦ πυρὸς, καὶ ἀπόρθητοι ἀκροπόλεις τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης καὶ πίστεως. Δὲν πρέπει λοιπὸν μετ’ ἀδιαφορίας, εἶναι δ’ ἀνόσιον μετὰ περιφρονήσεως, ν’ ἀτενίζωμεν πρὸς τὰς ἱερὰς τῆς Πατρίδος μας Μονὰς καὶ πρὸς τὰ δίκαια αὐτῶν· ἀλλ’ ἂν αἱ ἰδέαι αὗται ἔπαυσαν πλέον νὰ μᾶς συγκινῶσιν, ὅπερ θεωρῶ ἐθνικὸν δυστύχημα καὶ γνώρισμα τῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ φρονήματος καταπτώσεως, δὲν ἐννοοῦμεν τοὐλάχιστον νὰ σεβασθῶμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας; Πῶς δὲ προβαίνομεν εἰς δωρεὰς κτημάτων παρὰ τὴν θέλησιν τῶν ἰδιοκτητῶν; Δὲν ἠκούσατε δὲ περιπλέον ἐκ τῆς ἀναφορᾶς, ὅτι οἱ μοναχοὶ οὐ μόνον δὲν ἐπιθυμοῦσιν, ἀλλ’ οὐδὲ κἂν δικαιοῦνται εἰς τὴν ἐκποίησιν τῶν κτημάτων των; Οἱ θεῖοι καὶ ἱεροὶ κανόνες τῆς Ἐκκλησίας ῥητῶς ἀπαγορεύουσι τὴν ἐκποίησιν τῶν ἀκινήτων μοναστηριακῶν κτημάτων, διὰ φρικτῶν δὲ ἐπιτιμίων καὶ ἀρῶν ἐπιτιμοῦσι τοὺς παραβάτας τῶν ἱερῶν τούτων διατάξεων. Ἐσκέφθητε λοιπὸν καλῶς, τοιαῦτα κτήματα ἱερὰ καὶ ἀναπαλλοτρίωτα δωροῦντες, καὶ μάλιστα πρὸς τὸν Διάδοχον; Σᾶς ἱκετεύω, ἐν ὀνόματι τοῦ ἐνδιαφέροντος, ὅπερ πάντες ἔχομεν ὑπὲρ τοῦ σεπτοῦ προσώπου τοῦ Διαδόχου, μὴ ἀναμίξωμεν αὐτὸν εἰς τὴν ἀπόκτησιν τοιούτων κτημάτων, περὶ ὧν γογγύζουσι καὶ διαμαρτύρονται οἱ ἰδιοκτῆται· μὴ θελήσωμεν νὰ μειώσωμεν τὴν λατρείαν καὶ τὸ γόητρον, ὧν ἀμερίστως ἀπολαύει ὁ λαοπόθητος Κωνσταντῖνος. Διόλου δὲν διαφωνοῦμεν κατ’ ἀρχὴν ὡς πρὸς τὴν χορηγίαν, προθύμους δὲ θὰ μᾶς εὕρητε πρὸς τὸν κανονισμὸν ἐπαρκοῦς καὶ ἀναλόγου ποσοῦ. Μὴ θέλετε, Κύριοι, νὰ παρασταθῶμεν ἐν διαφωνίᾳ ἐπὶ ζητήματος, περὶ οὗ ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ διπλῆ γνώμη. Ἀποτείνομαι πρὸς τὴν συνείδησιν ἡμῶν, κ. Βουλευταί· συλλογισθῆτε, ὅτι ὅλοι εἴμεθα Ἕλληνες, τυχαίως δὲ εἴμεθα Βουλευταί, καὶ ἔτι τυχαιότερον, ὅτι ἀνήκομεν εἰς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν πτέρυγα. Πόσους δὲν βλέπω τὴν στιγμὴν ταύτην καθημένους εἰς τὰ ἑδώλια τῆς ὑπουργικῆς πτέρυγος, ἐνῷ χθὲς ἔτι καὶ πρὸ ὀλίγου ἐκαθήμην μετ’ αὐτῶν ἐν τῷ αὐτῷ θρανίῳ; Λησμονήσατε, σᾶς παρακαλῶ, πρὸς στιγμὴν τὰς κομματικὰς διαιρέσεις, καὶ ἔλθετε ἐν ἀδελφικῇ ὁμονοίᾳ νὰ κανονίσωμεν ἀπὸ κοινοῦ ζήτημα ὑψίστης ἐθνικῆς σημασίας· μὴ ἐπιθυμήσητε νὰ παρασταθῶμεν ὡς ἀντίδικοι εἰς ζήτημα, ἀφορῶν εἰς τὸ Ἔθνος, καὶ ἐνδιαφέρον ὕψιστα συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μας. Μὴ τάχα δὲν ἐνδιαφερώμεθα καὶ ἡμεῖς ἐξ ἴσου περὶ τῆς Βασιλείας, καὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον εἴς τινας νὰ οἰκειοποιῶνται μεμερισμένως τὴν πρὸς αὐτὴν ἀγάπην; Εἶναι ἀνάγκη νὰ ὦμεν ταπεινοὶ κόλακες καὶ νὰ ἕρπωμεν ἐξ ὑπολογισμοῦ πρὸ τῶν ποδῶν τῶν Βασιλέων μας, ἵνα δείξωμεν τὰ φιλοβασιλικὰ αἰσθήματά μας; Ἂν ἄλλοι ποτὲ εἰς ἄλλους καιροὺς ἐφώναζον, ὅτι οἱ Ἕλληνες εἶναι φύσει δημοκράται, ἡμεῖς, ἐν ἐπιγνώσει τῆς ἐθνικῆς καταστάσεώς μας καὶ τῶν πόθων τοῦ Ἔθνους μας, μικροῦ καὶ πτωχοῦ ἐν μέσῳ τῆς βασιλευομένης Εὐρώπης, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ διακηρύξωμεν, ὅτι εἴμεθα θερμοὶ θιασῶται τοῦ θεσμοῦ τῆς Βασιλείας......

§32ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ. Καὶ ἡμεῖς εἴμεθα εἰλικρινεῖς φίλοι τῆς Βασιλείας.

§33ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂς παύσωσι λοιπόν, παρακαλῶ, οἱ περίεργοι φίλοι τῆς Βασιλείας, ἐπιδεικνύοντες ἀκαίρως τὰ φιλοβασιλικὰ αἰσθήματά των, περὶ τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνηται λόγος, διότι ὅλοι εἴμεθα Ἕλληνες, γινώσκοντες τὴν θέσιν τοῦ Ἔθνους μας, καὶ κηδόμεθα τῆς δημοσίας τάξεως καὶ τῆς ἐθνικῆς προαγωγῆς μας· ἂν ἐπιμένωμεν ὡς πρὸς τὸ εἶδος τῆς χορηγίας, τοῦτο πράττομεν ἐκ προνοίας μὲν ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων καὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν συμπολιτῶν μας, ἀλλὰ βεβαίως καὶ ἐξ εἰλικρινοῦς μερίμνης πρὸς τὸν Βασιλικὸν οἶκον, οὗτινος τὰ θεμέλια ἐπιθυμοῦμεν νὰ στηρίζωνται εἰς τὴν ἀγάπην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δέ, τὴν ἐκπροσωποῦσαν τὴν πλειοψηφίαν, ἀπευθυνόμενος, ὑστάτην ποιοῦμαι τὴν ἔκκλησιν ταύτην: Ἐγκαταλείψατε τὸ περὶ τῆς τῶν ἀκινήτων δωρεᾶς νομοσχέδιον· ἐπαυξήσατε τὴν χρηματικὴν χορηγίαν εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θεωρεῖτε ἐπαρκές, καὶ ἡ Βουλή, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι ὁμοφώνως καὶ ἐν ἐπιδοκιμασίαις θέλει ἐπιψηφίσει τὴν πρότασιν. Ἐὰν ἐπιμείνητε εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, κακῶς ὑπηρετεῖτε τὴν Βασιλείαν, διότι ἡ πρᾶξίς σας αὕτη, ψηφιζομένη μάλιστα ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ, θέλει στερεῖσθαι τοῦ νομικοῦ καὶ ἠθικοῦ κύρους, δι’ οὗ πρέπει νὰ περιβάλλωνται αἱ τοιαῦται ὑψίστης σημασίας ἀποφάσεις. Μὴ ἐπιμένετε, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει, διότι προσκρούετε εἰς τὰ αἰσθήματα καὶ τὰ συμφέροντα τῶν συμπολιτῶν μας, καὶ πρὸς τὰ ἱερὰ τῶν Μονῶν δικαιώματα. Ἄφετε τοὺς δυστυχεῖς καλλιεργητὰς τῶν μερῶν ἐκείνων ἀταράχους εἰς τὰ κτήματά των, ἅτινα ἔθρεψαν διὰ τοῦ ἱδρῶτός των· μὴ θελήσητε νὰ ἐκτοπίσητε χιλιάδας συμπολιτῶν μας ἀπὸ τὰ ἐδάφη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐγεννήθησαν καὶ εἰς τὰ ὁποῖα ἐτάφησαν οἱ πατέρες αὐτῶν· μὴ ἐπιθυμῆτε νὰ ἴδητε γέροντας ἐν γογγυσμοῖς καὶ βαρυθυμίαις ἀποδιωκομένους τῶν καλυβῶν των καὶ ζητοῦντας μὲ τὸ τρέμον βῆμά των νέαν κατοικίαν ἐν τοῖς γηρατείοις των· ἄφετε τοὺς ποιμένας νὰ βόσκωσι τὰ ποίμνιά των, ὅπως κερδίζωσι τὰ πρὸς τὸ ζῆν καὶ πληρόνωσι τὸν φόρον των· ἀφήσατε τοὺς πτωχοὺς κατοίκους, νὰ συλλέγωσι τὸν καρπὸν τῶν βαλανιδοδένδρων καὶ νὰ προσπορίζωνται τὸν ἄρτον ἐκ τῆς καρπώσεως τῶν ἄλλων δασικῶν καὶ γεωργικῶν προϊόντων· μὴ ταράξητε τὴν ἀθώαν δίαιτάν των καὶ τὰς παναρχαίας συνηθείας των, ἐν αἷς ἐγενήθησαν καὶ μεθ’ ὧν εἶναι εὐχαριστημένοι ν’ ἀποθάνωσιν· ἀλλ’ ἰδίως μὴ τολμήσητε ποτὲ νὰ θίξητε τὸ ἱερὸν καὶ ἀναπαλλοτρίωτον τῶν Μονῶν. Ἐν τέλει δὲ καὶ πάλιν σᾶς παρακαλῶ, μὴ ἐμπλέξητε τὸν Διάδοχον ἐν μέσῳ ποικίλων καὶ ἀμφισβητουμένων δικαιωμάτων, ἐν μέσῳ περιπλοκῶν καὶ δυσχερειῶν, ἃς ἡ διαχείρισις τῶν μεγάλων ἰδιοκτησιῶν συνεπάγεται, ἀλλ’ ἀφήσατε αὐτὸν νὰ καταγίνηται ἀποκλειστικῶς εἰς τὰ βασίλεια ἔργα· ἀφήσατε αὐτὸν νὰ ἔχῃ διαρκῶς προσηλωμένον τὸ βλέμμα εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ Ἑλληνισμὸς ὁλόκληρος ἀπ’ αἰώνων ἀτενίζει, ἀπεκδεχόμενος καὶ μετὰ πίστεως προσδοκῶν παρὰ τοῦ Ἕλληνος καὶ ὀρθοδόξου ὁμωνύμου Διαδόχου τῶν Κωνσταντίνων τὴν πλήρωσιν τῶν προαιωνίων αὐτοῦ πόθων.

§34ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξήνεγκεν ἤδη τὴν γνώμην αὑτῆς μετὰ τοῦ θάῤῥους ἐκείνου, ὅπερ ἐμπνέει πεποίθησις εἰλικρινὴς καὶ ἀδιασάλευτος. Ὑπεστήριξεν, ὅτι οὔτε πρέπον, οὔτε συμφέρον εἶναι νὰ ψηφισθῇ τὸ 7ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, δι’ οὗ δωροῦνται τῷ Διαδόχῳ Κωνσταντίνῳ γαῖαι καὶ ἰχθυοτροφεῖα. Οἱ λόγοι, ἐφ’ ὧν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐστήριξε τὴν γνώμην της ταύτην, ἀνεπτύχθησαν ἐπαρκῶς ὑφ’ ὅλων τῶν ἀλληλοδιαδόχως ἀγορευσάντων μελῶν της, ὥστε δὲν αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἀνάλυσιν αὐτῶν. Παρετηρήθη ὅμως, ὅτι, καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα, ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει, ἡ ἐπιμονή της δὲ δὲν φαίνεται προσκρούουσα κατ’ ἀμφιβόλου στάσεως τῆς πλειονοψηφίας, ἥτις, καὶ αὐτή, δείκνυται λίαν εὐδιάθετος εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς δωρεᾶς. Ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει δὲν νομίζετε, κ. Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡμῖν ἐξ ἐπιτακτικοῦ καθήκοντος νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς, τί πρόκειται νὰ δωρήσωμεν; Ἡ Κυβέρνησις κατενόησε τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ παρουσίασεν ἔκθεσίν τινα καὶ ἓν διάγραμμα, ἀλλ’ οὔτε ἐκείνη, οὔτε τοῦτο παριστῶσι τὰ πράγματα, ὅπως ἀκριβῶς ἔχουσι, καθ’ ἃ καὶ χθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω. Ἀφοῦ τέλος πάντων ἀπεφασίσθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς πλειονοψηφίας νὰ γίνῃ ἡ δωρεὰ, πρέπει τρία τινὰ νὰ ἐξετάσωμεν, ἤτοι πρῶτον, ἂν ἡ ἔκτασις ἦναι τόση, ὅση ἀναφέρεται ἐν τῇ ἐκθέσει καὶ τῷ διαγράμματι, δεύτερον, ἂν ἡ ἀξία τῆς ἐκτάσεως αὐτῆς μετ’ ἐκείνης τῶν ἰχθυοτροφείων ἀνέρχηται εἰς τὸ εὐτελὲς ποσὸν, ὅπερ ἐν τῇ αὐτῇ ἐκθέσει σημειοῦται, καὶ τρίτον, ἂν οἱ ἰσχυρισμοὶ ἡμῶν, ὅτι θὰ βλαβῶσιν εἰς τὰ καίρια χιλιάδες ὅλαι κατοίκων τῶν τριῶν ἐπαρχιῶν Ἠλείας, Καλαβρύτων καὶ Πατρῶν, ἦναι ἀκριβεῖς. Περὶ ὅλων τούτων, περὶ τῶν ὁποίων εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἔχητε ἀκριβεστάτας ἢ προσεγγιζούσας τοὐλάχιστον εἰς τὴν ἀλήθειαν πληροφορίας, δὲν γνωρίζετε σχεδὸν τίποτε, καὶ καλεῖσθε νὰ ψηφίσητε εἰς τὰ τυφλά. Θὰ ἠδίκουν δὲ πολὺ τὴν νοημοσύνην σας, κύριοι Βουλευταὶ, ἂν ἐπίστευον, ὅτι δίδετε τὴν ἐλαχίστην προσοχὴν εἰς τὴν ἀτελῆ καὶ ὕποπτον ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργείου, ὡς καὶ εἰς τὸ ἀτελέστερον ἔτι διάγραμμα. Καὶ διὰ νὰ μὴ μείνῃ ὁ ἐλάχιστος ἐνδοιασμὸς, ὅτι ἡ ἔκθεσις εἶναι ὕποπτος καὶ ἀτελὴς, ἀρκεῖ νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν ἡμῶν ἐπὶ τῆς ἑξῆς παρατηρήσεως, ἣν θὰ ἐκτιμήσητε προσηκόντως, διότι ὅλοι ἔχετε κτήματα, ἢ ἄν τις ἡμῶν δὲν ἔχῃ, θὰ γνωρίζῃ βεβαίως κατὰ προσέγγισιν τὴν ἀξίαν των. Δέχομαι πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἡ ἔκτασις τῶν γαιῶν εἶναι διακόσιαι πεντήκοντα χιλιάδες στρεμμάτων, ὅπως ὑποστηρίζει ἡ Κυβέρνησις, καὶ ὄχι τετρακόσιαι χιλιάδες, ὅπως ὑποστηρίζομεν ἡμεῖς. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ γαιῶν πρώτης ποιότητος, ὧν πλεῖσται μάλιστα εἶναι πεφυτευμέναι, οὐδεμία θὰ ἐγερθῇ ἀντίῤῥησις, ἂν ὑπολογίσωμεν τὴν ἀξίαν ἑκάστου στρέμματος εἰς δραχμὰς ἑκατὸν, οὕτω δ’ ἔχομεν ὁλικὴν ἀξίαν τῆς δωρηθησομένης ἐκτάσεως 25 ὅλων ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καὶ ὄχι ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου, ὅπως ἀνειλικρινῶς λέγει ἡ ἔκθεσις. Τώρα ἐρωτῶ: ἡ ἰδέα ὑμῶν εἶναι, νὰ παραχωρήσητε ἔκτασιν ἀξίας 25 ἑκατομμυρίων, ἢ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος; Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπολογίσωμεν τὴν ἀξίαν εἰς 50 μόνον δραχμὰς κατὰ στρέμμα, πάλιν ἔχομεν δεκατρία περίπου ἑκατομμύρια δραχ. καὶ ὄχι ἓν καὶ ἥμισυ. Προσθέσατε τώρα καὶ τὴν ἀξίαν τῶν τριῶν ἰχθυοτροφείων καὶ τῶν μεταλλικῶν ὑδάτων τοῦ Κουνουπελίου, καὶ λογαριάσετε. Ἡ δὲ Κυβέρνησις τί λέγει εἰς ὅλα ταῦτα; Αὐτὴ, καλῶς ποιοῦσα, τηρεῖ ἀφασίαν καὶ σιγὴν νεκρικὴν, ἀλλ’ ὑμεῖς, κύριοι Βουλευταὶ, ἔχετε τὸ καθῆκον νὰ ζητήσητε πληροφορίας καὶ διασαφήσεις, πρὶν δὲ ἢ λάβητε τοιαύτας, δὲν ἁρμόζει νὰ προβῆτε εἰς ἐπιψήφισιν. Ἔπειτα ἔρχεται τὸ ἄλλο ζήτημα, τῆς βλάβης τῶν κατοίκων. Τί θὰ γίνουν π. χ. αἱ πλεῖσται ἐκεῖναι οἰκογένειαι, αἵτινες ἀπέζων ἐκ τῆς συλλογῆς τοῦ βαλανιδοκάρπου εἰς τὸ δάσος τῆς Δύμης; Τί θὰ γίνουν οἱ κτηνοτρόφοι Ἠλείας, Πατρῶν καὶ Καλαβρύτων καὶ πρὸ πάντων τῶν δήμων Κλειτωρίας καὶ Λαπαθῶν τῆς τελευταίας ταύτης ἐπαρχίας; Ἢ θὰ πληρώνωσι νομῆς δικαιώματα εἰς τὸν Διάδοχον, ἢ θὰ ἐγκαταλείψωσι τὸ βιοποριστικὸν ἔργον των. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν δίκαιον λέγοντες, ὅτι ἡ παραχώρησις, ἂν γίνῃ, θὰ φέρῃ, Κύριος οἶδε, τίνα ἄτοπα, καὶ θὰ ἔχῃ ὀδυνηρὰς συνεπείας;

§35ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αἱ ὁποῖαι τοσάκις ἐπὶ ἀναλόγων περιστάσεων συνέβησαν.

§36ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ταῦτα εἶπον οὐχὶ διὰ νὰ μεταπείσω τὴν πλειονοψηφίαν, ὅσον ἀφορᾷ τὸ κατ’ ἀρχὴν παραδεκτὸν τῆς δωρεᾶς, διότι περὶ τούτου οὐδεμία μοὶ ἀπέμεινεν ἐλπὶς, ἀλλὰ διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι παρίσταται ἀπόλυτος ἀνάγκη, ὅπως διὰ τῆς προσηκούσης ἐρεύνης μάθωμεν, τί πρόκειται νὰ δωρήσωμεν, πρὸς τοῦτο δὲ προτείνω, ὅπως συστήσωμεν ἐξεταστικὴν τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴν, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ μεταβῇ αὕτη εἰς τὸν τόπον καὶ ἐξετάσῃ ἐπισταμένως τὰ κατὰ τὴν ἔκτασιν, τὴν ἀξίαν καὶ τὰς διαθέσεις καὶ τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων, μεθ’ ὃ, ἀφοῦ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν ἐν ἐπιγνώσει πλέον εἰς τὴν συζήτησιν. Θὰ ἔλεγον, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἦτο ἐν καλῇ πίστει, θ’ ἀπεδέχετο προθύμως τὴν πρότασιν ταύτην, ἀλλὰ πρὸς τί νὰ ὁμιλῶ εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων; Πρὸς μόνην ἑπομένως τὴν πλειονοψηφίαν ἀποτείνομαι καὶ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἀποκρουσθῇ ἡ περὶ ἐπιτροπῆς δικαία καὶ εὔλογος πρότασις, ἀφοῦ μάλιστα οὐδὲν ὑπάρχει τὸ κατεπεῖγον, ὅπως μετὰ σπουδῆς ψηφίσωμεν τὴν δωρεὰν, ἐκτὸς ἐὰν ὑποτεθῇ, καθ’ ἃ ἐδημοσίευσε σήμερον ὑπουργική τις ἐφημερὶς, ὅτι ὀφείλομεν σήμερον νὰ τὴν ψηφίσωμεν, ἵνα τὴν προσφέρωμεν τῷ Διαδόχῳ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ἑορτῆς τοῦ ὀνόματός του. Ἂν εἰς ταῦτα δίδετε προσοχὴν, τότε δὲν ἔχω ἢ νὰ οἰκτείρω τὸν τόπον ἐπὶ τῷ μεγέθει τῆς ἠθικῆς καταπτώσεως, εἰς ἣν περιέστη.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος.

§38ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει πρότασις ἀναβολῆς.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Ὁ κ. Βουλευτὴς προτείνει τὴν ἀναβολὴν καὶ τὴν ἀποστολὴν Ἐπιτροπῆς. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι εἶναι 10, οἱ ὁποῖοι ὑποστηρίζουσι τὴν πρότασιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§40ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθαι 15; (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν καὶ τὴν ἀποστολὴν Ἐπιτροπῆς λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν κληθέντων ὡς ψηφολεκτῶν Ν. Καλογεροπούλου καὶ Π. Σάκκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς διὰ ψήφων 79 κατὰ 21, ἐπὶ 100 ἐν ὅλῳ ψηφοφορησάντων. Ψηφοφορεῖται ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ψηφίζονται τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2). (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3).

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 «.... τὰ καθήκοντα τοῦ Εἰρηνοδίκου ἐπιτελοῦνται ὑπὸ τοῦ παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ Εἰσαγγελέως, ἢ ὑπὸ τοῦ παρὰ τοῖς ἐν Ἀθήναις Ἐφέταις Εἰσαγγελέως», προτείνω, ὅπως ἐπεκταθῇ τοῦτο εἰς πάντας τοὺς παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελεῖς, διότι δύναται νὰ παρασταθῇ ἡ ἀνάγκη ἐκτὸς τῆς Πρωτευούσης, καὶ ἑπομένως ἡ τροπολογία θὰ ἔχῃ οὕτως· «ὑπὸ τοῦ παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ Εἰσαγγελέως ἤ τινος τῶν παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελέων. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3 μὲ τὴν τροπολογίαν, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 4–6, ὡς ἔχουσιν).

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7. (Ἀναγινώσκεται).

§45ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπεθύμουν, πᾶν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν Βασιλικὴν οἰκογένειαν, μόλις εἰσαγόμενον εἰς τὴν Βουλήν, νὰ ψηφίζηται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως παρὰ πάντων τῶν Βουλευτῶν, καὶ μετ’ ἐπευφημιῶν· ἡ Βασιλεία εἶναι θεσμὸς ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖος διὰ τὴν σημερινὴν Ἑλλάδα, διότι παρέχει τὴν μόνην ἀσφαλῆ ἐγγύησιν πρὸς διατήρησιν τῆς τάξεως. Διὰ τοῦτο πάντες ἀτενίζομεν πρὸς τὸν ἐπὶ τοῦ Θρόνου καθήμενον καὶ μετ’ εὐλαβείας ἀναφέρομεν τὸ ὄνομα τοῦ Βασιλέως καὶ ὅλων τῶν μελῶν τῆς σεπτῆς Αὐτοῦ οἰκογενείας. Ἄπειρον εἶναι τὸ γόητρον, μὲ τὸ ὁποῖον περιβάλλεται ἡ Βασιλεία, μεγάλη δὲ ἡ δύναμις αὐτῆς καὶ σημαντικὴ ἡ ἐπίδρασις, τὴν ὁποίαν ἀσκεῖ ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῶν πολιτῶν. Ἀλλ’ ὅσον μεγαλειτέρα εἶναι ἡ δύναμις καὶ ἡ ἐπίδρασις αὐτῆς, τόσον μεγαλειτέρα ἀπαιτεῖται προσοχή, ὁσάκις πρόκηται νὰ γίνῃ προσφορὰ εἰς τὴν Βασιλικὴν οἰκογένειαν· πᾶσα τοιαύτη προσφορὰ πρέπει νὰ ἐπιδοκιμάζηται ὑφ’ ὁλοκλήρου τοῦ Ἔθνους, καὶ ἐν τῇ κοινωνίᾳ νὰ σχηματίζηται περὶ αὐτῆς ἡ πεποίθησις, ὅτι δὲν γίνεται κυρίως πρὸς ὄφελος τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας, ἀλλ’ ὅτι θέλει καταλήξει ἀμέσως ἢ ἐμμέσως εἰς ὑλικὸν ἢ ἠθικὸν ὄφελος τοῦ Ἔθνους. Διὰ τοῦτο, ὅτε τὸ 1876, τυγχάνων Ὑπουργὸς, εἰσήγαγον εἰς τὴν Βουλήν νομοσχέδιον περὶ πωλήσεως τοῦ δάσους Μπάφι εἰς τὸν Βασιλέα, ἐθεώρησα ἐμαυτὸν εὐτυχῆ, διότι οὐ μόνον ἡ πρότασίς μου δὲν εὗρε τὴν ἐλαχίστην ἀντίῤῥησιν, ἀλλ’ ἡ Βουλή, προβαίνουσα περαιτέρω, δὲν ἐδέχθη νὰ πληρώσῃ ὁ Βασιλεὺς οὐδὲ τὸ ἀντίτιμον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁρισθῆ διὰ τὴν ἀγορὰν ταύτην. Ἀλλ’ ἡ τότε Κυβέρνησις, πρὶν ἢ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, ἐφρόντισε νὰ καταμετρηθῇ τὸ δάσος, τὸ ὁποῖον ἐπρόκειτο νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὸν Βασιλέα, νὰ ἐκτιμηθῇ ἡ ἀξία αὐτοῦ, καὶ νὰ ἐξετασθῇ καὶ ἐὰν ἐπ’ αὐτοῦ ὑπῆρχον σχέσεις ἢ δικαιώματά τινα τρίτου. Ἐκ δὲ τοῦ διαγράμματος καὶ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς ἐκτιμήσεως, ἐπείσθη ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ παραχωρήσεως κτήματος, ἀπὸ τὸ ὁποῖον τὸ Δημόσιον οὐδὲν ἀπελάμβανε καὶ ἐκ τῆς παραχωρήσεως τοῦ ὁποίου οὐδενὸς δικαιώματα παρεβλάπτοντο, ἐνῷ δὲ ἤθελεν ἐκπληρωθῆ ἡ ἐπιθυμία τοῦ Βασιλέως, ἤθελε βελτιωθῆ συγχρόνως τὸ μέρος ἐκεῖνο, ὅπως καὶ ἐγένετο. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν συμβαίνει τὸ αὐτὸ ἐπὶ τῆς σημερινῆς δωρεᾶς, οὐ μόνον διότι τὸ δωρούμενον ἤδη διαφέρει πολὺ ἀπὸ τὸ τότε παραχωρηθὲν, ἀλλὰ καὶ διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν διεξήγαγε δεόντως τὴν ὑπόθεσιν. Καὶ πρῶτον μὲν ἀτόπως, κατ’ ἐμὲ, περιέλαβε τὴν δωρεὰν εἰς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κανονίζει πλεῖστα ὅσα ζητήματα, ἀφορῶντα εἰς τὴν κατάστασιν τῶν μελῶν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας. Τὰ τῆς δωρεᾶς ὀρθὸν ἦτο νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν εἰς χωριστὸν νομοσχέδιον. Ἐκτὸς τούτου, ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ καταμετρήσῃ τὰ παραχωρούμενα κτήματα, νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἀξίαν αὐτῶν, νὰ ἐξετάσῃ δὲ καὶ περιγράψῃ λεπτομερῶς τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ἀξιώσεις τῶν τρίτων· ἀλλ’ αὐτὴ δὲν ἐφρόντισεν οὔτε αὐτὰ τὰ ὅρια τοῦ κτήματος τούτου νὰ διατυπώσῃ ἀκριβῶς· περὶ τούτου δὲν θέλετε πεισθῆ, ἐὰν μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπαναλάβω τὰ ἐδάφια τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναφέρονται τὰ μέρη τῆς δωρουμένης ἐκτάσεως. Κατὰ τὸ αʹ ἐδάφιον παραχωροῦνται εἰς τὸν Διάδοχον αἱ γαῖαι αἱ ἐξαιρεθεῖσαι τῆς διανομῆς διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 26 Ἰουνίου τοῦ 1875, καθ’ ὅσον δὲν διετέθησαν βραδύτερον εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τῶν εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα συνοικισθέντων Ἰταλῶν. Αἱ διὰ τοῦ Διατάγματος ἐκείνου ἐξαιρεθεῖσαι γαῖαι εἶναι αἱ κατὰ τὴν περιφέρειαν τῶν χωρίων Ψάρι, Καπελλέτο καὶ Μάζι, καὶ τὰς θέσεις Βάρδα, Καπελλετέϊκο καὶ Ψαρέϊκο κείμεναι ἐθνικαὶ γαῖαι. Ἀλλὰ, καθὼς γνωρίζετε, τὰ ὅρια τῶν χωρίων δὲν εἶναι ἀκριβῶς ὡρισμένα, ἑπομένως δὲν ἀρκεῖ νὰ λέγητε ἁπλῶς, ὅτι παραχωροῦνται αἱ περιλαμβανόμεναι εἰς τὰ ὅρια χωρίων τινῶν γαῖαι, ἀλλὰ πρέπει καὶ νὰ περιγράφητε τὰ ὅρια ταῦτα. Διὰ τὸ δεύτερον ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν παραχώρησιν τοῦ κατὰ τὸν δῆμον Δύμης δάσους, δὲν λέγω τίποτε, διότι τοῦτο ἀναφέρεται εἰς Β. Διάταγμα, στηριζόμενον εἰς τοπογραφικὸν σχέδιον, ὅπερ εἶχε συνταχθῆ ἀπό τινα γεωμέτρην. Ἀλλὰ τὸ τρίτον ἐδάφιον εἶναι ἐντελῶς ἀόριστον, διότι κατ’ αὐτὸ παραχωροῦνται αἱ μεταξὺ τῶν ἀνωτέρω ἐκτάσεων, τῶν ὑπερκειμένων τοῦ χωρίου Ἀλητσελεπῆ ὀρέων καὶ τῆς θαλάσσης ἐθνικαὶ γαῖαι. Ἀλλὰ ποῖα εἶναι τὰ ὑπερκείμενα ὄρη; Δὲν ἔπρεπε νὰ μνημονευθῶσιν ὀνομαστὶ καὶ νὰ σημειωθῇ τὸ σημεῖον, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἕκαστον ὄρος ἄρχεται, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον καταλήγει; Δὲν ἔπρεπεν ἀκόμη νὰ διευκρινισθῇ, ἐὰν ὡς ὅριον θὰ χρησιμεύσωσιν οἱ πρόποδες ἢ αἱ κορυφαὶ τῶν ὀρέων; Τὸ τέταρτον ἐδάφιον διαλαμβάνει, ὅτι δωροῦνται εἰς τὸν Διάδοχον αἱ κατὰ τὰ μέρη ταῦτα κείμεναι Μοναστηριακαὶ γαῖαι, καθ’ ὅσον ἤθελον περιέλθει εἰς τὸ Δημόσιον δι’ ἀγορᾶς. Ἀλλὰ τίνι τρόπῳ θέλουσι περιέλθει εἰς τὸ Δημόσιον δι’ ἀγορᾶς; Ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ κηρύξῃ τὴν δωρεὰν ἀντικείμενον δημοσίας ἀνάγκης καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ ἐπὶ τῶν κτημάτων τούτων τὸ μέτρον τῆς ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως; Τοιοῦτόν τι δὲν ἀναφέρεται εἰς τὸ νομοσχέδιον, οὐδὲ πιστεύω νὰ τὸ διανοῆται ἡ Κυβέρνησις· ἄρα θέλει προσπαθήσει ν’ ἀγοράσῃ τὰς γαίας ταύτας ἀπὸ τὰς Μονάς. Ἀλλ’ ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου, ὅτι αἱ Μοναὶ διαμαρτύρονται καὶ ἀνθίστανται εἰς ταῦτα, ἰσχυριζόμεναι μάλιστα, ὅτι δὲν ταῖς εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τὰς πωλήσωσιν. Ἔπειτα, εἶναι πρέπον νὰ νομοθετῶμεν περὶ δωρεᾶς ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐξουσιάζομεν; τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς ἄλλους; Φροντίσατε πρῶτον νὰ τὰ ἀποκτήσητε, καὶ φέρετε κατόπιν πρότασιν, ὅπως τὰ χαρίσητε. Ἐὰν διανοῆσθε ν’ ἀγοράσητε τὰ κτήματα ταῦτα ἀπὸ τὰς Μονὰς, — καὶ πιστεύω, ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ πρόθεσις ὑμῶν, — ἀπαλείψατε τὴν παράγραφον ταύτην ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον, συνεννοηθῆτε μὲ τὰς Μονὰς, διαπραγματευθῆτε μετ’ αὐτῶν, συμφωνήσατε τὸ τίμημα τῆς ἀγοραπωλησίας καὶ φέρετε τὴν Σύμβασιν εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ λάβητε παρ’ αὐτῆς τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν πρὸς ἀγοράν. Θὰ ἦναι πολὺ ἄτοπον νὰ χαρίζωμεν σήμερον εἰς τὸν Διάδοχον τὰ κτήματα ταῦτα, καὶ ἔπειτα ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ δωρεὰ, εἴτε διότι αἱ Μοναὶ δὲν δύνανται ἢ δὲν θέλουν νὰ τὰ ἐκποιήσουν, εἴτε διότι ζητεῖται ὑπέρογκον τίμημα, τὸ ὁποῖον ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ μὴ ἐγκριθῇ ἐν καιρῷ ἀπὸ τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν. Αἱ ἀτέλειαι αὗται τοῦ νομοσχεδίου, τὰς ὁποίας ἐν συντόμῳ ἐξέθηκα, ἔβλαψαν καιρίως τὴν ὑπόθεσιν, διότι ἔδωκαν ἀφορμὴν εἰς πολλὰς παρατηρήσεις καὶ διάφορα σχόλια, ἐξήγειραν δὲ κατὰ τῆς προτεινομένης δωρεᾶς τοὺς κατοικοῦντας εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα καὶ τοὺς περιοίκους αὐτῶν. Ἕνεκα τούτου ἠναγκάσθη καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἀτόπως φερομένη, ν’ ἀφήσῃ ἔκθετον τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ δύο μῆνας, ἐντὸς τῶν ὁποίων προσεπάθησε κατεσπευσμένως νὰ ἀναπληρώσῃ, ὅ,τι ὤφειλε νὰ ἔχῃ παρεσκευασμένον πρὶν ἢ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν· ἐννοῶ τὴν καταμέτρησιν τῶν γαιῶν καὶ τὴν ὑποβολὴν τοῦ σχετικοῦ διαγράμματος, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψει. Ἀλλ’ ὅστις μελετήσῃ μετὰ προσοχῆς τὸ διάγραμμα τοῦτο, θέλει πεισθῆ, ὅτι τὸ δῶρον, τὸ ὁποῖον καλούμεθα νὰ προσφέρωμεν εἰς τὸν Διάδοχον, εἶναι δῶρον ἄδωρον, καὶ ὅτι, ἀντὶ νὰ τὸν ὠφελήσωμεν, θέλομεν τὸν περιπλέξει εἰς μυρίας ἔριδας, διενέξεις καὶ δίκας, καὶ θέλομεν τὸν καταβιβάσει ἀπὸ τῆς ὑψηλῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν τὸν ἔταξε τὸ πολίτευμα, εἰς τὴν ταπεινὴν θέσιν τοῦ διαδίκου, ἀπέναντι τῶν ὑπηκόων Αὐτοῦ. Ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐνδιατρίψω ὀλίγον εἰς τὸ ὑποβληθὲν διάγραμμα, διὰ νὰ ἐννοήσητε πόσον ἔχουσι δίκαιον οἱ ἀνθιστάμενοι κατὰ τῆς δωρεᾶς ταύτης, καὶ συγχρόνως βεβαιωθῆτε πόσον ἀτελὲς ὑπῆρξε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ ὁποῖον, μ’ ὅλας τὰς ἀτελείας αὐτοῦ, ἤθελε βεβαίως ἐπιψηφισθῆ, ἐὰν δὲν ἐγίνοντο παρατηρήσεις ἐκ μέρους τινῶν καὶ δὲν ἠναγκάζετο ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν καταμέτρησιν τῶν παραχωρουμένων ἐκτάσεων. Καὶ πρῶτον τὸ διάγραμμα δὲν συμφωνεῖ ἐν πολλοῖς μὲ τὸ νομοσχέδιον. Κατὰ τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ νομοσχεδίου παραχωροῦνται εἰς τὸν Διάδοχον αἱ ἐξαιρεθεῖσαι διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1875 γαῖαι, εἶναι δὲ αὗται, ὡς προεῖπον, αἱ κείμεναι κατὰ τὴν περιφέρειαν τῶν χωρίων Ψάρι, Καπελλέτο καὶ Μάζι, καὶ εἰς ἄλλας τινὰς θέσεις. Καὶ αἱ μὲν ἄλλαι θέσεις δὲν σημειοῦνται εἰς τὸ διάγραμμα, σημαιοῦνται ὅμως τὰ χωρία Ψάρι, Καπελλέτο καὶ Μάζι· ἀλλ’ ἐνῷ τὰ χωρία ταῦτα ἔπρεπε νὰ κῆνται ἐντὸς τῆς παραχωρουμένης ἐκτάσεως, ἀφοῦ αὕτη περιλαμβάνει τὰς ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτῶν γαίας, παρατηρήσατε, ὅτι, κατὰ τὸ διάγραμμα, καὶ τὸ χωρίον Ψάρι εἶναι ἐκτὸς καὶ τὸ χωρίον Καπελλέτο ἐπίσης, καὶ τὸ Μάζι κεῖται ἀκόμη ἀπωτέρω· πῶς συμβιβάζεται λοιπὸν τὸ διάγραμμα μὲ τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου; πῶς δύνασθε νὰ λέγητε, ὅτι παραχωροῦνται γαῖαι, κείμεναι εἰς τὴν περιφέρειαν τῶν χωρίων Μάζι καὶ λοιπῶν, καὶ ἔπειτα νὰ ἀφίνητε τὰ χωρία ταῦτα ἐκτὸς τῆς παραχωρουμένης ἐκτάσεως; Ἐπὶ τούτου ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσω μίαν διασάφησιν.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται ν’ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ κανένα τὸ εἰς αὐτὸν ἀνῆκον· πάντα τὰ μὴ ἐθνικὰ δὲν παραχωροῦνται’ τοῦτο λέγει ὁ νόμος.

§47ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ φράσις τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι ἀκριβής. Τὸ Ψάρι καὶ τὸ Μάζι εἶναι χωρία ἐθνικά.

§48ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ. Οἱ Ἰταλοὶ, οἵτινες εἶναι εἰς τὸ διάγραμμα σημειωμένοι, δὲν ἔδωκαν καλὰς πληροφορίας εἰς τὸν κ. Πρόεδρον.

§49ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Ψάρι εἶναι ἐθνικόν.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς τὸ ἐξαιροῦμεν.

§51ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ. Τὸ διάγραμμα, ἠξεύρετε πῶς ἔγινεν; Οἱ κ. Ἔφοροι ὑπῆγαν εἰς τὰ χάνια καὶ ἔλαβον πληροφορίας ἀπὸ τὸν ἕνα καὶ ἀπὸ τὸν ἄλλον· τὸ διάγραμμα δὲν ἔχει ἀξίαν· διὰ νὰ γίνῃ καλὸν διάγραμμα, ἀπαιτεῖται ἓν ἔτος.

§52ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ χωρία Ψάρι, Μάζι καὶ Καπελλέτο εἶναι ἐντελῶς ἐθνικὰ, οἱ κάτοικοι αὐτῶν δὲν ἔχουσιν εἰς τὴν ἐξουσίαν των ἢ μόνον τὰς γαίας, αἱ ὁποῖαι ἐδηλώθησαν, διὰ τοῦτο καὶ κατὰ τὸ Διάταγμα τοῦ 1875 ἐξαιροῦνται μόνον αἱ δηλωθεῖσαι γαῖαι. Ἐπιμένω εἰς τὴν ἀνάλυσιν ταύτην, διὰ ν’ ἀποδείξω, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπαρουσιάζετο τὸ διάγραμμα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει, καὶ ἐψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον, ἕκαστος ἤθελε φρονεῖ, ὅτι ἡ παραχώρησις δὲν περιορίζεται εἰς τὰς ἐν τῷ διαγράμματι γαίας, ἀλλ’ ὅτι περιλαμβάνει πολὺ μεγαλειτέρας ἐκτάσεις.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι.

§54ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά· ἔχετε τὴν γνώμην σας. Ἐπίσης κατὰ τὸ τρίτον ἐδάφιον παραχωροῦνται αἱ γαῖαι, αἱ κείμεναι μεταξὺ τῶν ὑπερκειμένων τοῦ χωρίου Ἀλητσελεπῆ ὀρέων καὶ τῆς θαλάσσης. Ἐπὶ τοῦ διαγράμματος βλέπω τὴν θάλασσαν, ἀλλὰ δὲν βλέπω ἀντιθέτως τὰ ὄρη. Τὰ ὄρη κεῖνται, ὡς φαίνονται, πολὺ μακρὰν, καὶ ἐὰν ἤθελον προχωρήσει μέχρις αὐτῶν, παρατηρῶ, ὅτι ἤθελον περιλάβει πολλὰ χωρία καὶ ἀπείρους ἐκτάσεις· ὥστε δὲν εἶχον ἄδικον οἱ λέγοντες, ὅτι κατὰ τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἡ δωρουμένη ἔκτασις ὑπερέβαινε τὰς 500,000 ἢ 600,000 στρεμμάτων. Τὸ διάγραμμά σας σταματᾷ ἐν τῷ μέσῳ τῆς πεδιάδος, καὶ σᾶς ἐπαινῶ διὰ τοῦτο, διότι, ἂν θελήσητε νὰ φθάσητε μέχρι τῶν ὀρέων, θὰ πολλαπλασιάσητε τὰς διενέξεις καὶ τὰς δυσχερείας.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Αὐτὸ τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔφεραν, δὲν εἶναι ἀκριβές· εἶναι ἓν ψεῦδος.

§56ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποτελεῖ τὸ τοπογραφικὸν σχέδιον μέρος τοῦ νομοσχεδίου.

§57ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ διάγραμμα δὲν συμφωνεῖ μὲ τὸ νομοσχέδιον· ἐπειδὴ δὲ φρονῶ, ὅτι ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι, νὰ προκαλέσῃ τὴν παραχώρησιν διαλαμβανομένων εἰς τὸ διάγραμμα γαιῶν, οὐχὶ δὲ τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ψηφισθῇ ἡ δωρεὰ, πρέπει νὰ μεταβληθῇ τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου, ν’ ἀπαλειφθῶσι τὰ ὄρη καὶ τὰ ὀνόματα τῶν χωρίων, καὶ νὰ σημειωθῇ, ὅτι παραχωροῦνται αἱ γαῖαι, αἱ σημειούμεναι εἰς τὸ διάγραμμα, τὸ ὁποῖον θέλει ὑπογραφῇ ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ προσαρτηθῇ εἰς τὸν Νόμον· ἐὰν μείνῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει, θὰ ἦναι εἰς ἀντίφασιν μὲ τὸ διάγραμμα, καὶ θέλει περιλαμβάνει οὐχὶ τὰς δωρουμένας γαίας, ἀλλὰ γαίας διπλασίας καὶ τριπλασίας ἐκτάσεως. Εἰς τὸν ἐξετάζοντα τὸ διάγραμμα προξενοῦσιν ἐντύπωσιν αἱ μεγάλαι ἀνωμαλίαι τῆς ἀνατολικομεσημβρινῆς πλευρᾶς τῶν παραχωρουμένων ἐκτάσεων. Διὰ νὰ μὴ περιληφθῶσιν ἐν αὐταῖς αἱ οἰκίαι πολλῶν χωρίων καὶ ἐξεγερθῶσιν οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν ἐκείνων, δὲν ἀκολουθοῦσι γραμμὰς εὐθείας, ἀλλ’ ἔκαμον πολλὰς στροφὰς, δι’ ὧν σχηματίζονται, ὡς παρατηρεῖτε ἐπὶ τοῦ διαγράμματος, κόλποι καὶ στενά. Διὰ νὰ μείνωσιν ἐκτὸς τὰ χωρία Καγκάδι, Ριόλον, Μπούκουρα, Ἅγιος Ἰωάννης, Ἀποστόλου καὶ Καρέϊκα, σχηματίζονται κόλποι, διὰ νὰ μὴ περιληφθῶσι δὲ τὰ χωρία Μπέχραμα, Φραγγέϊκα καὶ τὰ λεγόμενα Στριγκλέϊκα, σχηματίζονται διάφορα στενά. Ἀλλὰ καὶ μετὰ τὰς οἰκονομίας ταύτας μένουσιν ἐντὸς τοῦ διαγράμματος ὀκτὼ χωρία. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε καὶ ἐπανέλαβεν, ὅτι τηροῦνται ἀνέπαφα ἅπαντα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι τρίτοι ἐπὶ τῶν παραχωρουμένων ἐκτάσεων. Ἂς ἐξετάσωμεν ποῖα εἶναι τὰ δικαιώματα ταῦτα. Πρῶτον, οἱ κατοικοῦντες ἐκεῖ ἔκτισαν οἰκίας ἢ καλύβας, τὰ δὲ γήπεδα, ἐφ’ ὧν αὗται ἀνηγέρθησαν, ἦσαν ἐθνικὰ, καὶ παραχωρητήρια δι’ αὐτοὺς δὲν ὑπάρχουσιν· ἐγείρεται ἤδη τὸ ζήτημα, ἐὰν αἱ οἰκίαι αὗται ἀνήκωσιν εἰς τὴν κυριότητα τῶν χωρικῶν, ἢ ὄχι. Καὶ ἐξεδόθη μὲν κατὰ τὸ 1848 νόμος, ἐπιτρέπων νὰ παραχωρηθῇ εἰς τοὺς χωρικοὺς δωρεὰν ἓν στρέμμα γῆς διὰ κατοικίαν καὶ κῆπον, ἀλλ’ ὅπως δήποτε, ἡ ἔλλειψις παραχωρητηρίου καθιστᾷ ἀμφίβολα τὰ δικαιώματα τῶν χωρικῶν, καὶ δύναται νὰ γεννηθῇ ζήτημα, ἐὰν τὰ γήπεδα, τὰ καταληφθέντα παρ’ αὐτῶν, ἦναι ἰδιόκτητα. Δεύτερον, ὅλαι αἱ γαῖαι τῶν μερῶν ἐκείνων ἦσαν ἐθνικαὶ, οἱ δὲ κατοικοῦντες ἐκεῖ, ὀφελούμενοι ἀπὸ τὸν νόμον περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, τὸν ἐκδοθέντα κατὰ τὸ 1871, ἐδήλωσαν τεμάχιά τινα γαιῶν, καὶ ἐπὶ τῶν τεμαχίων τούτων ἀπέκτησαν ἀναμφισβήτητα δικαιώματα κυριότητος, τὰ ὁποῖα δὲν ἐννοεῖ καὶ τὸ νομοσχέδιον νὰ φιλονεικήσῃ. Ἀλλὰ γνωστὸν εἶναι, ὅτι οἱ χωρικοὶ, εἴτε ἐξ ἀγνοίας, εἴτε ἐκ πλεονεξίας, δὲν ἐδήλωσαν ἀκριβῶς τὰς ἐκτάσεις, τὰς ὁποίας κατεῖχον· ἐντεῦθεν συμβαίνει ὡσεὶ εἰς ὅλα τὰ δηλωθέντα τεμάχια νὰ ὑπάρχωσι κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον πλεονάσματα, ἅτινα, κατὰ τὸν νόμον, ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον καὶ δύνανται νὰ ἀποκοπῶσι, κατ’ ἀρέσκειαν αὐτοῦ, ἐξ οἵας δήποτε πλευρᾶς τοῦ τεμαχίου. Τὰ πλεονάσματα ταῦτα παραχωροῦνται ἤδη εἰς τὸν Διάδοχον, ὅστις δικαιοῦται νὰ καταμετρήσῃ τὰ δηλωθέντα τεμάχια καὶ ν’ ἀποκόψῃ ὅσα περιπλέον ἕκαστος κατέχει· ἀλλὰ φαντασθῆτε, εἰς ποίαν θέσιν θὰ εὑρεθῇ ὁ Διάδοχος ἀπέναντι τῶν κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων, ἐὰν θελήσῃ νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τοὺς κατόχους τὰ μικρὰ ταῦτα πλεονάσματα. Κατὰ τὸ 1885 ἐψηφίσθη νόμος, ἐπιτρέπων εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐνοικιάσῃ τὴν ἐπικαρπίαν τῶν πλεονασμάτων, ἀλλ’ οἱ ἐνοικιασταὶ εὑρέθησαν καὶ εὑρίσκονται εἰς δυσχερεστάτην ἀπέναντι τῶν κατόχων θέσιν. Ὅλοι δὲ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, ἀφοῦ παρῆλθεν ἡ ἀρχικῶς ὁρισθεῖσα διὰ τὰς δηλώσεις τῶν κατόχων προθεσμία, ἐδήλωσαν ἄλλοι πολῖται τὰ πλεονάσματα· ἀλλ’ ἐκ τῶν δηλώσεων τούτων ἐγεννήθησαν τοιαῦται περιπλοκαὶ, ὥστε ἠναγκάσθη ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ν’ ἀκυρώσῃ τὰς δηλώσεις τῶν μὴ κατόχων, καὶ νὰ δώσῃ νέαν προθεσμίαν δηλώσεως εἰς τοὺς πρώτους κατόχους. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν πλεονασμάτων κατελήφθησαν, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ πολλὰ ἄλλα τεμάχια, τινὰ τῶν ὁποίων καὶ ἐφυτεύθησαν. Ἐπὶ τούτων οὐδένα νόμιμον τίτλον ἔχουσιν οἱ καταλαβόντες καὶ κατέχοντες αὐτὰ, καὶ ὁ Διάδοχος δύναται δικαιωματικῶς νὰ τοὺς ἀποβάλῃ· ἀλλὰ διὰ νὰ κατορθώσῃ τοῦτο, θ’ ἀναγκασθῇ νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια, καὶ ἰδοὺ ἀμέσως, ὅτι θὰ τεθῇ εἰς θέσιν διαδίκου ἀπέναντι πολλῶν ἴσως ἑκατοντάδων χωρικῶν, κατεχόντων, κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὑπὲρ τὰς 10,000 στρέμματα. Δὲν ἀρκεῖ τοῦτο· αἱ παραχωρούμεναι γαῖαι εἶναι πλουσιώταται εἰς βοσκὰς, καθόσον φύεται ἐν αὐταῖς ἄφθονον χόρτον, καὶ οὐ μόνον οἱ κάτοικοι τῶν χωρῶν ἐκείνων βόσκουσιν ἐν αὐταῖς ἐλευθέρως τὰ ζῶά των, ἀλλ’ ἐν καιρῷ χειμῶνος κατέρχονται ἐκ τῶν ὀρεινῶν δήμων καὶ ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν πολλοὶ ποιμένες, εἰσάγοντες εἰς αὐτὰς μυριάδας κτηνῶν, τὰ ὁποῖα τοποθετεῖ ἕκαστος εἰς τὸ ἀνέκαθεν παρ’ αὐτοῦ κατεχόμενον στανοτόπι, καὶ βόσκουσιν ἐκεῖ, ὅπως σημειοῖ καὶ ἡ ὑπουργικὴ ἔκθεσις, χωρὶς νὰ πληρώσωσιν οὐδὲν δικαίωμα. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, μετὰ τὴν παραχώρησιν ὁ Διάδοχος θέλει ἀφήσει ἐλευθέραν τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ποιμνίων καὶ τὴν νομὴν τοῦ χόρτου, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς αὐτὸν ὡς ἰδιοκτήτην, ἢ θὰ θέση τοὺς συνήθεις περιορισμοὺς, ἀπαιτῶν καὶ πληρωμὴν μισθώματος νομῆς ἀπὸ τοὺς ἀγροίκους καὶ ὀρεσιβίους ἐκείνους ποιμένας, τῶν ὁποίων τὰς ἕξεις γνωρίζουσιν οἱ ἐκεῖθεν ἀντιπρόπωποι; Πλὴν τῶν περιπλοκῶν τούτων οὐ μικρὰ ἔσεται καὶ ἡ ἐκ τῆς συλλογῆς τῶν βαλανιδίων. Τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς παραχωρουμένης ἐκτάσεως καλύπτεται ὑπὸ μεγάλων δρυῶν, αἱ ὁποῖαι παράγουσι τὰ βελανίδια. Τὰ δένδρα ταῦτα καὶ ὁ καρπὸς αὐτῶν βεβαίως ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, τὸ ὁποῖον, χρώμενον ἄλλοτε τῷ δικαιώματι τῆς ἰδιοκτησίας του, ἐνῳκίαζε κατ’ ἔτος τὸν καρπὸν εἰς ἐνοικιαστὰς, οἵτινες συνέλεγον αὐτὸν, καθ’ ὃν τρόπον ἔκρινον συμφερώτερον, καὶ τὸν ἀπεταμίευον εἰς τὰς ἀποθήκας των, ἐξ ὧν ἀκολούθως τὸν ἐπώλουν εἰς τοὺς ἐμπόρους. Ἀλλὰ τὸ μέτρον τοῦτο ἀπήντησε σοβαρὰ προκόμματα ἐκ μέρους τῶν κατοίκων, συνειθισμένων ἀνέκαθεν νὰ συλλέγωσιν ἐλευθέρως τὰ βαλανίδια· διὰ τοῦτο ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸν τρόπον τοῦτον τῆς διαθέσεως, καὶ, ἀντὶ νὰ παραχωρῇ τὸν καρπὸν εἰς ἐνοικιαστὰς, ἀφῆκεν ἐλευθέρους τοὺς κατοίκους νὰ συλλέγωσι τὸν καρπὸν καὶ νὰ τὸν πωλῶσιν εἰς τοὺς ἐμπόρους, παρὰ τῶν ὁποίων λαμβάνει, λόγῳ ἐπικαρπίας, μίαν δραχμὴν καὶ 30/00 τὸν στατῆρα κατὰ τὴν διὰ θαλάσσης μεταφορὰν, ἢ ἐξαγωγὴν τοῦ καρποῦ. Μετὰ τὴν παραχώρησιν πρὸς τὸν Διάδοχον θέλει διατηρηθῆ ὁ τρόπος οὗτος τῆς διαθέσεως τῶν βαλανιδίων; Θὰ μείνωσι δηλ. καὶ ἐν τῷ μέλλοντι οἱ χωρικοὶ νὰ συλλέγωσι καὶ νὰ πωλῶσι τὸν καρπὸν, καὶ θ’ ἀρκεσθῇ ὁ Διάδοχος νὰ λαμβάνῃ εἰς τὰ τελωνεῖα τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον λόγῳ ἐπικαρπίας λαμβάνει σήμερον τὸ Δημόσιον; Ὑποχρέωσιν τοιαύτην δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν Διάδοχον, ὅστις δικαιοῦται νὰ διαθέσῃ ἐπωφελέστερον τὸν καρπὸν αὐτόν. Ἀλλ’ ὁποῖα παράπονα καὶ γογγυσμοὶ θὰ ἐγερθῶσιν ἐκ μέρους τῶν χωρικῶν, διὰ τοὺς ὁποίους ἡ συλλογὴ τῶν βαλανιδίων ἀποτελεῖ ἕνα τῶν κυριωτέρων πόρων τῆς ὑπάρξεώς των! Τὰ ὀλίγα ταῦτα ἀρκοῦσι νομίζω ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι ἡ παραχώρησις, τὴν ὁποίαν καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν, δὲν θέλει ὠφελήσει τὸν Διάδοχον, ἀλλὰ θέλει τὸν ἐκθέσει εἰς μυρίας περιπλοκὰς, καὶ θέλει καταστήσει, ὡς προεῖπον, τὸ δῶρον ἄδωρον. Θὰ ἔχῃ καθ’ ἑκάστην παράπονα καὶ θ’ ἀναγκασθῇ νὰ προσφύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια, καὶ θὰ κατατρίβῃ τὸν πολύτιμον αὑτοῦ χρόνον εἰς διηνεκεῖς ἔριδας μετὰ τῶν μελλόντων ὑπηκόων του. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὁ Διάδοχος ἐξέφρασε τὴν ἐπιθυμίαν ν’ ἀποκτήσῃ ἰδιοκτησίαν, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι εἶχε καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸν ἀποτρέψῃ, παριστῶσα τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας συνεπάγεται ἐν Ἑλλάδι ἡ καλλιέργεια καὶ ἡ ἐπιμέλεια τῶν κτημάτων. Ἐὰν δὲ καὶ μετὰ τοῦτο ἐπέμενε, —διότι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, ἐν οἷς συγκαταλέγομαι καὶ ἐγὼ, εἰς τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιθυμία πρὸς ἀπόκτησιν κτήματος εἶναι ἀκατάσχετος, —οἱ Ὑπουργοὶ ὤφειλον νὰ τὸν συμβουλεύσωσιν, ὅπως ἀποκτήσῃ περιωρισμένην ἔκτασιν γῆς, ἀπηλλαγμένην πάσης ἀξιώσεως καὶ τὴν ὁποίαν νὰ δύναται νὰ καλλιεργήσῃ δι’ αὐτεπιστασίας. Κτῆμα τοιοῦτον, ἐπιστημονικῶς καλλιεργούμενον καὶ διατελοῦν ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοσοῦτον ὑψηλοῦ προσώπου, ἤθελε κατασταθῆ πρώτυπον ἀγροκηπίου, ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς Σχολεῖον, καὶ νὰ συντελέσῃ τὰ μέγιστα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωπονίας. Αἱ παραχωρούμεναι ὅμως γαῖαι, καὶ διὰ τὴν μεγάλην αὐτῶν ἔκτασιν, καὶ διότι κατοικοῦσιν ἐν αὐταῖς τόσαι οἰκογένειαι, δὲν δύνανται νὰ καλλιεργηθῶσιν, εἰμὴ ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς λεγομένης ἐπιμόρτου καλλιεργείας, τὸ ὁποῖον δὲν συμβιβάζεται μὲ τὴν κατάστασιν τῶν νεωτέρων κοινωνιῶν. Διὰ τοῦτο καὶ ἐξέλιπε καθ’ ὅλην τὴν Εὐρώπην, ὅπου δὲ διατηρεῖται ἀκόμη, εἶναι ἀένναος πηγὴ σκανδάλων καὶ διενέξεων, καὶ παράδειγμα ἔχετε τὴν Ἰρλανδίαν. Ὑπῆρχεν ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ γῆ ἀνῆκεν εἰς μεγάλους ἰδιοκτήτας, οἵτινες ἐκαλλιέργουν αὐτὴν διὰ τῶν δούλων, ὧν ἡ κατάστασις ὀλίγον διέφερεν ἀπὸ τὴν κατάστασιν τῶν ἐν τοῖς κτήμασι διατηρουμένων κτηνῶν. Ἀλλ’ ὅτε ἡ δουλεία ἐξέλιπε καὶ ἀπηλευθερώθησαν οἱ γεωργοὶ, συνήφθη νέον εἶδος σχέσεως μεταξὺ ἰδιοκτητῶν καὶ καλλιεργητῶν καὶ ἐντεῦθεν τὴν δουλικὴν καλλιέργειαν διεδέχθη ἡ ἐπίμορτος καλλιέργεια, ἤτοι τὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ καλλιεργῶν τὴν γῆν γεωργὸς ἀποδίδει εἰς τὸν ἰδιοκτήτην μέρος τῶν παραγομένων καρπῶν. Παρήχθη δὲ ἀναγκαίως ἡ κατάστασις αὕτη, διότι οἱ μὲν γεωργοὶ εἶχον ἀνάγκην τῆς γῆς, ἀπὸ δὲ τοὺς κτηματίας ἔλειπον καὶ τὰ μέσα καὶ ἡ διάθεσις νὰ ἀναλάβωσιν αὐτοπροσώπως τὴν καλλιέργειαν· ἀλλὰ καὶ ἡ νέα αὕτη κατάστασις οὐδόλως ἐβελτίωσε τὴν θέσιν τῶν γεωργῶν, καὶ διὰ τοῦτο, ὅπου τὸ σύστημα τοῦτο ἐπεκράτησε, δὲν ἔπαυσαν αἱ διενέξεις, τὰ παράπονα καὶ οἱ διαπληκτισμοί. Ἕνεκα τούτου ἠναγκάσθησαν καὶ ἀναγκάζονται οἱ μεγάλοι ἰδιοκτῆται, βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον νὰ παραχωρῶσιν τὰς γαίας εἰς τοὺς χωρικοὺς, εἰς πολλὰ δὲ μέρη συνέδραμον εἰς τοῦτο καὶ αἱ Κυβερνήσεις διὰ νόμων, οἱ ὁποῖοι κατ’ οὐσίαν ἦσαν ἄδικοι, ἀλλ’ ἐθεωρήθησαν ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖοι, διότι βέβαιον εἶναι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ πραγματικὴ ἐλευθερία καὶ πολιτικὴ ἀποκατάστασις εἰς χώρας, ἔνθα ὁ γεωργικὸς πληθυσμὸς στερεῖται ἰδιοκτησίας καὶ καλλιεργεῖ ξένην γῆν, ἐκ τῆς ὁποίας κινδυνεύει κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ ἐκδιωχθῇ. Παρ’ ἡμῖν μάλιστα τὸ εἶδος τοῦτο τῆς ἰδιοκτησίας ὑφίστατο καὶ ἐπεκράτει ἐπὶ Τουρκοκρατίας καθ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας τῆς Ἑλλάδος, διότι οἱ Τοῦρκοι, κατακτήσαντες καὶ ὑποδουλώσαντες τὴν Ἑλλάδα, διένειμον μεταξύ των τὰς εὐφορωτέρας τῶν γαιῶν καὶ ἀποκατέστησαν τὰ λεγόμενα τσιφλίκια, τὰ ὁποῖα ἐκαλλιέργουν οἱ χωρικοὶ, καίπερ ἐλεύθεροι ὄντες, ἐπὶ ἀποδόσει μέρους τῶν συγκομιζομένων καρπῶν. Ἀλλὰ τὴν κατάστασιν αὐτὴν ἔφερε βαρέως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, τοῦτο δ’ ὑπῆρξε μία τῶν κυριωτέρων αἰτιῶν, διὰ τὰς ὁποίας εὑρέθη πρόθυμος ἡ γεωργικὴ τάξις νὰ ὑποστῇ τὴν μεγάλην ἐπανάστασιν, διότι ἤλπιζεν, ὅτι μετὰ τῶν ἄλλων ἐλευθεριῶν ἤθελεν ἐλευθερώσει καὶ τὰς γαίας, τὰς ὁποίας ἐκαλλιέργει. Μετὰ τὴν ἔξωσιν τῶν Ὀθωμανῶν ἐλήφθη τὸ μέτρον, νὰ καταργηθῶσι τὰ τσιφλίκια, αἱ δὲ Ἐθνικαὶ Συνελεύσεις ἀπηγόρευσαν τὴν ἐκποίησιν τῶν γαιῶν αὐτῶν, ὅπως διανεμηθῶσιν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν κατὰ μικρὰς ἐκτάσεις καὶ ἀποκατασταθῶσιν ὅλοι οἱ γεωργοὶ ἰδιοκτῆται. Ἐπειδὴ δὲ ἡ κατὰ τὸ 1826 Κυβέρνησις, ἀψηφοῦσα τῶν ἀποφάσεων τῶν Συνελεύσεων, ἐξεποίησεν ἀσήμαντά τινα χωρία, κείμενα περὶ τὸ Ναύπλιον, ἡ ἀμέσως κατόπιν συγκροτηθεῖσα Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἠκύρωσε τὴν πώλησιν, τὸ δὲ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε διὰ τοῦ Καταστατικοῦ του τὴν ἁρμοδιότητα νὰ ἐξελέγξῃ τὸ κῦρος ὅλων τῶν γενομένων κατὰ τὴν Ἐπανάστασιν ἀπαλλοτριώσεων, ἠκύρωσε τοὺς τίτλους τῶν τοιούτων ἐκποιήσεων. Καὶ δὲν ἠθέλησαν μὲν αἱ Κυβερνήσεις ν’ ἀφαιρέσωσι τὰ πωληθέντα κτήματα ἀπὸ τοὺς ἀγοραστὰς, οἱ πλεῖστοι τῶν ὁποίων εἶχον προσφέρει μεγάλας προσωπικὰς καὶ χρηματικὰς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ μέχρι τῆς σήμερον στεροῦνται οὗτοι νομίμων τίτλων. Ἡ ἐθνικὴ γῆ προωρίσθη, ἵνα διανεμηθῇ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ δὲν ἐπετράπη ἡ σύστασις τσιφλικίων· ὡς ἐκ τούτου ἐν Ἑλλάδι τσιφλίκια, ἤτοι μεγάλας ἰδιοκτησίας, καλλιεργουμένας κατὰ τὸ σύστημα τῆς ἐπιμόρτου καλλιεργείας, δὲν ἔχομεν, εἰμὴ μόνον εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἠλευθερώθησαν διὰ τῶν ὅπλων, ἀλλὰ παρεδόθησαν διὰ συνθηκῶν· τοιαῦται δὲ εἶναι ἡ Ἀττικὴ, ἡ Εὔβοια, ἡ Φθιῶτις, μέρος τῆς Βοιωτίας καὶ αἱ νέαι ἐπαρχίαι. Εἰς τὰς ἐπαρχίας ταύτας ὑπῆρξαν καὶ ὑπάρχουσιν ἀκόμη τσιφλίκια, διότι ἐπετράπη εἰς τοὺς Ὀθωμανοὺς νὰ διατηρήσωσιν ἢ νὰ πωλήσωσι τὰς ἰδιοκτησίας των. Ἀλλὰ καὶ εἰς ταύτας φοβεραὶ εἶναι αἱ δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας ἀπαντῶσιν οἱ ἰδιοκτῆται, καὶ διὰ τοῦτο πολλοὶ ἐξ αὐτῶν ἠναγκάσθησαν νὰ πωλήσωσι τὰς γαίας εἰς τοὺς γεωργούς. Δὲν ἀμφιβάλλω δὲ, ὅτι μετ’ οὐ πολὺ τὸ αὐτὸ θὰ πράξωσι καὶ οἱ ἄλλοι, καὶ ὅτι ἐν προσεχεῖ μέλλοντι τὰ τσιφλίκια θὰ ἐκλείψωσιν ἐντελῶς. Ὁ ἀξιότιμος ἡμῶν συνάδελφος κ. Καραπάνος ἦτο μέγας ἰδιοκτήτης ἐν τῷ νομῷ Ἄρτης καὶ εἶχεν εἰς τὴν ἐξουσίαν του πολλὰ τοιαῦτα χωρία, ἀλλὰ μὴ δυνάμενος ν’ ἀνθέξῃ εἰς τὰς διενέξεις καὶ τὰ καθ’ ἡμέραν ἐγειρόμενα ἀγροτικὰ ζητήματα, ἠναγκάσθη νὰ συμβιβασθῇ μετὰ τῶν χωρικῶν καὶ νὰ τὰ ἐκποιήσῃ· ἕνεκα παρομοίων λόγων καὶ ὁ κ. Συγγρὸς, ἀφοῦ ἠγόρασεν ἐν Ἀττικῇ μέγα κτῆμα, ἠναγκάσθη νὰ συμβιβασθῇ μὲ τοὺς χωρικοὺς καὶ νὰ τὸ πωλήσῃ. Ἀφοῦ λοιπὸν βλέπετε, ὅτι δὲν δύνανται νὰ εὐδοκιμήσωσι τοιαῦται ἰδιοκτησίαι ἐν Ἑλλάδι, πῶς τολμᾶτε νὰ συστήσητε τοιαύτην, καὶ μάλιστα ἐν Πελοποννήσῳ, ἔνθα κατέπεσαν μετὰ τῶν Ὀθωμανῶν, καὶ νὰ τὴν συστήσητε ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦ ἀγαθοῦ αὐτοῦ νέου, εἰς τὸν ὁποῖον ἀτενίζει ὁλόκληρος ἡ Ἑλληνικὴ φυλή; Δὲν ἐννοεῖτε, ὅτι μειόνετε τὸ γόητρον τοῦ ὑψηλοῦ τούτου προσώπου, δίδοντες ἀφορμὴν ν’ ἀναμιγνύηται τὸ σεπτὸν αὐτοῦ ὄνομα μὲ τὰ ὀνόματα τῶν πρώην κυρίων Ὀθωμανῶν; Πρὸς τί θέλετε νὰ συστήσητε τοιούτου εἴδους ἰδιοκτησίας εἰς τόπον, ὁ ὁποῖος τοὺς ἀποδοκιμάζει; Ἔπειτα, ποία εἶναι ἡ ἀπόλυτος ἀνάγκη, ἡ ὁποία σᾶς βιάζει νὰ καταπατήσητε τὰ ἔθιμα καὶ τὰς ἕξεις τοῦ λαοῦ, ὡς καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως; Θέλετε, ὡς λέγετε, ν’ αὐξήσητε τὸ χορήγημα τοῦ Διαδόχου; Ἀλλ’ ἀφοῦ τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα παραχωρεῖτε, ἀποφέρουσιν 78 χιλιάδων δραχμῶν εἰσόδημα, τί σᾶς ἐμποδίζει νὰ προσθέσητε καὶ τὰς 78 ταύτας χιλιάδας εἰς τὴν χρηματικὴν χορηγίαν; Ἀλλὰ λέγετε, ὅτι τὸ εἰσόδημα αὐτὸ θ’ αὐξήσῃ προϊόντος τοῦ χρόνου. Ἀλλὰ πῶς θ’ αὐξήσῃ; θ’ ἀναλάβῃ ὁ Διάδοχος δι’ αὐτεπιστασίας τὴν ἐκχέρσωσιν καὶ καλλιέργειαν γαιῶν; θὰ φυτεύσῃ σταφιδαμπέλους καὶ ἀμπέλους; θὰ ἐπιδοθῇ εἰς τὴν κτηνοτροφίαν; Δὲν πιστεύω νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀφοῦ οὐδεὶς ἄλλος τῶν ἐν Ἑλλάδι μεγαλοκτηματιῶν εὗρε συμφέρον ν’ ἀναλάβῃ τοιαύτην ἐπιχείρησιν. Θ’ ἀφήσῃ λοιπὸν τὰς γαίας εἰς τοὺς χωρικοὺς νὰ τὰς καλλιεργῶσι, τότε δὲ θ’ αὐξήσῃ τὸ εἰσόδημά του, ὅταν ἀπαιτήσῃ παρὰ τῶν καλλιεργητῶν παροχὰς ἀνωτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας λαμβάνει τὸ Δημόσιον, ἐὰν, λόγου χάριν, ἀντὶ μιᾶς καὶ ἡμισείας δραχμῆς, αἱ ὁποῖαι εἰσπράττονται ἀπὸ τὰς καλλιεργουμένας γαίας, ζητήσῃ εἰς χρήματα ἢ καρποὺς ἀνώτερον μίσθωμα, ἐὰν ἀπὸ τὰς βοσκὰς, ἐξ ὧν τὸ Κράτος δὲν ἀπολαμβάνει τίποτε, ἀποφασίσῃ ὁ Διάδοχος νὰ λαμβάνῃ δικαιώματα βοσκῆς καὶ ἐὰν ἀπαγορεύσῃ εἰς τοὺς κατοίκους τὴν ἐλευθέραν συλλογὴν καὶ πώλησιν τῶν βαλανιδίων. Διὰ τοιούτων μέσων δύναται ν’ αὐξήσῃ τὸ εἰσόδημά του. Ἀλλ’ ὁποῖα θὰ ἐγερθῶσι παράπονα ἀπὸ τοὺς χωρικούς, καὶ ὁποίας δυσκολίας θ’ ἀπαντήσῃ! Ἀκούω, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ παρ’ ἡμῖν τινες, ἀντιποιούμενοι τὸ μονοπώλιον τῆς ἀγάπης καὶ τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὴν Βασιλείαν· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν πιστεύω νὰ ἔχῃ ἐχθροὺς ἡ Βασιλεία, φρονῶ δὲ, ὅτι ὅλοι οἱ Ἕλληνες ἀγαπῶσι τὸν Βασιλέα· ἐὰν δὲ ὑπῆρξαν πολιτικοὶ ἄνδρες, τῶν ὁποίων τὰ περὶ Βασιλείας καὶ Βασιλέως φρονήματα ἐτέθησαν ποτὲ εἰς ἀμφιβολίαν, ἐγὼ δὲν εἶμαι ἐκ τῶν ἀνδρῶν ἐκείνων. Πολιτεύομαι ἐπὶ ἓν τέταρτον αἰῶνος, καὶ ἡ καθ’ ὅλον τοῦτο τὸ διάστημα διαγωγή μου εἰς οὐδένα ἔδωκεν ἀφορμὴν ν’ ἀμφιβάλλῃ οὔτε περὶ τῶν ἰδεῶν μου περὶ Βασιλείας, οὔτε περὶ τῶν αἰσθημάτων μου πρὸς τὸν ἐπὶ τοῦ Θρόνου καθήμενον, τοῦ ὁποίου εἶχον τὴν τιμὴν νὰ κληθῶ Ὑπουργὸς ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους τῆς ἐλεύσεώς του ἐν Ἑλλάδι. Ἐὰν δὲ ἐξέθεσα τὰς ἰδέας μου κατὰ τῆς δωρεᾶς καὶ προσεπάθησα ν’ ἀποτρέψω τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῆς, ἔπραξα τοῦτο, οὐχὶ διὰ ν’ ἀντιπολιτευθῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἢ διὰ νὰ ζημιώσω τὸν Διάδοχον, ἀλλὰ διότι ἔχω τὴν ἐνδόμυχον πεποίθησιν, ὅτι ἡ παραχώρησις ἀντίκειται καὶ εἰς τὰ συμφέροντα καὶ εἰς τὸ γόητρον τοῦ μέλλοντος Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ὅσα πρὸ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἄρτι καταβάντος τοῦ βήματος ἐλέχθησαν δὲν εἶχον θεωρήσει ἀναγκαῖον ν’ ἀπαντήσω, διότι περὶ κολακείας Βασιλέως ἢ περὶ κολακείας ὄχλου, τουτέστι περὶ ῥυμουλκήσεως ὑπὸ τοῦ ὄχλου, νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ συζητήσω· περιττὸν νὰ συζητήσω περὶ ὑποθέσεων, ἀφορωσῶν εἰς τὴν ἔννοιαν τῶν γινομένων διὰ τοῦ νομοσχεδίου παραχωρήσεων, τουτέστιν, ἂν αὗται γίνωνται, ὅπως δὲν ἠδύνατο, παρὰ νὰ γίνωνται, πρὸς τὸν Διάδοχον καὶ τὸν μέλλοντα Βασιλέα, ἢ ἂν γίνωνται ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ὁ ὑπὲρ οὗ ἡ παραχώρησις δὲν θὰ ἦναι Διάδοχος ἢ μέλλων Βασιλεύς. Εἰς τοῦτο νομίζω εἷς τῶν ἀγορευσάντων χθὲς ἐπὶ τὰ ⅕ τῆς ἀγορεύσεώς του ἔστρεψε τὸν λόγον. Εἰς τοιαύτας ἀγορεύσεις βεβαίως δὲν καλοῦμαι ν’ ἀπαντήσω· ὁ ἀξιότιμος ὅμως προαγορεύσας ἀνέπτυξε θέμα πραγματικὸν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλω ἀπάντησιν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἀνέπτυξε τὸ θέμα, ὅτι πρῶτον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ κακῶς καθορίζεται ἡ παραχώρησις, δεύτερον, ὅτι ἡ παραχώρησις αὕτη, ἀντὶ ὠφελείας, θέλει γίνει πρόξενος περιπλοκῶν εἰς τὸν ὑπὲρ οὗ γίνεται, καὶ τρίτον, ὅτι τὸ εἶδος τοῦτο τῆς παραχωρήσεως εἶναι ἐπιβλαβὲς καὶ εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τοὺς κατοίκους. Ὡς πρὸς τὸ ἀόριστον τῆς παραχωρήσεως καὶ τὸ μὴ ἀκριβὲς τοῦ καθορισμοῦ αὐτῆς, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ παρατηρήσω, ὅτι τὰ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀκριβέστατα, καὶ ὅτι αὐτὰ ταῦτα τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ προαγορεύσαντος ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἐγένετο πρὸς τὸν καθορισμὸν πᾶν ὅ,τι ἠδύνατο νὰ γίνῃ, καὶ ὅτι τὰ τῆς ἰδιοκτησίας ἐν Ἑλλάδι, ὅπου δὲν ἔχομεν κτηματολόγιον, σπανίως εὑρίσκονται τοσοῦτον ἀκριβῶς καθωρισμένα, ὅσον θὰ εὑρεθῶσι καθωρισμένα μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἐν αἷς περιστάσεσι ψηφίζεται. Λέγω ἐν αἷς περιστάσεσι ψηφίζεται, διότι τὸ νομοσχέδιον παραπέμπει εἰς σχεδιαγράφημα. Τὸ νομοσχέδιον καθορίζει, διὰ γενικῶν ἐκφράσεων, τὴν περιφέρειαν τοῦ κτήματος, προσθέτει δὲ, ὅτι περὶ τοῦ κτήματος τούτου θέλει παρασκευασθῆ διάγραμμα, τὸ διάγραμμα δὲ τοῦτο δὲν θὰ σχεδιασθῇ κατόπιν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου ἐσχεδιάσθη καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν ἐπισήμως, ἀποτελοῦν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι τὸ ἐδάφιον γʹ. ἰδίως ἦτο ἀόριστον, ἔχον οὕτως: «Αἱ μεταξὺ τῶν ἀνωτέρω ἐκτάσεων τῶν ὑπερκειμένων τοῦ χωρίου Ἀλητσελεπῆ τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας ὀρέων καὶ τῆς θαλάσσης κείμεναι κτήσεις, ἤτοι δάση, γαῖαι καὶ λίμναι, περὶ ὧν συνταχθήσονται εἰδικὰ διαγράμματα μετὰ προηγουμένην καταμέτρησιν». Ἡ καταμέτρησις ἐγένετο, τὸ διάγραμμα παρεσκευάσθη καὶ ὑπεβλήθη, ἑπομένως σήμερον οὐδὲν ἔχει τὸ ἀόριστον τὸ ἄρθρον τοῦτο. Ἐξ ἐναντίας εἶναι πλέον ὡρισμένον ἢ οἱοσδήποτε ἄλλος τίτλος ἰδιοκτησίας ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθη ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς τὸ ἀόριστον, παρέστησεν, ὅτι εἶναι καὶ ἀνακριβὲς τὸ νομοσχέδιον, διότι αὐτὰ ταῦτα, ἅτινα ὑπέθεσεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι παρεχωροῦντο, ἀπεδεικνύετο, ὅτι δὲν παρεχωροῦντο. Τοῦτο δὲ εἶναι ἀτυχὲς ὡς πρὸς τὰ ἐπιχειρήματα τοῦ κ. Βουλευτοῦ, οὐχὶ πρὸς αὐτὸν προσωπικῶς, διότι ἀκριβῶς τὰ ἐπιχειρήματα αὐτοῦ κατὰ τῆς παραχωρήσεως ἐστηρίζοντο εἰς τὴν παραχώρησιν ἐκείνων, ἅτινα τὸ διάγραμμα ἀποδεικνύει μὴ παραχωρηθέντα. Πῶς, λέγει, μένουσιν ἐκτὸς τῆς παραχωρήσεως καὶ στεροῦμαι τοῦ ἐπιχειρήματος κατὰ τῆς τοιαύτης παραχωρήσεως ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐθεώρουν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐκτός; Ἀλλ’ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ἄρθρου ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐντὸς, διότι ἐκεῖνα μόνον ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐντός, ἐφ’ ὧν ἔχει ἀξιώσεις τὸ Δημόσιον, τὸ δὲ Δημόσιον δὲν ἔχει ἀξιώσεις ἐπὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτής. Διατὶ, λέγει, εἶναι κεχρωματισμένα τινὰ μόνον; Διότι ἡ ὑπηρεσία, λαβοῦσα τὸ νομοσχέδιον ὡς βάσιν τῆς ἐργασίας αὐτῆς καὶ τὰς ὁδηγίας τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως διὰ κεχρωματισμένων γραμμῶν σημειώσῃ, ὅ,τι ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον, ἀφῆκεν ἐκτὸς τῶν κεχρωματισμένων γραμμῶν τὰς γαίας τὰς ἀμέσως ἐν τῇ περιοχῇ τῶν χωρίων τούτων, ἐσημείωσε δὲ διὰ κεχρωματισμένων γραμμῶν τὰς γαίας τῶν χωρίων τούτων, αἵτινες δὲν εὑρίσκονται ἐντὸς τῆς ἀμέσου περιοχῆς αὐτῶν, αἵτινες ὅμως ἀποτελοῦσι τὴν περιφέρειαν τῶν χωρίων, ἀλλὰ τὸ τμῆμα τῆς περιφερείας τὸ ὂν ἐθνικόν. Ἡ ἀκρίβεια ἄρα τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν νομίζω, ὅτι δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ, οὐδὲ εἶναι, νομίζω, σπουδαῖον νὰ λέγηται, ὅτι τὸ σχεδιογράφημα ἡτοιμάσθη ἐν τοῖς χανίοις, ἢ ἐν τοῖς καφενείοις, σχεδιογράφημα, διὰ τὸ ὁποῖον ἄλλος Βουλευτής, ἐπίσης θέλων νὰ ἐπικρίνῃ, παρέστησεν, ὅτι ἐστάλησαν ὅλοι οἱ μηχανικοὶ καὶ οἱ γεωμέτραι τῆς Πελοποννήσου, ὅτι ἐστάλησαν πολυάριθμοι ἀνώτεροι καὶ κατώτεροι ὑπάλληλοι. Τοῦτο εἶναι ἐν μέρει ἀληθές, διότι ἐνομίζομεν, ὅτι πρὸ τῆς συζητήσεως ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ὅσον ἐνῆν ἀκριβεστέρας πληροφορίας. Αἱ πληροφορίαι αὗται ἦσαν ἀναγκαῖαι, διότι, ὡς εἶπον, διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ἡ νομικὴ κατάστασις οὐδενός. Τὸ νομοσχέδιον πρόκειται νὰ παραχωρήσῃ ὅ,τι ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον, ἔπρεπεν ἑπομένως νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ τί ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον καὶ ἕως ποίου σημείου ἐπεκτείνονται αἱ ἀξιώσεις τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ὁ κ. Βουλευτὴς μεταβάλλει ἔδαφος προσβολῆς καὶ λέγει, ὅτι, ναὶ μὲν τὸ νομοσχέδιον ἀναγράφει διατάξεις, καθ’ ἃς μόνα τὰ εἰς τὸ Ἔθνος ἀνήκοντα δίδονται εἰς τὸν Διάδοχον, ἀλλ’ αὐτὰ τὰ εἰς τὸ Ἔθνος ἀνήκοντα ἀμφισβητοῦνται, αὐτὰ τὰ εἰς τὸ Ἔθνος ἀνήκοντα κατεπατήθησαν, καὶ ἐνῷ τὸ Ἔθνος θὰ ἦναι διατεθειμένον νὰ ἀνεχθῇ τὴν καταπάτησιν, ὁ Διάδοχος δὲν θὰ ἦναι διατεθειμένος νὰ ἀνεχθῇ αὐτήν. Τοῦτο, νομίζω, ὑπῆρξε τὸ κύριον ἐπιχείρημα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐν τῷ θέματι τούτῳ. Ἀλλὰ δὲν βλέπω, διατὶ ὑποθέτει τοῦτο, ὅτι τὸ Ἔθνος θὰ ἀνεχθῇ τὴν καταπάτησιν καὶ οὐχὶ ὁ Διάδοχος· ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι ὁ Διάδοχος πολλῷ μᾶλλον θ’ ἀνεχθῇ τὴν καταπάτησιν, διότι ἔχει τὸ συμφέρον νὰ τὴν ἀνεχθῇ καὶ νὰ διαῤῥυθμίσῃ τὰ κατ’ αὐτήν. Ὁ Διάδοχος, παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀντὶ νὰ ὠφεληθῇ, θὰ βλαβῇ, διότι θὰ ἔχῃ δίκας, διότι θ’ ἀναγκασθῇ νὰ καταδαπανᾶται καὶ τὸν χρόνον αὐτοῦ νὰ κατατρίβῃ εἰς τοιαῦτα μικρόλογα ζητήματα. Καὶ ποῖος εἶπεν, ὅτι αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶδεν ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν τὸ βλέπει ὁ Διάδοχος; Ποῖος εἶπεν, ὅτι ὁ Διάδοχος, ἂν ὄχι ἐξ ὁρμεμφύτου, ἀλλ’ ἐκ τοῦ συμφέροντος τῆς ἰδιοκτησίας, δὲν θέλει φροντίσει εὐθὺς νὰ λύσῃ ὅλα τὰ ζητήματα καὶ νὰ τὰ λύσῃ βεβαίως παραχωρῶν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ἐγείρει τὰς ἀξιώσεις, πολὺ πλειότερα ὅσων ἤθελε παραχωρήσει τὸ Δημόσιον; Καὶ ἐδῶ ἀκριβῶς ἔγκειται ἡ δικαιολογία τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τουτέστι τοῦ μέτρου τῆς παραχωρήσεως τῆς ἰδιοκτησίας οὐχὶ εἰς τὸ Στέμμα, πρὸς κάρπωσιν ὑπὸ τοῦ Διαδόχου, ἀλλ’ εἰς αὐτὸν τὸν Διάδοχον, ὡς ἰδιοκτησία· Διότι ἂν ἐδίδετο τὸ κτῆμα εἰς τὸ Στέμμα, ὅπως καρπῶται αὐτὸ ὁ Διάδοχος, τότε θὰ συνέβαινον πάντα ταῦτα, ὅσα ἀπηριθμήσατε. Ὡς καρπωτὴς ὁ Διάδοχος, μὴ ἔχων τὸ δικαίωμα νὰ διαθέτῃ τὰ τοῦ κτήματος ὡς κύριος αὐτοῦ, δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ λύῃ τὰς διαφορὰς συμβιβαστικῶς, δὲν θὰ εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ θίξῃ τοὺς τίτλους τοῦ Ἔθνους ἐπὶ τὴν ἰδιοκτησίαν· ἀλλ’ ὅπως διατίθενται τὰ τῆς δωρεᾶς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἔχει πᾶσαν ἐξουσίαν ἄνευ διατυπώσεων ὁ Διάδοχος νὰ λύῃ πᾶσαν διαφοράν. Καὶ ἀμφιβάλλετε, ὅτι θέλει τὴν λύσει διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος ν’ ἀπαλλάξῃ αὐτὸν ἀπὸ τῶν περιπλοκῶν, αἵτινες, ὡς εἴπετε, εἶνε τοιαῦται, ὥστε νὰ καταστήσωσι τὴν δωρεὰν ταύτην ἄδωρον; ἢ μήπως ἦναι μεγάλη ἡ ἔκτασις τῶν περιπλοκῶν; Εἴδετε ἐκ τοῦ διαγράμματος τούτου καὶ ἐκ τῆς συνοδευούσης αὐτὸ ἐκθέσεως, ὁπόσον μικρὸς εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν κατοίκων, σχετικῶς πρὸς τὴν ἔκτασιν τῶν γαιῶν. Ποῖαι δὲ εἶναι αἱ ἀξιώσεις τῶν κατοίκων τούτων; Εἶναι ἀξιώσεις μεγάλαι ἴσως, προκειμένου περὶ οἰκογενειῶν οὐχὶ εὐπόρων, ἀλλὰ σχετικῶς πρὸς τὸ μέγεθος τῆς ἰδιοκτησίας, σχετικῶς πρὸς τὴν κίνησιν τῶν κεφαλαίων, ἣν ἐπάγεται ἡ διαχείρισις τοιούτου κτήματος, εἶναι ὡς οὐδὲν ταῦτα πάντα, ὅσον δήποτε καὶ ἂν ὦσι καθ’ ἑαυτὰς ὑπερβολικαὶ αἱ ἀξιώσεις. Πᾶσα παραχώρησις ἀπέναντι εὐλόγων ἀξιώσεων θὰ ἦναι προτιμοτέρα τῆς δίκης. Καὶ νομίζετε, ὅτι θὰ προτιμήσῃ ὁ Διάδοχος νὰ κατέλθῃ εἰς δίκας; Ἀλλ’ ἡ παραχώρησις, παρέστησάν τινες, ἔχει τι τὸ ἀναξιοπρεπές. Πῶς, λέγουσιν οὗτοι, ἀπεφασίσατε νὰ δώσητε εἰς τὸν Διάδοχον ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν, νὰ καταβιβάσητε αὐτὸν μέχρι τοῦ γεωκτήμονος, ἐνῷ ἠδύνασθε ἀντὶ 200 χιλιάδων δραχμῶν ἐτησίας χορηγίας νὰ τῷ δώσητε 250 ἢ 300 χιλιάδας, ἢ καὶ πλέον; Ἐπέπρωτο ν’ ἀκούσωμεν ἐνταῦθα καὶ ταύτην τὴν θεωρίαν, ὅτι ἡ ἀγενεστέρα τῶν περιουσιῶν, ἡ ἀγενεστέρα τῶν προσόδων εἶναι ἡ ἰδιοκτησία καὶ ἡ ἐκ τῆς ἰδιοκτησίας. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν καλούμεθα νὰ συζητήσωμεν ὑπὲρ τῆς ἰδιοκτησίας καὶ νὰ παραστήσωμεν, ὅτι τῶν προσόδων πασῶν ἡ εὐγενεστέρα καὶ ἡ μᾶλλον προσήκουσα εἰς Ἡγεμόνα εἶναι ἡ κτηματική. Ἡ τοιαύτη ὅμως κτηματικὴ περιουσία, κατὰ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν ἐκ Μεσσηνίας, ἔχει χαρακτῆρα μὴ Ἑλληνικὸν, διότι πρόκειται περὶ ἐκτάσεως εὐρείας, πρόκειται περὶ περιφερείας κτηματικῆς, τὴν ὁποίαν συνείθισεν ὁ λαὸς ν’ ἀποστρέφηται ὑπὸ τὸ ὄνομα τσιφλικίου. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶχε τὴν δικαίαν ἀξίωσιν νὰ ἴδῃ τὴν γῆν, τὴν ἀπελευθερωθεῖσαν διὰ τοῦ αἵματός του, διανεμομένην εἰς αὐτὸν, καὶ ἡ γῆ, ἡ οὕτως ἀποκτηθεῖσα, διενεμήθη εἰς αὐτόν. Ἂν τώρα παρὰ τὴν γῆν, τὴν οὕτω διανεμηθεῖσαν εἰς πάντα Ἕλληνα, δύνηται νὰ ὑπάρξῃ ποῦ καί που μεγάλη ἰδιοκτησία, αὐτὴ ἡ ἐξαιρετικῶς ὑπάρχουσα μεγάλη ἰδιοκτησία, μακρὰν τοῦ νὰ ἦναι κακόν τι, μακρὰν τοῦ νὰ ἦναί τι πολεμούμενον ἐν τῇ χώρᾳ, εἶναί τι, τὸ ὁποῖον ἡ χώρα ἐπιθυμεῖ καὶ πρέπει νὰ ἐπιθυμῇ νὰ ἴδῃ ἐν αὐτῇ. Διότι διὰ τῆς τοιαύτης ἰδιοκτησίας δύναται ἡ μικρὰ ἰδιοκτησία νὰ ὠφεληθῇ ἐκ τῶν διδαγμάτων τῆς ξένης τέχνης τῆς γεωργικῆς. Βεβαίως δὲν θέλει ὁ λαὸς νὰ ἴδῃ τὴν Ἑλλάδα κατατεμνομένην εἰς μεγάλας κτηματικὰς ἐκτάσεις, ἀλλὰ βεβαίως καὶ δὲν θέλει ὁ λαὸς νὰ ἦναι ἐστερημένος τῶν ἀγαθῶν τῆς ἐξαιρετικῶς κατὰ μεγάλα τμήματα γεωγραφικὰ τῆς χώρας ὑπάρξεως μεγάλης ἰδιοκτησίας, ἐν τῇ ὁποίᾳ νὰ δύνηται νὰ προάγηται ἡ γεωργικὴ τέχνη καὶ ν’ ἀρύηται ἐξ αὐτῆς τὰς ὠφελείας, τὰς ὁποίας μόνη ἡ μεγάλη γεωργία δύναται νὰ παράσχῃ εἰς τὴν μικράν. Ἂν δὲ μεγάλην ἰδιοκτησίαν πρόκηται νὰ ἔχωμεν, πῶς δυνάμεθα νὰ τὴν ἔχωμεν καλλίτερον, παρὰ ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Διαδόχου; Θέλετε τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν ἐν τῷ προσώπῳ κερδοσκόπου τινός; Βεβαίως, ὅταν κερδοσκόπος ἔχῃ τὴν μεγάλην ἰδιοκτησίαν, ὅταν ἡ ἰδιοκτησία αὕτη ᾖναι πυκνῶς κατῳκημένη, θέλομεν ἔχει τὰ φαινόμενα, περὶ τῶν ὁποίων ὡμίλησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, καὶ τὰς περιπλοκὰς, αἵτινες θέλουσι καταστήσει τὴν ἰδιοκτησίαν ἀφόρητον, καὶ θέλουσι παρακινήσει τὸν ἰδιοκτήτην, νὰ προτιμήσῃ τὴν ἐκποίησιν ἐπὶ οἱῳδήποτε ὅρῳ μᾶλλον, παρὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἐνοχλήσεων, τὰς ὁποίας τῷ παρέχουσιν αἱ τοιαῦται περιπλοκαί. Ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ ἐκτάσεως εὐρείας, ἐντὸς τῆς ὁποίας οἱ κάτοικοι ἀραιότατα εἶναι συνῳκισμένοι, ἐντὸς τῆς ὁποίας προσπάθεια πρέπει νὰ καταβληθῇ, πῶς νὰ προσέλθωσι νέοι κάτοικοι, οὐχὶ πῶς νὰ μὴ ἱκανοποιηθῶσιν οἱ ἐντὸς τῶν χωρίων κατοικοῦντες, δύναται νὰ ὑπάρξῃ λόγος περὶ τοιούτων ἐνοχλήσεων καὶ περιπλοκῶν, ὅταν μάλιστα ὁ κατέχων τὸ κτῆμα τοῦτο δὲν ᾖναι κερδοσκόπος, ἀλλ’ εἶναί τις, ἀποδίδων κατὰ πρῶτον λόγον σημασίαν εἰς τὸ γόητρον, εἰς τὴν ἠθικὴν ἀπόλαυσιν τῆς ἰδιοκτησίας, ὅταν ᾖναί τις ἔχων ὑποχρεώσεις, ὡς ἐκ τῆς θέσεως αὐτοῦ, νὰ πολιτεύηται πρὸς τοὺς ἐν τῷ κτήματι, οὐχὶ ὡς πρὸς γεωργοὺς μόνον τοῦ κτήματος, ἀλλ’ ὡς πρὸς πολίτας τοῦ Κράτους, τοῦ ὁποίου αὐτὸς εἶναι ὁ μέλλων Ἡγεμών; Ποῖον μεγαλείτερον εὐτύχημα δύναται νὰ ὑπάρξῃ διὰ τοὺς ἐγκατεσπαρμένους γεωργοὺς ἐν τῷ κτήματι, παρὰ νὰ ἔχωσιν ἰδιοκτήτην τῆς μεγάλης περιφερείας τὸν Διάδοχον, τὸν μέλλοντα Ἡγεμόνα τῆς χώρας; Καὶ ἂν πρέπῃ νὰ ἔχωμεν κατὰ τμήματα ἐξαιρετικῶς μεγάλας ἰδιοκτησίας, ποία μεγαλειτέρα εὐτυχία δύναται νὰ ὑπάρξῃ διὰ τὴν γεωργίαν τῆς Ἑλλάδος, παρὰ νὰ ἔχωμεν τὴν πρώτην ταύτην μεγάλην ἰδιοκτησίαν, τὸ πρῶτον τοῦτο πρότυπον μεγάλης ἰδιοκτησίας, διοικούμενον ὑπὸ προσώπου, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἐν τῇ διοικήσει δὲν θ’ ἀποβλέψῃ εἰς τὸ κέρδος; Καὶ ἐνταῦθα ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας λέγει, ὅτι ἡ ἔκθεσις, ἡ συνοδεύουσα τὸ νομοσχέδιον, παριστᾷ τὸ κέρδος μικρὸν μὲν ἤδη, μέγα δὲ κατόπιν, καὶ ὅτι, διὰ νὰ ᾖναι μέγα κατόπιν, πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι θὰ ἀσχοληθῇ ὁ ἰδιοκτήτης εἰς τὴν καταπίεσιν τῶν κατοίκων, ὅπως πληρώσωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπλήρονον μέχρι τοῦδε, διότι τὸ Δημόσιον ἐπέτρεπεν εἰς αὐτοὺς νὰ μὴ πληρόνωσι. Δὲν εἶναι αὕτη ἡ ἔννοια τῆς ἐκθέσεως. Ἂν ὡς πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις τῶν κατοίκων θὰ ἐπέλθῃ διαφορὰ, θὰ ἐπέλθῃ βεβαίως ὑπὲρ αὐτῶν, τὸ δὲ κέρδος, τὸ ἐκ τοῦ κτήματος, δὲν θὰ ᾖναι τὸ ἐκ τῆς πιέσεως ἀπόρων γεωργῶν. Τὸ κέρδος, τὸ ἐκ τοῦ κτήματος, θὰ ᾖναι τὸ ἐκ τῆς γεωργικῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ κτήματος, τὸ ἐκ τῆς δαπάνης ἐν τῷ κτήματι μεγάλων κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα θὰ δύνηται ὁ Διάδοχος νὰ δαπανήσῃ ἐρχόμενος ὡς ἰδιοκτήτης, καὶ ὄχι ὡς ἐπικαρπωτὴς κτήματος, ἀνήκοντος εἰς τὸ Στέμμα. Θεωρῶν αὐτὸ ὡς ἀνῆκον εἰς αὐτὸν προσωπικῶς, θὰ δύνηται, καὶ δανειζόμενος ἔτι ἐπὶ τοῦ κτήματος, νὰ δαπανήσῃ, ἂν ἄλλως δὲν πορισθῇ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον ἐκεῖ θέλει νὰ διαθέσῃ. Ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς περὶ ἐπιμόρτου καλλιεργείας καὶ περὶ διαφόρων συστημάτων καλλιεργείας· οὐδ’ ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐν τῷ πλείστῳ τοῦ κτήματος τούτου δὲν χωρεῖ, οὔτε ἐπίμορτος καλλιέργεια, οὔτε ἄμεσος, διότι τὸ πλεῖστον τοῦ κτήματος εἶναι δάσος, καὶ δάσος δύναται νὰ διαχειρίζηται προσηκόντως μόνον παρὰ τοῦ ἰδιοκτήτου μεγάλης περιφερείας. Μεγάλη πρέπει νὰ ᾖναι ἡ ἔκτασις τοῦ κτήματος, διὰ νὰ δύνηται ἡ καλλιέργεια τοῦ ἐν αὐτῷ δάσους νὰ γίνηται ἐπωφελῶς, μεγάλη πρέπει νὰ ᾖναι καὶ ἡ ἔκτασις τοῦ δάσους. Ὁ κύριος μικρᾶς ἐκτάσεως ἔχει συμφέρον ἐν τῇ καταστροφῇ τοῦ δάσους· ὁ ἔχων μεγάλην περιφέρειαν δάσους, συνδυασμένου μετὰ γαιῶν καλλιεργουμένων, ἐκεῖνος αἰσθάνεται τὴν ἐκ τοῦ δάσους ὠφέλειαν, ἐκεῖνος δύναται νὰ τὸ περιποιηθῇ καὶ νὰ τὸ ἐκμεταλλευθῇ κατὰ σύστημα ἐπιστημονικὸν καὶ διὰ τρόπου, ὁ ὁποῖος θέλει ἀποφέρει εἰς αὐτὸν κέρδος, τοῦ ὁποίου σήμερον οὐδ’ ἴχνος παρ’ ἡμῖν ὑπάρχει, διότι οὐδὲ ἀρχὴν ἐκμεταλλεύσεως τοιαύτης ἔχομεν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας παρέστησεν, ὅτι ἐκμετάλλευσις τοῦ δάσους εἶναι ἡ συλλογὴ τοῦ καρποῦ τῶν βαλανιδοδένδρων, καὶ ἠρώτησε, κατὰ τίνα τρόπον θέλει γίνεσθαι ἡ συλλογὴ αὕτη, καὶ ἂν ὁ Διάδοχος θέλῃ ἐπιτρέψει εἰς τοὺς νῦν συλλέγοντας νὰ ἐξακολουθήσωσι συλλέγοντες κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς, ὡς μέχρι τοῦδε, ὅρους. Ἐλπίζω, ὅτι θέλει μεταβάλει καὶ τρόπον καὶ σύστημα νομῆς τοῦ δάσους, ἀλλὰ βεβαίως ἡ μεταβολὴ αὕτη θέλει εἶσθαι εἰς ὄφελος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι σήμερον νέμονται τὸ δάσος. Οὐδένα ἔχομεν λόγον, ἵνα ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου θέλει ζημιώσει τινὰ, ἀλλ’ ἰδίως δὲν θέλει ζημιώσει ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐντὸς τῆς περιφερείας τῆς παραχωρουμένης θέλουσιν εὑρεθῆ. Εὐτυχεῖς ἤθελον λογισθῆ πάντες οἱ κάτοικοι τῶν τμημάτων ἐκείνων τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν εὑρίσκοντο ἐντὸς τῆς περιφερείας, διὰ ν’ ἀπολαύσωσι τῶν ὠφελημάτων, τὰ ὁποῖα θέλει παράσχει ἡ τοιαύτη παραχώρησις. Ἡ παραχώρησις κτήματος εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ Στέμματος εἶναί τι ἀναγκαῖον’ ὁ Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος πρέπει νὰ ἦναι ἰδιοκτήτης, δὲν προσήκει νὰ ἦναι ἀνέστιος. Τὴν ἰδιοκτησίαν δὲν δύναται ν’ ἀποκτήσῃ ἄλλως ἢ διὰ δωρεᾶς τοῦ Ἔθνους, τὴν δωρεὰν δὲ ταύτην ἐκτελοῦμεν σήμερον. Εὐτυχῶς ἐν τῇ Βουλῇ οὐδεὶς εὑρέθη, ὅστις νὰ μὴ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς ἀξιοπρεποῦς συντηρήσεως τοῦ Διαδόχου. Δὲν πρόκειται ἄρα περὶ τούτου νὰ συζητήσωμεν, ἀλλὰ πρόκειται μόνον νὰ πολεμήσωμεν τὴν στρεβλὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ συντήρησις δὲν εἶναι ἀξιοπρεπὴς, γινομένη διὰ κτηματικῆς παραχωρήσεως, εἶναι ἀξιοπρεπὴς μόνον, γινομένη διὰ σιτηρεσίου.

§59ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤμην διατεθειμένος, Κύριοι, νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἄλλως τε ἤδη τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη ἀπὸ τοὺς ἀξιοτίμους προαγορεύσαντας, καὶ ἡ ὥρα δὲν ἐπιτρέπει πλέον τὴν μακρηγορίαν. Ἀλλ’ οἱ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ὁ τρόπος, δύναμαι νὰ εἴπω, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐξακολουθεῖ καὶ ἐπισφραγίζεται ἡ συζήτησις αὕτη διὰ τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ, μὲ ὠθοῦσι νὰ ἐπιφέρω μερικὰς παρατηρήσεις γενικωτέρας. Ἤλπιζον, Κύριοι, ὅτι, προκειμένου τοὐλάχιστον περὶ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἠθέλομεν ἔχει τὸν τρόπον ἐκεῖνον τὸν πεισματώδη τοῦ συζητεῖν, τὸν ὁποῖον ἰδίως μετέρχεται ὁ κ, Πρωθυπουργὸς, καὶ τὸν μετήρχετο ἴσως ὄχι τόσον ἐπιβλαβῶς ἐπὶ ἄλλων θεμάτων, ὅσον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἐνόμιζον, ὅτι, ἂν δὲν ὑπῆρχε μία ὁμοφροσύνη γενικὴ, ἀλλὰ τοὐλάχιστον δὲν θὰ ὑπῆρχεν ὁ χαρακτὴρ ἐκεῖνος τῆς συζητήσεως, ὁ ὁποῖος κατεδείχθη προκειμένου ἀκόμη καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου. Ὅταν ὡμίλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂν ξένος τις παρευρίσκετο ἐνταῦθα, βεβαίως δὲν θὰ ἐνόμιζεν, ὅτι πρόκειται περὶ παραχωρήσεως γινομένης πρὸς τὸν Διάδοχον, ἀλλ’ ὅτι πρόκειται περὶ ζητήματος τῆς συνήθους πολιτικῆς, περὶ τοῦ ὁποίου δεινὴ διεξάγεται πάλη ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φαίνεται τείνων, οὕτως εἰπεῖν, νὰ κατατροπώσῃ ἐχθροὺς κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην. Καὶ ὅταν τις ἀναλογισθῇ, ὅτι πρόκειται περὶ νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιψήφισις κατ’ οὐδὲν ἠδύνατο νὰ προσβάλῃ τὰ κομματικὰ συμφέροντα τῶν ἀγορευσάντων, βεβαίως ἤθελεν ἀπορήσει πρὸς τί αὐτὸς ὁ τρόπος τῆς συζητήσεως ἐκ μέρους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τοῦ Συμβούλου τοῦ Στέμματος, ἀφοῦ δὲν θὰ ἠδύνατο νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἄνδρες γεγηρακότες καὶ ἐν τῇ πολιτικῇ καὶ ἐν τῇ πείρᾳ, ὁμιλοῦντες καὶ ἔχοντες γνῶσιν τοῦ πράγματος ἐγγυτέραν ἐκείνης, ἣν ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τοιούτου ἀντικειμένου, ἠδύναντο νὰ μὴ σπουδαιολογῶσιν. Ἐνόμισεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐκαλεῖτο, ἵνα διὰ τῆς συνήθους ῥητορικῆς του πολεμήσῃ ἀντιπάλους, καὶ ἐλησμόνει εἰς πᾶσαν φράσιν καὶ περίοδον τοῦ λόγου του, ὅτι δὲν πρόκειται πλέον περὶ ἐκείνων τῶν ζητημάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἴδομεν καὶ ἄλλοτε τὴν αἰσιοδοξίαν του, ἀλλ’ εἴδομεν καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Ἐπὶ ἄλλων ζητημάτων, ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ἰδίως, ἠδυνήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ πολλὰ ἔτη νὰ μᾶς ἐπιδείξῃ ἐπαγγελίας πολλὰς καὶ ποικίλας περὶ τῆς ταχίστης ἐπανορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῶν τὰ ἔχομεν ἤδη ἐνώπιόν μας. Ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἐπὶ ἐκείνων τῶν θεμάτων ἠδύνατο ἐπὶ τέλους νὰ ὁμολογήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἔκαμε πειράματα, δὲν πιστεύω ὅμως νὰ δυνηθῇ νὰ εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι πειράματα ἔκαμε καὶ ἐπὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Στέμματος. Ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βασιλείας δὲν ἐπιδέχεται πειράματα, οὐδὲ εὐκόλους τὰς ἐπανορθώσεις. Καὶ ἐνῶ, Κύριοι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον πρόκειται ἁπλῶς νὰ χορηγηθῇ ὑλική τις ἐπικουρία πρὸς ἀξιοπρεπῆ παράστασιν τοῦ Διαδόχου, σήμερον βλέπομεν εἰς τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὸν κίνδυνον τῆς οἰκονομικῆς καταστροφῆς τοῦ Διαδόχου, διότι προκηρύττει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὁ Διάδοχος πρόκειται, διαχειριζόμενος ἐκείνην τὴν περιουσίαν, νὰ φέρηται εἰς ὅλας του τὰς σχέσεις Βασιλικῶς. Καὶ ἂν πρόκηται νὰ παραλάβῃ μίαν ἐπαρχίαν σχεδὸν ὁλόκληρον, μὲ ἱκανὴν πληθὺν κατοίκων καὶ κατόχων καὶ καλλιεργητῶν, ἡ Βασιλικὴ μεγαλοπρέπεια πρὸς πάντας τούτους ἐν τῇ διαχειρίσει τοιαύτης περιουσίας δὲν ἐννοεῖ τις πῶς θὰ φθάσῃ τὰ μεγάλα εἰσοδήματα. Ὅπως, Κύριοι, παρετηρήθη, ὑπάρχουσιν ἐκεῖ καὶ οἱ κακῶς μὲν, (ἔστω πρὸς στιγμὴν κατέχοντες) ἀλλ’ ἐπὶ ἔτη πολλὰ κατέχοντες καὶ νεμόμενοι τὰς γαίας ἐκείνας, νεμόμενοι τὰ δάση, διὰ τῆς συλλογῆς τῶν καρπῶν, τὰς βοσκησίμους γαίας διὰ τῶν ποιμνίων των. Πιθανὸν τὰ τοιαῦτα νὰ γίνωνται ἄνευ τίτλου καὶ δικαιώματος. Ἀλλ’ ὁ Διάδοχος δὲν θὰ θέλῃ βεβαίως οὐδὲ τὰς ἀμφιβόλους ἀξιώσεις νὰ προσβάλῃ· ἀλλὰ καὶ ἂν εἰς τοῦτο μόνον περιορισθῇ, εἰς τὸ νὰ μὴ προσβάλῃ τὰς ἀμφιβόλους ἀξιώσεις, νομίζετε, ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ προβῇ εὐχερῶς εἰς τὴν καλλιέργειαν καὶ ἐκμετάλλευσιν, τὴν ὁποίαν παριστᾶτε λαμπρὰν καὶ ἐπικερδῆ; Ποία πεῖρα, ποία λογικὴ δύναται νὰ συμβιβάσῃ αὐτὰς τὰς δύο ἐπαγγελίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἀφ’ ἑνὸς ἐπαγγέλλεται τοιαύτην κάρπωσιν ἀπεράντων γαιῶν καὶ δασῶν περιστρεφομένων εἰς ὑποχωρήσεις καὶ εὐποιΐας, καὶ ἀφ’ ἑτέρου μᾶς ὑπόσχεται συστήματα εὐρείας καλλιεργείας καὶ μεγάλα εἰσοδήματα. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι τὰ πάντα δύναται νὰ προείπῃ καὶ προδιαγράψῃ πῶς θὰ γίνωνται, καὶ ἀπορεῖ διὰ τὰς παρατηρήσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἄνθρωποι πολλῆς πείρας ἐπιφέρουσιν ἐπὶ τῶν συμβησομένων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δεικνύει ὑπεράνθρωπον πρόγνωσιν, πῶς θὰ διεξαχθῶσι τὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ δάσους, πῶς τὰ τῶν βοσκησίμων γαιῶν, πῶς τὰ τῶν καλλιεργησίμων, τίθεται εἰς τὰς σκέψεις τοῦ Διαδόχου, γνωρίζει ἀκριβῶς πῶς θὰ ἐνεργῇ ὁ Διάδοχος, καὶ πᾶς ἄλλος ἐν τῷ μέλλοντι, ὁ ὁποῖος ἤθελέ ποτε διαδεχθῆ τὸν Διάδοχον ἐν τῇ μεγάλῃ ἐκείνῃ κτήσει· γνωρίζει καὶ πῶς θὰ αἰσθάνωνται οἱ κάτοικοι ἐκεῖνοι· μᾶς παρέστησε ποία θὰ ἦναι ἡ κατάστασις τῶν μερῶν ἐκείνων μετ’ ὀλίγον, καὶ ἐὰν κατ’ ἄλλον τρόπον δὲν μᾶς ἔφερεν εἰς τὴν γῆν τῆς Ἐπαγγελίας μέχρι τοῦδε, τοὐλάχιστον θὰ μᾶς δώσῃ ἤδη ἓν δεῖγμα τῆς γῆς τῆς Ἐπαγγελίας, διότι γῆ φαίνεται τῆς Ἐπαγγελίας θὰ ἦναι ὁ τόπος ἐκεῖνος. Ἀλλὰ, Κύριοι, δύναταί τις, θέλων νὰ σκεφθῇ φρονίμως, νὰ προείπῃ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι δὲν θὰ συμβῶσι περιπλοκαὶ κατὰ τὴν κάρπωσιν ὑπὸ τοῦ Διαδόχου τῶν τοιούτων ἀπεράντων ἐκτάσεων; Πρέπει νὰ στερῆται ἐντελῶς τῆς κοινῆς πείρας, διὰ ν’ ἀποφανθῇ ἐκ προοιμίων, ὅτι τὰ πάντα θέλουν γίνεσθαι ὁμαλῶς. Μᾶς λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὁ Διάδοχος θὰ προτιμήσῃ νὰ κάμῃ παραχωρήσεις, παρὰ νὰ τεθῇ εἰς τὴν θέσιν τοῦ διαδίκου. Ὁ Διάδοχος λοιπὸν, καὶ περὶ ἀμφιβόλων ἀξιώσεων προκειμένου, θ’ ἀποφεύγῃ βεβαίως νὰ ἐμφανίζηται ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, καὶ θὰ προτιμᾷ νὰ χαρίζῃ ἀκαταπαύστως. Κἄπου συνέβη, Κύριοι, ὅτι ἄνθρωποί τινες εἶχον ἐκμεταλλευθῆ τὴν θεοσέβειαν μιᾶς γραίας γυναικὸς, ἡ ὁποία δὲν ἤθελε ποτὲ νὰ λάβῃ ὅρκον, καὶ παρ’ ὀλίγον νὰ τῆς ἀφαιρέσωσιν ὅλην τὴν περιουσίαν της. Τοιοῦτόν τι βεβαίως κατ’ ἀνάγκην θὰ συμβῇ μὲ τὸν Διάδοχον, ἐὰν πρόκηται νὰ ἐξακολουθῇ φερόμενος Βασιλικῶς πρὸς ὅλους. Οὐδὲ δύναται νὰ ἐννοῇ ὁ Ἕλλην συμβιβαζομένην τὴν αἴγλην τὴν Βασιλικὴν μὲ τὴν πολὺ προσεκτικὴν τήρησιν τῶν ὑλικῶν συμφερόντων. Ὁ Ἕλλην τὸν Βασιλέα θεωρεῖ ὥς τι ἰδανικὸν, ὥς τι ὑπέρτερον τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, καὶ σεῖς θέλετε νὰ τὸν παρουσιάσητε καὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας ὡς συνήθη ἄνθρωπον, δυνάμενον νὰ κληθῇ εἰς τὰ Δικαστήρια; Ἀλλὰ, Κύριοι, μήπως δὲν ἀναγνωρίζω, ὅτι ὁμιλῶν τις σήμερον ἐπὶ τοιούτων ματαιοπονεῖ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μειδιᾷ, ὡς παρατηρῶ ἤδη, ὅταν γίνωνται τοιαῦται παρατηρήσεις: Ἀλλ’ αὐτὸς μᾶς εἶπεν ἀκόμη χθὲς, ὅτι δὲν προσέχει εἰς τὰς παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι γίνονται, αὐτὸς ἀποβλέπει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, βλέπει, ὅτι δύναται νὰ κατορθώσῃ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον· τί τὸν μέλει, ἐὰν γίνωνται ἀντιῤῥήσεις; Καὶ βλέπετε, ὅτι ὅλη μάλιστα ἡ προσπάθεια αὐτοῦ τείνει εἰς τὸ νὰ παραστήσῃ ἑαυτὸν ὡς ἕνα ὁμόδικον, οὕτως εἰπεῖν, ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ τοῦ Στέμματος, καὶ τοὺς ἄλλους ὡς ἀντιδίκους εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ ἐξεγείρηται ἡ ἀγανάκτησίς του καὶ νὰ ὁμιλῇ ῥητορικῶς καὶ μετ’ ὀργῆς, διότι εἶναι μία ὑπόθεσις ἰδική του, καὶ ἑπομένως δὲν ἠδύνατο, παρὰ νὰ μεταχειρισθῇ ὅλην τὴν δύναμιν τοῦ λόγου, διὰ νὰ κατατροπώσῃ τοὺς ἐναντίους. Δὲν νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ ὁμιλῇ μετὰ περισκέψεως περὶ τοῦ τί φρονεῖ ἕκαστος, καὶ ἓν μόνον μέλος ἂν παρίστατο ἀντιλέγον, ὄχι ὁλόκληρος Ἀντιπολίτευσις, διότι πρόκειται περὶ τοῦ Στέμματος, τοῦ ὁποίου τὴν ἀξιοπρέπειαν ἔπρεπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πλειότερον νὰ φυλάττῃ. Καὶ ὅταν, Κύριοι, γίνωνται αἱ παρατηρήσεις, ὅτι αὐτὸ τὸ παραχωρούμενον τέλος πάντων δὲν ὁρίζεται παντάπασιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, σᾶς λέγει, ὅτι ἰδοὺ εἶναι καὶ διάγραμμα. Ἀλλὰ τὸ διάγραμμα δύναται ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν ἔκφρασιν τοῦ νομοσχεδίου; Τί λέγει τὸ ἐδάφιον 3; «Αἱ μεταξὺ τῶν ὑπερκειμένων ὀρέων καὶ τῆς θαλάσσης κλπ. κλπ.» Παρουσιάσθη καὶ ἓν διάγραμμα. Ἀλλὰ μήπως λέγῃ τὸ νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὑποβεβλημμένον διάγραμμα; Πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ διάγραμμα τοῦτο νὰ ἀνατρέψῃ τὴν ἔννοιαν καὶ τὴν ῥητὴν ἔκφρασιν τοῦ νομοσχεδίου; Καὶ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἀληθῶς αὐτοῦ ἐπικρατεῖ ἡ αὐτὴ περίσκεψις, ἡ ὁποία ἐπεκράτησεν ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων ἐπὶ ἀρκετὰ ἤδη ἔτη. Νομίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἀρκετὴ λύσις εἶναι, τὸ νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα διὰ τῆς πλειοψηφίας, ἀλλ’ ἐὰν θὰ λυθῇ καὶ παραβιαζομένου τοῦ Κανονισμοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, περὶ τούτων δὲν φροντίζει. Καὶ φαντασθῆτε, Κύριοι, καὶ ἀνεξαρτήτως ἀκόμη τῆς οὐσίας τοῦ πράγματος, εἰς ποίαν θέσιν τίθεται ἡ Βασιλεία καὶ ὁ Διάδοχος, ὅταν δύνηται νὰ παρασταθῇ, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ παραβιασθῇ ὁ Κανονισμὸς καὶ τὸ Σύνταγμα, διὰ νὰ γίνῃ ἡ παραχώρησις. Καὶ ἀληθῶς Συνταγματικὴ εἶναι ἡ διάταξις, ἡ ἐπιβάλλουσα τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν. Πῶς δύναται λοιπὸν ὁ Διάδοχος νὰ δεχθῇ τοιοῦτον δῶρον; Καὶ νομίζετε, ὅτι ἐκεῖνο τὸ ἐπιχείρημα θὰ ἰσχύῃ καὶ εἰς τὸ πνεῦμα τοῦ Διαδόχου, ὅτι δηλαδὴ ἐπρόκειτο περὶ θάῤῥους γνώμης; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατώρθωσεν ἴσως νὰ παρηγορήσῃ τινάς, ὅτι πρόκειται νὰ ἐκτελέσωσι καὶ ἔργα θάῤῥους, καὶ ἔλεγεν αὐτοῖς: «Σεῖς οἱ ἀντιπολιτευόμενοι δὲν ἔχετε τὴν τόλμην νὰ ὑποβάλητε τὴν γνώμην σας ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ἀναλύσατε, ἐκτιμήσατε τὰς ἰδέας αὐτάς.» Ὡς ἔργον θάῤῥους, ἀγνοῶ ὁποίου εἴδους θάῤῥους παρεστάθη εἰς τὸ πνεῦμα τῶν φίλων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ νὰ ἔλθωσι νὰ ψηφίσωσι παραχώρησιν ἐκτάσεων τοιούτων εἰς τὸν Διάδοχον. Ἀλλὰ πᾶς ὀρθῶς κρίνων ἐπὶ τῶν τοιούτων, θὰ παραδεχθῇ τὸ μόνον παραδεκτὸν λογικῶς, ἂν πρόκηται περὶ θάῤῥους, ὅτι δὲν ἐτολμήσατε νὰ θέσητε τὸ ζήτημα εἰς μυστικὴν ψηφοφορίαν. Ἐθεωρήσατε, ὅτι ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ εἷς κομματικὸς λόγος δὲν δύναται νὰ ἐμφιλοχωρήσῃ, ὑπῆρχε κίνδυνος, νὰ μὴ λάβητε οὐδὲ πέντε ψήφους, ἐὰν τὸ ἐθέτετε εἰς μυστικὴν ψηφοφορίαν. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀληθὲς, καὶ ὄχι ὅτι δὲν ἔχομεν ἡμεῖς τὸ θάῤῥος νὰ ψηφίσωμεν φανερά. Καὶ τὸ Σύνταγμα, Κύριοι, προφανῶς ὑποδεικνύει τὴν μυστικὴν ψηφοφορίαν. Προκειμένου περὶ Ἀντιβασιλείας, περὶ ἐπιτροπείας τοῦ Βασιλέως, διατάσσει ἵνα διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας γίνηται ἡ ἐκλογή· ὥστε, καὶ ἂν δὲν ὑπῆρχεν ὁ Κανονισμὸς, ἐξ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος θὰ ἐπήγαζεν ἡ ὑποχρέωσις τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας. Ἠναγκάσθητε λοιπὸν καὶ Κανονισμὸν νὰ παραβιάσητε καὶ Σύνταγμα, διὰ νὰ κατορθώσητε αὐτὴν τὴν παραχώρησιν. Καὶ δὲν αἰσθάνεσθε, Κύριοι, ὅτι ἀμφισβητουμένη παραχώρησις τοιαύτη πρὸς τὸν Διάδοχον τοῦ Ἑλληνικοῦ θρόνου δὲν δύναται ἢ ν’ ἀποκρουσθῇ παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου; Πῶς δύνασθε νὰ εἴπητε σεῖς, ὅτι σεῖς μόνοι ἀντιπροσωπεύετε τὸ Ἔθνος, καὶ τὸ Ἔθνος μεθ’ ὑμῶν ποιεῖται τὴν τοιαύτην παραχώρησιν; Πῶς δύνασθε ὑμεῖς, ὅπως καὶ ἄλλοι παρέστησαν προηγουμένως, νὰ ἀντιποιηθῆτε τὸ μονοπώλιον τῆς εὐλαβείας πρὸς τὸν Ἡγεμόνα, καὶ πῶς δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ Βασιλεία ἵσταται εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν πρέπει νὰ ἵσταται, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ὁλόκληρος Ἀντιπολίτευσις δὲν εὐλαβεῖται αὐτήν; Καὶ ἐὰν αὔριον οἱ σημερινοὶ ἀντιπολιτευόμενοι ἀποκτήσωσιν ἀριθμὸν ἀνώτερον ψήφων ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν θὰ ἦναι αὐτοὶ οἱ Σύμβουλοι τοῦ Στέμματος; Ποίαν ἀξίαν θὰ ἔχῃ αὐτὴ ἡ διὰ πλειοψηφίας παραχώρησις μετὰ τὴν τοιαύτην συζήτησιν, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὡς μὴ ὤφειλε, νομοσχέδιον, συνδεόμενον πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Στέμματος, κατέστη ἠθικὸν ῥάκος; Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πλέον ἠθικῶς δὲν ὑφίσταται. Οἱ ἀγορεύσαντες κατὰ τοῦ νομοσχεδίου οὐδόλως βεβαίως αὐτοὶ προσέκρουσαν εἰς τὴν εὐλάβειαν πρὸς τὸ Στέμμα· ἀπεναντίας, μετ’ εὐλαβείας ἄκρας ἐξεδήλωσαν ὅλοι τὰ αἰσθήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πάντες συμμεριζόμεθα. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὁ τρόπος, καθ’ ὃν συζητεῖται καὶ καθ’ ὃν ἐπιψηφίζεται, ἴσως δὲν ἔπρεπε τοὺς παρατηροῦντας καλῶς τὴν κατάστασιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν ἀπὸ τινων ἤδη ἐτῶν, δὲν ἔπρεπεν ἴσως νὰ τοὺς ἐκπλήξῃ. Ὅταν ἡ προσεχὴς ἱστορία τοῦ τόπου θελήσῃ νὰ ἐξετάσῃ τὴν πολιτικὴν κατάστασιν τῶν τελευταίων ἐτῶν, ἴσως καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο χρησιμεύσῃ ὡς μία δᾷς ἱκανῶς φωτίζουσα, ὄχι περὶ τῶν τάσεων τῶν ἀνευθύνων προσώπων,—δὲν ἐννοῶ τοιοῦτόν τι — ἀλλὰ περὶ τῶν τάσεων ὑμῶν, περὶ τῆς πολιτείας καὶ τῆς τακτικῆς, τὴν ὁποίαν ἀπό τινων ἐτῶν μετέρχεσθε, τὰ πάντα ταπεινοῦντες καὶ ἐξευτελίζοντες. Καὶ ὑπάρχουσι φαίνεται ἐποχαὶ καὶ καταστάσεις, καθ’ ἃς τῳόντι ἀναγκάζεταί τις νὰ ἐκπληροῖ, οὕτως εἰπεῖν, ἔργον ἱστοριογράφου, ἐπιφέρων κρίσεις ἁπλᾶς καὶ παρατηρήσεις, εἰς οὐδὲν ἰσχυούσας νὰ μεταβάλωσι τὴν φορὰν τῶν πραγμάτων ἐπί τινα χρόνον. Τάσις ἀκατάσχετος ὑπάρχει ἐκ μέρους τινῶν ἀπό τινων ἐτῶν, ὅπως τὰ πάντα ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ ἐξευτελισθῶσιν ἄνευ ἀνάγκης. Ἀναφέρει βεβαίως ἡ ἱστορία περιστάσεις πολλάς, καθ’ ἃς, ἕνεκα δοκιμασιῶν μακρῶν ἀλλεπαλλήλων, γεννᾶται ἀπογοήτευσις καὶ ἐξευτελίζονται οἱ θεσμοὶ τοῦ τόπου, ἀλλὰ τὰς τοιαύτας περιστάσεις ἐπωφελοῦνται ῥέκται πολιτικοὶ ἄνδρες, καὶ συντελοῦσι μὲν τὴν καταστροφὴν ἀφ’ ἑνός, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου νέον οἰκοδόμημα ὑγείας ἀνεγείρουσιν. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν δὲν ἔχουσι μὲν βεβαίως τὸ θάῤῥος οἱ κρατοῦντες νὰ καταργήσωσι τοὺς θεσμούς, ἀλλὰ τοὺς διατηροῦσι μόνον πρὸς ἐκμετάλλευσιν καὶ ἐξευτελισμόν. Οὕτως, ἄνευ τινὸς ἀνάγκης, ἔτεινον καὶ τείνουσι νὰ ἐξευτελίσωσι κατὰ πρῶτον λόγον τὸ Κοινοβούλιον, καὶ ὅταν οὐδεμίαν εὗρον παρ’ αὐτοῦ ἀντίδρασιν, καὶ ὅταν οἱ ἀντιπρόσωποι τὴν παραμικρὰν δυσκολίαν δὲν φέρωσι, καὶ ὅταν ἡ πλειοψηφία τὰ πάντα παρέχῃ ἀνεξελέγκτως, δὲν ἱκανοποιοῦνται. Ἀλλὰ δὲν πρέπει, φρονῶ, ν’ ἀνησυχῶμεν, ὅταν βλέπωμεν ἐπί τινα χρόνον παρεχομένην τὴν συνήθη ἐξουσίαν ἀνεξελέγκτως, διότι οἱ ἐλεύθεροι θεσμοὶ ἔχουσι τὴν αὐτὴν δύναμιν, ὥστε τὰ ἁμαρτήματα ἐπὶ τέλους νὰ τὰ τιμωρῶσιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς ἀνησυχῇ, καὶ εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας, εἶναι ἡ τάσις πρὸς ἠθικὸν ἐξευτελισμὸν καὶ τῶν θεσμῶν καὶ τῶν πολιτικῶν ἐξουσιῶν, τάσις, ἥτις ἐκδηλοῦται καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ βλέπετε ἐνίοτε ὄργανα δημοσιογραφικά, τὰ ὁποῖα συστηματικῶς ὑπηρετοῦσι τὴν τάσιν ταύτην, ἴσως μὲν ἐξ εἰλικρινοῦς πεποιθήσεως, ἀλλὰ καὶ μετὰ συμπτώσεων ἐγειρουσῶν ὑπονοίας. Ὑποστήριξις προσώπων, τὰ ὁποῖα αὐτὸ τὸ Κοινοβούλιον παρίσταται ἀναβιβάσαν εἰς τὴν Ἀρχὴν, καὶ συγχρόνως μὲ τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ ἐπαίνους ἐξευτελισμὸς τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον τὰ πρόσωπα ταῦτα ἀνέδειξαν καὶ παρ’ οὗ ζητεῖται πᾶσα παραχώρησις. Τάσις ἀκατάσχετος πρὸς ἐξευτελισμὸν τῶν θεσμῶν, ὡς ἂν οἱ θεσμοὶ ἦναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πταίουσι. Καὶ νομίζουσιν, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ κάμωμεν ἐγκαίρως τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ὅταν ἄλλως ἐλειτούργουν οἱ θεσμοί, ὁ τόπος ἀσφαλῶς προώδευε, καὶ ἤθελε βεβαίως προοδεύσει ἀσφαλέστερον, διότι ἔλειψαν αἱ γνωσταὶ περιπέτειαι, αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε ἀνεφύοντο κατὰ καιρούς. Ἀλλ’ ἀπό τινων ἐτῶν δὲν ὑπάρχει πλέον ἡ τοιαύτη τῶν θεσμῶν λειτουργία. Κατωρθώθη νὰ γίνῃ ἐπανειλημμένη κατάχρησις τῶν προνομίων τοῦ Στέμματος, καὶ ἡ παροῦσα κατάστασις δὲν ὑπάρχει ἢ ἕνεκα ταύτης τῆς καταχρήσεως, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι ὑπεύθυνοι οἱ ἀνεύθυνοι, ἀλλ’ εἶναι ὑπεύθυνοι οἱ ἀποπλανῶντες τὴν Βασιλείαν καὶ προσπαθοῦντες νὰ διαφθείρωσιν αὐτήν. Ἔχομεν κατ’ οὐσίαν δοκιμὴν ἄλλου πολιτεύματος ἀπό τινος χρόνου, ἀλλ’ ἡ δοκιμὴ αὕτη δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἦναι ὑπὲρ τῶν νέων τάσεων τῶν σήμερον κυβερνώντων, διότι μὲ ὁποῖα φαινόμενα συνδέεται ἡ νέα αὕτη ἐποχὴ τοῦ ἐξευτελισμοῦ τοῦ Κοινοβουλίου, τῆς καταχρήσεως δὲ τῶν βασιλικῶν προνομιῶν; Ἡ ἀπόλυτος μοναρχία παρέχει τὴν ἁπλῆν δικαιοσύνην, καὶ σεῖς διὰ τῶν προνομίων τοῦ Στέμματος ἐπανεφέρατε χιλιάδας κακούργων εἰς τὴν κοινωνίαν. Ἡ πρὶν λειτουργία τοῦ πολιτεύματος δὲν ἔφερε τὴν οἰκονομικὴν καταστροφὴν καὶ ἄλλα τοιαῦτα φαινόμενα, ὡς τὰ σημερινά, ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ λειτουργία αὐτοῦ ἤρχισε νὰ διαφθείρηται συστηματικῶς, καὶ νὰ ἐξευτελίζηται τὸ Κοινοβούλιον, ἔχομεν ἤδη τὴν χρεωκοπίαν. Ἀλλ’ εἰς ἓν, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε παρίστατο ἄθικτον, ἐῤῥίψατε καὶ εἰς τοῦτο βλέμμα ζηλότυπον καὶ ἠθελήσατε νὰ τὸ ῥίψητε ἐντὸς τοῦ βορβόρου τῆς κομματικῆς πάλης. Ἀγωνίζεσθε νὰ συμπεριλάβητε εἰς τὰς ἀποτυχίας σας καὶ αὐτὸ τὸ Στέμμα, καὶ τείνετε νὰ φθάσητε εἰς ἀποτέλεσμα, οἷον ἠδύνατο νὰ ἔχῃ μόνον ἡ πλέον σατανικὴ ἐπινόησις, ὅπως μετὰ τῶν ἄλλων, τὰ ὁποῖα κατασυντρίβονται καὶ κατεξευτελίζονται, ἐπισκοτισθῇ καὶ ἡ αἴγλη καὶ τὸ γόητρον τῆς Βασιλείας.

§60ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς παραλογισμοὺς καὶ εἰρωνείας ἀνθρώπου τινὸς δὲν ἤθελον καταδεχθῆ ν’ ἀπαντήσω, ἐὰν οὗτος δὲν ἔφερε τὸν τίτλον τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Παραλογίζεται ἀληθῶς ἐκεῖνος, ὅστις ἰσχυρίζεται, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ καλλιέργεια, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ εὐτυχία εἰς τοὺς πολίτας, τοὺς μέλλοντας νὰ γίνωσι δουλοπάροικοι ἐκ τοῦ δωρουμένου κτήματος, ἐνῷ τοῦτο καθὼς καὶ ὁ μισθὸς δίδονται εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Διαδόχου, ἵνα διὰ τούτων κυρίως ζήσῃ ἀξιοπρεπῶς, ἀναλόγως τῆς Βασιλικῆς θέσεώς του. Πῶς λοιπὸν εἶναι δυνατὸν νὰ καταστήσῃ εὐτυχεῖς τοὺς παροικοῦντας ἐκεῖ ὁ μέλλων νὰ διατηρηθῇ μόνον ἐκ τοῦ κτήματος καὶ ἐκ τοῦ μισθοῦ; Οὐδὲν δὲ ἀπήντησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τοὺς διατεινομένους, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δὲν διαγράφει ὡρισμένα ὅρια, ὅτι τὸ σχεδιάγραμμα εἶναι πλαστὸν, χρήσιμον μόνον κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην τῆς συζητήσεως· οὐδὲν εἶπε περὶ τῶν ὁρίων, ἀλλ’ ἀναβὰς τὸ βῆμα συνήρμοσε λέξεις παχυλὰς, ἔκαμεν ἀποστροφὰς πρὸς τοὺς ἀντιφρονοῦντας, ὕβρισε, καθὼς συνειθίζει, ἐκολάκευσε κατὰ τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ, καὶ ἐνόμισεν ὅτι ἔπεισεν. Εἶπον δὲ, ὅτι εἶναι παραλογισμοὶ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι χθὲς, ὅτε ἠμφισβητεῖτο ὁ τρόπος τῆς ψηφοφορίας καὶ ὅτε αὐτὸς, μὲ ὅλην τὴν ἀσέβειαν, ἥτις τὸν χαρακτηρίζει ἐνίοτε, ὅταν τοῦτον δὲν παρακολουθῇ ὀρθὴ κρίσις καὶ ὅταν δὲν δύνηται νὰ συγκρατήσῃ τὴν γλῶσσαν αὐτοῦ, ἐξεφράζετο περὶ τοῦ Διαδόχου, λέγων ἀσεβῶς, ὅτι τῷ εἶναι ἀδιάφορον πῶς ὀνομάζεται ὁ μέλλων νὰ λάβῃ τὴν δωρεὰν, Κωνσταντῖνος, Γεώργιος, Νικόλαος, ἐθεώρησεν ὄχι κτῆσιν τοῦ Κωνσταντίνου τὴν δωρεὰν, ἀλλὰ τοῦ Διαδόχου, ὅτε ἀπήντα πρὸς τὸν κ. Δηλιγιάννην, ἐνῷ σήμερον, ἀντιφάσκων, μᾶς τὸν παρουσιάζει ἰδιοκτήτην, ὁ ὁποῖος μάλιστα, λέγει, θὰ συναλλάττηται μὲ τοὺς ἐνδιαφερομένους Βασιλικῶς.

§61ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ...

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ μὲ βοηθήσητε, διότι δὲν δύναμαι νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν λογικὴν σειρὰν τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἴσως ἐγὼ πλανώμενος παρερμηνεύω τὰς σκέψεις αὐτοῦ. Μᾶς εἶπεν, ὅτι δίδομεν γῆν καὶ μισθὸν, ἵνα ζήσῃ Βασιλικῶς καὶ ἀξιοπρεπῶς ὁ Διάδοχος, πλὴν δὲ τούτου θὰ εἰσαγάγῃ νέον εἶδος καλλιεργείας, συμφώνως πρὸς τὰς προόδους τῆς γεωργίας, καὶ διὰ τοῦτο οἱ γείτονες αὐτοῦ θὰ εὐδαιμονήσωσιν, ἐπίσης δὲ εἰς ὅλας τὰς διενέξεις θὰ συμβιβάζηται, χωρὶς νὰ προσφεύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια. Αὐτὰ μᾶς εἶπεν· ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠδυνήθη τοιαῦτα ἀκαταλόγιστα πράγματα νὰ παρουσιάσῃ ὡς λογικά. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ἄνθρωπος, λαμβάνων κτῆμα, ἐκ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ ζήσῃ, νὰ λύῃ Βασιλικῶς τὰς παρουσιαζομένας ἑκάστοτε διαφορὰς, μὴ καταφεύγων εἰς τὰ Δικαστήρια, ἀλλ’ ὑποχωρῶν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ἐνδιαφερομένων, δωρῶν, ἐπιτρέπων τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα. Τίς ὁ σκοπὸς λοιπὸν τῆς δωρεᾶς; Ἠθέλησε νὰ περιφρονήσῃ τοὺς ἀντιπάλους αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ ἡ περιφρόνησις στρέφεται κατ’ αὐτοῦ, κατὰ τοὺς ὀρθῶς κρίνοντας τὰ πράγματα, διότι, ὁσάκις δὲν δύνηται νὰ ἀντιμετωπίσῃ πρὸς τὰς ὀρθὰς τῶν ἀντιπάλων του παρατηρήσεις, ἀντιτάσσει τὸ σύνηθες μὲν, ἀλλ’ ἀνόητον ἐπιχείρημά του, ὅτι, ἐπειδὴ οἱ ἀντίπαλοι οὐδὲν ἄξιον λόγου σχετικῶς πρὸς τὰ ζητήματα λέγουσι, δὲν εἶναι ὑποχρεωμένος ν’ ἀπαντᾷ, ὅπως σήμερον ἐνόμισεν, ὅτι μόνον εἶναι ὑποχρεωμένος ν’ ἀπαντήσῃ πρὸς τὸν κ. Σωτηρόπουλον, ὡς εἰπόντα τι ἄξιον λόγου. Εἰς τοιούτους παραλογισμοὺς ἐπιτρέπεται ν’ ἀπαντήσῃ τις; Ποῖα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα, διὰ τῶν ὁποίων ἀνέτρεψε τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Σωτηροπούλου καὶ κ. Γεροκωστοπούλου, οἱ ὁποῖοι εἰσῆλθον εἰς τὰς λεπτομερείας; Τί μᾶς εἶπε; ποῖα μᾶς ἐπαρουσίασεν ὡς ὅρια τοῦ κτήματος, ἢ πῶς μᾶς ἀπέδειξε τὸ ἀκριβὲς τοῦ σχεδιαγράμματος; πῶς μᾶς ἀπέδειξεν, ὅτι τὸ Ψάρι καὶ τὰ ἄλλα χωρία εἶναι ἰδιόκτητα, ἐνῷ εἶναι ἐθνικὰ, κατὰ τὸν κύριον Σωτηρόπουλον, τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ καταλάβῃ ὁ Διάδοχος; Πῶς ἀνέτρεψε τὴν ὅλην θεωρίαν τοῦ κ. Σωτηροπούλου περὶ τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, περὶ τῶν δηλωσάντων καὶ μὴ δηλωσάντων, περὶ τῶν κατόχων καὶ μὴ κατόχων; Οὐδὲν περὶ τούτων ἀπήντησεν, ἀλλ’ ἠρκέσθη μόνον νὰ μᾶς εἴπῃ ἀναποδείκτως, ὅτι δὲν θεωρεῖ σπουδαίας τὰς ἀντιῤῥήσεις, κατὰ τὸν συνήθη του τρόπον, ὡς ἀνωτέρω εἶπον· ἔμαθε μόνον νὰ ἐκφέρῃ παχυλὰς λέξεις, τὰς ὁποίας ἀπεταμίευσεν ἐκ τῆς πολλῆς του ἀναγνώσεως, καὶ φρονεῖ, ὅτι διὰ τοιούτων λέξεων ἀναιρεῖ τὰς ἀληθείας τῶν ἀντιπάλων του, καὶ ἀνατρέπει σοβαρὰν καὶ ἐμβριθῆ συζήτησιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὁ κ. Γεροκωστόπουλος ἔφερε σπουδαῖα ἐπιχειρήματα καὶ στατιστικὰς ἀποδείξεις. Συνειθίζει πάντοτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς σοβαρὰς συζητήσεις νὰ ἀντεπεξέρχηται κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον. Ἀπόδειξιν τούτου δύνασθε νὰ ἔχητε, ἐὰν λάβητε ὅλην τὴν σειρὰν τῶν ἀγορευσάντων ἐπὶ οἰκονομικῶν ζητημάτων, ὅπου θέλετε ἰδεῖ, ὅτι μόνον εἰς γενικάς τινας γραμμὰς περιορίζεται, καταστρόνων ἐπιστημονικούς τινας ὅρους, χωρὶς νὰ εἰσέρχηται εἰς λεπτομερῆ ἐπιστημονικὴν ἐκτύλιξιν, καὶ ἀκολούθως μεταβάλλει εἰς πανηγυρικὸν, ἀναφέρων Ἑλληνικὰ ζητήματα, στόλους, στρατοὺς, κατάληψιν Κωνσταντινουπόλεως, καὶ κατέρχεται τοῦ βήματος χειροκροτούμενος. Εἶναι λυπηρὸν τοιαύτην πολιτικὴν διαγωγὴν νὰ μετέρχηται ὁ ἀρχηγὸς τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἀσέβεια πρὸς ἡμᾶς, τοὺς καθημένους ἐνταῦθα· ἔχομεν τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτῶμεν περισσότερον σεβασμὸν καὶ εὐπρεπεστέραν γλῶσσαν παρ’ ἀνθρώπου, τοῦ ὁποίου ὁ κύριος προορισμὸς εἶναι ἡ μόρφωσις καὶ ἡ ἐξ αὐτοῦ ἠθικὴ ἐπίδρασις πρὸς τὸν λαόν. Ἄνθρωπος, ὅστις δὲν ἔχει οὐδὲ σπιθαμὴν γῆς νὰ καλύψῃ τὸ σῶμά του, ὅταν ἀποθάνῃ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγνώρισε, πῶς καλλιεργοῦνται τὰ κτήματα, ἐνῷ οὐδέποτε ἐκαλλιέργησεν, ἐνῷ οὐδέποτε εἰς κτήματα εἰσῆλθε, χάριν τοὐλάχιστον ἁπλῆς περιεργείας, ἐνῷ οὐδὲ καὶ τὴν περιποίησιν τῶν συνηθεστέρων ἀνθέων ἐγνώρισε; πῶς ἐτόλμησε νὰ μᾶς κάμῃ θεωρίαν περὶ τοῦ τρόπου τῆς καλλιεργείας, τὴν ὁποίαν θὰ κάμῃ ὁ Διάδοχος καὶ πρὸς τούτοις θὰ διδαχθῇ ὁ τόπος ἐκ τῆς ἐκεῖ καλλιεργείας; Αὐτὰ δὲν εἶναι σοβαρὰ, δὲν εἶναι ἄξια Πρωθυπουργοῦ, ὑποτιμῶσι τὸ ἀξίωμα αὐτοῦ, καὶ ἂν δὲν ἦτο Πρωθυπουργὸς, ὄχι μόνον δὲν θ’ ἀπήντων, ἀλλ’ οὐδ’ ἑνὸς μειδιάματος θὰ ἠξίουν αὐτόν.

§63Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἔντιμον φίλον μου, βουλευτὴν ἐκ Μεσσηνίας, τὸν ἄρτι καταβάντα τοῦ βήματος, ν’ ἀνησυχῇ ὀλιγώτερον περὶ τοῦ ἀξιώματος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, νὰ μεριμνᾷ δὲ ἥκιστα περὶ τῆς τακτικῆς καὶ τῶν τρόπων, τοὺς ὁποίους μετέρχεται ὁ τὸ ἀξίωμα τοῦτο διαχειριζόμενος κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον. Ἐὰν ἐπιβάλληται εἰς ἡμᾶς καθῆκόν τι, πρὸ πάντων μᾶς ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ ὑπερορῶμεν πάντα, ὅστις ἐμπορεύεται καὶ αὐτὰς τὰς περὶ τῶν ἄλλων γνώμας του, ζητῶν νὰ κερδοσκοπῇ καὶ ἐπ’ αὐτῶν. Τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἀντιπολίτευσις πρὸ τριῶν ἐτῶν ἠναγκάσθη ν’ ἀποχωρήσῃ τοῦ Βουλευτηρίου, ἵνα μὴ ὑπέχῃ τὴν εὐθύνην τῶν καὶ τότε ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας καὶ τοῦ εἰσηγητοῦ αὐτῆς κ. Πρωθυπουργοῦ διαπραττομένων ἀκολασιῶν, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἀνεγίνωσκον ἐν τῇ ἐφημερίδι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι οὗτος μετὰ τὴν ἀπὸ τῆς αἰθούσης τοῦ Βουλευτηρίου ἀναχώρησιν ἡμῶν τότε, ἀναβὰς τὸ βῆμα, ἐκολάκευσε καὶ ἐθώπευσε τὸν τότε ἐκ Τριφυλίας βουλευτὴν κ. Σωτηρόπουλον, ἀναγνωρίζων αὐτὸν ἄξιον νὰ συζητῇ μετ’ αὐτοῦ, θαυμάζων αὐτὸν, καὶ ἀνομολογῶν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ ἀνδρὸς ἱκανότητα. Καὶ ἐθώπευεν αὐτὸν διὰ τούτων τῶν ἐπαίνων, ἵνα δυνηθῇ νὰ κάμψῃ αὐτὸν νὰ μὴ ἀναχωρήσῃ καὶ αὐτὸς μεθ’ ἡμῶν ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου, Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πρό τινων μηνῶν, ὅτε ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἠγόρευσεν ἐπί τινος νομοσχεδίου περὶ Τελωνιακοῦ Δασμολογίου καὶ ἐξέτεινε τὸν λόγον ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, ἀπὼν ἕνεκα ἀσθενείας καὶ τότε τοῦ Βουλευτηρίου, ἀνεγίνωσκον ἐν ταῖς ἐφημερίσι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι οὗτος ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἠξίωσεν ἀπαντήσεώς τινος τὸν κ. Σωτηρόπουλον, διότι δὲν ἐδείχθη ἱκανὸς νὰ ὑψώσῃ τὴν συζήτησιν. Τοιαύτην τακτικὴν οὐδεὶς ἐπιτρέπεται ν’ ἀξιοῖ προσοχῆς τινος, ἐξ ἐναντίας πρέπει νὰ ἀνομολογῇ αὐτὴν ἀξίαν περιφρονήσεως. Μόνη ἡ σιωπὴ καὶ ἡ ἀδιαφορία ἁρμόζει νὰ καταστείλῃ ἐκείνους, οἵτινες μετέρχονται αὐτὴν, ἵνα καλύψωσι τὴν πενίαν, ἣν ὑφίστανται, λόγων πρὸς δικαιολογίαν τῆς πολιτείας καὶ τῶν πράξεων αὐτῶν. Ὅπως δήποτε, ἀφοῦ ὁ λόγος τοῦ κ. Σωτηροπούλου ἠνάγκασε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ εἴπῃ, ὅσα μᾶς εἶπε, πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου του, ὁμολογῶ χάριν εἰς τὸν ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴν, διότι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀπέδειξαν ποῖά τινα φρονεῖ καὶ πῶς σκέπτεται ἐπὶ ὑποθέσεως τοσοῦτον σημαντικῆς. Εἰς ἐμὲ δὲν προσῆκε νὰ ἐκπλαγῶ ἐπὶ τούτοις, διότι γνωρίζω τὸν ἄνδρα, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ μάθῃ καὶ τὸ κοινὸν ταῦτα, διὰ νὰ ἐκπλαγῇ, ἂν κρίνῃ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα ἄξια ἐκπλήξεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι προέβαλε τὸ νομοσχέδιον περὶ δωρεᾶς κτημάτων πρὸς τὸν Διάδοχον, οὐχὶ δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκεν ἐν τῇ συνοδευσάσῃ τὸ νομοσχέδιον ἐκθέσει του, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀνυψώσῃ τὸ ἀξίωμα τῆς Βασιλείας. Κρίνει, φαίνεται, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ ἀξίωμα τῆς Βασιλικῆς Ἀρχῆς ἐν Ἑλλάδι δὲν εἶναι ἀρκούντως ὑψηλὸν, διότι ὁ Βασιλεὺς λαμβάνει χρηματικὴν χορηγίαν, ἥτις ἐξευτελίζει τὴν Βασιλείαν, ἥτις εἶναι εὐτελὲς σιτηρέσιον. Ἡ συνείδησις τῆς ἐθνικῆς φιλοτιμίας δὲν ἄφινε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἥσυχον, ἐν ὅσῳ ἐγνώριζεν, ὅτι ὁ διαχειριζόμενος τὴν Βασιλικὴν Ἐξουσίαν ἐξηυτελίζετο μέχρι τοιούτου βαθμοῦ, ὥστε νὰ στέλλῃ εἰς τὸ Ταμεῖον νὰ λαμβάνῃ τοιοῦτον σιτηρέσιον· διὰ τοῦτο ἐπεθύμησε νὰ καταστήσῃ τὸν Βασιλέα ἰδιοκτήτην, ἵνα ἀπαλλαγῇ τῆς ἀνάγκης νὰ τείνῃ τὴν χεῖρα εἰς τὸ Ταμεῖον τοῦ Κράτους, νὰ δύνηται δὲ ἐκ τῶν εἰσοδημάτων τῶν κτημάτων του νὰ ζῇ ἀξιοπρεπῶς εἰς τὸ Ἔθνος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀνάσσει. Ἂν ἐκπλήσσῃ ἡ θεωρία αὕτη, βεβαίως οὐδεὶς ἄλλος ἦτο δυνατὸν ν’ ἀπαγγείλῃ αὐτὴν ἀπὸ τοῦ βήματος, εἰμὴ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος συνείθιζε νὰ μὴ ῥυμουλκῆται, ἀλλ’ ὅστις, μόνος εὐτυχῶς αὐτὸς, ἠδύνατο νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι τὸ Ἔθνος τὸ Ἑλληνικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι ἀνήκει, ἦτο ἠπατημένον μέχρι τοῦδε, ὅτι ἔσφαλε, φρονῶν, ὅτι ἡ Βασιλικὴ Ἀρχὴ ἔπρεπε νὰ λαμβάνῃ χρηματικὴν χορηγίαν, σπεύδει δ’ αὐτὸς νὰ διορθώσῃ τὸ σφάλμα τοῦτο τοῦ Ἔθνους, ἀσεβῶν πρὸς τὰς ἀποφάσεις τῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων, καὶ ἀναιρῶν τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν τὸ Ἔθνος μέχρι τοῦδε μετῆλθεν. Ἰδοὺ διὰ ποίαν αἰτίαν ἐπρότεινε ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ Βασιλικὴ χορηγία, τὸ ταπεινὸν τουτέστι σιτηρέσιον, διὰ τῆς ἀξιοπρεποῦς νομῆς κτημάτων καὶ γαιῶν. Δὲν ὑποθέτω, ὅτι ὑπάρχει ἐν τῷ Κράτει ἕτερος, τοιαῦτα φρονῶν, πολλῷ δ’ ἧσσον τοιαῦτα τολμῶν νὰ λέγῃ. Ἡ Βασιλικὴ Ἐξουσία ἐδημιουργήθη ἀπ’ ἀρχῆς τῆς ἱδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Οὐδεμία τῶν Ἐθνικῶν Συνελεύσεων ὑπέλαβεν, ὅτι ἐμείου τὴν ἀξιοπρέπειαν αὐτῆς, προσδιορίζουσα ὑπὲρ αὐτῆς Βασιλικὴν χορηγίαν καὶ οὐχὶ κάρπωσιν ἢ κτῆσιν κτημάτων. Καὶ αὐτὰ τὰ πολιτικὰ κόμματα, τὰ ὁποῖα ἀντεπροσώπευον τὸ Ἔθνος πρὸ τῆς δημιουργίας τῆς Βασιλείας, ἐφρόνουν ἐπίσης, ὅτι ἥρμοζεν εἰς τὴν Βασιλικὴν Ἀρχὴν ἡ διὰ χρημάτων τοῦ Ἔθνους συντήρησις αὐτῆς καὶ οὐχὶ ἡ διὰ κτηματικῆς παροχῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ἠρώτησε προσέτι: δὲν θέλετε νὰ δωρήσωμεν εἰς τὸν μέλλοντα Βασιλέα τὰ κτήματα; θέλετε νὰ παραχωρήσωμεν αὐτὰ εἰς κερδοσκόπους; Ἀλλὰ διατὶ ἠρώτησεν ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀναστρεφόμεθα μετὰ κερδοσκόπων, οὐδὲ εὑρέθημεν ἐν σχέσεσιν, αἵτινες νὰ μᾶς ἔδωκαν τὸ δικαίωμα νὰ συνεννοηθῶμεν μετ’ αὐτῶν; Ἐὰν παρίστατο ἀνάγκη νὰ προσφύγωμεν εἰς κερδοσκόπους, ἵνα παραχωρήσωμεν εἰς αὐτοὺς κτήματα πρὸς βελτίωσιν τῆς γεωργίας, ἠθέλομεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ προσφύγωμεν εἰς ἄλλους, ὅπως μεσολαβήσωσι παρ’ αὐτοῖς πρὸς συνεννοήσεις, διότι οὐδεὶς τῶν καθημένων εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μεσολαβοῦν πρόσωπον εἰς τοιαύτην συνεννόησιν. Ἀλλ’ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι οὐδ’ εἰς κερδοσκόπους πρέπει νὰ παραχωρήσωμεν κτήσεις, ἵνα διὰ τῆς καλλιεργείας αὐτῶν συντελέσωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς γεωργίας, οὐδ’ ἐπιτρέπεται νὰ συναινέσωμεν, ἵνα ἀνατεθῇ παραπλησία κερδοσκοπικὴ ἐπιχείρησις εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εἶναι προωρισμένος νὰ ἀναβῇ ἐπὶ τοῦ θρόνου τῆς Ἑλλάδος. Λυποῦμαι διὰ τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξελέξατο, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν παραχώρησιν τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος κτημάτων εἰς τὸν Διάδοχον. Ἄν, ἵνα ἀποφύγωμεν νὰ μεταχειρισθῶμεν κερδοσκόπους, μεταποιῶμεν ἡμᾶς εἰς κερδοσκόπους, τοῦτο ἐπιβαρύνει ἡμᾶς, ἀλλ’ οὐδὲν δικαίωμα ἔχομεν νὰ ζητῶμεν ν’ ἀναθέσωμεν εἰς τὸν Διάδοχον τὰ ἔργα τῶν κερδοσκόπων, διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν δι’ αὐτοῦ τὴν βελτίωσιν τῶν μέσων τῆς καλλιεργείας, ἢ τὴν εἰσαγωγὴν πληρεστέρας καὶ τελειοτέρας καλλιεργείας τῶν δασῶν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ περὶ καλλιεργείας δασῶν ὁ λόγος,—διότι καὶ ἐπὶ ταύτην ἔστρεψε τὸν λόγον ὁ κ. Πρωθυπουργός,—ἐνεθυμήθην, ὅτι πρὸ τριῶν ἐτῶν ἐμερίμνησε περὶ ταύτης ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἰσαγαγὼν εἰς τὴν Βουλὴν Δασονομικὸν Κώδικα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδημιούργει ἑξακοσίας δημοσίας θέσεις, διὰ νὰ πληρώσῃ τοὺς κενοὺς στομάχους ἐκείνων, οἵτινες προσελιπάρουν αὐτόν, καὶ ἐπέβαλλε καὶ φόρον ἐπὶ τῶν καυσοξύλων, ἵνα διὰ τοῦ ἐκ τούτου ἐσόδου πληρόνῃ τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων, τοὺς ὁποίους ἤθελε διορίσει. Ἀλλ’ ἐὰν ἦναί τις ἥκιστα κατάλληλος, ἵνα ἐκπληρώσῃ τὸ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀνατεθειμένον καθῆκον τῆς βελτιώσεως τῆς γεωργίας, τοιοῦτος βεβαίως τυγχάνει ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος προωρίσθη νὰ διαχειρισθῇ ποτε τὴν Βασιλικὴν Ἀρχήν. Ἔχει βεβαίως ἀνάγκην ἡ ἐγχώριος γεωργία βελτιώσεως καὶ ἀναπτύξεως, ἔχει ἀνάγκην ν’ ἀντικαταστήσῃ τὰ ὄργανα, τῶν ὁποίων ποιεῖται χρῆσιν πρὸς καλλιέργειαν τῆς γῆς· ἀλλὰ τοιαύτην ἐργασίαν δὲν συμβουλεύω τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους νὰ ἀναθέσωσιν οὔτε εἰς τὸν Βασιλέα, οὔτε εἰς τὸν Διάδοχον, ὁ ὁποῖος θέλει ἀνέλθει μετ’ ὀλίγον εἰς τὸν Θρόνον. Τοὺς δύο εἰρημένους λόγους μᾶς ἐπρόβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, διὰ νὰ μᾶς πείσῃ νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον· πρῶτον, ὅτι διὰ τῆς παραχωρήσεως τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος κτημάτων θέλομεν ἀντικαταστήσει τὴν χρηματικὴν χορηγίαν, ἥτις οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ταπεινὸν σιτηρέσιον, οὕτω δὲ θέλομεν ἀνυψώσει τὴν Βασιλείαν ὑπεράνω τῆς ταπεινῆς σφαίρας τοῦ σιτηρεσίου· καὶ δεύτερον, ὅτι διὰ τῆς παραχωρήσεως τῶν κτημάτων τούτων τῷ Διαδόχῳ θέλομεν συντελέσει εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ἐγχωρίου γεωργίας. Παραπλησίως καὶ χθὲς τὸ ἑσπέρας, ὡς ὁ κ. Κουμουνδοῦρος μᾶς ἀνέμνησεν, ἔλεγεν, ὅτι ἡ δωρεὰ δίδεται οὐχὶ πρὸς τὸ πρόσωπον, ἀλλὰ πρὸς τὴν θέσιν, ἂν καὶ τοῦ νομοσχεδίου ἡ διάταξις προσδιορίζῃ ῥητῶς τὴν δωρεὰν πρὸς τὸ πρόσωπον, διότι ἐχρησίμευεν αὐτῷ νὰ ἰσχυρισθῇ τοιοῦτόν τι, διὰ νὰ ἐπιμείνῃ, ὅτι πρέπει νὰ γένηται φανερὰ ἡ ψηφοφορία. Ἀλλὰ σήμερον μᾶς λέγει, ὅτι ἡ δωρεὰ δίδεται εἰς τὸν Διάδοχον, ὅπως, ὅταν γένηται Βασιλεύς, πορίζηται τὰ μέσα τῆς Βασιλικῆς συντηρήσεως ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ κτήματος, διότι τοιοῦτον ἐπιχείρημα εἶχεν ἀνάγκην νὰ προτείνῃ διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ νομοσχέδιον. Διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν φανερὰν ψηφοφορίαν, παρίστα τὴν δωρεὰν γιγνομένην εἰς τὴν θέσιν, διὰ νὰ ὑποστηρίξῃ δὲ τὸ νομοσχέδιον, παρίστα τὴν δωρεὰν γιγνομένην εἰς τὸ πρόσωπον· ἐνῷ δ’ ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσῃ τὸ παρ’ ἐμοῦ λεχθὲν χθὲς περὶ τῶν δύο καταστάσεων, τὰς ὁποίας ὁ Διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ Στέμματος προώρισται νὰ διανύσῃ, εἶπε πρὸ μικροῦ, ὅτι γίνεται ἡ δωρεὰ εἰς τὸν Διάδοχον διὰ νὰ ἔχῃ τὰ κτήματα ταῦτα, ὅταν γένηται Βασιλεύς. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου λοιπὸν ἐσκοπεῖτε νὰ προτείνητε αὔξησιν τῆς Βασιλικῆς χορηγίας; Ἀλλὰ διατὶ προτείνετε αὐτὴν ἀπὸ τοῦδε; Διὰ τοῦτο ἐμνημόνευσα χθὲς τῶν δύο καταστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας ὁ Διάδοχος προώρισται νὰ διατελῇ. Ἐφ’ ὅσον μὲν εἶναι Διάδοχος τοῦ Ἑλληνικοῦ Στέμματος, θέλει λαμβάνει τὴν χρηματικὴν χορηγίαν, ἐὰν δὲ κρίνητε ταύτην ἀνεπαρκῆ, ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ προτείνητε τὴν αὔξησιν αὐτῆς· ὅταν ὅμως προτείνητε νὰ δωρηθῶσιν εἰς τὸν Διάδοχον προσωπικῶς τὰ κτήματα, περὶ ὧν πρόκειται, τότε πλέον δὲν προνοεῖτε περὶ τῶν μέσων τῶν ἀναγκαιούντων εἰς τὸν Διάδοχον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἀναγκαιοῦσιν εἰς τὸν ἐπὶ τοῦ Θρόνου καθήμενον, ἤτοι νομοθετεῖτε αὔξησιν τῆς Βασιλικῆς χορηγίας. Ἀλλ’ οὕτως ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἑκατονταετηρίδων θέλουσιν ἐξαντληθῆ πᾶσαι αἱ ἐκτάσεις ἐδάφους τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου εἰς τὰς ἀνάγκας ταύτας, πρέπει δ’ ἀναγκαίως νὰ εὐχώμεθα, ἵνα τὰ ὅρια αὐτοῦ ἐκταθῶσι μέχρι τοῦ Γάγκου, ὅπως κατασταθῇ δυνατὸν νὰ θεραπεύσωμεν πάσας τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας τὸ μέλλον θέσει παρουσιάσει, ἀφοῦ πρὸς ἕκαστον πρόσωπον, ἐμφανιζόμενον εἴτε ἐπὶ τοῦ Θρόνου, εἴτε εἰς τοὺς πόδας αὐτοῦ, ὡς μέλος τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας, πρέπει νὰ παρέχῃ τὸ Κράτος δωρεὰς κτημάτων καὶ γαιῶν, ἵνα καταστήσῃ αὐτὸν ἰδιοκτήτην. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐμνήσθη ὅσων εἶπον περὶ κολάκων, ἵνα ἀναμνησθῇ καὶ τῆς πρὸς τοὺς λαοὺς γιγνομένης κολακείας, διότι δὲν γνωρίζω, ἂν ἔχῃ λόγον ν’ ἀποφεύγῃ νὰ ἀναμιμνήσκηται τῆς πρὸς τοὺς Βασιλεῖς γενομένης κολακείας. Ἐγὼ ὅμως οὐδένα ἔχω λόγον νὰ ἀποφεύγω τὴν μνείαν οὐδὲ τῆς μιᾶς οὐδὲ τῆς ἑτέρας τῶν κολακειῶν τούτων· ἂν δὲ κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους καιροὺς εἶδον ἐν τῇ κοινωνίᾳ τινὰς ἐνασχολουμένους εἰς τὸ ἐπονείδιστον τοῦτο ἔργον, καὶ ἰδίως ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἡ Αὐτοῦ Βασιλικὴ Ὑψηλότης, ὁ Διάδοχος τοῦ Ἑλλην. Στέμματος, ἔδωκεν ἐξετάσεις εἰς τὰ μαθήματα, τὰ ὁποῖα ἐξητάσθη, τὸ συμβεβηκὸς μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ οἰκτείρω αὐτοὺς, οἵτινες ἀνέλαβον τὸ εὐτελὲς ἔργον νὰ διαφθείρωσι τὰ ἤθη τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἀνησυχῶ διὰ τὸν κίνδυνον, διότι γνωρίζω τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ τὸν χαρακτῆρα ἐκ τῆς μελέτης τῆς Ἱστορίας αὐτοῦ. Ἀνησυχῶ ὅμως, μήπως ἡ ἀπόπειρα τῆς διαφθορᾶς ἐπιτύχῃ ἀλλαχοῦ, διότι οἱ νέοι ἄνθρωποι, οἵτινες δὲν ἀπέκτησαν ἀκόμη τὴν πεῖραν τῶν πραγμάτων τοῦ κόσμου, οὐδ’ ἐσπούδασαν ἐπαρκῶς τὴν κοινωνίαν καὶ τὸν χαρακτῆρα τῶν ἀνθρώπων, τυγχάνουσι μᾶλλον εὐάλωτοι εἰς τὰς παγίδας τῆς τοιαύτης ἀληθῶς ἐγκληματικῆς πολιτικῆς. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεμνήσθη τῶν λεχθέντων περὶ κολάκων, ἵνα ὁμιλήσῃ περὶ τῆς ῥυμουλκήσεως ὑπὸ τοῦ λαοῦ, μακαρίζω ἀληθῶς ἐμαυτὸν, διότι ὁ βίος μου δὲν παρέσχεν εἰς αὐτὸν ἄλλην πρὸς ἐπίκρισιν ἀφορμήν. Ἤθελον δ’ εἶσθαι πράγματι δυστυχὴς, ἄν ὁ δημόσιος βίος μου παρεῖχεν εἰς τὸν νῦν Πρωθυπουργὸν τὴν εὐκολίαν νὰ μὲ καταγγείλῃ ἐνώπιον ὑμῶν, ὅτι προσεπάθησα καὶ ἐραδιούργησα, ἵνα παραστήσω τὰ ἐθνικὰ ζητήματα ὡς κομματικά, διὰ νὰ γίνω ἀρεστὸς εἰς ἐκείνους, οἵτινες δὲν εἶναι Ἕλληνες, καὶ δυνηθῶ οὕτω ν’ ἀπολαύσω τὴν ἐπικουρίαν τῶν ἀλλοδαπῶν, ὅπως ἀναῤῥιχηθῶ ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς Πατρίδος μου. Τοιοῦτόν τι δὲν δύναται βεβαίως νὰ εἴπῃ κατ’ ἐμοῦ, εὐτυχῶς δὲ, ὅτι δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ ἀναφέρῃ τοιοῦτόν τι καὶ κατ’ οὐδενὸς τῶν πολιτῶν Ἑλλήνων. (Εὖγε! εὖγε!)

§64ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν ἀντίκειμαι κατ’ ἀρχὴν, Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν πρότασιν τοῦ ν’ ἀπονεμηθῇ ἐθνικὴ δωρεὰ εἰς τὸν πρῶτον Διάδοχον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου. Δὲν ἀντίκειμαι, ὄχι διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἀναφέρει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ἀλλὰ διὰ τὸν λόγον, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ψηφίζομεν τὴν ἐνηλικιότητα τοῦ πρώτου Διαδόχου τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου, τοῦ Διαδόχου, ὁ ὁποῖος συνεπλήρωσε τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐγεννήθη Ἕλλην καὶ ἐβαπτίσθη ὀρθόδοξος χριστιανὸς, ἁρμόζει καὶ δύναται ἡ ἐθνικὴ ἀγάπη καὶ χαρὰ νὰ ἐκδηλωθῶσι διὰ τῆς δωρεᾶς ἑνὸς τμήματος τῆς Ἑλληνικῆς γῆς. Δὲν δύναμαι λοιπὸν κατ’ ἀρχὴν ν’ ἀποκρούσω τὴν προκειμένην δωρεὰν, καὶ δὲν τὴν θεωρῶ ἐπιβλαβῆ εἰς τὸν προορισμὸν τοῦ Διαδόχου, διότι, ἀπεναντίας, θέλει τῷ δοθῇ ἡ εὐκαιρία νὰ προσεγγίσῃ τὴν καλύβην τοῦ γεωργοῦ καὶ νὰ σπουδάσῃ τὰς ἀνάγκας τοῦ λαοῦ ἐκείνου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου μέλλει νὰ βασιλεύσῃ. Τὰ ἐκτεθέντα σχετικῶς μὲ τὸ δωρούμενον κτῆμα καὶ τὰ τῶν τρίτων δικαιώματα δὲν μὲ ἀνησυχοῦσι, διότι πιστεύω, ὅτι ὁ Διάδοχος, μέλλων νὰ διαδεχθῇ τὸ Δημόσιον εἰς τὰ δικαιώματά του, δὲν θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ κτῆμα ὡς κατακτητὴς, ἀλλ’ ὡς εὐεργετικὸς ἰδιοκτήτης, συναλλαττόμενος πατρικῶς πρὸς τοὺς μέλλοντας ὑπηκόους του, καὶ προσπαθῶν ν’ ἀποκτήσῃ τὴν ἀγάπην αὐτῶν διὰ τῆς προστασίας τῶν ἀμέσων συμφερόντων των· δὲν μὲ ἀνησυχεῖ λοιπὸν τοῦτο, οὐδὲ ἡ γενικὴ διατύπωσις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ὁποία ἀφίνει πολλὰ δικαιώματα ἐκκρεμῆ καὶ μὴ ὡρισμένα. Ἀλλ’ ἐκπληρῶν καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἡ θέσις μου μοὶ ἐπιβάλλει, ζητῶ, ὄχι μόνον τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα τὸ νομοσχέδιον διατυπόνει ἐπὶ τῶν καλλιεργημένων γαιῶν, ἀλλὰ καὶ ὅλαι αἱ νομικαὶ σχέσεις, αἱ ὁποῖαι ὑφίστανται μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν πολιτῶν, νὰ γίνωσι σεβασταὶ καὶ νὰ διατυπωθῶσιν ἐν αὐτῷ. Ἠκούσατε, ὅτι οὐ μόνον περὶ καλλιεργημένων γαιῶν πρόκειται, ἀλλ’ ἐν τῇ παραχωρουμένῃ ἐκτάσει ὑπάρχουσι καὶ διάφορα ἄλλα εἴδη ἰδιοκτησίας, καὶ ὅτι ἐπὶ τῶν ἐκτάσεων ἐκείνων ὑφίστανται σχέσεις μεταξὺ τῶν κατοίκων καὶ τοῦ Δημοσίου, τὰς δὲ σχέσεις ταύτας πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἐννοεῖ νὰ τὰς παραβιάσῃ, καθόσον μάλιστα καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀγορεύων ὑπέδειξεν, ὅτι ἐννοεῖ ἰσχυούσας τὰς νομικὰς ταύτας σχέσεις· ἑπομένως θὰ παρακαλέσω νὰ προστεθῇ ὡς ἐδάφιον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ ἑξῆς παράγραφος: «Διὰ τῆς δωρεᾶς ταύτης ὁ Διάδοχος Κωνσταντῖνος ὑπεισέρχεται εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου καὶ ἑπομένως αἱ πρὸς τοῦτο νομικαὶ σχέσεις τῶν τρίτων ὡς πρὸς τὰ δωρούμενα κτήματα ἐξακολουθοῦσιν ἰσχύουσαι καὶ πρὸς τὸν ἐκδοχέα Διάδοχον». Καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὰ κτήματα τῶν Μονῶν, ἡ δʹ. παράγραφος προβλέπει περὶ τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελε δυνηθῇ τὸ Δημόσιον ν’ ἀποκτήσῃ. Νομίζω, ὅτι, ὅπως εἶναι τὸ νομοσχέδιον διατετυπωμένον, καὶ ἀφοῦ ἀνησυχίαι τῶν ἰδίων Μονῶν ἐξηγέρθησαν, καλὸν εἶναι νὰ διασαφηνισθῇ τὸ μέρος τοῦτο τοῦ νομοσχεδίου, ἢ νὰ μεταβληθῇ τὸ γράμμα αὐτοῦ εἰς τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον λέγει, ὅτι δωροῦνται καὶ ὅσα κτήματα ἀποκτήσῃ τὸ Δημόσιον ἐπὶ ἀποζημιώσει. Ἡ ἔκφρασις εἶναι λίαν γενικὴ, καὶ ἢ νὰ τροποποιηθῇ τὸ μέρος τοῦτο τοῦ κειμένου τοῦ νομοσχεδίου, ἢ ῥητῶς νὰ δηλωθῇ, ὅτι δὲν ἐννοεῖ τὸ νομοσχέδιον ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν. Τὰ δικαιώματα τῶν Μονῶν θεωροῦμεν ἱερὰ καὶ ἀπαραβίαστα, ὄχι μόνον καθὼς παντὸς ἰδιοκτήτου, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀπολαύοντα ἰδιαιτέρας προστασίας ἀπὸ αἰώνων. Ἑπομένως παρακαλῶ, νὰ τροποποιηθῇ ἡ ἔκφρασις τοῦ νομοσχεδίου, ἢ νὰ γίνῃ ῥητὴ δήλωσις, ὅτι τὰ κτήματα ἐκεῖνα δύνανται νὰ δωρηθῶσι μόνον, ἐὰν συναινέσωσιν εἰς τὴν ἀπαλλοτρίωσιν αὐτῶν αἱ Μοναί.

§65ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τοῦτο λέγει τὸ νομοσχέδιον.

§66ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον λέγει: «ὅσαι ἤθελον ἀποκτηθῆ ἐπὶ ἀποζημιώσει.» Ἡ ἀποζημίωσις δίδεται καὶ εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν ἐκποίησιν.

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ δηλώσεις, τὰς ὁποίας ζητεῖ ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς, οἴκοθεν ἐννοοῦνται· ἐὰν θέλῃ ὅμως περὶ αὐτῶν ἐπιπροσθέτως νὰ γίνῃ δήλωσις παρ’ ἡμῶν, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ κάμωμεν ταύτην.

§68ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ διασαφηνισθῇ καὶ νὰ ὁρισθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι αἱ νομικαὶ σχέσεις τῶν τρίτων, αἱ ὑφιστάμεναι ἤδη ὡς πρὸς τὰ δωρούμενα, θὰ διατηρηθῶσιν αἱ αὐταί.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ σημειωθῇ ἐν τῷ νόμῳ.

§70ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἂς σημειωθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις· θὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἄρθρον 7.

§72ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, Κύριε Πρόεδρε.

§73Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἡ Ἀντιπολίτευσις φρονεῖ, ὅτι τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον θέλει τεθῆ εἰς ψηφοφορίαν, εἶναι ἐκ τῶν θεμάτων ἐκείνων, ἐπὶ τῶν ὁποίων, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, τὰς πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ Συντάγματος τεθειμένας, πρέπει νὰ γίνηται μυστικὴ ψηφοφορία, διὰ τοῦτο οὐδὲν δυνάμεθα νὰ λάβωμεν μέρος εἰς οὐδεμίαν φανερῷ τῷ τρόπῳ γενησομένην ψηφοφορίαν. Θέλομεν μὲν παρίστασθαι ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, διὰ νὰ μὴ παρακωλυθῇ τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς ἡ πρόοδος, ἕνεκεν ἐλλείψεως ἀπαρτίας, ἀλλὰ δὲν θέλομεν μετάσχει τῆς ψηφοφορίας, ἀφοῦ γίνεται φανερά.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Σάκκη καὶ κ. Καλογερόπουλε, προσέλθετε ὡς ψηφολέκται.

§75ΣΑΚΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἦμαι ψηφολέκτης.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐπιτηρήσητε μόνον εἰς τὴν ψηφοφορίαν, δὲν θὰ ψηφοφορήσητε.

§77ΣΑΚΚΗΣ. Οὐδὲν μέρος δύναμαι νὰ λάβω, κ. Πρόεδρε.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Κοκέβη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον λέγουσι Ναί· οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Ἄρχεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν κκ. Καλογεροπούλου καὶ Κοκκέβη).

§79ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ εἶμαι ὑπὲρ τῆς μυστικῆς ψηφοφορίας, δὲν ἔχω ψῆφον. Χθὲς εἶχον ψηφοφορήσει ὑπὲρ τῆς γνώμης, ὅτι κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἡ ψηφοφορία ἔπρεπε νὰ γίνῃ μυστική, διὰ τοῦτο σήμερον δὲν δύναμαι νὰ ψηφοφορήσω.

§80ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρνεῖται ψῆφον.

§81ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἀρνεῖται ψῆφον· ἀπέχει νὰ ψηφοφορήσῃ.

§82Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀρνοῦμαι ψῆφον σημαίνει, ὅτι δὲν ἔχω σχηματίσει γνώμην ἐπὶ τοῦ ψηφοφορουμένου θέματος, ἐνῷ τοῦτο δὲν συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέσατε, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἀπέχει.

§84ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπέχω, διότι θεωρῶ τὴν ψηφοφορίαν αὐτὴν παράνομον, παρὰ τὸν Κανονισμὸν γενομένην.

§85ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἀπέχω, διὰ τὴν ἀξιοπρέπειαν τὴν Βασιλικήν.

§86ΣΑΚΚΗΣ. Ἀπέχω, διότι δὲν θέλω νὰ συντελέσω εἰς τὴν καταδολίευσιν τοῦ Συντάγματος. (Περατοῦται ἡ ψηφοφορία κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον).

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ διὰ ψήφων 77 κατὰ 1 παρεδέχθη τὸ ἄρθρον 7, ἐπὶ 78 ψηφοφορησάντων· ἀπέσχον δὲ τῆς ψηφοφορίας 18 παρόντες Βουλευταί. (Εἶτα ψηφίζονται τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§88ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Προχωρήσατε, κ. Πρόεδρε, εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 11½ μ. μ.